Δεκέλεια Αττικής

Η Δεκέλεια (αρχαία ελληνικά: Δεκέλεια), (ο δήμος: Δεκελείας, Δήμος Δεκελειών) ήταν αρχαίος οικισμός - πόλη και δήμος της Ιπποθοωντίδας (περιοχή της Αρχαίας Αττικής και φυλή της αρχαίας Αθήνας). Ο Στράβων, αναφερόμενος στον ιστορικό Φιλόχορο και το έργο του «Ατθίς» (ή Ατθίδες ή Ιστορίαι) λέει ότι η Δεκέλεια ήταν μια από τις δώδεκα πόλεις, οι οποίες ιδρύθηκαν στην Αττική από τον μυθικό βασιλιά της Αθήνας, Κέκροπα και αργότερα ο Θησέας την ένωσε με την πόλη της αρχαίας Αθήνας. Στη συνέχεια έγινε ένας από τους δήμους της Αττικής (δήμος Δεκελειών). Η Δεκέλεια, αναφερόμενη και ως Δεκέλεια Αττικής, σήμερα είναι ευρύτερη περιοχή, η οποία περιλαμβάνει την ομώνυμη συνοικία–οικισμό, καθώς επίσης και την περιοχή του σημερινού Τατοΐου. Η Δεκέλεια υπάγεται στον Δήμο Αχαρνών και στην περιοχή της είναι εγκατεστημένα διάφορα τμήματα της Πολεμικής Αεροπορίας, στην Αεροπορική Βάση Δεκέλειας (ή Αεροδρόμιο Τατοΐου), καθώς επίσης το Μουσείο της Πολεμικής Αεροπορίας και η Σχολή Ικάρων. Επίσης εκεί κοντά βρίσκονται το Ολυμπιακό χωριό και το παλαιό βασιλικό ανάκτορο του Τατοΐου.

 Ο δήμος πήρε το όνομά του, από τον μυθικό επώνυμο ήρωα, Δέκελο. Ο δήμος της Δεκελείας, ήταν δήμος των Μεσογείων. Η Δεκέλεια βρισκόταν στις πλαγιές του όρους της Πάρνηθας, στην αρχαία οδό μεταξύ Αθήνας και Ωρωπού. Στην περιοχή της αρχαίας πόλης, βρίσκεται σήμερα η παλαιά θερινή κατοικία της πρώην ελληνικής βασιλικής οικογένειας, γνωστή και ως ανάκτορο του Τατοΐου. Ειδικότερα, το κέντρο του αρχαίου δήμου της Δεκέλειας τοποθετείται στην έκταση όπου βρίσκονταν οι στάβλοι του παλατιού. Από την Δεκέλεια ήταν ορατή η αρχαία Αθήνα και από τα υψηλότερα σημεία του δήμου μπορούσε κάποιος να δει τα πλοία που εισέρχονταν στα λιμάνια του Πειραιά. Σύμφωνα με τον Θουκυδίδη η Δεκέλεια βρισκόταν περίπου 120 στάδια βόρεια των Αθηνών και άλλα τόσα τη χώριζαν από τη Θήβα -ίσως και λίγο παραπάνω, όπως γράφει ο ίδιος. Αυτή η απόσταση σήμερα αντιστοιχεί στα 20-22 χιλιόμετρα. Το Τατόι απέχει από το κέντρο της Αθήνας 15 χιλιόμετρα και άρα η Δεκέλεια απλωνόταν λίγο βορειότερα. Αν και η ακριβής τοποθεσία του δήμου αυτού δεν έχει προσδιορισθεί και δεν έχει ακόμα ταυτιστεί επακριβώς, οι σύγχρονοι μελετητές, όπως ο John S. Traill πιστεύουν, ότι ο δήμος βρίσκεται σε θέση κοντά στο Τατόι, το οποίο υπάγεται στον Δήμο Αχαρνών. Από τους ερευνητές του 19ου αιώνα ο Ιάκωβος Ρίζος Ραγκαβής τοποθετεί τον δήμο στο τότε χωριό Τατόι, ενώ ο Διονύσιος Σουρμελής τον τοποθετεί στην περιοχή της Μαλακάσσας. Η Δεκέλεια ήταν σημαντική για την επιβίωση της αρχαίας Αθήνας, επειδή ήταν πάνω στην "εθνική οδό" της εποχής εκείνης και από εκεί περνούσαν σχεδόν όλες οι χερσαίες εισαγωγές προϊόντων από τη Βοιωτία και την Εύβοια. Εντούτοις η κατοχή της από τους Λακεδαιμονίους στον Πελοποννησιακό Πόλεμο δεν υπήρξε απόλυτα καθοριστική από μόνη της στην αρχή, γιατί οι Αθηναίοι συνέχιζαν τις εισαγωγές τροφίμων με τα πλοία τους, από το λιμάνι του Πειραιά. Όταν αργότερα με έδρα τη Δεκέλεια οι Λακεδαιμόνιοι απέκοψαν την Αθήνα και από το Λαύριο, τότε το κόστος για την αθηναϊκή οικονομία ήταν ανυπολόγιστο, επειδή χάθηκε η πρόσβαση στα μεταλλεία αλλά και χιλιάδες δούλοι που δούλευαν εκεί και που δοθείσης της ευκαιρίας διέφυγαν