Η Μαύρη Ντάλια (ταινία)

Η Μαύρη Ντάλια (αγγλικά: The Black Dahlia‎) είναι νεο-νουάρ θρίλερ ταινία Αμερικανικής παραγωγής του 2006 σε σκηνοθεσία Μπράιαν Ντε Πάλμα και σενάριο των Ντε Πάλμα και Τζος Φρίντμαν, προσαρμοσμένο από το ομότιτλο μυθιστόρημα του Τζέιμς Έλροϊ του 1987, το οποίο είναι εμπνευσμένο με τη σειρά του από την ευρέως εντυπωσιακή δολοφονία της Ελίζαμπεθ Σορτ. Με πρωταγωνιστές τους Τζος Χάρτνετ, Σκάρλετ Γιόχανσον, Άαρον Έκχαρτ και Χίλαρι Σουάνκ, η ταινία ακολουθεί δύο ντετέκτιβ της αστυνομίας του Λος Άντζελες που ερευνούν τη δολοφονία της Σορτ, οδηγώντας τους σε μια σειρά από συγκλονιστικές αποκαλύψεις. Η Μία Κίρσνερ, ο Μάικ Σταρ, η Φιόνα Σο, ο Τζον Κάβανο, η Ρέιτσελ Μάινερ και η Ρόουζ Μακ Γκάουαν εμφανίζονται σε υποστηρικτικού ρόλους. Τα δικαιώματα για το μυθιστόρημα είχαν αγοραστεί από τον Ντε Πάλμα μια δεκαετία πριν, με τον Ντέιβιντ Φίντσερ αρχικά να σκηνοθετεί την ταινία. Ο Ντε Πάλμα τελικά προσλήφθηκε αφού ο Φίντσερ αποχώρησε για να σκηνοθετήσει το Zodiac . Η κύρια φωτογράφιση ξεκίνησε στο Πέρνικ και τη Σόφια τον Απρίλιο του 2005, με επιπλέον λήψεις στο Λος Άντζελες. Η Μαύρη Ντάλια έκανε πρεμιέρα στο 63ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας στις 30 Αυγούστου 2006, όπου ήταν υποψήφια για το Χρυσό Λέοντα. Κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους στις Ηνωμένες Πολιτείες στις 15 Σεπτεμβρίου 2006, σε μεγάλο βαθμό με αρνητική υποδοχή από τους κριτικούς και ήταν μια αποτυχία στο box office, εκδιώκοντας ουσιαστικά τον Ντε Πάλμα από το σύστημα στούντιο του Χόλιγουντ, με τις επόμενες παραγωγές του να γυρίζονται και να χρηματοδοτούνται στο εξωτερικό. Παρά την κριτική και οικονομική αποτυχία της, η ερμηνεία της Κίρσνερ εγκωμιάστηκε ευρέως και ο Βίλμος Ζσίγκμοντ προτάθηκε για το Όσκαρ Καλύτερης Φωτογραφίας στα 79α Όσκαρ.

 Οι ντετέκτιβ του LAPD Ντουάιτ "Μπάκι" Μπλάιχερτ και Λι Μπλάνσαρ εργαζόνται ως συνεργάτες αφού συμμετάσχουν σε έναν αγώνα πυγμαχίας για να συγκεντρώσουν χρήματα για το τμήμα. Ο Λι συστήνει τον Μπάκι στη φίλη του Κέι Λέικ και το τρίο γίνεται αχώριστο. Ο Μπάκι σοκάρεται όταν η Κέι του λέει ότι δεν κοιμάται με τον Λι και αργότερα προσπαθεί να τον αποπλανήσει, αλλά εκείνος αρνείται. Ανακαλύπτει επίσης ότι η Κέι έχει χαρακτηριστεί με τα αρχικά "BD", για τον Bobby DeWitt, τον γκάνγκστερ του οποίου η σύλληψη και η καταδίκη για μια μεγάλη ληστεία τράπεζας έκανε την καριέρα του Λι. Αμέσως μετά, στις 15 Ιανουαρίου 1947, το τεμαχισμένο σώμα της Ελίζαμπεθ Σορτ βρέθηκε και ονομάστηκε "Η Μαύρη Ντάλια" από