Χένριχ Φόκε

Ο Χένριχ Φόκε (Henrich Focke, 8 Οκτωβρίου 1890 – 25 Φεβρουαρίου 1979) ήταν Γερμανός αεροπόρος. Αποτέλεσε πρωτοπόρο της αεροπορίας, ήταν συνιδρυτής των εταιρειών «Φόκε-Βουλφ» (Γερμανικά: «Focke-Wulf») μαζί με τον Γκέοργκ Βουλφ και «Φόκε-Άχγκελις» (Γερμανικά: «Focke-Achgelis») μαζί με τον Γκερντ Άχγκελις, είναι γνωστό ως «πατέρα του ελικοπτέρου» και το αξονικό σύστημα πρόωσης τουρμπινοκινητήρα που δημιούργησε χρησιμοποιείται από τα περισσότερα είδη ελικοπτέρων στο κόσμο.

 Ο Χένριχ Φόκε γεννήθηκε στις 8 Οκτωβρίου 1890 στη Βρέμη, Βασίλειο της Βυρτεμβέργης, Γερμανική Αυτοκρατορία. Ο πατέρας του, ο Γιόχαν Φόκε, ήταν ο ιδρυτής του «Μουσείου Φόκε» στη Βρέμη. Η μητέρα του λεγόταν Λουίζ (πατρικό όνομα Στάμερ). Αν και στο σχολείο είχε αποδειχθεί μέτριος στα μαθηματικά, το 1908 ξεκίνησε τις σπουδές του σαν μηχανολόγος μηχανικός στο «Ανώτερο Ινστιτούτο Τεχνικής Εκπαίδευσης» στο Αννόβερο. Γύρω στο 1910 ο Χένριχ Φόκε με την υποστήριξη του αδελφού του, Βίλχελμ Φόκε, κατασκεύασαν ένα εύκολο αεροπλάνο σχήματος πάπιας από ατσάλινους σωλήνες και μπαμπού, το οποίο έφερε έναν κινητήρα 8 ίππων. Οι προσπάθειες εκκίνησης στην πλατεία της Βρέμης δεν πέτυχαν, κίνησαν όμως το ενδιαφέρον του - κατά 5 χρόνια νεότερο - Γκέοργκ Βουλφ με τον οποίο έγιναν φίλοι. Ο Βουλφ έμεινε τόσο εκστασιασμένος από την πτήση, ώστε παράτησε το Σχολείο του λίγο πριν από τις τελικές εξετάσεις και άρχισε να κατασκευάζει αεροπλάνα. Το 1914 αυτός και ο Βουλφ καλέστηκαν να παρουσιαστούν για τη στρατιωτική τους θητεία και ο Φόκε πήρε αναβολή στράτευσης λόγω καρδιακών προβλημάτων, αλλά τελικά κατατάχθηκε σε ένα σύνταγμα πεζικού. Αφού υπηρέτησε στο ανατολικό μέτωπο, μετατέθηκε στην γερμανική πολεμική αεροπορία, ή όπως ονομαζόταν τότε «Αυτοκρατορική Αεροπορική Υπηρεσία της Γερμανίας» (Γερμανικά: Die Fliegertruppen des deutschen Kaiserreiches). Ο Φόκε συνέχισε τις σπουδές του μετά τον πόλεμο και αποφοίτησε το 1920 με διάκριση «Dipl-Ing (MS)» (μεταπτυχιακός τίτλος). Η πρώτη του δουλειά ήταν στην εταιρεία «Φράνκε» (Γερμανικά: «Francke») στη Βρέμη ως σχεδιαστής των συστημάτων νερού και φυσικού αερίου. Ταυτόχρονα, συνέχισε τους αεροναυτικούς πειραματισμούς του και μαζί με τον Βουλφ σχεδίασαν το νέο - τότε - κινητήρα «A VII», εξέλιξη του «A VI». Το 1924, μαζί με τους Γκέοργκ Βουλφ και Δρ. Βέρνερ Νάουμαν (Γερμανικά: Werner Naumann) ίδρυσαν την εταιρεία «Φόκε-Βουλφ» (Επίσημος τίτλος: «Focke-Wulf-Flugzeugbau AG»). Στις 29 Σεπτεμβρίου 1927 κατά τη