Πατριάρχης Βαρθολομαίος

Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος (κατά κόσμον Δημήτριος Αρχοντώνης, Άγιοι Θεόδωροι Ίμβρου, 29 Φεβρουαρίου 1940) είναι ο 270ός Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ρώμης και Οικουμενικός Πατριάρχης της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Γεννήθηκε στους Αγίους Θεοδώρους της Ίμβρου και φοίτησε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης και σε πανεπιστήμια της δυτικής Ευρώπης. Χρημάτισε διευθυντής του γραφείου του Οικουμενικού Πατριάρχη Δημητρίου, Μητροπολίτης Φιλαδελφείας και κατόπιν Χαλκηδόνος. Εξελέγη στον πατριαρχικό θρόνο το 1991. Ως Οικουμενικός Πατριάρχης έχει εργαστεί για την επίλυση προβλημάτων λειτουργίας του Πατριαρχείου και την επαναλειτουργία παραδοσιακών τόπων χριστιανικής λατρείας στην Τουρκία, την προώθηση της ενότητας των Ορθόδοξων εκκλησιών και την επίλυση του σχίσματος μεταξύ Μόσχας - Κωνσταντινουπόλεως που προκλήθηκε το 2019, την διεξαγωγή της Πανορθόδοξης Συνόδου της Κρήτης το 2016, τη συνέχιση του θεολογικού διαλόγου με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και την προστασία του περιβάλλοντος, δράση για την οποία έχει χαρακτηριστεί «πράσινος Πατριάρχης».

 Γεννήθηκε στις 29 Φεβρουαρίου 1940 στο χωριό Άγιοι Θεόδωροι της Ίμβρου. Τριτότοκο παιδί του Χρήστου (1909-1994) και της Μερόπης Αρχοντώνη (1902-1995). Ο κατά κόσμον Δημήτριος, φοίτησε στα σχολεία της Ίμβρου και στο Ζωγράφειο Λύκειο της Κωνσταντινούπολης και κατόπιν εγγράφηκε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, από την οποία αποφοίτησε αριστούχος το 1961, αφού υπέβαλε την επί πτυχίω διατριβή με τίτλο: «Ανασύστασις λυθέντος γάμου». Τον Αύγουστο του ίδιου έτους χειροτονήθηκε διάκονος στο μητροπολιτικό ναό της Ίμβρου από τον πνευματικό του πατέρα, τότε Μητροπολίτη Ίμβρου και μετέπειτα Χαλκηδόνος, Μελίτωνα Χατζή. Κατά τη χειροτονία τού δόθηκε το όνομα Βαρθολομαίος, προς τιμή και σε ανάμνηση του Βαρθολομαίου του Κουτλουμουσιανού, εκδότη μηνιαίων και άλλων λειτουργικών βιβλίων, ο οποίος καταγόταν από την Ίμβρο και θεωρείται φωτιστής της. Ως υπήκοος της Τουρκικής Δημοκρατίας, από το 1961 μέχρι το 1963 εκπλήρωσε τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις του ως έφεδρος αξιωματικός στον τουρκικό στρατό. Από το 1963 έως το 1968 παρακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές με υποτροφία του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών Ρώμης, στο Οικουμενικό Ινστιτούτο Bossey της Ελβετίας και στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου. Έλαβε το διδακτορικό του στο κανονικό δίκαιο από το Γρηγοριανό Πανεπιστήμιο Ρώμης υποβάλλοντας διατριβή με θέμα «Περὶ τὴν κωδικοποίησιν τῶν ἱερῶν κανόνων καὶ τῶν κανονικῶν Διατάξεων ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ». Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος μιλάει επτά γλώσσες: ελληνικά, τουρκικά, αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά και λατινικά. Όταν επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη το 1968, διορίστηκε βοηθός κοσμήτορα της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης και τον Οκτώβριο του 1969 χειροτονήθηκε Πρεσβύτερος από τον πνευματικό του πατέρα. Έξι μήνες αργότερα, ο τότε Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας τον χειροθέτησε Αρχιμανδρίτη στο πατριαρχικό παρεκκλήσιο του Αγίου Ανδρέα. Όταν ο Ίμβρου Δημήτριος εξελέγη Οικουμενικός Πατριάρχης το 1972, συνέστησε το πατριαρχικό γραφείο και ονόμασε το νεαρό Αρχιμανδρίτη Βαρθολομαίο διευθυντή του. Την ημέρα των Χριστουγέννων του 1973 χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Φιλαδελφείας. Παρέμεινε προϊστάμενος του πατριαρχικού γραφείου μέχρι την εκδημία του πνευματικού του πατέρα, τότε Μητροπολίτη Χαλκηδόνος Μελίτωνα Χατζή, οπότε εξελέγη παμψηφεί διάδοχός του, Μητροπολίτης Γέρων Χαλκηδόνος, τον Ιανουάριο του 1990. Μετά τον θάνατο του Πατριάρχη Δημητρίου, στις 22 Οκτωβρίου του 1991 εξελέγη από την Πατριαρχική Σύνοδο 270ός Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ρώμης και Οικουμενικός Πατριάρχης. Ενθρονίστηκε στις 2 Νοεμβρίου 1991 στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι. 13 Αυγούστου 1961: χειροτονία σε διάκονο, λαμβάνει το όνομα Βαρθολομαίος 19 Οκτωβρίου 1969: χειροτονία σε ιερέα 25 Δεκεμβρίου, Χριστούγεννα 1973: χειροτονία σε επίσκοπο Φιλαδελφείας 14 Ιανουαρίου 1990: ενθρόνιση σε Μητροπολίτη Χαλκηδόνος 22 Οκτωβρίου 1991: εκλογή σε 270ό Αρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ρώμης και Οικουμενικό Πατριάρχη 2 Νοεμβρίου 1991: ενθρόνιση στον Οικουμενικό Θρόνο Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος πολλές φορές μίλησε για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ομογένεια των Ρωμιών της Πόλης γενικά, αλλά και το Οικουμενικό Πατριαρχείο ειδικότερα. Την επίλυση των προβλημάτων αυτών επιζητεί με κατά καιρούς δηλώσεις του στον Τύπο, συναντήσεις με την Τουρκική πολιτειακή ηγεσία, αλλά και μέσω της διπλωματικής οδού. Σημαντικότερο αυτών θεωρείται το θέμα της άδειας επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, η οποία παραμένει κλειστή με απόφαση των Τουρκικών Αρχών από το 1971. Θεωρώντας ότι η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας διευκολύνει την ανοχή προς τις μειονότητες, και ως εκ τούτου και την επίλυση των προβλημάτων της ομογένειας, είναι ένθερμος υποστηρικτής της υποψηφιότητας ένταξης της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και της (μετά τους σεισμούς του 1999) ελληνοτουρκικής προσέγγισης. Σε συνεργασία με τοπικούς παράγοντες της Τουρκίας, επιδιώκει να επισκέπτεται συχνά διάφορες περιοχές της χώρας, πατρογονικές εστίες ελληνισμού (Καππαδοκία, Μύρα της Λυκίας, Πέργαμος κ.ά.), όπου και τελεί τη Θεία Λειτουργία στα ερείπια ναών, σε ένδειξη συναδέλφωσης, κατευνασμού και αλληλοκατανόησης. Κατά τη διάρκεια της Πατριαρχίας του τελέστηκε για πρώτη φορά μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή λειτουργία στο ιστορικό μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά τον Δεκαπενταύγουστο του 2010. Ομοίως για πρώτη φορά μετά το 1922 τελέστηκε αγιασμός των υδάτων την ημέρα των Θεοφανείων του 2019 στην Τρίγλια της Προύσας. Για το θέμα της μη αναγνώρισης του τίτλου «Οικουμενικός» από τις τουρκικές αρχές, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος έχει δηλώσει πολλές φορές ότι