Αγαθάγγελος Ξηρουχάκης

Ο Αγαθάγγελος (κατά κόσμον Ηλίας Ξηρουχάκης, 1872 – 24 Φεβρουαρίου 1958) ήταν λόγιος και Επίσκοπος Κυδωνίας και Αποκορώνου. Το 1945 ήταν υπουργός Γενικός Διοικητής Κρήτης. Έγραψε σημαντικά ιστορικά έργα.

 Γεννήθηκε στο χωριό Σούρη Αποκορώνου, του Νομού Χανίων Κρήτης το έτος 1872. Κατά το έτος 1889 εισήλθε ως Δόκιμος στην Ιερά Μονή Γουβερνετου, στο Ακρωτήρι Μελέχας Χανίων, όπου και εκάρη Μοναχός, οπότε και μετονομάσθηκε σε Αγαθάγγελο. Κατά το έτος 1894 χειροτονήθηκε Διάκονος και το 1903 Πρεσβύτερος (Ιερομόναχος). Ο Αγαθάγγελος πήρε μέρος στην Κρητική Επανάσταση του 1896—1897 και επολέμησε εναντίον των Τούρκων. Από το 1901 έως το 1905 σπούδασε θεολογία στην Ιερουσαλήμ και το 1911 απέκτησε διδακτορικό τίτλο από το Πανεπιστήμιο της Μπολόνια. Επίσης, μελέτησε Νεοελληνική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης. Υπήρξε μαθητής του Χρυσοστόμου Παπαδοπούλου, διακεκριμένου Θεολόγου και πολυγραφότατου συγγραφέα, μετέπειτα δε Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος. Επίσης υπήρξε συνεργάτης του ιστοριοδίφη και εκδότη κειμένων Κωνσταντίνου Σάθα. Στη Βιέννη ο Αγαθάγγελος δίδαξε ελληνικά στο Collegium Teresianum και επίσης δραστηριοποιήθηκε ως Lector του εκεί Πανεπιστημίου. Γνώριζε εκτός από την ελληνική, τη λατινική, την εβραϊκή, την ιταλική και τη γερμανική γλώσσα. Επίσης κατανοούσε και άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες, λόγω της επί σειρά ετών διαμονής και εργασίας του σε διάφορες χώρες της Ευρώπης. Υπηρέτησε ως εκπαιδευτικός στην Κρήτη και εφημέριος των ελληνικών Κοινοτήτων της Βενετίας (1906—1920) και της Βιέννης (1920—1936), μέχρι της εκλογής του ως Επισκόπου Κυδωνίας και Αποκορώνου (έδρα τα Χανιά Κρήτης) κατά το έτος 1936. Εποίμανε την Επισκοπή Κυδωνίας και Αποκορώνου από το 1936 έως την κοίμησή του (22/02/1958), Εποίμανε την Επισκοπή του και διακρίθηκε για το επιστημονικό και το κοινωνικό έργο του. Εργάσθηκε για την αναδιοργάνωση της τοπικής Εκκλησίας και την επούλωση των πληγών, που προξένησε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, καθώς και για την επιμόρφωση του εφημεριακού κλήρου της Επισκοπής του. Επίσης ο Αγαθάγγελος Ξηρουχάκης διακρίθηκε για την ιδιαίτερη ευαισθησία του στο έργο της κοινωνικής αποστολής και μέριμνας της Εκκλησίας υπέρ των πασχόντων και αδύνατων. Ο Αγαθάγγελος Ξηρουχάκης υπήρξε ιστοριοδίφης και μελετητής της μεσαιωνικής και της νεώτερης Ελληνικής Φιλολογίας. Συνέγραψε και δημοσίευσε πλήθος εργασιών και ασχολήθηκε ιδιαίτερα με θέματα που είχαν σχέση προς την Κρήτη, τη φιλολογία και την ιστορία της. Ο Αγαθάγγελος Ξηρουχάκης διετέλεσε Επίσκοπος Κυδωνίας και Αποκορώνου επί συναπτά 22 έτη και σε ηλικία 86 ετών απεβίωσε στις 22. Φεβρουαρίου 1958. Η εξόδιος Ακολουθία έλαβε χώρα στα Χανιά και στη συνέχεια τάφηκε στη Μονή της μετανοίας του, στο Γδερνέττο Ακρωτηρίου Χανίων, όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα και ο τάφος του. Η δράση του κατά τη διάρκεια της Κατοχής είναι αμφιλεγόμενη. Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι υπήρξε πατριωτική και ότι, γνωρίζοντας γερμανικά, έσωσε πολλούς Έλληνες από την εκτέλεση ή τη φυλάκιση και τα βασανιστήρια. Άλλοι υποστηρίζουν πως υπήρξε δωσίλογος και συνεργάτης των Ναζί στην Κρήτη. Ο Κρητικός Πόλεμος (1645-1669): Συλλογή των Ελληνικών ποιημάτων Ανθίμου Διακρούση, Μαρίνου Ζάνε, συλλεγέντων και εκδιδομένων υπό του αρχιμανδρίτου Αγαθαγγέλου Ξηρουχάκη, Τεργέστη 1908 Η εν Κρήτη επανάστασις του 1363-1366 και το διοικητικόν σύστημα της Βενετίας απέναντι των κοινωνικών τάξεων και της εκκλησίας κατά την μακράν περίοδον της εν τη νήσω κυριαρχίας αυτής (1211-1669), Αλεξάνδρεια 1932 Η Βενετοκρατούμενη Ανατολή, Κρήτη και Επτάνησος, Αθήνα 1934 Το εμπόριον της Βενετίας μετά της Ανατολής κατά τον Μεσαίωνα : επι τη βάσει των εμπορικών καταλόγων του Βαρθ. Παξή, 1940 Νικόλαος Τωμαδάκης: Άρθρον, Αγαθάγγελος, Επίσκοπος Κυδωνίας και Αποκορώνου, Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαιδεία, τ. 1 (Αθήναι 1962), στ. 85