Δημοκρατία της Σαμαρίνας

Η Δημοκρατία της Σαμαρίνας (ρουμανικά: Republica de la Samarina‎) ή Δημοκρατία της Πίνδου (ρουμανικά: Republica Pindului‎) είναι ιστοριογραφική ονομασία για την απόπειρα και την πρόταση δημιουργίας ενός αρμανικού καντονιού υπό την προστασία της Ιταλίας κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η διακήρυξη ανεξαρτησίας εκδόθηκε στις 29 Αυγούστου 1917 από ορισμένους Αρμάνους στη Σαμαρίνα και σε άλλα χωριά της οροσειράς της Πίνδου στη βόρεια Ελλάδα κατά τη σύντομη περίοδο κατοχής της περιοχής από την Ιταλία τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του 1917. Στην άμεση αποχώρηση των Ιταλών λίγες μέρες αργότερα, τα ελληνικά στρατεύματα ανέκτησαν τον έλεγχο της περιοχής που διεκδικούσε το καντόνι χωρίς να συναντήσουν αντίσταση.

 Από τη συγκρότηση της Ρουμανίας το 1859, η Ρουμανία προσπάθησε να κερδίσει επιρροή στον αρμάνικο (και επίσης τον βλαχομεγλενίτικο) πληθυσμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Τη δεκαετία του 1860 χρηματοδότησε τη δραστηριότητα του Απόστολου Μαργαρίτη, ο οποίος ίδρυσε ρουμανικά σχολεία στα οθωμανικά εδάφη της Ηπείρου και της Μακεδονίας, καθώς η αρμάνικη γλώσσα έχει πολλά κοινά με τη ρουμανική γλώσσα. Η Ρουμανία, με την υποστήριξη της Αυστροουγγαρίας, πέτυχε την αποδοχή των Αρμάνων ως ξεχωριστό μιλέτ με το διάταγμα (χατ-ι χουμαγιούν) της 22ας Μαΐου 1905 από τον Σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄, έτσι ώστε το μιλλέτ Ουλά («βλάχικο μιλλέτ», για τους Αρμάνους) να μπορούσε να έχει τις δικές τους εκκλησίες και σχολεία. Αυτή ήταν μια διπλωματική επιτυχία της Ρουμανίας στην ευρωπαϊκή Τουρκία στο τελευταίο μέρος του 19ου αιώνα.Στη συνέχεια, η Ρουμανία χρηματοδότησε την κατασκευή και λειτουργία πολλών σχολείων στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας και της Ηπείρου. Τα σχολεία αυτά συνέχισαν τη λειτουργία τους ακόμη και όταν ορισμένα από τα εδάφη της περιοχής της Μακεδονίας και της Θράκης πέρασαν στην ελληνική εξουσία το 1912. Η χρηματοδότησή τους από τη Ρουμανία συνεχίστηκε το 1913 με τη συμφωνία του τότε πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου. Σε τέτοια ρουμανικά σχολεία, έγινε μια συντονισμένη προσπάθεια για την προώθηση της ιδέας της ρουμανικής ταυτότητας στους Αρμάνους. Οι απόφοιτοι αυτών των σχολείων που ήθελαν να συνεχίσουν την εκπαίδευσή τους πήγαιναν συνήθως σε εκπαιδευτικά ιδρύματα στη Ρουμανία. Μεταγενέστερα, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1916, η Αλβανία, συμπεριλαμβανομένης της Βορείου Ηπείρου, χωρίστηκε μεταξύ του Βασιλείου της Ιταλίας, που κατέλαβε το Αργυρόκαστρο και της Γαλλίας, που κατέλαβε την Κορυτσά (Curceauã, Curceao ή Curciau), ενώ η βόρεια και κεντρική Αλβανία καταλήφθηκε από στρατεύματα της Αυστροουγγαρίας. Στις 10 Δεκεμβρίου 1916, οι Γάλλοι ίδρυσαν την Αυτόνομη Αλβανική Δημοκρατία της Κορυτσάς. Σε απάντηση, η Αυστροουγγαρία κήρυξε την ανεξαρτησία της Αλβανίας ως προτεκτοράτο στις 3 Ιανουαρίου 1917, στη Σκόδρα, ενώ στις 23 Ιουνίου 1917, οι Ιταλοί