Γιουγκοσλάβοι

Οι Γιουγκοσλάβοι (σερβοκροάτικα: Југославени/Југословени, σλοβενικά: Jugoslovani‎, σλαβομακεδονικά: Југословени‎) είναι μια ταυτότητα, που αρχικά σχεδιάστηκε για να αναφέρεται σε έναν ενωμένο νοτιοσλαβικό λαό. Έχει χρησιμοποιηθεί σε δύο έννοιες: η πρώτη με την έννοια της κοινής εθνοτικής καταγωγής, δηλαδή πανεθνική ή υπερεθνική χροιά για εθνοτικούς Νότιους Σλάβους, και η δεύτερη ως όρος για όλους τους πολίτες της πρώην Γιουγκοσλαβίας ανεξαρτήτως εθνικότητας. Πολιτιστικοί και πολιτικοί υποστηρικτές της γιουγκοσλαβικής ταυτότητας έχουν αποδώσει ιστορικά ότι η ταυτότητα ισχύει για όλους τους λαούς νοτιοσλαβικής κληρονομιάς, συμπεριλαμβανομένων εκείνων της σύγχρονης Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, της Κροατίας, του Μαυροβουνίου, της Βόρειας Μακεδονίας, της Σερβίας και της Σλοβενίας . Αν και οι Βούλγαροι είναι μια νοτιοσλαβική ομάδα, οι προσπάθειες για ένωση της Βουλγαρίας στη Γιουγκοσλαβία ήταν ανεπιτυχείς και ως εκ τούτου οι Βούλγαροι δεν συμπεριλήφθηκαν στην πανεθνική αναγνώριση. Από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και την ίδρυση των νότιων σλαβικών εθνικών κρατών, ο όρος εθνοτικοί Γιουγκοσλάβοι χρησιμοποιείται για να αναφέρεται σε αυτούς που θεωρούν τους εαυτούς τους αποκλειστικά ως Γιουγκοσλάβους χωρίς άλλο εθνοτικό αυτοπροσδιορισμό. Πολλοί από αυτούς είναι μικτής καταγωγής. Στην πρώην Γιουγκοσλαβία, ο επίσημος χαρακτηρισμός για όσους δήλωναν απλώς ως Γιουγκοσλάβοι ήταν με εισαγωγικά, "Γιουγκοσλάβοι" (που εισήχθη στην απογραφή του 1971). Τα εισαγωγικά είχαν αρχικά σκοπό να διακρίνουν τη γιουγκοσλαβική εθνότητα από την γιουγκοσλαβική υπηκοότητα, η οποία γραφόταν χωρίς εισαγωγικά. Η πλειονότητα εκείνων που κάποτε είχαν ταυτιστεί ως εθνοτικοί «Γιουγκοσλάβοι» επανήλθαν ή υιοθέτησαν παραδοσιακές εθνοτικές και εθνικές ταυτότητες, μερικές φορές λόγω κοινωνικής πίεσης, εκφοβισμού, δυσμενών συνεπειών ή παρεμπόδισης να συνεχίσουν να ταυτίζονται ως Γιουγκοσλάβοι από τις νέες πολιτικές Αρχές. Μερικοί αποφάσισαν επίσης να στραφούν σε υποεθνικές περιφερειακές ταυτίσεις, ειδικά σε πολυεθνικές ιστορικές περιοχές όπως η Ίστρια, η Βοϊβοντίνα ή η Βοσνία (εξ ου και οι Βόσνιοι ). Η γιουγκοσλαβική ονομασία, ωστόσο, συνεχίζει να χρησιμοποιείται από πολλούς, ειδικά στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και την Αυστραλία από τους απογόνους των Γιουγκοσλάβων μεταναστών, που μετανάστευσαν όσο υπήρχε ακόμη η χώρα.

