Πολιτικά ζητήματα στον Διαγωνισμό Τραγουδιού Eurovision

Ο Διαγωνισμός Τραγουδιού της Eurovision είναι ένας διεθνής διαγωνισμός τραγουδιού που διοργανώνεται ετησίως από την Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU) και περιλαμβάνει συμμετέχοντες που εκπροσωπούν κυρίως ευρωπαϊκές χώρες. Ένας από τους στόχους του διαγωνισμού είναι ότι η εκδήλωση δεν έχει πολιτικό χαρακτήρα και οι συμμετέχοντες ραδιοτηλεοπτικοί φορείς και καλλιτέχνες αποκλείονται από το να προωθήσουν ή να αναφέρουν οτιδήποτε πολιτικής, εμπορικής ή παρόμοιας φύσης κατά τη διάρκεια του διαγωνισμού. Ωστόσο, έχουν συμβεί αρκετές αμφιλεγόμενες στιγμές από τη δημιουργία της εκδήλωσης το 1956, οι οποίες περιλάμβαναν πολιτικές εντάσεις μεταξύ των διαγωνιζόμενων χωρών που αντικατοπτρίζονται στις εμφανίσεις και την ψηφοφορία του διαγωνισμού, αποκλεισμό συμμετοχών λόγω πολιτικών αναφορών στους στίχους τραγουδιών και διαδηλώσεις κατά ορισμένων χωρών που διαγωνίζονται λόγω των πολιτικών που ασκούνται σε αυτές ή λόγω των προσώπων που τις εκπροσωπούν.

 Η συνεχιζόμενη σύγκρουση μεταξύ της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν έχει επηρεάσει τον διαγωνισμό σε πολλές περιπτώσεις από τα τέλη της δεκαετίας του 2000. Το 2009, πολλοί άνθρωποι στο Αζερμπαϊτζάν που ψήφισαν υπέρ της συμμετοχής των Αρμενίων φέρεται να ανακρίθηκαν από την αζερική αστυνομία. Το τραγούδι της Αρμενίας του 2015 άλλαξε τίτλο έπειτα από ισχυρισμούς ότι περιείχε έκκληση για αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων, σε αντίθεση με τους κανόνες του διαγωνισμού σχετικά με τα πολιτικά μηνύματα σε ανταγωνιστικά τραγούδια. Η διαμάχη ξέσπασε ξανά το 2016 όταν η Ιβέτα Μουκουτσιάν της Αρμενίας εμφανίστηκε να κυματίζει τη σημαία της Δημοκρατίας του Αρτσάχ, γνωστή και ως Ναγκόρνο-Καραμπάχ, ένα αποσχισμένο κράτος που αναγνωρίζεται διεθνώς ως τμήμα του Αζερμπαϊτζάν αλλά κατοικείται σε μεγάλο βαθμό από Αρμένιους, στον πρώτο ημιτελικό. Αυτό παραβίασε και πάλι τους κανόνες της Eurovision για πολιτικές χειρονομίες και είχε ως αποτέλεσμα την επιβολή πειθαρχικών μέτρων κατά του αρμενικού τηλεοπτικού σταθμού ARMTV. Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας στον θεσμό υπήρξαν θετικές κατά τα πρώτα χρόνια του συναγωνισμού, ωστόσο καθώς οι πολιτικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών επιδεινώθηκαν μετά τη ρωσική προσάρτηση της Κριμαίας το 2014 και την παρατεταμένη σύγκρουση στην Ανατολική Ουκρανία, το ίδιο συμβαίνει και με τις σχέσεις στη Eurovision που γίνονται πιο σύνθετες. Το 2016, η Τζαμάλα της Ουκρανίας κέρδισε τον διαγωνισμό με το τραγούδι "1944", οι στίχοι του οποίου αναφέρονταν στην απέλαση των Τατάρων της Κριμαίας . Δεδομένων των πρόσφατων γεγονότων στην Κριμαία, πολλοί είδαν αυτό το τραγούδι ως πολιτική δήλωση ενάντια στις ενέργειες της Ρωσίας, ωστόσο το τραγούδι επετράπη να διαγωνιστεί δεδομένης της αντιληπτής ιστορικής