Ρ Διδύμων

Ο ρ (ρω) Διδύμων (Rho Geminorum, συντομογραφικά ρ Gem) είναι τριπλός αστέρας στον ζωδιακό αστερισμό Δίδυμοι. Βρίσκεται (όπως φαίνεται από τη Γη) μόλις 1 μοίρα και 10΄ δυτικά από τον αστέρα Κάστορα, αν και στην πραγματικότητα απέχει αρκετά έτη φωτός περισσότερο. Ο ένας από τους αστέρες-μέλη του ρ Διδύμων είναι τετάρτου μεγέθους, δηλαδή αρκετά φωτεινός ώστε να είναι εύκολα ορατός με γυμνό μάτι μακριά από τα φώτα των πόλεων, ο κοντινότερος σε αυτόν είναι 12ου μεγέθους και έχει σπανίως παρατηρηθεί, ακόμα και από επαγγελματίες αστρονόμους, ενώ το μακρινότερο μέλος (C) απαιτεί επίσης τηλεσκόπιο για επιστημονική παρατήρηση.

 Ο ρ Διδύμων A (ρ Gem A) είναι ένας κιτρινόλευκος νάνος, δηλαδή ένας αστέρας της Κύριας ακολουθίας περίπου 1100 βαθμούς θερμότερος στην επιφάνειά του από τον Ήλιο, με δείκτη χρώματος (B−V) = +0,32. Ως προς τα απόλυτα στοιχεία του, εκτιμάται ότι έχει μάζα 35% μεγαλύτερη από τη μάζα του Ήλιου, διάμετρο 65% μεγαλύτερη από την ηλιακή και πραγματική λαμπρότητα 5,5 φορές μεγαλύτερη από την ηλιακή, που αντιστοιχεί σε απόλυτο μέγεθος +2,96. Παρά το ότι μερικοί κατάλογοι αναφέρουν τον ρ Gem A ως φασματοσκοπικώς διπλό, όπως ο Κατάλογος Διπλών Αστέρων της Ουάσινγκτον (WDS) και ο Κατάλογος Κοντινών Αστέρων του Γκλίζε, δεν υπάρχει διαχωρισμός ακτινικών ταχυτήτων. Η ηλικία του αστέρα εκτιμάται σε 2,1 δισεκατομμύρια έτη. Εκπληκτικά λίγα πράγματα είναι γνωστά για τον εγγύτερο συνοδό του A, τον μεγέθους 12,5 ρ Διδύμων B. Η πλέον πρόσφατη μέτρηση δίνει γωνιακή απόσταση (διαχωρισμό) από τον A 3,4 δευτερολέπτων της μοίρας (΄΄), που αντιστοιχούν στην απόσταση του συστήματος από τη Γη σε ελάχιστη απόσταση (κάθετη στην ευθεία αστέρα-Γης) περίπου 85 AU. Η βάση δεδομένων SIMBAD του αποδίδει φασματικό τύπο M5 (ερυθρού αστέρα), αλλά χωρίς πηγή. Αν τον τοποθετήσουμε για το αντίστοιχο της αποστάσεως από τη Γη που έχει ο A, δηλαδή με απόλυτο μέγεθος 11,22, στην Κύρια ακολουθία στο Διάγραμμα Χέρτζσπρουνγκ-Ράσελ, βρίσκουμε (B−V) = +1,53, μια τιμή που αντιστοιχεί σε φασματικό τύπο M3 V (ερυθρού νάνου). Παραδόξως, οι 5 παρατηρήσεις που αναφέρονται στον WDS χρονολογούνται μεταξύ 1910 και 1935, ενώ από τότε δεν έχει γίνει καμιά άλλη. Πολύ πιο πρόσφατες προσπάθειες να παρατηρηθεί ο ρ Gem B υπήρξαν ανεπιτυχείς για άγνωστο λόγο. Ο μακρινότερος συνοδός, ο ρ Διδύμων C (γνωστός και ως WDS 07291+3147 E), έχει διαχωρισμό από τον A ίσο με 756΄΄, που αντιστοιχεί σε ελάχιστη πραγματική απόσταση περίπου 18.600 AU. Η θέση αυτού του αστέρα σε σχέση με τον A έχει παραμείνει σταθερή επί δεκαετίες, υποδεικνύοντας ιδία κίνηση κοινή με αυτόν και άρα συναποτελούν ένα τριπλό σύστημα με τους A και B. Ο μεγάλος διαχωρισμός διευκόλυνε παρατηρήσεις χωρίς την παρεμβολή φωτός από τον ρ Διδύμων A για αυτό εξάλλου ο ρ Διδύμων C έχει τον δικό του αριθμό (36357) στον Κατάλογο HIPPARCOS. Ωστόσο, η παράλλαξή του είναι περίπου η ίδια με εκείνη του A, δίνοντας πιθανότητα περίπου 100% να είναι βαρυτικώς συνδεδεμένος με αυτόν. Επίσης είναι σχεδόν βέβαιο ότι αποτελεί μεταβλητό αστέρα του τύπου BY Δράκοντος, με περίοδο μεταβολής ίση με 11,63 ημέρες, η οποία ταυτίζεται για αυτό τον τύπο μεταβλητών με την περίοδο περιστροφής γύρω από τον άξονά του. Η μοναδική ίσως ασυμφωνία είναι ότι ενώ ο A είναι μεσήλικας αστέρας για τη μάζα του, ο C εμφανίζει υψηλή, νεανική δραστηριότητα (οι αστέρες βαρυτικών συστημάτων θεωρείται γενικώς ότι έχουν την ίδια ηλικία). Τα απόλυτα στοιχεία του C είναι: μάζα 0,77 ηλιακή μάζα, απόλυτο μέγεθος 6,58 και επιφανειακή θερμοκρασία 4.948 ± 41 K. Υπάρχει και ένας τρίτος συνοδός σε ενδιάμεση γωνιακή απόσταση, ο μεγέθους 11,59 αστέρας WDS 07291+3147 C, με διαχωρισμό από τον A ίσο με 211,6΄΄ το 1886, ο οποίος το έτος 2001 είχε αυξηθεί κατά 10΄΄, υποδεικνύοντας ότι πρόκειται για έναν άσχετο αστέρα, που προβάλλεται κοντά στους υπόλοιπους από την οπτική γωνία της Γης. Πράγματι, η ιδία κίνησή του παραπέμπει σε απόσταση από τη Γη άνω των 200 ή 300 ετών φωτός, έναντι 58 ή 59 του τριπλού συστήματος του ρ Διδύμων. Ο αστέρας αυτός αναφέρεται ότι έχει και ο ίδιος έναν αμυδρό συνοδό, τον μεγέθους 13,20 αστέρα WDS 07291+3147 D, σε σταθερή απόσταση από αυτόν περί τα 102΄΄. Οι δύο αυτοί αστέρες είναι πιθανώς βαρυτικώς συνδεδεμένοι. Το σύστημα του ρ Διδύμων μοιάζει πολύ με εκείνο του 40 Ηριδανού. Το όλο σύστημα πλησιάζει τη Γη και το Ηλιακό Σύστημα με μέση ταχύτητα 3,75 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο (13.500 χιλιόμετρα την ώρα).