300 (ταινία)

Το 300 είναι μία αμερικάνικη επική (ελληνική ιστορική) πολεμική ταινία του 2006, βασισμένη στο ομώνυμο κόμικ του Φρανκ Μίλλερ και στη μάχη των Θερμοπυλών. Σκηνοθέτης της ταινίας ήταν ο Ζακ Σνάιντερ με βοηθό τον ίδιο τον Φρανκ Μίλλερ. Πρωταγωνιστούν οι Τζέραρντ Μπάτλερ και Λένα Χίντεϊ. Ο βασιλιάς Λεωνίδας (Τζέραρντ Μπάτλερ) οδήγησε 300 Σπαρτιάτες σε μάχη απέναντι στον Πέρση «θεό-βασιλιά» Ξέρξη (Ροντρίγκο Σαντόρο) και του στρατού του (1.000.000 στρατιώτες). Κατά τη διάρκεια της μάχης, η Γοργώ (Λένα Χίντεϊ), σύζυγος του Λεωνίδα, ζητά υποστήριξη στη Σπάρτη για τον άνδρα της. Την ιστορία διηγείται ο Σπαρτιάτης στρατιώτης Δήλιος (Ντέιβιντ Γουένχαμ). Η ταινία 300 κυκλοφόρησε στα θέατρα IMAX (ΗΠΑ) στις 9 Μαρτίου 2007, και σε DVD, Blu-ray, και HD-DVD στις 31 Ιουλίου 2007. Η πρεμιέρα της ταινίας ήταν η 24η μεγαλύτερη στην ιστορία των box office, αλλά οι κριτικοί διχάστηκαν στις γνώμες για την εμφάνιση της ταινίας. Μερικοί την αναγνώρισαν ως πρωτότυπο επίτευγμα, ενώ κάποιοι άλλοι επέκριναν την εμφάνιση και την περιγραφή των Περσών στην ταινία. Το 2014 κυκλοφόρησε η ταινία 300: Η άνοδος της Αυτοκρατορίας, η οποία είναι και συνέχεια και προοίμιό της ταυτόχρονα.

 Ο Δήλιος, ένας Σπαρτιάτης στρατιώτης, εξιστορεί τη βιογραφία του Λεωνίδα, από την παιδική ηλικία μέχρι τον θρόνο της Σπάρτης. Χρόνια αργότερα, ένας Πέρσης αγγελιαφόρος φθάνει στη Σπάρτη για να ζητήσει την υποταγή της πόλης στον Ξέρξη. Ως απάντηση, ο Λεωνίδας και οι φρουροί του, πετούν τους αγγελιοφόρους σε ένα πηγάδι. Αυτό το γεγονός φέρνει την επίθεση των Περσών και ο Λεωνίδας επισκέπτεται τους Εφόρους - λεπρούς, από τους οποίους οι Σπαρτιάτες έπρεπε να παίρνουν την ευλογία πριν πάνε στον πόλεμο. Ο Λεωνίδας προτείνει να απωθήσει την αριθμητική υπεροχή των Περσών χάρη στο στενό των Θερμοπυλών και να συγκεντρώσει τους Πέρσες σε ένα στενό μεταξύ της ξηράς και της θάλασσας. Οι Έφοροι ρωτούν την Πυθία, η οποία λέει πως η Σπάρτη δεν πρέπει να πολεμήσει κατά τη διάρκεια της θρησκευτικής τους γιορτής. Καθώς ο Λεωνίδας φεύγει, εμφανίζονται δύο πράκτορες του Ξέρξη (ένας από αυτούς ήταν Σπαρτιάτης, ο Θήρων), οι οποίοι δωροδοκούν τους Εφόρους με χρήματα και χρυσό. Ο Λεωνίδας ακολουθεί το σχέδιό του και παίρνει μαζί του μόνο τριακόσιους Σπαρτιάτες, λέγοντας στο Συμβούλιο της Σπάρτης πως αυτή είναι η φρουρά του. Αν και ξέρει πως αυτό