Erotica

Το Erotica αποτελεί το πέμπτο στούντιο άλμπουμ της Αμερικανίδας τραγουδίστριας - τραγουδοποιού Μαντόνα, το οποίο κυκλοφόρησε στις 20 Οκτωβρίου 1992 από την Maverick Records. Μαζί με το άλμπουμ κυκλοφόρησε και το "Sex", ένα "coffee-table" βιβλίο που περιέχει χαρακτηριστικές φωτογραφίες της Μαντόνα. Η ίδια χρησιμοποίησε ένα alter-ego για το Erotica και το Sex ταυτόχρονα, που ονομάζεται Mistress Dita, εμπνευσμένο από την ηθοποιό Dita Parlo και μιλά για το σεξ και το ειδύλλιο. Ωστόσο, διάφορα άλλα τραγούδια, έχουν ένα πιο εξομολογητικό ύφος, επηρεασμένα από την απώλεια δύο στενών φίλων της Μαντόνα από AIDS. Η Madonna ηχογράφησε το άλμπουμ στη Νέα Υόρκη με τους Shep Pettibone και André Betts ενώ εργαζόταν σε άλλα έργα. Σύμφωνα με τον πρώτο, οι συνθέσεις της Μαντόνα ήταν σοβαρές και έντονες, κατευθύνοντας τη δημιουργική κατεύθυνση των τραγουδιών σε πιο προσωπικό έδαφος. Την παραγωγή του άλμπουμ εξιστορεί ο Pettibone σε ένα άρθρο με τίτλο "Erotica Diaries", στο περιοδικό Icon της Μαντόνα. Μετά την κυκλοφορία του, ο δίσκος έλαβε γενικά ευνοϊκές κριτικές. Κάποιοι από αυτούς τον θεώρησαν ως έναν από τους πιο περιπετειώδης της Μαντόνα και επαίνεσαν τις παρατηρήσεις της στα ταμπού και το AIDS. Ωστόσο, άλλοι επέκριναν τα φωνητικά της Μαντόνα στο "Erotica" λέγοντας ότι ήταν λιγότερο επιτυχής απ' τα προηγούμενα άλμπουμ της. Έφτασε στο νούμερο δύο στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο και έχει πιστοποιηθεί δύο φορές πλατινένιο και στις δύο χώρες.

 Το 1992, η Μαντόνα ίδρυσε τη δική της multi-media ψυχαγωγική εταιρεία, Maverick, που αποτελείται από μια δισκογραφική εταιρεία (Maverick Records), μια εταιρεία παραγωγής ταινιών (Films Maverick), και τις συναφείς μουσικές εκδόσεις, τηλεοπτικές εκπομπές, εκδόσεις βιβλίων κτλ.. Είπε ότι οραματίστηκε την εταιρεία ως μια "καλλιτεχνική δεξαμενή σκέψης" και την παρομοίασε σαν μια διασταύρωση μεταξύ του Bauhaus (το πρωτοποριακό γερμανικό ινστιτούτο τεχνών που σχηματίστηκε στη Βαϊμάρη το 1919), και το κέντρο του Andy Warhol που εδρεύει στην Νέα Υόρκη. Η ίδια δήλωσε: Ξεκίνησε ως μια επιθυμία να έχω περισσότερο έλεγχο. Υπάρχει μια ομάδα από φωτογράφους, συγγραφείς, διευθυντές και εκδότες που έχω γνωρίσει στην πορεία της καριέρας μου και θέλω να τους έχω μαζί μου όπου κι αν πάω. Θα ήθελα επίσης να έρθω σε επαφή με πολλά νέα ταλέντα. Οι δύο πρώτες δουλειές από την επιχείρηση της ήταν το πέμπτο στούντιο άλμπουμ της, Erotica και το "coffee table" βιβλίο με φωτογραφίες της Μαντόνα, Sex. Σύμφωνα με τον Pettibone στο άρθρο του, "Erotica Diaries", που δημοσίευε στο περιοδικό Icon της Μαντόνα, παρήγαγε μια κασέτα με τρία τραγούδια πριν ταξιδέψει στο Σικάγο όπου είχε το γύρισμα για την ταινία A League of Their Own, για να τ'ακούσει η Μαντόνα. Άκουσε τα τραγούδια και της άρεσαν όλα. Όταν τέλιωσαν με τα γυρίσματα της ταινίας, η Μαντόνα συναντήθηκε με τον Pettibone στη Νέα Υόρκη για να αρχίσουν να εργάζονται από κοινού τον Νοέμβριο του 1991. Στην αρχή, τα τραγούδια που είχαν ηχογραφήσει δεν άρεσαν πολύ στην Μαντόνα. Ήθελε το Erotica να έχει μια ακατέργαστη ακμή, σαν να είχαν καταγραφεί σε ένα δρομάκι στο Χάρλεμ. Είχαν προβλήματα κατά τη διάρκεια της σειράς των τραγουδιών και έπρεπε να τα επισκευάσει, πράγμα που πήρε κάποιο χρόνο. Ο Pettibone έπρεπε να κάνει τα πράγματα να κινούνται όσο το δυνατόν γρηγορότερα, αφού δεν ήθελε να χάσει το ενδιαφέρον για τη μουσική του η Μαντόνα. Η ίδια τότε, άφησε την παραγωγή του άλμπουμ για λίγο για να εργαστεί στην επόμενη ταινία της Body of Evidence, ένα ερωτικό θρίλερ. Το άλμπουμ αποτελείται από electronic, ποπ και ροκ μουσική. Η Μαντόνα ενσωματώθηκε σ' ένα alter-ego που το ονόμασε Dita Mistress, και εμπνέεται σε μεγάλο βαθμό από την ηθοποιό Dita Parlo. Το "Erotica" είναι το πρώτο single, αλλά και το πρώτο κομμάτι στο άλμπουμ. Ξεκινάει με την Μαντόνα να λέει "My name is Dita", και προσκαλεί τον εραστή - "φαν" της να είναι παθητικός, ενώ εκείνη του λέει "do as I say" (κάνε ότι λέω) και τον οδηγεί να εξερευνήσει τα όρια ανάμεσα στον πόνο και την ευχαρίστηση. Στο "Bye Bye Baby" ξεκινά με μια δήλωση "This is not a love song", και καταλήγει να υποβάλει ερωτήσεις σε έναν εραστή που είναι έτοιμη να τον εγκαταλείψει. Το "Deeper and Deeper" περιγράφεται ως ένα από τα καθαρά disco κομμάτια του άλμπουμ, διαθέτει μια κιθάρα flamenco σ' ένα σημείο, και οι στίχοι του μιλούν για τη σεξουαλική εμμονή. Στο επόμενο κομμάτι "Where Life Begins", η Μαντόνα υπόσχεται να διδάξει "ένα διαφορετικό είδος φιλιού" για τον ακροατή, μιλά για τις απολαύσεις του στοματικού σεξ καθώς έχει και αναφορές για το ασφαλές σεξ. Το "Thief of Hearts" είναι ένα σκοτεινό κομμάτι στο οποίο χρησιμοποιεί σκληρή hip-hop γλώσσα για να αποκρούσει μια "ανταγωνίστρια" που έχει μπει ανάμεσα σ' αυτήν και τον εραστή της. Αρχίζει με το σπάσιμο ενός ποτηριού και τη Μαντόνα φωνάζοντας "Bitch!/Which leg do you want me to break?", ενώ αργότερα μπαίνουν και οι σαρκασμοί "Little miss thinks she can have his child/Well anybody can do it." Το τραγούδι περιγράφεται ως μια συνέχεια του "Justify My Love" (1990). Το "In This Life" γράφτηκε στη μνήμη των φίλων που έχασε η Μαντόνα με την επιδημία του AIDS. Το τελευταίο κομμάτι από το άλμπουμ, "Secret Garden" περιγράφεται ως το πιο προσωπικό τραγούδι στο άλμπουμ. Διαθέτει ένα jazz-house ρυθμό. Το άλμπουμ έλαβε θετικές κριτικές. Ο Stephen Thomas Erlewine απ' το Allmusic το αποκάλεσε "φιλόδοξο" και σημείωσε ότι περιέχει μερική από την καλύτερη και πιο ολοκληρωμένη μουσική της Μαντόνα. Ο Paul Verna από το Billboard το θεώρησε την πιο διαφορετική και δημιουργική προκλητική συλλογή της μέχρι σήμερα. Ο Arion Berger απ' το Rolling Stone επίσης έγραψε ότι το Erotica είναι ότι είναι η Μαντόνα: λεπτομερής, υπολογισμένο και αυταρχικό. Ο συντάκτης του Yahoo! Music, John Myers δήλωσε ότι το άλμπουμ είναι μουσικά μερικές από τις καλύτερες εργασίες της Μαντόνα και προσφέρει έξυπνη εικόνα των ταμπού που οι άνθρωποι φοβούνται να μιλήσουν, σε συνδυασμό με εξίσου έξυπνες μουσικές ρυθμίσεις. Ο JD