 Από τα τέλη του 18ου αιώνα, όταν οι παραδοσιακές ευρωπαϊκές εθνοτικές συσχετίσεις άρχισαν να ωριμάζουν σε σύγχρονες εθνοτικές ταυτότητες, υπήρξαν πολυάριθμες προσπάθειες να οριστεί μια κοινή νοτιοσλαβική εθνική ταυτότητα. Η λέξη Γιουγκοσλάβος, που σημαίνει «Νότιος Σλάβος», χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Γιόσιπ Γιουράι Στροσμάιερ το 1849. Η πρώτη σύγχρονη επανάληψη του Γιουγκοσλαβισμού ήταν το Ιλλυρικό κίνημα στην Κροατία των Αψβούργων. Ταύτισε τους Νότιους Σλάβους με τους αρχαίους Ιλλυριούς και προσπάθησε να οικοδομήσει μια κοινή γλώσσα βασισμένη στη στοκαβική διάλεκτο . Το κίνημα ηγήθηκε από τον Λιούντεβιτ Γκάι, η γραφή του οποίου έγινε μια από τις δύο επίσημες, που χρησιμοποιήθηκαν για τη σερβο-κροατική γλώσσα.Μεταξύ των αξιοσημείωτων υποστηρικτών του γιουγκοσλαβισμού και της γιουγκοσλαβικής ταυτότητας, που δραστηριοποιούνταν στις αρχές του 20ού αιώνα, ήταν ο διάσημος γλύπτης Ίβαν Μέστροβιτς (1883–1962), ο οποίος αποκάλεσε τον σερβικό λαϊκό ήρωα Πρίγκιπα Μάρκο «ο γιουγκοσλαβικός λαός μας με τη γιγαντιαία και ευγενή καρδιά του» και έγραψε ποίηση μιλώντας για μια «γιουγκοσλαβική φυλή». Ο Γιόβαν Σβίιτς, στο άρθρο του Οι Βάσεις του Γιουγκοσλαβικού Πολιτισμού, ανέπτυξε την ιδέα μιας ενοποιημένης γιουγκοσλαβικής κουλτούρας και δήλωσε ότι «νέες ιδιότητες, που μέχρι τώρα έχουν εκφραστεί, αλλά ασθενώς, θα εμφανιστούν. Μια συνένωση από τις πιο γόνιμες ιδιότητες των τριών φυλών μας [Σέρβοι, Κροάτες, Σλοβένοι] θα αναδυθεί όλο και πιο έντονα και έτσι θα κατασκευαστεί ο τύπος του ενιαίου γιουγκοσλαβικού πολιτισμού: ο τελικός και πιο σημαντικός στόχος της χώρας μας». Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, οι διανοούμενοι με επιρροή του κοινού Γιόβαν Σβίιτς και Βλάντιμιρ Ντβορνίκοβιτς υποστήριξαν ότι οι Γιουγκοσλάβοι, ως υπερεθνικό έθνος, είχαν «πολλές φυλετικές εθνότητες, όπως Κροάτες, Σέρβους και άλλους μέσα σε αυτό». Στις 28 Ιουνίου 1914, ο Γκαωβρίλο Πρίντσιπ πυροβόλησε και σκότωσε τον αρχιδούκα Φραγκίσκο Φερδινάνδο, διάδοχο του αυστριακού θρόνου, και τη σύζυγό του, στο Σεράγεβο. Ο Πρίνσιπ ήταν μέλος της Νεαράς Βοσνίας, μιας ομάδας, της οποίας οι στόχοι περιελάμβαναν την ένωση των Γιουγκοσλάβων και την ανεξαρτησία από την Αυστροουγγαρία. Η δολοφονία στο Σεράγεβο ξεκίνησε μια σειρά ραγδαίων γεγονότων, που τελικά κλιμακώθηκαν σε πόλεμο πλήρους κλίμακας. Μετά τη σύλληψή του, κατά τη διάρκεια της δίκης του, δήλωσε: Τον Ιούνιο – Ιούλιο 1917, η Γιουγκοσλαβική Επιτροπή συναντήθηκε με τη Σερβική Κυβέρνηση στην Κέρκυρα και στις 20 Ιουλίου εκδόθηκε η Διακήρυξη της Κέρκυρας, που έθεσε τα θεμέλια για το μεταπολεμικό