διάρκεια μιας επίδειξης μονοκινητήριας πτήσης ενός «Focke-Wulf F 19 Ente», χάλασε το σύστημα πλοήγησης και το αεροσκάφος έπεσε. Ο Βουλφ βρισκόταν μέσα στο αεροσκάφος και σκοτώθηκε. Το 1930 το «Ινστιτούτο Τεχνολογίας του Ντάντσιχ» προσέφερε στον Φόκε θέση επίτιμου καθηγητή, μια τιμή που αρνήθηκε. Το 1931 η πόλη της Βρέμης του απένειμε τον τίτλο του καθηγητή. Το ίδιο έτος, η «Focke-Wulf» συγχωνεύθηκε με την εταιρία «Albatros Flugzeugwerke». Με ειδική άδεια εκμετάλλευσης του 1933, η «Focke-Wulf» κατασκεύασε τα αυτόγυρα «C. 19» και «C. 30» για τον ισπανό πολιτικό μηχανικό, πιλότο και αεροναυπηγό, Χουάν ντε λα Θιέρβα (Ισπανικά: Juan de la Cierva y Codorníu) και ο Φόκε εμπνεύστηκε από αυτό και σχεδίασε το πρώτο ελικόπτερο του κόσμου, το «Focke-Wulf Fw 61», το οποίο πέταξε για πρώτη φορά στις 26 Ιουνίου 1936 από την Χάνα Ράιτς στην αρένα «Ντόιτσλαντ-χάλλε» (Γερμανικά: «Deutschlandhalle»). Το 1936 οι μέτοχοι της εταιρείας «Focke-Wulf» έδιωξαν τον Φόκε από την εταιρεία. Αν και φαινομενικά ο λόγος εκδίωξής του ήταν ότι ο Φόκε θεωρούνταν «πολιτικά αναξιόπιστος» από το ναζιστικό καθεστώς, στην πραγματικότητα το κράτος χρειαζόταν την εργοστασιακή ικανότητα παραγωγής της «Focke-Wulf» για την κατασκευή αεροσκαφών «Messerschmitt Bf 109». Η εταιρεία εξαγοράστηκε από AEG, αλλά σύντομα μετά από αυτό, το Υπουργείο Αεροπορίας, εντυπωσιασμένο από το ελικόπτερο «Focke-Wulf Fw 61», πρότεινε στην Φόκε την έναρξη μιας νέας εταιρείας με σκοπό την περαιτέρω ανάπτυξη του ελικοπτέρου και απαίτησε ένα νέο βελτιωμένο σχεδιασμό που να μπορεί να μεταφέρει 700 κιλά ωφέλιμου φορτίου. Ο Φόκε ίδρυσε την εταιρεία «Φόκε-Άχγκελις» (Επίσημος τίτλος: «Focke, Achgelis und Co. GmbH») στις 27 Απριλίου 1937 σε συνεργασία με τον Γκερντ Άχγκελις, και ξεκίνησαν παραγωγή το 1938 στην πόλη Ντέλμενχορστ, στην Κάτω Σαξωνία. Η νέα εταιρεία δημιούργησε το πειραματικό «Focke-Achgelis Fa 225» χρησιμοποιώντας την άτρακτο ενός ανεμόπτερου «DFS 230» και το ρότορα από ένα «Focke-Achgelis Fa 225». Ένα άλλο έργο της εταιρείας ήταν το «Focke-Achgelis Fa 330» με ρότορα ικανό να αναπτυχθεί από υποβρύχιο ταχύτατα, αν και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε με ανιχνευτικό ρόλο. Ήταν αποθηκευμένα σε στεγανά μέρη στο κατάστρωμα του υποβρυχίου και χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου. Μια ενισχυμένη έκδοση του οχήματος θα ήταν η «Focke-Achgelis Fa 336» που ήταν στη φάση του σχεδιασμού, όταν τελείωσε ο πόλεμος, αλλά κατασκευάστηκε