τον Τύπο. Και οι δύο ντετέκτιβ αποκτούν εμμονή με την επίλυση της υπόθεσης. Ο Μπάκι μαθαίνει ότι η Ελίζαμπεθ ήταν μια επίδοξη ηθοποιός που εμφανίστηκε σε μια πορνογραφική ταινία και έκανε παρέα με λεσβίες. Πηγαίνει σε ένα λεσβιακό νυχτερινό κέντρο όπου γνωρίζει τη Μαντλίν Λίνσκοτ η οποία μοιάζει πολύ με την Ελίζαμπεθ. Η Μαντλίν, η οποία προέρχεται από μια επιφανή οικογένεια, λέει στον Μπάκι ότι ήταν «πολύ δεμένη» με την Ελίζαμπεθ, αλλά του ζητά να κρατήσει το όνομά της μακριά από την υπόθεση με αντάλλαγμα σεξουαλικές χάρες. Τον συστήνει στους πλούσιους γονείς της σχεδόν αμέσως. Η εμμονή του Λι τον οδηγεί να γίνει ακανόνιστος και καταχρηστικός απέναντι στην Κέι. Αφού ο Λι και ο Μπάκι έχουν μια άσχημη διαμάχη για μια προηγούμενη υπόθεση, ο Μπάκι πηγαίνει στον Λι και στην Κέι για να ζητήσει συγγνώμη, μόνο για να μάθει από την ίδια ότι ο Λι απαντούσε σε μια συμβουλή για τον Μπόμπι Ντε Βιτ. Ο Μπάκι βρίσκει τον Ντε Βιτ στο αίθριο ενός κτιρίου προτού τον πυροβολήσει ο Λι, και μετά βλέπει έναν άντρα να τρέχει πριν βγει μια δεύτερη φιγούρα και κόψει τον λαιμό του Λι. Ο Λι και ο άντρας που κρατά το σχοινί πέφτουν πάνω από το κιγκλίδωμα και πεθαίνουν αρκετούς ορόφους πιο κάτω. Η θλίψη της απώλειας του Λι ωθεί τον Μπάκι και την Κέι να κάνουν σεξ. Το επόμενο πρωί, ο Μπάκι βρίσκει χρήματα κρυμμένα στο μπάνιο του Λι και της Κέι. Ο Κέι αποκαλύπτει ότι ήταν η κοπέλα του Ντε Βιτ και ότι εκείνος την κακοποίησε. Ο Λι έσωσε την Κέι, έκλεψε τα χρήματα του Ντε Βιτ και έβαλε τον Ντε Βιτ πίσω από τα κάγκελα. Ο Μπάκι συνειδητοποιεί ότι ο Λι ήταν εκεί για να σκοτώσει τον Ντε Βιτ και φεύγει, εξαγριωμένος, για να επιστρέψει στη Μαντλίν, όπου παρατηρεί έναν πίνακα με έναν κλόουν επιφυλακτικός. Η Κέι τον ακολουθεί και τρομοκρατείται όταν βλέπει την εντυπωσιακή ομοιότητα της Μαντλίν με τη Ντάλια. Ο Μπάκι αρχίζει να ενώνει τα κομμάτια και θυμάται τα στηρίγματα σε μια άλλη ταινία που ταιριάζουν με το σετ της πορνογραφικής ταινίας της Ελίζαμπεθ. Οι τίτλοι τέλους ευχαριστούσαν τον Έμμετ Λίνσκοτ, τον πατέρα της Μαντλίν, και ο Μπάκι ψάχνει βαθύτερα σε μια ιστορία που είπε η Μαντλίν για αυτόν χρησιμοποιώντας παλιά σκηνικά ταινιών για να χτίσει ένα φτηνό σπίτι με πυροπαγίδα. Σε ένα άδειο σπίτι κάτω από την επιγραφή του Χόλιγουντ που χτίστηκε από τον Έμετ, ο Μπάκι αναγνωρίζει το σκηνικό που χρησιμοποιήθηκε στην ταινία της Ελίζαμπεθ. Βρίσκει στοιχεία σε έναν αχυρώνα στην ιδιοκτησία ότι η Ελισάβετ σκοτώθηκε και σφαγιάστηκε εκεί, καθώς και ένα σχέδιο ενός άνδρα με ένα χαμόγελο της Γλασκώβης. Το