Κσίστοφ Πεντερέτσκι

Ο Κσίστοφ Εουγκένιους Πεντερέτσκι (πολωνικά: Krzysztof Eugeniusz Penderecki‎· 23 Νοεμβρίου 1933, Ντεμπίτσα - 29 Μαρτίου 2020, Κρακοβία) ήταν Πολωνός συνθέτης και διευθυντής ορχήστρας. Μεταξύ των πιο γνωστών έργων του είναι τα Θρηνωδία στα θύματα της Χιροσίμα, Συμφωνία Νο. 3, Πάθος του Αγίου Λουκά, Πολωνικό Ρέκβιεμ, Ανάκλασις και Ουτρένια. Ο Πεντερέτσκι συνέθεσε τέσσερις όπερες, οκτώ συμφωνίες και άλλα ορχηστρικά κομμάτια, μια ποικιλία ορχηστρικών συναυλιών, χορωδιακές σκηνές κυρίως θρησκευτικών κειμένων, καθώς και μουσική δωματίου και οργανικά έργα. Ο Πεντερέτσκι γεννήθηκε στη Ντενμπίτσα, σπούδασε μουσική στο Γιαγκιελόνιο Πανεπιστήμιο και στην Μουσική Ακαδημία της Κρακοβίας. Μετά την αποφοίτησή του από την Ακαδημία, έγινε δάσκαλος εκεί και ξεκίνησε την καριέρα του ως συνθέτης το 1959, κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ Φθινόπωρο της Βαρσοβίας. Η Θρηνωδία στα θύματα της Χιροσίμα για ορχήστρα εγχόρδων και το χορωδικό έργο Πάθος του Αγίου Λουκά έχουν λάβει δημοφιλή αναγνώριση. Η πρώτη του όπερα, Διάβολοι της Λουντάν, δεν ήταν αμέσως επιτυχημένη. Ξεκινώντας στα μέσα της δεκαετίας του 1970, το στυλ σύνθεσης του Πεντερέτσκι άλλαξε, με το πρώτο του κοντσέρτο βιολιού να εστιάζει στον ημιτόνιο και το τριτόνιο. Το χορωδικό του έργο, Πολωνικό Ρέκβιεμ, γράφτηκε στη δεκαετία του 1980 και επεκτάθηκε το 1993 και το 2005. Ο Πεντερέτσκι κέρδισε πολλά βραβεία, συμπεριλαμβανομένου του Prix Italia το 1967 και το 1968, το Βραβείο Βιχούρι Σιμπέλιους το 1983, τέσσερα Βραβεία Γκράμι το 1987, 1998 (δύο φορές) και το 2017, το Βραβείο Βολφ στις Τέχνες το 1987 και το Βραβείο Γκροουεμάγιερ για Μουσική Σύνθεση του Πανεπιστημίου του Λούισβιλ το 1992. Το 2012, ο Σον Μάικλς της εφημερίδας The Guardian τον ονόμασε «αναμφισβήτητα τον μεγαλύτερο εν ζωή συνθέτη της Πολωνίας».

 Ο Πεντερέτσκι γεννήθηκε στις 23 Νοεμβρίου 1933 στην Ντενμπίτσα, από τη Ζόφια και τον Ταντέους Πεντερέτσκι, δικηγόρο. Ο παππούς του Πεντερέτσκι, Ρόμπερτ Μπέργκερ, ήταν πολύ ταλαντούχος ζωγράφος και διευθυντής της τοπικής τράπεζας κατά τη στιγμή της γέννησης του Πεντερέτσκι. Ο πατέρας του Ρόμπερτ, Γιόχαν, ένας Γερμανός Προτεστάντης, μετακόμισε στην Ντενμπίτσα από το Μπρέσλαου (τώρα Βρότσουαφ) στα μέσα του 19ου αιώνα. Λόγω της αγάπης για τη σύζυγό του, στη συνέχεια προσηλυτίστηκε στον καθολικισμό. Η γιαγιά του Πεντερέτσκι, Στεφάνια, ήταν Αρμένισα από το Στανίσλαου στην Αυστροουγγαρία (σημερινό Ιβάνο-Φρανκίβσκ στη Δυτική Ουκρανία). Ο Πεντερέτσκι συνήθιζε να πηγαίνει μαζί της στην Αρμενική Εκκλησία στην Κρακοβία. Ήταν ο νεότερος από τα τρία αδέλφια. Η αδερφή του, η Μπαρμπάρα, ήταν παντρεμένη με μηχανικό ορυχείων και ο μεγαλύτερος αδερφός του, ο Γιάνους, σπούδαζε νομική και ιατρική τη στιγμή της γέννησής του. Ο Ταντέους ήταν βιολιστής και έπαιζε επίσης πιάνο. Το 1939, ξέσπασε ο ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και η οικογένεια του Πεντερέτσκι μετακόμισε από το διαμέρισμά τους, καθώς το Υπουργείο Τροφίμων έπρεπε να λειτουργήσει εκεί. Μετά τον πόλεμο, ο Πεντερέτσκι άρχισε να φοιτά σε σχολείο γραμματικής το 1946. Άρχισε να μελετά το βιολί υπό τον Στανίσουαφ Ντάρουακ, τον στρατιωτικό αρχιμουσικό της Ντενμπίτσα που οργάνωσε μια ορχήστρα για την τοπική μουσική κοινωνία μετά τον πόλεμο. Μετά την αποφοίτησή του από το σχολείο γραμματικής, ο Πεντερέτσκι μετακόμισε στην Κρακοβία το 1951, όπου παρακολούθησε το Γιαγκιελόνιο Πανεπιστήμιο. Σπούδασε βιολί με τον Στανίσουαφ Ταφροσέβιτς και μουσική θεωρία με τον Φραντσίσεκ Σκοουισέφσκι. Το 1954, ο Πεντερέτσκι μπήκε στην Μουσική Ακαδημία της Κρακοβίας και, αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο βιολί μετά το πρώτο του έτος, επικεντρώθηκε αποκλειστικά στη σύνθεση. Ο κύριος δάσκαλος του Πεντερέτσκι ήταν ο Άρτουρ Μαλάφσκι, συνθέτης γνωστός για τα χορωδιακά και ορχηστρικά έργα του, καθώς και για μουσική και τραγούδια δωματίου. Μετά το θάνατο του Μαλάφσκι το 1957, ο Πεντερέτσκι πήρε περαιτέρω μαθήματα με τον Στανίσουαφ Βιεχόβιτς, έναν συνθέτη γνωστό κυρίως για τα χορωδιακά του έργα. Εκείνη την εποχή, η ανατροπή του σταλινισμού το 1956 στην Πολωνία έφερε την άρση της αυστηρής πολιτιστικής λογοκρισίας και άνοιξε την πόρτα σε ένα κύμα δημιουργικότητας. Ο Πεντερέτσκι είχε τρία παιδιά, πρώτα μια κόρη, τη Μπεάτα, με την πιανίστρια Μπαρμπάρα Πεντερέτσκα (το γένος Γκράτσα, παντρεύτηκαν το 1954 και μετά χώρισαν). Στη συνέχεια, απέκτησε έναν γιο, τον Γούκας (γεν. 1966) και μία κόρη, τη Ντομινίκα (γεν. 1971) με τη δεύτερη σύζυγό του, Ελζμπιέτα Πεντερέτσκα (το γένος Σολέτσκα), την οποία παντρεύτηκε στις 19 Δεκεμβρίου 1965. Έζησε στο προάστιο της Κρακοβίας, Βόλα Γιουστόφσκα. Ήταν επίσης παθιασμένος κηπουρός και δημιούργησε ένα δενδρολογικό κήπο 15 στρεμμάτων κοντά στο αρχοντικό του στο Λουσουαβίτσε.Στις 29 Μαρτίου 2020, ο Πεντερέτσκι πέθανε στο σπίτι του στην Κρακοβία της Πολωνίας μετά από μακρά ασθένεια. Το 1979, παρουσιάστηκε μια χάλκινη προτομή προς τιμήν του Πεντερέτσκι από τον καλλιτέχνη Μάριαν Κονιέτσνι στην Πινακοθήκη των Προσωπογραφιών Συνθετών στη Φιλαρμονική της Πομερανίας στο Μπίντγκοστς. Το μνημείο του βρίσκεται επίσης στο Δρόμο των Διασημοτήτων στην Πλατεία Προσκόπων (Skwer Harcerski) στο Κιέλτσε.Μια κύρια ζώνη αστεροειδών, η 21059 Penderecki, έχει ονομαστεί προς τιμήν του.Ο κιθαρίστας των Radiohead, Τζόνι Γκρίνγουντ, είναι γνωστός για το θαυμασμό του για το έργο του Πολωνού συνθέτη. Επισκέφτηκε τον Πεντερέτσκι το 2012 και έγραψε ένα έργο, 48 Responses to Polymorphia, για έγχορδα που συντέθηκε από τον ίδιο τον Πεντερέτσκι σε διάφορες παραστάσεις σε όλη την Ευρώπη. Οι συνθέσεις του Πεντερέτσκι περιλαμβάνουν όπερες, συμφωνίες, χορωδιακά έργα, καθώς και μουσική δωματίου. Schwinger, Wolfram; trans. William Mann (1989). Krzysztof Penderecki: His Life and Work – encounters, biography and musical commentary. London, England: Schott. ISBN 978-0-946535-11-8. Μπρουν, Σίγκλιντ (2020). "Dunkel ist das Leben". Liedsinfonien zur Vergänglichkeit von Mahler bis Penderecki. Βάλντκιρχ: Gorz. ISBN 978-3-938095-27-0. Bylander, Cindy (2004). Krzysztof Penderecki: a bio-bibliography. Γουέστπορτ, Κονέκτικατ: Praeger. ISBN 978-0-313256-58-5. Κρόαν, Ρόμπερτ (7 Οκτωβρίου 1988). «Composer is deft as conductor». Pittsburgh Post-Gazette (Πίτσμπουργκ, Πενσιλβάνια): σελ. 