Ναυμαχία του Αρτεμισίου

Η Ναυμαχία του Αρτεμισίου, που διεξήχθη παράλληλα με τη μάχη των Θερμοπυλών, είναι θαλάσσια σύγκρουση μεταξύ Ελλήνων και Περσών, κατά τη δεύτερη περσική εισβολή. Οι Πέρσες ξεκίνησαν, υπό την ηγεσία του Ξέρξη Α', εισβολή στην Ελλάδα, με στόχο να αποκαταστήσουν το γόητρο τους μετά την ήττα από τους Αθηναίους στον Μαραθώνα, το 490 π.Χ. Ο Αθηναίος πολιτικός και στρατηγός Θεμιστοκλής πρότεινε στους Έλληνες να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες στους στενούς χώρους των Θερμοπυλών και του Αρτεμισίου. Ο περσικός στόλος είχε χάσει περίπου τετρακόσια πλοία λόγω θύελλας στη Μαγνησία, ενώ αργότερα έχασε άλλα διακόσια πλοία στην Εύβοια, τα οποία έστειλε για να παγιδεύσει τους Έλληνες. Μετά από δύο μέρες μικροσυγκρούσεων, ξεκίνησε η κύρια μάχη, που έληξε για τους αντιπάλους με ίσες απώλειες. Οι Έλληνες, όμως, αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν στη Σαλαμίνα, όταν έμαθαν το αποτέλεσμα της μάχης των Θερμοπυλών. Στη ναυμαχία της Σαλαμίνας, ωστόσο, οι Έλληνες πέτυχαν αποφασιστική νίκη, λόγω του ότι κατάφεραν να παρασύρουν τους Πέρσες στα στενά. Μετά την ήττα στη Σαλαμίνα, ο Ξέρξης, με το μεγαλύτερο μέρος του στρατού του, υποχώρησε στην Ασία, αναθέτοντας στον Μαρδόνιο την υποδούλωση της Ελλάδος. Αλλά, οι Έλληνες πέτυχαν αποφασιστικές νίκες στις Πλαταιές και στη Μυκάλη, αναγκάζοντας τους Πέρσες να υποχωρήσουν ολοκληρωτικά.

 Κύρια πηγή για τους Περσικούς πολέμους αποτελεί ο Έλληνας ιστορικός Ηρόδοτος. Ο Ηρόδοτος, γνωστός ως «Πατέρας της Ιστορίας», γεννήθηκε το 484 π.Χ. στην Αλικαρνασσό της Μικράς Ασίας, η οποία εκείνη την περίοδο βρισκόταν υπό περσική κατοχή. Έγραψε το έργο «Ιστορίαι» γύρω στα 440-430 π.Χ, προσπαθώντας να ανακαλύψει τις πραγματικές αιτίες των Περσικών πολέμων, οι οποίοι ολοκληρώθηκαν το 450 π.Χ. Η μέθοδος του Ηρόδοτου αποτελούσε καινοτομία και σύμφωνα με μερικούς ιστορικούς, ο Ηρόδοτος έχει εφεύρει την ιστορία που ξέρουμε. Κατά τον Παπαρρηγόπουλο: «Ο Ηρόδοτος είναι ο δημιουργός της αληθούς ιστορικής τέχνης...πρώτος ενόησεν ότι η ιστορία δεν είναι απλούς πραγμάτων κατάλογος, αλλά και η τεχνική των πραγμάτων τούτων συναρμολογία και η εξήγησις του χαρακτήρος αυτών». Κατά τον Τομ Χόλλαντ: «Για πρώτη φορά, ένας ιστορικός αποφάσισε να αποκαλύψει τα αίτια ενός πολέμου, ο οποίος έληξε πρόσφατα, χωρίς να καταγράφει μύθους, αλλά αιτίες, τις οποίες θα μπορούσαμε να ελέγξουμε προσωπικά»Ο Θουκυδίδης είχε αμφισβητήσει το έργο του Ηροδότου, καθώς η προσωπική άποψη του τελευταίου εμφανιζόταν συχνά στο έργο του. Παρ' όλ' αυτά, ο Θουκυδίδης αποφάσισε να ξεκινήσει το έργο του εκεί όπου ο Ηρόδοτος σταμάτησε (στην πολιορκία της Σηστού) αλλά σταμάτησε την προσπάθεια, επειδή πίστευε ότι το έργο του Ηροδότου δεν χρειαζόταν επαναγραφή ή διορθώσεις, γιατί ήταν ακριβές. Η αξιοπιστία του Ηροδότου έχει αμφισβητηθεί και από άλλους ιστορικούς. Ο Παυσανίας, στα Φωκικά, αναφέρεται στην περιγραφή του Ηροδότου για τη μάχη των Θερμοπυλών, όπου ο δεύτερος καταγράφει ότι οι Θηβαίοι παραδόθηκαν, όπως και 80 Μυκηναίοι. Ο Πλούταρχος, στο έργο Περί της Ηροδότου κακοήθειας (αν όντως το έγραψε αυτός), κατηγορεί τον Ηρόδοτο επειδή ο τελευταίος ζήτησε χρήματα από τους Θηβαίους, και επειδή δεν τα έλαβε, έγραψε ότι οι Θηβαίοι δείλιασαν και παραδόθηκαν. Οπωσδήποτε οι κατηγορίες που εκτοξεύει το σύγγραμμα αυτό κατά του Ηρόδοτου κάθε άλλο παρά σοβαρές είναι. Την περίοδο της Αναγέννησης, παρά το γεγονός ότι οι άνθρωποι συνέχιζαν να διαβάζουν το έργο του Ηροδότου, ο ιστορικός είχε κακή φήμη. Παρ' όλ' αυτά, τα αρχαιολογικά ευρήματα επιβεβαίωσαν τα γραφόμενα του Ηροδότου και αποκατέστησαν τη φήμη και την αξιοπιστία του, ειδικά ως προς τα γεγονότα που εξέτασε αυτοπροσώπως. Οι σύγχρονοι ιστορικοί θεωρούν το έργο του αξιόπιστο, αλλά έχουν αμφιβολίες για τους αριθμούς των νεκρών και τις ημερομηνίες των μαχών.Ο ιστορικός Διόδωρος Σικελιώτης έγραψε τον 1ο αιώνα π.Χ. τη Βιβλιοθήκη Ιστορική. Θεωρείται ότι ο Ηρόδοτος και ο Έφορος ο Κυμαίος αποτελούν τις πηγές του Διόδωρου. Η μάχη περιγράφεται με λιγότερες λεπτομέρειες από σειρά αρχαίων ιστορικών, όπως ο Πλούταρχος και ο Κτησίας, ενώ αποτελεί το θέμα της τραγωδίας Πέρσαι του Αισχύλου. Αρχαιολογικά ευρήματα, όπως η δελφική Στήλη των Όφεων, υποστηρίζουν τα αναφερόμενα από τον Ηροδότο. Η Αθήνα και η Ερέτρια υποστήριξαν τους Ίωνες στον αγώνα τους κατά των Περσών (499-494 π.