κράτος. Το προοίμιο ανέφερε ότι οι Σέρβοι, οι Κροάτες και οι Σλοβένοι ήταν «ίδιοι σε αίμα, γλώσσα, αισθήματα της ενότητάς τους, συνέχεια και ακεραιότητα του εδάφους που κατοικούν αδιαίρετα και κοινά ζωτικά συμφέροντα της εθνικής τους επιβίωσης και πολλαπλή ανάπτυξη της ηθικής και υλικής τους ζωής». Το κράτος δημιουργήθηκε ως Βασίλειο των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων, μια συνταγματική μοναρχία υπό τη δυναστεία Καραγεώργεβιτς. Ο όρος «Γιουγκοσλάβοι» χρησιμοποιήθηκε για να αναφερθεί σε όλους τους κατοίκους της, αλλά ιδιαίτερα σε εκείνους της νοτιοσλαβικής εθνότητας. Ορισμένοι Κροάτες εθνικιστές θεώρησαν τον σερβικό πλουραλισμό και τη σερβική βασιλική οικογένεια ως ηγεμονικές. Τελικά, μια σύγκρουση συμφερόντων άναψε μεταξύ των γιουγκοσλαβικών λαών. Το 1929, ο βασιλιάς Αλέξανδρος προσπάθησε να επιλύσει μια βαθιά πολιτική κρίση, που προκλήθηκε από εθνοτικές εντάσεις, αναλαμβάνοντας δικτατορικές εξουσίες στη Δικτατορία της 6ης Ιανουαρίου, μετονομάζοντας τη χώρα σε «Βασίλειο της Γιουγκοσλαβίας» και διακηρύσσοντας επίσημα ότι υπάρχει ένα μόνο γιουγκοσλαβικό έθνος με τρεις φυλές. Ο γιουγκοσλαβικός εθνικός προσδιορισμός επιβλήθηκε έτσι για ένα χρονικό διάστημα σε όλους τους Νότιους Σλάβους της Γιουγκοσλαβίας. Οι αλλαγές στη γιουγκοσλαβική πολιτική μετά τον θάνατο του βασιλιά Αλεξάνδρου το 1934 έφεραν τέλος σε αυτή την πολιτική, αλλά ο χαρακτηρισμός συνέχισε να χρησιμοποιείται. Ο φιλόσοφος Βλάντιμιρ Ντβορνίκοβιτς υποστήριξε την εγκαθίδρυση μιας γιουγκοσλαβικής εθνότητας στο βιβλίο του το 1939 με τίτλο «Ο χαρακτήρας των Γιουγκοσλάβων». Οι απόψεις του περιελάμβαναν την ευγονική και την πολιτιστική ανάμειξη για τη δημιουργία ενός, ισχυρού γιουγκοσλαβικού έθνους.Υπήρξαν τρεις προσπάθειες να γίνει η Βουλγαρία μέρος της Γιουγκοσλαβίας ή μιας ακόμη μεγαλύτερης ομοσπονδίας: μέσω του Αλεξάνταρ Σταμπολίσκι κατά τη διάρκεια και μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, μέσω του Ζβενό κατά τη διάρκεια του βουλγαρικού πραξικοπήματος του 1934 και μέσω του Γκεόργκι Δημητρόφ κατά τη διάρκεια και μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο, για διάφορους λόγους, κάθε προσπάθεια αποδείχτηκε ανεπιτυχής. Οι ενιαίες πολιτικές, που εφαρμόστηκαν από τις αρχές του Βασιλείου της Γιουγκοσλαβίας στις αρχές του 20ού αιώνα, με στόχο τη δημιουργία μιας ενιαίας γιουγκοσλαβικής εθνικής ταυτότητας, που να μιλάει μία νοτιοσλαβική γλώσσα, αντιμετωπίστηκαν με βαριά αντίσταση από την πλειοψηφία των πολιτών της χώρας. Αυτές οι πολιτικές και οι προσπάθειες