Μαρζούκ

Το Μαρζούκ (αραβικά: مرزق‎) είναι πόλη και πρωτεύουσα της επαρχίας Μουρζούκ στην περιοχή του Φεζάν της νοτιοδυτικής Λιβύης. Βρίσκεται στο βόρειο άκρο της ερήμου Μαρζούκ, μια εξαιρετικά άνυδρη περιοχή με μεγάλους αμμόλοφους, η οποία είναι μέρος της Σαχάρας.

 Η Μαρζούκ αναπτύχθηκε γύρω από μια όαση που εξυπηρετούσε ως στάση στον εμπορικό δρόμο κατά μήκος της Σαχάρας. Από τον 5ο αιώνα π.Χ. έως τον 5ο αιώνα μ. Χ., το Μαρζούκ ήταν η έδρα των Γαραμαντών, ενός κράτους που λειτουργούσε τις εμπορικές οδούς της Σαχάρας ανάμεσα στους Καρχηδόνιους (και αργότερα τους Ρωμαίους) και τα Σαχελιανά κράτη στην κεντρική και δυτική Αφρική. Το 1300 η περιοχή αποτελούσε μέρος της αυτοκρατορίας των Κανέμ. Σύμφωνα με τον Χέλμουτ Κάντερ, μια Μαροκινή φυλή κατέλαβε την περιοχή το 1310 και έκανε το Μαρζούκ πρωτεύουσα του σουλτανάτου τους. Το φρούριο, το οποίο τώρα είναι ερείπια, χτίστηκε περίπου εκείνη την περίοδο. Κατά τις αρχές του 15ου αιώνα η περιοχή ανήκε στην αυτοκρατορία των Μπορνού. Η κληρονομιά της κυριαρχίας των Κανέμ και Μπορνού είναι εμφανής από κάποια ονόματα οδών που προέρχονται από τα Κανέμπου και τα Κανούρι. Στο δεύτερο μισό του 15ου αιώνα, η περιοχή έγινε υποτελές κράτος στη δυναστεία των Χαφσιδών στην Τύνιδα. Στις αρχές του 16ου αιώνα, ο Μουχαμάντ αλ-Φασί ίδρυσε τη δυναστεία Αουλάντ Μουχαμάντ του Μαρζούκ, η οποία ήλεγχε την πόλη μέχρι το 1812. Παραδοσιακά ο αλ-Φασί θεωρούταν μαροκινός σαρίφ, αλλά σύμφωνα με τον Τζον Ραλφ Γουίλις, η προφορική παράδοση αναφέρει ότι ήταν ένας προσκυνητής από τη Σαγκία ελ-Χάμρα στη σημερινή Δυτική Σαχάρα. Σύμφωνα με αυτή την παράδοση, ήταν ο αρχηγός του καραβανιού που, κατά την άφιξή του στο φρούριο του Μαρζούκ, ζητήθηκε από τα μέλη του να καταλάβουν την πόλη από τους ντόπιους άρχοντες. Ο λόγος που προτάθηκε για αυτό είναι η εντατικοποίηση των επιδρομών από Τουαρέγκ ή Βερβέρους, ή ότι προσελκύστηκε από το δουλεμπόριο. Σύμφωνα με την παράδοση, έχτισε ένα κάστρο στο Μαρζούκ, το οποίο έχει ταυτοποιηθεί πιθανώς με το ερειπωμένο "Καλ'άτ Αουλάντ Μουχάμαντ". Η ίδρυση της δυναστείας αναζωογόνησε την κυκλοφορία πιστών και το δουλεμπόριο. Σύντομα το Μαρζούκ έγινε σημαντικό μέρος ενός δικτύου δουλεμπορίου που εκτεινόταν μέχρι την Τσαντ και την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία. Στα τέλη του 16ου αιώνα είχε αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από το Γκατ και το Γκανταμές.Υπό οθωμανική κυριαρχία (1578-1912) το Μαρζούκ ήταν κατά καιρούς η πρωτεύουσα του Φεζάν και απόλαυσε μια μακρά περίοδο ευημερίας. Η πόλη είχε ένα μεγάλο φρούριο και ήταν γνωστό ως "Παρίσι της Σαχάρας". Ο Οθωμανικός στρατός συνήθως διατηρούσε μια φρουρά εκεί, αλλά ο έλεγχος της περιοχής ανήκε στο σουλτάνο του Φεζάν.