Μαρία Πριματσένκο

Η Μαρία Οκσεντίγιβνα Πριματσένκο (ουκρανικά: Марія Оксентіївна Примаченко‎; 12 January 1909 [Π.Η. 30 December 1908] – 18 Αυγούστου 1997) ήταν Ουκρανή ζωγράφος λαϊκής τέχνης, η οποία εργάστηκε σε ναΐφ τέχνη . Αυτοδίδακτη καλλιτέχνης, ασχολήθηκε με τη ζωγραφική, το κέντημα και την κεραμική. Το 1966, η Πριματσένκο τιμήθηκε με το Εθνικό Βραβείο Ταράς Σεφτσένκο της Ουκρανίας . Ο Εκπαιδευτικός, Επιστημονικός και Πολιτιστικός Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών (UNESCO) δήλωσε ότι το 2009 ήταν η χρονιά της Πριματσένκο . Ένας δρόμος στο Κίεβο και ένας μικρότερος πλανήτης έχουν και οι δύο το όνομά της. Ο Πάμπλο Πικάσο είπε κάποτε, αφού επισκέφτηκε μια έκθεση Πριματσένκο στο Παρίσι, «Υποκλίνομαι μπροστά στο καλλιτεχνικό θαύμα αυτής της λαμπρής Ουκρανής».

 Η Πριματσένκο γεννήθηκε σε μια αγροτική οικογένεια και πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της στο χωριό Μπολότνια στο Ιβάνκιβ Ράιον, στην περιφέρεια Κιέβου, μόλις 30 χιλιόμετρα από το Τσερνομπίλ. Παρακολούθησε το σχολείο για τέσσερα χρόνια, προτού υποφέρει από πολιομυελίτιδα, αφήνοντάς της μια σωματική αναπηρία, η οποία επηρέασε τη ζωή και την τέχνη της. Περιέγραψε τους πρώτους καλλιτεχνικούς της πειραματισμούς στη μετέπειτα ζωή της: «Κάποτε, ως νεαρή κοπέλα, φρόντιζα ένα σωρό χήνες. Όταν έφτασα μαζί τους σε μια αμμώδη παραλία, στην όχθη του ποταμού, αφού διέσχισα ένα χωράφι γεμάτο αγριολούλουδα, άρχισα να ζωγραφίζω αληθινά και φανταστικά λουλούδια με ένα ραβδί στην άμμο… Αργότερα, αποφάσισα να ζωγραφίσω τους τοίχους του σπιτιού μου χρησιμοποιώντας φυσικές χρωστικές ουσίες. Μετά από αυτό δεν σταμάτησα ποτέ να σχεδιάζω και να ζωγραφίζω» Κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας, η μητέρα της Πριματσένκο της δίδασκε το κέντημα και στα τέλη της δεκαετίας του 1920 ή στις αρχές της δεκαετίας του 1930 ήταν μέλος του Συνεταιριστικού Κεντήματος του Ιβάνκιβ. Το ταλέντο της αναγνωρίστηκε από την καλλιτέχνη Τετιάνα Φλώρου, η οποία κάλεσε την Πριματσένκο να εργαστεί στο Κεντρικό Πειραματικό Εργαστήρι του Μουσείου Ουκρανικής Τέχνης του Κιέβου το 1935. Στο Κίεβο, η Πριματσένκο υποβλήθηκε σε δύο επεμβάσεις, οι οποίες της επέτρεψαν να σταθεί χωρίς βοήθεια. Επίσης, γνώρισε τον σύντροφό της, Βασίλ Μαριντσούκ, εκεί. Τον Μάρτιο του 1941, ο γιος τους Φέντιρ Πριμαντσένκο γεννήθηκε στο Κίεβο. Αυτή και ο Μαριντσούκ δεν είχαν χρόνο να παντρευτούν πριν πάει στον πόλεμο. Δεν επέστρεψε, και πέθανε στη Φινλανδία. Ο αδερφός της Πριματσένκο σκοτώθηκε από τους Ναζί. Η Πριματσένκο επέστρεψε στο Ιβάνκιβ και εργάστηκε σε συλλογικό αγρόκτημα. Ο Φέντιρ έγινε επίσης λαϊκός καλλιτέχνης και δεξιοτέχνης της ναΐφ τέχνης, και πέθανε το 2008. Οι εγγονοί της Πριματσένκο , Πέτρο και Ιβάν, έγιναν επίσης καλλιτέχνες. Η Πρώτη Δημοκρατική Έκθεση Λαϊκής Τέχνης του 1936 παρουσίασε τους πίνακες της Πριματσένκο. Αυτή η έκθεση παρουσιάστηκε στη Μόσχα, το Λένινγκραντ και τη Βαρσοβία. Η Πριματσένκο βραβεύτηκε με δίπλωμα πρώτου βαθμού για τη συμμετοχή σε αυτή την έκθεση λαϊκής τέχνης. Το 1937, τα έργα της καλλιτέχνιδας εκτέθηκαν στο Παρίσι. Τα έργα της Πριματσένκο ήταν εμπνευσμένα από τις ουκρανικές, και ειδικότερα τις Πολωνικές, λαϊκές παραδόσεις. Περιλαμβάνουν αναφορές στον φυσικό κόσμο και στα παραμύθια. Κατά τη δεκαετία του 1930, έκανε μια μετάβαση από το κέντημα στη ζωγραφική και τα έργα της από αυτήν την περίοδο αποτυπώνονται σε λευκό φόντο. Η τολμηρή και εκφραστική της γραμμή αναπτυσσόταν και συνδύαζε παραδοσιακά ουκρανικά μοτίβα με νέους τρόπους. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960 έως τη δεκαετία του 1980, το στυλ της συνέχισε να αναπτύσσεται, με τους πίνακες να έχουν μια ολοένα και πιο ζωντανή χρωματική παλέτα και μια νέα επιλογή φωτεινών υποβάθρων για τα έργα της. Εκείνη την εποχή άλλαξε υλικό στη ζωγραφική της. Από ακουαρέλα άρχισε να χρησιμοποιεί τέμπερα στην εργασία της. Στη δεκαετία του 1970, η Πριματσένκο άρχισε επίσης να περιλαμβάνει σύντομες φράσεις ή παροιμίες στο πίσω μέρος των καμβάδων της, οι οποίες αφορούσαν το θέμα του έργου. Το 1966, η Πριματσένκο τιμήθηκε με το Εθνικό Βραβείο Ταράς Σεφτσένκο της Ουκρανίας . Ο Εκπαιδευτικός, Επιστημονικός και Πολιτιστικός Οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών (UNESCO) δήλωσε ότι το 2009 ήταν η χρονιά της Πριματσένκο. Την ίδια χρονιά, η λεωφόρος Λιχατσέφ στο Κίεβο μετονομάστηκε προς τιμήν της. Ο Πάμπλο Πικάσο είπε κάποτε, αφού επισκέφτηκε μια έκθεση Πριματσένκο στο Παρίσι, «Υποκλίνομαι μπροστά στο καλλιτεχνικό θαύμα αυτης της λαμπρής Ουκρανής». Οι συνθέσεις της Πριματσένκο εκτέθηκαν σε όλη την πρώην Σοβιετική Ένωση, την Ουκρανία και άλλες χώρες, όπως η Πολωνία, η Βουλγαρία, η Γαλλία και ο Καναδάς. Τα άλμπουμ της δημοσιεύτηκαν ευρέως σε όλο τον κόσμο. Ο πίνακας της Rat on a Journey αντιγράφηκε από τη διάσημη Φινλανδή σχεδιάστρια Κριστίνα Ισόλα σε ένα σχέδιο υφάσματος Άνθρωποι στο Δάσος, που χρησιμοποιήθηκε επίσης από τη Finnair για τη διακόσμηση αεροσκαφών. Το έργο της εμφανίζεται σε γραμματόσημα και νομίσματα από την Ουκρανία. Το 1998, ο μικρός πλανήτης (142624) Πριματσένκο ονομάστηκε από τον Κλιμ Τσουριούμοφ προς τιμήν της. Πάνω από 650 έργα της Πριματσένκο βρίσκονται στη συλλογή του Εθνικού Μουσείου Λαϊκής Διακοσμητικής Τέχνης. Το Ιστορικό και Τοπικό Ιστορικό Μουσείο του Ιβάνκιβ, όπου φυλάσσονταν πολλά έργα της Πριματσένκο, κάηκε κατά τη διάρκεια της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022, με την υποτιθέμενη απώλεια 25 έργων της. Ωστόσο, σύμφωνα με μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης της δημοσιογράφου Τάνια Γκοντσάροβα, οι ντόπιοι κατάφεραν να σώσουν μερικά από τα έργα της Πριματσένκο από τη φωτιά. Σύμφωνα με μια συνέντευξη της δισέγγονης της Πριματσένκο, Αναστασίας Πριματσένκο, στους Times, δέκα από τα έργα της σώθηκαν από έναν ντόπιο, που μπήκε στο μουσείο ενώ φλεγόταν. Ο Βλάντα Λιτοφτσένκο, διευθυντής του Ιστορικού και Πολιτιστικού Αποθέματος Βίσχοροντ, σημείωσε ότι το μουσείο ήταν το σπίτι όχι μόνο των έργων της Πριματσένκο, αλλά και άλλων Ουκρανών καλλιτεχνών, όπως η Χάννα Βέρες, επίσης. Η ίδια δήλωσε: «Άλλη μια από τις ανεπανόρθωτες απώλειες της ιστορικο-πολιτιστικής αρχής της Ουκρανίας είναι η καταστροφή του Ιστορικού-Πολιτιστικού Μουσείου του Ιβάνκιβ από τον επιτιθέμενο σε αυτές τις κολασμένες μέρες για τη χώρα μας».