συγκέντρωσης της εξουσίας εντός της κυβερνώσας σερβικής βασιλικής δυναστείας, των Καραγεώργεβιτς, ερμηνεύτηκαν από τους πολέμιους του γιουγκοσλαβικού γιουνιταρισμού και του σερβικού εθνικισμού ως σταδιακή σερβοποίηση του μη σερβικού πληθυσμού της Γιουγκοσλαβίας. Μετά την απελευθέρωση της χώρας από τους κατακτητές του Άξονα στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία από τους Γιουγκοσλάβους Παρτιζάνους, η νεοσύστατη σοσιαλιστική Γιουγκοσλαβία οργανώθηκε αντί αυτού ως ομοσπονδία. Ο κυβερνών Σύνδεσμος Κομμουνιστών της Γιουγκοσλαβίας ήταν ιδεολογικά αντίθετος στον εθνοτικό γιουνιταρισμό, που προωθήθηκε υπό την πρώην βασιλική ηγεμονία, αντί να αναγνωρίσει και να προωθήσει την εθνική ποικιλομορφία και τον κοινωνικό Γιουγκοσλαβισμό μέσα στην έννοια της «αδελφότητας και ενότητας » μεταξύ εθνών και εθνικών μειονοτήτων της Γιουγκοσλαβίας. Οι παραδοσιακές εθνοτικές ταυτότητες έγιναν και πάλι οι πρωταρχικοί εθνοτικοί προσδιορισμοί, που χρησιμοποιούσαν οι περισσότεροι κάτοικοι της Γιουγκοσλαβίας, κάτι που παρέμεινε έτσι μέχρι τη διάλυση της χώρας στις αρχές της δεκαετίας του '90 . Ο Γιόσιπ Μπροζ Τίτο εξέφρασε την επιθυμία του για μια αδιαίρετη γιουγκοσλαβική εθνότητα να αναπτυχθεί φυσικά όταν δήλωσε: Οι γιουγκοσλαβικές απογραφές αντανακλούσαν το ιδανικό του Τίτο, με το «Γιουγκοσλάβος» να είναι ένας διαθέσιμος προσδιορισμός τόσο για την εθνότητα όσο και για την εθνικότητα. Γενικά, η γιουγκοσλαβική ταυτότητα ήταν πιο κοινή στις πολυεθνικές περιοχές της χώρας, δηλαδή όσο πιο πολυεθνική ήταν η συνιστώσα δημοκρατία, τόσο υψηλότερο ήταν το ποσοστό. Ως εκ τούτου, τα υψηλότερα ποσοστά ήταν στην Κροατία, το Μαυροβούνιο, την Κεντρική Σερβία, τη Βοϊβοντίνα και τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, ενώ τα χαμηλότερα στη Σλοβενία, τη Βόρεια Μακεδονία και το Κοσσυφοπέδιο. Η απογραφή του 1971 κατέγραψε 273.077 Γιουγκοσλάβους ή το 1,33% του συνολικού πληθυσμού. Η απογραφή του 1981, ένα χρόνο μετά τον θάνατο του Τίτο, κατέγραψε αριθμό ρεκόρ 1.216.463 ή 5,4% Γιουγκοσλάβους. Στην απογραφή του 1991, το 5,54% (242.682) των κατοίκων της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης δήλωσαν ότι είναι Γιουγκοσλάβοι. Το Σύνταγμα της Δημοκρατίας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης από το 1990 επικύρωσε μια Προεδρία επτά μελών. Ένας από τους επτά επρόκειτο να εκλεγεί μεταξύ/από τους Γιουγκοσλάβους της δημοκρατίας, εισάγοντας έτσι τους Γιουγκοσλάβους δίπλα στους μουσουλμάνους, τους Σέρβους και τους Κροάτες στο συνταγματικό