Κατάλογος μοναρχών της Σαρδηνίας

Ακολουθεί ο Κατάλογος των Μοναρχών της Σαρδηνίας που κυβέρνησαν το Βασίλειο της Σαρδηνίας και της Κορσικής (1323 - 1479) και στη συνέχεια το Βασίλειο της Σαρδηνίας (1479 - 1481).

 Δεν υπάρχουν πηγές και δεν έχουμε πληροφορίες για τον πολιτισμό που κυριάρχησε στο νησί την 2η χιλιετία π.χ. και έμεινε γνωστός για τις μεγαλιθικές κατασκευές, χρονολογούνται από τον 18ο μέχρι τον 12ο αιώνα π.χ. Οι πρώτες πηγές από τη Σαρδηνία προέρχονται από Έλληνες συγγραφείς αλλά έχουν περισσότερο μυθολογικό παρά ιστορικό υπόβαθρο. Ο Παυσανίας γράφει ότι ο Νώραξ ένας μυθικός ήρωας από την Ιβηρική ή από την Αφρική ίδρυσε την πόλη Νώρα. Ο Σάρδος γιος του Ηρακλή που ήρθε με πλοία από τη Λιβύη έδωσε το όνομα του σε ολόκληρο το νησί, ο ανεψιός του Ηρακλή Ιόλαος ίδρυσε την Όλμπια. Ο Ελληνικός εποικισμός της Όλμπια έχει επιβεβαιωθεί με αρχαιολογικές ανασκαφές. Η Σαρδηνία κατακτήθηκε τον 6ο αιώνα π.χ. από την Καρχηδόνα και στη συνέχεια από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (238 π.χ.), παρέμεινε Ρωμαϊκή για μια χιλιετία εκτός από μια περίοδο στα τέλη του 5ου αιώνα που την κατέκτησαν οι Βάνδαλοι. Σύμφωνα με τον Βυζαντινό ιστορικό του 5ου αιώνα Προκόπιο ο κυβερνήτης των Βανδάλων στη Σαρδηνία Γόδας επαναστάτησε εναντίον του βασιλιά του Γελίμερ που κυβερνούσε ολόκληρη τη βόρεια Αφρική και τη Σαρδηνία. Ο Γόδας ανακηρύχτηκε ανεξάρτητος ηγεμόνας αλλά η κυριαρχία του κράτησε λίγο, ο Γελίμερος έστειλε από την Καρχηδόνα τον αδελφό του που τον νίκησε και τον θανάτωσε. Ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός Α´ διέταξε αμέσως μετά τα Ρωμαϊκά στρατεύματα να κατακτήσουν τη Σαρδηνία, ο στρατηγός Βελισάριος διέλυσε το βασίλειο των Βανδάλων στη Σαρδηνία και επανέφερε το νησί στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Οι Βυζαντινοι κυβερνήτες του νησιού πριν την ίδρυση του Βασιλείου της Σαρδηνίας έμειναν γνωστοί σαν "Άρχοντες", η Σαρδηνία οργανώθηκε τον 9ο αιώνα σε "Δικαστικές περιφέρειες". Οι Μαυριτανοί κατέκτησαν τη Σικελία τον 9ο αιώνα και οι Βυζαντινοί βρέθηκαν σε μεγάλη αδυναμία να υποστηρίξουν τις δυτικές τους επαρχίες. Στην εξουσία ήρθε μια οικογένεια τοπικών αρχόντων που ήταν υποτελείς του Βυζαντινού αυτοκράτορα αλλά στην πραγματικότητα ήταν ανεξάρτητος επειδή η επικοινωνία με την Κωνσταντινούπολη ήταν αδύνατη. Δύο από τους άρχοντες έμειναν γνωστοί με τα ονόματα τους : ο Σαλούσιος και ο Πρωτοσπαθάριος Τουρκοτούριος, πιθανότατα κυβέρνησαν τον 10ο και τον 11ο αιώνα. Συνδέθηκαν στενά με τους Βυζαντινούς τόσο σε βαθμό υποτέλειας όσο και πολιτισμού με τη χρήση της Βυζαντινής γλώσσας και τέχνης. Τον 11ο αιώνα οι Μαυριτανοί με βάση την Ισπανία σύμφωνα με πηγές από την Πίζα και τη Γένοβα προσπάθησαν να κατακτήσουν το νησί. Οι χριστιανοί μοίρασαν τη Σαρδηνία σε τέσσερις επαρχίες που αργότερα έγιναν νομοί : την Κάλιαρι, την Αρμπορέα, την Γκαλλούρα και την Τόρες. Ανά διαστήματα πήραν σποραδικά μερικοί ευγενείς ή πρίγκιπες τον τίτλο του βασιλιά της Σαρδηνίας ː περί το 533 : Γόδας, Βάνδαλος ευγενής που αυτοανακηρύχτηκε βασιλιάς.