Δήμος Φαρρών

Ο Δήμος Φαρρών ήταν δήμος του Νομού Αχαΐας. Δημιουργήθηκε το 1835 και υπήρξε έως το 1912, όπου καταργήθηκε με την θέσπιση των κοινοτήτων. Συστάθηκε ξανά με το «Σχέδιο Καποδίστριας» το 1997 και υπήρξε έως το 2010. Από το 2011 σύμφωνα με το «Πρόγραμμα Καλλικράτης» συγχωνεύθηκε μαζί με τον Δήμο Τριταίας, την Κοινότητα Καλεντζίου και την Κοινότητα Λεοντίου ώστε να δημιουργηθεί ο Δήμος Ερυμάνθου και έκτοτε αποτελεί δημοτική ενότητα αυτού. Έδρα του δήμου αποτελούσε η Χαλανδρίτσα, και στις δύο χρονικές περιόδους της ύπαρξής του (1835-1912, 1997-2010.

 Κατά την αρχαιότητα στην πεδινή περιοχή του δήμου και παρόχθια του ποταμού Πείρου υπήρχε η πόλη Φαραί, όπου σε αυτήν οφείλεται και η ονομασία του δήμου. Αποτελούσε μέλος του Κοινού των Αχαιών και της Αχαϊκής Συμπολιτείας και σύμφωνα με την μυθολογία ιδρύθηκε από τον Φάρητο, γιο της Φιλοδάμειας και εγγονό του Δαναού. Σήμερα, η θέση της πόλης έχει οριοθετηθεί ανάμεσα στα χωριά Φαραί, Πρέβεδος και Ίσωμα, όπου έχουν ανασκαφεί και βρεθεί ρωμαϊκό λουτρό, επιγραφές σε αρχαίο νεκροταφείο και μυκηναϊκοί τάφοι. Αρχαιολογικά ευρήματα και λείψανα της αρχαιότητας και της προϊστορικής εποχής έχουν εντοπιστεί και σε άλλα μέρη του πρώην δήμου, όπως για παράδειγμα στον Καταρράκτη, στο Ελληνικό, στην Ροδιά, στο Σταροχώρι, στο Μοίραλι και στο Βασιλικό. Ο δήμος συστάθηκε πρώτη φορά με το Βασιλικό Διάταγμα της 8ης (20) Απριλίου 1835, ήταν Γ' τάξης με 1.680 κατοίκους και είχε έδρα την Χαλανδρίτσα. Η σύσταση του ήταν η εξής: Χαλανδρίτσα, Ίσαρι, Πρέβεδος, Μιτόπολη, Περιστέρα, Τόσκεσι, Αστέρι, Κούμανι, Καλούσι, Μπούμπα, Λυσσαριά, Κάνδαλος, Βουλιώτη, Βραγκάδα, Τρούσα, Ζώγα, Μοίραλι, Άγιος Νικόλαος, Μέντζενα, Μπαρδικώστα, Μονή Μπαμπιώτη, Μονή Ομπλού. Το 1841 με το Βασιλικό Διάταγμα της 22ης Ιανουαρίου συγχωνεύτηκε στον δήμο, ο Δήμος Νεζερών και τμήμα του Δήμου Παναχαιών. Ο διευρυμένος Δήμος Φαρών κατατάχτηκε στην Β΄ τάξη με 4.314 κατοίκους. Προστέθηκαν τα εξής χωριά: Κάλανος, Πλάτανος, Δενδρά, Καλάνιστρα, Λακκώματα, Κομπηγάδι, Σποδιάνα, Λόπεσι, Συκιές, Παλιά Γουρζούμισσα, Κασνέσι, Μαζαράκι, Μπρακουμάδι, Κώμη, Ζουμπάτα, Τράκα, Μπολιώτη, Τσιπάτα, Μπάπα, Κριθαράκια, Ρίκαβα, Σάπια Βρύση, Παλούμπι, Βυτινέικα, Καλανιάρα, Καλύβια, Λαλικώστα, Καρμοκαλαίκα, Λάλουσι, Καρμολέικα, Μπούγα. Επίσης, οι μόνες Ευαγγελιστρίας και Χρυσοποδαριτίσσης. Σε απογραφές πληθυσμού είχε 5.209 κατοίκους το 1848, 6.280 το 1861 και 9.147 το 1907. Το 1903 ο Χρήστος Κορύλλος στο σύγγραμμα