ανακήρυξαν το Ιταλικό Προτεκτοράτο της Αλβανίας στο Αργυρόκαστρο. Στη συνέχεια, οι ιταλικές δυνάμεις προχώρησαν και κατέλαβαν τα Ιωάννινα (Ianina ή Enine). Σε αυτό το περιβάλλον κατοχής και κατακερματισμού εδαφών στη Νότια Αλβανία και τη Βορειοδυτική Ελλάδα, τα ιταλικά στρατεύματα κατέλαβαν τη Σαμαρίνα (Samarina, Xamarina ή San Marina) και άλλα χωριά της Πίνδου για λίγες μέρες στα τέλη Αυγούστου 1917 έως το πρώτο διήμερο του Σεπτεμβρίου 1917. Το 1917, κατά τη διάρκεια της κατοχής των εδαφών της Αλβανίας και της Βορείου Ηπείρου, οι Ιταλοί προσπάθησαν να κερδίσουν τους Αρμάνους για να μετατρέψουν τις αρμανικές σχέσεις υπέρ της Ιταλίας, βασισμένες σε ιστορικές και γλωσσικές σχέσεις και να μετατρέψουν τους φιλορουμάνους Αρμάνους σε φιλοιταλούς Αρμάνους.Στη σύντομη περίοδο της ιταλικής κατοχής της νότιας Αλβανίας, όταν οι ιταλικές δυνάμεις εισήλθαν επίσης στην ελληνική επικράτεια το 1917, Αρμάνοι από πολλά χωριά της Πίνδου ζήτησαν αυτονομία υπό την προστασία της Ιταλίας, στρεφόμενοι στη Ρουμανία για βοήθεια. Στάλθηκαν επιστολές σε πολλές χώρες, από δημάρχους και εκπροσώπους 13 χωριών. Στις 29 Αυγούστου 1917, εστάλη προκήρυξη από τη Σαμαρίνα υπογεγραμμένη από 7 αντιπροσώπους, οι οποίοι είχαν ρόλο προσωρινής επιτροπής και ζητούσαν βοήθεια και προστασία από το Ιταλικό Προξενείο Ιωαννίνων. Ένα από τα μέλη της προσωρινής επιτροπής, ο Αλκιβιάδης Διαμάντης, πήγε στα Ιωάννινα για να πάρει απάντηση. Υπήρξε άμεση απάντηση την επόμενη μέρα από το ρουμανικό και το ιταλικό προξενείο: Σαφής απάντηση ότι αυτές οι ενέργειες ήταν λανθασμένες και ακατάλληλες, δεν εγκρίθηκαν από κανέναν και δεν μπορούσαν να υποστηριχθούν από κανένα κόμμα.Μια μέρα αργότερα, ο ιταλικός στρατός αναχώρησε από το ελληνικό έδαφος. Από τις 3 έως τις 7 Σεπτεμβρίου οι ελληνικές δυνάμεις μπήκαν αμαχητί σε όλα τα χωριά και στις 7 Σεπτεμβρίου συνέλαβαν επτά άνδρες στη Σαμαρίνα, δίνοντας τέλος στα γεγονότα.Τα γεγονότα αυτά περιγράφονται σε μεταγενέστερη βιβλιογραφία ως απόπειρα σχηματισμού ενός «Πριγκιπάτου της Πίνδου», ενώ σε άλλες πηγές, δεν αποδίδεται όνομα στα γεγονότα του 1917.Αργότερα, στη Διάσκεψη Ειρήνης του Παρισιού το 1919 και το 1920, μια αρμάνικη αντιπροσωπεία ζήτησε αυτονομία για τους Αρμάνους. Μια επιστολή προς τον Πρωθυπουργό της Ρουμανίας Ιόν Κονσταντίν Μπρατιάνου, που στάλθηκε στις 27 Ιουλίου 1917, υπογράφηκε από δημάρχους και προύχοντες των ακόλουθων χωριών: Σαμαρίνα, Αβδέλλα, Περιβόλι, Βοβούσα, Μέτσοβο, Κόνιτσα, Πάδες, Κρανέα, Δίστρατο, Λαΐστα, Ηλιοχώρι, Άρματα και Σμίξη. Το φθινόπωρο του 1918, μια ομάδα Αρμάνων από την Πίνδο ανακήρυξε τη «Δημοκρατία της Πίνδου» στην Κορυτσά, η οποία διήρκεσε μια μέρα. Η ομάδα αυτή αντιστάθηκε ακόμη και με στρατιωτικά μέσα στο ελληνικό στρατιωτικό απόσπασμα που αρχικά είχε πάει στο χωριό Βοβούσα για να το καταλάβει από τους αποσυρόμενους Ιταλούς.Μια ανανεωμένη προσπάθεια για τη δημιουργία ανεξάρτητου κράτους στην Πίνδο θα πραγματοποιούταν κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου με το Πριγκιπάτο της Πίνδου.