Πρωτάθλημα Ελλάδας χειροσφαίρισης ανδρών

Το Πρωτάθλημα Α1 Εθνικής Κατηγορίας Ανδρών ή Handball Premier διεξάγεται από την Ομοσπονδία Χειροσφαιρίσεως Ελλάδος (ΟΧΕ) και αποτελεί την κορυφαία διοργάνωση του ανδρικού χάντμπολ στην Ελλάδα. Ξεκίνησε ως Πανελλήνιο Πρωτάθλημα την αγωνιστική περίοδο 1979-80 έως το 1981-82, συνεχίστηκε από το 1982-83 έως το 1988-89 ως Α' Εθνική Κατηγορία, ακολούθησε ως Πρωτάθλημα Α1 Εθνικής Κατηγορίας Ανδρών από το 1989-90 έως το 2014-15 και ως Handball Premier από το 2015-16 έως και σήμερα. Τους περισσότερους τίτλους έχει κατακτήσει ο Ιωνικός Νέας Φιλαδέλφειας με 10 και ακολουθεί ο Φίλιππος Βέροιας με 9 (+1). Κάτοχος του τροπαίου για το 2023 είναι η Α.Ε.Κ..

 Ο Ευάγγελος Καλφαρέντζος, διευθυντής γυμναστηρίου του Πανελλήνιου Γυμναστικού Συλλόγου της Αθήνας, καθηγητής φυσικής αγωγής και συγγραφέας, αναγνωρίζεται ως εισηγητής του αθλήματος στην Ελλάδα, με τον ίδιο να μεταφράζει επίσης τους κανονισμούς. Στο ποδοσφαιρικό γήπεδο του σωματείου (Πεδίον του Άρεως) πραγματοποιήθηκαν το 1922 οι πρώτες αναμετρήσεις με ομάδες των 11 παικτών, σύμφωνα δηλαδή με τη γερμανική μορφή του χάντμπολ.Στο ίδιο μέρος καταγράφεται το 1930 διασυλλογική διοργάνωση –πιθανότατα η εναρκτήρια– με πρωτοβουλία από τα "συνεργαζόμενα σωματεία" Εθνικός Γυμναστικός Σύλλογος, Πανιώνιος Σμύρνης και Πανελλήνιος, συμμετοχή δε των ΑΕ Ελληνορώσσων (ή Ελληνορωσσικού), Νήαρ Ηστ και Παναθηναϊκού. Δύο χρόνια αργότερα, η αύξηση των συλλόγων είχε οδηγήσει σε εισαγωγή και προκριματικής φάσης πριν την τελική, καθώς τμήματα δημιούργησαν ανά καιρούς οι Ατρόμητος Αθηνών, Νέοι Βύρωνος, ΧΑΝ Αθηνών, ΑΟ Παλαιού Φαλήρου, ΑΕΚ, Απόλλων Αθηνών και ΑΕ Χαλκίδος. Ο Πανελλήνιος αναδείχθηκε 5 φορές πρωταθλητής και σίγουρα το 1935, με τη δραστηριότητα γύρω από το άθλημα να ατονεί όμως στο δεύτερο μισό της δεκαετίας και να εγκαταλείπεται. Το διάστημα 1951-54 συμπεριλήφθηκε στο πρόγραμμα των σχολικών πρωταθλημάτων της Θεσσαλονίκης, εκ νέου μεταξύ ομάδων από 11. Περί το 1970, πάντως, δεν αποτελούσε παρά μακρινή ανάμνηση: "Σπορ ελκυστικό, κατάλληλο για άνδρες και γυναίκες από ηλικίας 9 ετών και άνω [...] παλαιότερα μια μικρή υποτυπώδης κίνηση γύρω από το χαντ - μπωλ είχε εμφανισθή στη χώρα μας χωρίς όμως να συγκεντρώση το ενδιαφέρον της νεολαίας."Η πρώτη επίσημη αγωνιστική εκδήλωση αναβίωσης, προγραμματίστηκε στο Αμύνταιο της Φλώρινας για την 13η Φεβρουαρίου 1977, όπου έλαβαν μέρος οι: Αμύντας, ΝΕΛΕ, Γυμνάσιο από την πόλη και Εθνικός Κοζάνης στους άνδρες, Αμύντας και Γυμνάσιο Αμυνταίου στις γυναίκες.