σχέδιο ταιριάζει με τον πίνακα στο σπίτι της Μαντλίν και το φρικιαστικό χαμόγελο που χαράχτηκε στο πρόσωπο της Ελίζαμπεθ. Ο Μπάκι αντιμετωπίζει τη Μαντλίν και τον πατέρα της στο σπίτι τους και η μητέρα της, Ραμόνα, αποκαλύπτει ότι σκότωσε την Ελίζαμπεθ. Ομολογεί ότι η Μαντλίν δεν ήταν πατέρας του Έμετ, αλλά της καλύτερής του φίλης, Τζόρτζι. Λέει ότι η Τζόρτζι ερωτεύτηκε την ώρα που έβλεπε την Ελίζαμπεθ να παίρνει μέρος στην πορνογραφία. Η Ραμόνα ενοχλήθηκε από την ιδέα του Τζορτζ να κάνει σεξ με κάποιον που έμοιαζε τόσο πολύ με τη δική του κόρη και παρέσυρε την Ελίζαμπεθ στο σπίτι και τη σκότωσε. Πριν αποφασίσει ο Μπάκι τι θα κάνει, η Ραμόνα αυτοπυροβολείται. Λίγες μέρες αργότερα, θυμούμενος κάτι που είπε ο Λι κατά τη διάρκεια της έρευνας, ο Μπάκι επισκέπτεται την αδερφή της Μαντλίν, Μάρθα με μερικές ερωτήσεις. Μαθαίνει ότι ο Λι γνώριζε για τη Μαντλίν και την Ελίζαμπεθ και εκβίασε τον πατέρα της Μαντλίν για να το κρατήσει κρυφό. Ο Μπάκι βρίσκει τη Μαντλίν σε ένα άθλιο μοτέλ και εκείνη παραδέχεται ότι ήταν εκείνη που έκοψε το λαιμό του Λι. Αν και επιμένει ότι ο Μπάκι θέλει να κάνει σεξ μαζί της αντί να τη σκοτώσει, εκείνος της λέει ότι κάνει λάθος και τη σκοτώνει. Ο Μπάκι πηγαίνει στο σπίτι της Κέι, η οποία τον προσκαλεί μέσα και κλείνει την πόρτα. Τζος Χάρτνετ ως Ντουάιτ "Μπάκι" Μπλάιχερτ Σκάρλετ Γιόχανσον ως Κάθριν Λέικ Άαρον Έκχαρτ ως Λι Μπλάνσαρ Χίλαρι Σουάνκ ως Μαντλίν Λίνσκοτ Μία Κίρσνερ ως Ελίζαμπεθ Σορτ Μία Φράι ως Laverne Bartender Μάικλ Φλάνιγκαν ως υπάλληλος γραφείου Ρόουζ Μακ Γκάουαν ως Σέριλ Σάντον Τζεμάιμα Ρούπερ ως Λόρνα Μερτζ Τζον Κάβανα ως Έμμεττ Λίνσκοτ Ρίτσαρντ Μπρέικ ως Μπόμπυ Ντέγουιτ Γκρεγκ Χένρυ ως Πιτ Λούκινς Λούις Ντάνιελ Πόνσε ως Εμπό Ρέιτσελ Μάινερ ως Μάρθα Λίνσκοτ Ο Τζέιμς Χάρις επέλεξε τα δικαιώματα της ταινίας για το μυθιστόρημα λίγο μετά τη δημοσίευσή του το 1987. Σχεδίαζε να το σκηνοθετήσει και ολοκλήρωσε ένα σενάριο πριν εγκαταλείψει το έργο για να κάνει μια άλλη ταινία. Το έργο στη συνέχεια παρέμεινε ανενεργό για αρκετά χρόνια. Το 1997, το Λος Άντζελες: Εμπιστευτικό, το τρίτο βιβλίο του Ελρόι, προσαρμόστηκε στην ομώνυμη ταινία με μεγάλη επιτυχία και αναγνώριση από τους κριτικούς. Η επιτυχία του είχε ως αποτέλεσμα πολλά στούντιο να ενδιαφέρονται να διασκευάσουν άλλα μυθιστορήματα του Ελρόι. Η Universal απέκτησε τα δικαιώματα της Μαύρης Ντάλιας λίγο μετά την κυκλοφορία του Λος Άντζελες: Εμπιστευτικό . Ο Τζος Φρίντμαν προσλήφθηκε για να γράψει το σενάριο. Ο Φρίντμαν ισχυρίστηκε ότι δούλεψε στο σενάριο από το 1997 