Φιλοδημοκρατική παράταξη του Χονγκ Κονγκ

Η φιλοδημοκρατική παράταξη του Χονγκ Κονγκ είναι μία από τις δύο μεγάλες πολιτικές παρατάξεις του Χονγκ Κονγκ και περιλαμβάνει όλα τα κόμματα, τις ΜΚΟ, τα συνδικάτα και τα άτομα που επιδιώκουν τον εκδημοκρατισμό του Χονγκ Κονγκ. Κύριο αίτημα της παράταξης είναι η καθιέρωση της καθολικής ψηφοφορίας για τις εκλογές του Κυβερνήτη, καθώς και του Νομοθετικού Συμβουλίου. Ανέκαθεν κίνητρο για τα αιτήματα αυτά υπήρξε το ιδιόμορφο εκλογικό σύστημα του Χονγκ Κονγκ, το οποίο συνδυάζει άμεση και έμμεση εκλογή για την βουλή και τον Κυβερνήτη. Επίσης η δημοκρατική παράταξη επιδιώκει έμμεσα τον εκδημοκρατισμό και της Ηπειρωτικής Κίνας, για αυτό και κάθε χρόνο στις 4 Ιουνίου τιμά την επέτειο της καταστολής των διαδηλώσεων της πλατείας Τιανανμέν. Στην παράταξη αυτή συμμετέχουν πάμπολλα μικρά ή μεγάλα κόμματα, οργανώσεις, εφημερίδες, και ακτιβιστές. Ωστόσο, το ιστορικό και πρωτοπόρο κόμμα που διαχρονικά συνδέεται με την παράταξη αυτή είναι το Δημοκρατικό Κόμμα του Χονγκ Κονγκ. Το τελευταίο ιδρύθηκε το 1994, και για αρκετό καιρό κατάφερε να ενώσει την παράταξη γύρω από αυτό. Ωστόσο, στα μέσα της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα, η δημοτικότητά είχε υποχωρήσει, ενώ ταυτόχρονα νέα φιλοδημοκρατικά κόμματα άρχισαν να ξεπροβάλλουν και να ανταγωνίζονται το Δημοκρατικό Κόμμα. Συνολικά, πάντως, η παράταξη λαμβάνει σε κάθε εκλογές περίπου το 55% με το 60% των ψήφων. Παρόλα αυτό μέχρι σήμερα δεν έχει καταφέρει να συγκεντρώσει την πλειοψηφία στο Νομοθετικό Συμβούλιο, λόγω του ότι σε αυτό μόνο τα μισά μέλη εκλέγονται από τον λαό.

 Η βασικότερη και διαχρονική θέση της παράταξης, που συνδέει όλα τα μέλη της, είναι η απαίτηση εφαρμογής της καθολικής ψηφοφορίας για την εκλογή του Εκτελεστικού Επικεφαλής, καθώς και για όλες τις έδρες στο Νομοθετικό Συμβούλιο, όπως προβλέπει ο Βασικός Νόμος. Στη παρούσα φάση, στο μεν Νομοθετικό Συμβούλιο, μόνο κάποια μέλη εκλέγονται απευθείας από τον λαό, ο δε Εκτελεστικός Επικεφαλής εκλέγεται από μία κλειστή Εκλογική Επιτροπή. Τόσο την Εκλογική Επιτροπή όσο και τα υπόλοιπα μέλη του Συμβουλίου, εκλέγει ένα σώμα 250.000 ατόμων (μικρό σε σύγκριση με τον πληθυσμό των 7 εκατομμυρίων κατοίκων του Χονγκ Κονγκ), το οποίο αποτελούν οι μεγαλοεπιχειρηματίες και τα μέλη της ελίτ της πόλης. Ακόμα, κοινό όλων των μελών του φιλοδημοκρατικού στρατοπέδου, είναι η συχνή επικριτική στάση τόσο προς την κυβέρνηση του Χονγκ Κονγκ, όσο και προς την κυβέρνηση του Πεκίνου. Πολλά μέλη μάλιστα έχουν