του Χωρογραφία της Ελλάδος αναφέρει για τον Δήμο Φαρών πληθυσμό 8.356 κατοίκων. Ο Δήμος Φαρών ήταν κατά το πλείστον ορεινός και χαρακτητιζόταν ως μεσόγειος καθώς βρεχόταν σε κανένα σημείο του από θάλασσα. Ο Δήμος Φαρρών δημιουργήθηκε ξανά το 1997 σύμφωνα με το Διοικητικό Σχέδιο «Καποδίστριας». Αποτελούνταν από 16 δημοτικά διαμερίσματα και 50 οικισμούς και έδρα του ήταν η Χαλανδρίτσα. Έδρες των δημοτικών διαμερισμάτων (πρώην κοινότητες) του δήμου ήταν τα χωριά: Χαλανδρίτσα, Βασιλικό, Ελληνικό, Ίσωμα, Καλάνιστρα, Κάλανος, Καλούσι, Καταρράκτης, Κριθαράκια, Λακκώματα, Μοίραλι, Νέο Κομπηγάδι, Πλατανόβρυση, Σταροχώρι, Φαραί, Χρυσοπηγή. Βάσει της απογραφής του 2001 είχε πληθυσμό που ανερχόταν 5.453 κατοίκους. Ο δήμος ανήκε στον Νομό Αχαΐας και συνόρευε με τον Δήμο Καλαβρύτων στα ανατολικά, τον Δήμο Τριταίας στα νότια, τον Δήμο Ωλενίας στα δυτικά, τον Δήμο Βραχναιίκων στα βορειοδυτικά, τον Δήμο Μεσσάτιδος στα βόρεια και με την Κοινότητα Λεοντίου στα βορειοανατολικά, καθώς και ένα τμήμα του στο νότιο-νοτιοανατολικό του άκρο με τον Δήμο Αροανίας. Κάποιοι από τους δημάρχους του παλιού δήμου ήταν οι: Δ. Χρυσανθόπουλος: αναφέρεται το 1837 και το 1859. Δημήτρης Σπηλιοτόπουλος: ? - 1886 Κανέλλος Γιαννακόπουλος: 1886 (6 μήνες, προσωρινός λόγω θανάτου του προηγούμενου δημάρχου Δημ. Σπηλιοτόπουλου) Κλεομένης Σπηλιοτόπουλος: 1886 - ? Χρήστος Νεζερίτης: 1895 - 1903 Τζίνος: 1895-1899,1903 - 1912 Δήμαρχοι του νεότερου δήμου υπήρξαν οι: Αθανάσιος Καρπής: 1/1/1999 - 31/12/2006 Δημήτριος Σωτηρόπουλος: 1/1/2007 - 31/12/2010 Στον «καποδιστριακό» δήμο περιλαμβάνονταν τα παρακάτω δημοτικά διαμερίσματα και οικισμοί: Δ.δ. Χαλανδρίτσης [ 1.161 ] η Χαλανδρίτσα [ 972 ] οι Κυδωνιές [ 32 ] τα Μαστοραίικα-Σταμαίικα [ 157 ] Δ.δ. Βασιλικού [ 844 ] το Βασιλικόν [ 463 ] η Αγριλιά [ 112 ] αι Κυδωνίαι [ 76 ] η Στέρνα [ 55 ] η Στεφάνη [ 138 ] Δ.δ. Ελληνικού [ 284 ] το Ελληνικόν [ 30 ] η Αγία Ελεούσα [ 188 ] ο Κούμανι [ 16 ] το Νεοχώρι [ 21 ] η Χρυσαυγή [ 29 ] Δ.δ. Ισώματος -- το Ίσωμα [ 457 ] Δ.δ. Καλάνιστρας [ 152 ] η Καλάνιστρα [ 95 ] η Ροδιά [ 57 ] Δ.δ. Καλάνου -- ο Κάλανος [ 105 ] Δ.δ. Καλουσίου -- το Καλούσιον [ 185 ] Δ.δ. Καταρράκτου -- ο Καταρράκτης [ 101 ] Δ.δ. Κριθαρακίων [ 237 ] τα Κριθαράκια [ 93 ] το Αστέριον [ 80 ] αι Τόσκαι [ 64 ] Δ.δ. Λακκωμάτων [ 117 ] τα Λακκώματα [ 117 ] η Τσαπουρνιά [ 0 ] Δ.δ. Μιραλίου -- το Μιράλιον [ 95 ] Δ.δ. Νέου Κομπηγαδίου [ 104 ] το Νέο Κομπηγάδιον [ 63 ] ο Μίχας [ 6 ] ο Πλάτανος [ 35 ] Δ.