Συνοικίες της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης

Με τον όρο Συνοικίες της Βυζαντινής Κωνσταντινούπολης εννοούμε τις δεκατέσσερις περιοχές (Λατινικά: regiones) στις οποίες διαιρέθηκε η πόλη με την ίδρυσή της από τον Κωνσταντίνο Α΄ κατά το πρότυπο της Ρώμης. Ένα μέρος αυτών βρισκόταν στα όρια της αρχαίας ακρόπολης του Βυζαντίου, ένα άλλο στο κέντρο της πόλης, ένα τρίτο μέρος βρισκόταν στις μη κεντρικές περιοχές της εντός των τειχών πόλης και οι υπόλοιπες, δύο τον αριθμό, ήταν προαστιακές. Η βασικότερη πηγή για τις δεκατέσσερις συνοικίες της Κωνσταντινούπολης του Κωνσταντίνου Α΄ είναι τα Notitia Urbis Constantinopolitanae, που αποτελεί έργο της εποχής του Θεοδοσίου Β΄, γραμμένο στα Λατινικά, και απαριθμεί τις συνοικίες και τα σημαντικότερα κτίσματα εντός των ορίων της. Η επίσημη διαίρεση του χώρου σε συνοικίες-τομείς δεν περιόρισε την ονοματοθεσία μικρότερων συνοικιών-γειτονιών. Η επέκταση της πόλης με την ανέγερση των Θεοδοσιανών τειχών πρόσθεσε ασφαλώς νέες συνοικίες και νέες ονομασίες.

 Συνοικία I Περιλάμβανε την περιοχή νοτιοδυτικά της ακρόπολης του αρχαίου Βυζαντίου, όπου βρισκόταν το Μίλιον, η Αγία Σοφία, το Ιερόν Παλάτιον και ο Ιππόδρομος.Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae: Συνοικία II Περιλάμβανε σχεδόν ολόκληρη την περιοχή, όπου βρισκόταν η ακρόπολη του αρχαίου Βυζαντίου, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται το ανάκτορο του Τοπ Καπί.Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae: Συνοικία III Περιλάμβανε την περιοχή δυτικά του Ιπποδρόμου και νότια του Φόρου του Κωνσταντίνου μέχρι τη θάλασσα. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae: Συνοικία IV Περιλάμβανε τη δυτική πλαγιά του λόφου της ακρόπολης του αρχαίου Βυζαντίου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae: Συνοικία V Περιλάμβανε την περιοχή δυτικά της Συνοικίας IV. Αναφέρεται και ως Στρατήγιον. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae: Συνοικία VI Περιλάμβανε την περιοχή δυτικά της Συνοικίας V, βόρεια του Φόρου του Κωνσταντίνου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae: Συνοικία VII Περιλάμβανε την περιοχή βορειοδυτικά της Συνοικίας VI. Η ίδια περιοχή είναι γνωστή και με την ονομασία "Τα Ναρσού" και βρισκόταν απέναντι από τον Γαλατά. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae: Συνοικία VIII Περιλάμβανε την περιοχή δυτικά της Συνοικίας ΙΙΙ στα νότια του Φόρου του Θεοδοσίου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae: Συνοικία IX Περιλάμβανε την περιοχή δυτικά της Συνοικίας VIII και βρισκόταν κοντά στη Μονή Μυρελαίου και του Λιμένα του Θεοδοσίου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae: Συνοικία X Περιλάμβανε μια μεγάλη περιοχή βορειοανατολικά του Υδραγωγείου του Ουάλεντος και έφτανε μέχρι τις όχθες του Κερατίου Κόλπου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae: Συνοικία XI Περιλάμβανε μια επίσης μεγάλη χερσαία περιοχή με κέντρο τον ναό των Αγίων Αποστόλων και οριοθετείτο στα βορειοδυτικά από το τείχος του Κωνσταντίνου και στα νοτιοανατολικά από την κοίτη του ποταμού Λύκου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae: Συνοικία XII Περιλάμβανε ένα μεγάλο τρίγωνο, που οριοθετείτο στα βόρεια από την κοίτη του ποταμού Λύκου, στα δυτικά από το τείχος του Κωνσταντίνου και στα νότια από την Προποντίδα. Σε αυτή συμπεριλαμβανόταν το Φόρο του Αρκαδίου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae: Συνοικία XIII Περιλάμβανε την περιοχή των Συκαιών, τον μεταγενέστερο Γαλατά στην απέναντι από την Συνοικία VII όχθη του Κερατίου Κόλπου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae: Συνοικία XIV Περιλάμβανε την περιοχή των Βλαχερνών στις όχθες του Κερατίου, η οποία τότε ήταν προάστιο και βρισκόταν σε απόσταση ενός περίπου χιλιομέτρου από το τείχος του Κωνσταντίνου. Σύμφωνα με τα Notitia Urbis Constantinopolitanae: Βυζαντινές πηγές για την Κωνσταντινούπολη - ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού Τυπογραφείο Δημητρίου Πασπαλή, Κωνσταντινίας παλαιά τε και νεωτέρα: ήτοι περιγραφή Κωνσταντινουπόλεως απ'αρχής μέχρι του νυν καθιστορούσα γενικώς τα της πόλεως ταύτης, τας πέριξ αυτής τοποθεσίας, τας τη αντιπροσώπους δύο παραλίας των Στενών του Βοσπόρου, και τας παρακείμενας νήσους τη πόλει ταύτη, Κωνσταντινούπολη, 1844 (Γαλλικά) Janin, Raymond (1964). Constantinople byzantine: développement urbain et répertoire topographique. Παρίσι: Institut Français d'Études Byzantines. (Λατινικά) Seeck, Otto (1876). Notitia dignitatum; accedunt Notitia urbis Constantinopolitanae et laterculi prouinciarum. Berlin