Στις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα, το Μαρζούκ ήταν σημείο έναρξης για πολλές Βρετανικές αποστολές που αναζητούσαν τη Λίμνη Τσαντ και το θρυλικό Τιμπουκτού. Το 1822 οι Ντίξον Ντένχαμ, Ουόλτερ Ούντνεϊ και Χιου Κλάπερτον ταξίδευσαν από την Τρίπολη μέχρι το Μαρζούκ, προσπαθώντας να λάβουν προστασία και προμήθειες για το ταξίδι τους προς τα νότια. Η πόλη θεωρούταν ανθυγιεινή από πολλούς Βρετανούς εξερευνητές και εκεί αρρώστησαν πολλοί. Άλλοι σκοτώθηκαν και άλλοι υποχρεώθηκαν να επιστρέψουν στην Τρίπολη. Σύμφωνα με τον Τζέιμς Ρίτσαρντσον: "26 Φεβρουαρίου (1846). Πρέπει τώρα να θεωρώ τον εαυτό μου ότι έχει αναρρώσει από την αδιαθεσία. Πρώτον, οι άνθρωποι μιλούσαν τόσο πολύ για τον πυρετό του Μουρζούκ που νόμιζα ότι πρέπει να είναι ένα θέμα φυσικά... Τα τρία τέταρτα των Ευρωπαίων που έρχονται εδώ κολλούν τον πυρετό. Μιλάω για τους Τούρκους. Τους προσβάλλει κυρίως στην αρχή του ζεστού καιρού τον Μάιο και του κρύου καιρού τον Νοέμβριο. Όπως και πολλά μέρη στην Αφρική το Μουρζούκ ονομάζεται κατηγορηματικά Μπλαντ Ελεμά, δηλαδή χώρα του πυρετού."Η σημασία της πόλης μειώθηκε καθώς τα σύγχρονα μέσα μεταφοράς αντικατέστησαν τις παραδοσιακές εμπορικές διαδρομές στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα. Το 1912 οι Οθωμανοί παραχώρησαν το Φεζάν μαζί με την υπόλοιπη Οθωμανική Λιβύη στους Ιταλούς μετά τον ιταλοτουρκικό πόλεμο. Το Μουρζούκ έγινε μέρος της ιταλικής Λιβύης, αλλά η πόλη κατακτήθηκε από τους Ιταλούς το 1914. Στις 11 Ιανουαρίου 1941, κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, το Μουρζούκ και η μικρή ιταλική αεροπορική βάση ήταν ο στόχος επιδρομής από περίπου 70 άνδρες της βρετανικής Ομάδας Ερήμων Μεγάλου Εύρους και λιγοστών στρατιωτών της Ελεύθερης Γαλλίας από το Τσαντ. Μια μικρή ιταλική φρουρά μέσα στο παλιό οθωμανικό φρούριο παραδόθηκε ενώ τα αεροπλάνα και οι εγκαταστάσεις στην κοντινή αεροπορική βάση καταστράφηκαν. Έπειτα οι αγγλογαλλικές δυνάμεις αποχώρησαν, καθώς δεν είχαν τα μέσα μεταφοράς και τα απαραίτητα τρόφιμα για να μεταφέρουν τους αιχμαλώτους σε συμμαχικές εγκαταστάσεις.Το 1960 το Μουρζούκ είχε πληθυσμό 7.000 κατοίκων. Κατά τη διάρκεια του Λιβυκού Εμφύλιου Πολέμου, φέρεται ότι στις 17 Αυγούστου 2011 μαχητές της φυλής των Τούμπου κατέλαβαν την πόλη. Στις 22 Φεβρουαρίου 2019 η Γενική Εντολή της Βεγγάζης ανέφερε ότι το Μαρζούκ κατελήφθη από δυνάμεις πιστές στον Χαλίφα Χαφτάρ. Στις 4 Αυγούστου 2020, μια αεροπορική επιδρομή από το Λιβυκό Εθνικό Στρατό ενάντια σε γάμο στο Μαρζούκ σκότωσε 43 άτομα και τραυμάτισε άλλους 60. Το Μουρζούκ έχει θερμό ερημικό κλίμα (τύπος BWh τηςκλιματικής ταξινόμησης Κέππεν) όπως και το μεγαλύτερο μέρος του Φεζάν, μια ερημική περιοχή στη Λιβύη στην καρδιά της Σαχάρας. Οι μέσες θερμοκρασίες πρέπει να υπερβαίνουν τους 40 °C τον Ιούνιο, Ιούλιο και Αύγουστο. Οι μέσες θερμοκρασίες ξεπερνούν τους 19 °C κατά τους ψυχρότερους μήνες του έτους. Οι χειμωνιάτικες ημέρες είναι θερμές, ηλιόλουστες και ξηρές. Η μέση ετήσια βροχόπτωση είναι 7 χιλιοστόμετρα. Είναι μια από τις ξηρότερες περιοχές στη Γη. Ο ουρανός είναι πάντα καθαρός και φωτεινός όλο το έτος. Το 2013, η πρώτη εθνική εορτή των Τούμπου πραγματοποιήθηκε στο Μουρζούκ. Η πόλη έχει μια ετήσια πολιτιστική εορτή, η οποία αναβλήθηκε το 2014 λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια των κατοίκων. Το 2013 άνοιξαν δύο νέα πολιτιστικά κέντρα στο Μαρζούκ και έξι παραπάνω φέρεται να κοντεύουν να ολοκληρωθούν.Το 2003, ο δήμος του Μαρζούκ είχε 68 εκπαιδευτικά ιδρύματα, 1277 τάξεις και 3009 καθηγητές. Κατάλογος πόλεων της Λιβύης Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Murzuk στο Wikimedia Commons