έως το 2005. Το αρχικό του σενάριο περιλάμβανε μια εμφάνιση από τους Ράσελ Κρόου και Γκάι Πιρς, επαναλαμβάνοντας τους ρόλους τους ως Μπαντ Γουάιτ και Έντμουντ Έξλεϊ αντίστοιχα. Ήδη από το 1998, ο Ντέιβιντ Φίντσερ ήταν προσηλωμένος στη σκηνοθεσία του έργου. Ο Φίντσερ οραματίστηκε την ιστορία ως μια μίνι σειρά πέντε ωρών, αξίας 80 εκατομμυρίων δολαρίων, με αστέρες του κινηματογράφου. Ωστόσο, το σχέδιο απέτυχε και ο Φίντσερ άφησε το έργο και προχώρησε στη σκηνοθεσία του Zodiac . Ο Μάικλ Ντάγκλας, ο Τζόνι Ντεπ, ο Γκάμπριελ Μπερν και ο Μπίλι Κράνταπ θεωρούνταν ότι θα έπαιρναν τον ρόλο του Λι Μπλάνσαρντ. Οι Πολ Γουόκερ, Στήβεν Ντορφ και Κρις Ο' Ντόνελ θεωρήθηκαν για τον Μπάκι Μπλάιχερτ. Η Φέιρουζα Μπαλκ και η Τίφανι Θίσεν θεωρήθηκαν υποψήφιες για την Ελίζαμπεθ Σορτ. Η Σέριλιν Φεν, η οποία ήταν το πρώτο όνομα για το μέρος στα τέλη της δεκαετίας του ογδόντα, ήταν επίσης διεκδικήτρια. Η ταινία ήταν αρχικά στην προπαραγωγή με τον Ντέιβιντ Φίντσερ ως σκηνοθέτη, τον Τζος Χάρτνετ να υποδύεται τον Μπάκι Μπλάιχερτ και τον Μαρκ Γουόλμπεργκ για τον Λι Μπλάνσαρντ. Ο Γουόλμπεργκ αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τις σπουδές του λόγω διαφωνιών προγραμματισμού με τα προγραμματισμένα γυρίσματα του The Italian Job . Ο Φίντσερ αρχικά οραματίστηκε «μια μίνι σειρά πέντε ωρών, αξίας 80 εκατομμυρίων δολαρίων με αστέρες του κινηματογράφου». Ο Φίντσερ προφανώς ήθελε την Julianna Margulies για τη Madeleine και τη Τζένιφερ Κόνελι για την Elizabeth. Ο Φίντσερ τελικά εγκατέλειψε το έργο καθώς ένιωθε ότι δεν θα μπορούσε να κάνει την ταινία ακριβώς όπως την είχε οραματιστεί. Όταν ο Ντε Πάλμα έγινε σκηνοθέτης, αντικατέστησε τον Γουόλμπεργκ με τον Ααρον Εκχαρτ λίγο πριν ξεκινήσουν τα γυρίσματα τον Απρίλιο του 2005. Ο Χάρτνετ είχε παραμείνει προσκολλημένος στο έργο όλο αυτό το διάστημα. Η Γκουέν Στεφάνι θεωρήθηκε υποψηφια για τον ρόλο της Κέι Λέικ. Η Εύα Γκριν προτάθηκε ο ρόλος της κακιάς Μαντλίν Λίνσκοτ, αλλά αρνήθηκε καθώς φοβόταν ότι θα τύχει της μοιραίας γυναίκας. Η Κέιτ Μπεκινσέιλ, η Φέιρουζα Μπαλκ (η οποία είχε προηγουμένως προταθεί για τη Dahlia) και η Ρέιτσελ Μπίλσον πέρασαν επίσης οντισιόν για τον ρόλο. Ο Ντε Πάλμα ήθελε αρχικά τη Μάγκι Τζίλενχαλ για τον ρόλο της Ελίζαμπεθ Σορτ, αλλά αυτή αρνήθηκε καθώς δεν της άρεσε πώς χρησιμοποιήθηκε η δολοφονία ως μέρος της πλοκής και ένιωθε ότι η ιστορία δεν σεβόταν τη μνήμη της Σορτ. Η Ρόουζ Μακ Γκάουαν πέρασε από οντισιόν για τον ρόλο, αλλά τελικά επιλέχτηκε για έναν υποστηρικτικό ρόλο ως συγκάτοικο της Σορτ. Η Μία