Λαουρίνας Γκουσεβίτσιους

O Λαουρίνας Γκουσεβίτσιους (πολωνικά: Wawrzyniec Gucewicz‎; 1753–1798) ήταν αρχιτέκτονας του 18ου αιώνα από το Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας και τα περισσότερα από τα σχέδιά του κατασκευάστηκαν εκεί. Στα νιάτα του ταξίδεψε στην Ιταλία και στο Παρίσι και σε άλλες χώρες της Δυτικής Ευρώπης, όπου σπούδασε αρχιτεκτονική κοντά στους αξιόλογους σύγχρονους νεοκλασικούς Γάλλους αρχιτέκτονες, Ζακ Ζερμέν Σουφλό και Κλοντ Νικολά Λεντού. Αργότερα διορίστηκε καθηγητής στην Ιησουιτική Ακαδημία του Βίλνιους, του προκατόχου του Πανεπιστημίου του Βίλνιους. Από τα πιο γνωστά έργα του είναι ο καθεδρικός ναός του Βίλνιους, το δημαρχείο και το θερινό παλάτι των επισκόπων στο Βερκιάι. Η μνημειακότητα των μορφών και του όγκου, η αρμονία με το περιβάλλον και η ιδιαίτερη αντιμετώπιση των παλαιών αρχιτεκτονικών μορφών είναι τα χαρακτηριστικά του στυλ του.

 Γεννήθηκε στο χωριό Μιγκόνις κοντά στο Κουπίσκις, στο Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας. Ο πατέρας του ήταν ένας Λιθουανός αγρότης, ο Σίμονας Μασιούλις, που μερικές φορές αποκαλούνταν επίσης με το όνομα Στουόκα από τον πατριό του. Βαπτίστηκε ως Λαουρίνας Μασιούλις. Η Λιθουανή μητέρα του, Κορτίνα Ζεκονίτε Μασιουλιένε πέθανε, όταν ήταν πολύ νέος, και η συγγενής της και νονά του Άννα Γκούτσεβιτς, το γένος Μπαλτουσίτε (λιθουανικά: Ona Baltušytė-Gucevičienė‎), τον υποστήριξε και χρηματοδότησε τις σπουδές του. Μετά από αυτήν άλλαξε το επώνυμό του σε Γκουσεβίτσιους. Παρακολούθησε τοπικά σχολεία στο Κουπίσκις και στο Παλεβένε και στη συνέχεια στο γυμνάσιο στο Πανεβέζις. Το 1773 εντάχθηκε στην Ακαδημία του Βίλνιους. Σπούδασε μηχανικός, παρακολούθησε τις διαλέξεις για την αρχιτεκτονική του Μαρτσίν Κνάκφους. Εκείνη την εποχή, έγινε και ιεραπόστολος μοναχός. Αποφοίτησε το 1775 και τον επόμενο χρόνο έλαβε βασιλική υποτροφία από τον βασιλιά Στανίσουαφ Αύγουστο Πονιατόφσκι. Μαζί με πολλούς άλλους νέους Πολωνούς καλλιτέχνες και αρχιτέκτονες της εποχής (μεταξύ αυτών οι Κρίστιαν Πιοτρ Άιγκνερ, Σίμον Μπογκούμιου Ζουγκ, Στανίσουαφ Ζαβάντζκι, Εφραίμ Σρέγκερ και Γιάκουμπ Κουμπίτσκι), πήγε στη Ρώμη, όπου πέρασε ένα χρόνο μελετώντας την κλασική αρχιτεκτονική. Τα επόμενα χρόνια ταξίδεψε στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης, όπου παρακολούθησε διαλέξεις για την αρχιτεκτονική και διδάχθηκε από τα έργα των πιο γνωστών αρχιτεκτόνων της εποχής. Επισκέφτηκε τη Γαλλία, τη Δανία, τη Σουηδία και διάφορα γερμανικά κράτη. Πέρασε ενάμιση χρόνο σπουδάζοντας στο Παρίσι υπό την καθοδήγηση των Ζακ-Ζερμαίν Σουφλό και Κλοντ Νικολά Λεντού. Κατά την επιστροφή του, προσελήφθη από τον επίσκοπο Ιγκνάτσι Γιάκουμπ Μασάλσκι, για τον οποίο σχεδίασε και έχτισε το επισκοπικό παλάτι στο Βέρκιαϊ, γνωστό αργότερα από τους μετέπειτα ιδιοκτήτες του, την οικογένεια Βίτγκενσταϊν. Το παλάτι και το γύρω αρχιτεκτονικό συγκρότημα, το έργο του οποίου ξεκίνησε ο δάσκαλος του Γκουσεβίτσιους Κνάκφους, θεωρείται σήμερα ένα από τα πιο πολύτιμα κλασικιστικά συγκροτήματα στη Λιθουανία. Το 1789 ο Γκουσεβίτσιους έγινε καθηγητής αρχιτεκτονικής και τοπογραφίας στη Σχολή Πυροβολικού και Μηχανικού Σώματος του Βίλνιους. Το 1794 επέστρεψε επίσης στο Alma Mater του, όπου έγινε καθηγητής πολιτικής αρχιτεκτονικής και κατείχε την έδρα στη μηχανική. Το 1794, στο