Πολιτικά (Αριστοτέλης)

Τα Πολιτικά είναι σύγγραμμα του Αριστοτέλη σε οκτώ βιβλία, με θέμα την επιστήμη της πολιτικής ζωής. Το θέμα προσεγγίζεται από την άποψη της πόλης - πολιτείας, θεωρώντας πως είναι εκείνη που συντελεί στην πληρέστερη ζωή του πολίτη.

 Συγγράφοντας σε διάφορες εποχές (158 πραγματείες διαφορετικών πολιτευμάτων) τα εξετάζει και τα κατατάσσει σε ορθά και στις παρεκκλίσεις τους. Για την κατάταξη αυτή ήταν απαραίτητο να οριστεί η έννοια «πόλις» καθώς όπως αναφέρει χαρακτηριστικά «η δε πολιτεια των την πολιν οικουντων εστι ταξις τις» (το πολίτευμα ειναι ένας τρόπος οργάνωσης της πόλης). Στη συνέχεια, προκειμένου να ορίσει την έννοια «πολις», αποδεικνύει με σειρά επιχειρημάτων τη θέση του ότι ο άνθρωπος είναι «ζώον πολιτικόν», δηλαδή ον, το οποίο είναι εκ φύσεως καμωμένο να ζει μέσα σε πόλεις. Μέσα από την απόδειξη της θέσης του αυτής, προκύπτει και ο ορισμός του Ανώτερου Αγαθού των πόλεων, της «αυτάρκειας». Έτσι ακολουθεί τα εξής: ορισμός του πολίτη-ορισμός της «πόλις»-ορισμός του πολιτεύματος-κατάταξη των πολιτευμάτων. Το έργο αυτό συνδέεται νοηματικά με το προγενέστερο έργο του, τα Ηθικά Νικομάχεια, καθώς στα τελευταία ορίζεται το Ανώτατο Αγαθό του ανθρώπου, η ευδαιμονία, η οποία προϋποθέτει την απόκτηση της Ηθικής Αρετής. Και επειδή η Ηθική Αρετή είναι η βάση για την Πολιτική Αρετή, τα "Πολιτικά" αποτελούν συνέχεια των "Ηθικών Νικομαχείων". Αφού το ουσιαστικό χαρακτηριστικό της πολιτικής κοινότητας είναι ο ηθικός και όχι ο υλικός σκοπός, την εξουσία θα πρέπει να κατέχουν οι αγαθοί και όχι οι πλούσιοι ή ολόκληρο το σώμα των ελεύθερων πολιτών. Μέχρι ένα βαθμό πρέπει να υπάρχει κοινοκτημοσύνη, γενικώς όμως ισχύει η ατομική ιδιοκτησία. Είναι απερίγραπτο το πόση ευχαρίστηση προκαλεί σε κάποιον η σκέψη ότι κάτι του ανήκει. Είναι φυσικό ν΄αγαπάει κανείς τον εαυτό του, δεν είναι μάταιο. Δίκαια όμως κατακρίνεται και η φιλαυτία· και φιλαυτία δεν είναι να αγαπάμε το εαυτό μας, αλλά να τον αγαπάμε πολύ περισσότερο από όσο πρέπει. Το ίδιο ισχύει και για τον φιλοχρήματο, μιας και όλοι οι άνθρωποι αγαπούν τα χρήματα. Είναι όμως γλυκύτερη η απόλαυση, η καλοσύνη και η βοήθεια προς τους φίλους ή τους φιλοξενούμενους ή τους συντρόφους. Τούτο όμως συμβαίνει μόνο όταν υπάρχει ιδιοκτησία. Στην κοινοκτημοσύνη δεν μπορεί κανείς να δείξει γενναιοδωρία, ούτε μπορεί να προχωρήσει σε γεναιόδωρες πράξεις. Η γενναιοδωρία εκδηλώνεται μόνο στη χρήση της περιουσίας. Φαίνεται, όμως πως υπάρχουν δύο κύρια πολιτεύματα, όπως λέγεται και για τους ανέμους πως είναι κυρίως δύο, ο βόρειος και ο νότιος, ενώ όλοι οι άλλοι άνεμοι θεωρούνται παρεκβάσεις τους. Έτσι λένε πως και τα πολιτεύματα υπάρχουν δύο, η δημοκρατία και η ολιγαρχία. Γιατί την αριστοκρατία την θεωρούν είδος ολιγαρχίας, σαν να ήταν κάποια μορφή εξουσίας των λίγων. Όπως στη μουσική όλες οι άλλες συνθέσεις [φρυγικές είτε δωρικές] αποτελούν παρέκβαση της άριστης αρμονίας, έτσι και όλα τα πολιτεύματα προέρχονται από το άριστο. Είναι ολιγαρχικά, όταν η εξουσία είναι πιο συγκεντρωτική και αυταρχική, και δημοκρατικά, όταν η εξουσία είναι φιλελεύθερη και ηπιότερη. Ο ουσιαστικός χωρισμός των λειτουργιών δηλαδή η διάκριση των ενεργειών γενικά της Πολιτείας σε τρεις κατηγορίες: νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική έχει χαρακτήρα καθαρά θεωρητικό και φιλοσοφικό, αν δεν ανατεθεί η κάθε μία από τις λειτουργίες αυτές σε ιδιαίτερο όργανο. Αυτό παρατηρήθηκε από τον πρόδρομο της Πολιτείας δικαίου (Μοντεσκιέ), ο οποίος στο βιβλίο του «Περί του Πνεύματος των νόμων» (1748), διατύπωσε την αντίληψη ότι οι εξουσίες, όταν είναι συγκεντρωμένες σε ένα μόνο πρόσωπο, οδηγούν στην κατάπνιξη της ελευθερίας και ότι ο χωρισμός των λειτουργιών και η κατανομή τους σε διάφορες αρχές υπαγορεύεται από την ίδια τη φύση του Κράτους. Αριστοτέλης, Πολιτικά Corpus Aristotelicum