φύσης του τραγουδιού παρά τις διαμαρτυρίες της ρωσικής αντιπροσωπείας. Οι εκκλήσεις για μποϊκοτάζ από τη Ρωσία στον διαγωνισμό του 2017 στην Ουκρανία απορρίφθηκαν, ωστόσο η επιλεγμένη εκπρόσωπός τους για τον διαγωνισμό στο Κίεβο, Γιούλια Σαμαΐλοβα, στη συνέχεια απαγορεύτηκε να εισέλθει στην Ουκρανία λόγω της συναυλίας της στην Κριμαία το 2015 και της παράνομης εισόδου στην περιοχή σύμφωνα με την ουκρανική νομοθεσία, μπαίνοντας στην περιοχή απευθείας από τη Ρωσία και όχι μέσω της Ουκρανίας. Οι προσφορές για τη Σαμαΐλοβα να διαγωνιστεί εξ αποστάσεως από έναν χώρο στη Ρωσία ή για αλλαγή καλλιτέχνη απορρίφθηκαν από το ρωσικό Channel One, με τη Ρωσία να αποχωρεί τελικά από τον διαγωνισμό και την EBU να επιπλήττει τον ουκρανικό ραδιοτηλεοπτικό φορέα UA:PBC και να απειλεί να αποκλείσει την Ουκρανία από μελλοντικούς διαγωνισμούς. Στον απόηχο της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022, η οποία ξεκίνησε στις 24 Φεβρουαρίου, το UA:PBC ζήτησε να αποκλειστούν τα ρωσικά μέλη της EBU VGTRK και το Channel One από την ένωση, καθώς και η ίδια η Ρωσία από τον διαγωνισμό του ίδιου έτους . Ο φορέας ισχυριζόταν ότι από την έναρξη της ρωσικής στρατιωτικής επέμβασης στην Ουκρανία το 2014, το VGTRK και το Channel One ήταν φερέφωνα της ρωσικής κυβέρνησης και βασικό εργαλείο πολιτικής προπαγάνδας που χρηματοδοτείται από τον ρωσικό κρατικό προϋπολογισμό. Η EBU δήλωσε αρχικά ότι η Ρωσία καθώς και η Ουκρανία θα εξακολουθούσαν να έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν στον διαγωνισμό, επικαλούμενη τον μη πολιτικό χαρακτήρα της εκδήλωσης. Μετά από καταγγελίες που υπέβαλαν άλλες συμμετέχουσες χώρες, στις 25 Φεβρουαρίου, η EBU ανακοίνωσε ότι η Ρωσία δεν θα επιτρεπόταν να λάβει μέρος στον διαγωνισμό, καθώς θα «έφερνε τον ανταγωνισμό σε ανυποληψία». Η Ουκρανία κέρδισε τον διαγωνισμό με τον μεγαλύτερο αριθμό πόντων από την τηλεψηφοφορία στην ιστορία του διαγωνισμού. Μετά από αυτή τη νίκη, η Ουκρανία είχε αρχικά την ευκαιρία να φιλοξενήσει τον 2023 contest, ωστόσο, η EBU αποφάσισε αργότερα ότι η χώρα δεν θα μπορούσε να φιλοξενήσει λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια που προκλήθηκαν από τη ρωσική εισβολή. Η προγραμματισμένη συμμετοχή της Γεωργίας στον διαγωνισμό του 2009 στη Μόσχα της Ρωσίας προκάλεσε επίσης διαμάχη: μετά τον Ρωσο-γεωργιανό πόλεμο του 2009, οι Stephane & 3G επιλέχθηκαν να διαγωνιστούν με το τραγούδι "We Don't Wanna Put In", ωστόσο η EBU εξέφρασε αντιρρήσεις για τους στίχους, καθώς φαινόταν να επικρίνουν τον Ρώσο ηγέτη Βλαντίμιρ Πούτιν. Τα αιτήματα των διοργανωτών του διαγωνισμού για την αλλαγή των στίχων του τραγουδιού απορρίφθηκαν από την ομάδα και ο γεωργιανός ραδιοτηλεοπτικός φορέας GPB αποσύρθηκε στη συνέχεια από τη διοργάνωση. Οι χώρες της Βαλτικής εξέτασαν το ενδεχόμενο να μποϊκοτάρουν την ίδια εκδήλωση λόγω των ενεργειών της Ρωσίας στη Γεωργία, ωστόσο τελικά