Την άνοιξη έγιναν στην Αθήνα συναντήσεις ανάμεσα στον Πανελλήνιο και τον Τελαμώνα Σαλαμίνας. Τα επόμενα χρόνια η χειροσφαίριση σημείωσε εντυπωσιακή εξάπλωση στον ελληνικό χώρο. Τα στοιχεία της ΟΧΕ κάνουν λόγο για υπέρ των 140 σωματείων που καλλιεργούν το άθλημα και ένα σύνολο 25 χιλιάδων ατόμων κάθε ηλικίας που έχουν ασχοληθεί με αυτό. Η διασπορά του ανά την Ελλάδα παρουσιάζεται άκρως ενθαρρυντική, τέλος, με πλήθος συλλόγων να μην περιορίζονται στα μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά να εκπροσωπούν τις Άρτα, Ημαθία, Θεσσαλία, Πελοπόννησο κ.ά. ή και τις ακριτικές Θράκη, Κρήτη, Λέσβο, Φλώρινα. Την εναρκτήρια διοργάνωση εθνικού επιπέδου διεξήγαγε ο Σύνδεσμος Ελληνικών Γυμναστικών Αθλητικών Σωματείων (ΣΕΓΑΣ) το Σεπτέμβριο του 1977 στην Αθήνα, με συμμετοχή 12 ομάδων και νικητή το Φίλιππο Βέροιας. Στην ίδια πόλη διοργανώθηκε το 1978 πρωτάθλημα Κέντρου και στην Κατερίνη το Μάιο η δεύτερη πανελλήνια συνάντηση σωματείων, στην οποία επικράτησε ο Αμύντας Αμυνταίου.Το 1979 ιδρύθηκε η ΟΧΕ. Με την υπ’ αριθμών 2155/12.9.1979 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών αναγνωρίζεται και λειτουργεί η Ομοσπονδία Χειροσφαιρίσεως Ελλάδος (ΟΧΕ) -που περιλαμβάνει στη δύναμη της σωματεία που διαθέτουν αποκλειστικά ή έχουν μεταξύ άλλων τμήμα χειροσφαίρισης- με έδρα την πόλη της Αθήνας. Η σφραγίδα της Ομοσπονδίας είναι κυκλική, φέρει στην περιφέρεια τον τίτλο «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣΦΑΙΡΙΣΕΩΣ ΕΛΛΑΔΟΣ 1979» και στο κέντρο παράσταση χειροσφαιριστή. Πρώτος Πρόεδρος της Ομοσπονδίας εκλέγεται ο Μιλτιάδης Μπουφίδης. Τα ιδρυτικά σωματεία της ΟΧΕ: Φίλιππος Βέροιας, Ιωνικός ΝΦ, Αρχέλαος Κατερίνης, Άρης Νίκαιας, Εθνικός Κοζάνης, Αθηναϊκός, Αμύντας Αμυνταίου, Τελαμών Σαλαμίνας, Πανελλήνιος, Ζαφειράκης Νάουσας, Μέγας Αλέξανδρος Γιαννιτσών, ΣΑΚΑ, ΑΝΟ Γλυφάδας, ΑΕΕΑ, Άφοβος Αθηνών, ΑΕ Χαλανδρίου, ΓΑΣ Έδεσσας, ΓΕ Ιωαννίνων, ΓΑΣ Λέσβου, Αρίων Μυτιλήνης, Παλλεσβιακός, ΜΕΑΣ Τρίτων, ΑΟ Σερρών. Το πρώτο πρωτάθλημα διεξήχθη την περίοδο 1979-80 και πρωταθλητής αναδείχθηκε ο Ιωνικός Νέας Φιλαδέλφειας, σύλλογος άλλωστε που έχει κατακτήσει τους περισσότερους τίτλους (10). Την περίοδο 2018-19, η 4η της Handball Premier, άλλαξαν οι κανόνες πλέι-οφ, οι ομάδες που τερμάτισαν στις θέσεις 1-8 θα λάβουν μέρος στα πλέι-οφ. Στις 2 νίκες κρίνεται η πρόκριση μεταξύ των ομάδων (1-8, 2-7, 3-6, 4-5) στους 4. Εν συνεχεία, οι νικητές