Αιθιόνημα

Το αιθιόνημα (Aethionema) είναι γένος δικοτυλήδονων φυτών, που ανήκει στην οικογένεια των σταυρανθών. Είναι ιθαγενή φυτά των ηλιόλουστων ασβεστολιθικών βουνοπλαγιών της Ευρώπης και της Δυτικής Ασίας, ιδιαιτέρως της Τουρκίας. Γενικώς ευδοκιμεί σε πετρώδη εδάφη. Τα περισσότερα είδη αιθιονήματος είναι πολυετή φυτά, αλλά υπάρχουν και μονοετή.

 Η επιστημονική ονομασία Aethionema προέρχεται από τις αρχαίες ελληνικές λέξεις αἴθω (= υποδαυλίζω φωτιά) και νῆμα. Το αιθιόνημα είναι αδελφό προς το σύνολο των υπόλοιπων γενών των σταυρανθών και θεωρείται ότι απέκλινε από αυτά κατά τη διάρκεια της Ηώκαινης εποχής. Το γένος έχει πολλά είδη (αρκετά από αυτά ταυτοποιήθηκαν μετά τη δεκαετία του 1960), μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται και τα εξής: Aethionema alanyae, H.Duman Aethionema alidaghenicum, Yild. Aethionema annuum, Yild. Aethionema apetalum, Yild. & Kiliç Aethionema arabicum (L.), Andrz. ex DC. Aethionema armenum, Boiss. Aethionema bingoelicum, Yild. & Kiliç Aethionema capitatum, Boiss. & Balansa Aethionema carlsbergii, Strid & Papan. Aethionema carneum (Banks & Sol.), B.Fedtsch. Aethionema compactum (Hartvig & Å.Strid), Yild. Aethionema cordatum (Desf.), Boiss. Aethionema coridifolium, DC. – «αιθιόνημα του Λιβάνου» Aethionema demirizii, P.H.Davis & Hedge Aethionema diastrophis, Bunge Aethionema dincii, Yild. Aethionema dumanii, Vural & Adigüzel Aethionema dumelicum, Yild. Aethionema edentulum, N.Busch Aethionema erinaceum (Boiss.), Khosravi & Mumm. Aethionema ertughrulii, Yild. Aethionema erzincanum, Kandemir & Aytaç Aethionema eunomioides (Boiss.), Bornm. Aethionema fimbriatum, Boiss. Aethionema froedinii, Rech.f. Aethionema gileadense, Post Aethionema glaucinum, Greuter, Burdet, I.A.Andersson, Carlström, Franzén, Karlén & Nybom Aethionema grandiflorum, Boiss. & Hohen. – «αιθιόνημα το περσικό» Aethionema heterocarpum, J.Gay Aethionema heterophyllum (Boiss. & Buhse), Boiss. Aethionema huber-morathii, P.H.Davis & Hedge Aethionema karamanicum, Ertugrul & Beyazoglu Aethionema kilicii, Yild. Aethionema lepidioides, Hub.-Mor. Aethionema levandowskyi, N.Busch Aethionema lycium, I.A.Andersson, Carlström, Franzén, Karlén & H.Nybom Aethionema marashicum, P.H.Davis Aethionema membranaceum, DC. Aethionema munzurense, P.H.Davis & Yild. Aethionema orbiculatum (Boiss.), Hayek Aethionema ozbekii, Yild. Aethionema papillosum, P.H.Davis Aethionema retsina, Phitos & Snogerup Aethionema rhodopaeum, D.K.Pavlova Aethionema sabzevaricum, Khosravi & Joharchi Aethionema saxatile (L.), W.T.Aiton Aethionema schistosum, Boiss. & Kotschy Aethionema semnanensis, Mozaff. Aethionema speciosum, Boiss. & A.Huet Aethionema spicatum, Post Aethionema stylosum, DC. Aethionema subulatum (Boiss. & Heldr.), Boiss. Aethionema syriacum (Boiss.), Bornm. Aethionema thesiifolium, Boiss. & Heldr. Aethionema thomasianum, J.Gay Aethionema transhyrcanum (Czerniak.), N.Busch Aethionema turanicum, Yild. Aethionema turcica, H.Duman & Aytaç Aethionema virgatum (Boiss.), Hedge Aethionema yildirimlii, KiliçΤουλάχιστον πέντε είδη αιθιονήματος φύονται στη φύση στην Ελλάδα και από αυτά ένα, το Aethionema retsina, βρίσκεται μόνο στην Ελλάδα. Μερικά είδη αιθιονήματος καλλιεργούνται για τους πλούσιους βότρεις των λουλουδιών τους, που έχουν αποχρώσεις του ρόδινου, το κοκκινωπού ή του λευκού. Το φυτό ανθίζει συνήθως την άνοιξη και στις αρχές του καλοκαιριού. Είναι κατάλληλο για βραχόκηπους και μπορεί να φυτρώσει ακόμα και σε ακανόνιστο πέτρινο τοίχο, ενώ στο χώμα το έδαφος πρέπει να αποστραγγίζεται επαρκώς. Ευδοκιμεί σε αλκαλικά εδάφη, αλλά δεν πρέπει να μάς εκπλήξει αν μαραθεί γρήγορα: απλώς έχει φθάσει στο φυσικό τέλος της ζωής του, καθώς μερικά φυτά μπορεί να είναι αρκετά βραχύβια. Το ανθρωπογενές υβρίδιο «Warley Rose», χαρακτηριζόμενο «υποθάμνος», έχει ζωηρόχρωμα ροζ άνθη και κέρδισε το «Βραβείο Κηπουρικής Αξίας» (Award of Garden Merit) της Βασιλικής Κηπουρικής Εταιρείας του Λονδίνου. Το ομώνυμο λήμμα στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμ. 2, σελ. 684 (με εικόνα)