Μελάτες Άρτας

Οι Μελάτες Άρτας είναι χωριό του Δήμου Νικολάου Σκουφά με 136 μόνιμους κατοίκους (απογραφή 2011) και απέχει περίπου 26 χιλιόμετρα από την πόλη της Άρτας. Σύμφωνα με το Σχέδιο Καποδίστρια οι Μελάτες υπήρξαν μέχρι το τέλος του 2010 δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πέτα με έδρα το Πέτα. Με βάση τη νέα διοικητική διαίρεση που προβλέπει το Σχέδιο Καλλικράτης, εντάχθηκαν στον νέο Δήμο Νικολάου Σκουφά. Οι Μελάτες μαζί με την Μαρκινιάδα, τον Ζυγό, την Μέγκλα και τη Διασέλλα αποτελούν την τοπική κοινότητα Μαρκινιάδας με συνολικό πληθυσμό 434 κατοίκους.

 Το χωριό Μελάτες Άρτας είναι ημιορεινό, σε υψόμετρο περίπου 300 μέτρων. Δίπλα στο χωρίο ρέει ο ποταμός Άραχθος. Οι Μελάτες βρίσκονται ανάμεσα στα χωριά της Άνω Καλεντίνης και της Κάτω Καλεντίνης, στον οδικό άξονα Άρτας - Τρικάλων. Η παλιά γέφυρα του χωριού κτίστηκε το 1938 επί Μεταξά, για να επικοινωνεί το χωριό με τα χωράφια που ήταν στην απέναντι μεριά. Ο ποταμός και το φυσικό περιβάλλον είναι σημαντικά για την οικονομία του χωρίου. Τα κοντινότερα χωριά είναι η Μαρκινιάδα, η Κάτω και Άνω Καλεντίνη, το Παλαιοκάτουνο και πιο ψηλά το Βουργαρέλι και το Αθαμάνιο. Διοικητικά ανήκει στο Δήμο Νικολάου Σκουφά. Παλαιότερα ανήκε στο Δήμο Πέτα και ακόμα πιο παλιά στην Κοινότητα Μαρκινιάδας. Αποτελείται από τους συνοικισμούς Σέλια (παλιά ονομασία: Σέζια), Βάρκο, Διασέλλα και Άγιο Γεώργιο. Οι λιγοστοί πλέον κάτοικοι των Μελατών ασχολούνται με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Στο χωρίο το έτος 2022 λειτουργούν δύο καφενεία, του "Τσιώρη" στην είσοδο των Μελατών από την Άρτα και του "Κατσάνου", εντός του χωριού στον δρόμο προς την Ιερά Μονή Μελατών. Είναι Μοναστήρι αφιερωμένο στην γέννηση της Θεοτόκου και γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου. Ιδρύθηκε τον 17ο αιώνα, χωρίς ωστόσο να είναι με βεβαιότητα γνωστό το ακριβές έτος ιδρύσεώς του. Πάντως, το έτος 1797 κτίσθηκε για δεύτερη φορά με το σημερινό καθολικό. Η εικονογράφηση έγινε το 1821. Υπέστη πολλές καταστροφές τα έτη 1833 και 1854, αλλά ανακαινίστηκε ξανά. Ηγούμενος της Ιεράς Μονής Μελατών ήταν ο Γεράσιμος Καρλούτσης έως την 6η Ιανουαρίου 1943. Το έτος 1944 κάηκε από τους Γερμανούς. Κατά το παρελθόν ήταν ένα αρκετά "πλούσιο" Μοναστήρι, έχοντας πολλά κοπάδια πρόβατα και γίδια, αλλά και πολλές χερσαίες εκτάσεις. Το περιτείχισμα και η πύλη του Μοναστηριού των Μελατών χρονολογούνται στα 1844, τα δε κελιά στα 1876. Η Μονή είναι ανδρώα, έχοντας