των ζευγαριών [(1-8 vs 4-5) & (2-7 & 3-6)], που κρίνεται επίσης στις 2 νίκες, προκρίνονται στον Τελικό Πρωταθλήματος και οι χαμένοι εξ αυτών στον μικρό τελικό για τις θέσεις κατάταξης 3-4. Ο Τελικός Πρωταθλήματος κρίνεται στις 3 νίκες, ενώ ο μικρός τελικός στις 2. Το πλεονέκτημα έδρας το έχει πάντα η ομάδα που έχει τερματίσει υψηλότερα στην κανονική περίοδο του Πρωταθλήματος. Σημείωση: Η ΟΧΕ δεν λαμβάνει υπόψη τις διοργανώσεις του ΣΕΓΑΣ των ετών 1977 και 1978, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν πριν τη δική της ίδρυση. Στα 40 χρόνια διεξαγωγής του θεσμού, το πρωτάθλημα έχουν κατακτήσει 12 σωματεία από 5 διαφορετικές πόλεις. Π.Π./Α'/A1/Handball Premier (1979/80-2019/20), Κύπελλο Ελλάδας (1983-2021), Σούπερ Καπ (1999) και Ευρωπαϊκές διοργανώσεις (Τσάλεντζ Καπ 2003, 12, 18 & 21). Σημείωση: Σε παρένθεση, αναφέρονται οι θέσεις των ομάδων στα 2 ανεπίσημα πρωταθλήματα που διοργάνωσε ο ΣΕΓΑΣ: Σεπ. 1977 και Μάιο 1978. Το μοναδίκο τρεμπλ τίτλων το κατέχει η Α.Ε.Κ. από το 2021, καθώς κατέκτησε το Πρωτάθλημα, το Κύπελλο Ελλάδος και το Κύπελλο Ευρώπης. Νταμπλ τίτλων έχει επιτευχθεί 17 φορές από 10 διαφορετικές ομάδες. Ο Διομήδης Άργους, το 2012 κατέκτησε, το Πρωτάθλημα και το Τσάλεντζ Καπ. Σε 42 διοργανώσεις από την καθιέρωση της Α' Εθνικής (1982/83 – 2023/24), ο Φίλιππος Βέροιας και ο Δούκας έχουν μετάσχει σε σε 40. Συνολικά 59 σωματεία έχουν λάβει μέρος στις Α', Α1 Κατηγορίες και Handball Premier, τα εξής: Στην άνωθεν λίστα δεν προσμετρώνται οι 3 περίοδοι διεξαγωγής Πανελλήνιου Πρωταθλήματος Χειροσφαίρισης (1979/80-1981/82). Από τις 59 ομάδες που έχουν αγωνιστεί στην Α' και Α1 εθνική κατηγορία από την περίοδο 1982-83 εως το 2023-24, οι 23 προέρχονται από την Αττική. Υπάρχουν περιφέρειες όπως η Θεσσαλία και η Θράκη οι οποίες δεν έχουν καμία εκπροσώπηση. Κατά την περίοδο 2018/19 27. (25) Handball Liga Austria (8.89) — 1 CL / 1 EHF Cup / 2 Chal.C. 28. (30) Sales Lentz League (7.33) — 0 CL / 1 EHF Cup / 3 Chal.C. 29. (26) Handball Premier (7.22) — 0 CL / 1 EHF Cup / 3 Chal.C. 30. (28) Meistriliiga (6.83) — 0 CL / 1 EHF Cup / 3 Chal.C. 31. (29) Superliga (5.50) — 0 CL / 1 EHF Cup / 3 Chal.C. *Μετά το τέλος της περιόδου 2011–12, η διοργάνωση Κύπελλο Κυπελλούχων, συγχωνεύτηκε με το Κύπελλο Ομοσπονδίας. Ο Ιωνικός Ν.