στη Γαλλία μεταπολεμικά δοκιμαστικά. Στη συνέχεια ο Φόκε κατασκεύασε το ελικόπτερο μεταφοράς βαρέων φορτίων «Focke-Achgelis Fa 223 Drache», και σχεδίασε το «Fa 224», «Fa 266», «Fa 269», «Fa 283», «Fa 284», και το «Fa 336» κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Παρήχθησαν ελάχιστα ελικόπτερα μεταφοράς βαρέων φορτίων «Fa 223», αλλά ακόμη και το πρωτότυπο έθεσε ένα νέο ρεκόρ ταχύτητας, ξεπερνώντας τα 182 χλμ/ώρα και ρεκόρ ανόδου στα 8,8 μέτρα/δευτερόλεπτο το 1940. Μεταγενέστερα πολεμικά μοντέλα χρησιμοποιήθηκαν κυρίως για ορεινές μεταφορές στρατευμάτων, για διασώσεις και ανάκτηση αεροσκαφών που είχαν συντριβεί. Το ελικόπτερο ήταν εφοδιασμένο με ένα πολυβόλο τοποθετημένο στη μύτη του σκάφους, και μπορούσε να φέρει μία ή δύο βόμβες, αλλά το «Drache» («Δράκος») δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ σε μάχη. Προς το τέλος του Τρίτου Ράιχ ο Φόκε ξεκίνησε τις εργασίες σχεδιασμού για το «Φόκε Ρόχεν» (Γερμανικά: «Focke Rochen»), επίσης γνωστό ως «Γρήγορο Αεροπλάνο» (Γερμανικά: «Schnellflugzeug»). Στις 1 Σεπτεμβρίου 1945 ο Φόκε υπέγραψε συμβόλαιο με τη γαλλική εταιρεία «SNCASE» («Société nationale des constructions aéronautiques du Sud-Est») και βοήθησε στην ανάπτυξη του επιβατικού ελικοπτέρου τους «SE-3000», το οποίο βασίστηκε στο «Focke-Achgelis Fa 223 Drache» και και πραγματοποίησε την πρώτη του πτήση το 1948. Το 1950 εργάστηκε σαν σχεδιαστής στην εταρεία «Γερμανική Εταιρεία Αυτοκινήτου» (Γερμανικά: «Norddeutsche Fahrzeugwerke») στο Βιλχελμσχάφεν. Το 1952, ο Φόκε και άλλα μέλη της πρώην ομάδας σχεδιασμού του, προσλήφθηκαν από το «Αεροδιαστημικό Τεχνικό Κέντρο» (Πορτογαλικά: «Centro Técnico Aeroespacial», «CTA») της Βραζιλίας, το οποίο εκείνο τον καιρό ήταν το «Τεχνικό Κέντρο Πολεμικής Αεροπορίας», με σκοπό να αναπτύξει ένα μετατρεποπλάνο (Αγγλικά: convertiplane), το «Convertiplano», το οποίο ήταν εμπνευσμένο σε μεγάλο βαθμό από τη δουλειά του Φόκε στο «Focke-Achgelis Fa 269» πάνω στο οποίο εργαζόταν τον καιρό του πολέμου. Επίσης, εκείνο τον καιρό το «CTA» προσέλαβε τον Μπούσμαν (Γερμανικά: Bussmann), πρώην ειδικό συστημάτων μετάδοσης της BMW. Το «Convertiplano» κατασκευάστηκε με την άτρακτο και τα φτερά του «Supermarine Spitfire Mk 15», και πιστεύεται ότι ένα παραδόθηκε στην Αργεντινή ως δείγμα πώλησης. Η Βρετανία αρνήθηκε να προμηθεύσει τον κινητήρα «Armstrong Siddeley Double Mamba» που είχε αρχικά επιλεγεί και το σχέδιο τροποποιήθηκε για να δεχθεί το αεροσκάφος τον