Κάρλο Γκολντόνι

Ο Κάρλο Γκολντόνι (Βενετία, 25 Φεβρουαρίου 1707 - Παρίσι, 6 Φεβρουαρίου 1793) ήταν Ιταλός κωμωδιογράφος, ο οποίος θεωρείται ότι ανανέωσε την ιταλική κωμωδία, απομακρυνόμενος από τις χοντροκομμένες φάρσες, δημιουργώντας την «κωμωδία χαρακτήρων». Στα έργα του, παρουσιάζονται χαρακτηριστικές φυσιογνωμίες της μεσαίας τάξης του καιρού του, ενώ ενσωμάτωσε στοιχεία και από τους χαρακτήρες της Κομέντια ντελ άρτε!.

 Ο Γκολντόνι γεννήθηκε το 1707 στη Βενετία από τη Μαργκερίτα και τον Τζούλιο Γκολντόνι. Ενδιαφέρθηκε από τα παιδικά του κιόλας χρόνια για το θέατρο. Το 1723, ο πατέρας του τον έστειλε στο αυστηρό Κολέγιο Ghislieri στην Παβία, ωστόσο ο Γκολντόνι περνούσε τον χρόνο του διαβάζοντας αρχαίες ελληνικές και λατινικές κωμωδίες. Είχε αρχίσει ήδη να γράφει: εξαιτίας ενός ποιήματος-λίβελου και της επίσκεψής του σε τοπικό οίκο ανοχής, αποβλήθηκε από τη σχολή και έφυγε από την πόλη το 1725. Σπούδασε νομική στο Ούντινε και πήρε το πτυχίο του στη Μόντενα. Παρότι εργάστηκε ως γραμματέας και σύμβουλος, επέστρεψε στη Βενετία και αφιερώθηκε στη συγγραφή έργων και στη διαχείριση θεάτρων. Το 1731, πέθανε ο πατέρας του κι ένα χρόνο αργότερα έφυγε για το Μιλάνο και τη Βερόνα, όπου ο θεατράνθρωπος Τζιουζέπε Ίμερ τον βοήθησε να γίνει κωμικός ποιητής, ενώ τον γνώρισε και με τη μελλοντική του σύζυγο, Νικολέτα Κόνιο, με την οποία επέστρεψε στη Βενετία μέχρι το 1743. Στο ιταλικό θέατρο εμφανίστηκε με την τραγωδία Amalasunta στο Μιλάνο, το οποίο αποτέλεσε θεατρική και οικονομική αποτυχία. Ο διευθυντής της όπερας του τόνισε ότι στη Γαλλία ο συγγραφέας θα έπρεπε να προσπαθήσει να ευχαριστήσει το κοινό, αλλά στην Ιταλία έπρεπε να συμβουλευτεί και να ευχαριστήσει τα μέλη του θιάσου. Έπειτα από αυτό, ο Γκολντόνι έκαψε το χειρόγραφο του έργου. Το επόμενο έργο του με τίτλο Belisario (1734) είχε μεγαλύτερη επιτυχία. Ταυτόχρονα, έγραφε λιμπρέτα για όπερα, ενώ υπηρέτησε ως πνευματικός διευθυντής της βενετσιάνικης όπερας San Giovanni Grisostomo. Σύντομα ανακάλυψε ότι είχε μεγαλύτερο ταλέντο στην κωμωδία, ενώ συνειδητοποίησε ότι η ιταλική σκηνή χρειαζόταν μια μεγάλη ανανέωση. Υιοθέτησε ως πρότυπό του τον Μολιέρο και το 1738 παρουσίασε την πρώτη του κωμωδία, με τίτλο L'uomo di mondo. Ακολούθησαν μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά του έργα, στα οποία διαφαινόταν το ιδιαίτερο στυλ γραφής του που συνδύαζε το ύφος του Μολιέρου και τη δυναμική της Κομέντια ντελ άρτε, προσθέτοντας παράλληλα τη δική του προσωπική πινελιά. Μετά το 1748, ο Γκολντόνι συνεργάστηκε με τον συνθέτη Μπαλτασάρε Γκαλούπι, συνεισφέροντας σημαντικά στην ανάπτυξη της Όπερα μπούφα. Στις κωμωδίες του που ακολουθούσαν αυτή τη φόρμα, ο Γκολντόνι ενσωμάτωσε χαρακτήρες της Κομέντια ντελ άρτε με αναγνωρίσιμα στοιχεία από τη σύγχρονή του πραγματικότητα, συνήθειες και χαρακτήρες της μεσαίας τάξης και της καθημερινότητας της Βενετίας. Το 1761, εξαιτίας της διαμάχης του με τον συγγραφέα Κάρλο Γκότζι, ο οποίος τον κατηγόρησε ότι στέρησε από το Ιταλικό θέατρο την ποίηση και τη φαντασία, μετακόμισε αγανακτισμένος