Χ), οι οποίοι κατέπνιγαν κάθε εξέγερση εναντίον τους. Σύμφωνα με τους ιστορικούς, ο Δαρείος ήταν σφετεριστής, και πέρασε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του στους πολέμους εναντίον των εξεγερμένων υποτελών του. Η εξέγερση αυτή απείλησε τη σταθερότητα της αυτοκρατορίας του Δαρείου, για αυτό και ορκίστηκε να εκδικηθεί όσες πόλεις συμμετείχαν - έβλεπε επίσης την ευκαιρία να επεκταθεί στη Δύση. Το 492 π.Χ, οι Πέρσες, με αρχηγό τον Μαρδόνιο, ανακατέλαβαν τη Θράκη και ανάγκασαν τους Μακεδόνες να συμμαχήσουν μαζί τους.Το 491 π.Χ, ο Δαρείος απαίτησε την παράδοση όλων των ελληνικών πόλεων. Πολλές από αυτές παραδόθηκαν - ο Ηρόδοτος αναφέρεται στην παράδοση των Αιγινητέων, που μετέπειτα κατηγορήθηκαν από τους Σπαρτιάτες για προδοσία. Οι Αθηναίοι και οι Σπαρτιάτες ήταν οι μόνοι που αρνήθηκαν να παραδοθούν στους Πέρσες. Τότε, το 490 π.Χ, ο Δαρείος ξεκίνησε νέα εκστρατεία, με αρχηγούς τον Δάτη και τον Αρταφέρνη, οι οποίοι κατάφεραν να καταλάβουν τη Νάξο, τις Κυκλάδες και την Ερέτρια. Αλλά, η επέκταση τους σταμάτησε και αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην Ασία χάρη στη νίκη των Αθηναίων και των Πλαταιείων στον Μαραθώνα. Ο Δαρείος άρχισε να συγκεντρώνει μεγάλο στρατό για να επιτεθεί ξανά στην Ελλάδα, αλλά τα σχέδιά του αναβλήθηκαν, λόγω της εξέγερσης στην Αίγυπτο, όταν και πέθανε - στον θρόνο ανέβηκε ο Ξέρξης Α'. Ο Ξέρξης ανακατέλαβε την Αίγυπτο και άρχισε ξανά τις προετοιμασίες για εισβολή στην Ελλάδα. Καθώς θα αποτελούσε μεγάλης κλίμακας εισβολή, ο Ξέρξης χρειαζόταν πολύ χρόνο για συγκεντρώσει στρατό και υλικά αγαθά. Ο Ξέρξης αποφάσισε ότι ο Ελλήσποντος πρέπει να γεφυρωθεί για να επιτρέψει στον στρατό του να διασχίσει την Ευρώπη, και ότι ένα κανάλι πρέπει να περνά δια μέσου του ισθμού του Όρους Άθως. Η εκπλήρωση αυτών των στόχων ήταν πάρα πολύ δύσκολη, όπως είναι και για τα σύγχρονα κράτη. Στις αρχές του 480 π.Χ, οι ετοιμασίες τελείωσαν, και ο στρατός που συγκέντρωσε ο Ξέρξης στις Σάρδεις βάδισε στην Ευρώπη, περνώντας από τον Ελλήσποντο δια μέσου δύο τεχνητών γεφυρών.Στα μέσα της δεκαετίας του 480 π.Χ, οι Αθηναίοι ξεκίνησαν τις προετοιμασίες για πιθανό πόλεμο κατά των Περσών. Το 482 π.Χ, ο Θεμιστοκλής έπεισε τους Αθηναίους να δημιουργήσουν ένα στόλο από τριήρεις, λέγοντας τους ότι πρόκειται να επιτεθεί στην Αίγινα. Ωστόσο, οι Αθηναίοι δεν κατείχαν τον απαραίτητο αριθμό στρατιωτών για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες και, συνεπώς, χρειάζονταν μια συμμαχία από ελληνικές πόλεις-κράτη. Το 481 π.Χ, ο Ξέρξης έστειλε πρεσβευτές σε όλες τις ελληνικές πόλεις-κράτη, με εξαίρεση την Αθήνα και τη Σπάρτη, ζητώντας γη και ύδωρ. Η Σπάρτη και Αθήνα έλαβαν την υποστήριξη μερικών ελληνικών πόλεων, και το ίδιο έτος, στην Κόρινθο, συγκλήθηκε συνέδριο, όπου και δημιουργήθηκε η ελληνική συμμαχία. Το κάθε μέλος της συμμαχίας είχε την δυνατότητα να στέλνει αγγελιαφόρους στις υπόλοιπες πόλεις-μέλη, ζητώντας στρατό για αμυντικούς σκοπούς. Σύμφωνα με τους σύγχρονους ιστορικούς, αυτό αποτελεί αξιοσημείωτο, καθώς οι εμφύλιες συρράξεις μεταξύ των Ελλήνων, εκείνη την περίοδο, συνεχίζονταν.Το 480 π.Χ, συγκλήθηκε νέο συνέδριο. Μια αντιπροσωπεία από τη Θεσσαλία πρότεινε στους Έλληνες να σταματήσουν τον Ξέρξη στα Στενά των Τεμπών. Ωστόσο, οι Πέρσες έμαθαν από τον Αλέξανδρο Α' της Μακεδονίας ότι η κοιλάδα θα μπορούσε να παρακαμφθεί μέσω του Περάσματος του Σαρανταπόρου, και λόγω του μεγαλύτερου μεγέθους του περσικού στρατού, οι Έλληνες οπισθοχώρησαν. Λίγο αργότερα, έμαθαν ότι ο Ξέρξης διέσχισε τον Ελλήσποντο. Τότε, ο Θεμιστοκλής πρότεινε μια διαφορετική στρατηγική στους συμμάχους. Ο Ξέρξης θα αναγκαζόταν να περάσει από τις Θερμοπύλες για να φτάσει στη Νότια Ελλάδα. Για αυτό, ο Θεμιστοκλής πρότεινε στους Έλληνες να κλείσουν το στενό πέρασμα των Θερμοπυλών, όπου οι Πέρσες δεν θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν την αριθμητική υπεροχή τους. Παράλληλα, οι Αθηναίοι θα αντιμετώπιζαν τον περσικό στόλο στο Αρτεμίσιο. Αυτό το σχέδιο έγινε δεκτό από τους Έλληνες. Ωστόσο, οι πόλεις της Πελοποννήσου, σε περίπτωση αποτυχίας του σχεδίου, σχεδίαζαν να υπερασπιστούν τον Ισθμό της Κορίνθου, ενώ οι γυναίκες και τα παιδιά των Αθηναίων θα έφευγαν μαζικά στην Τροιζήνα. Όταν έγινε γνωστή η προέλαση του περσικού στρατού κατά μήκος της ακτής του Ολύμπου (τέλη Ιουλίου ή αρχές Αυγούστου), οι Έλληνες έπλευσαν στο Αρτεμίσιο - από