καλέσει στον τερματισμό του μονοκομματικού καθεστώτος του κομμουνιστικού κόμματος στην ηπειρωτική Κίνα, κατηγορώντας το για αυταρχισμό. Με την πάροδο του χρόνου, ριζοσπαστικές φιλοδημοκρατικές ομάδες άρχισαν να ζητάνε όχι μόνο τον εκδημοκρατισμό του Χονγκ Κονγκ, αλλά και αυτοδιάθεση, ένα κίνημα που ονομάστηκε τοπικιστικό. Το τοπικιστικό κίνημα κάποιοι το θεωρούν ως ανεξάρτητη παράταξη, ενώ άλλοι ως ένα ριζοσπαστικό μέρος της φιλοδημοκρατικής παράταξης. Ωστόσο, μέχρι σήμερα, η πλειοψηφία του στρατοπέδου υποστηρίζει απλά την αυτονομία του Χονγκ Κονγκ σύμφωνα με την αρχή «μία χώρα, δύο συστήματα», και δεν υποστηρίζουν την απόσχιση από την Κίνα.Πέρα από τα αιτήματα εκδημοκρατισμού, οι θέσεις του στρατοπέδου σε οικονομικά και κοινωνικά θέματα ποικίλλουν. Πολλά κόμματα, όπως το Δημοκρατικό Κόμμα, υποστηρίζουν φιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές, ενώ άλλα υποστηρίζουν σοσιαλφιλελεύθερες, σοσιαλδημοκρατικές ή και καθαρά αριστερές απόψεις. Το κίνημα υπέρ της δημοκρατίας στο Χονγκ Κονγκ γεννήθηκε την δεκαετία του 80', όταν οι άνθρωποι άρχισαν να ανησυχούν για το μέλλον τους μετά το 1997 που το Χονγκ Κονγκ θα μεταβιβαζόταν από την Βρετανία στην Κίνα. Μία από τις πρώτες διαδηλώσεις υπέρ της δημοκρατίας συνέβη τον Νοέμβριο του 1986, όταν πάνω από 1.000 άτομα συγκεντρώθηκαν για να απαιτήσουν την εφαρμογή της καθολικής ψηφοφορίας στις εκλογές για το -τότε αποικιακό- Νομοθετικό Συμβούλιο. Εκείνη η χρονιά ήταν μάλιστα που ιδρύθηκε ο Συνεταιρισμός για την Δημοκρατία και την Ζωή του Λαού (ΣΔΖΛ), μία από τις πρώτες φιλοδημοκρατικές οργανώσεις και σίγουρα η παλαιότερη που βρίσκεται εν ενεργεία έως και σήμερα.Στην συνέχεια, η πρώτη σημαντική τομή στην εξέλιξη του φιλοδημοκρατικού κινήματος υπήρξαν οι διαδηλώσεις της Πλατείας Τιενανμέν που συνέβησαν το 1989 στην Ηπειρωτική Κίνα. Συγκλονισμένοι από την βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων στο Πεκίνο από τον κινεζικό στρατό, πάνω από 1 εκατομμύριο άτομα συμμετείχαν σε συλλαλητήριο υπέρ των διαδηλωτών. Για τα επόμενα 30 χρόνια, το Χονγκ Κονγκ ήταν μία από τις ελάχιστες περιοχές της Κίνας που κάθε χρόνο τιμούσε τους νεκρούς της Τιενανμέν, σε μία αγρυπνία που διοργάνωνε η Συμμαχία του Χονγκ Κονγκ. Η τελευταία ήταν μία από τις σημαντικότερες οργανώσεις της φιλοδημοκρατικής παράταξης, που ιδρύθηκε το 1989.