δεν έγινε τίποτα, ενώ ο εσθονικός ραδιοτηλεοπτικός φορέας ERR φιλοξένησε στον ιστότοπό του δημοσκόπηση για να μετρήσει την κοινή γνώμη σχετικά με τους διαγωνισμούς στη Ρωσία. Το Ισραήλ συμμετείχε για πρώτη φορά στον διαγωνισμό το 1973, και έγινε η πρώτη χώρα της Μέσης Ανατολής και η πρώτη χώρα εκτός Ευρώπης που συμμετείχε. Η συμμετοχή της στον διαγωνισμό όλα αυτά τα χρόνια ήταν κατά καιρούς αμφιλεγόμενη, αλλά παρέμεινε σταθερός ανταγωνιστής στον διαγωνισμό και στέφθηκε νικητής σε τέσσερις περιπτώσεις. Η πρώτη εμφάνιση της χώρας σηματοδοτήθηκε από μια αυξημένη παρουσία ασφαλείας στο χώρο του αγώνα στην πόλη του Λουξεμβούργου από το φυσιολογικό στις αρχές της δεκαετίας του 1970, που έρχεται λιγότερο από ένα χρόνο μετά τη σφαγή του Μονάχου όπου σκοτώθηκαν 11 μέλη της ισραηλινής Ολυμπιακής αποστολής το 1972 από Παλαιστίνιους τρομοκράτες. Ένοπλοι φρουροί είχαν τοποθετηθεί στο χώρο και το κοινό που παρευρέθηκε προειδοποιήθηκε να μην στέκεται κατά τη διάρκεια της παράστασης με κίνδυνο να πυροβοληθεί. Ο διαγωνισμός μεταδιδόταν τακτικά στον αραβικό κόσμο κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, ωστόσο, καθώς πολλές από αυτές τις χώρες δεν αναγνώριζαν το Ισραήλ, οι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς τους συνήθως έβαζαν διαφημίσεις όταν ερχόταν η σειρά του Ισραήλ. Όταν το 1978 έγινε φανερό ότι το Ισραήλ επρόκειτο να κερδίσει τον διαγωνισμό, η μετάδοση σε πολλές από αυτές τις χώρες διακόπηκε πριν από το τέλος της ψηφοφορίας, με τον ιορδανικό ραδιοτηλεοπτικό φορέα JRTV να εξηγεί το τέλος της μετάδοσής τους ως λόγω «τεχνικών δυσκολιών». και ολοκληρώνοντας τη μετάδοσή του με μια εικόνα μιας δέσμης νάρκισσων. Τα ιορδανικά μέσα ενημέρωσης ανακοίνωσαν αργότερα ότι το Βέλγιο, που είχε βγει δεύτερο, κέρδισε αντ' αυτού. Η συμμετοχή του Ισραήλ στον διαγωνισμό σημαίνει ότι πολλά αραβικά κράτη που έχουν δικαίωμα συμμετοχής στο διαγωνισμό επιλέγουν να μην το πράξουν, ωστόσο έχουν γίνει αρκετές προσπάθειες από ορισμένες από τις χώρες να συμμετάσχουν. Η Τυνησία είχε υποβάλει αίτηση για να λάβει μέρος στον διαγωνσιμό του 1977 και προγραμματιζόταν να εμφανιστεί 4η στη σκηνή, αλλά αργότερα απέσυρε τη συμμετοχή της. Το Μαρόκο διαγωνίστηκε για πρώτη και μοναδική φορά, το 1980, όταν το Ισραήλ είχε αποσυρθεί από τον διαγωνισμό επειδή διεξήχθη την ίδια νύχτα με την Ημέρα Μνήμης για τους Πεσόντες . Πιο πρόσφατα, ο Λίβανος σχεδίαζε να κάνει το ντεμπούτο του το 2005 και είχε επιλέξει το τραγούδι "Quand tout s'enfuit", που θα ερμήνευε η Αλίν Λαχούντ. Αφού ενημερώθηκε από την EBU ότι θα έπρεπε να μεταδώσουν ολόκληρο το πρόγραμμα στο ακέραιο, συμπεριλαμβανομένης της ισραηλινής συμμετοχής, ο φορέας Télé Liban απάντησε ότι δεν μπορούσαν να το εγγυηθούν, καθώς θα ήταν ασύμβατο με τη νομοθεσία του Λιβάνου . Ως εκ τούτου, ο ραδιοτηλεοπτικός φορέας απέσυρε την είσοδό του, με αποτέλεσμα να επιβληθούν κυρώσεις από