Capnodis

Η Capnodis (Καπνοδίς) είναι γένος εντόμων της τάξης των κολεοπτέρων και της οικογένειας των Buprestidae. Το γένος Capnodis περιλαμβάνει έξι είδη στην Ευρώπη και παγκοσμίως έχουν περιγραφεί 13 είδη. Και τα έξι ευρωπαϊκά είδη τα συναντάμε και στην Ελλάδα. Αυτά είναι τα εξής: Capnodis carbonaria (Klug 1829) Capnodis cariosa (Pallas 1776) Capnodis miliaris (Klug 1829) Capnodis porosa (Klug 1829) Capnodis tenebricosa (Olivier 1790) Capnodis tenebrionis (Linnaeus 1758)

 Τα διάφορα είδη του γένους μοιάζουν πολύ μεταξύ τους. Το σώμα περιβάλλεται από ασυνήθως σκληρό εξωσκελετό. Τα πόδια είναι ισχυρά. Το πρόνωτο πολλές φορές από μια απέκκριση φαίνεται άσπρο. Δεν λάμπει με εξαίρεση μερικούς πολύ γυαλιστερούς μαύρους λεκέδες. Οι ακμές του προνώτου είναι στρογγυλές εμπρός και γίνονται πιο στενές προς τα πίσω. Μπροστά από το θυρεός το πρόνωτο έχει μια εμβάθυνση σε σχήμα πετάλου (Εικ. 1). Τα έλυτρα στο τελευταίο τρίτο γίνονται ευθύγραμμα στενότερα. Για τη ωρίμανση του γεννητικού συστήματος τα ακμαία πρέπει να καταναλώνουν φυτική τροφή (Reifungsfraß ή maturation feeding). Μερικά είδη τρέφονται από το φλοιό και κλαδάκια από ροδακινιά, βερικοκιά, αμυγδαλιά, φιστικιά (Pistacia vera), κερασιά, δαμασκηνιά και άλλα είδη της οικογένειας των Rosaceae, που γίνονται αντικείμενα εκμετάλλευσης από τον άνθρωπο, ως πηγή τροφής. Οι προκαλούμενες ζημιές είναι όμως πολύ μικρές σχετικά με τις ζημιές που προκαλούν οι προνύμφες. Τα αυγά δεν τοποθετούνται σε σχισμές του φλοιού ή του ξύλου, αλλά στο χώμα ή κάτω από πέτρες κοντά στους ξενιστές. Οι προνύμφες προσβάλλουν το φλοιό των ριζών των δέντρων και μπορούν να "σκοτώσουν" ολόκληρο το δένδρο, εάν η άρδευση δεν είναι αρκετή. Είναι γενικά δεκτό πως η Capnodis εκλέγει τα δέντρα στη βάση ερεθισμάτων που προέρχονται από τον ξενιστή. Προτιμούν ασθενείς ξενιστές. C. tenebrionis και C. tenebricosa είναι ολομεσογειακού τύπου C. carbonaria, C. cariosa και C. miliaris έχουν ποντομεσογειακή διανομή. Η C. porosa έχει το κέντρο διαμονής ανατολικά από την Ελλάδα. Μόνο η C.tenebricosa ζει σε φρύγανα. Τα άλλα ευρωπαϊκά είδη έχουν ως ξενιστές δέντρα, μερικές φορές οπωροφόρα δέντρα. Γι´αυτό σε φυτείες μπορεί να προκαλούν ζημιές. Την C. tenebricosa τη συναντάμε σε όλη την Ελλάδα. Στην Ελλάδα είναι το πιο κοινό είδος του γένους. Το ακμαίο γίνεται ορατό κατά την περίοδο Φεβρουαρίου μέχρι Οκτωβρίου στον ξενιστή του, που είναι το λάπαθο (Rumex) και μερικοί συγγενείς του. Το είδος δεν πειράζει τις ρίζες οπωροφόρων δέντρων. Επεκτείνεται γύρω από ολόκληρη τη Μεσόγειο και μακριά στην Ασία. Και την C. tenebrionis τη συναντούμε σε όλη την Ελλάδα κατά την περίοδο Μαρτίου μέχρι Οκτωβρίου στους ξενιστές ή κοντά τους. Ως ξενιστές είναι γνωστοί πολλά είδη από την οικογένεια των Ροδοειδών (Rosaceae). Έχει μήκος 14 έως 28 χιλιοστόμετρα. Προνύμφη και ακμαίο προκαλούν ζημιές σε καλλιέργειες διάφορων οπωροφόρων δέντρων. Συμπληρώνει τον βιολογικό του κύκλο σε δυο χρόνια, σε κρύες περιοχές σε τρία χρόνια. Η υπόλευκη προνύμφη δείχνει στο πρόνωτο το σχήμα Λ. Σε χώρες με ήπιο χειμώνα μπορεί και να διαχειμάζει ως ακμαίο. Εκτός της Ελλάδας το είδος συναντάται στη Βόρεια Αφρική, στη Μέση και τη Νότια Ευρώπη, στην Τουρκία, στη Μέση Ανατολή και στο Ιράν και σε κάμποσες χώρες της πρώην ΕΣΣΔ. Το είδος αυτό το συναντούμε κατά την περίοδο Απριλίου μέχρι Οκτωβρίου σε όλη την Ελλάδα στα δέντρα που είναι ξενιστές του. Γνωστοί ξενιστές είναι οι Pistacia, Rhus και Schinus. Το έντομο έχει μήκος 26 έως 34 χιλιοστόμετρα. Η περιοχή διανομής δεν εξαπλώνεται μέχρι τη δυτική Μεσόγειο και την Αφρική. Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Capnodis στο Wikimedia Commons H. Freude, K. W. Harde, G. A. Lohse: Die Käfer Mitteleuropas, Bd. 6. Spektrum Akademischer Verlag in Elsevier 1966, ISBN 3-8274-0683-8 H.Mühle, P.Brandl, M. Niehuis: Catalogus Faunae Graeciae; Coleoptera:Buprestidae Printed in Germany by Georg Rößle Augsburg 2000