Κριώα

H Κριώα (αρχαία ελληνικά: Κριώα ή Κριῶα), (ο δήμος: Κριώας) ήταν αρχαίος οικισμός - πόλη και δήμος της Αντιοχίδας (περιοχή της Αρχαίας Αττικής και φυλή της αρχαίας Αθήνας).

 Ο δήμος πήρε πιθανώς το όνομά του από τον μυθικό επώνυμο ήρωα και Τιτάνα Κριό (Κριός ή Κρίος και Κρειός ή Κρείος). Η μορφή του ονόματός του ήρωα αυτού ως «Κριός» είναι η αρχαιότερη και λατρευόταν συμβολικά με τη μορφή κριαριού. Σε αυτό συνηγορεί και το άλλο όνομα του Τιτάνα Κριού, ως ο «Καρνείος», το οποίο ετυμολογείται από τη λέξη «κάρνος», δηλαδή το κριάρι (το αρσενικό πρόβατο). Ο δήμος της Κριώας, ήταν δήμος των Μεσογείων ή του Άστεως. Αν θεωρηθεί, σύμφωνα με μια από τις εκδοχές της ελληνικής μυθολογίας, ότι ο επώνυμος ήρωας του δήμου της Παλλήνης, ήταν ο Τιτάνας Πάλλας, ο γιος του Κριού και όχι ο γιος του βασιλιά της αρχαίας Αθήνας Πανδίονα, τότε ο δήμος της Κριώας πιθανώς να βρισκόταν κοντά στον δήμο της αρχαίας Παλλήνης, αλλά η ακριβής τοποθεσία του δήμου αυτού παραμένει άγνωστη και αβέβαιη, δεν έχει προσδιορισθεί και δεν έχει ακόμα ταυτιστεί επακριβώς. Ο ερευνητής του 19ου αιώνα Διονύσιος Σουρμελής, πίστευε ότι ο δήμος Κριώας βρίσκονταν στην περιοχή του Νταού Πεντέλης, στο Πεντελικό όρος. Ο δήμος, η ύπαρξη του οποίου επιβεβαιώνεται και από διάφορες επιγραφές, ως μέλος της Αντιοχίδας φυλής, συμμετείχε με 1 βουλευτή στην αρχαία Βουλή των 500, κατά την πρώτη περίοδο (508 – 307/306 π.Χ.). Κατά τη δεύτερη (307/306 – 224/223 π.Χ.) και την τρίτη περίοδο (224/223 – 201/200 π.Χ.) ο δήμος αντιπροσωπευόταν με 2 βουλευτές στη Βουλή των 600. Κατά την τέταρτη (201/200 π.Χ. – 126/127) και την πέμπτη περίοδο (126/127 – 3ος αιώνας) είναι άγνωστος ο αριθμός βουλευτών–αντιπροσώπων του δήμου. Ο δημότης της αρχαίας Κριώας ονομαζόταν Κριωεύς. Ο αγαθός Ευελπίδης, ένας από τα κεντρικά πρόσωπα στην κωμωδία «Όρνιθες» του Αριστοφάνη, αναφερόταν ως προερχόμενος από τον δήμο της Κριώας. Υπήρξαν διάφοροι γνωστοί πολίτες από τον δήμο της Κριώας, όπως ο βουλευτής Βαρίγης ο Κριωεύς, ο βουλευτής Βασιλείδης ο Κριωεύς, ο Γλαυκίας ο Κριωεύς γιος του Ηρακλείδου, ο βουλευτής Διογένης ο Κριωεύς, ο Διονυσόδωρος ο Κριωεύς γιος του Απολλωνίου, Πολύευκτος ο Κριωεύς κ.α. Αρχαία Αθήνα Αντιοχίδα φυλή Πρωτογενείς πηγές Αριστοφάνης, «Όρνιθες», στιχ. 644-645. Δημοσθένης, «Λόγος προς Φαίνιππον περί Αντιδόσεως», 11. Θεόγνωστος, «Κανόνες», "Anecdota Graeca e codd. manuscriptis bibliothecarum Oxoniensium", John Anthony Cramer, Typographeo academico, 1835, σελ. 106, ΧΛΖ. Ελληνικές επιγραφές - IG Κριω Attica (IG I-III).Δευτερογενείς πηγές Crioa, στην ιστοσελίδα: referenceworks.brillonline.com, John S. Traill: The political organization of Attica: a study of the demes, trittyes, and phylai, and their representation in the Athenian Council, “Attica”. (23, 54 with n. 27, 59, 69, 111 no. 77, tab. 10.). Princeton: American School of Classical Studies at Athens (ASCSA), 1975, ISBN 978-0-87661-514-0 John S. Traill: Demos and trittys. Epigraphical and topographical studies in the organization of Attica. Athenians Victoria College, Toronto 1986, p. 139. Peter Siewert, "Die Trittyen Attikas und die Heeresreform des Kleisthenes", C.H. Beck, München 1982, ISBN 3406080634, ISBN 9783406080630 «Krioa». www.ancientworlds.net. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Μαΐου 2015. Ανακτήθηκε στις 13 Μαΐου 2015. Traill, J. «Places: 585923 (Krioa)». Pleiades. Ανακτήθηκε στις 19 Απριλίου 2017. Krioa, Lexicon of Greek Personal Names (LGPN). Krioa, Attic Inscriptions Online.