πρόκειται για μη πολιτικό τίτλο, τον οποίο φέρουν οι Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως από τον 6ο αιώνα και πως δεν πρόκειται ποτέ να παραιτηθεί από αυτόν. Σχετικά με τις συνεχείς απειλές του προέδρου της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν περί μετατροπής της Αγίας Σοφίας σε τζαμί και σε αναμονή της σχετικής απόφασης του τουρκικού Συμβουλίου της Επικρατείας στις 2 Ιουλίου 2020, ο κ. Βαρθολομαίος δήλωσε στην αμερικανική εφημερίδα The Washington Post: «Τι μπορώ να πω ως χριστιανός κληρικός και Έλληνας πατριάρχης στην Κωνσταντινούπολη; Αντί να ενώσουμε, μια κληρονομιά 1.500 ετών μας χωρίζει. Είμαι λυπημένος και συγκλονισμένος». Από την εκλογή του, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος θέλησε να συσφίξει τις σχέσεις των Ορθοδόξων Εκκλησιών. Για το λόγο αυτό κάλεσε όλους τους Προκαθημένους στο Φανάρι (13-15 Μαρτίου 1992), από όπου έστειλαν μήνυμα ενότητας στον κόσμο. Οι Συνάξεις αυτές επαναλήφθηκαν το 1995 στην Πάτμο, το 1998 στη Σόφια, τον Ιανουάριο του 2000 στα Ιεροσόλυμα, τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους στην Κωνσταντινούπολη και στη Νίκαια της Βιθυνίας και το 2005, το 2008 και το 2011 στο Φανάρι. Αποκορύφωμα των διορθόδοξων διεργασιών ήταν η ιστορική «Αγία και Μεγάλη Σύνοδος της Ορθοδόξου Εκκλησίας», η οποία προετοιμαζόταν για σχεδόν έναν αιώνα και τελικά συνεκλήθη το 2016 στην Κρήτη. Στις 24 Ιουνίου 1992, η Ιερά Σύνοδος υπό την προεδρία του Πατριάρχη Βαρθολομαίου επανίδρυσε την Εκκλησία της Αλβανίας, μετά την πτώση του εκεί άθεου καθεστώτος, εκλέγοντας ως Αρχιεπίσκοπο Τιράνων και πάσης Αλβανίας τον ως τότε Πατριαρχικό Έξαρχο στη χώρα, Μητροπολίτη Ανδρούσης Αναστάσιο. Παράλληλα, εκλέχθηκαν τρεις ακόμα Μητροπολίτες, Κορυτσάς, Αργυροκάστρου και Βερατίου, Αυλώνος και Κανίνης, ώστε να συγκροτηθεί και να λειτουργήσει η Ιερά Σύνοδος της Αλβανικής Εκκλησίας. Το 1998 ανυψώθηκε σε Αυτοκέφαλη η ως τότε Αυτόνομη Εκκλησία της Τσεχίας και Σλοβακίας και την ίδια χρονιά συνεκλήθη στη Σόφια Μείζων Πανορθόδοξη Σύνοδος, η οποία με τις αποφάσεις της θεράπευσε το σχίσμα που είχε δημιουργηθεί στην Εκκλησία της Βουλγαρίας μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος. Παρά ταύτα, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος δεν κατάφερε να εξομαλύνει τις ψυχρές σχέσεις με τον Πατριάρχη Μόσχας και Πασών των Ρωσιών Αλέξιο τον Β΄. Αυτές προέκυψαν καταρχήν από ζητήματα Ορθόδοξης διασποράς, αλλά κατόπιν και από το θέμα της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Εσθονίας, την οποία το Οικουμενικό Πατριαρχείο αναγνώρισε ως αυτόνομη το 1996 ενεργοποιώντας Πατριαρχικό και Συνοδικό Τόμο του 1923, ενώ το Πατριαρχείο Μόσχας εξακολουθούσε να τη θεωρεί επαρχία του, συνεχίζοντας το τετελεσμένο που προέκυψε με την ενσωμάτωση της Εσθονίας στη Σοβιετική Ένωση μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Παρόμοιο πρόβλημα προέκυψε και με την Εκκλησία στην Ουκρανία, της οποίας την ανεξαρτητοποίηση ζήτησαν από το Οικουμενικό Πατριαρχείο Ουκρανοί πολιτικοί, ενώ αντέδρασε το Πατριαρχείο Μόσχας, το οποίο θεωρούσε την Ουκρανία επαρχία του. Τελικά το Οικουμενικό Πατριαρχείο χορήγησε Αυτοκεφαλία