Φ. έχει κατακτήσει τα περισσότερα τρόπαια 16, ακολουθεί ο Φίλιππος Βέροιας με 15. έχει κατακτήσει τα περισσότερα πρωταθλήματα 10, ακολουθεί ο Φίλιππος Βέροιας με 9. έχει το ρεκόρ συνεχόμενων πρωταθλημάτων με 6 (1980-85) και ακολουθεί ο Φίλιππος Βέροιας με 4 (1988-91). είναι η μόνη ομάδα που έχει κατακτήσει και τις 3 επίσημες διοργανώσεις της ΟΧΕ (Πρωτάθλημα, Κύπελλο και Σούπερ Καπ). είναι η πρώτη ομάδα που μετείχε σε ευρωπαϊκή διοργάνωση το 1981, με προπονητή τον Τάσο Δανήλο. Ο Φίλιππος Βέροιας είναι η μόνη ομάδα που έχει αδιάκοπη συμμετοχή στο πρωτάθλημα, από τα 2 ανεπίσημα του ΣΕΓΑΣ έως σήμερα έχει κατακτήσει τα περισσότερα Νταμπλ 3. έχει βρεθεί στις θέσεις 1-2 για 12 συνεχόμενα χρόνια (1985-96), φτάνοντας στην κορυφή 7 (86,88-91,94,95). είναι η πρώτη ομάδα που μετείχε σε τελικό ευρωπαϊκής διοργάνωσης το 2003, στο Τσάλεντζ Καπ.Η Α.Ε.Κ. είναι η μόνη ομάδα που έχει κατακτήσει Τρεμπλ (Πρωτάθλημα, Κύπελλο και Ευρωπαϊκό Κύπελλο), την περίοδο 2020-21. Ήταν φιναλίστ στο Τσάλεντζ Καπ το 2018, ενώ το 2019 έφτασε μέχρι τους ημιτελικούς Ο Διομήδης Άργους είναι η πρώτη ομάδα που κατέκτησε ευρωπαϊκό τρόπαιο το Τσάλεντζ Καπ 2012. είναι η μόνη ομάδα που κατέκτησε νταμπλ, δίχως να έχει κατακτήσει ποτέ το Κύπελλο Ελλάδος. Ο Κώστας Τσιλιμπάρης: Είναι ο χαντμπολίστας με τους περισσότερους τίτλους διαχρονικά, έχοντας 24 με 9 διαφορετικές ομάδες σε Ελλάδα και εξωτερικό. Έχει κατακτήσει 10 πρωταθλήματα, 10 κύπελλα, 2 σούπερ Καπ, 1 Handball Trophy και 1 Ασπίδα με τις ομάδες (Δούκας, Αθηναϊκός, Κονβερσάνο, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου, ΑΕΚ, Μπολτσάνο, Φίλιππος, ΙΕΚ ΞΥΝΗ Ν.Ι., ΟΣΦΠ). Ο Αλέξης Αλβανός (αθλητής), έχει κατακτήσει 5 νταμπλ με 4 διαφορετικές ομάδες (Πανελλήνιος '00, '02/ ΑΕΚ '13 /Π.Α.Ο.Κ. '15/ΟΣΦΠ '18), ενώ συνολικά έχει κατακτήσει 15 τρόπαια στην καριέρα του με Πανελλήνιο (6), ΑΕΚ (3), Π.Α.Ο.Κ. (2), ΟΣΦΠ (2), ΙΕΚ ΞΥΝΗ (1) και την Γερμανική Γκούμπερσμπαχ (EHF Cup). Ο Κώστας Τσαβδαρίδης, έχει 14 τίτλους με Φίλιππο Βέροιας και Δούκα. Ο Δημήτρης Δημητρούλιας (προπονητής), είναι ο μόνος που έχει κατακτήσει Τρεμπλ με την ΑΕΚ την περίοδο 2020-21. Επίσης είναι μόνος που έχει κατακτήσει Ευρωπαϊκό τίτλο, και το έχει επιτύχει 2 φορές, με διαφορετικές ομάδες.Διομήδης Άργους 2012 και ΑΕΚ 2021 Ο Γιώργος Ζαραβίνας (προπονητής), έχει 11 τίτλους ως παίκτης και 4 ως προπονητής. Ως παίκτης έχει κατακτήσει 7 Πρωταθλήματα Ελλάδας (με Πανελλήνιο: 2000, 2002, 2004, 2006, 2007 και Διομήδη: 2012, 2014), 3 Κύπελλα Ελλάδας (με Πανελλήνιο: 2000, 2001, 2002), 1 Τσάλεντζ Καπ (με Διομήδη Άργους: 2012) και ως προπονητής 2 Νταμπλ με τον ΟΣΦΠ (2018, 19). Ο Γιώργος Χαλκίδης (πίβοτ), έχει κατακτήσει 9 τρόπαια (2 Νταμπλ) και έχει αναδειχθεί ο καλύτερος ξένος παίκτης για το ισπανικό πρωτάθλημα το 2005. Ο Γ. Αρβανίτης (προπονητής), έχει κατακτήσει 3 νταμπλ, τα 2 με τον Ιωνικός Ν.