Όπως γράφει ο ιστορικός Προκόπιος, ο βασιλιάς των Βανδάλων Γελίμερ που κυβερνούσε τη Βόρεια Αφρική και τη Σαρδηνία διόρισε κυβερνήτη της Σαρδηνίας τον Γόδα. Ο Προκόπιος γράφει στη συνέχεια ότι ο Γόδας ανεξαρτητοποιήθηκε και ανακήρυξε τον εαυτό του βασιλιά του νησιού αλλά η κυριαρχία του κράτησε πολύ λίγο. Ο Γελίμερ έστειλε από την Καρχηδόνα έναν μεγάλο στρατό με αρχηγό τον αδελφό του Τζάζο που συνέτριψε και θανάτωσε τον Γόδα με όλους τους άντρες του. Αμέσως μετά ο στρατηγός Βελισάριος εκ μέρους του αυτοκράτορα Ιουστινιανού εκμεταλλεύτηκε την απουσία του στρατού των Βανδάλων, μετέβη στην Καρχηδόνα και διέλυσε το βασίλειο τους, η Σαρδηνία πέρασε στη Βυζαντινή αυτοκρατορία. Τον Μεσαίωνα πήραν τον τίτλο του βασιλιά της Σαρδηνίας άλλοι δύο άνδρες ː 1164-1165 : Μπαρισόν Β΄ της Αρμπορέα, Δικαστής της Αρμπορέα 1238-1249 : Έντσο της Σαρδηνίας, γιος του Γερμανού Αυτοκράτορα Φρειδερίκου Β΄ Ο Ιάκωβος Β΄ της Αραγωνίας πήρε τον τίτλο του Βασιλιά της Σαρδηνίας από τον πάπα Βονιφάτιο Η΄ αλλά στην πραγματικότητα κυβέρνησε όταν ολοκλήρωσε την κατάκτηση του νησιού (1324). Μετά τον θάνατο του Μαρτίνο της Αραγωνίας ακολούθησε ένα κενό διαδοχής την περίοδο 1410 - 1412 Με τον γάμο των Καθολικών βασιλέων Φερδινάνδου και Ισαβέλλας το Βασίλειο της Αραγωνίας ενώθηκε με το Βασίλειο της Καστίλης σχηματίζοντας το Βασίλειο της Ισπανίας αλλά ο τίτλος του βασιλιά της Βαλένθια διατηρήθηκε. Με την ένωση όλων τον δουκάτων της Ιταλικής χερσονήσου το Βασίλειο της Σαρδηνίας άλλαξε το όνομα του σε βασίλειο της Ιταλίας, οι βασιλείς του Οίκου της Σαβοΐας εξακολουθούσαν να κατέχουν τον τίτλο του βασιλιά της Σαρδηνίας. Το Βασίλειο της Ιταλίας καταργήθηκε με το Ιταλικό δημοψήφισμα του 1946 και στη θέση του εγκαταστάθηκε η Ιταλική Δημοκρατία, το νησί της Σαρδηνίας ψήφισε σε ποσοστό 60.9% υπέρ της μοναρχίας. Παυσανίας, Ελλάδος περιήγησις/Φωκικά, Λοκρών Οζόλων C. Zedda and R. Pinna (2007), La nascita dei giudicati, proposta per lo scioglimento di un enigma storiografico, Archivio Storico Giuridico Sardo di Sassari, Τόμος. 12. F. CODERA, Mochéid, conquistador de Cerdeña, in Centenario della nascita di Michele Amari. Scritti di filologia e storia araba; geografia, storia, diritto della Sicilia medioevale; studi bizantini e giudaici relativi all’Italia meridionale nel medio evo; documenti sulle relazioni fra gli Stati italiani e il Levante, vol. II, Palermo 1910, Perra Mario, 1993, La Sardegna nelle fonti classiche (Sardinia in classical sources), Editrice S'Alvure, Oristano F. Pinna (2010), "Le testimonianze archeologiche relative ai rapporti tra gli arabi e la Sardegna nel medioevo", Rivista dell'Istituto di storia dell'Europa mediterranea, Consiglio Nazionale delle Ricerche, 4.