Considine του The Baltimore Sun ανέφερε ότι το πιο εκπληκτικό πράγμα στα τραγούδια είναι ότι βρίσκουν την Μαντόνα να τραγουδά για την αγάπη και όχι για το σεξ. Το περιοδίκο "Stylus Magazine", σχολίασε ότι κάθε τραγούδι έχει τη δική του ενέργεια. Σημείωσε επίσης ότι το Erotica ήταν πολύ σοφιστικέ. Ο David Browne του Entertainment Weekly δήλωσε ότι το Erotica μπορεί να είναι η πιο μελαγχολική μουσική χορού όλων των εποχών, ενώ κριτίκαρε την φωνή της Madonna "άψυχη". Ο Stephen Holden από τους New York Times έγραψε ότι ο δίσκος είναι μακράν ο καλύτερός της. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Erotica έκανε το ντεμπούτο του στο νούμερο δύο στο Billboard 200 στις 11 Νοεμβρίου 1992, με πωλήσεις την πρώτη εβδομάδα 167.000 αντίτυπων. Την επόμενη εβδομάδα, έπεσε στην τέταρτη θέση μέχρι που τελικά πιστοποιήθηκε δύο φορές πλατινένιο στην Αμερική με πωλήσεις δύο εκατομμυρίων αντίτυπων. Στον Καναδά, το άλμπουμ έκανε το ντεμπούτο του στο νούμερο επτά στα RPM Albums Chart στις 7 Νοεμβρίου 1992 και έφτασε στο νούμερο τέσσερα στις 21 Νοεμβρίου 1992. Το άλμπουμ παρέμεινε 38 εβδομάδες στο διάγραμμα, και πιστοποιήθηκε δύο φορές πλατινένιο με 200,000 πωλήσεις. Στο νούμερο δύο έκανε το ντεμπούτο του και στο Ηνωμένο Βασίλειο και παρέμεινε εκεί για τρεις εβδομάδες. Έγινε δύο φορές πλατινένιο με 600,000 πωλήσεις. Έφτασε στην κορυφή των charts στην Αυστραλία και τη Γαλλία, ενώ μπήκε στην πρώτη πεντάδα στον Καναδά, τη Γερμανία, την Ιαπωνία, τη Νέα Ζηλανδία, την Ισπανία. Μέχρι σήμερα, έχει πουλήσει πάνω από 6 εκατομμύρια παγκοσμίως. Με την κυκλοφορία του άλμπουμ, συνοδευόταν με το βιβλίο, Sex και με τον ρόλο της Μαντόνα στο ερωτικό θρίλερ Body of Evidence, το οποίο περιείχε πλήρες γυμνές σκηνές. Οι κριτικοί σχολίασαν ότι το είχε πάει πολύ μακριά, το είχε παρατραβήξει και ότι η καριέρα της είχε τελιώσει. Παρ 'όλα αυτά, ορισμένοι κριτικοί και κοινό της Μαντόνα δήλωσαν ότι είναι μια από τις καλύτερες προσπάθειές της. Το Erotica κατατάσσεται στο νούμερο 24 στη λίστα του περιοδικού Slant Magazine των 100 καλύτερων άλμπουμ της δεκαετίας του 1990. Σύμφωνα με τον J. Randy Taraborrelli "Κατά τη απελευθέρωση του Erotica τον Οκτώβριο του 1992, ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας προχώρησε σε επαναξιολόγηση της σεξουαλικότητας. Τα γκέι δικαιώματα ήταν στην πρώτη γραμμή των κοινωνικών συζητήσεων σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως ήταν και η συνεχώς αυξανόμενη ευαισθητοποίηση του AIDS. Μια γενιά ολοένα και περισσότερο περίεργη να διερευνήσει, χωρίς ενοχές, ντροπή ή απολογία, ένα διαφορετικό κομμάτι της ζωής, κάτι πιο προκλητικό, ίσως και σκοτεινότερο". Κατά την επανεξέταση του άλμπουμ μετά απ' τα δεκαπέντε χρονία κυκλοφορίας του ο Sal Cinquemani σχολίασε τις επιπτώσεις του άλμπουμ: Μέχρι το 1992, η Μαντόνα ήταν ένα icon - άθικτη, κυριολεκτικά και μεταφορικά - και με το Erotica ήταν η πρώτη φορά που η μουσική της πήρε μια αναμφισβήτητη επίθεση, ακόμα και με τον ήχο, αφού πολύ δεν ήθελαν ούτε να το