Κίρσνερ προσλήφθηκε αρχικά για να διαβάσει ατάκες με πιθανούς ηθοποιούς στις οντισιόν. Το αρχικό σενάριο δεν παρουσίαζε τον χαρακτήρα της στην οθόνη. Ωστόσο, ο Ντε Πάλμα, εντυπωσιασμένη από την Kirshner, έγραψε τελικά τον χαρακτήρα της Short στην ταινία μέσω δοκιμαστικών και πολλών αναδρομών «όπου βλέπετε τη ζωή της να εκφυλίζεται». Η Κίρσνερ είπε ότι ένιωθε τεράστια ευθύνη να αποδώσει δικαιοσύνη στην πραγματική Elizabeth Short και να τιμήσει τη μνήμη της. Πήρε την απόφαση να μην κοιτάξει τις αρχικές φωτογραφίες της αυτοψίας και να επικεντρωθεί στην Ελίζαμπεθ Σορτ όπως ήταν στη ζωή της. Η Μία Κίρσνερ θα λάμβανε την αναγνώριση των κριτικών για την απόδοσή της. Ο Ντε Πάλμα αρχικά σκόπευε να γυρίσει την ταινία στη Γαλλία. Ο σχεδιαστής παραγωγής Dante Ferretti άρχισε να σχεδιάζει σκηνικά για την ταινία στην Ιταλία. Η κύρια φωτογραφία ξεκίνησε την 1η Απριλίου 2005 στο Πέρνικ και αργότερα στη Σόφια της Βουλγαρίας, με εκτιμώμενο κόστος 50 εκατομμύρια δολάρια. Εκείνη την εποχή, ήταν η πιο ακριβή ταινία που γυρίστηκε ποτέ στη χώρα. Ένα σκηνικό στο πίσω μέρος των Nu Boyana Film Studios στη Σόφια χρησιμοποιήθηκε για να αναπαραστήσει το Leimert Park. Μόνο μερικές εξωτερικές σκηνές γυρίστηκαν στο Λος Άντζελες: το MacArthur Park, το Pantages Theatre (και το παρακείμενο μπαρ The Frolic Room) στο Hollywood and Vine, και τα διαμερίσματα Alto-Nido είναι ίσως τα πιο αναγνωρίσιμα ορόσημα. Τα Stan Winston Studios σχεδίασαν μερικά από τα πρακτικά εφέ της ταινίας, συμπεριλαμβανομένου του ανδρεικέλου του πτώματος της Kirshner που εμφανίζεται νωρίς στην ταινία. Το εικονικό ανδρείκελο δημοπρατήθηκε δημόσια τον Ιούνιο του 2022. Στην ταινία εμφανίζονται επίσης σκηνές από την ταινία του 1928 The Man Who Laughs . Ο Τζέιμς Χόρνερ ήταν αρχικά στο έργο για να γράψει τη μουσική της ταινίας, αλλά τον Φεβρουάριο του 2006, αναφέρθηκε ότι ο Μαρκ Ισάμ τον είχε αντικαταστήσει. Η αρχική περικοπή της ταινίας από τον Ντε Πάλμα διήρκεσε τρεις ώρες, αλλά μειώθηκε σε λίγο περισσότερο από δύο ώρες μετά από επιμονή των παραγωγών. Ο συγγραφέας Ελρόι, ο οποίος άσκησε έντονη κριτική στην έκδοση που κυκλοφόρησε, ισχυρίζεται ότι αυτή η πρόχειρη κοπή είναι μια ανώτερη εκδοχή της ταινίας και μια πιο πιστή προσαρμογή του μυθιστορήματός του. Η Universal Pictures Home Entertainment κυκλοφόρησε την Μαύρη Ντάλια σε DVD στις 26 Δεκεμβρίου 2006. Μια έκδοση Blu-ray κυκλοφόρησε από τη Universal στις 7 Σεπτεμβρίου 2010. Η Mill Creek Entertainment επανκυκλοφόρησε την ταινία σε Blu-ray τον Ιούλιο του 2022, αν και