Σμόλιαν

Το Σμόλιαν (βουλγαρικά: Смолян) είναι πόλη και χιονοδρομικό κέντρο στο νότιο άκρο της Βουλγαρίας κοντά στα σύνορα με την Ελλάδα. Είναι διοικητικό και οικονομικό κέντρο της ομώνυμης επαρχίας.Η πόλη βρίσκεται στην κοιλάδα των Ποταμών Τσέρνα ("Μαύρος") και Μπιάλα ("Ασπρος") στην κεντρική Ροδόπη, στους πρόποδες του υψηλότερου τμήματος της οροσειράς, νότια των δημοφιλών χιονοδρομικών κέντρων Παμπόροβο και Τσεπέλαρε. Έχει πληθυσμό 30.642 κατοίκους (2012).

 Το όνομα προέρχεται από την τοπική Σλαβική φυλή των Σμολιάνι, πιθανόν συγγενή με τη Σλαβική λέξη σμόλα (ρετσίνι). Σύμφωνα με αρχαιολογικές μαρτυρίες η περιοχή γύρω από το Σμόλιαν πρωτοκατοικήθηκε τη 2η-1η χιλιετία π.Χ. Το Μεσαίωνα πήρε το όνομά του από τη Σλαβική φυλή των Σμολιάνι, που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή τον 7ο αιώνα, και κυβερνήθηκε από τη Βυζαντινή και τη Βουλγαρική Αυτοκρατορία. Για ένα διάστημα το 14ο αιώνα περιήλθε υπό τον έλεγχο του Βούλγαρου φεουδάρχη Μομτζίλο, μαζί με όλη τη Ροδόπη, πριν υποταχθεί τελικά στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, υπό την οποία παρέμεινε επί πέντε αιώνες, δήμος του Οθωμανικού Σαντζακίου της Γκιουμουλτζίνας του Βιλαετίου της Αδριανούπολης μεταξύ 1867 και 1912. Στα Οθωμανικά Τουρκικά ήταν γνωστό ως Πασμακλί ή Αχιτσελεμπί. Η περιοχή απελευθερώθηκε από το 21ο Απόσπασμα της Σρέντνα Γκόρα υπό το Βλαντιμίρ Σεραφίμοφ το 1912, κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο. Η σύγχρονη πόλη του Σμόλιαν δημιουργήθηκε από τη συνένωση τριών υπαρχόντων χωριών - Ούστοβο, Ραϊκοβο και Εζέροβο - το 1960. Ο πληθυσμός του Σμόλιαν αμέσως μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν περίπου 5.000. Από τότε άρχισε να αυξάνεται σταδιακά, κυρίως λόγω των μεταναστών από τις αγροτικές περιοχές και τις γύρω μικρότερες πόλεις, φτάνοντας το μέγιστό του στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ξεπερνώντας τις 34.000. Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2011 τα άτομα που δήλωσαν την εθνική τους ταυτότητα κατανέμονταν ως εξής : Βούλγαροι: 25.045 (97,0%) Toύρκοι: 153 (0,6%) Ρομά: 258 (1,0%) Αλλοι: 120 (0,5%) Απροσδιόριστοι: 248 (1,0%) Μη δηλώσαντες: 4.818 (15,7%)Σύνολο: 30.642 Στο Δήμο του Σμόλιαν 32.708 δήλωσαν Βούλγαροι, 301 Ρομά, 170 Τούρκοι και 9.000 δε δήλωσαν την εθνική τους ταυτότητα. Το 1912 ο Αχά Τσελεμπί ανέφερε ότι ζούσαν 8.252 οικογένειες, από αυτές 2.815 Βουλγάρων Εξαρχικών, 140 Βουλγάρων Πατριαρχικών και 5.297 Βουλγάρων Μουσουλμάνων ή Πομάκων (Λιούμπομιρ Μίλετιτς (Βούλγαρος ακαδημαϊκός, 1863-1937), "Ο αφανισμός των Βουλγάρων της Θράκης το 1913"). Στην πόλη ζούσαν 320 οικογένειες Βουλγάρων Μουσουλμάνων, 80 Βούλγαρων Εξαρχικών και 40 Πατριαρχικών, στο Ούστοβο 420 οικογένειες Βουλγάρων Εξαρχικών και στο Ραΐκοβο 700 οικογένειες Βουλγάρων Εξαρχικών, 100 Βουλγάρων Πατριαρχικών και 70 Βουλγάρων Μουσουλμάνων. Σήμερα η συντριπτική πλειοψηφία είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι, οι υπόλοιποι είναι κυρίως η Μουσουλμανική μειονότητα. Κοντά στην πόλη, στην κορυφή του Ορους Ρόζεν, βρίσκεται το Βουλγαρικό Εθνικό Αστεροσκοπείο, και ένα πλανητάριο στην πόλη. Υπάρχει ένα θέατρο, το Δραματικό Θέατρο της Ροδόπης, και κάθε καλοκαίρι πραγματοποιείται μια συνάντηση επαγγελματιών και μελετητών του θεάτρου γνωστή ως Διεθνές Θεατρικό Εργαστήρι Ροδόπης. Υπάρχει επίσης ένα επαρχιακό ιστορικό μουσείο, που ιδρύθηκε το 1935. Η μεγαλύτερη εκκλησία της νότιας Βουλγαρίας, ο Καθεδρικός του Αγίου Βησσαρίωνα του Σμολιάν, εγκαινιάστηκε στην πόλη τον Ιούλιο του 2006.