Διάλεκτοι της σλαβομακεδονικής γλώσσας

Οι διαλέκτοι των σλαβομακεδονικών περιλαμβάνουν τις σλαβικές διαλέκτους που μιλιούνται στη Βόρεια Μακεδονία καθώς και ορισμένες ποικιλίες που ομιλούνται στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή της Μακεδονίας. Είναι μέρος του διαλεκτικού συνεχούς των νότιων σλαβικών γλωσσών που ενώνει τη σλαβομακεδονική γλώσσα με τη βουλγαρική προς τα ανατολικά και τα Σερβο-Κροατικά στα βόρεια. Η ακριβής οριοθέτηση μεταξύ αυτών των γλωσσών είναι φευγαλέα και αμφιλεγόμενη. Οι σλαβομακεδόνες συγγραφείς τείνουν να αντιμετωπίζουν όλες τις διαλέκτους που μιλιούνται στη γεωγραφική περιοχή της Μακεδονίας ως σλαβομακεδονικές, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ομιλούνται στο δυτικότερο μέρος της Βουλγαρίας (Μακεδονία του Πιρίν), ενώ οι Βούλγαροι συγγραφείς αντιμετωπίζουν όλες τις σλαβομακεδονικές διαλέκτους ως μέρος της βουλγαρικής γλώσσας. Πριν από την επισημοποίηση της Τυπικής Σλαβομακεδονικής το 1945, οι διάλεκτοι των σλαβομακεδονικών ταξινομούνταν ως επί το πλείστον ως βουλγαρικές διάλεκτοι. Στην Ελλάδα, ο εντοπισμός των διαλέκτων που μιλούσε η τοπική σλαβόφωνη μειονότητα είτε ως βουλγαρική είτε ως σλαβομακεδονική αποφεύγεται συχνά και οι διαλέκτοι αυτοί περιγράφονται απλώς ως "σλαβικές", Ντόπια, Σταρίσκι (παλιές) ή Νασίνσκι (δικές μας). Γλωσσικά, οι διάλεκτοι της Μακεδονίας με την ευρύτερη έννοια μπορούν να χωριστούν σε ανατολικές και δυτικές ομάδες (τα σύνορα εκτείνονται κατά προσέγγιση από τα Σκόπια και Σκόπσκα Τσρνα κατά μήκος των ποταμών Βαρδάρη και Τσρνα) με βάση μια μεγάλη ομάδα χαρακτηριστικών. Επιπλέον, μια λεπτομερέστερη ταξινόμηση μπορεί να βασιστεί στα σύγχρονα αντανακλαστικά των πρωτοσλαβικών μειωμένων φωνηέντων ("γιερ"), των φωνητικών αντηχούμενων και του οπίσθιου ρινικού (ο). Η ταξινόμηση αυτή διακρίνει τις ακόλουθες 3 κύριες ομάδες:

 Βόρειες διάλεκτοι Δυτική ομάδα:Διάλεκτος Κάτω Πόλογκ Διάλεκτος Σκοπιανή Τσρνα Γκόρα Διάλεκτος Γκόρα (Τορλακιανά)Ανατολική ομάδα:Διάλεκτος Κουμάνοβο Διάλεκτος Κράτοβο Διάλεκτος Κρίβα Παλάνκα Διάλεκτος Όβτσε ΠόλεΔυτικές διάλεκτοι: Κεντρική ομάδα:Διάλεκτος Πρίλεπ-Μπίτολα Διάλεκτος Κίτσεβο-Πορέτσε Διάλεκτος Σκοπίων-ΒελεσώνΒόρεια και βορειοδυτική ομάδα:Διάλεκτος Άνω Πόλογκ Διάλεκτος Ρέκα (Τορμπές) Διάλεκτος Γκαλίτσνικ (Μαλορεκάνσκι ή Μάλα Ρέκα) Διάλεκτος Δίβρης Διάλεκτος Ντριμκόλ-Γκόλο Μπρντο Διάλεκτος Βεύτσανης-Ραντόζντα Διάλεκτος Στρούγκας Διάλεκτος Αχρίδας Διάλεκτος Άνω Πρέσπας Διάλεκτος Κάτω ΠρέσπαςΑνατολικές και Νότιες διάλεκτοι Ανατολική ομάδα:Διάλεκτος Τικφών-Μοριχόβου Διάλεκτος Στιπ-Κότσανης Διάλεκτος Στρώμνιτσας Διάλεκτος Μαλέσεβο-ΠιρίνΝοτιοδυτική ομάδα:Διάλεκτος Νεστορίου-Καστανοχωρίων Διάλεκτος Κορυτσάς Διάλεκτος ΚαστοριάςΝοτιοανατολική ομάδα:Διάλεκτος Θεσσαλονίκης-Έδεσσας Διάλεκτος Σερρών-Δράμας-Λαγκαδά-ΝευροκοπίουΟι περισσότεροι γλωσσολόγοι ταξινομούν τις διαλέκτους στην περιοχή της Βουλγαρίας και στις ανατολικότερες περιοχές της ελληνικής Μακεδονίας ως βουλγαρικές και τις διαλέκτους στην υπόλοιπη Ελλάδα και στη Βόρεια Μακεδονία ως Σλαβομακεδονικές. Όσον αφορά τα συμφωνικά χαρακτηριστικά, ολόκληρη η Δυτική περιοχή διακρίνεται από την Ανατολική από την απώλεια του [/x/] (εκτός από το Τέτοβο, το Γκόρα και τη Κόρτσα) και την απώλεια του [/v/]στη διαφωνητική θέση (εκτός από τη Μάλα Ρέκα και τμήματα του Κοστούρ Κόρτσα): [/ɡlava/] (κεφάλι) = [/ɡla/], [/ɡlavi/] (κεφάλια) = [/ɡlaj/]. Η ανατολική περιοχή διατηρεί το φώνημα[/x/] (εκτός από το Τικβές-Μαρίοβο και το Κουμάνοβο-Κρίβα Παλάνκα) και το διαφωνητικό [/v/]. Η Ανατολή χαρακτηρίζεται επίσης από την ανάπτυξη του επενθετικού[/v/] πριν το αρχικό [/o/] ενώ οι δυτικές διάλεκτοι έχουν επενθυτικό[/j/]: Ανατολικό [/vaɡlɛn/] (άνθρακας) αλλά στα δυτικά είναι [/jaɡlɛn/]. Οι διφωνητικές αντανακλάσεις είναι πιο χαρακτηριστικές των διαλέκτων της ελληνικής Μακεδονίας και της επαρχίας Μπλαγκόεβγκραντ, Καστοριάς-Κορυτσάς και Οχρίδας-Πρέσπας. Οι διάλεκτοι Σερρών - Νευροκοπίου έχουν μια σειρά από φωνημικά ουρανικά σύμφωνα.