43. https://www.newspapers.com/clip/52077367/krzysztof-penderecki-croan/. Ανακτήθηκε στις 25 Μαΐου 2020. Κρόαν, Ρόμπερτ (7 Οκτωβρίου 1988). «Penderecki makes his Pittsburgh debut». Pittsburgh Post-Gazette (Πίτσμπουργκ, Πενσιλβάνια): σελ. 43. https://www.newspapers.com/clip/52077367/krzysztof-penderecki-croan/. Ανακτήθηκε στις 25 Μαΐου 2020. Ντίελ, Τζάκσον (10 Ιουλίου 1988). «Penderecki doesn't let Marxism limit style». Star Tribune (Μινεάπολις, Μινεσότα): σελ. 73, 74. https://www.newspapers.com/clip/52076780/krzysztof-penderecki-diehl-1/. Ανακτήθηκε στις 25 Μαΐου 2020. continued on page 74 Guerrieri, Matthew (29 Οκτωβρίου 2013). «An unending path». The Boston Globe (Βοστώνη): σελ. G6, G7. https://www.newspapers.com/clip/52077752/krzysztof-penderecki-guerrieri-1/. Ανακτήθηκε στις 25 Μαΐου 2020. continued on page G7 Hinson, Mark (8 Οκτωβρίου 2004). «The master conducts his masterwork». Tallahassee Democrat (Ταλαχάσι, Φλόριντα): σελ. 50. https://www.newspapers.com/clip/52076536/krzysztof-penderecki-hinson/. Ανακτήθηκε στις 25 Μαΐου 2020. Johnson, Christopher (7 April 1985). «Krzysztof Penderecki is a composer caught in crossfire of critics». Tampa Bay Times (St. Petersburg, Florida): σελ. 73. https://www.newspapers.com/clip/52077164/krzysztof-penderecki-johnson/. Ανακτήθηκε στις 25 Μαΐου 2020. Maciejewski, B. M. (1976). Twelve Polish Composers. Λονδίνο: Allegro Press. ISBN 978-0-950561-90-5. Miller, Margo (19 Ιανουαρίου 1986). «Penderecki to conduct Requiem». The Boston Globe (Βοστώνη): σελ. 121. https://www.newspapers.com/clip/52077563/krzysztof-penderecki-miller/. Ανακτήθηκε στις 25 Μαΐου 2020. Robinson, Ray (1983). Krzysztof Penderecki: a guide to his works. Πρίνστον: Prestige Publications. ISBN 978-0-911009-02-6. Rosenberg, Donald (24 Νοεμβρίου 1983). «Polish composer's music elicits strong reaction». The Akron Beacon Journal (Άκρον, Οχάιο): σελ. 75. https://www.newspapers.com/clip/52077273/krzysztof-penderecki-rosenberg/. Ανακτήθηκε στις 25 Μαΐου 2020. Thomas, Adrian (1992). «Penderecki, Krzysztof». Penderecki, Krzysztof. Λονδίνο. ISBN 978-0-333-73432-2. Thomas, Adrian (2008). Polish Music since Szymanowski. Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-44118-6. «Η επανάσταση του βιολιού του Πεντερέτσκι στην Πολωνία» Αρχειοθετήθηκε 2012-08-09 στο Wayback Machine. (Drown In Sound, 2012) Συνέντευξη του Κσίστοφ Πεντερέτσκι από τον Μπρους Ντάφι (Μάρτιος 2000) Συνέντευξη με τον Κσίστοφ Πεντερέτσκι από τη Γκαλίνα Ζούκοβα (2011), Журнал reMusik, Κέντρο Σύγχρονης Μουσικής της Αγίας Πετρούπολης. «Κσίστοφ Πεντερέτσκι: Μετατρέποντας την ιστορία σε avant-garde» Συνέντευξη βίντεο από το Louisiana Channel, Δανία, 2013. Κσίστοφ Πεντερέτσκι στο Culture.pl Βιογραφία του Κσίστοφ Πεντερέτσκι στον ιστότοπο Cdmc Κσίστοφ Πεντερέτσκι στην IMDb Δισκογραφία Κσίστοφ Πεντερέτσκι στο Discogs Όχι μόνο το «The Shining»: 13 Soundtracks με τον Κσίστοφ Πεντερέτσκι στο Culture.pl Μουσική βήματα μουσική και θεατρική μουσική του Πεντερέτσκι (μόνο στα πολωνικά) Ο κήπος του Πεντερέτσκι, ψηφιακός κήπος από το Ινστιτούτο Άνταμ Μιτσκιέβιτς που αναρήτθηκε στις 29 Μαρτίου 2021 για την επέτειο του θανάτου του.