Ιερά Μητρόπολις Πέτρας και Χερρονήσου

Η Ιερά Μητρόπολις Πέτρας και Χερρονήσου είναι μία από τις οκτώ Μητροπόλεις, οι οποίες μαζί με την Αρχιεπισκοπή Κρήτης συναποτελούν την Εκκλησία της Κρήτης, ημιαυτόνομη Ορθόδοξη Εκκλησία υπαγόμενη στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Η Μητρόπολη έχει έδρα της τη Νεάπολη Λασιθίου και περιλαμβάνει οικισμούς των δήμων Αγίου Νικολάου και Οροπεδίου Λασιθίου, καθώς και ορισμένους οικισμούς του Δήμου Χερσονήσου.

 Κατά την περίοδο της ενετοκρατίας η Μητρόπολη είχε ως έδρα το Επάνω Χωριό της Φουρνής. Μετά την επανάσταση του 1866, η έδρα τε Επισκοπής Πέτρας μεταφέρθηκε στην Νεάπολη όπου και βρίσκεται από τότε. Κατά το έτος 1900, μετά την απελευθέρωση της Κρήτης από τούς Τούρκους, αποδόθηκε στην Επισκοπή Πέτρας και η Επαρχία Βιάννου, αφού αυτή αποσπάσθηκε από την Επισκοπή Αρκαδίας. Στην Κρητική Επανάσταση (1895-1898) Επίσκοπος ήταν ο Τίτος (Ζωγραφίδης), ο οποίος βοήθησε ενεργά στην απελευθέρωση της Κρήτης. Το έτος 1932 η Επισκοπή Ιεράς και Σητείας και η Επισκοπή Πέτρας συγχωνεύτηκαν στην Επισκοπή Νεαπόλεως. Έπειτα από μία τριετία η Επισκοπή Ιεράς και Σητείας αποσπάστηκε ξανά και η Επισκοπή Νεαπόλεως επανήλθε στο αρχικό όνομα Πέτρας. Το 1962 η Επισκοπή Πέτρας, όπως και όλες οι Επισκοπές της Κρήτης, ανυψώθηκε σε κατ’ ἀξίαν Μητρόπολη τιμής ένεκεν. Το 1993 εκδόθηκε Πατριαρχικός Τόμος, με τον οποίο ανακηρύσσονται σε εν ενεργεία Μητροπόλεις οι μέχρι τότε τιμής ένεκεν Ιερές Μητροπόλεις της Κρήτης. Το 2000 αποσπάσθηκε από την Ι.Μ. Πέτρας η επαρχία Βιάννου, καθώς ιδρύθηκε η Ι.Μ. Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου και Βιάννου και ταυτόχρονα προσαρτήθηκαν σε αυτήν οι Δήμοι Χερσονήσου και Μαλίων, της πάλαι ποτέ Επισκοπής Χερρονήσου. Με την Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη 981/2000, η Ι.Μ. Πέτρας μετονομάστηκε σε Ιερά Μητρόπολη Πέτρας και Χερρονήσου. Ο πλήρης τίτλος του εκάστοτε επισκόπου είναι «Μητροπολίτης Πέτρας και Χερρονήσου, Υπέρτιμος και Έξαρχος Καρπαθίου πελάγους». Την διακονία της Ποιμαντορίας κατέχει σήμερα ο Σεβασμιώτατος κ.Γεράσιμος, ο οποίος εξελέγη στις 8 Δεκεμβρίου 2015. Ο μεγαλοπρεπής Ιερός Μητροπολιτικός Ναός της Μεγάλης Παναγίας βρίσκεται στην Νεάπολη, άρχισε να χτίζεται το έτος 1888 από τον Επίσκοπο Πέτρας Μελέτιο και εγκαινιάστηκε το 1927 από τον Επίσκοπο Πέτρας Διονύσιο. Δίπλα του βρίσκεται μια σύγχρονη, μικρή, καμαροσκεπής εκκλησία, η Παναγία η Φερμαλίνα που έχει κτιστεί στα θεμέλια παλιού τρίκλιτου ναού, στη θέση που υπήρχε παλιότερα η Μονή της Μεγάλης Παναγίας. Ο Ι. Ναός διαθέτει κιονόκρανα εξαιρετικής τέχνης. Η προτομές του Μητροπολίτου Κρήτης Τίτου Ζωγραφίδη και Μητροπολίτου Πέτρας Δημητρίου Μπουρλάκη τοποθετήθηκαν μπροστά από τον Μητροπολιτικό Ναό. Η εκκλησιαστική περιφέρεια της Ιεράς Μητροπόλεως διαιρείται στις ακόλουθες τέσσερις περιφέρειες, που φέρουν ελληνική κεφαλαιογράμματη αρίθμηση: Α΄ Αρχιερατική Περιφέρεια Μεραμβέλλου. Περιλαμβάνει 24 ενορίες. Β΄ Αρχιερατική Περιφέρεια Μεραμβέλλου. Περιλαμβάνει 23 ενορίες. Γ΄ Αρχιερατική Περιφέρεια Λασιθίου. περιλαμβάνει 18 ενορίες. Δ΄ Αρχιερατική Περιφέρεια Χερρονήσου. περιλαμβάνει 17 ενορίες. Στην περιφέρεια της Ιεράς Μητροπόλεως υφίστανται 81 Ενοριακοί ναοί, 78 Παρεκκλήσια, 170 Εξωκλήσια, 14 Ναοί κοιμητηρίων, 3 Μετόχια, που υπηρετούνται από 94 περίπου