όπου μπορούσαν να φύγουν γρήγορα σε περίπτωση ανάγκης. [ Το πλεονέκτημα αυτό -δηλ. της ασφαλούς διαφυγής - το παρέχει μόνο η ανοιχτή θάλασσα , το πέλαγος ,άρα λοιπόν σε καμία περίπτωση δεν μπορούσε αυτό να γίνει στο θαλάσσιο χώρο που μέχρι σήμερα ,λανθασμένα , έχει ταυτοποιηθεί με το θαλάσσιο χώρο του σημερινού Αρτεμισίου, Όλες οι αρχαίες αναφορές αναφέρουν την ακριβή θέση της διεξαγωγής της Ναυμαχίας, που ήταν στα ανοιχτά , στο Πέλαγος ,ανάμεσα στις Βορειοανατολικές ακτές της Εύβοιας , της Νοτιοανατολικής ακτής της Μαγνησίας και της Σκιάθου ] Οι Έλληνες έστειλαν τρία πλοία στη Σκιάθο, με σκοπό να προειδοποιήσουν τους υπόλοιπους για την εμφάνιση του περσικού στόλου. Μετά από δύο εβδομάδες, δέκα τριήρεις από τη Σιδώνα έφθασαν στη Σκιάθο - οι υπόλοιποι Έλληνες έμαθαν για την παρουσία τους χάρη σε πυρσούς. Σε σύγκρουση που ακολούθησε, δύο από τα ελληνικά πλοία καταστράφηκαν με το τρίτο να υποχωρεί. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι οι Έλληνες δεν ήταν σίγουροι ότι το μήνυμα του πυρσού εννοούσε την άφιξη του περσικού στόλου, για αυτό και οι Αθηναίοι έπλευσαν στο Αρτεμίσιο. [ Το Αρτεμίσιον ήταν η σημερινή περιοχή Βασιλικά -Ελληνικά , ο όρμος Αρτεμίσιον ,αμμώδης παραλία εκτεθειμένη απ΄ ευθείας στο Βοριά , ήταν στο σημερινό όρμο των Βασιλικών (Ψαροπούλι - Ξηροπόταμος ). Η Ιστιαιώτις ξεκινούσε από αυτή την περιοχή και κατάληγε στην Κήρινθο ] .Μόλις κατάλαβαν ότι ο περσικός στόλος δεν έφτασε εκείνη τη μέρα, οι Έλληνες κινήθηκαν στη Χαλκίδα, φυλάγοντας τον Εύριπον, και άφησαν ημεροσκόπους στα ψηλά της Εύβοιας. [ Τελέθριον Όρος ) Οι σύγχρονοι ιστορικοί θεωρούν ότι οι Έλληνες ερμήνευσαν λανθασμένα τα μηνύματα των πυρσών και πίστεψαν ότι οι Πέρσες έπλευσαν ανατολικά της Σκιάθου, με σκοπό να πλεύσουν στα ανατολικά της Εύβοιας - είτε οι Έλληνες κατάσκοποι, οι οποίοι έστειλαν τα μηνύματα, θεώρησαν ότι οι Πέρσες έπλευσαν ανατολικά της Σκιάθου. Ο περσικός στόλος μπορούσε να πλεύσει γύρω από την Εύβοια, να κινηθεί στην Αττική και να επιτεθεί στο Αρτεμίσιο, με αποτέλεσμα να παγιδεύσει τους Έλληνες και να μην τους επιτρέψει να υποχωρήσουν - ωστόσο, η υποχώρηση των Ελλήνων στη Χαλκίδα είχε ως αποτέλεσμα οι Έλληνες να γλιτώσουν από πιθανή παγίδα των Περσών στην Εύβοια και τους είχε δώσει τη δυνατότητα να επιστρέψουν στο Αρτεμίσιο. Μετά από δέκα ημέρες, οι Πέρσες έφθασαν στις Θερμοπύλες - σύμφωνα με τον Ηρόδοτο είχαν πολύ μεγάλο στρατό και στόλο. Ωστόσο, οι Πέρσες αποφάσισαν να μην επιτεθούν. Την επόμενη ημέρα, ο περσικός στόλος έφτασε κοντά στο Αρτεμίσιο (με κατεύθυνση τη Μαγνησία), αλλά λόγω καταιγίδας, κατέληξαν σε ορεινή ακτή. Μέσα σε δύο μέρες, οι Πέρσες έχασαν το ένα τρίτο των πλοίων τους (400 πλοία), ενώ το περσικό πεζικό συνέχιζε να περιμένει τους Έλληνες να διασκορπιστούν στις Θερμοπύλες.Μια μέρα μετά τη λήξη της καταιγίδας, ο ελληνικός στόλος επέστρεψε στο Αρτεμίσιο, μετά από σπονδή προς τιμή του Ποσειδώνα. Αργότερα, οι Πέρσες ξεκίνησαν την επίθεση κατά των Ελλήνων στις Θερμοπύλες - παράλληλα, ο περσικός στόλος αγκυροβόλησε τα πλοία του απέναντι από το Αρτεμίσιο (ο Ηρόδοτος δίνει το όνομα Ἀφέται για την περιοχή αυτή - σήμερα εκεί βρίσκεται η Άφυσσος), αν και δεκαπέντε πλοία, που βρέθηκαν στις ελληνικές γραμμές, καταστράφηκαν. Παρ' ολ' αυτά, οι Πέρσες είχαν τρεις φορές περισσότερα πλοία από ότι οι Έλληνες, γι' αυτό και οι τελευταίοι σχεδίαζαν να αποσυρθούν. Οι άνδρες από την Εύβοια δωροδόκησαν τον Θεμιστοκλή για να πείσει τους υπόλοιπους στρατηγούς να μείνουν στο Αρτεμίσιο - ο Θεμιστοκλής με τη σειρά του έδωσε στον Ευριβιάδη πέντε τάλαντα και στον Αδείμαντο τρία αργυρά τάλαντα.Εκείνη την ημέρα, ο Σκυλλίης Σκιωναίος, δύτης και λιποτάκτης του περσικού στόλου, έφθασε στο ελληνικό στρατόπεδο - ενημέρωσε τους Έλληνες ότι οι Πέρσες έστειλαν διακόσια πλοία γύρω από την Εύβοια, με σκοπό να εμποδίσουν την υποχώρηση των Ελλήνων. Από την πλευρά τους, οι Πέρσες δεν ήθελαν να επιτεθούν στους Έλληνες, καθώς ήταν πειθόμενοι ότι οι τελευταίοι θα υποχωρούσαν, γι' αυτό επιχείρησαν να τους παγιδεύσουν. Οι Έλληνες αποφάσισαν να φύγουν κατά το σούρουπο, ώστε οι Πέρσες να μην μάθουν το σχέδιο τους.Οι Έλληνες φαίνεται να κατάλαβαν ότι τους δινόταν η ευκαιρία να καταστρέψουν ένα μέρος του περσικού στόλου. Σύμφωνα με σύγχρονους ιστορικούς, οι Έλληνες σκόπευαν να παγιδεύσουν τους Πέρσες, αφού τα υπόλοιπα ελληνικά πλοία στην Αττική θα ακολουθούσαν τους Πέρσες, καθώς αυτοί θα έμπαιναν στα Στενά της Εύβοιας από τα νότια[Σημείωση 1] - είτε θα παγίδευαν τους Πέρσες, καθώς αυτοί θα περνούσαν από το Αρτεμίσιο, έχοντας σκοπό να φθάσουν στην Άφυσσο. Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο ήθελαν να δείξουν ότι θα έμεναν στο Αρτεμίσιο - ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι θα ήταν καλή ευκαιρία για αυτούς να αξιολογήσουν τον περσικό στόλο. Οι Έλληνες περίμεναν μέχρι αργά το απόγευμα, για να μην εμπλακούν σε σοβαρή σύγκρουση και υποστούν βαριές απώλειες - αυτό το γεγονός σήμαινε την αρχή της ναυμαχίας. Σύμφωνα με τους σύγχρονους ιστορικούς, η ακριβής χρονολογία των γενονότων στις μάχες των Θερμοπυλών και του Αρτεμισίου, καθώς και η σχέση μεταξύ τους, δεν είναι ακόμα σαφής. Πάρακατω φαίνεται ο πίνακας με τους υπολογισμούς του Τομ Χόλλαντ και του Ζ. Λάζενμπαι. Πάρακατω, δίνεται περιληπτικός πίνακας για τον αριθμό των περσικών πλοίων, όταν αυτά βρίσκονταν στον Δορίσκο - αν και κατά τη διάρκεια της καταιγίδας στη Μαγνησία, έχασαν το ένα τρίτο των πλοίων τους. Μερικοί σύγχρονοι μελετητές έχουν δεχθεί αυτούς τους αριθμούς, λόγω του ότι οι αρχαίες πηγές είναι ασυνήθιστα συνεπείς όσον αφορά τους αριθμούς. Άλλοι μελετητές απορρίπτουν τον αριθμό αυτό, παραπέμποντας στον αριθμό των ελληνικών πλοίων στην Ιλιάδα, και πιστεύουν ότι οι Πέρσες διέθεταν εξακόσια πλοία. Ο Ηρόδοτος, στην αρχή του βιβλίου Ουρανία, αναφέρει ότι οι Έλληνες είχαν στη διάθεση τους διακόσια και ογδόντα πλοία (στην παρένθεση αναφέρονται οι πεντηκόντοροι) Το 482 π.Χ. ο Θεμιστοκλής έπεισε τους Αθηναίους να δημιουργήσουν ένα στόλο από τριήρεις, λέγοντας τους ότι πρόκειται να επιτεθεί στην Αίγινα - έχοντας υπόψη μια πιθανή σύγκρουση με τους Πέρσες. Η αρχηγία του στόλου, παρά τις προσπάθειες του Θεμιστοκλή, δόθηκε στον Σπαρτιάτη ναύαρχο Ευρυβιάδη. Όσον αφορά τη στρατηγική, η αποστολή των Ελλήνων ήταν απλή - να προστατεύουν τον στρατό στις Θερμοπύλες μέσω θαλάσσης χωρίς να διαλυθούν. Οι Πέρσες επίσης είχαν απλή στρατηγική - να ενισχύσουν τη θέση τους στις Θερμοπύλες ή στο Αρτεμίσιο ή να υπερφαλαγγίσουν τους Έλληνες (κάτι που στο Αρτεμίσιο ήταν πιο εύκολο). Οι Έλληνες είχαν διαλέξει το Αρτεμίσιο για να παρακολουθούν τέτοιες κινήσεις, καθώς αν είχαν ως καθοριστικό παράγοντα τη στενότητα του χώρου, μπορούσαν να είχαν διαλέξει την Ιστιαίην.Οι Πέρσες είχαν πλεονέκτημα, λόγω αριθμητικής υπεροχής και περισσότερων ποιοτικών πλοίων. Οι Πέρσες, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, είχαν καλύτερους ναυτικούς - τα περισσότερα αθηναϊκά πλοία (και κατ' επέκταση το μεγαλύτερο μέρος του στόλου) είχαν δημιουργηθεί πρόσφατα και τα πληρώματα τους δεν ήταν έμπειρα. Η πιο κοινή θαλάσσια τακτική στην Μεσόγειο αυτό τον καιρό ήταν ο εμβολισμός (οι τριήρεις ήταν εξοπλισμένες με ένα έμβολο), ή η χρησιμοποίηση οπλιτών (επιβατών, όπως οι σημερινοί πεζοναύτες). Οι Πέρσες και οι Έλληνες της Μικράς Ασίας είχαν αρχίσει να χρησιμοποιούν έναν ελιγμό που ήταν γνωστός ως «διέκπλους». Κατά τον ελιγμό αυτόν, το πλοίο εισχωρούσε σε κενό μεταξύ πλοιών της εχθρικής παράταξης και έστρεφε απότομα, εμβολίζοντας το εχθρικό πλοίο στα πλευρά. Οι Πέρσες είχαν αρκετά έμπειρους ναυτικούς για τον ελιγμό αυτό, αλλά οι Έλληνες είχαν σχεδιάσει μια τακτική για να τον εξουδετερώσουν.Υπήρξαν πολλές συζητήσεις σχετικά με το αξιόμαχο του ελληνικού και του περσικού στόλου. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι τα ελληνικά πλοία ήταν βαρύτερα, άρα και λιγότερο ευέλικτα. Σύμφωνα με σύγχρονους ιστορικούς, τα ελληνικά πλοία ήταν βαρύτερα εκ κατασκευής ή δεν είχαν στεγνώσει από τον χειμώνα. Άλλοι αναφέρουν ότι το μεγάλο βάρος των ελληνικών πλοίων προερχόταν από το βάρος των οπλιτών (επιβατών), είκοσι από τους οποίους φαίνεται να ζύγιζαν (με τον εξοπλισμό τους) δύο τόνους. Το μεγάλο βάρος θα μείωνε τις πιθανότητες των Ελλήνων να αποκρούσουν τον διέκπλουν. Παρ' ολ' αυτά, φαίνεται ότι οι Έλληνες είχαν περισσότερους από το κανονικό οπλίτες, γιατί η κύρια τακτική τους ήταν η επιβίβαση (ρεσάλτο). Πράγματι, ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι οι Έλληνες δεν βύθιζαν πλοία στο Αρτεμίσιο, αλλά τα αιχμαλώτιζαν. Όταν οι Πέρσες είδαν τους Έλληνες, αποφάσισαν (αν και ήταν απόγευμα) να επιτεθούν - πίστευαν ότι θα πετύχουν εύκολη νίκη. Οι Πέρσες έφθασαν γρήγορα στις γραμμές του ελληνικού στόλου - αλλά οι