κινητήρα «2200 hp Wright». Ο ίδιος κινητήρας χρησιμοποιούνταν από το τετρα-κινητήριο «Lockheed Constellation». Αυτή η αλλαγή απαιτούσε επανασχεδιασμό στο σύστημα μετάδοσης λόγω της αύξησης βάρους και κραδασμών. Περίπου σαράντα εργαζόμενοι και οχτώ εκατομμύρια δολάρια διατέθηκαν για το έργο, και επιτεύχθηκαν πάνω από τριακόσιες απογειώσεις. Ενώ εργαζόταν στο «CTA», ο Φόκε ανέπτυξε επίσης το 1954 το διθέσιο ελαφρύ ελικόπτερο «I.P.D BF-1 Beija-Flor» με κωδική ονομασία «Κολιμπρί», το οποίο έκανε την πρώτη του πτήση στο Σάο Χοσέ ντος Κάμπος, της πολιτείας του Σάο Πάολο στη Βραζιλία, στις 22 Ιανουαρίου 1959. Το «BF-1» ήταν παρόμοιο στο σχεδιασμό με το «Cessna CH-1», με τον κινητήρα «225 hp Continental E225» στη μύτη και τον ιστό του ρότορα να κινείται κάθετα ανάμεσα στα μπροστινά καθίσματα. Το «BF-2» που αναπτύχθηκε πάνω στο «BF-1» πέταξε για πρώτη φορά την 1 Ιανουαρίου 1959, και μετά πραγματοποιήθηκε μια εκτεταμένη εκστρατεία των δοκιμαστικών πτήσεων μέχρι που καταστράφηκε σε ένα ατύχημα. Στη συνέχεια, η εργασία πάνω στο «Beija-Flor» εγκαταλείφθηκε. Ο Φόκε επέστρεψε μόνιμα στη Γερμανία το 1956 και άρχισε να αναπτύσσει ένα τριθέσιο ελικόπτερο που ονομάστηκε «Kolibri» («κολιμπρί») στην εταιρεία «Μπόργκβαρντ» (Γερμανικά: «Borgward») στη Βρέμη, και η πρώτη του πτήση που πραγματοποιήθηκε το 1958. Ενώ εργαζόταν στην «Borgward», ο Φόκε δημιούργησε μια «ανεμοσήραγγα» (Γερμανικά: «windkanal») σε ένα εγκαταλειμμένο υπόστεγο στο κέντρο της Βρέμης. Αυτή η αεροδυναμική σήραγγα ανακαλύφθηκε το 1997 από τον Κάι Στέφεν (Γερμανικά: Kai Steffen) και αποτελεί σήμερα ένα από τα κεντρικά εκθέματα στο μουσείο «Ανεμοσηραγγα του Χένριχ Φόκε» που είναι αφιερωμένο στην εργασία του. Όταν κατέρρευσε η «Borgward» το 1961, ο Φόκε εργάστηκε σαν σύμβουλος μηχανικός στην εταιρεία «Vereinigte Flugtechnische Werke» στη Βρέμη, καθώς και στην «Deutsche Forschungsanstalt für Luft-und Raumfahrt». Ο Φόκε πέθανε στη Βρέμη στις 25 Φεβρουαρίου 1979 (88 ετών). Γκέοργκ Βουλφ Βέρνερ Νάουμαν Γκερντ Άχγκελις Κούρτ Τανκ Focke-Wulf Focke-Achgelis «Die Focke Brüder» ντοκιμαντέρ (2009) του Άικε Μπεσούντεν για το «Radio Bremen» «Mein Lebensweg. Die Memoiren des Bremer Luftfahrt- Pioniers», Peter Kurze, Henrich Focke (1996, Γερμανικά), ISBN 978-3931148911 «Wie die Möwe fliegt», H. Bechhold (1937, Γερμανικά), σελ. 68-93 Επίσημος ιστότοπος «Henrich Fockes Windkanal» (Αγγλικά, Γερμανικά) Ο Χένριχ Φόκε στην Εθνική Γερμανική Βιλιοθήκη (Αγγλικά, Γερμανικά)