Κυκλοβουτανόλη

Η κυκλοβουτανόλη είναι ονομασία μιας κυκλοαλκανόλης, δηλαδή κορεσμένης μονοκυκλικής μονοσθενής αλκοόλης. Συνήθως αντιπροσωπεύεται από τον τύπο: . Με βάση το χημικό της τύπο, C4H8Ο έχει τα ακόλουθα εικοσιπέντε (25) ισομερή: Βουτεν-1-όλη-1 (ελάσσων ταυτομερές της βουτανάλης) με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2CH=CHOH. Βουτεν-2-όλη-1 ή 3-μεθυλαλλυλική αλκοόλη με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH=CHCH2OH. Βουτεν-3-όλη-1 με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=CHCH2CH2OH. Βουτεν-1-όλη-2 (ελάσσων ταυτομερές της βουτανόνης) με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2C(OH)=CH2. Βουτεν-2-όλη-2 (ελάσσων ταυτομερές της βουτανόνης) με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH=C(OH)CH3. Βουτεν-3-όλη-2 με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=CHCH(OH)CH3. Μεθυλοπροπεν-1-όλη (ελάσσων ταυτομερές της μεθυλοπροπανάλης) με σύντομο συντακτικό τύπο (CH3)2C=CHOH. Μεθυλοπροπεν-2-όλη ή 2-μεθυλαλλυλική αλκοόλη με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=C(CH3)CH2OH. Αιθυλοβινυλαιθέρας ή αιθοξυαιθένιο με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2OCH=CH2. Μεθυλοπροπεν-1-υλαιθέρας ή 1-μεθοξυπροπένιο με σύντομο συντακτικό τύπο CH3OCH=CHCH3. Μεθυλοπροπεν-2-υλαιθέρας ή 3-μεθοξυπροπένιο με σύντομο συντακτικό τύπο CH3OCH2CH=CH2. Μεθυλο(μεθυλοβινυλ)αιθέρας ή 2-μεθοξυπροπένιο με σύντομο συντακτικό τύπο CH3OC(CH3)=CH2. Βουτανάλη (κύριο ταυτομερές) της βουτεν-1-όλης-1 με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2CH2CHO. Μεθυλοπροπανάλη (κύριο ταυτομερές) της μεθυλοπροπεν-1-όλης με σύντομο συντακτικό τύπο (CH3)2CHCHO. Βουτανόνη (κύριο ταυτομερές) της βουτεν-2-όλης-2 και της βουτεν-3-όλης-2) με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2COCH3. 1-μεθυλοκυκλοπροπανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο . 2-μεθυλοκυκλοπροπανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο . Κυκλοπροπυλομεθανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο . Κυκλοπροπυλομεθυλαιθέρας με σύντομο συντακτικό τύπο . Οξολάνιο με σύντομο συντακτικό τύπο . 2-μεθυλοξετάνιο με σύντομο συντακτικό τύπο . 3-μεθυλοξετάνιο με σύντομο συντακτικό τύπο . Αιθυλοξιράνιο με σύντομο συντακτικό τύπο . 2,2-διμεθυλοξιράνιο με σύντομο συντακτικό τύπο . 2,3-διμεθυλοξιράνιο με σύντομο συντακτικό τύπο .

