Ερρίκος Ε΄ της Αγγλίας

Ο Ερρίκος Ε΄ της Αγγλίας (Μόνμουθ, 16 Σεπτεμβρίου 1386 – 31 Αυγούστου 1422) από τον Οίκο του Λάνκαστερ, δεύτερος μονάρχης της Αγγλίας αυτού του οίκου (1413-1422), ήταν ο μεγαλύτερος γιος και διάδοχος του Ερρίκου Δ΄ της Αγγλίας και της Μαρίας του Μπόουαν. Ο Ερρίκος ήρθε γρήγορα σε σύγκρουση με τον πατέρα του που η κατάσταση της υγείας του από το 1405 χειροτέρεψε ταχύτατα. Μετά το θάνατο του πατέρα του ανέλαβε πλήρως τον έλεγχο της χώρας (1412) και ξεκίνησε εκ νέου τον Εκατονταετή Πόλεμο με τη Γαλλία (1337-1453), με αποκορύφωμα των στρατιωτικών του επιτυχιών το θρίαμβο στη μάχη του Αζενκούρ (1415), στην οποία παραλίγο να κατακτήσει ολόκληρη τη Γαλλία. Μετά από μήνες διαπραγματεύσεων με τον Κάρολο ΣΤ΄ της Γαλλίας υπέγραψε τη Συνθήκη της Τρουά (1420) που όριζε το γάμο του με την κόρη του Καρόλου, Αικατερίνη, και ορίστηκε αντιβασιλέας της Γαλλίας και διάδοχος του γαλλικού θρόνου. Ο αιφνίδιος και πρόωρος θάνατος του δυο χρόνια αργότερα σταμάτησε τα αυτοκρατορικά του σχέδια, τον διαδέχθηκε δε ο Ερρίκος ΣΤ΄ της Αγγλίας, γιος του με την Αικατερίνη, σε βρεφική ηλικία.

 Την εποχή που γεννήθηκε βασιλιάς της Αγγλίας ήταν ο πρώτος εξάδελφος του πατέρα του Ριχάρδος Β΄ της Αγγλίας από τον Οίκο της Υόρκης, γι' αυτό δεν προοριζόταν για βασιλιάς, και την κηδεμονία του ανέλαβε ο παππούς του, Ιωάννης της Γάνδης. Τη χρονιά που ο πατέρας του, Ερρίκος του Μπόλινμπροουκ, εξορίστηκε από την Αγγλία από τον Ριχάρδο Β΄ (1398), ο Βασιλιάς πήρε τον μικρό Ερρίκο στην αυλή του και του συμπεριφέρθηκε πολύ ευγενικά. Ο μικρός Ερρίκος συνόδευσε τον Ριχάρδο σε όλες τις εκστρατείες, επισκέφτηκαν δε μαζί το Κάστρο του Τριμ στην κομητεία Μηθ, τη θέση του αρχαίου ιρλανδικού κοινοβουλίου. Το 1399 πέθανε ο παππούς του Ιωάννης της Γάνδης, την ίδια χρονιά ο πατέρας του, Ερρίκος του Μπόλινμπροουκ, ανέτρεψε τον Ριχάρδο Β΄, και ο μικρός Ερρίκος κλήθηκε από την Ιρλανδία και ορίστηκε διάδοχος του θρόνου. Ο Ερρίκος Δ΄ μετέτρεψε το Δουκάτο της Ουαλίας σε πριγκηπάτο, και παραχώρησε τον τίτλο του Πρίγκηπα της Ουαλίας στον μικρό Ερρίκο μαζί με τον τίτλο του Δούκα του Λάνκαστερ (10 Νοεμβρίου 1399). Ήταν ο τρίτος κάτοχος του τίτλου μέσα στο 1399. Οι υπόλοιποι τίτλοι του μικρού Ερρίκου ήταν: Δούκας της Κορνουάλης, Κόμης του Τσέστερ και Δούκας της Ακουιτανίας. Ο Ερρίκος πέρασε εκείνη τη χρονιά στο Πανεπιστήμιο της Βασίλισσας (Queen's College) στην