Σιδηρούντα Χίου

Η Σιδηρούντα έίναι ένα χωριό του δήμου Χίου του νομού Χίου. Βρίσκεται στο βορειοδυτικό μέρος της Χίου, σε απόσταση 38 χιλιομέτρων από την πόλη της Χίου, χτισμένη στην κορυφή ενός λοφίσκου, ανάμεσα σε πεύκα και ελιές. Παραδοσιακός οικισμός, με πέτρινα σπιτάκια, που την εποχή των Παλαιολόγων ήταν μετόχι της Νέας Μονής. Είχε δε τρίπατο πύργο στο κέντρο και κάστρο με δύο εισόδους (χρυσόβουλο του Μιχαήλ Παλαιολόγου), μέρος του οποίου σώζεται μέχρι σήμερα. Πήρε το όνομά της πιθανόν από τις Σιδηρόπετρες (το όνομα του οικισμού ήταν, μέχρι το 1940, Σιδηρούς), που είναι άφθονες στην περιοχή και χρησιμοποιούνται για το χτίσιμο των σπιτιών. Στους πρόποδες του λόφου απλώνονται μικρές γραφικές παραλίες, με καταγάλανα νερά: Μακριά Άμμος, Τηγάνι, Μετόχι, Παπαλιάς, Γερίτα, Πραστιά.

 Οι πρώτοι δάσκαλοι που δίδαξαν στη Σιδηρούντα ήταν ιερείς και χρησιμοποιούσαν αναγνώσματα από το Ψαλτήρι και τον Οκτάηχο. Οι επιθεωρήσεις γίνονταν από τον μητροπολίτη. Περίπου το 1850 άρχισε να λειτουργεί κοινοτικό σχολείο σε διάφορα σπίτια και η εκκλησία πλήρωνε τους δασκάλους. Το κτίριο του δημοτικού σχολείου έγινε με προσωπική εργασία των χωρικών με δαπάνη της εκκλησίας περί το 1860 και κατά άλλες μαρτυρίες στα 1886. Τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του είχε μήκος 10 μ. και πλάτος 4,5 μ. Εκτός από την αίθουσα διδασκαλίας υπήρχε, χωρισμένο με ξύλινο παραπέτασμα από αυτήν, ένα δωμάτιο στην ανατολική πλευρά του σχολείου που χρησίμευε για κατοικία του διδασκάλου. Αργότερα, στα 1910 περίπου έγινε μία επέκταση του διδακτηρίου κατά πλάτος. Έτσι απέκτησε τις διαστάσεις 10 Χ 7,5 μ. Το 1950 φυτεύτηκαν δέντρα στην αυλή. Στις 15/3/1950 έγινε έλεγχος από μηχανικό του υπουργείου και εργολάβο και στις 26/3 άρχισε η επισκευή με τη συμμετοχή των χωρικών. Για την εργασία αυτή διατέθηκε πίστωση 15.000.000 δρχ. από το Σχέδιο Μάρσαλ. Στις 2/3/1953 άρχισε η επίστρωση της αυλής με τη συμμετοχή χωρικών, του δασκάλου και μαθητών και φυτεύτηκαν και άλλα δέντρα και φυτά. Στις 10/10/1954 έγινε επέκταση του σχολείου με προσθήκη αίθουσας 5 Χ 7 μ. Μέχρι το 1964 το σχολείο ήταν απερίφραχτο. Είχε μόνο ένα μικρό μαντρότοιχο προς τα νότια. Τη χρονιά αυτή περιφράχτηκε με μαντρότοιχο μέγιστου ύψους 1,5 μ. Στα 1968 κτίστηκαν, όπως προέβλεπε σχετική μελέτη της Διευθύνσεως Τεχνικών Υπηρεσιών, ένα εστιατόριο διαστάσεων 5Χ5 μ. και ένα μαγειρείο 2Χ5 μ. στη δυτική πλευρά του διδακτηρίου. Η εγκατάλειψη της υπαίθρου και η ανάγκη συνέχισης της εκπαιδευτικής διαδικασίας των παιδιών στο γυμνάσιο και λύκειο οδήγησε αρχικά στη μετακίνηση κάποιων οικογενειών στη Βολισσό και στη συνέχεια τη μετεγκατάστασή τους στην πόλη της Χίου. Έτσι άρχισε η μείωση των μαθητών του σχολείου. Το δημοτικό σχολείο συνέχισε τη λειτουργία του έως το έτος 1979. Την τελευταία χρονιά στο σχολείο διδάσκονταν 6 μαθητές. Ο Εκπολιτιστικός και Μορφωτικός Σύλλογος Σιδηρούντας χρηματοδότησε το 1991 την επισκευή και εξοπλισμό του σχολείου για να μπορέσει να λειτουργήσει ως παραδοσιακό καφενείο–εστιατόριο υπό τη διεύθυνση ιδιωτών. Το έργο αυτό βοήθησε να σταματήσει η ερήμωση του χωριού και λειτούργησε ως ένας τόπος συγκέντρωσης και ψυχαγωγίας τόσο των κατοίκων της Σιδηρούντας όσο και επισκεπτών. Η λειτουργία του χώρου αυτού συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Κυριότερες πηγές άντλησης των παραπάνω στοιχείων για το δημοτικό σχολείο είναι το Χιακό Ημερολογιακό Βιβλίο, τόμος Α΄ (από 1949) του δημοτικού σχολείου Σιδηρούντας, γραμμένο από δασκάλους του χωριού, που σώζεται και φυλάσσεται στο Ιστορικό Αρχείο μαζί με Βιβλίο Πιστοποιητικών Σπουδής από το 1915 και Μαθητολόγιο από το 1924, καθώς και έγγραφο που παραδόθηκε από την Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Φωτογραφίες από τη Σιδηρούντα Ιστορικές αναφορές από σχολικά βιβλία εποχής και στοιχεία για το Δημοτικό Σχολείο Σιδηρούντας