Αράμ Χατσατουριάν

Ο Αράμ Ιλίτς Χατσατουριάν (αρμενικά: Արամ Խաչատրյան, ρώσικα: Аpaм Ильич Xaчaтypян, 6 Ιουνίου 1903 - 1 Μαΐου 1978) ήταν διακεκριμένος Σοβιετικός συνθέτης αρμενικής καταγωγής. Το έργο του αναφέρεται ως σημαντικό για την ανάπτυξη της σοβιετικής μουσικής, ενώ γνωστότερη δημιουργία του είναι ο «Χορός των σπαθιών» από το μπαλέτο «Γκαγιανέ».

 Γεννήθηκε το 1903 στην Τιφλίδα ή στον γειτονικό οικισμό Κοτζόρι της Γεωργίας (η οποία τότε αποτελούσε κομμάτι της Ρωσικής Αυτοκρατορίας) και ήταν ένα από τα πέντε τέκνα οικογένειας Αρμενίων, προερχόμενης από την περιοχή του Ναχιτσεβάν. Αδελφός του ήταν ο σκηνοθέτης Σουρέν Χατσατουριάν. Πέρασε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια στην Τιφλίδα, όπου ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με τη μουσική: ήταν αυτοδίδακτος στο πιάνο και παράλληλα γνώριζε αλτικόρνο. Το 1922 εγκαταστάθηκε στη Μόσχα, όπου - παράλληλα με τις σπουδές του στη βιολογία - μαθήτευσε στην κρατική μουσική σχολή Γκνέσιν. Στη συνέχεια φοίτησε στο Ωδείο Μόσχας υπό τους Νικολάι Μιασκόφσκι και Σεργκέι Βασιλένκο, από όπου αποφοίτησε με άριστα. Συνθέσεις του εκείνης της περιόδου όπως το «Τρίο για φλάουτο, βιολί και πιάνο» και η «Πρώτη συμφωνία» έτυχαν ευρείας διάδοσης. Το 1936 συνέθεσε κονσέρτο για πιάνο με ορχήστρα, με έντονη επιρροή από τις μουσικές της περιοχής του Καυκάσου. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου δημιούργησε μεταξύ άλλων εμβατήρια, καθώς και τη «Δεύτερη συμφωνία» (1943). Το ίδιο έτος έγινε επίσημα μέλος του ΚΚ Σοβιετικής Ένωσης. Ο Χατσατουριάν αναδείχτηκε το 1939 στη θέση του αντιπροέδρου της οργανωτικής επιτροπής της Ένωσης των Σοβιετικών Συνθετών, όντας ταυτόχρονα ο ουσιαστικός επικεφαλής του οργανισμού, χάρη στη στήριξη τόσο του προέδρου Ράινχολντ Γκλιερ, όσο και του ετέρου αντιπροέδρου Ισαάκ Ντουναέφσκι. Ωστόσο το 1948 απομακρύνθηκε από τα καθήκοντά του, καθώς επικρίθηκε από την ΚΕ του Κομμουνιστικού Κόμματος της ΕΣΣΔ για «φορμαλισμό». Τις ίδιες κατηγορίες αντιμετώπισαν μαζί με τον Χατσατουριάν και οι Προκόφιεφ και Σοστακόβιτς. Από το 1951 άρχισε να διδάσκει στο Ωδείο της Μόσχας και να ασχολείται με τη διεύθυνση ορχήστρας. Μετά τον θάνατο του Ι. Στάλιν, ο Χατσατουριάν αντέκρουσε δημόσια τις κατηγορίες που είχαν απαγγελθεί το 1948 στον ίδιο και τους συναδέλφους του και παράλληλα έκανε λόγο για την ανάγκη περιορισμού των γραφειοκρατικών επεμβάσεων πάνω στο έργο των δημιουργών. Παράλληλα, με αφετηρία τις αρχές της δεκαετίας του 1950, ο Χατσατουριάν πραγματοποίησε μια σειρά περιοδειών στο εξωτερικό, στο πλαίσιο των οποίων εμφανίστηκε όχι μόνο σε χώρες του Ανατολικού Μπλοκ, αλλά και στις ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία, Βέλγιο, Ελλάδα, Ιαπωνία, Αργεντινή, Βραζιλία κλπ. Κατά τη διάρκεια της καριέρας του, τιμήθηκε με πληθώρα βραβείων και διακρίσεων. Μεταξύ άλλων, έλαβε τέσσερις φορές το Κρατικό Βραβείο Στάλιν (μετέπειτα Κρατικό Βραβείο Ε.Σ.Σ.Δ.), τρεις το παράσημο του Τάγματος Λένιν, ονομάστηκε «Καλλιτέχνης του Λαού της Σοβιετικής Ένωσης» και τιμήθηκε με το Βραβείο Λένιν. Όσον αφορά το ύφος των έργων του, διέθετε έντονες επιρροές από την αρμένικη μουσική και γενικότερα από τη μουσική παράδοση της περιοχής του Καυκάσου. Ως άλλες επιρροές του αναφέρονται η ρωσική παράδοση αλλά και ο γαλλικός ιμπρεσιονισμός. Μερικά από τα πιο γνωστά του έργα είναι τα μπαλέτα «Γκαγιανέ» (1942) - που περιλαμβάνει τον διάσημο «Χορό των σπαθιών» - και «Σπάρτακος» (1954), η Δεύτερη συμφωνία (1943) και το Βαλς για κοντσέρτο (1955). Επιπλέον συνέθεσε τον εθνικό ύμνο της Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Αρμενίας. Απεβίωσε στη Μόσχα την Πρωτομαγιά του 1978. Ο Χατσατουριάν πραγματοποίησε δύο γάμους, από τους οποίους απέκτησε ισάριθμα παιδιά, ήτοι μια κόρη από τον πρώτο γάμο και έναν γιο από τον δεύτερο. Δεύτερη σύζυγός του ήταν η διακεκριμένη Ρωσίδα συνθέτρια Νίνα Μακάροβα (1908-1976). Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου, τόμ. 18ος, σελ. 591 Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, τόμ. 61ος, σελ. 26 «Εγκυκλοπαίδεια Παγκόσμιας μουσικής», Εκδόσεις Αλκυών, τόμ. 8, σσ. 953-954 Μαρία Δημητριάδου (1998), «Παραδόσεις Ιστορίας Μουσικής», Εκδόσεις Ντορεμί, σελ. 109 Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Aram Khachaturian στο Wikimedia Commons