στο Παρίσι, όπου έγινε δεκτός στην Αυλή και τέθηκε υπεύθυνος του Ιταλικού Θεάτρου. Έμεινε στη Γαλλία μέχρι το τέλος της ζωής του, γράφοντας στα γαλλικά τα έργα του και τα Απομνημονεύματά του. Υπήρξε ιδιαίτερα δημοφιλής στη χώρα. Όταν αποσύρθηκε στις Βερσαλλίες, δεχόταν σύνταξη από τον ίδιο τον Βασιλιά, την οποία έχασε μετά τη Γαλλική Επανάσταση, αλλά αποδόθηκε ξανά στη σύζυγό του μετά τον θάνατό του. Τα έργα που γράφτηκαν όσο ο συγγραφέας ήταν στην Ιταλία δεν έχουν θρησκευτικό ή εκκλησιαστικό θέμα ούτε εκφράζουν σκέψεις για τον θάνατο ή τη μετάνοια, κάτι που προκαλεί εντύπωση λόγω της αυστηρής καθολικής ανατροφής του Γκολντόνι. Μετά τη μετοίκησή του στη Γαλλία, η θέση του έγινε πιο ξεκάθαρη, καθώς τα έργα του είχαν έντονο αντι-εκκλησιαστικό τόνο και συχνά σατίριζαν την υποκρισία των μοναχών και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Ο Γκολντόνι ενδιαφερόταν για τις σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους, τη φιλοσοφία, το κίνημα του Ουμανισμού, ενώ ασκούσε κριτική στην αλαζονεία, στην αδιαλλαξία και την κατάχρηση εξουσίας. Συχνά σατίριζε τους υπερόπτες ευγενείς και τους φτωχούς που δεν είχαν τιμιότητα και αξιοπρέπεια. Amalasunta (1733) Rosmonda (1734) Griselda (1734) Enrico Re di Sicilia (1736) Gli amori de Alessandro Magno (1759) Enea nel Lazio (1760) Nerone (1760) Artemisia Belisario (1734) Rinaldo di Montalbano (1736)Giustino La sposa persiana (1753) Ircana in Julfa Ircana in Ispaan La peruviana La bella selvaggia La dalmatina Gli amori di Alessandro Magno Artemisia Enea nel Lazio Zoroastro La bella giorgiana Don Giovanni Tenorio Un curioso accidente (1760) L'uomo di mondo Il prodigo Il Momolo cortesan (1738) Il mercante fallito (1741) La donna di garbo (1743) Il servitore di due padroni (Υπηρέτης δύο αφεντάδων, 1745)― ελλην.μετάφρ.Γεράσιμου Σπαταλά ("Δωδώνη") Il frappatore I due gemelli veneziani (1745) L'uomo prudente La vedova scaltra (1748) La putta onorata (1749) La buona moglie (1749) Il cavaliere e la dama L'avvocato veneziano Il padre di famiglia La famiglia dell'antiquario (1750) L'erede fortunata (1750) Il teatro comico (1750-1751) Le femmine puntigliose (1750-1751) La bottega del caffè (Το καφενείο, 1750-1751) ― ελλην.μετάφρ.Αντ.Σακελλαρίου("Δωδώνη") Il bugiardo (1750-1751) L'adulatore Il poeta fanatico La Pamela Il cavaliere di buon gusto Il giuocatore Il vero amico La finta ammalata (1750-1751) La dama prudente L'incognita L'avventuriere onorato (1750-1751) I pettegolezzi delle donne (1750-1751) Il Moliére La castalda L'amante militare Il tutore La moglie saggia (1752) Il feudatario Le donne gelose (1752) La serva amorosa (1752) I puntigli domestici La figlia obbediente I mercatanti La locandiera (Η ξενοδόχα, 1753) ― ελλην.μετάφρ.Αντ.