ακούσουν. Αυτή είναι η Μαντόνα στο δημιουργικό ζενίθ της. Αυτή είναι η Μαντόνα στα πιο σημαντικά της, στα πιο σχετικά της. Κανένας άλλος εκείνη τη στιγμή δεν τόλμησε να μιλήσει για το σεξ, την αγάπη και το θάνατο με τέτοια ειλικρίνεια και γενναιότητα. Μετά την κυκλοφορία του άλμπουμ, ήρθε ένα φαινόμενο το οποίο θεωρείται ότι ήταν σαν "Μαντόνα αντίδραση" παντού. Στην Μαντόνα είχε απαγορευτεί η είσοδος στο Βατικανό καθώς και η μουσική της. Το ομώνυμο τραγούδι και το άλμπουμ είχαν επίσης απαγορευθεί και στο Λίβανο. Τα συνοδευτικά βιντεό κλιπς απαγορεύθηκαν λόγω της ρητής ερωτικής φαντασίας. Έδειχναν την Μαντόνα μεταμφιεσμένη σε "αφέντρα" με ένα χρυσό δόντι και ένα μαστίγιο. Πρόκειται για ένα μοντάζ των σεξουαλικών φορτισμένων εικόνων, με σκοπό να σοκάρει το κοινό. Το MTV δείχνει το βίντεο μόνο μετά τα μεσάνυχτα. Είχε απαγορευτεί από την εκπομπή του NBC και την Times Square. Στη Σιγκαπούρη, το άλμπουμ ήταν σε αναμονή για την απελευθέρωσή του, λόγω του τραγουδιού "Did You Do It". Επίσης, είχε απαγορευτεί στην Κίνα.Ο μουσικός Doug Wimbish σημείωσε ότι το Erotica ήταν μπροστά από την εποχή του. Ο Wimbish πιστεύει ότι "η Μαντόνα σφυρηλάτησε μια διαδρομή για την επόμενη γενιά από γυναίκες ποπ καλλιτέχνες. Έλεγε την άποψή της ως γυναίκα. Είναι το πραγματικό πρότυπο για την Christina Aguilera, Britney, Beyoncé κτλ.. Εκείνη άνοιξε το δρόμο για όλα που βλέπετε σήμερα. Μπορεί να είναι ωραία και καθαρή τη μια στιγμή και στη συνέχεια ένα τέρας. Θα υπάρξουν και πολλά χρήματα στο τέλος!". Πρόσθετες παρατηρήσεις"Erotica" contain a sample of "Jungle Boogie" performed by Kool and the Gang. Another sample "El Yom 'Ulliqa 'Ala Khashaba" by Lebanese singer Fairuz was used which led to a lawsuit, this was settled out of court. Anthony Shimkin has been officially added by ASCAP as a co-writer to "Erotica", "Bye Bye Baby", "Bad Girl", "Thief of Hearts", "Words" and "Why's It So Hard". Inlay notes to the album do not include this. Shimkin was only allowed to add his credit to one composition on the album, he originally chose "Deeper and Deeper". CD – 13 track version, omits the track "Did You Do It?" CD – Explicit version with 14 tracks including the track "Did You Do It?" This version comes with Parental Advisory label. CD Collector's Edition – Australian collector's digipak edition released in 1993 to celebrate The Girlie Show World Tour in that country. Explicit version with 14 tracks including the track "Did You Do It?" Vinyl – 13 track version, omits the track "Did You Do It?" Vinyl – Explicit version with 14 tracks including the track "Did You Do It?" This version comes with Parental Advisory label. The vinyl was reissued in 2012 by Warner Bros. Records with a different catalog number. Cassette – 13 track version, omits the track "Did You Do It?" Digital Compact Cassette – European explicit version with 14 tracks including the track "Did You Do It?" This version comes with Parental Advisory label. Credits adapted from the album's liner notes.