Στις βουλευτικές εκλογές του 1991 για πρώτη φορά ένα μέρος των εδρών του Νομοθετικού Συμβουλίου εκλεγόταν απευθείας από τον λαό. Για αυτόν τον λόγο δημιουργήθηκε το πρώτο μεγάλο φιλοδημοκρατικό κόμμα, οι Ενωμένοι Δημοκράτες του Χονγκ Κονγκ. Αργότερα, αυτό μαζί με ένα άλλο φιλοδημοκρατικό κόμμα, το Σημείο Συνάντησης, συγχωνεύτηκαν για να δημιουργήσουν το Δημοκρατικό Κόμμα, το οποίο παραμένει το μεγαλύτερο κόμμα της παράταξης.Ο τελευταίος αποικιακός κυβερνήτης του Χονγκ Κονγκ, ο Κρις Πάτεν, εισήγαγε μία ευρεία εκλογική μεταρρύθμιση για να εκδημοκρατίσει το πολιτικό σύστημα. Σε κάτι τέτοιο όμως ήταν απόλυτα αντίθετη η Κίνα που ετοιμαζόταν σε λίγα χρόνια να παραλάβει το Χονγκ Κονγκ. Αντίθετα, το Δημοκρατικό Κόμμα και εν γένει η φιλοδημοκρατική παράταξη υποστήριζε την μεταρρύθμιση. Στις βουλευτικές εκλογές του 1995 η φιλοδημοκρατική παράταξη κατάφερε για πρώτη -και μοναδική- φορά να κατακτήσει την πλειοψηφία στο Νομοθετικό Συμβούλιο. Αντιδρώντας όμως στην εκλογική μεταρρύθμιση, η Κίνα δημιούργησε μονομερώς το Προσωρινό Νομοθετικό Συμβούλιο, που επικρατούσαν οι φιλοκινεζικοί, και το οποίο θα είχε την νομοθετική εξουσία από το 1997 μέχρι το 1998 που θα γίνονταν οι πρώτες μετά-αποικιακές βουλευτικές εκλογές. Η φιλοδημοκρατική παράταξη, με εξαίρεση τον ΣΔΖΛ, μποϊκόταρε την προσωρινή βουλή, θεωρώντας την ως αντιδημοκρατική και παράνομη. Μόλις ανέλαβε εξουσία, το Προσωρινό Νομοθετικό Συμβούλιο ακύρωσε την εκλογική μεταρρύθμιση του Κρις Πάτεν. Μετά την παράδοση του Χονγκ Κονγκ στην Κίνα το 1997, το φιλοδημοκρατικό κίνημα εξελίχθηκε περαιτέρω. Ένας μεγάλος σταθμός ήταν η 1η Ιουλίου του 2003, όταν 500.000 άτομα διαδήλωσαν κατά ενός προτεινόμενου Νόμου Εθνικής Ασφαλείας, επειδή υπήρχαν φόβοι ότι ο νόμος αυτός θα περιόριζε την ελευθερία της έκφρασης. Λόγω της μεγάλης λαϊκής αντίδρασης, ο νόμος αποσύρθηκε. Από τότε καθιερώθηκε η διαδήλωση την 1η Ιουλίου κάθε έτους, μία από τις σημαντικότερες εκδηλώσεις της παράταξης υπέρ της δημοκρατίας. Στις εκλογές του 2004, η παράταξη πετυχαίνει κάποια μικρά κέρδη στις έδρες, χωρίς να καταφέρει όμως να έχει την απόλυτη πλειοψηφία. Οι εκλογές είχαν φανεί ως ένα άτυπο δημοψήφισμα για το κατά πόσο οι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ υποστηρίζουν τα αιτήματα για δημοκρατία.Κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 2000 δημιουργήθηκαν καινούρια φιλοδημοκρατικά κόμματα όπως το Κόμμα Πολιτών και ο Σύνδεσμος των Σοσιαλδημοκρατών. Τα κόμματα αυτά άρχισαν να ανταγωνίζονται το Δημοκρατικό Κόμμα, αποσπώντας από αυτό μέρη του εκλογικού του σώματος. Λόγω της διαφοροποίησης της δημοκρατικής παράταξης, άρχισαν να δημιουργούνται διαφωνίες για το πως θα έπρεπε