εγγεγραμμένους στο Μοναχολόγιο δύο μοναχούς. Χρέη ηγουμενοσυμβουλίου κατά το έτος 2022 ασκεί ο αρχιμανδρίτης Θεολόγος Ντούβαλης, ιεροκήρυξ της Ιεράς Μητροπόλεως Άρτης. Ο ναός είναι ξυλόστεγη βασιλική χωρίς τρούλλο, έφερε δε εσωτερικά τοιχογραφίες του έτους 1821, οι οποίες δυστυχώς σήμερα δε σώζονται λόγω των πολλών καταστροφών που έπαθε κατά καιρούς το Μοναστήρι, κυρίως όμως στα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου. Το υπέρθυρο τόξο του πυλώνα φέρει λαϊκότροπες λιθόγλυπτες παραστάσεις πάνω δε απ' αυτό το τόξο υπάρχει τοιχογραφία της Παναγίας στον τύπο της Πλατυτέρας, έργο του 1979. Αμέσως μετά το χωρίο Μελάτες στον οδικό άξονα Άρτας - Τρικάλων, μπορεί ο επισκέπτης να απολαύσει την Λίμνη Πουρναρίου. Όσο πλησιάζει κανείς προς τη λίμνη, από το ύψος της γέφυρας Μελάτων και μετά, το Μεσογειακό τοπίο αρχίζει να διανθίζεται με υγρόφιλα είδη φυτών και δέντρων όπως τα πλατάνια, ενώ οι κουτσουπιές δεσπόζουν σε όλη τη διαδρομή. Αν επισκεφθεί κάποιος την περιοχή χειμώνα προς άνοιξη, θα έχει τη δυνατότητα να θαυμάσει στα απέναντι κάθετα πρανή της λίμνης, μικρούς καταρράκτες, οι οποίοι σε συνδυασμό με την πυκνή βλάστηση, δημιουργούν ένα τοπίο μοναδικής σύνθεσης και ξεχωριστής ομορφιάς. Πανοραμικά, στο βάθος δεξιά, η οροσειρά των Τζουμέρκων παραμένει σταθερό σημείο στον ορίζοντα και αποτελεί μια αξέχαστη εικόνα για τους εκδρομείς. Πολλοί είναι αυτοί που συνηθίζουν να επισκέπτονται τη λίμνη τα Σαββατοκύριακα και να περνούν όμορφες οικογενειακές στιγμές. Στις Μελάτες διαδραματίστηκε το συγκλονιστικό χρονικό της σφαγής δεκάδων ανταρτών του Αρχηγείου Τζουμέρκων που πιά­στηκαν αιχμάλωτοι το Πάσχα του 1947 από τον κυβερνητικό στρατό και τις παρακρατικές συμμορίες της περιοχής. Παρά τον διεθνή Νόμο περί σεβα­σμού των αιχμαλώτων, τον οποίο είχαν αποδεχτεί όλα τα πολιτισμένα έθνη, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα, οι αιχμάλωτοι αντάρτες μας του ΔΣΕ σφαγιάστη­καν, συγκλονίζοντας ολόκληρη την περιοχή. Οι Μελάτες ήταν από τις ανταρτοκρατούμενες περιοχές που επισκέφθηκε ο Γάλλος ποιητής Ανρί Μπασίς και εμπνεύστηκε το ποίημα «Αντάρτες εμπρός»: «Τα άρματά μας ζωστήκαμε πάλι / στης τιμής για να βγούμε στο δρόμο. / Τόσο πένθος και τόσα δάκρυα, / την ζωή μας την είχανε μαυρίσει./ Το ψωμί των παιδιών μας νια να ’χουμε / κι όχι πια με τον τρόμο να ζούμε, / στα βουνά της πατρίδας τον άγιο / δοξασμένο αρχίσαμε αγώνα μας». Κάθε χρόνο στο μνημείο που βρίσκεται στην είσοδο των Μελατών από την