πλαίσιο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης αν και σε κατώτερο επίπεδο. Ωστόσο, λόγω του πολέμου της Βοσνίας που ξέσπασε το 1992, αυτό το Σύνταγμα ήταν βραχύβιο και απραγματοποίητο. Περίπου το 5% του πληθυσμού του Μαυροβουνίου δήλωσαν επίσης Γιουγκοσλάβοι στην ίδια απογραφή. Η απογραφή του 1981 έδειξε ότι οι Γιουγκοσλάβοι αποτελούσαν περίπου το 8,2% του πληθυσμού στην Κροατία, που είναι το υψηλότερο ποσοστό των Γιουγκοσλάβων στα σύνορα μιας δημοκρατίας. Το ποσοστό ήταν το υψηλότερο σε πολυεθνικές περιοχές και πόλεις με μεγάλο μη κροατικό πληθυσμό και μεταξύ αυτών με μικτές καταγωγές. Τα στοιχεία της απογραφής του 1991 έδειξαν ότι ο αριθμός των Γιουγκοσλάβων είχε μειωθεί στο 2% του πληθυσμού στην Κροατία. Η απογραφή του 2001 στην Κροατία (η πρώτη μετά την ανεξαρτησία) κατέγραψε 176 Γιουγκοσλάβους, λιγότερο από το 0,01% του πληθυσμού εκείνη την εποχή. Η επόμενη απογραφή του 2011 κατέγραψε 331 Γιουγκοσλάβους στην Κροατία (ομοίως λιγότερο από το 0,01% του πληθυσμού). Η αυτόνομη περιοχή της Βοϊβοντίνα, που χαρακτηρίζεται από την παραδοσιακά πολυεθνική της σύνθεση, κατέγραψε παρόμοιο ποσοστό με την Κροατία στην απογραφή του 1981, με το ~8% των 2 εκατομμυρίων κατοίκων της να δηλώνουν Γιουγκοσλάβοι.Λίγο πριν και μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, οι περισσότεροι Γιουγκοσλάβοι επέστρεψαν στις εθνοτικές και περιφερειακές τους ταυτότητες. Ο αριθμός των ατόμων που προσδιορίζονταν ως Γιουγκοσλάβοι μειώθηκε δραστικά σε όλα τα διάδοχα κράτη από τις αρχές του 21ου αιώνα και την ολοκλήρωση όλων των Γιουγκοσλαβικών Πολέμων και τον διαχωρισμό της Σερβίας και του Μαυροβουνίου. Η χώρα με τον υψηλότερο αριθμό ατόμων και το ποσοστό πληθυσμού που προσδιορίζεται ως Γιουγκοσλάβοι είναι η Σερβία, ενώ η Βόρεια Μακεδονία είναι η χαμηλότερη και στα δύο. Δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία ή αξιόπιστες εκτιμήσεις για το Κοσσυφοπέδιο. Στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος « Στρατηγικές της οικοδόμησης συμβολικού έθνους στη Νοτιοανατολική Ευρώπη », πραγματοποιήθηκε μελέτη από το 2010 έως το 2014 σε ολόκληρη την πρώην γιουγκοσλαβική επικράτεια με εξαίρεση τη Σλοβενία. Στο πλαίσιο της μελέτης, διεξήχθη μια δημοσκόπηση στους ερωτηθέντες εάν ένιωσαν ποτέ ως Γιουγκοσλάβοι και αισθάνονται ακόμα, με τις ακόλουθες απαντήσεις: Οι Γιουγκοσλάβοι της Κροατίας έχουν αρκετές οργανώσεις. Η «Συμμαχία των Γιουγκοσλάβων», που ιδρύθηκε το 2010 στο Ζάγκρεμπ, είναι μια ένωση, που στοχεύει να ενώσει τους Γιουγκοσλάβους της