Έλληνες, όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος, συνήγαγαν τις πρύμνες στο μέσο (τοῖσι δὲ Ἕλλησι ὡς ἐσήμηνε, πρῶτα μὲν ἀντίπρῳροι τοῖσι βαρβάροισι γενόμενοι ἐς τὸ μέσον τὰς πρύμνας συνήγαγον, δεύτερα δὲ σημήναντος ἔργου εἴχοντο ἐν ὀλίγῳ περ ἀπολαμφθέντες καὶ κατὰ στόμα). Σε αυτή τη σύγκρουση, οι Πέρσες έχασαν τριάντα πλοία, ενώ ο Αντίδωρος της Λήμνου αυτομόλησε στους Έλληνες. Εκείνη τη νύχτα, ξέσπασε ακόμα μια καταιγίδα (από το Πήλιο) και οι νεκροί κατέληγαν στην Άφυσσο. Αυτή η καταιγίδα είχε ως αποτέλεσμα να καταλήξουν οι Πέρσες στα Κοίλα Εύβοιας και πολλά πλοία του περσικού στόλου καταστράφηκαν. Τη δεύτερη μέρα (δεύτερη μέρα και της μάχης των Θερμοπυλών), οι Πέρσες αποφάσισαν να μην επιτεθούν στους Έλληνες - οι οποίοι είχαν ενισχυθεί με άλλα 53 πλοία από την Αττική. Τότε, οι Έλληνες επιτέθηκαν στα πλοία από την Κιλικία, αλλά αυτά δεν καταστράφηκαν και έπλευσαν πίσω στο Αρτεμίσιο. Την τρίτη μέρα, οι Πέρσες ήταν έτοιμοι να επιτεθούν - οι Έλληνες, από την πλευρά τους, προσπάθησαν να κλείσουν τα στενά. Οι Πέρσες διαμόρφωσαν τα πλοία τους σε σχήμα κύκλου (οἱ δὲ βάρβαροι μηνοειδὲς ποιήσαντες τῶν νεῶν ἐκυκλοῦντο, ὡς περιλάβοιεν αὐτούς) - στη μάχη, οι δύο πλευρές υπέστησαν σχεδόν ίσες απώλειες και πρακτικώς η ναυμαχία έληξε ισόπαλη. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, από την πλευρά των Περσών αρίστευσαν οι Αιγύπτιοι, ενώ από την πλευρά των Ελλήνων αρίστευσε ο Αθηναίος Κλεινίης του Αλκιβιάδη.Όταν έληξε η μάχη, ο Θεμιστοκλής διέταξε τη σφαγή των προβάτων της Εύβοιας. [ Αυτή ήταν μια ευφυής Στρατηγική κίνηση του Θεμιστοκλή ο οποίος γνώριζε τις μεγάλες απώλειες σε τρόφιμα και είδη εφοδιασμού του Περσικού στόλου από την καταιγίδα και την βύθιση τετρακοσίων περίπου πλοίων και προέβλεψε την κίνηση των Περσών για ανεφοδιασμό στην Ιστιαία , βέβαια την οργή των Περσών για την μη ανεύρεση τροφίμων την δέχθηκε η πόλη της Ιστιαίας ( Λευκόλιθος Παπάδων ) και οι παράκτιοι οικισμοί ] . Λίγο αργότερα, ο Αβρώνιχος ο Λυσικλέος (από την Αθήνα), ενημέρωσε τους Έλληνες για την πύρρειο νίκη των Περσών στις Θερμοπύλες. Τότε οι Έλληνες αποφάσισαν να υποχωρήσουν - πρώτοι έφυγαν οι Κορίνθιοι και ύστατοι οι Αθηναίοι. [ Η Επιχείρηση αυτή δηλ. ο απεγκλωβισμός κατά την διάρκεια της νύχτας ,του συνόλου του Ελληνικού στόλου από το Αρτεμίσιο και μέσα από το στενό πέρασμα - των Βόρειων ,Βορειοδυτικών ακτών της Εύβοιας και των ακτών Μαγνησίας και Φθίας και κάτω από το " άγρυπνο " βλέμμα των Περσών ,είναι μια σπουδαία ναυτική επιχείρηση που δείχνει το " Στρατηγικό μυαλό " του Μεγάλου Ναυάρχου. Την επιχείρηση αυτή ,όταν την επομένη την πληροφορήθηκαν οι Πέρσες από κάποιον κάτοικο της Ιστιαίας την θεώρησαν εξωπραγματική και πιθανόν παγίδα για αυτό το λόγο θανάτωσαν τον αγγελιοφόρο , όταν όμως διαπίστωσαν ότι ήταν πραγματικό γεγονός απέδωσαν τιμές στον αδικοχαμένο κάτοικο.] Οι Πέρσες έμαθαν για την υποχώρηση των Ελλήνων από την Ιστιαίην, αλλά δεν πίστεψαν τους αγγελιαφόρους - τότε έστειλαν μερικά πλοία στην περιοχή, και έμαθαν ότι οι Έλληνες είχαν υποχωρήσει στην πραγματικότητα από το Αρτεμίσιο. Τότε, αποφάσισαν να καταστρέψουν την περιοχή.[ Ο Περσικός στόλος στρατοπέδευσε - αγκυροβόλησε και βγήκαν στην ξηρά οι στρατιωτικές δυνάμεις για ανάληψη επιχειρήσεων - στην περιοχή που Ναυλοχούσε - ναυλοχώ = στήνω παγίδα στον εχθρό προκειμένου να τον παρασύρω σε χώρο που έχω τον έλεγχο - δηλαδή στο Αρτεμίσιο ,το γεγονός αυτό σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές έδωσε το όνομα Βασιλικά στην περιοχή ,άρα λοιπόν τα σημερινά Βασιλικά είναι το αρχαίο ιστορικό Αρτεμίσιον και εφ΄όσον κοντά στο Αρτεμίσιον ήταν η αρχαία Ιστιαία η θέση της ταυτοποιείται στη σημερινή θέση Λευκόλιθος του Δ.δ. Παπάδες.] Ο στόλος των Ελλήνων κατευθύνθηκε στη Σαλαμίνα, με σκοπό να βοηθήσει την εκκένωση της Αττικής. Ο Θεμιστοκλής, παράλληλα, έστειλε επιγραφές στους Ίωνες να μην πολεμήσουν κατά των Ελλήνων: ἄνδρες Ἴωνες, οὐ ποιέετε δίκαια ἐπὶ τοὺς πατέρας στρατευόμενοι καὶ τὴν Ἑλλάδα καταδουλούμενοι. ἀλλὰ μάλιστα μὲν πρὸς ἡμέων γίνεσθε· εἰ δὲ ὑμῖν ἐστι τοῦτο μὴ δυνατὸν ποιῆσαι, ὑμεῖς δὲ ἔτι καὶ νῦν ἐκ τοῦ μέσου ἡμῖν ἕζεσθε καὶ αὐτοὶ καὶ τῶν Καρῶν δέεσθε τὰ αὐτὰ ὑμῖν ποιέειν. εἰ δὲ μηδέτερον τούτων οἷόν τε γίνεσθαι, ἀλλ᾽ ὑπ᾽ ἀναγκαίης μέζονος κατέζευχθε ἢ ὥστε ἀπίστασθαι, ὑμεῖς δὲ ἐν τῷ ἔργῳ, ἐπεὰν συμμίσγωμεν, ἐθελοκακέετε μεμνημένοι ὅτι ἀπ᾽ ἡμέων γεγόνατε καὶ ὅτι ἀρχῆθεν