αποτελεί πράξη αυτοκτονίας, ο Λεωνίδας ελπίζει πως η θυσία τους θα ωθήσει το Συμβούλιο να ενωθεί κατά της Περσίας. Στο δρόμο τους για τις Θερμοπύλες, οι Σπαρτιάτες συναντούν Αρκάδες και άλλους Έλληνες, με τους οποίους και ενισχύονται. Στις Θερμοπύλες, δημιουργούν ένα τείχος για να σταματήσουν τους Πέρσες. Καθώς το χτίζουν, ο Λεωνίδας συναντά τον Εφιάλτη, έναν παραμορφωμένο Σπαρτιάτη, ο οποίος γλίτωσε τον θάνατο όταν γεννήθηκε, χάρη στη μητέρα του. Ο Εφιάλτης ζητά από τον Λεωνίδα την άδεια να συμμετέχει και αυτός στη μάχη. Ο Λεωνίδας νιώθει συμπάθεια για τον Εφιάλτη, αλλά δεν δέχεται την πρότασή του, λόγω του ότι ο Εφιάλτης δεν μπορεί να σηκώσει ψηλά την ασπίδα του, κάτι που θα κινδύνευε να διασπάσει τη συνοχή της σπαρτιατικής φάλαγγας. Πριν τη μάχη οι Πέρσες ζητούν από τους Σπαρτιάτες να καταθέσουν τα όπλα τους. Ο Λεωνίδας αρνείται και χάρη στο σχηματισμό φάλαγγας καταφέρνουν να νικήσουν τους Πέρσες. Ο Ξέρξης προσωπικά συζητά με τον Λεωνίδα, προσφέροντας του δύναμη και εξουσία. Ο Λεωνίδας αρνείται και ο Ξέρξης στέλνει τη φρουρά του, τους Αθάνατους, αλλά οι Σπαρτιάτες με λίγες απώλειες κατάφεραν να τους νικήσουν. Ο Ξέρξης τότε στέλνει παράξενα όντα, όπως γίγαντες και μάγους, να επιτεθούν στους Σπαρτιάτες, αλλά η προσπάθειά τους δεν έχει επιτυχία. Θυμωμένος από την άρνηση του Λεωνίδα, ο Εφιάλτης πηγαίνει στο στρατόπεδο των Περσών και τους μιλά για ένα μυστικό πέρασμα. Οι Αρκάδες αποφασίζουν να φύγουν και ο Λεωνίδας διατάζει τον Δήλιο να επιστρέψει στη Σπάρτη και να διηγηθεί στο Συμβούλιο για τη θυσία τους. Παρόλο που ο Δήλιος έχασε το αριστερό του μάτι, προτιμά να πολεμήσει με τους υπόλοιπους, αλλά ο Λεωνίδας του λέει πως μόνο αυτός έχει το δώρο της αφήγησης. Ο Δήλιος φεύγει μαζί με τους Αρκάδες. Στη Σπάρτη, ο Θήρων βιάζει τη Γοργώ (σύζυγο του Λεωνίδα), αφού της υποσχέθηκε ότι θα πείσει το Συμβούλιο να στείλει βοήθεια στον Λεωνίδα. Στο Συμβούλιο ο Θήρων κατηγορεί τη Γοργώ για απιστία και αυτή από τον θυμό της τον σκοτώνει μπροστά στο Συμβούλιο. Καθώς τον σκοτώνει, του επαναλαμβάνει τη φράση, την οποία της έλεγε ο Θήρων καθώς τη βίαζε: «Αυτό δεν θα τελειώσει γρήγορα, δεν θα σου αρέσει». Από τα ρούχα του Θήρωνος πέφτουν νομίσματα τα οποία απεικονίζουν τον Ξέρξη, οπότε το Συμβούλιο αποφασίζει να ενωθεί κατά της Περσίας. Στις Θερμοπύλες, οι Πέρσες χρησιμοποίησαν το πέρασμα, το οποίο τους