Κρίση της Συρίας (1957)

Η συριακή κρίση του 1957 ήταν μια περίοδος σοβαρών διπλωματικών αντιπαραθέσεων κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου που περιλάμβανε τη Συρία και τη Σοβιετική Ένωση από τη μια και τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας και του Συμφώνου της Βαγδάτης, από την άλλη. Οι εντάσεις ξεκίνησαν στις 18 Αυγούστου όταν η συριακή κυβέρνηση υπό την προεδρία του Σούκρι αλ Ουαβατλί έκανε μια σειρά από προκλητικές θεσμικές αλλαγές, όπως ο διορισμός του συνταγματάρχη Αφίφ αλ -Μπίζρι ως αρχηγός του επιτελείου του Συριακού Στρατού, ο οποίος θεωρούνταν από τις δυτικές κυβερνήσεις ως σοβιετικός υποστηρικτής. Η υποψία ότι είχε συμβεί μια κομμουνιστική κατάληψη στη Δαμασκό έγινε μεγαλύτερη, ωθώντας τα γειτονικά κράτη Ιράκ, Ιορδανία και Λίβανο να εξετάσουν το ενδεχόμενο να υποστηρίξουν μια αραβική ή δυτική στρατιωτική επέμβαση για την ανατροπή της συριακής κυβέρνησης. Η Τουρκία ήταν η μόνη χώρα που παρενέβη αναπτύσσοντας χιλιάδες στρατεύματα στα σύνορα Συρίας-Τουρκίας. Ο Νικίτα Χρουστσόφ απείλησε ότι θα εκτόξευε πυραύλους κατά της Τουρκίας εάν επιτεθεί στη Συρία, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέφεραν ότι θα μπορούσαν να επιτεθούν στη Σοβιετική Ένωση ως απάντηση σε μια επίθεση στην Τουρκία. Η κρίση έληξε στα τέλη Οκτωβρίου, όταν η Τουρκία συμφώνησε να σταματήσει τις συνοριακές της επιχειρήσεις μετά από πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών, και όταν ο Χρουστσόφ έκανε μια απροσδόκητη επίσκεψη στην τουρκική πρεσβεία στη Μόσχα. Τα γεγονότα θεωρούνται ευρέως ως μια μεγάλη αποτυχία του Δόγματος Αϊζενχάουερ, το οποίο τόνισε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να επέμβουν στρατιωτικά για λογαριασμό ενός συμμάχου της Μέσης Ανατολής για την καταπολέμηση του «διεθνούς κομμουνισμού».

 Η κρίση ξεκίνησε στα μέσα Αυγούστου, όταν η συριακή κυβέρνηση έκανε μια σειρά από σημαντικές κινήσεις, προωθώντας την ιδέα ότι οι κομμουνιστές είχαν τον έλεγχο της Δαμασκού. Τέτοιες αλλαγές περιελάμβαναν την αντικατάσταση του Ταφίκ Νιζάμ αλ-Ντιν από τον συνταγματάρχη Αφίφ αλ-Μπίζρι ως αρχηγός του επιτελείου του Συριακού Στρατού. Ο τελευταίος ήταν ύποπτος από τις δυτικές κυβερνήσεις ότι ήταν φιλοσοβιετικός υποστηρικτής. Αυτό έγινε τέσσερις ημέρες αφότου η Συρία απέλασε τρεις Αμερικανούς διπλωμάτες που κατηγορήθηκαν από τη Δαμασκό ότι σχεδίαζαν να ανατρέψουν την κυβέρνηση. Ο ειδικός απεσταλμένος του Προέδρου Ντουάιτ Αϊζενχάουερ στη Μέση Ανατολή, Τζέιμς Π. Ρίτσαρντς, προειδοποίησε ότι κινούνται πολύ γρήγορα και πίστευε ότι οι εντάσεις θα μπορούσαν να αλλάξουν χαρακτήρα και να εκτονωθούν σε λίγες μέρες ή εβδομάδες, μετά τις αγγλοαμερικανικές συνομιλίες ως απάντηση στα περιστατικά. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τζον Φόστερ Ντάλες, χαρακτήρισε την κατάσταση ως εντελώς απαράδεκτη και κάλεσε για περαιτέρω προσπάθειες για να αποτραπεί η μετατροπή της Συρίας σε σοβιετικό δορυφόρο. Ήλπιζε, ωστόσο, ότι θα αποφευχθεί μια βίαιη απάντηση στις εξελίξεις, ειδικά από το Ισραήλ. Στις 21 Αυγούστου, όπως ενημέρωσε ο Ντάλες, ο Αϊζενχάουερ έκανε ασαφείς δηλώσεις για τα γεγονότα κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης Τύπου, χωρίς να αναφέρει ότι η συριακή κυβέρνηση ελέγχεται από τους κομμουνιστές. Η Συρία απάντησε με μια άλλη συνέντευξη Τύπου δύο ημέρες αργότερα, δηλώνοντας ότι η Δαμασκός ήταν προσηλωμένη στον θετικό ουδετερισμό, ένα δόγμα εξωτερικής πολιτικής που τόνιζε την ανεξαρτησία από τον πατερναλισμό των υπερδυνάμεων του Ψυχρού Πολέμου. Μέχρι τα τέλη Αυγούστου, τόσο η Ουάσινγκτον όσο και το Λονδίνο ήταν πεπεισμένοι ότι η Συρία δεν βρισκόταν πλέον στο στρατόπεδο των αδέσμευτων και ότι κάτι έπρεπε να γίνει για να αποτραπεί η ανατροπή των γειτονικών χωρών. Σε μια επιστολή προς τον Ντάλες στις 28 Αυγούστου, ο Βρετανός πρωθυπουργός Χάρολντ Μακμίλαν περιέγραψε τον Σοβιετικό ηγέτη Νικίτα Χρουστσόφ ως πιο επικίνδυνο άνθρωπο ακόμη και από τον Στάλιν και τόνισε περαιτέρω τη σημασία της ανάληψης δράσης ώστε ο γειτονικός Λίβανος, η Ιορδανία και τελικά το Ιράκ. να μην εμπίπτουν στη σοβιετική σφαίρα επιρροής. Την ίδια μέρα, ο πρεσβευτής της Βρετανίας στην Ιορδανία, Σερ Τσαρλς Τζόνστον, δήλωσε ότι η ιορδανική κυβέρνηση γνώριζε για αντικυβερνητικούς πυρήνες στη Συρία που σκέφτηκε να οπλίσει, αλλά στη συνέχεια εγκατέλειψε την ιδέα και αποφάσισε να περιμένει τις περαιτέρω εξελίξεις. Στα τέλη του μήνα, ο Αϊζενχάουερ έστειλε τον Λόι Β. Χέντερσον ως ειδικό απεσταλμένο στη Μέση Ανατολή, ο οποίος επρόκειτο να επεξεργαστεί μια λύση στην κρίση διαβουλεύοντας διάφορες εμπλεκόμενες κυβερνήσεις, όλες εκτός από τη συριακή κυβέρνηση. Στις 2 Σεπτεμβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών Ντάλες δήλωσε κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στην Ουάσινγκτον, ότι όλες οι χώρες που συνορεύουν με τη Συρία ήταν της γνώμης ότι η Συρία θα γινόταν κομμουνιστικό κράτος εάν δεν γίνοταν κάτι μέσα στις επόμενες 60 ημέρες. Αυτό έγινε αφού ο Χέντερσον παρέδωσε στον Αϊζενχάουερ μια έκθεση από την επίσκεψή του στη Μέση Ανατολή. Ακολούθησε επίσης μια σειρά σημαντικών διπλωματικών ανταλλαγών μεταξύ αξιωματούχων από διαφορετικές χώρες, κατά τις οποίες αποκαλύφθηκε ότι το Ισραήλ ήταν πρόθυμο να αναλάβει στρατιωτική δράση, εκτός εάν άλλες χώρες γειτονικές με τη Συρία αποφάσιζαν να κλείσουν τα σύνορα τους με τη χώρα, κάτι που συζητήθηκε στο αρχές Σεπτεμβρίου κατά τη διάρκεια συνάντησης στην Άγκυρα μεταξύ του Τούρκου Πρωθυπουργού Αντνάν Μεντερές, του ιρακινού διάδοχου πρίγκιπα Άμπντ αλ-Ιλάχ και του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία. Το Ισραήλ τελικά πιέστηκε από τη Δύση να δείξει αυτοσυγκράτηση και να μην αντιδράσει. Ο Άμπντ αλ-Ιλάχ ήταν προσεκτικός, καθώς ήθελε να συμβουλευτεί πρώτα την Ιορδανία πριν κάνει οποιαδήποτε κίνηση. Η διείσδυση στο συριακό έδαφος μέσω της Ιορδανίας του φάνηκε σαν πιο εύκολο σχέδιο παρά μέσω των συνόρων Ιράκ-Συρίας. Η Τουρκία, ωστόσο, ήταν πρόθυμη να λάβει στρατιωτικά μέτρα, αφού θεωρούσε την κατάσταση ως ζήτημα εθνικής της ασφάλειας.