ἡ ἔχθρη πρὸς τὸν βάρβαρον ἀπ᾽ ὑμέων ἡμῖν γέγονε μετάφραση: Άνδρες της Ιωνίας, δεν είναι δίκαιο να πολεμάτε εναντίον των πατέρων σας και να υποδουλώνετε την Ελλάδα. Θα ήταν καλύτερο για εσάς να πολεμάτε στο πλευρό μας. Αλλά αν αυτό δεν είναι δυνατό, τουλάχιστον κατά τη διάρκεια της μάχης να μείνετε στην άκρη και να πείσετε τους Κάρες να κάνουν το ίδιο. Αλλά αν δεν μπορείτε να κάνετε ούτε το ένα ούτε το άλλο, αν αποφασίσετε να μείνετε με το πλευρό της μεγαλύτερης δύναμης, όταν θα έρθουμε στα χέρια, να ενεργήσετε ως δειλοί και να θυμάστε ότι είμαστε το ίδιο αίμα και ότι η αιτία της εχθρότητας με τους βάρβαρους προήλθε από εσάς. Μετά τη νίκη τους στις Θερμοπύλες, οι Πέρσες κατέστρεψαν τη Βοιωτία, τις Πλαταιές και τις Θεσπιές, ενώ αργότερα κινήθηκαν για να καταλάβουν την άδεια Αθήνα. Στη Σαλαμίνα, ο Σπαρτιάτης ναύαρχος Ευρυβιάδης και οι υπόλοιποι Πελοποννήσιοι επέμεναν να προστατεύσουν τον Ισθμό της Κορίνθου, καταστρέφοντας τον μοναδικό δρόμο που οδηγούσε εκεί και χτίζοντας τείχος γύρω από αυτό. Παρ' ολ' αυτά, ο Θεμιστοκλής έπεισε τους Έλληνες να παραμείνουν στη Σαλαμίνα, και τελικά οι Έλληνες πέτυχαν αποφασιστική νίκη. Ο Ξέρξης, φοβούμενος ότι οι Έλληνες θα κατέστρεφαν τη γέφυρα του Ελλησπόντου, αποφάσισε να υποχωρήσει με το μεγαλύτερο μέρος του στρατού του - ο Μαρδόνιος έμεινε με τους στρατιώτες που διάλεξε. Το επόμενο έτος, ο Μαρδόνιος ανακατέλαβε την Αθήνα. Αλλά, οι Έλληνες, υπό την ηγεσία των Σπαρτιατών, αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν σε μάχη τον Μαρδόνιο, για αυτό βάδισαν για την Αττική. Ο Μαρδόνιος υποχώρησε στη Βοιωτία, για να δελεάσει τους Έλληνες να πολεμήσουν στις Πλαταιές. Στη μάχη των Πλαταιών, το ελληνικό πεζικό συνέτριψε τους Πέρσες, ενώ στη μάχη της Μυκάλης, ο ελληνικός στόλος πέτυχε σοβαρή νίκη επί του περσικού στόλου. Ο Πλούταρχος, στο έργο Θεμιστοκλής (μέρος του Βίοι Παράλληλοι) γράφει ότι, αν και η ναυμαχία δεν άλλαξε σημαντικά την ροή του πολέμου, επωφέλησε πολύ τους Έλληνες: { Η μεγάλη ωφέλεια του Ελληνικού στόλου από τις αψιμαχίες στο Αρτεμίσιο είναι ότι ξεπέρασαν τον φόβο από το τεράστιο μέγεθος του εχθρού καθώς είδαν τις αδυναμίες του και απέκτησαν την ψυχολογία του Νικητή } αἱ δὲ γενόμεναι τότε πρὸς τὰς τῶν βαρβάρων ναῦς περὶ τὰ στενὰ μάχαι κρίσιν μὲν εἰς τὰ ὅλα μεγάλην οὐκ ἐποίησαν, τῇ δὲ πείρᾳ μέγιστα τοὺς Ἕλληνας ὤνησαν, ὑπὸ τῶν ἔργων παρὰ τοὺς κινδύνους διδαχθέντας, ὡς οὔτε πλήθη νεῶν οὔτε κόσμοι καὶ λαμπρότητες ἐπισήμων οὔτε κραυγαὶ κομπώδεις ἢ βάρβαροι παιᾶνες ἔχουσι τι δεινὸν ἀνδράσιν ἐπισταμένοις εἰς χεῖρας ἰέναι καὶ μάχεσθαι τολμῶσιν, ἀλλὰ δεῖ τῶν τοιούτων καταφρονοῦντας ἐπ' αὐτὰ τὰ σώματα φέρεσθαι καὶ πρὸς ἐκεῖνα διαγωνίζεσθαι συμπλακέντας μετάφραση: Οι ναυμαχίες, που διεξήχθησαν τότε κατά του βαρβαρικού στόλου στα στενά, δεν άσκησαν μεγάλη επιρροή στη γενική κατάσταση, αλλά έδωσαν στους Έλληνες τη μέγιστη πείρα, επειδή από τους κινδύνους έμαθαν ότι ούτε τα πλήθη των πλοίων, ούτε οι λαμπρότητες των επισήμων, ούτε οι κομπώδεις κραυγές και οι παιάνες των βαρβάρων προκαλούν φόβο σε άνδρες, οι οποίοι ξέρουν να μάχονται και είναι τολμηροί, αλλά πρέπει, καταφρονώντας όλα αυτά, να ορμούν εναντίον των εχθρών και να τους αγωνίζονται Στο ίδιο σημείο αναφέρεται και στους στίχους του Πίνδαρου για το Αρτεμίσιο: ὅθι παῖδες Ἀθαναίων ἐβάλοντο φαεννὰν κρηπῖδ' ἐλευθερίαςΌπου τα παιδιά των Αθηναίων έθεσαν λαμπρό θεμέλιο της ελευθερίαςΗ ναυμαχία του Αρτεμισίου, κατά τον Τομ Χόλλαντ, δεν θεωρείται σημαντική, καθώς οι Έλληνες δεν κατάφεραν να σταματήσουν τον περσικό στόλο - από την άλλη, ούτε οι Πέρσες κατάφεραν να καταστρέψουν ή να αποδυναμώσουν τον ελληνικό στόλο. Από την άλλη, κατά τους Χόλλαντ, Λάζενμπαι και Ηρόδοτο, αποτελούσε η πρώτη εμπειρία για τα ελληνικά πληρώματα, η οποία αποδείχθηκε αποφασιστική στη ναυμαχία της Σαλαμίνας - οι Έλληνες είχαν μάθει τις τακτικές των Περσών. ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΝΑΥΜΑΧΙΑΣ ΤΟΥ ΑΡΤΕΜΙΣΙΟΥ -2- Η Ναυμαχία του Αρτεμισίου, αν και στην πραγματικότητα δεν έγινε Ναυμαχία με τους Στρατιωτικούς όρους ,ήταν ίσως η σπουδαιότερη στιγμή του Ελληνισμού και γενικότερα του Δυτικού πολιτισμού ,δυστυχώς δεν έχει από άποψης μελέτης- καταγραφής και αξιολόγησης των ιστορικών γεγονότων ,τύχει της πραγματικής της αξίας. Για να κατανοήσουμε την αξία - σημασία της Ναυμαχίας του Αρτεμισίου θα πρέπει να εξετάσουμε υποθετικά την εξέλιξη των γεγονότων χωρίς τα γεγονότα του Αρτεμισίου ,σε αυτή την περίπτωση έχουμε ένα στόλο με 1200 πολεμικά πλοία φορτωμένα με χιλιάδες στρατιώτες ,πολεμικά εφόδια , τροφές ,ανταλλακτικά συντήρησης και κυρίως ,(αυτό δεν αναφέρεται πουθενά ),μια τεράστια στρατιωτική δύναμη Ιππικού με πάνω από χίλια καλογυμνασμένα Αραβικά άλογα. Η τεράστια αυτή πολεμική μηχανή που στο διάβα της δεν έβρισκε εμπόδιο και έτρεπε σε φυγή κάθε " λογικά σκεπτόμενο ".