στην Εκκλησία της Ουκρανίας την ημέρα των Θεοφανίων του 2019 με αποτέλεσμα το Πατριαρχείο της Μόσχας να διακόψει την επικοινωνία με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, προκαλώντας έτσι ενδο-ορθόδοξο σχίσμα. Ως Οικουμενικός Πατριάρχης συνεχίζει την παράδοση των προκατόχων του, επιδιώκοντας τη συνέχιση του διαλόγου με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και τα άλλα δόγματα, παρακάμπτοντας τα εμπόδια που κατά καιρούς προκύπτουν. Στα πλαίσια αυτά, επισκέφτηκε το Βατικανό τον Ιούνιο του 1995 στα πλαίσια των εορτασμών της Θρονικής του Εορτής και συναντήθηκε με τον Πάπα Ιωάννη Παύλο Β΄. Ο διάδοχός του, Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ΄, επισκέφτηκε το Φανάρι τον Νοέμβριο του 2006 για τη Θρονική Εορτή του Πατριαρχείου και συνυπέγραψε Κοινή Διακήρυξη. Ανταποδίδοντας, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος παραβρέθηκε ξανά στη Θρονική Εορτή της Ρώμης (27-30 Ιουνίου 2008). Παραβρέθηκε επίσης στην ενθρόνιση του Πάπα Φραγκίσκου στις 19 Μαρτίου 2013 στη Ρώμη. Ήταν ο πρώτος Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως που παραβρέθηκε σε ενθρόνιση Πάπα από το Μεγάλο Σχίσμα του 1054. Το 2014, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος και ο Πάπας Φραγκίσκος επισκέφτηκαν μαζί τον Ναό της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα, όπου προσευχήθηκαν στον Πανάγιο Τάφο και υπέγραψαν Κοινή Διακήρυξη. Σε αυτήν αναφέρεται ότι αμφότεροι προσβλέπουν στην ημέρα που θα υπάρξει πλήρης κοινωνία μεταξύ Ορθόδοξης και Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και επισημαίνεται η σημασία της συνέχισης του θεολογικού διαλόγου, του σεβασμού, της δημιουργίας του Θεού δια της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Επίσης, έχει ξεκινήσει Διαθρησκειακό Διάλογο (με κύρια θέματα την ειρήνη και το περιβάλλον) με τις άλλες μονοθεϊστικές θρησκείες, το Ισλάμ και τον Ιουδαϊσμό. Έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν πρέπει να φοβόμαστε τον διάλογο για κοινά προβλήματα που απασχολούν όλη την ανθρωπότητα. Έχοντας επίγνωση του ότι η καταστροφή του περιβάλλοντος αποτελεί το κατεξοχήν σύγχρονο πρόβλημα, που απειλεί τη Δημιουργία του Θεού, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος ανέδειξε την προστασία του περιβάλλοντος αρκετά υψηλά στην «ατζέντα» της Πατριαρχείας του, σε σημείο μάλιστα ώστε να έχει χαρακτηριστεί ως ο «πράσινος Πατριάρχης». Ο τίτλος του «Πράσινου Πατριάρχη» αρχικά του αποδόθηκε από τα ΜΜΕ το 1996 και επισημοποιήθηκε με τελετουργικό τρόπο στον Λευκό Οίκο, το 1997, από τον Αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Αλ Γκορ. Έτσι, καθιέρωσε την πρώτη Σεπτεμβρίου (αρχή του εκκλησιαστικού έτους) ως Ημέρα Προστασίας του Περιβάλλοντος. Επίσης, διοργανώνει τακτικά συμπόσια με αυτό το θέμα σε όλο τον κόσμο. Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος έχει εξηγήσει το ενδιαφέρον του για τα θέματα του περιβάλλοντος ως εξής: Το Οικουμενικό Πατριαρχείο ασχολείται με τα θέματα της οικολογίας και του περιβάλλοντος εδώ και τριάντα χρόνια. Ξεκίνησε ο αείμνηστος προκάτοχός μου, ο Πατριάρχης Δημήτριος, αυτό το εγχείρημα, το συνεχίζω εγώ πολύ πιο εντατικά. Διότι είμαι πεπεισμένος ότι το οικολογικό πρόβλημα είναι ένα οξύ πρόβλημα το οποίο απασχολεί όλη την ανθρωπότητα. Δεν αφορά μόνο την προστασία του πλανήτου, του φυσικού περιβάλλοντος, δεν αφορά μόνο τη δική μας γενιά, αλλά και τις γενιές που θα μας ακολουθήσουν, απέναντι στις οποίες έχουμε χρέος να αφήσουμε έναν πλανήτη υγιή, όπου θα μπορούν οι μέλλουσες γενιές, τα παιδιά, τα εγγόνια, και τα δισέγγονά μας, να αναπνέουν καθαρό αέρα, να ζουν σε ένα καθαρό και βιώσιμο περιβάλλον. Γι' αυτό το Πατριαρχείο ξεκίνησε μια ζωντανή δυναμική δραστηριότητα, κάνοντας διάφορα σεμινάρια, για να εμπνεύσει τους νέους ότι πρέπει να αγαπήσουν και να προστατεύσουν το φυσικό περιβάλλον, κάνοντας διεθνή και διαθρησκειακά οικολογικά συμπόσια. (...) Το Πατριαρχείο μας προσπαθεί να υπενθυμίσει στους ανθρώπους ότι το οικολογικό πρόβλημα έχει και μία θεολογική και ηθική και πνευματική διάσταση, η οποία δεσμεύει όλους τους ανθρώπους και όλους τους λαούς. Για τον εαυτό τους και για τους διαδόχους, τις μέλλουσες γενιές. Από συντηρητικούς κύκλους διαφόρων Εκκλησιών, από Παλαιοημερολογίτες και από κάποιους Αθωνίτες όπως η σχισματική αδελφότητα της Μονής Εσφιγμένου, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος επικρίνεται, όπως και οι προκάτοχοί του, για κινήσεις του που θεωρούνται οικουμενιστικές. Για παρόμοιους λόγους επικρίθηκε για τον τρόπο σύγκλησης και οργάνωσης και για τις αποφάσεις της Πανορθόδοξης Συνόδου της Κρήτης (2016). Σχετικά με τον ρυθμιστικό ρόλο του ως «πρώτου μεταξύ ίσων» και τις παρεμβάσεις του σε θέματα όπως η Ορθόδοξη Διασπορά, η Ορθόδοξη Εκκλησία της Εσθονίας και της Ουκρανίας, επικρίθηκε για «εισπήδηση», δηλαδή για αντικανονική παρέμβαση στα εσωτερικά άλλων εκκλησιών. Ρωσικοί κύκλοι, ιδιαιτέρως λόγω του χειρισμού του στο θέμα της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας, έφτασαν να τον κατηγορούν ότι προωθεί σχέδιο «ανατολικού παπισμού». Αυτού του είδους οι κατηγορίες αναπαράγονται και από τουρκικούς κύκλους, οι οποίοι συστηματικά δεν αναγνωρίζουν την οικουμενικότητα του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Το 2008, άρθρο στην τουρκική εφημερίδα Cumhuriyet ανέφερε ότι «η ανάμειξη του Πατριάρχη Βαρθολομαίου στα εσωτερικά άλλων κρατών, από την Κύπρο ως την Εσθονία, από τα Ιεροσόλυμα ως την Ουκρανία, δημιουργεί προβλήματα εξωτερικής πολιτικής στην Τουρκική Δημοκρατία». Το 2013, η Γενική Εισαγγελία της Άγκυρας ανακοίνωσε ότι ένας πολίτης συνελήφθη και δύο αναζητούνται κατόπιν καταγγελίας ότι σχεδίαζαν να δολοφονήσουν τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο την 560ή επέτειο της Άλωσης της Πόλης. Τον Ιανουάριο του 2018, ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος απέστειλε στον Πρόεδρο Ερντογάν μια επιστολή, η οποία έκλεινε ως ακολούθως: «Προσευχόμαστε εσείς και οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις να επιτύχουν τους στόχους τους και η 'Επιχείρηση Κλάδος Ελαίας' να φέρει ειρήνη στην περιοχή, όπως το όνομά της υπόσχεται». Θεωρήθηκε ότι η διατύπωση αυτή ήταν υποστηρικτική των πολεμικών επιχειρήσεων της Τουρκίας στη Συρία και επικρίθηκε γι'αυτό. Στην ετήσια μεγάλη συνέντευξη τύπου στις 20 