δ. Πλατανόβρυσης [ 419 ] η Πλατανόβρυση [ 129 ] η Αγία Παρασκευή [ 143 ] η Κάτω Πλατανόβρυση [ 83 ] η Κοίμησις [ 64 ] Δ.δ. Σταροχωρίου [ 510 ] το Άνω Σταροχώρι (τ. Σταροχώριον) [ 71 ] η Δαφνούλα [ 311 ] το Κάτω Σταροχώρι (τ. Ζώγας) [ 57 ] ο Τρούσας [ 71 ] Δ.δ. Φαρών [ 543 ] αι Φαραί [ 491 ] ο Πρέβεδος [ 52 ] Δ.δ. Χρυσοπηγής [ 139 ] η Χρυσοπηγή [ 105 ] η Άνω Χρυσοπηγή [ 34 ] Στην Χαλανδρίτσα υπάρχει Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Τοπικής Ιστορίας το οποίο στεγάζεται σε έναν αναπαλαιωμένο πετρόχτιστο νερόμυλο. Στο ίδιο χωριό υπάρχουν ερείπια κάστρου (ονομαζόμενο Παλαιόπυργος) που χρονολογείται από την εποχή που η Χαλανδρίτσα ήταν έδρα βαρόνου, καθώς και μυκηναϊκός οικισμός και νεκροταφείο τα οποία «ήλθαν στο φως» το 1985 και σήμερα αποτελούν έναν επισκέψιμο χώρο. Στο Σταροχώρι υπάρχει το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας και στην περιοχή της Πλατανόβρυσης βρίσκονται η βυζαντινή τρίκλιτη βασιλική εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, όπως και η ιστορική Μονή Μπαμπιώτη. Στα ορεινά του δήμου και συγκεκριμένα στην απόκρυψη κοιλάδα του ποταμού Πείρου στην περιοχή των Νεζερών, υπάρχει η Μονή Παναγίας της Χρυσοποδαρίτισσας χτισμένη πάνω σε σπήλαιο και η οποία είναι πολιούχος του δήμου και αποτελεί τοπόσημο της περιοχής, καθώς και ένα ιδιαίτερα σημαντικό ιστορικό και θρησκευτικό μνημείο. Στον αθλητικό τομέα στον δήμο λειτουργούν και εδρεύουν τα σωματεία, Α.Π.Σ. Δόξα Χαλανδρίτσας, Α.Ο. Πείρος Ισώματος, Α.Ο. Βασιλικού και Α.Ο. Σταροχώρι, Φαραϊκός Α.Ο., όλοι ποδοσφαιρικοί συλλόγοι και οι οποίοι ανήκουν στο δυναμικό της Ένωσης Ποδοσφαιρικών Σωματείων (Ε.Π.Σ.) Αχαΐας. Υπάρχουν πέντε γήπεδα ποδοσφαίρου, όλα στην έδρα κάθε συλλόγου, ενώ επίσης στο χωριό Πρέβεδος υπάρχει Αθλητικό Κέντρο με τρία γήπεδα: δύο με φυσικό χόρτο και ένα πλαστικό. Στη θέση Ρέντες ανάμεσα στην Χαλανδρίτσα και στο χωριό Βαλμαντούρα, εντός όμως των ορίων της Κοινότητος Χαλανδρίτσας, βρίσκεται το υπό κατασκευή Αυτοκινητοδρόμιο Πάτρας που εφόσον υλοποιηθεί προβλέπεται να φέρει ιδιαίτερη ανάπτυξη στην ευρύτερη περιοχή. Στα χωριά Βασιλικό και Πλατανόβρυση λειτουργούν πάρκα τοξοβολίας. Ως ένας κατεξοχήν αγροτικός δήμος η τοπική οικονομία βασιζόταν στον πρωτογενή τομέα παραγωγής και βασικοί τομείς απασχόλησης αποτελούσαν η γεωργία και η κτηνοτροφία. Υπάρχουν επίσης στην έκταση του, διάφορα καταστήματα και ποικίλες επιχειρήσεις, καθώς και κάτοικοι του δήμου οι οποίοι εξασκούν