τα μπόνους που βρέθηκαν στον δίσκο της Universal απουσιάζουν από αυτήν την κυκλοφορία. Η ταινία άνοιξε στις 15 Σεπτεμβρίου 2006 σε 2.226 κινηματογραφικές αίθουσες και ήρθε στη δεύτερη θέση το πρώτο Σαββατοκύριακο της (πίσω από την νεοφερμένο Gridiron Gang ), με 10 εκατομμύρια δολάρια. Ολοκλήρωσε τη πορεία της αφού εισέπραξε εγχώρια 22,5 εκατομμύρια δολάρια στη Βόρεια Αμερική και 27,8 εκατομμύρια δολάρια σε ξένες χώρες σε παγκόσμιο σύνολο 49,3 εκατομμυρίων δολαρίων, έναντι προϋπολογισμού παραγωγής 50 εκατομμυρίων δολαρίων. Πολύ αναμενόμενη από πολλούς μετά την επιτυχία του Λος Άντζελες: Εμπιστευτικό, η ταινία έλαβε ανάμεικτες έως αρνητικές κριτικές από τους κριτικούς. Στο Rotten Tomatoes, η ταινία κατέχει ποσοστό αποδοχής 32%, με βάση 194 κριτικές, με μέση βαθμολογία 4,85/10. Η συναίνεση του ιστότοπου δηλώνει: Αν και αυτό το φιλόδοξο νουάρ αστυνομικό δράμα αποτυπώνει την ατμόσφαιρα της εποχής του, υποφέρει από υποβαθμισμένες ερμηνείες, περίπλοκη ιστορία και τις αναπόφευκτες συγκρίσεις με άλλες, πιο επιτυχημένες ταινίες του είδους του. Στο Metacritic, η ταινία έχει βαθμολογία 49 στα 100, με βάση 35 κριτικές, υποδεικνύοντας ανάμεικτες ή μέτριες κριτικές. Στο CinemaScore, το κοινό έδωσε στην ταινία μέσο βαθμό "D+" σε κλίμακα από το Α+ έως το F. Ο Πίτερ Τράβερς του περιοδικού Rolling Stone σχολίασε ότι «ο Ντε Πάλμα πετάει τα πάντα στην οθόνη, αλλά σχεδόν τίποτα δεν κολλάει». Ο Τζέι Χόμπερμαν του The Village Voice δήλωσε ότι η ταινία «σπάνια πετυχαίνει το ραψωδικό (πόσο μάλλον το παραληρηματικό)». Ο Τζεφ Σάιμον του The Buffalo News θεώρησε τη Μαύρη Ντάλια «τη χειρότερη μεγάλη ταινία της χρονιάς» και «μια κακή πλαστή ταινία νουάρ στο Saturday Night Live», αναφέροντας το casting της ως ουσιαστικό ζήτημα. Ωστόσο, η ερμηνεία της Κίρσνερ ως Ελίζαμπεθ Σορτ εγκωμιάστηκε από πολλούς κριτικούς: η Στέφανι Ζάκαρεκ του Salon, σε μια εν πολλοίς αρνητική κριτική, σημειώνει τον ομώνυμο χαρακτήρα που έπαιξε υπέροχα η Μία Κίρσνερ. Ο Mick LaSalle έγραψε ότι η Κίρσνερ «κάνει πραγματική εντύπωση για τη Ντάλια ως μια θλιβερή, μοναχική ονειροπόλα κοπέλα, μια αξιολύπητη φιγούρα». Η JR Jones του Chicago Reader περιέγραψε την ερμηνεία της ως «στοιχειωτική» και ότι οι φανταστικές δοκιμές της οθόνης «παραδίδουν το συναισθηματικό σκοτάδι που τόσο λείπει από την υπόλοιπη ταινία». Η Μαύρη Ντάλια στην IMDb Η Μαύρη Ντάλια στο Box Office Mojo Η Μαύρη Ντάλια στο Rotten Tomatoes The Black Dahlia στο Metacritic A Dark Moment in the Harsh Hollywood Sun - The New York Times, February 5, 2006