Ανώτατο Δικαστήριο της Πολωνίας

Το Ανώτατο Δικαστήριο της Πολωνίας (πολωνικά: Sąd Najwyższy‎) είναι το ανώτατο δικαστήριο της Δημοκρατίας της Πολωνίας. Βρίσκεται στην Πλατεία Κρασίνσκι, στην Βαρσοβία. Ένα από τα τμήματα του Ανώτατου Δικαστηρίου, το Πειθαρχικό, τέθηκε σε αναστολή με απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρά την κρίση, το τμήμα συνεχίζει να λειτουργεί.Η νομική βάση για την αρμοδιότητα και τις δραστηριότητες του Ανωτάτου Δικαστηρίου είναι το Σύνταγμα της Πολωνίας, ο νόμος για το Ανώτατο Δικαστήριο και το Προεδρικό Διάταγμα για την οργάνωση του Ανωτάτου Δικαστηρίου.

 Το Ανώτατο Δικαστήριο ακολούθησε το Ακυρωτικό Δικαστήριο του Πριγκιπάτου της Βαρσοβίας. Ξεκίνησε τις εργασίες του το 1917 κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ως Βασιλικό Αυτοκρατορικό Ανώτατο Δικαστήριο (πολωνικά: Królewsko-Cesarski Sąd Najwyższy). Πρώτος πρόεδρος του δικαστηρίου ορίστηκε ο Πόμιαν-Σεντνίτσκι (Pomian-Srzednicki). Μετά την πλήρη ανεξαρτησία της Πολωνίας το 1918, το Ανώτατο Δικαστήριο αναμορφώθηκε με διάταγμα της 8ης Φεβρουαρίου 1919 και πολλοί δικαστές που θεωρούνταν πιστοί στον αυτοκράτορα απολύθηκαν.Μετά τη γερμανική εισβολή στην Πολωνία, το Ανώτατο Δικαστήριο διέκοψε τις εργασίες του. Μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το Ανώτατο Δικαστήριο αποκαταστάθηκε με νέους δικαστές που ήταν πλέον σύμφωνοι με τη σοβιετική ηγεσία. Οι εξουσίες της αναδιοργανώθηκαν με νόμους που εγκρίθηκαν το 1962 και το 1984. Στις αρχές του 1989, το Ανώτατο Δικαστήριο διαλύθηκε και επανιδρύθηκε, αλλά ως επί το πλείστον με τους παλιούς δικαστές της κομμουνιστικής εποχής.Το 2002, δημιουργήθηκε μια νέα νομική βάση για την οργάνωση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, που αντικατέστησε την παλιά του 1984. Το 2017, η πολωνική κυβέρνηση ψήφισε νόμο που θα ανάγκαζε όλους τους δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου σε υποχρεωτική συνταξιοδότηση, εκτός από αυτούς που τους χορηγούσε παράταση ο Υπουργός Δικαιοσύνης. Το νομοσχέδιο εγκρίθηκε στο Σέιμ και στη Γερουσία, ωστόσο μετά από μαζικές διαμαρτυρίες κατά του νομοσχεδίου τέθηκε τελικά βέτο από τον Πρόεδρο Άντζεϊ Ντούντα στις 24 Ιουνίου 2017. Ένα αναθεωρημένο νομοσχέδιο μείωσε την υποχρεωτική ηλικία συνταξιοδότησης των δικαστών από τα 70 στα 65. Το νομοσχέδιο υπεγράφη αργότερα από τον Πρόεδρο Ντούντα και τέθηκε σε ισχύ τον Ιούλιο του 2018. Ο νόμος ουσιαστικά αποσύρει το 40% της έδρας του Ανωτάτου Δικαστηρίου, συμπεριλαμβανομένου της Πρώτης Προέδρου του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Μαουγκοζάτα Γκέρσντορφ. Τα πολωνικά κόμματα της αντιπολίτευσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Ανώτατο Δικαστήριο της Πολωνίας και το Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο ισχυρίστηκαν ότι ο νόμος είναι αντισυνταγματικός επειδή παραβιάζει τις αρχές της ανεξαρτησίας του δικαστικού σώματος. Τον Αύγουστο του 2018 το Ανώτατο Δικαστήριο απέστειλε ερωτήσεις στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο σχετικά με τις μεταρρυθμίσεις. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο, το δικαστήριο μπορεί να εμποδίσει την έναρξη ισχύος του κρατικού νόμου εάν υπονομεύει τις συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τη δικαστική ανεξαρτησία. Στις 17 Δεκεμβρίου 2018, ο Πρόεδρος Ντούντα υπέγραψε νόμο που θα επαναφέρει τους δικαστές που είχαν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τις εργασίες τους.Στις 8 Απριλίου 2020, το Δικαστήριο της ΕΕ αποφάσισε σε μια δικαστική υπόθεση («Επιτροπή κατά Πολωνίας») ότι το κράτος της Πολωνίας «δεν εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις του βάσει του Ευρωπαϊκού Δικαίου». Ως αποτέλεσμα, το Δικαστήριο έκανε δεκτό την «αίτηση της Επιτροπής για προσωρινά μέτρα» τα οποία πιθανότατα θα πραγματοποιηθούν με χρηματικά πρόστιμα. Από το 1917 έως το 1939, το Ανώτατο Δικαστήριο συνεδρίαζε στο Παλάτι Κρασίνσκι, το οποίο στεγαζόταν ήδη το Ακυρωτικό Δικαστήριο του Πριγκιπάτου της Βαρσοβίας πριν από το 1812. Από το 1945 έως το 1950 το Ανώτατο Δικαστήριο συνεδρίαζε στο Λοτζ λόγω της καταστροφής της Βαρσοβίας στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Από το 1950 έως το 1999 συνεδρίασε στο κτίριο που χρησιμοποιείται τώρα από το Ανώτατο Περιφερειακό Δικαστήριο της Βαρσοβίας. Από το 1999, το Ανώτατο Δικαστήριο έχει την έδρα του στην Πλατεία Κρασίνσκι, διαγώνια απέναντι από το Παλάτι Κρασίνσκι, το οποίο είναι γνωστό για τις 86 λατινικές επιγραφές του. Ο προϋπολογισμός του Ανωτάτου Δικαστηρίου ορίζεται στον ετήσιο προϋπολογισμό της Πολωνίας. Το 2019, οι δαπάνες ανήλθαν σε περίπου 160 εκατομμύρια ζλότι και τα έσοδα σε 0,26 εκατομμύρια ζλότι. L. Garlicki, Z. Resich, M. Rybicki, S. Włodyka: Sąd Najwyższy w PRL. 1983. M. Pietrzak: Sąd Najwyższy w II Rzeczypospolitej. Czasopismo Prawno-Historyczne, 1981. A. Rzepliński: Sądownictwo w PRL. Polonia Book, Λονδίνο 1990. S. Włodyka: Ustrój organów ochrony prawnej, Βαρσοβία 1975.