Οξφόρδη, και τη φροντίδα του είχε αναλάβει ο θείος του και πρύτανης του Πανεπιστημίου Χένρυ Μπώφορτ. Την περίοδο 1400-1404 ο Ερρίκος ανέλαβε τα καθήκοντα του Υψηλού Σερίφη της Κορνουάλης. Τρία χρόνια αργότερα ο 16χρονος Ερρίκος ανέλαβε την ηγεσία των αγγλικών δυνάμεων στην Ιρλανδία στον πόλεμο εναντίον του Όουεν Γκλύντουρ, και πολέμησε στη μάχη του Σρώσμπερυ εναντίον του Χάρρυ Πέρσυ (1403). Στη μάχη αυτή τραυματίστηκε από βέλος που δέχτηκε στο κεφάλι, κατάσταση στην οποία οποιοσδήποτε άλλος στρατιώτης θα είχε πεθάνει, αλλά ο Ερρίκος διασώθηκε χάρη στις άοκνες φροντίδες από τους κορυφαίους γιατρούς της εποχής. Ο βασιλικός γιατρός Τζον Μπράντμορ, μετά από μια δύσκολη και πετυχημένη χειρουργική επέμβαση, κατάφερε να αφαιρέσει το βέλος από το κεφάλι, αλλά έμειναν έντονα σημάδια στο πρόσωπο του Ερρίκου σε όλη την υπόλοιπη ζωή του. Την περίοδο 1410-1411 είχε στα χέρια του τον έλεγχο της χώρας λόγω της κακής υγείας του πατέρα του, αλλά όταν ο πατέρας του ανάρρωσε του αφαίρεσε τις εξουσίες και τον απομάκρυνε από το βασιλικό συμβούλιο. Η επανάσταση των Ουαλών απασχόλησε τον Ερρίκο Δ΄ έως το 1408, και στη συνέχεια με την ασθένεια του βασιλιά η δύναμη του πρίγκηπα αυξήθηκε με τη βοήθεια των θείων του, Χένρυ Μπόφωρτ και Τόμας Μπόφωρτ. Οι δύο αδελφοί Μπόφωρτ είχαν προτείνει την παραίτηση του βασιλιά και την αντικατάστασή του με τον πρίγκηπα Ερρίκο, κάτι που ενόχλησε έντονα τον πατέρα του που τον εκδίωξε από το βασιλικό συμβούλιο. Πολλοί καταγράφουν τη βίαιη νεότητα του Ερρίκου Ε΄, το ίδιο και ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ στο αντίστοιχο έργο του (περ. 1599), με πιο γνωστό περιστατικό σύμφωνα με τον σερ Τόμας Έλυοτ (1531) τη σύγκρουση με τον εθνικό δικαστή. Η ιστορία του Τζον Φάλσταφ είχε ως έμπνευση τη φιλία του Ερρίκου με τον Σερ Τζον Όλντκασλ, οπαδό της αίρεσης των Λολλάρδων (προτεσταντική αίρεση), σύμφωνα δε με τις πηγές το παλαιότερο όνομα του Φάλσταφ ήταν Όλντκασλ. Η φιλία του αυτή και η σύγκρουσή του με τον Τόμας Άραντελ, αρχιεπίσκοπο του Κάντερμπρυ, δημιούργησαν πολλές ελπίδες στους Λολλάρδους για την επικράτησή τους. Οι ίδιοι συγγραφείς όμως λένε ότι ο Ερρίκος Ε΄ άλλαξε απότομα συμπεριφορά όταν έγινε βασιλιάς. Ο Ερρίκος Δ΄ πέθανε στις 20 Μαρτίου 1413, και ο Ερρίκος Ε΄ στέφθηκε βασιλιάς της Αγγλίας στις 9 Απριλίου 1413 στο Αββαείο του Ουέστμινστερ. Η τελετή έγινε στη διάρκεια χιονοθύελλας, ο