αμέσως. Επίσης χάθηκαν πολλές ατομικές περιουσίες γιατί εκτός από τους Σπαρτιάτες που κατέστρεφαν τις καλλιέργειες, έκαναν καθημερινά επιδρομές και οι Θηβαίοι, που με την κάλυψη των Σπαρτιατών άρπαζαν άλογα, πρόβατα ακόμα και έπιπλα των Αθηναίων. Οι τελευταίοι ζούσαν πια έγκλειστοι στα τείχη της πόλης τους και παρακολουθούσαν ανήμποροι να καταστρέφονται οι περιουσίες τους στην ύπαιθρο. Το αρχηγείο των Σπαρτιατών είχε εγκατασταθεί στο λόφο του Παλαιοκάστρου, εκεί που σήμερα βρίσκονται οι βασιλικοί τάφοι. Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλος της Ιπποθοωντίδας φυλής, συμμετείχε με 4 βουλευτές στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη (307/306 – 224/223 π.Χ.) και την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.) ο δήμος αντιπροσωπευόταν με 6 βουλευτές στη Βουλή των 600. Κατά την τέταρτη (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) είναι άγνωστος ο αριθμός βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου. Ο δημότης της αρχαίας Δεκελείας ονομαζόταν Δεκελεεύς ή Δεκελειεύς. Η θέση του δήμου έδωσε τη δυνατότητα στην πόλη της Αθήνας να ελέγχει τη διαδρομή μέσω της Δεκελείας, από την οποία γινόταν μεγάλο μέρος της άμεσης κίνησης των σιτηρών από την Εύβοια προς την Αθήνα. Ο Μαρδόνιος, κατά τη Δεύτερη περσική εισβολή στην Ελλάδα, όταν αποχώρησε από την Αθήνα, πριν από την Μάχη των Πλαταιών ( 479 π.Χ.), μαζί με τα στρατεύματά του, επέλεξε τη διαδρομή αυτήν και πέρασε μέσα από την Δεκέλεια, υποχωρώντας προς τα βόρεια. Την τοποθεσία της Δεκελείας και τους δημότες της φαίνεται ότι εκτιμούσαν επίσης οι αρχαίοι Σπαρτιάτες. Σύμφωνα με τον μύθο ήταν οι κάτοικοι της Δεκέλειας, ή τουλάχιστον ο βασιλιάς τους Δέκελος, που αποκάλυψαν στους Διόσκουρους την θέση της Ωραίας Ελένης, την οποία είχε απαγάγει ο Θησέας και την είχε κρύψει στις Αφίδνες. Ως ανταμοιβή, η Δεκέλεια και οι κάτοικοί της απολάμβαναν ιδιαίτερα προνόμια από τους αρχαίους Σπαρτιάτες, συμπεριλαμβανομένης της απαλλαγής από όλους τους φόρους, και το σημαντικότερο, την προστασία της γης τους κατά τα πρώτα χρόνια του Πελοποννησιακού Πολέμου, όταν οι Σπαρτιάτες είχαν εισβάλει στην Αττική. Η Δεκέλεια, τότε είχε γλιτώσει από πολλές καταστροφές. Το 413 π.Χ., ίσως και με τη συμβουλή του Αλκιβιάδη, ο οποίος βρισκόταν εξόριστος στην Σπάρτη, οι Σπαρτιάτες κατέλαβαν την Δεκέλεια και εγκατέστησαν εκεί μόνιμη φρουρά. Για το γεγονός αυτό η τελική φάση του Πελοποννησιακού Πολέμου ονομαζόταν δεκελεική φάση ή Δεκελεικός πόλεμος. Η παρουσία της εχθρικής φρουράς υποχρέωσε τους Αθηναίους να μεταφέρουν τα σιτηρά τους μέσω της θάλασσας, με την παράκαμψη από το ακρωτήριο του Σουνίου, με μεγάλη χρηματική δαπάνη, ενώ οι Σπαρτιάτες εμπόδιζαν τους Αθηναίους αγρότες στην καλλιέργεια της γης και παρεμπόδιζαν τους Αθηναίους εργάτες των ορυχείων στα Μεταλλεία του Λαυρίου να προβαίνουν στην εξόρυξη ορυκτών. Οι Σπαρτιάτες προέτρεψαν επίσης τους σκλάβους να επαναστατήσουν ενάντια στους κυρίους τους. Ο Θουκυδίδης λέει ότι 20.000 σκλάβοι διέφυγαν προς την Δεκέλεια. Το 411 π.