έδειξε ο Εφιάλτης, για να περικυκλώσουν τους Σπαρτιάτες. Ο στρατηγός του Ξέρξη ζητά την κατάθεση των όπλων από τους Σπαρτιάτες, προσφέροντας στον Λεωνίδα τίτλους και εξουσία. Ο Λεωνίδας φαινομενικά υποκλίνεται στον Ξέρξη, αλλά ένας από τους άνδρες του σκοτώνει τον Πέρση στρατηγό. Θυμωμένος ο Ξέρξης διατάζει τους τοξότες του να επιτεθούν. Ο Λεωνίδας ρίχνει το ακόντιό του και κόβει το μάγουλο του Ξέρξη. Έντρομος ο Ξέρξης παρακολουθεί τον θάνατο όλων των Σπαρτιατών λόγω των βελών των τοξοτών του. Λίγο πριν τον θάνατό του ο Λεωνίδας υπόσχεται αθάνατη αγάπη στη Γοργώ. Κλείνοντας την αφήγησή του μπροστά στους Σπαρτιάτες, στο πεδίο της μάχης ένα χρόνο μετά τις Θερμοπύλες, ο Δήλιος δηλώνει πως ο περσικός στρατός είναι εξαντλημένος από τις λιποταξίες, από τον φόβο και τις βαριές απώλειες που υπέστη από τα ακόντια των τριακοσίων ελεύθερων και γενναίων Σπαρτιατών. Η θυσία των 300 Σπαρτιατών έγινε γνωστή σε όλη την Ελλάδα και όλες οι πόλεις-κράτη της χώρας ενώθηκαν κατά της Περσίας. Τώρα οι Πέρσες αντιμετωπίζουν 10.000 Σπαρτιάτες, οι οποίοι οδηγούν επιπλέον 30.000 ελεύθερους Έλληνες. Αν και η υπεροχή των Περσών ήταν τριπλάσια, ο Δήλιος δηλώνει πως οι Έλληνες θα νικήσουν και επαινεί τη θυσία του Λεωνίδα της Σπάρτης. Αμέσως, οδηγεί τους Έλληνες στη μάχη, γνωστή ως μάχη των Πλαταιών. Τζεράρντ Μπάτλερ ως Λεωνίδας: βασιλιάς της Σπάρτης. Λένα Χίντεϊ ως Γοργώ της Σπάρτης: βασίλισσα της Σπάρτης. Η Γοργώ έχει μεγαλύτερο ρόλο στην ταινία σε σχέση με το ομώνυμο κόμικ, όπου εμφανίζεται μόνο στην αρχή. Τζοβάνι Σιμίνο ως Πλείσταρχος: γιος του Λεωνίδα και της Γοργούς. Ο Πλείσταρχος δεν αναφέρεται στο κόμικ. Ντόμινικ Γουέστ ως Θήρων: φανταστικός Σπαρτιάτης πολιτικός. Ο Θήρων δεν αναφέρεται στο κόμικ. Ντέιβιντ Γουένχαμ ως Δήλιος: Σπαρτιάτης στρατιώτης και αφηγητής. Βίνσεντ Ρίγκαν ως Αρτέμιος: αρχηγός και φίλος του Λεωνίδα. Τομ Ουίσντομ ως Αστήνος: μεγαλύτερος γιος του Αρτεμίου. Στην ταινία, ο Αστήνος έχει μια συνεχή παρουσία πριν να πεθάνει. Στο κόμικς απλά αναφέρεται ο θάνατος του Αστήνου. Άντριου Πλίβιν ως Δάξος: Αρκάδας στρατιώτης. Άντριου Τίρναν ως Εφιάλτης: προδότης. Ροντρίγκο Σαντόρο ως Ξέρξης: βασιλιάς της Περσίας. Στίβεν ΜακΧάτι ως Νομοταγής: ένας τοπικός Σπαρτιάτης πολιτικός. Μάικλ Φασμπέντερ ως Διηνέκης: Νεαρός και γενναίος στρατιώτης, γνωστός για τη φράση «θα πολεμήσουμε υπό σκιά». Πίτερ Μένσα ως