ελεύθερα επαγγέλματα και παρέχουν υπηρεσίες υπηρεσίες, όπου σαν σύνολο συνθέτουν την οικονομία της περιοχής. Το 1902 αναφέρεται για τον παλαιό Δήμο Φαρών, προϋπολογισμός εσόδων 12.120 δραχμές, ενώ ενδεικτικά η περιοχή παράγει αγροτικά προϊόντα όπως δημητριακά, τριφύλλι, σουσάμι, καπνά, μετάξι, σταφίδα, κρασί, ελαιόλαδο και ελαιοκαρπούς. Ακόμη, αναφέρεται πως υπάρχουν πολλά οικόσιτα ζώα, με τα αιγοπρόβατα να είναι τα περισσότερα και όπως είναι φυσικό εξ αυτών παράγονται προϊόντα όπως γάλα και τυρί. Κατάλογος Δημοτικών Διαμερισμάτων Δήμου Φαρρών Δήμος Νεζερών Δήμος Παναχαιών Ε.Σ.Υ.Ε. - Μόνιμος Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001, Αθήνα 2004. ISBN 960-86704-8-9. Χρήστος Θ. Κανελλάκης, Το Μοίραλι από το 1461 έως σήμερα. Ετυμολογικό λεξικό των πρώην Δήμων Μεσάτιδος, Φαρρών, Τριταίας, Λασιώνος Ηλείας, Εκδόσεις Περί Τεχνών, Πάτρα 2010. ISBN 978-960-6684-64-7. Α.Ι. Κλάδου, Εφετηρίς (Almanach) του Βασιλείου της Ελλάδος δια το Έτος 1837, Εκ της Βασιλικής Τυπογραφίας και Λιθογραφίας, Εν Αθήναις 1837. Χρήστος Κορύλλος, Χωρογραφία της Ελλάδος. Α΄. Νομός Αχαΐας, Εκ του Τυπογραφείου των Καταστημάτων Ανέστη Κωνσταντινίδου, Εν Αθήναις 1903. Σπυρίδων Ν. Γκουρβέλος, «Εν ταις των Νεζερών κώμαις». Ιστορία των Νεζερών, εκδ. Γραφικές Τέχνες Πέτρος Κούλης, Πάτρα 2007. ISBN 978-960-930162-6. Σπυρίδων Ν. Γκουρβέλος, Η Χαλανδρίτσα από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, Έκδοση της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Χαλανδρίτσας, Πάτρα 1998. ISBN 9608636108. Θεόδωρος Η. Λουλούδης, Αχαΐα. Οικισμοί, οικιστές, αυτοδιοίκηση, Νομαρχιακή Επιχείρηση Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ν.Α. Αχαΐας, Πάτρα 2010. Βασίλης Οικονομόπουλος (εκδ.), Πατρινό Αθλητικό Πανόραμα, Εκδόσεις «ΠΑΝΟΡΑΜΑ», Πάτρα 1994. (σχετικά λήμματα ποδοσφαιρικών ομάδων της περιοχής Φαρρών) Κώστας Ν. Τριανταφύλλου, Ιστορικόν Λεξικόν των Πατρών, Τόμοι Α΄-Β΄, Τυπογραφείο Πέτρου Χρ. Κούλη, Πάτρα 1995, Τρίτη Έκδοση. Δήμος Φαρρών. erymanthos.eu. Ανακτήθηκε: 08/09/2016. Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Δήμου Φαρρών (1997-2010). eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 28/10/2017. Ε.Ε.Τ.Α.Α. - Διοικητικές μεταβολές Δήμου Φαρών (1835-1912). eetaa.gr. Ανακτήθηκε: 28/10/2017. Επίσημη ιστοσελίδα Δήμου Φαρρών Αρχειοθετήθηκε 2020-11-26 στο Wayback Machine. Τουριστικός οδηγός Νομού Αχαΐας - Δήμος Φαρρών. nea.gr. Ανακτήθηκε από το αρχειοθετημένο πρωτότυπο: 04/09/2016.