 «Κυκλοβουτάνια» ονομάζονται τα κυκλοαλκάνια με τετραμελή δακτύλιο, που αποτελεί και το χαρακτηριστικό της δομής τους. Οι πλευρικές αλυσίδες, όταν υπάρχουν, διαμορφώνονται όπως στα αλκάνια. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της μοριακής δομής τους είναι η εμφάνιση όχι επίπεδου τετραγώνου, όπως θα περίμενε κανείς, με βάση τα κυκλοπροπάνια, αλλά «πτυχωμένης» (Puckered), όπως αποδείχθηκε από πειράματα περίθλασης ηλεκτρονίων: Στη δομή αυτή προκύπτουν δυο απέναντι ζεύγη γωνιών που δείνουν μέσο όρο C − C − C ^ ≃ 88 o < 109 o 28 ′ {\displaystyle \mathrm {{\widehat {C-C-C}}\simeq 88^{o}<109^{o}28'} } , που είναι η συνηθισμένη γωνία δεσμού sp3-sp3 που αντιστοιχεί σε κορεσμένο, οπότε και πάλι προκύπτει «ενέργεια τάσης δεσμών», όπως παραπάνω στα κυκλοπροπάνια, αλλά μικρότερη: Υπολογίστηκε σε ΔQ = 109 kJ/mole. Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι τα κυκλοβουτάνια να δείνουν αντιδράσεις προσθηκοδιάσπασης-1,4, αν και χρειάζονται πιο έντονες συνθήκες για να αντιδράσουν και δείνουν μικρότερες αντίστοιχες ταχύτητες αντίδρασης. Η κυκλοβουτάνόλη διαφέρει από το κυκλοβουτάνιο έχοντας μια ομάδα υδροξυλίου αντί ενός ατόμου υδρογόνου. Με επίδραση μετάλλων (συνήθως ψευδάργυρο ή μαγνήσιο) και σε 1,4-διαλοβουτανόλη-2. Π.χ.: Με μικρή απόδοση. Με αναγωγή κυκλοβουτανόνης: 1. Με καταλυτική υδρογόνωση: 2. Με λιθιοαργιλιοϋδρίδιο (LiAlH4): 1. Με επίδραση διαλύματος υδροξειδίου του αργύρου σε κυκλοβουτυλαλογονίδιο παράγεται κυκλοβουτανόλη: 2. Με επίδραση διαλύματος αιθανικού νατρίου σε κυκλοβουτυλαλογονίδιο παράγεται αρχικά αιθανικός κυκλοβουτυλεστέρας, που στη συνέχεια υδρολύεται σχηματίζοντας κυκλοβουτανόλη : Με προσθήκη νερού σε κυκλοβουτένιο παράγεται κυκλοβουτανόλη: Με υδρόλυση κυκλοβουτυλεστέρα, π.χ. καρβοξυλικού, παράγεται κυκλοβουτανόλη : Με επίδραση νιτρώδους οξέος σε κυκλοβουταναμίνη παράγεται κυκλοβουτανόλη : Με αποικοδόμιση της ανθρακικής αλυσίδας της κυκλοβουτυλομεθανόλης:: 1. Αντίδραση με αλκαλιμέταλλα: 2. Αντίδραση με αμίδια μετάλλων:: 3. Αντίδραση με αιθινικά μέταλλα:: 4. Αντίδραση με αντιδραστήρια Grignard:: Ενδεικτική σειρά οξύτητας ορισμένων ενώσεων: νερό (H2O) > κυκλοβουτανόλη () > αιθίνιο (HC ≡ CH) > αμμωνία (NH3) > μεθάνιο (CH4). 1. Αντίδραση με υδροϊώδιο: 2. Αντίδραση με άλλα υδραλογόνα (X: F, Cl, Br): 3. Αντίδραση με ισχυρά χλωριωτικά μέσα: 1. Με πενταχλωριούχο φωσφόρο (PCl5): 2. Με τριχλωριούχο φωσφόρο (PCl3): Η συγκεκριμένη μέθοδος εφαρμόζεται επίσης για την παραγωγή κυκλοβουτυλοβρωμίδιου από κυκλοβουτανόλη, με την ανάλογη χρήση του τριβρωμιούχου φωσφόρου.3. Με θειονυλοχλωρίδιο (SOCl2): Παραγωγή δικυκλοβουτυλαιθέρα: Αντίδραση με ακυλιωτικά μέσα: 1. Εστεροποίηση με καρβοξυλικό οξύ: 2. Εστεροποίηση με ανυδρίτη καρβοξυλικού οξέος: 3. Εστεροποίηση με ακυλαλογονίδιο: Όπου Py: πυριδίνη. Με υπερμαγγανικό κάλιο (KMnO4). Παράγεται κυκλοβουτανόνη: Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, Οργανική Χημεία, Αθήνα 1972 Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991 SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999 Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982 Δημήτριου Ν. Νικολαΐδη: Ειδικά μαθήματα Οργανικής Χημείας, Θεσσαλονίκη 1983.