Σακελλαρίου ("Δωδώνη") Le donne curiose (1753) Il contrattempo La donna vendicativa Il geloso avaro La donna di testa debole La cameriera brillante Il filosofo inglese Il vecchio bizzarro Il festino L'impostore La madre amorosa Terenzio Torquato Tasso Il cavaliere giocondo Le massere (1755) I malcontenti La buona famiglia Le donne de casa soa" (1755) La villeggiatura La donna stravagante Il campiello (1756) L'avaro L'amante di se medesimo Il medico olandese La donna sola La pupilla Il cavaliere di spirito La vedova spiritosa Il padre per amore Lo spirito di contraddizione Il ricco insidiato Le morbinose Le donne di buon umore L'apatista La donna bizzarra La sposa sagace La donna di governo La donna forte I morbinosi La scuola di ballo Gli innamorati (1759) Pamela maritata L'impresario delle Smirne (1759) La guerra I rusteghi (1760) Il curioso accidente (1760) La donna di maneggio La casa nova (1760) La buona madre (1761) Le smanie per la villeggiatura (1761) Le avventure della villeggiatura (1761) Il ritorno dalla villeggiatura (1761) Lo scozzese Il buon compatriotto Il sior Todero brontolon o sia Il vecchio fastidioso (1762) Le baruffe chiozzotte (1762) Una delle ultime sere di carnevale (1762) L'osteria della posta (17??) L'amore paterno Il matrimonio per concorso Les amours d'Arlequin et de Camille (1763) La jalousie d'Arlequin (1763) Les inquiétudes de Camille (1763) Gli amori di Zelinda e Lindoro (1764) La gelosia di Lindoro L'inquietudini di Zelinda Gli amanti timidi Il ventaglio (1765) La burla retrocessa nel contraccambio Chi la fa l'aspetti Il genio buono e il genio cattivo Le bourru bienfaisant (1771) L'avare fastueux (1776) Amalasunta (1732) Gustavo (1738) Oronte, re de' Sciti (1740) Statira (1740) La fondazione di Venezia (1734) La contessina (1743) La favola dei tre gobbi (1748) L'Arcadia in Brenta Il filosofo di campagna Il mercato di Malmantile La buona figliuola Il festino I viaggiatori ridicoli Vittorina Il re alla caccia La bouillotte I volponi Gli uccellatori Arcifanfano, Re de' matti L'isola disabitata La calamità de' cuori Il negligente I bagni d'Abano Le virtuose ridicole Il finto principe L'astuzia felice Bertoldo, Bertoldino e Sascasenno I portentosi effetti della madre natura Lucrezia romana Il mondo alla rovescia Buovo d'Antona Il paese delle cuccagna La mascherata Le pescatrici Il conte Caramella La donna di governo Le nozze La fiera di Sinigaglia La ninfa saggia Gli amanti felici Le quattro stagioni Il coro delle muse La pace consolata L'amor della patria L'oracolo del Vaticano Magdalena conversio L'unione del reale profeta Davide Il colosso (1725) Il quaresimale in epilogo (1725-1726) Il buon padre (1729) La cantatrice (1729) Il Gondoliere Veneziano (1733) La pupilla (1734) La birba (1734) Il quartiere fortunato (1734-44) Amor fa l'uomo cieco Il disinganno Κατάλογος ελληνικών θεατρικών παραστάσεων των έργων του Γκολντόνι. Βάλτερ Πούχνερ, «Η πρόσληψη του Carlo Goldoni στην Ελλαδα», στο: Βάλτερ Πόυχνερ, Δραματουργικές αναζητήσεις-Πέντε μελετήματα, εκδ.Καστανιώτης, Αθήνα, 1995, σελ.345-358 Δημήτρης Σπάθης, «Η παρουσία του Γκολντόνι στο νεοελληνικό θέατρο», στο: Ο Διαφωτισμός και το νεοελληνικό θέατρο, εκδ.University Studio Press, Θεσσ/ίκη, 1986, σελ.199-214 La Locandiera (ιταλικά) Carlo Goldoni - Catholic Encyclopedia