Σάντα Πουντεντσιάνα

Η βασιλική της Σάντα Πουντεντσιάνα (ιταλικά: basilica di Santa Puntenziana‎, εξελληνισμένα: Βασιλική της Αγίας Πουδεντιανής) είναι μία εκκλησία του 4ου αι. στη Ρώμη, κοντά (βορειοδυτικά) στη Σάντα Μαρία Ματζόρε. Νότια της τελευταίας βρίσκεται η βασιλική της Σάντα Πρασέντα (γνωστή στην Ορθόδοξη Εκκλησία ως Αγία Πραξίδη), αδελφής της Αγίας Πουντεντιάνα· οι δύο τους ήταν κόρες του Αγ. Πούντενς (εξελληνισμένα: Άγιος Πούδης). Είναι ο ναός των Φιλιππινέζων, έτσι είναι μία από τις εθνικές εκκλησίες της Ρώμης. Έχει προταθεί ότι δεν υπήρξε πρόσωπο με το όνομα Πουντεντιάνα, αλλά ότι το όνομα είναι επίθετο, που περιγράφει την οικία του Πούντενς, domus Pudentiana. Ενώ υπάρχουν αποδείξεις για τη ζωή του Πούδη (π.χ. ο απόστολος Παύλος αναφέρεται στον Πούδη στην Β΄ επιστολή του προς Τιμόθεο, 4:21) δεν υπάρχουν άμεσες ενδείξεις ούτε για την Πουντεντιάνα ούτε για την Πραξίδη και έτσι η Καθολική Εκκλησία αφαίρεσαι την Αγία Πουντεντιάνα από τον κανόνα της με την Αναθεώρηση του 1969.

 Η εκκλησία θεωρείται ο αρχαιότερος τόπος Χριστιανικής λατρείας της Ρώμης. Κτίστηκε επάνω από μία οικία του 2ου αι., μάλλον όταν ήταν επίσκοπος ο Πίος Α΄ το 140-155 και επαναχρησιμοποίησε μέρος Θερμών, που ακόμη διακρίνεται στην κατασκευή του ημιθολίου του ιερού. Ο ναός ήταν η κατοικία του πάπα, ώσπου το 313 ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Α΄ πρόσφερε το Παλάτι του Λατερανού αντί για τον ναό. Τον 4ο αι., κατά την αρχιερατεία του πάπα Σιρίκιου το κτήριο μετατράπηκε σε μία τρίκλιτη βασιλική. Στις πράξεις της Συνόδου του 499 ο ναός φέρει τον τίτλο του επίτιμου (titulus) Pudentis, που δείχνει ότι η διοίκηση των ιερών είχε επιτραπεί σε καρδιναλίους.Η εκκλησία βρίσκεται σε επίπεδο χαμηλότερο από αυτό του γύρω της εδάφους. Όταν κάποιος περάσει το σιδερένιο κιγκλίδωμα, υπάρχουν δύο σκάλες (του 19ου αι.) εκατέρωθεν για να κατεβεί στην αυλή. H πρόσοψη του 1870 έχει μία είσοδο, της οποίας το υπέρθυρο είναι ανάγλυφο από πύλη του 11ου αι. Αυτό είναι αξιοσημείωτης τέχνης του Μεσαίωνα στην Ιταλία και παριστά μέσα σε μετάλλια τον Πάστορα (πρώτο ιδιοκτήτη του ναού), την Πουντεντσιάνα, την Πρασέντε και τον πατέρα τους Πούντενς. Οι δυο κίονες που υποβαστάζουν το υπέρθυρο είναι από την παλαιά βασιλική.Το ρωμανικό κωδωνοστάσιο προστέθηκε τον 13ο αι. Η ανακαίνιση του 1388 από τον Φραντσέσκο ντα Βολτέρα έγινε με εντολή του καρδιναλίου Ενρίκο Καετάνι, θαλαμπόλου (camerlengo) της Αγίας Ρωμαϊκής Εκκλησίας και μετέτρεψε τα τρία κλίτη σε ένα μεγάλο. Προστέθηκε τρούλος σχεδιασμένος από τον Βολτέρα με νωπογραφία του Πομαράντσιο, που δείχνει Αγγέλους και Αγίους εμπρός από τον Σωτήρα. Κατά την ανακαίνιση, βρέθηκαν εδώ μερικά τμήματα ενός γλυπτικού συμπλέγματος του τύπου του Λαοκόοντα, μεγαλύτερα σε μέγεθος από το σύμπλεγμα του Βατικανού. Καθώς κανείς δεν ήταν διατεθειμένος να πληρώσει την περαιτέρω ανασκαφή για να το βρουν, γέμισαν το άνοιγμα του δαπέδου. Αυτά τα τμήματα δεν βρέθηκαν ποτέ. Η πρόσοψη ανανεώθηκε το 1870 και προστέθηκαν νωπογραφίες του Πιέτρο Γκαλιάρντι.H δεξιά πλευρά της τωρινής βασιλικής ήταν μέρος Ρωμαϊκών Θερμών της εποχής του Αδριανού. Fredric W. Schlatter, The Text in the Mosaic of Santa Pudenziana, Vigiliae Christianae, Vol. 43, No. 2 (Jun., 1989), σελίδες 155–165 Review by W. Eugene Kleinbauer of The Clash of Gods: A Reinterpretation of Early Christian Art, by Thomas F. Mathews, Speculum, Vol. 70, No. 4 (Oct., 1995), Medieval Academy of America, JSTOR Matilda Webb, The churches and catacombs of early Christian Rome: a comprehensive guide, Sussex Academic Press (February 2002), ISBN 1-902210-58-1 Κατάλογος εκκλησιών στη Ρώμη