κληρικούς. Περιλαμβάνει πλήθος ιστορικών Ιερών Μονών και Βυζαντινών Ναών. Σχολή Βυζαντινής Μουσικής Σχολή Βυζαντινής Αγιογραφίας Σχολή ξυλογλυπτικής Σχολή Γονέων Γενικό φιλόπτωχο ταμείο Ι. Μητροπόλεως Πέτρας και Χερρονήσου Ενοριακά φιλόπτωχα ταμεία Μονάδα Φροντίδος ηλικιωμένων «Παναγία η Γερόντισσα» στο Οροπέδιο Λασιθίου Μονάδα Φροντίδος ηλικιωμένων «Ο Άγιος Παντελεήμων» της Πόλεως του Αγίου Νικολάου» Μονάδα Φροντίδος ηλικιωμένων «Η Μεγάλη Παναγία» στη Λατσίδα Μεραμβέλλου Εκκλησιαστική Στέγη Αγάπης Νεαπόλεως Κέντρο Ποιμαντικής και Κοινωνικής Διακονίας Ενορίας Αγίας Τριάδος πόλεως Αγίου Νικολάου Στην περιφέρεια της Ιεράς Μητρόπολης στην οποία και υπάγονται φέρονται οι ακόλουθες Ιερές Μονές: 1. Ιερά Μονή Αγίας Τριάδος Αρετίου. 2. Ιερά Μονή Αγίου Γεωργίου Σελληνάρι. 3. Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου Κρουσταλλένιας. 4. Ιερά Μονή Αγίου Ανδρέα Φινοκαλιά. 5. Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής Βιδιανής. 1. Ιερά Μονή Παναγίας Θεογγενήτορος Μοχού. 2. Ιερά Μονή Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Κουφής Πέτρας. 3. Ιερά Μονή Μιχαήλ και Γαβριήλ Ταξιαρχών Κρεμαστών. 4. Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Γενεσίου της Θεοτόκου Κεράς Καρδιωτίσσης. 1. Ι.Μ. Αγίου Γεωργίου Ξηρών Ξύλων, της Ιεράς Μονής Αγίου Γεωργίου Επανωσήφη . 2. Ι.Μ. Κυρίας Ελεούσας, της Ιεράς Μονής Κοιμήσεως της Θεοτόκου Αγκαράθου. 3. Ι.Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου Γκουβερνιώτισσας του Παναγίου Τάφου. Ιερός Προσκυνηματικός Ναός Αγίου Ιωάννου Μεσοκαμπίτη Οροπεδίου Λασιθίου Ιερός Προσκυνηματικός Ναός Αγίων Αναργύρων Πόλεως Αγίου Νικολάου. Μουσείο Εκκλησιαστικής Τέχνης της Ι.Μ. Αγίου Γεωργίου Σελληνάρι. Μουσείο Εκκλησιαστικής Τέχνης της Ι.Μ. Παναγίας Κεράς Πεδιάδος. Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Ι.Μ. Ζωοδόχου Πηγής Βιδιανής. 1. Η Αγία Νεομάρτυς Μαρία η Μεθυμοπούλα 2. Ο Άγιος Νεομάρτυς Νικηφόρος εκ Κριτσάς 3. Ο Άγιος Ιωακείμ Επισκόπου Πέτρας 4. Ο Άγιος Ιωακείμ Επισκόπου Χερρονήσου 5. Ο Άγιος Νεόφυτος Επισκόπου Κνωσσού 1. Ιερού Ναού Αγίου Κωνσταντίνου Δωριών. 2. Ιερού Ναού Αγίου Ιωάννου Θεολόγου Κριτσάς. 3. Ιεράς Μονής Κοιμήσεως Θεοτόκου Γκουβερνιωτίσσης. 4. Ιεράς Μονής Αγίας Τριάδος Αρετίου. 5. Ιεράς Μονής Εισοδίων Θεοτόκου Γαλατιανής Μαλίων. 6. Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Κρούστα. 1. Σπήλαιον Μιλάτου, τιμώμενο την Κυριακή του Θωμά. 2. ­Σπήλαιον Αγίας Φωτεινής Σαμαρείτιδος στο Αβδού Πεδιάδος, τιμώμενο την Κυριακή τής Σαμαρείτιδος. Από το έτος 2007 ξεκίνησε η επανακυκλοφορία του εντύπου Χειραψία, το οποίο εκδίδεται σε τριμηνιαία βάση. Από του έτους 2010 εκδίδεται το έντυπο Επιστημονική Επετηρίδα της Μητροπόλεως Πέτρας καί Χερρονήσου με ποικίλο επιστημονικό περιεχόμενο καθώς και το Εκκλησιαστικό Ημερολόγιο κατ' έτος. Κονιδάρης Γ. Ι., Αι επισκοπαί της Κρήτης μέχρι του ι΄ αιώνος, Κρητικά Χρονικά, τομ. 7 (1953),σελ.462-478 Παπαγεωργίου Κωνσταντίνος, Δικαιϊκές πηγές του καθεστώτος της Εκκλησίας Κρήτης, εκδ. Επέκταση, Κατερίνη, 2004 «Επισκοπικός Κατάλογος». Ιερά Μητρόπολις Πέτρας και Χερρονήσου. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2022. Ιστοσελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Πέτρας καί Χερρονήσου Ιστολόγιο της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής της Μητροπόλεως