η παράταξη να επιδιώκει τα αιτήματά της. Οι διαφωνίες μετατράπηκαν σε ένα βαθύ σχίσμα το 2010 όταν το Δημοκρατικό Κόμμα συμφώνησε να διαπραγματευτεί με την κυβέρνηση για μία εκλογική μεταρρύθμιση, κάτι που θεωρήθηκε ως «προδοτικό» από άλλα κόμματα της παράταξης. Στις εκλογές του 2012 η φιλοδημοκρατική παράταξη δεν τα πήγε τόσο καλά όσο αναμενόταν. Κατά την διάρκεια του κινήματος της Ομπρέλας το 2014, το στρατόπεδο υπέρ της δημοκρατίας έπαιξε σημαντικό ρόλο, υποστηρίζοντας σθεναρά τις καταλήψεις και την πολιτική ανυπακοή. Η παράταξη στόχευε με αυτόν τον τρόπο να πιέσει την κυβέρνηση να εφαρμόσει καθολική ψηφοφορία στις βουλευτικές εκλογές του 2016 και στις εκλογές κυβερνήτη του 2017. Η κυβέρνηση παρουσίασε μία εκλογική μεταρρύθμιση, η οποία όμως δεν ικανοποιούσε καθόλου τις προσδοκίες της παράταξης. Παρόλες όμως τις μαζικές διαδηλώσεις και καταλήψεις, ο Εκτελεστικός Επικεφαλής (τότε ο Λενγκ Τσουν-γίνγκ) έμεινε ανένδοτος και αρνήθηκε να υποχωρήσει ή να διαπραγματευτεί με τους διαδηλωτές. Έτσι, μετά από δυόμιση μήνες οι καταλήψεις διαλύθηκαν και το κίνημα απέτυχε. Οι διαδηλώσεις του 2014 ήταν σε μεγάλο βαθμό ειρηνικές, καθώς οι οργανωτές είχαν υιοθετήσει την τακτική της μη-βίας.Λόγω της αποτυχίας του κινήματος του 2014, μέρος της φιλοδημοκρατικής παράταξης ριζοσπαστικοποιήθηκε. Μέσα από αυτήν, αναδύθηκε μία νέα παράταξη στο πολιτικό σκηνικό του Χονγκ Κονγκ: οι τοπικιστές. Οι τελευταίοι, αν και μοιράζονται κοινούς στόχους με τους φιλοδημοκρατικούς σχετικά με τον εκδημοκρατισμό του συστήματος, είναι ιδιαίτερα πιο ριζοσπαστικοί, ενώ πολλοί από αυτούς επιδιώκουν μεγαλύτερη αυτονομία από την Κίνα, αυτοδιάθεση ακόμα και ανεξαρτησία.Λόγω της ανάδυσης του τοπικιστικού κινήματος, οι παραδοσιακοί φιλοδημοκρατικοί υπέστησαν βαριά ήττα στις βουλευτικές εκλογές του 2016, συγκεντρώνοντας μόνο το 36% των ψήφων, σε σύγκριση με το 57% το 2012. Συνολικά πάντως η αντιπολίτευση, που περιλαμβάνει τόσο τους παραδοσιακούς φιλοδημοκρατικούς όσο και τους τοπικιστές, αύξησε τις έδρες της από 27 σε 29 στο Νομοθετικό Συμβούλιο. Μετά τις εκλογές, δικαστήριο αποφάσισε να κηρύξει έκπτωτους 6 δημοκρατικά εκλεγμένους αντιπολιτευόμενους βουλευτές, μία αμφιλεγόμενη κίνηση που θεωρήθηκε από κάποιους ως πολιτικά υποκινούμενη.