Μαζίσι Κουνένε

Ο Μαζίσι Κουνένε (Mazisi Kunene, 12 Μαΐου 1930 – 11 Αυγούστου 2006) ήταν Νοτιοαφρικανός ποιητής, γνωστότερος για το επικό ποίημά του Ο Αυτοκράτορας Σάκα ο Μέγας. Κατά τα χρόνια που ήταν αυτοεξόριστος από το ρατσιστικό καθεστώς της χώρας του, ο Κουνένε υπήρξε επίσης ενεργός υποστηρικτής και οργανωτής του κινήματος κατά των εκεί φυλετικών διακρίσεων, ζώντας στην Ευρώπη και τη Αφρική. Αργότερα δίδαξε στο UCLA και σήμερα πλέον θεωρείται από πολλούς ως ο «εθνικός ποιητής» της Νότιας Αφρικής.

 Ο Κουνένε γεννήθηκε στο Ντέρμπαν, στη σημερινή επαρχία Κουαζούλου-Νατάλ. Από την παιδική του ηλικία έγραφε ποίηση και διηγήματα στη γλώσσα των Ζουλού, και ήταν 11 ετών όταν έργα του πρωτοδημοσιεύθηκαν σε τοπικές εφημερίδες. Αργότερα σπούδασε ιστορία στο Πανεπιστήμιο του Νατάλ και συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές (μάστερ) στην ποίηση των Ζουλού Η διατριβή του είχε τίτλο Μία αναλυτική επισκόπηση της ποιήσεως των Ζουλού, παραδοσιακής και σύγχρονης. Σε αυτή επέκρινε την αλλοίωση της λογοτεχνίας των Ζουλού και τη μίμηση από αυτή της δυτικοευρωπαϊκής παραδόσεως. Κέρδισε έναν Λογοτεχνικό Διαγωνισμό Μπαντού το έτος 1956 και κατόπιν, το 1959, πήγε στο Λονδίνο για να σπουδάσει στην εκεί Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών. Ο Κουνένε αντιτάχθηκε στην πολιτική των φυλετικών διακρίσεων ως επικεφαλής της οργανώσεως «Αφρικανικό Ενωμένο Μέτωπο». Φεύγοντας από τη χώρα το 1959, βοήθησε στη διάδοση του σχετικού κινήματος. Είχε στενές σχέσεις με το Αφρικανικό Εθνικό Κονγκρέσο (ANC) και το 1962 έγινε ο κύριος αντιπρόσωπός του στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Δέκα χρόνια αργότερα έγινε και διευθυντής οικονομικών του ANC. Το 1975 έγινε καθηγητής της Αφρικανικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες (UCLA), ενώ προηγουμένως είχε δώσει διαλέξεις σε αρκετά πανεπιστήμια ως πολιτιστικός σύμβουλος της UNESCO. Παρέμεινε στο UCLA επί σχεδόν δύο δεκαετίες, αποχωρώντας το 1992. Ο Κουνένε έγραφε αρχικώς την ποίησή του στη γλώσσα των Ζουλού και στη συνέχεια συνήθως τη μετέφραζε ο ίδιος στην αγγλική. Το 1966 τα έργα του απαγορεύθηκαν από την κυβέρνηση της Νότιας Αφρικής. Το 1970 ο Κουνένε δημοσίευσε τα Ποιήματα των Ζουλού, μια ανθολογία ποιημάτων που ποίκιλλαν θεματικώς από «τις ηθικές σκέψεις μέχρι το πολιτικό σχόλιο». Στο κυριότερο έργο του, το επικό ποίημα Ο Αυτοκράτορας Σάκα ο Μέγας, το οποίο δημοσίευσε στην αγγλική το 1979, ο Κουνένε αφηγείται την ιστορία της ακμής και κυριαρχίας των Ζουλού όταν είχαν βασιλιά τους τον Σάκα Ζούλου. Το 438 σελίδων έπος περιγράφηκε (από τον Christopher Larson) ως «ένα μνημειώδες έργο και κατόρθωμα με τα όποια μέτρα συγκρίσεως». Αυτό το εθνικιστικό έργο χαρτογραφεί την ανάπτυξη του έθνους των Ζουλού υπό τον Σάκα, καθώς αυτός αναμορφώνει τον στρατό τους και το έθνος και υποτάσσει πολλές φυλές, κατακτώντας τελικώς πάνω από τη μισή έκταση της σημερινής Νότιας Αφρικής. Ο ύμνος των δεκαετιών: ένα έπος των Ζουλού, που κυκλοφόρησε στην αγγλική το 1981, διηγείται τον θρύλο των Ζουλού σχετικώς με το πώς ήρθε ο θάνατος στο ανθρώπινο γένος. Το 1982 ο Κουνένε δημοσίευσε μια δεύτερη συλλογή ποιημάτων, υπό τον τίτλο Οι πρόγονοι και το Ιερό Βουνό / ποιήματα, που περιείχε εκατό ποιήματά του. Σε αυτή τη συλλογή η έμφαση ήταν σε κοινωνικοπολιτικά θέματα.Το Unodumehlezi Kamenzi εκδόθηκε μεταθανατίως, το 2017, και αποτελεί την έκδοση του Ο Αυτοκράτορας Σάκα ο Μέγας στη γλώσσα των Ζουλού, καθώς το όνειρο του ποιητή ήταν να τυπωθεί το ποίημά του στην πρωτότυπη μορφή του. Ο Κουνένε επέστρεψε στη Νότια Αφρική το 1992, έτος του δημοψηφίσματος υπέρ της συνεχίσεως διαπραγματεύσεων για τη λήξη του ρατσιστικού καθεστώτος και δύο χρόνια μετά την απελευθέρωση του Νέλσον Μαντέλα. Ο ποιητής δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Νατάλ μερικά χρόνια μέχρι τη συνταξιοδότησή του. Πέθανε στη γενέτειρά του Ντέρμπαν σε ηλικία 76 ετών, μετά από μακρά επίθεση καρκίνου, αφήνοντας πίσω του τη σύζυγό του και τα τέσσερα τέκνα τους. Zulu Poems, Africana Publishing Corporation, Νέα Υόρκη 1970 Emperor Shaka the Great: A Zulu Epic, έκδ. Heinemann, Λονδίνο 1979 (μεταγραφή και μετάφραση παραδοσιακού έπους) Anthem of the Decades: A Zulu Epic Dedicated to the Women of Africa, Heinemann, Λονδίνο 1981 The Ancestors and the Sacred Mountain: Poems, Heinemann, Λονδίνο 1982 Isibusiso Sikamhawu, Via Afrika, 1994 Indida Yamancasakazi, 1995 Amalokotho Kanomkhubulwane, 1996 Umzwilili wama-Afrika, Kagiso, 1996 Igudu lika Somcabeko, Van Schaik, 1997 Echoes from the Mountain. New and Selected Poems by Mazisi Kunene, Malthouse Press, 2007 Unodumehlezi Kamenzi, 2017