Δεκεμβρίου 2018, ο Πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν επέκρινε τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο για τους χειρισμούς του στο θέμα της Ουκρανίας, είπε ότι «διψάει για κέρδος» και χαρακτήρισε τη νεοϊδρυθείσα Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας ως «ενωμένη εκκλησία των σχισματικών ενοριών της Κωνσταντινούπολης». Από το Μάρτιο του 1974 έως την εκλογή του ως Πατριάρχη διετέλεσε μέλος της Ιεράς Συνόδου του Πατριαρχείου, αλλά και πολλών Συνοδικών Επιτροπών. Από το 1975 συμμετείχε στις εργασίες του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών. Αντιπροσώπευσε το Οικουμενικό Πατριαρχείο σε πολλά διορθόδοξα και διαχριστιανικά συνέδρια, σε επίσημες αποστολές προς την Τουρκική Κυβέρνηση, προς Εκκλησίες Ορθόδοξες και μη, προς επαρχίες του Πατριαρχείου και προς το Άγιο Όρος. Το 1990 ήταν Πρόεδρος της Διορθοδόξου Προπαρασκευαστικής Επιτροπής της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου, στη Γενεύη, η οποία ασχολήθηκε με το θέμα της Ορθόδοξης Διασποράς. Είναι ιδρυτικό μέλος της «Εταιρίας του Δικαίου των Ανατολικών Εκκλησιών», της οποίας διετέλεσε και αντιπρόεδρος για αρκετά χρόνια. Είναι επί δεκαπέντε χρόνια μέλος και επί οκτώ χρόνια αντιπρόεδρος της Επιτροπής «Πίστη και Τάξη» του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών. Είναι εταίρος της Ορθόδοξης Ακαδημίας Κρήτης, επίτιμο μέλος του Ιδρύματος Pro Oriente της Βιέννης και της Ακαδημίας Αθηνών. Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος είναι επίτιμος διδάκτωρ πολλών πανεπιστημίων και εκπαιδευτικών ιδρυμάτων σε όλο τον κόσμο, μεταξύ αυτών: της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, πέντε Τμημάτων του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, επτά Τμημάτων του Πανεπιστημίου Πατρών, της Σχολής Κλασσικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, του Πολυτεχνείου Κρήτης, του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, του Τμήματος Ιστορίας & Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου, του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, του Τμήματος Τεχνολογίας Πετρελαίου και Φυσικού Αερίου του ΤΕΙ Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης και του Ανοικτού Πανεπιστημίου στην Ελλάδα, της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κύπρου, της Θεολογικής Ακαδημίας Μόσχας στη Ρωσία, της Θεολογικής Σχολής Ιασίου στη Ρουμανία, του Πανεπιστημίου της Τυβίγγης και του Μονάχου στη Γερμανία, του Ποντιφικού Πανεπιστημίου Antonianum της Ρώμης στην Ιταλία, του Πανεπιστημίου της Βιέννης στην Αυστρία, του City University του Λονδίνου, του Πανεπιστημίου Exeter και του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου στο Ηνωμένο Βασίλειο, του Καθολικού Πανεπιστημίου Λουβαίνης στο Βέλγιο, της Σχολής Κανονικού Δικαίου του Πανεπιστημίου Αιξ-αν-Προβάνς και του Ορθόδοξου Θεολογικού Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου Παρισίων στη Γαλλία, του Οικονομικού Πανεπιστημίου Σμύρνης και του Πανεπιστημίου του Βοσπόρου στην Τουρκία, του Πανεπιστημίου Hankuk στη Νότια Κορέα, του Πανεπιστημίου Flinders στην Αυστραλία, του Πανεπιστημίου Adamson στις Φιλιππίνες, του