βρήκε απέναντι της έναν Ναύαρχο με " Οδύσσεια λογική " και τον " Από Μηχανής Θεό των Ελλήνων " που ήταν ο άσημος - άγνωστος ύφαλος -Έρμα Μύρμηξ . Ο Μεγάλος Ναύαρχος Θεμιστοκλής με την Οδύσσεια ευφυία του έπεισε τον Ελληνικό στόλο να στήσει "παγίδα " στον σχεδόν δεκαπλάσιο Περσικό στόλο στο Αρτεμίσιο .Εδώ να αναφέρουμε ότι τα Ιστορικά γεγονότα απαξιώνονται εντελώς και δεν υπάρχει η "Στρατηγική " του Θεμιστοκλή όταν τοποθετούν τον Γεωγραφικό χώρο των επιχειρήσεων -Αρτεμίσιον - στην σημερινή τουριστική αμμώδη ακτογραμμή στο Πευκί στην Βόρειο-Βορειοδυτική Εύβοια , ενώ ο Περσικός στόλος είχε βρει καταφύγιο τόσο εντός όσο και εκτός Παγασητικού κόλπου ,διότι όταν μιλάμε για μια ναυτική δύναμη εκατοντάδων πλοίων ,ο χώρος που χρειάζεται να αναπτυχθεί προκειμένου να λάβει μέρος σε ναυτικές πολεμικές επιχειρήσεις είναι ένας τεράστιος θαλάσσιος χώρος και όχι ένας μικρός κολπίσκος .Εάν λοιπόν ο Ελληνικός στόλος ναυλοχούσε στο "σημερινό " Αρτεμίσιον " που θέλουν πολλοί να το τοποθετούν στο Πευκί ,πιο δυτικά από εκεί που ήταν ο Περσικός, ο εγκλωβισμός και η πλήρης καταστροφή του θα ήταν μια απλή επιχείρηση . ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗ . Ο Θεμιστοκλής ήταν ο Αρχηγός των Ναυτικών Δυνάμεων των Αθηναίων ,επέλεξε την περιοχή " Αρτεμίσιον " της Βόρεια Εύβοιας όχι για να εμποδίσει την κάθοδο του Περσικού και να τον αντιμετωπίσει κατά μέτωπο ( όπως έκανε στην συνέχεια στην Σαλαμίνα ) ,αλλά να του "στήσει παγίδα " ( αυτή την έννοια έχει ο ναυτικός στρατιωτικό όρος " Ναυλοχώ " ) .άλλωστε οι αναφορές για το μέγεθος του Περσικού στόλου - τα πρώτα πλοία είχαν φθάσει στην ακτή της Μαγνησίας ενώ στην Θέρμη (σημερινή Θεσσαλονίκη ) υπήρχαν ακόμα πλοία , έτρεπαν σε φυγή κάθε "λογικά σκεπτόμενο " άλλωστε αυτό έγινε στην αρχική φάση - αποχώρηση Ελληνικών δυνάμεων , αλλά η επί εικοσαήμερο καθυστέρηση του Περσικού στόλου να περάσει τον δίαυλο της Σκιάθου ,έδωσε τον χρόνο στον σοφό Θεμιστοκλή να πείσει ,κυρίως τους Σπαρτιάτες να επιστρέψουν ξανά στο Αρτεμίσιον. Ο Θεμιστοκλής γνώριζε πολύ καλά το θαλάσσιο περιβάλλον των ακτών της Βόρειας Εύβοιας καθώς ο ίδιος συμμετείχε στην εκτέλεση των οχυρωματικών έργων που είχαν ξεκινήσει οι Αθηναίοι ,πριν από 500 π,χ, στην παράκτια ζώνη της Βόρειας Εύβοιας από την νησίδα Αταλάντη έως το Αρτεμίσιον ,προκειμένου να αντιμετωπίσουν τόσο την Μακεδονική επεκτατική πολιτική αλλά τον μεγάλο Περσικό κίνδυνο. Το Αρτεμίσιον ( ως θαλάσσιος χώρος ) εκείνη την εποχή ήταν ο σημερινός όρμος Βασιλικών - Ψαροπούλι .Η επιλογή του Αρτεμισίου έγινε για τους παρακάτω λόγους ,πρώτον ο Θεμιστοκλής είχε τις πληροφορίες ότι οι Πέρσες θα αποβίβαζαν στρατιωτικές δυνάμεις στις Θερμοπύλες ,στα νώτα των Ελληνικών δυνάμεων που είχαν λάβει θέση μάχης στις Θερμοπύλες, προκειμένου να τους εγκλωβίσουν ,σε αυτή την περίπτωση ο ελληνικός θα εγκλώβιζε τον Περσικό στον αβαθή και στενό Μαλιακό κόλπο. ή στο στενό του Ευρίπου όπου οι πληροφορίες έλεγαν ότι οι Πέρσες θα αποβίβαζαν την δύναμη του Ιππικού ,προκειμένου να επιτεθεί στην Αθήνα από τα Βορειοδυτικά . Δεύτερον οι πληροφορίες έλεγαν ότι οι Περσικές δυνάμεις θα αποβίβαζαν στρατιωτικές δυνάμεις στην Ιστιαίην - Ιστιαία ( Η αρχαία Ιστιαία βρισκόταν στην σημερινή περιοχή Λευκόλιθος Παπάδων - τρία χιλιόμετρα από την θάλασσα του Αρτεμισίου .) . Η Ιστιαία στους Περσικούς πολέμους ως πόλη - κράτος με Μακεδονική επιρροή - ,δεν συμμετείχε στο πλευρό των συμμαχικών Ελληνικών δυνάμεων τηρώντας ουδέτερη στάση . Οι στρατιωτικές Περσικές δυνάμεις μέσω της αμαξωτής οδού που υπήρχε , Ιστιαία - Χαλκίδα , θα έφθαναν στην Αθήνα από τα Βόρεια , σε αυτή την περίπτωση ο Ελληνικός στόλος θα επιτίθετο εναντίον του Περσικού που θα είχε ελλιπή επάνδρωση. Σε κάθε περίπτωση ο Θεμιστοκλής επέλεξε το Αρτεμίσιον διότι γνώριζε τον βυθό της περιοχής και τους τεράστιους κινδύνους που έκρυβαν οι εκατοντάδες ύφαλοι εκεί σε αυτούς τους υφάλους σχεδίαζε να στήσει παγίδες στον εχθρικό στόλο . Το σχέδιο αυτό το "εκτέλεσε " ως από μηχανής Θεός το Έρμα Μύρμηξ = ύφαλος μύρμηξ ( Φάρος του Λευτέρη τον λέμε σήμερα ) στον δίαυλο Σκιάθου -Μαγνησίας . Στον ύφαλο αυτό ναυάγησαν και χάθηκαν στο βυθό τρία πολεμικά ανιχνευτικά του Περσικού στόλου , ο Σκυριανός ναυτικός Πάμμωνας ενημέρωσε τους Πέρσες για τον κίνδυνο που διατρέχουν από αυτόν τον ύφαλο ,τότε οι Πέρσες αποφάσισαν να κατασκευάσουν μια τεράστια λίθινη κατασκευή πάνω στον ύφαλο και να τοποθετήσουν στην κορυφή του φωτιές ,δημιουργώντας έτσι τον πρώτο Φάρο .