λαός παραβρέθηκε παρά την κακοκαιρία, αλλά πολλοί προληπτικοί το θεώρησαν κακό σημάδι. Ο Ερρίκος Ε΄ περιγράφεται ως πολύ ψηλός, αδύνατος, με σκούρα μαύρα και κοντά μαλλιά κουρεμένα μέχρι ένα δάκτυλο πάνω από το αυτί και φρεσκοξυρισμένος, σε αντίθεση με τις μακριές γενειάδες των τελευταίων προκατόχων του, επίσης είχε αδύνατο πρόσωπο, μύτη που προεξείχε και μάτια που έλαμπαν. Ο Ερρίκος Ε΄ έδωσε από την αρχή μεγάλη προτεραιότητα στη δημιουργία μιας εθνικής πολιτικής με την ένωση όλων των Άγγλων εναντίον των αντιπάλων τους χωρίς εμφύλιες διαμάχες. Συγχώρεσε όλους τους προηγούμενους εχθρούς του, έθαψε ξανά με τιμές τον Ριχάρδο Β΄, αποκατέστησε τον νεαρό Έντμουντ Μόρτιμερ και επέστρεψε τους τίτλους, τις τιμές και τα εδάφη σε όλους όσους είχαν αδικηθεί τα τελευταία χρόνια. Από την άλλη πλευρά στάθηκε πολύ σκληρός σε όλους όσοι απειλούσαν να διαταράξουν την ενότητα του βασιλείου του, όπως έγινε με την καταστολή της εξέγερσης των Λολλάρδων τον Ιανουάριο του 1414, οπότε θανάτωσε στην πυρά τον παλαιό του φίλο Σερ Τζον Όλντκασλ (1417). Την εποχή του σταμάτησαν οι εξεγέρσεις στο εσωτερικό της Αγγλίας, με μοναδική εξαίρεση το κίνημα του Σαουθάμπτον τον Ιούλιο του 1415, στο οποίο μετείχαν ο Χένρυ Σκρόουπ, 3ος Βαρόνος του Σκρόουπ, και ο Ριχάρδος του Κέιμπριτζ, παππούς του μελλοντικού Εδουάρδου Δ΄ της Αγγλίας. Καθιέρωσε για πρώτη φορά τα αγγλικά ως επίσημη γλώσσα του βασιλείου, της βασιλικής αυλής και της προσωπικής του αλληλογραφίας του από την εποχή της νορμανδικής κατάκτησης πριν από 350 χρόνια, και δημιούργησε στους υπηκόους του αγγλική συνείδηση. Μετά την αποκατάσταση της ειρήνης στο εσωτερικό της Αγγλίας ο Ερρίκος Ε΄ στράφηκε σε πόλεμο με τη Γαλλία. Κάποιος συγγραφέας της επόμενης γενιάς έγραψε ότι ένας κληρικός τού πρότεινε πόλεμο με τη Γαλλία για να ενώσει τους Άγγλους, αλλά η θεωρία αυτή είναι αστήρικτη, δεδομένου ότι οι παλαιές εμπορικές διαφορές και η στήριξη των Γάλλων στον Όουεν Γκλύντουρ ήταν οι αφορμές του πολέμου. Την κατάσταση ώθησαν οι έντονες εμφύλιες διαμάχες στο εσωτερικό της Γαλλίας ανάμεσα στον Κάρολο ΣΤ΄ και τον γιο του, και η διανοητική ασθένεια του Γάλλου βασιλιά. Τα παλιά δικαιώματα διεκδίκησης του γαλλικού στέμματος του Εδουάρδου Γ΄, προπάππου του Ερρίκου Ε΄, ήρθαν ξανά στην επικαιρότητα στην αγγλική κοινή γνώμη. Μετά τη μάχη του Αζενκούρ ο Σιγισμούνδος της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας επισκέφτηκε τον Ερρίκο με την ελπίδα να αποτρέψει τον πόλεμο με τη Γαλλία. Ο Ερρίκος Ε΄ διασκέδασε πλουσιοπάροχα τον Σιγισμόνδο και τον έχρισε ιππότη του Τάγματος της Περικνημίδας, ο δε Σιγισμούνδος με τη σειρά του έχρισε τον Ερρίκο Ε΄ Ιππότη του Τάγματος του Δράκου. Ο στόχος του πολέμου με τη Γαλλία ήταν όπως εξήγησε στον Σιγισμούνδο η ένωση των λαών της Αγγλίας και της Γαλλίας ειρηνικά κάτω από το ίδιο στέμμα, αλλά πέθανε τελικώς πριν εκπληρώσει τις επιθυμίες του. Ο Σιγισμούνδος έφυγε από την Αγγλία λίγους μήνες αργότερα, ενώ πριν φύγει υπέγραψε τη Συνθήκη του Κάντερμπρυ με την οποία αναγνώριζε τα δικαιώματα του Ερρίκου Ε΄ στο θρόνο της Γαλλίας. Ο Ερρίκος επιχειρούσε να διεκδικήσει τα δικαιώματά του στο θρόνο της Γαλλίας πέρα από τον πόλεμο και με διεθνή διπλωματική συνεννόηση με ξένους μεγάλους ηγέτες. Ο Ερρίκος εξέπλευσε για τη Γαλλία στις 12 Αυγούστου 1415, και στις 22 Σεπτεμβρίου οι δυνάμεις του πολιόρκησαν και κατέλαβαν το Κάστρο του Αρφλέρ, ενώ στη συνέχεια, παρά τις προειδοποιήσεις των συμβούλων του, προχώρησε στην κατάληψη του Καλαί. Στις 25 Οκτωβρίου 1415 βρέθηκε αντιμέτωπος με τους Γάλλους στις πεδιάδες του Αζενκούρ, όπου αποφάσισε να προχωρήσει σε μάχη εναντίον των Γάλλων παρά το ότι υστερούσε σημαντικά σε στρατό και οπλισμό και ο στρατός του ήταν υποσιτισμένος. Οι βαριά οπλισμένοι Γάλλοι παγιδεύτηκαν όμως και πνίγηκαν στη λάσπη λόγω της καταρρακτώδους βροχής που έπεσε την προηγούμενη νύχτα, και οι τοξότες του Ερρίκου, παρά τα προβλήματά τους, βρήκαν την κατάλληλη ευκαιρία να τους αποδεκατίσουν. Ο θρίαμβος του Αζενκούρ ήταν η τρίτη μεγάλη νίκη των Άγγλων επί των Γάλλων μετά τις μάχες του Κρεσί και του Πουατιέ τον προηγούμενο αιώνα με πρωταγωνιστές τότε τον Εδουάρδο Γ΄ της Αγγλίας και τον γιο του Εδουάρδο τον Μαύρο Πρίγκηπα. Τα υπολείμματα του γαλλικού στρατού επιχείρησαν τότε να ανασυνταχθούν και ο Ερρίκος Ε΄ έδωσε εντολή για την εκτέλεση των Γάλλων ιπποτών αιχμαλώτων. Ο Ερρίκος Ε΄ ήταν ο πρώτος βασιλιάς που έσπασε τον κώδικα τιμής μεταξύ των αιχμαλώτων, καθώς η διαφύλαξη της ζωής τους ήταν έως τότε ιερό καθήκον για τους Άγγλους βασιλείς. Ο ιστορικός Μπρετ Τίνγκλεϋ αναφέρει ότι στην ενέργεια αυτή ο Ερρίκος προχώρησε από φόβο μήπως οι Γάλλοι αιχμάλωτοι ιππότες ενωθούν με το τμήμα του γαλλικού στρατού που ανασυντάχθηκε. Η νίκη του Αζενκούρ ήταν το πρώτο μεγάλο βήμα για τον Ερρίκο Ε΄ προκειμένου