Εθνικού Πανεπιστημίου Κιέβου Mohyla στην Ουκρανία, του Κολεγίου Αγίου Ανδρέα και του Πανεπιστημίου Sherbrooke στον Καναδά, του Εβραϊκού Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ στο Ισραήλ, της Θεολογικής Σχολής Τιμίου Σταυρού Βοστώνης, του Θεολογικού Ινστιτούτου Αγίου Βλαδίμηρου Νέας Υόρκης, του Πανεπιστημίου Yale, του Πανεπιστημίου Fordham, του Πανεπιστημίου Τζώρτζταουν, του Πανεπιστημίου Tufts, του Πανεπιστημίου Notre Dame και του Πανεπιστημίου Southern Methodist των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής. Έχει αναγορευτεί επίσης επίτιμος καθηγητής του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου και Τμημάτων της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Το 2002 ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος τιμήθηκε με το περιβαλλοντικό βραβείο Σοφί. To 2005 του απονεμήθηκε το Βραβείο του ΟΗΕ Champions of the Earth, το 2008 το Βραβείο Klaus Hemmerle και το 2012 το «Βραβείο των Τεσσάρων Ελευθεριών» (Four Freedoms Award). Πέραν αυτών, έχει λάβει τις παρακάτω κρατικές τιμητικές διακρίσεις: Τάγμα του Αγίου αποστόλου Ανδρέα του Πρωτόκλητου (Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία) Ρωσία 1993 Μετάλιο Τιμής του Κογκρέσου Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής 6 Οκτωβρίου 1997 Ιππότης του Μεγαλόσταυρου του Τάγματος του Αστέρος Ρουμανία 1999 Ιππότης α΄τάξεως του Τάγματος του Σταυρού της Terra Mariana Εσθονία 2000 Μεγαλόσταυρος του Τάγματος της Τιμής Ουγγαρία 2001 Μεγάλο Χρυσό Τιμητικό Παράσημο Αυστρία 2004 Τάγμα του Χρυσόμαλλου Δέρατος Γεωργία 2007 Τάγμα του Πρίγκηπα Γιάροσλαβ του Σοφού Ουκρανία 2008 Τάγμα του Αετού Γεωργία 22 Οκτωβρίου 2011 Μέλος β΄ τάξεως του Τάγματος του Διπλού Σταυρού Σλοβακία 27 Μαΐου 2013 Τάγμα της Ελευθερίας Ουκρανία 27 Ιουλίου 2013 Τάγμα του Αγίου Κωνσταντίνου (Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία) 2013 Τάγμα του Αίμου Βουλγαρία 2015 Ιππότης του Μεγαλόσταυρου του Τάγματος της Τιμής Ιταλία 12 Σεπτεμβρίου 2016 Τάγμα της Δημοκρατίας Μολδαβία 2016 Τάγμα Τιμής α΄ βαθμού Ουκρανία 5 Ιανουαρίου 2019 Πλήρης τίτλος: Η Αυτού Θειοτάτη Παναγιότης ο Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ρώμης και Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος Α' Διεθνώς: His Most Divine All Holiness, Bartholomew I, Archbishop of Constantinople, New Rome, and Ecumenical Patriarch Τίτλος αναγνωρισμένος από την Τουρκία: İstanbul Fener Rum Patriği Birinci Bartholomeos (Μετάφραση: Βαρθολομαίος Α΄, Πατριάρχης του Ρωμαίικου Πατριαρχείου Φαναρίου Κωνσταντινούπολης) Επίσημο βιογραφικό από το site του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κοκκινάκης, Παναγιώτης (2015). Η Πατριαρχία του Βαρθολομαίου Α΄ μέσα από τον τουρκικό τύπο (1991-2001) (PDF). Μήνυμα του Βαρθολομαίου ύστερα από την εκλογή του ως Οικουμενικού Πατριάρχη, την 22η Οκτωβρίου 1991 (Αρχείο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ) Ο λογαριασμός του Οικουμενικού Πατριάρχη στο Twitter. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος στην επικαιρότητα Αναγόρευση του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου σε Επίτιμο Διδάκτορα του Πολυτεχνείου Κρήτης