Η κατασκευή του φάρου και η καθυστέρηση επί είκοσι ημέρες ήταν αρκετές να σώσουν τον Ελληνισμό από τον Περσικό κίνδυνο καθώς οι καταιγίδες βρήκαν τον Περσικό στόλο να "χαλαρώνει " στο πέλαγος και τον αποδεκάτισαν , τετρακόσια πλοία στις ακτές της Μαγνησίας ,διακόσια στις ακτές της Εύβοιας ,σύνολο ο μισός Περσικός στόλος . Δεν είναι όμως μόνο ότι ο μισός Περσικός στόλος βρέθηκε στο βυθό της θάλασσας, έτσι και αλλιώς πάλι ήταν πολλαπλάσιος του Ελληνικού ,τα περισσότερα πλοία που βούλιαξαν ήταν βοηθητικά ( ούτε αυτή η παράμετρος αναφέρεται) , σε αυτά υπήρχαν τα πολεμοφόδια , οι προμήθειες - τρόφιμα - φάρμακα , εργαλεία - ανταλλακτικά συντήρησης και επισκευών , και το σπουδαιότερο χάθηκαν όλα τα άλογα .Κάτω από αυτές τις συνθήκες ο Ελληνικός στόλος αναθάρρησε και επέστρεψε στο Αρτεμίσιον, όπου ο Θεμιστοκλής ακολουθώντας την τακτική του " κλεφτοπολέμου " έβγαλε εκείνα τα συμπεράσματα που ήθελε για να καταστρώσει το σχέδιο Νίκης στην τελική αναμέτρηση της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας . Οι " αψιμαχίες " έγιναν στο πέρασμα ανάμεσα στην Βορειοανατολική ακτή της Εύβοιας και την Σκιάθο ( και όχι κοντά στο Πευκί ) στο ανοιχτό πέλαγος μας λένε οι ιστορικές αναφορές και το Αιγαίο Πέλαγος ήτα η δίοδος διαφυγής του Ελληνικού στόλου ,άλλωστε οι ιστορικές αναφορές λένε ότι ο Θεμιστοκλής είχε και μικρή ναυτική δύναμη στην Σκιάθο και Σκόπελο που θα βοηθούσε σε περίπτωση που χρειαζόταν .Στο Αρτεμίσιο οι Έλληνες για πρώτη φορά απέκτησαν το ψυχολογικό πλεονέκτημα της Νίκης έναντι των Πολλαπλάσιων Περσικών δυνάμεων και αυτό χάρις στην ευφυϊα του Θεμιστοκλή και στην Θεά Τύχη . Ένα ακόμα σοφό σχέδιο που εφάρμοσε ο Θεμιστοκλής είναι ότι διέταξε την καταστροφή όλων των προμηθειών - ακόμα και το σφάξιμο των ζώων στην περιοχή της Ιστιαίας ,έτσι ώστε να μην πέσουν στα χέρια των Περσών που τα είχαν πολύ μεγάλη ανάγκη ,βέβαια η Ιστιαία και τα περίχωρά της ,μετά από αυτό γνώρισαν την βαρβαρότητα του εχθρού ,επίσης σημαντικό ρόλο είχε και η " ιδέα του " να γράψει " συνθήματα αποστασίας για τους Έλληνες που "υπηρετούσαν " στον Περσικό στόλο. Για τους παραπάνω λόγους η Ναυμαχία του Αρτεμισίου αποτελεί ίσως το πιο σημαντικό γεγονός στην αντιμετώπιση του Περσικού κινδύνου . Η αποκατάσταση της Ιστορικής αλήθειας όσο αφορά τον Γεωγραφικό χώρο πουν έγιναν τα γεγονότα ,θα δώσει την πραγματική αξία τόσο στο Ιστορικό αυτό γεγονός όσο και στην Στρατηγική Ευφυϊα του Μεγάλου Ναυάρχου του Θεμιστοκλή. Ο Ηρόδοτος δεν αναφέρει ρητά άλλα πλοία. Δεδομένου ότι υπήρχαν εκατό πλοία περισσότερα στη Σαλαμίνα από ότι στο Αρτεμίσιο, ο Χόλλαντ υποθέτει ότι ο υπόλοιπος στόλος έμεινε κοντά στις ακτές της Αττικής. Ηρόδοτος, Ιστορίαι Κτησίας, Περσικά Διόδωρος Σικελιώτης, Ιστορική Βιβλιοθήκη Θουκυδίδης, Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι - Θεμιστοκλής Κικέρων, Περι νόμων Tom Holland (2005). Persian Fire. London: Abacus. ISBN 978-0-349-11717-1. Peter Green (1996) [1970]. The Greco-Persian Wars (Αναθεωρημένη έκδοση). Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-20573-1. & Έκδοση του 1998 (ISBN 0-520-20313-5) JF Lazenby (1993). The Defence of Greece 490–479 BC. Aris & Phillips Ltd. ISBN 0-85668-591-7. D. Fehling (1989). Herodotus and His "Sources": Citation, Invention, and Narrative Art. Μτφρ. J.G. Howie. Leeds: Francis Cairns. Burn, A.R., "Persia and the Greeks" in The Cambridge History of Iran, Volume 2: The Median and Achaemenid Periods, Ilya Gershevitch, ed. (1985). Cambridge University Press. Köster, A.J. Studien zur Geschichte des Antikes Seewesens. Klio Belheft 32 (1934). Finley, Moses (1972). «Introduction». Thucydides – History of the Peloponnesian War (translated by Rex Warner). Penguin. ISBN 0140440399. παράλληλα κείμενα Ηροδότου, Διόδωρου Σικελιώτη και Πλουτάρχου. Livius Picture Archive: the naval battle of Artemisium (480 BC)