να πραγματοποιήσει τις φιλοδοξίες του για την κατάκτηση του γαλλικού στέμματος και να ενώσει τα δύο βασίλεια. Την ώρα που ο Ερρίκος έκανε διαπραγματεύσεις μια μικτή φρουρά Γάλλων και Γενουατών πολιόρκησε το Αρφλέρ. Ο Ερρίκος έστειλε στις 14 Αυγούστου τον αδελφό του Ιωάννη, Δούκα του Λάνκαστερ, και στις 15 Αυγούστου μετά από μια εξαντλητική επτάωρη μάχη ο γαλλογενουάτικος στόλος ηττήθηκε. Το 1416 ο Ερρίκος υπέγραψε με τον αυτοκράτορα Σιγισμούνδο τη Συνθήκη του Κάντερμπρυ, μια σημαντική διπλωματική επιτυχία που τερμάτισε το Σχίσμα στη Δυτική Εκκλησία. Ο Ερρίκος Ε΄ ξεκίνησε νέες επιθέσεις μετά από δυο χρόνια σκληρής προετοιμασίας (1417), οπότε κατέκτησε τη βόρεια Νορμανδία και στη συνέχεια πολιόρκησε την πόλη Ρουέν που βρισκόταν στο δρόμο για το Παρίσι. Η πολιορκία στάθηκε άλλο ένα μελανό σημείο για τον Ερρίκο μετά από την άσχημη συμπεριφορά που επέδειξε στους αιχμαλώτους στη μάχη του Αζεκούρ. Οι κάτοικοι υπέφεραν από την πείνα και ήταν ανίκανοι να υπερασπίσουν τα γυναικόπαιδα, και παρακάλεσαν τον Ερρίκο να τους ανοίξει τις πύλες να φύγουν ανενόχλητοι, ο Ερρίκος όμως το αρνήθηκε με αποτέλεσμα να πεθάνουν. Ο Ερρίκος εκμεταλλεύτηκε επιδέξια τον εμφύλιο πόλεμο που ξέσπασε στους Γάλλους ανάμεσα στους Βουργούνδιους και τον Οίκο των Αρμανιάκ, χωρίς να χαλαρώσει καθόλου την πολεμοχαρή συμπεριφορά του. Η Ρουέν έπεσε τον Ιανουάριο του 1419 και ακολούθησε η τιμωρία των Γάλλων που αντιστάθηκαν. Ο Αλαίν Μπλανσάρ, διοικητής του σώματος των Γάλλων τοξοτών της δύναμης της Ρουέν, ο οποίος είχε κρεμάσει Άγγλους αιχμαλώτους έξω από τα τείχη της πόλης, εκτελέστηκε, και ο επίσκοπος της Ρουέν Ρομπέρ ντε Λιβέ, που είχε αφορίσει τον Ερρίκο Ε΄, καταδικάστηκε σε φυλάκιση πέντε ετών. Τον Αύγουστο του 1419 ο Ερρίκος έφτασε έξω από το Παρίσι, ενώ την ίδια στιγμή δολοφονήθηκε ο Ιωάννης της Βουργουνδίας από τους ακολούθους του δελφίνου Καρόλου στο Μοντερώ (Σεπτέμβριος 1419). Ο νέος δούκας της Βουργουνδίας, Φίλιππος Γ΄, μαζί με τους Γάλλους ακόλουθούς του πολέμησε στο πλευρό του Ερρίκου. Μετά από έξι μήνες σκληρών διαπραγματεύσεων έγινε η συμφωνία να παντρευτεί ο Ερρίκος Ε΄ την Αικατερίνη της Γαλλίας, κόρη του Καρόλου ΣΤ΄, και να οριστεί ο ίδιος ο Ερρίκος διάδοχος του γαλλικού θρόνου. Ο γάμος έγινε στις 2 Ιουνίου 1420 στον Καθεδρικό Ναό της Τρουά, και στις 6 Δεκεμβρίου 1421 γεννήθηκε ο γιος τους Ερρίκος στα Ανάκτορα του Ουίνδσορ. Ο Ερρίκος