Άρτα, πραγματοποιείται συγκινητική εκδήλωση στον τόπο θυσίας των παλικαριών - μαχητών του ΔΣΕ, στο Αρχηγείο Τζουμέρκων με διοικητή τον Θοδωρή Ζαλοκώστα (Παλιούρα), που μετά θάνατον ονομάστηκε υποστράτηγος. Μία από τις χαρακτηριστικές μορφές στην ιστορία του χωριού ήταν ο αείμνηστος πατήρ Γεράσιμος Νάκης, ο οποίος απεβίωσε στις 6 Οκτωβρίου 2017, σε ηλικία 76 ετών και κηδεύτηκε στο Κοιμητήριο του Αγίου Νικολάου Μελατών Άρτας. Είχε γεννηθεί το 1941 στα Θεοδώριανα Άρτας. Διακόνησε ως εφημέριος για πολλά χρόνια στην ιστορική Μονή Γεννήσεως της Θεοτόκου στις Μελάτες Άρτας. Ασκητική μορφή, άνθρωπος που μιλούσε λίγο και σε κέρδιζε από την πρώτη στιγμή. Σεβάσμιος και καλοσυνάτος με βαθιά χριστιανική λατρεία. Είχε μεγάλη αγάπη για την φωτογραφία, έχοντας μεγάλη συλλογή από τοπία και πρόσωπα της περιοχής. Ζούσε ακριβώς δίπλα από το Μοναστήρι, η πόρτα του οποίου ήταν πάντα ανοιχτή για τους επισκέπτες. Ο Γιάννης Καλπούζος γεννήθηκε στο χωριό Μελάτες Άρτας το 1960. Έχει γράψει ποιητικές συλλογές, στίχους σε πάνω από 80 τραγούδια, διηγήματα και μυθιστορήματα. Με την ποιητική συλλογή "Έρωτας νυν και αεί" ήταν υποψήφιος στη βραχεία λίστα για το Κρατικό Βραβείο Ποίησης 2008, ενώ το 2009 τιμήθηκε με το Βραβείο Αναγνωστών του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (Ε.ΚΕ.ΒΙ.) για το πασίγνωστο μυθιστόρημά του "Ιμαρέτ". Η παραλογή «Ο λύκος», που εμπεριέχεται στη συλλογή διηγημάτων "Κάποιοι δεν ξεχνούν ποτέ", βραβεύτηκε στον διεθνή διαγωνισμό ποίησης και διηγήματος «Γιώργος Σεφέρης» του Πανεπιστημίου του Παλέρμο. Από το έτος 2021 έγινε γνωστός στο ευρύ κοινό μετά από πρωτοβουλία του Βασίλη Απ. Τσεκούρα ο καταρράκτης που υπάρχει λίγο έξω από το χωρίο. Βρίσκεται στη θέση "Πύργος", μετά την παλιά γέφυρα των Μελατών (κάτω από το Μοναστήρι). Μετά από μία όμορφη διαδρομή μέσα στη φύση (πρόσβαση με περίπου δέκα λεπτά περπάτημα), ο επισκέπτης θα βρεθεί μπροστά σε ένα ωραίο τοπίο, απολαμβάνοντας το εντυπωσιακό θέαμα που προσφέρει ο καταρράκτης και λίγες σταγόνες δροσιάς. Έχει ύψος πάνω από δέκα μέτρα και πολλές θέσεις τόσο ψηλά όσο και χαμηλά για να τον απολαύσεις. Πλέον, κυρίως τους χειμερινούς μήνες και την άνοιξη πολλοί είναι αυτοί που τον επισκέπτονται. Στο χωρίο υπάρχουν και κάποιοι ακόμη καταρράκτες, στους οποίους όμως είναι δύσκολη η πρόσβαση. 2011 - 136 2001 - 174 1991 - 171 Χωρίς στοιχεία Περιφερειακό Ιατρείο Μελατών. Τηλέφωνο: 26810 67640 Δήμος Νικολάου Σκουφά Περιφερειακή Ενότητα Άρτας Μελάτες Άρτας - Facebook