την EBU λόγω της αργοπορημένης απόσυρσης. Το Ισραήλ φιλοξένησε τον διαγωνισμό σε τρεις περιπτώσεις, με τους δύο πρώτους ( 1979 και 1999 ) να διεξάγονται στην Ιερουσαλήμ, και λόγω των προετοιμασιών και των προβών που συνοδεύουν τον διαγωνισμό και του απογευματινού ωραρίου του Σαββάτου για τον τελικό, αντιρρήσεις από Ορθόδοξους θρησκευτικούς ηγέτες στην η χώρα σχετικά με την πιθανή διακοπή του Σαμπάτ έχουν τεθεί και στις τρεις περιπτώσεις. Το 1979, αυτές οι αντιρρήσεις αγνοήθηκαν σε μεγάλο βαθμό και οι προετοιμασίες για τον διαγωνισμό διεξήχθησαν ως επί το πλείστον αμετάβλητες από το πρότυπο, ωστόσο, η Τουρκία πιέστηκε να αποσυρθεί από τον διαγωνισμό από αραβικά κράτη που αντιτάχθηκαν στη συμμετοχή μιας κατά κύριο λόγο μουσουλμανικής χώρας στο Ισραήλ. Αντιρρήσεις προβλήθηκαν ξανά το 1999 σχετικά με τον διαγωνισμό που διεξήχθη γύρω από το Σαμπάτ, καθώς και επικρίσεις κατά της Dana International, του πρώτου τρανς νικητή του διαγωνισμού, που οδήγησε σε μια προσπάθεια να σταματήσει ο διαγωνισμός να διεξάγεται στο Ισραήλ καθολικά. Ωστόσο, όλες αυτές οι κριτικές ήταν μάταιες και ο διαγωνισμός διεξήχθη όπως είχε προγραμματιστεί. Πιο πρόσφατα, το 2019, συνέβησαν μια σειρά από αμφιλεγόμενα περιστατικά ενόψει του διαγωνισμού εκείνου του έτους στο Τελ Αβίβ . Λήφθηκαν για άλλη μια φορά αιτήματα από Ορθόδοξους ηγέτες να μην παρεμβαίνει ο διαγωνισμός στο Σαμπάτ, με μια επιστολή που έγραψε ο Γιάκοβ Λίτζμαν, αρχηγός του υπερορθόδοξου κόμματος Ενωμένη Τορά Ιουδαϊσμός, σε πολλά κυβερνητικά τμήματα απαιτώντας ο διαγωνισμός να μην παραβιάζει την ιερή ημέρα. Η Shalva Band, μία από τις διαγωνιζόμενες συμμετοχές στην εθνική επιλογή για τον διαγωνισμό εκείνης της χρονιάς, τελικά απέσυρε τη συμμετοχή της όταν τους είπαν ότι, εάν κερδίσουν, θα έπρεπε να εμφανιστούν στις πρόβες κατά το Σαμπάτ. Η μπάντα εν τέλει τελικά έπαιξε στο διάλειμμα κατά τη διάρκεια του δεύτερου ημιτελικού του διαγωνισμού. Ο διαγωνισμός του 2019 δέχθηκε επίσης καταγγελίες από διάφορες ομάδες για μποϊκοτάζ της εκδήλωσης, η οποία περιελάμβανε υποστηρικτές του κινήματος Μποϊκοτάζ, Εκποίηση και Κυρώσεις (ΜΕΚ) ως απάντηση στις πολιτικές της χώρας έναντι των Παλαιστινίων στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα, εν αντιθέσει με αυτό που ορισμένοι θεωρούν ως « ροζ πλύσης » (pinkwashing) από την ισραηλινή κυβέρνηση. Ωστόσο, πολλοί άλλοι έκαναν εκστρατεία κατά του μποϊκοτάζ της εκδήλωσης, υποστηρίζοντας ότι οποιοδήποτε πολιτιστικό μποϊκοτάζ θα ήταν αντίθετο με την προώθηση της ειρήνης στην περιοχή. Πιο συγκεκριμένα, τα μέλη του ισλανδικού συγκροτήματος Hatari σήκωσαν πανό που έδειχνε την παλαιστινιακή σημαία καθώς τα αποτελέσματά τους στην τηλεψηφοφορία ανακοινώθηκαν κατά στον τελικό. Αυτό οδήγησε τελικά στην επιβολή προστίμου 5.000 € στον ισλανδικό συμμετέχοντα ραδιοτηλεοπτικό φορέα RÚV. Επίσημος ιστότοπος της Eurovision Επίσημος ιστότοπος της EBU