συνέχισε τις πολεμικές επιχειρήσεις, κατέλαβε το Κάστρο του Μοντερώ, επίσης το Μελάν λίγο έξω από το Παρίσι μετά από πολιορκία, και επέστρεψε κατόπιν στην Αγγλία. Το Μάρτιο του 1421 ο αδελφός του Ερρίκου, Θωμάς, Δούκας του Κλάρενς, διεξήγαγε απερίσκεπτα νέα επίθεση, και γνώρισε μεγάλη συντριβή από τις δυνάμεις των Γάλλων και των Σκωτσέζων στη μάχη της Μπωζέ, όπου σκοτώθηκε και ο ίδιος. Στις 10 Ιουνίου 1421 ο Ερρίκος Ε΄ αποφάσισε να πραγματοποιήσει νέα εκστρατεία στη Γαλλία για να αποκαταστήσει την καταστροφή που προκάλεσε ο αδελφός του. Οι δυνάμεις του Ερρίκου πολιόρκησαν και κατέλαβαν το Ντρε, ανακουφίζοντας έτσι από την πολιορκία τις συμμαχικές δυνάμεις στην πόλη Σαρτρ. Τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου ξεκίνησαν την πολιορκία της Μω, που έπεσε στα χέρια των Άγγλων στις 2 Μαΐου 1422. Ο Ερρίκος Ε΄ πέθανε στη συνέχεια αιφνιδίως στις 31 Αυγούστου 1422 σε ηλικία 35 ετών στο Κάστρο της Βενσέν, με πιθανότερη αιτία θανάτου τη δυσεντερία από την οποία προσβλήθηκε κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της Μω. Λίγο πριν το θάνατό του όρισε αντιβασιλέα και κηδεμόνα του γιου του Ερρίκου, που ήταν βρέφος 8 μηνών, τον αδελφό του, Δούκα του Λάνκαστερ. Ο Ερρίκος Ε΄ δεν πρόλαβε έτσι να γίνει βασιλιάς της Γαλλίας, αν και ο ασθενής Κάρολος ΣΤ΄ πέθανε μόλις δυο μήνες μετά. Ο λόρδος Τζον Σάττον μετέφερε τη σορό του στην Αγγλία, και η ταφή του έγινε στο Αββαείο του Ουέστμινστερ στις 7 Νοεμβρίου 1422. Σύμφωνα με δική του επιθυμία, ετάφη δίπλα στον στενό του φίλο Ρίτσαρντ Κώρτνεϋ, ο οποίος είχε πεθάνει το 1415, γεγονός που επιβεβαιώθηκε όταν ανοίχτηκε ο τάφος του (1953). Ο Κώρτνεϋ είχε διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διακυβέρνηση, ενώ ακούγεται ότι ήταν και ο καθοδηγητής του Ερρίκου. Ο Ερρίκος Ε΄ παντρεύτηκε την Αικατερίνη της Γαλλίας. Απέκτησαν ένα γιο: Ερρίκος ΣΤ΄ (1421-1471), Βασιλιάς της Αγγλίας. Ερρίκος Δ' This article incorporates text from the Encyclopædia Britannica Eleventh Edition, a publication now in the public domain. Christopher Allmand, Henry V (London, 1992) Henry V. The Practice of Kinship, edited by G.L. Harris (Oxford, 1985) P. Earle, The Life and times of Henry V (London, 1972) H.F. Hutchinson, Henry V. A Biography (London, 1967) Juliet Barker, Agincourt: Henry V and the Battle That Made England (London, 2005) Ερρίκος Ε΄ Το Κολλέγιο της βασίλισσας Ερρίκος Ε΄