Εσθονική Αποστολική Ορθόδοξη Εκκλησία

Η Εσθονική Αποστολική Ορθόδοξη Εκκλησία (εσθονικά: Eesti Apostlik-Õigeusu Kirik) είναι αυτόνομη Ορθόδοξη Εκκλησία στην Εσθονία. Η αυτονομία αποδόθηκε το 1923 από το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως και επαναδιατυπώθηκε το 1996. Μαζί με την Ορθόδοξη Εκκλησία της Φινλανδίας έχουν υιοθετήσει το Γρηγοριανό Πάσχα, εορτάζοντάς το τις ίδιες ημερομηνίες που γιορτάζεται στη Δυτική Ευρώπη. Από τις 9 Μαρτίου 1999, προκαθήμενος της Εσθονικής Αποστολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι ο Μητροπολίτης Τάλιν και πάσης Εσθονίας Στέφανος.

 Ιστορικές μαρτυρίες αναφέρουν ότι η Ορθόδοξη πίστη υφίσταται στην Εσθονία ήδη από τον 11ο αιώνα, ο δε Τσάρος Ιβάν Δ΄ της Ρωσίας το έτος 1558 ανακοίνωσε ότι οι Ορθόδοξοι πιστοί της Παλαιάς Λιβωνίας, στην οποία συμπεριλαμβανόταν και η Εσθονία, υπαγόταν στην εκκλησιαστική δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου, δεδομένου ότι οι λαοί αυτοί δεν ανήκαν στο σλαβικό γένος. Ως εκ τούτου, το 1589 όταν ανακηρύχθηκε δια Πατριαρχικού και Συνοδικού Τόμου η Ορθόδοξη Ἐκκλησία της Ρωσίας σε Πατριαρχείο, δεν συμπεριελήφθησαν σε αυτό τα εδάφη της Βαλτικής. Κατά το έτος 1721 προσαρτήσθηκε πολιτικά η Εσθονία στην αυτοκρατορία της Ρωσίας, με αποτέλεσμα την εκκλησιαστική υπαγωγή και των χωρών της Βαλτικής στο Πατριαρχείο της Μόσχας, χωρίς την άδεια και τη συγκατάθεση του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Εσθονίας το 1918 και την επακολουθήσασα Οκτωβριανή Επανάσταση στη Ρωσία, οι Ορθόδοξοι πιστοί της Εσθονίας απευθύνθηκαν στην Μητέρα Εκκλησία τους, το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ζητώντας αυτόνομο εκκλησιαστικό καθεστώς. Το 1923, επί Πατριάρχου Μελετίου Μεταξάκη, δόθηκε δια Πατριαρχικού και Συνοδικού Τόμου η Αυτονομία της Εκκλησίας της Εσθονίας. Η αυτονομία αυτή καταργήθηκε παράνομα και αντικανονικά από το Πατριαρχείο Μόσχας, την 9η Μαρτίου 1945, μετά την προσάρτηση της Εσθονίας στη Σοβιετική Ένωση, κατά την διάρκεια του Β´ Παγκοσμίου Πολέμου, συστήνοντας την Επισκοπή Ταλλίνης του Πατριαρχείου Μόσχας. Για τον λόγο αυτό ό,τι εσθονικό ορθόδοξο είχε οικοδομηθεί στα χρόνια του ελευθέρου βίου της Αυτονομίας (1923-1940) στοχοποιήθηκε ώστε να ρωσοποιηθεί και να υπαχθεί στο Πατριαρχείο Μόσχας. Μάλιστα ο διορισθείς Ρώσος Μητροπολίτης Ταλλίνης Αλέξιος (μετέπειτα Πατριάρχης Μόσχας και πάσης Ρωσίας) διακήρυσσε απερίφραστα πως «ό,τι είναι εσθονικό, είναι λουθηρανικό· ό,τι είναι ρωσικό, είναι ορθόδοξο». Ο Μητροπολίτης της Αυτόνομης Εκκλησίας της Εσθονίας, Αλέξανδρος, αναγκάσθηκε να εγκαταλείψει τα πάτρια εδάφη και να βρει καταφύγιο στη Δυτική Ευρώπη, μεταφέροντας εκεί την διοίκηση και την διαποίμανση των Εσθονών προσφύγων Ορθοδόξων πιστών εξασφαλίζοντας έτσι την αδιάκοπη κοινωνία της Εσθονικής Εκκλησίας με το Οικουμενικό Πατριαρχείο κα την ύπαρξη, έστω και υπερορίως, της Αυτόνομης Ἐκκλησίας. Μετά την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, οι εναπομείναντες στην Εσθονία κληρικοί και πιστοί, αλλά και η Κυβέρνηση της Εσθονίας ζήτησαν από το Οικουμενικό Πατριαρχείο την επανενεργοποίηση του αυτόνομου καθεστώτος, το δε Οικουμενικό Πατριαρχείο δια της υπ’ αριθμ. 201/20.02.1996 Πατριαρχικής και Συνοδικής Πράξης επανενεργοποίησε το αυτόνομο εκκλησιαστικό καθεστώς και αποκατέστησε με τον τρόπο αυτό την αυτόνομη Εκκλησία της Εσθονίας, όρισε δε ως Τοποτηρητή της Εσθονικής Εκκλησίας τον Σεβ. Αρχιεπίσκοπο Καρελίας και πάσης Φινλανδίας Ιωάννη. Στις 9 Μαρτίου 1999 Κληρικολαϊκή Συνέλευση πρότεινε ως νέο Μητροπολίτη Τάλιν και πάσης Εσθονίας τον τότε Επίσκοπο Ναζιανζού Στέφανο (Χαραλαμπίδη). Η Αγία και Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου αποδέχτηκε την απόφαση της Κληρικολαϊκής Συνόδου και προχώρησε στην ενθρόνισή του στις 21 Μαρτίου. Με αφορμή την επέτειο των 100 χρόνων από την απόδοση καθεστώτος αυτονομίας στην Εσθονική Αποστολική Ορθόδοξη Εκκλησία, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, πραγματοποίησε επίσκεψη στη χώρα τον Σεπτέμβριο του 2023. Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος είχε συναντήσεις με την πολιτειακή και πολιτική ηγεσία και χοροστάτησε στη δοξολογία, για την εκατονταετηρίδα της αυτονομίας, στον Καθεδρικό Ναό Αγίων Συμεών και Άννης στο Ταλλίν. Βασ. Σταυρίδης, "Εσθονίας, Μητρόπολις", Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια, τόμ. 5, εκδ. Μαρτίνος Αθ., Αθήνα 1964, στ. 908-910 Kalmar Ulm Μελέτιος, Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Εσθονίας στο παρελθόν και το παρόν και η σχέση της με το Οικουμενικό Πατριαρχείο (διδ. διατριβή), Θεσσαλονίκη 2006 Ορθόδοξη Εκκλησία της Εσθονίας - Ιστοσελίδα του Οικουμενικού Πατριαρχείου Ορθόδοξη Εκκλησία της Εσθονίας