Άμαστρις Παφλαγονίας

Η Άμαστρις είναι αρχαία πόλη της Παφλαγονίας, την οποία ίδρυσε περί το 300 π.Χ. η Περσίδα Άμαστρις με συνοικισμό των κατοίκων των πόλεων Σήσαμος, Κύτωρος, Κρώμνη και Τίειον. Η Σήσαμος ιδιαίτερα αναφέρεται από τον Όμηρο σε συνδυασμό με το Κύτωρον. Ο Στέφανος αναφέρει ότι αρχικά ονομαζόταν Κρώμνη, προσθέτοντας αλλού «ως λέγεται». Η πόλη έλαβε το όνομά της από την Άμαστρι, την ανηψιά του Πέρση βασιλέα Δαρείου Γ΄, βασίλισσα της Ηράκλειας. Οι τέσσερεις μικρές ιωνικές πόλεις-αποικίες αναφέρονται επίσης στην Ιλιάδα μαζί με το Τίειον, συνοικίστηκαν μετά το διαζύγιο της Αμάστριδος από τον Λυσίμαχο για να σχηματίσουν την νέα κοινότητα, κοντά σε έναν μικρό ποταμό μετο ίδιο όνομα. Σύμφωνα με τον Στράβωνα, το Τίειον αποσχίστηκε από τον συνοικισμό, ενώ η Σήσαμος έγινε ακρόπολη της Αμάστριδος. Από τα παραπάνω συνάγεται ότι η Άμαστρις ήταν μάλλον συνομοσπονδία πόλεων, κάτι που εξηγεί το γεγονός ότι ο Μέλας αναφέρει τη Σήσαμο και την Κρώμνη ως πόλεις της Παφλαγονίας, και δεν αναφέρει την Αμάστριδα.

 Η ευρύτερη περιοχή ήταν γνωστή για την παραγωγή ξυλείας στο όρος Κύτωρος. Αργότερα ο τύραννός της Ευμένης παρέδωσε την Άμαστρι στον Αριοβαρζάνη περίπου το 265–260 π.Χ. για να μην υποταχθεί στην Ηράκλεια, και έτσι περιλήφθηκε στο Βασίλειο του Πόντου μέχρι την κατάληψή της από τον Λεύκιο Λούκουλο το 70 π.Χ. στον Β' Μιθριδατικό Πόλεμο. Ο νεότερος Πλίνιος, ως κυβερνήτης της Βιθυνίας και του Πόντου, περιγράφει την Άμαστρι σε μια επιστολή του στον Τραϊανό, ως όμορφη πόλη, με μεγάλο ανοικτό δημόσιο χώρο (πλατεία), με ποταμό στο ένα άκρο της, ο οποίος ήταν στην πραγματικότητα, ανοιχτό ρυάκι-αγωγός γεμάτος λύμματα. Ο Πλίνιος ζήτησε και έλαβε την άδεια του αυτοκράτορα να σκεπάσει τον αγωγό. Σε νόμισμα της εποχής του Τραϊανού, η Άμαστρις φέρει τον τίτλο Μητρόπολις. Η πόλη διατήρησε μέρος της αρχικής λάμψης της έως τον 7ο περίπου αιώνα. Η πόλη δεν εγκαταλείφθηκε στη βυζαντινή περίοδο, κατά την οποία η ακρόπολη έγινε φρούριο και χτίστηκε βυζαντινός ναός που επιβιώνει και σήμερα. Η πόλη λεηλατήθηκε από τους Ρως κατά τον πρώτο Ρωσο-βυζαντινό πόλεμο το 830. Το 1261 η Άμαστρις απέκτησε και πάλι ένα κομμάτι της παλαιάς της λάμψης, όταν αποδόθηκε στη Δημοκρατία της Γένοβας και απέκτησε αποκλειστικό έλεγχο στο εμπόριο της Μαύρης Θάλασσας. Η εκκλησία της Αμάστριδος, επισκοπή από τον 3ο αιώνα ανακηρύχθηκε μητρόπολη την εποχή του Κωνσταντίνου ΣΤ’ και της Ειρήνης, και ο μητροπολίτης της ονομαζόταν Αμάστριδος ή Αμάστρης. Η Γενοβέζικη κυριαρχία τελείωσε το 1460 όταν ο Μωάμεθ Β΄ κυρίευσε όλες τις ακτές της Ανατολίας στη Μαύρη Θάλασσα. Επίσκοπος Αμάστριδος μαρτυρείται ήδη από το β´ μισό του Β´ αι. προς τον οποίο έστειλε επιστολή ο επίσκοπος Κορίνθου Διονύσιος. Το 190 ο Αμάστριδος Πάλμας προήδρευσε τοπικής συνόδου επισκόπων. Μέχρι τον Δ´αι. ακολουθούν οι: Ηράκλειος ή Ηρακλείδης, Ησύχιος (ίσως Ευψύχιος), Θεμίστιος (451), Σατουρνείλος (458), Αστέριος (536), Κωμιτάς (680), Ζωίλος (691), Ιωάννης (α´ περίοδος εικονομαχίας), Γρηγόριος (787), Γεώργιος (790/2), Στέφανος (869), Ευδόκιμος (879), άγνωστοι Αμάστριδος (1083 και 1140), Κωνσταντίνος 1144, Ιωάννης (1156) Νικόλαος (1232), Κωνσταντίνος (προ του 1282), Καλλίνικος (1351), Αναστάσιος (1387). Η μητρόπολη διατηρήθηκε έως τον ΙΕ´αι. οπότε έπαψε να κατοικείται από χριστιανικό πληθυσμό. Στη σύγχρονη εποχή η πόλη είναι γνωστή ως Αμάσρα The Princeton Encyclopedia of Classical Sites Academic Dictionaries and Encyclopedias