Στα επόμενα χρόνια το φιλοδημοκρατικό κίνημα φάνηκε να είχε χάσει πλέον την δυναμική του. Πολλές από τις ετήσιες διαδηλώσεις της παράταξης αν και συνέβησαν, είχαν μικρότερη συμμετοχή. Το 2018, το φιλοκινεζικό στρατόπεδο κέρδισε μία έδρα στις αναπληρωματικές εκλογές για το Νομοθετικό Συμβούλιο, στις οποίες εφαρμόζεται το απλό πλειοψηφικό σύστημα. Αυτό συνέβη για πρώτη φορά από το 1997, καθώς σε όλες τις προηγούμενες αναπληρωματικές εκλογές οι φιλοδημοκρατικοί νίκαγαν. Το φιλοδημοκρατικό στρατόπεδο ήταν αντίθετο στην προτεινόμενη τροποποίηση ενός νόμου για την έκδοση υπόπτων, λόγω της δυνατότητας, εφόσον ψηφιζόταν ο νόμος, να εκδίδονται κινέζοι αντιφρονούντες από το Χονγκ Κονγκ στην Ηπειρωτική Κίνα για δίκη. Ο νόμος αυτός προκάλεσε τις μαζικές διαδηλώσεις του 2019-2020. Πέρα από την απόσυρση του προτεινόμενου νόμου, τα αιτήματα των διαδηλωτών σταδιακά γενικεύτηκαν και το κίνημα ζητούσε τελικά τον εκδημοκρατισμό του Χονγκ Κονγκ. Μέσα από αυτές τις διαδηλώσεις το φιλοδημοκρατικό κίνημα αναγεννήθηκε. Έπειτα από μήνες αντικυβερνητικών διαδηλώσεων και αναταραχής, η παράταξη πέτυχε την μεγαλύτερη εκλογική νίκη της στην ιστορία του Χονγκ Κονγκ, κατά την διάρκεια των τοπικών εκλογών του 2019.Μετά από ένα έτος μαζικών φιλοδημοκρατικών διαδηλώσεων, το Πεκίνο ψήφισε έναν Νόμο Εθνικής Ασφαλείας ο οποίος ενσωματώθηκε κατευθείαν στον Βασικό Νόμο του Χονγκ Κονγκ, παρακάμπτοντας την τοπική βουλή. Ο νόμος αυτός ποινικοποιούσε τέσσερις πράξεις: ανατροπή της κυβέρνησης, απόσχιση, τρομοκρατία και σύμπραξη με τις ξένες δυνάμεις, ενώ παράλληλα έδινε υπερεξουσίες στην αστυνομία. Την εφαρμογή του Νόμου Εθνικής Ασφαλείας, τον Ιούλιο του 2020, ακολούθησε μία ευρεία καταστολή του φιλοδημοκρατικού κινήματος στο Χονγκ Κονγκ από τις αρχές. Φιλοδημοκρατικές εφημερίδες αναγκάστηκαν να κλείσουν, ενώ πάμπολλα κόμματα και οργανώσεις της παράταξης διαλύθηκαν. Δεκάδες επιφανείς ακτιβιστές και εκατοντάδες άλλοι υποστηρικτές του κινήματος έχουν συλληφθεί, και δικάζονται ή έχουν καταδικαστεί για εγκλήματα που σχετίζονται με την Εθνική Ασφάλεια ή τις ταραχές των διαδηλώσεων του 2019. Ακόμα, οι αρχές, με δικαιολογία την πανδημία του κορονωϊού, απαγόρευσαν τις καθιερωμένες διαδηλώσεις της παράταξης, όπως αυτήν της 4ης Ιουνίου, όπου τιμάται η μνήμη όσων πέθαναν στην σφαγή της πλατείας Τιενανμέν, και αυτήν της 1ης Ιουλίου, όπου υπενθυμίζονται τα αιτήματα για καθολική ψηφοφορία και εκδημοκρατισμό.Στις βουλευτικές εκλογές του 2021, η φιλοδημοκρατική παράταξη δεν συμμετείχε, αντιδρώντας στην καταστολή των αρχών αλλά και στην εκλογική μεταρρύθμιση του 2021 που περιόριζε σημαντικά τις δημοκρατικά εκλεγμένες έδρες για το Νομοθετικό Συμβούλιο. Έτσι, για πρώτη φορά από το 1997, η βουλή του Χονγκ Κονγκ έμεινε δίχως αντιπολίτευση.