Κροατίας ανεξαρτήτως θρησκείας, φύλου, πολιτικών ή άλλων απόψεων. Κύριος στόχος είναι η επίσημη αναγνώριση του γιουγκοσλαβικού έθνους σε κάθε γιουγκοσλαβικό διάδοχο κράτος: Κροατία, Σλοβενία, Σερβία, Βόρεια Μακεδονία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη και Μαυροβούνιο . Μια άλλη φιλογιουγκοσλαβική οργάνωση, που υποστηρίζει την αναγνώριση του γιουγκοσλαβικού έθνους, είναι η ένωση "Η Γιουγκοσλαβία μας", η οποία είναι μια επίσημα εγγεγραμμένη οργάνωση στην Κροατία. Η έδρα της βρίσκεται στην πόλη Πούλα της Ίστριας , όπου ιδρύθηκε στις 30 Ιουλίου 2009 . Η ένωση έχει τα περισσότερα μέλη στις πόλεις Ριέκα, Ζάγκρεμπ και Πούλα. Κύριος στόχος του είναι η σταθεροποίηση των σχέσεων μεταξύ των γιουγκοσλαβικών διαδόχων κρατών. Δραστηριοποιείται επίσης στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, ωστόσο, οι κρατικές Aρχές της Βοσνίας αρνήθηκαν την επίσημη εγγραφή του ως ένωση. Η πιθανώς πιο γνωστή φιλογιουγκοσλαβική οργάνωση στο Μαυροβούνιο είναι το «Γενικό Προξενείο της SFRY» με έδρα την παραλιακή πόλη Τίβατ. Πριν από την απογραφή πληθυσμού του 2011, ο Μάρκο Πέρκοβιτς, ο πρόεδρος αυτής της οργάνωσης, κάλεσε τους Γιουγκοσλάβους του Μαυροβουνίου να δηλώσουν ελεύθερα τη γιουγκοσλαβική τους ταυτότητα στην επερχόμενη απογραφή. Το πιο γνωστό παράδειγμα αυτοαποκαλούμενων Γιουγκοσλάβων είναι ο Στρατάρχης Γιόσιπ Μπροζ Τίτο, που οργάνωσε αντίσταση κατά της Ναζιστικής Γερμανίας στη Γιουγκοσλαβία, τερμάτισε την κατοχή του Άξονα της Γιουγκοσλαβίας με τη βοήθεια του Κόκκινου Στρατού, συνίδρυσε το Κίνημα των Αδέσμευτων και αψήφησε τη σοβιετική πίεση του Ιωσήφ Στάλιν στη Γιουγκοσλαβία. Άλλα άτομα που δηλώθηκαν ως "Γιουγκοσλάβοι" περιλαμβάνουν διανοούμενους, καλλιτέχνες, τραγουδιστές και αθλητές, όπως: Ίβο Άντριτς Γκόραν Μπρέγκοβιτς Λέπα Μπρένα Γιόσκα Μπροζ, εγγονός του Τίτο Το πιθανώς πιο συχνά χρησιμοποιούμενο σύμβολο των Γιουγκοσλάβων για να εκφράσουν την ταυτότητά τους και με το οποίο συνδέονται συχνότερα είναι η μπλε-λευκό-κόκκινη τρίχρωμη σημαία με ένα κόκκινο αστέρι με κίτρινα όρια στο κέντρο της σημαίας, που χρησίμευε επίσης ως η εθνική σημαία της Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας μεταξύ 1945 και 1991. Πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, το σύμβολο του Γιουγκοσλαβισμού ήταν μια απλή τρίχρωμη σημαία με μπλε, λευκό και κόκκινο, που ήταν επίσης η εθνική σημαία του Βασιλείου της Γιουγκοσλαβίας, του γιουγκοσλαβικού κράτους στον Μεσοπόλεμο . Τσεχοσλοβάκοι Πανσλαβισμός Τιτοϊσμός Γιουγκονοσταλγία Γιουγκοσλαβισμός