Χ. κατέλαβαν την εξουσία οι ολιγαρχικοί, με την ανάδειξη της λεγόμενης «Βουλής των Τετρακοσίων» και την εγκαθίδρυση ολιγαρχικού κράτους, υπό τον έλεγχο της σπαρτιατικής φρουράς, που τους είχε ενισχύσει. Όταν η ολιγαρχία ανατράπηκε, πολλά από τα σημαίνοντα πρόσωπα αυτής, όπως ο Πείσανδρος, ο Χαρικλής και ο Αλεξικλής κατέφυγαν στη Δεκέλεια. Η σπαρτιατική φρουρά παρέμεινε μέχρι το τέλος του πολέμου, δηλαδή ως το 404 π.Χ., όταν και πάλι την εξουσία στην Αθήνα ανέλαβε ένα επίσης ολιγαρχικό σύστημα, αυτό των Τριάκοντα Τυράννων. Υπήρξαν διάφοροι γνωστοί πολίτες από τον δήμο της Δεκελείας, όπως ο επιστάτης της αρχαίας Βουλής Γλαύκιππος ο Δεκελεεύς, ο διαιτητής Δίφιλος ο Δεκελεεύς κ.α. Από τους πλέον γνωστούς, οι οποίοι είχαν κάποιου είδους σχέση με το δήμο ή την περιοχή του ήταν επίσης οι: Σωφάνης, γεννήθηκε τον έκτο αιώνα π.Χ., (είχε ενταχθεί στον δήμο). Αρχαία Αθήνα Ιπποθοωντίδα φυλή Τατόι Πρωτογενείς πηγές Ηρόδοτος, «Ἱστορίαι» Βιβλίο Θ', «Καλλιόπη», 15. Θουκυδίδης, «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου», Βιβλίο Ζ΄, 19, Βιβλίο Ζ΄, 27-28. Ξενοφών, «Ελληνικά», Βιβλίο Α΄, κεφάλαιο I, 35. Στράβων, «Γεωγραφικά», Θ', 1.20. Ελληνικές επιγραφές - IG Δεκελ Attica (IG I-III).Δευτερογενείς πηγές Decelea, στην ιστοσελίδα: referenceworks.brillonline.com, Ουίλλιαμ Σμιθ, Το συγκεκριμένο λήμμα περιλαμβάνει περιεχόμενο από πηγή, η οποία αποτελεί, πλέον, κοινό κτήμα: (Αγγλικά) Smith, William, επιμ. (1854–1857). «Attica – 51 (Deceleia)». Dictionary of Greek and Roman Geography. Λονδίνο: John Murray. Attica – 51 (Deceleia) John S. Traill: The political organization of Attica: a study of the demes, trittyes, and phylai, and their representation in the Athenian Council,“Attica”. Princeton: American School of Classical Studies at Athens (ASCSA), 1975, ISBN 978-0-87661-514-0 John S. Traill: Demos and trittys. Epigraphical and topographical studies in the organization of Attica. Athenians Victoria College, Toronto 1986, p. 137. Peter Siewert, "Die Trittyen Attikas und die Heeresreform des Kleisthenes", C.H. Beck, München 1982, ISBN 3406080634, ISBN 9783406080630 James R. McCredie, "Fortified military camps in Attica", Hesperia Supplement XI, 1966. John V. A. Fine, "The Ancient Greeks: A Critical History", Harvard University Press, 1983. Malcolm F. McGregor, "The Athenians and their Empire", Vancouver, University of British Columbia Press, 1987. «Dekeleia». www.ancientworlds.net (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Ιουλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2015. Jona Lendering, "Decelea", στην ιστοσελίδα: www.livius.org. Δήμος Αχαρνών, στην ιστοσελίδα: www.acharnes.gr του Δήμου Αχαρνών. Traill, J. «Places: 579907 (Dekeleia)». Pleiades. Ανακτήθηκε στις 12 Απριλίου 2017. Dekeleia, Tatoi, στις ιστοσελίδες: http://imperium.ahlfeldt.se & https://web.archive.org/web/20170808012018/http://dare.ht.lu.se/, Ψηφιακός Άτλας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ("Digital Atlas of the Roman Empire", Johan Ahlfeldt, Department of Archaeology and Ancient History, Lund University, Sweden), Πανεπιστήμιο Λουντ, Λουντ, Σουηδία, πρόγραμμα: Pelagios. Dekeleia, στην ιστοσελίδα: ASCSA Digital Collections και https://web.archive.org/web/20170422162836/http://www.ascsa.edu.gr/ της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα. Dekeleia, Lexicon of Greek Personal Names (LGPN). Dekeleia, Attic Inscriptions Online.