Φ. ('87, '93) ως αθλητής και 1 με την ΑΕΚ ('13) ως προπονητής. Ο Νίκος Γραμματικός (προπονητής), έχει κατακτήσει 2 νταμπλ ως αθλητής, με τον Ιωνικός Ν.Φ.('93) και με την ΕΣΝ Βριλησσίων ('96). Ο Σάββας Καρυπίδης (αθλητής), έχει κατακτήσει 2 νταμπλ, με την ΑΕΚ ('12) και τον Φίλιππος Βέροιας (΄16)Ο Γρηγόρης Χατσατουριάν (αθλητής), έχει κατακτήσει 2 νταμπλ, με την ομάδα του ΑΣΕ Δούκα ('98, '08). Ο Χριστόφορος Μπακαούκας 7 φορές ήταν ο πρώτος σκόρερ της κατηγορίας στην κ.δ. και τα π.o., 1 φορά με τον Ιωνικός Ν.Φ.(06) και 6 φορές με την ΑΕΚ (10-13,15,16). Ο Καραγεωργίου Γεώργιος με τον Ζαφειράκη την περίοδο 2008/09, πέτυχε τα περισσότερα τέρματα που έχει καταφέρει παίχτης, σε 29 αγώνες 247 τέρματα και μ.ο. 8,52 Ο Πέρρος Γεώργιος, με τα Βριλήσσια από την περίοδο 2001/02, έχει τον υψηλότερο μέσο όρο τερμάτων σε μία περίοδο, σε 20 αγώνες πέτυχε 199 τέρματα και μ.ο. 9,9. Ο Γιώργος Κρανάκης έχει 14 πρωταθλήματα και κύπελλα, τους περισσότερους γενικά τίτλους σαν προπονητής (συμπεριλαμβάνεται και το νταμπλ με την γυναικεία ομάδα της Ορμής το 2007). Κατέκτησε 5 νταμπλ με 4 διαφορετικές ομάδες (Πανελλήνιος, Δούκας, Αθηναϊκός, Ορμή) και έχει τρομερό ποσοστό (8/9) σε τελικούς Κυπέλλου. (6 πρωταθλήματα: Δούκας 1998, Πανελλήνιος 2000, 2002, 2004, Αθηναϊκός 2005, Ορμή 2007 και 8 κύπελλα: Πανελλήνιος 2000, 2001, 2002, Δούκας 1998, 2010, Αθηναϊκός 2005, 2006, Ορμή 2007) Τάσος Δανήλος: 9 (4 πρωταθλήματα: Ιωνικός Ν.Φ. 1980, 1981, 1982, 1987 και 5 κύπελλα: Ιωνικός Ν.Φ. 1986, 1987, 1988, 1989 και ΙΕΚ Ξυνή 1995) Νίκος Μάντζος: 9 (6 πρωταθλήματα: Φίλιππος Βέροιας 1988, 1989, 1990, 1991, 2003, Γ.Ε. Βέροιας 1997 και 3 κύπελλα: Φίλιππος Βέροιας 1991, 2003, 2007) Παναγιώτης Ιατρούδης: 8 (6 πρωταθλήματα: Ιωνικός 1992, 1999, Βριλήσσια 1996, Πανελλήνιος 2006, 2007, ΙΕΚ ΞΥΝΗ 2017, 1 Κύπελλο: Βριλήσσια 1996, 1 Σούπερ Καπ: Ιωνικός 1999). Δημήτρης Δημητρούλιας, έχει 2 Ευρωπαϊκούς τίτλους, 1 Τρεμπλ, 1 Νταμπλ και σύνολο 7 τρόπαια με 2 διαφορετικές ομάδες. (2 Ευρωπαϊκά Κύπελλα: Διομήδης Άργους 2012, ΑΕΚ 2021, 4 Πρωταθλήματα: Διομήδης Άργους 2012,14, ΑΕΚ 2020,21, 1 Κύπελλο: ΑΕΚ 2021) Κύπελλο Ελλάδος χειροσφαίρισης ανδρών Πρωτάθλημα Ελλάδας χειροσφαίρισης γυναικών Κύπελλο Ελλάδος χειροσφαίρισης γυναικών Ομοσπονδία Χειροσφαιρίσεως Ελλάδος (ΟΧΕ)