ξέσπασμα της Εξέγερσης του Κοστσιούσκο, ο Γκουσεβίτσιους εντάχθηκε στις τάξεις της τοπικής πολιτικής φρουράς και πήρε μέρος στην εξέγερση του Βίλνιους ενάντια στη ρωσική φρουρά. Έγινε ένας από τους ηγέτες της τοπικής πολιτοφυλακής, που σχηματίστηκε από εθελοντές. Τραυματίστηκε σε μια συμπλοκή κοντά στο Ασμιάνι (σύγχρονη Λευκορωσία), και αποστρατεύτηκε. Μετά τη διαίρεση της Πολωνίας, όταν το Βίλνιους προσαρτήθηκε από την Αυτοκρατορική Ρωσία, οι νέες αρχές έδιωξαν τον Γκουσεβίτσιους από την ακαδημία για τη συμμετοχή του στην εξέγερση. Ωστόσο, το 1797 επέστρεψε εκεί, αυτή τη φορά ως επικεφαλής της νεοϊδρυθείσας ξεχωριστής έδρας αρχιτεκτονικής. Εκείνη την εποχή ο Γκουσεβίτσιους δημιούργησε το πιο διάσημο από τα έργα του. Πρώτα ήταν το νέο δημαρχείο του Βίλνιους, που ολοκληρώθηκε γύρω στο 1799. Κατασκεύασε επίσης ένα παρόμοιο, αλλά μικρότερο δημαρχείο στο Βίντζε κοντά στο Μπράτσλαβ (σύγχρονο Βίντζυ, Λευκορωσία). Μεταξύ 1777 και 1801 εργάστηκε για την ανοικοδόμηση του καθεδρικού ναού του Βίλνιους (ο οποίος είχε υποστεί πολλές ανακατασκευές και ήταν εν μέρει μπαρόκ) σε νεοκλασικό στυλ. Λέγεται μερικές φορές ότι η ανοικοδόμηση του καθεδρικού ναού, που διαμορφώθηκε σύμφωνα με ένα ρωμαϊκό ναό, χρονολογείται πριν από το έργο των Τόμας Χάμιλτον και Τζέιμς Πλέιφερ, δύο αξιοσημείωτων Σκωτσέζων αρχιτεκτόνων που εισήγαγαν τον κλασικισμό στο Ηνωμένο Βασίλειο. Του πιστώνονται μια σειρά από άλλα έργα, αν και η πραγματική τους συγγραφή δεν τεκμηριώνεται. Ανάμεσά τους είναι το παλάτι της οικογένειας Τίζενχαους στο Ροκίσκις (ολοκληρώθηκε το 1801), η ανακατασκευή του κάστρου στο Ραουντόνε για τους σύγχρονους ιδιοκτήτες του, και το αρχοντικό στο Τσιομπίσκις. Θεωρείται επίσης ότι ετοίμασε σχέδια ανακτόρων για άλλες αξιόλογες οικογένειες μεγιστάνων της εποχής, συμπεριλαμβανομένων των Ραντζιβίου, Σαπιέχα, Πατς, Χομίνσκι και Σκύπιον, αν και οι απώλειες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στα διατηρημένα αρχεία καθιστούν το θέμα δύσκολο να διευθετηθεί οριστικά. Επιπλέον, σχεδίασε πολλά εμπορικά σπίτια στην Κρέτινγκα και ήταν ο συγγραφέας ενός τοπογραφικού χάρτη του δυτικού τμήματος της πόλης του Βίλνιους. Πέθανε στις 10 Δεκεμβρίου 1798 και τάφηκε στο νεκροταφείο Ράσος, στο Βίλνιους, αν και η γνώση της ακριβούς τοποθεσίας ταφής έχει χαθεί. Στην τελευταία του διαθήκη αφιέρωσε όλα του τα έργα στην Πολωνο-Λιθουανική Κοινοπολιτεία και μερικά από τα σωζόμενα σκίτσα και σχέδια φυλάσσονται επί του παρόντος στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας. Η ζωή και οι δημιουργίες του αρχιτέκτονα ενέπνευσαν τον Λιθουανό ποιητή Γιουστίνας Μαρτσινκεβίτσιους να γράψει το έργο Ο Καθεδρικός. Eduardas Budreika (1954). Architektas Laurynas Stuoka Gucevicius (στα Λιθουανικά). Vilnius: Valst. Polit. Ir Moksl. Lit. L. σελ. 167. Stanisław Lorentz (1958). «Na marginesie monografii» (στα pl). Biuletyn Historii Sztuki XX (3/4). Eduardas Budreika (1965). «Laurynas Stuoka-Gucevicius, 1753-1798». Architektas Laurynas Stuoka Gucevicius (στα Λιθουανικά). Kaunas: Mintis. σελ. 58. Eduardas Budreika (1982). «Laurynas Stuoka-Gucevicius, 1753-1798». Verkių rūmai (στα Λιθουανικά). Vilnius: Mintis. σελ. 61. Tomas Venclova (2006). «Ensemble of the Verkiai estate». Vilnius City Guide. Vilnius: R. Paknys Publishing House. σελ. 215.