Πέρσης αγγελιαφόρος. Κέλι Κρεγκ ως Πυθία. Τάιλερ Νίτσελ ως νεαρός Λεωνίδας. Ρομπέρ Μαγιέ ως Αθάνατος (γίγαντας). Πατρίκ Σαμπονγκί ως Πέρσης στρατηγός Ο σκηνοθέτης Τζιάννι Νουννάρι δεν ήταν ο μόνος άνθρωπος, ο οποίος σχεδίαζε να γυρίσει ταινία για τη μάχη των Θερμοπυλών — ο Μάικλ Μαν ήδη σχεδίασε να γυρίσει ταινία για τη μάχη βασισμένη στο βιβλίο Gates of Fire. Ο Νουννάρι βρήκε το κόμικ του Φρανκ Μίλλερ, 300, και εντυπωσιάστηκε από το βιβλίο και αποφάσισε να γυρίσει ταινία με βάση το κόμικ. Την παραγωγή της ταινίας 300 ανέλαβαν οι Νουννάρι και Μαρκ Κάντον, με σεναριογράφο τον Μίκαελ Β. Γκόρντον. Ο σκηνοθέτης Ζακ Σνάιντερ προσλήφθηκε τον Ιούνιο του 2004 να σκηνοθετήσει, καθώς προσπάθησε να γυρίσει ταινία με βάση το κόμικ του Μίλλερ, πριν κάνει το ντεμπούτο του με τη νέα έκδοση της ταινίας Dawn of the Dead. Ο Σνάιντερ διόρισε σεναριογράφο τον Κουρτ Τζόνσταντ, ο οποίος έγραψε ξανά το σενάριο του Γκόρντον, και ο Φράνκ Μίλλερ παρέμεινε ως εκτελεστικός σύμβουλος.Η ταινία γυρίστηκε με βάση το ομώνυμο κόμικ, όπως είχε γίνει και στην ταινία Sin City. Ο Σνάιντερ φωτοτύπησε σκηνές από το κόμικ. «Ήταν μια ευχάριστη διαδικασία για μένα... να έχεις το πλαίσιο ως στόχο» δήλωσε. Όπως και στο κόμικ, έτσι και στην ταινία ο Δήλιος είναι ο αφηγητής. Χρησιμοποιώντας το χάρισμα του Δήλιου ως αφηγητή, ο Σνάιντερ μπορεί να προσθέσει φανταστικά στοιχεία στην ιστορία, εξηγώντας ότι ο «Δήλιος είναι άνθρωπος, ο οποίος ξέρει πως να μην καταστρέφει μια ιστορία λέγοντας αλήθεια». Ο Σνάιντερ πρόσθεσε μια σκηνή, στην οποία η Γοργώ προσπαθεί να πείσει τους Σπαρτιάτες να στηρίξουν τον Λεωνίδα. Δύο μήνες χρειάστηκαν για να δημιουργηθούν εκατοντάδες ασπίδες, δόρατα και σπαθιά, μερικά από τα οποία ανακυκλώθηκαν από τις ταινίες Τροία και Αλέξανδρος. Οι χαρακτήρες δημιουργήθηκαν από τον Ζορντού Σχελλ, καθώς και ένας λύκος και 13 άλογα. Οι ηθοποιοί και οι κασκαντέρ εκπαιδεύονταν, με τον Σνάιντερ να συμμετέχει και αυτός στην εκπαίδευση. Για την παραγωγή χαρακτήρων και σκηνικών αντικειμένων, ο Σνάιντερ συνεργάστηκε με τον Σάουν Σμιθ και τον Μαρκ Ραππάπορτ.Η ενεργή παραγωγή της ταινίας άρχισε στις 17 Οκτωβρίου 2005, στο Μόντρεαλ, και γυρίστηκε κατά τη διάρκεια των 60 ημερών σε χρονολογική σειρά με προϋπολογισμό 60 εκατομμυρίων δολαρίων. Η ταινία γυρίστηκε στα Icestorm Studios, στο Μόντρεαλ, και ο Σνάιντερ χρησιμοποίησε την ψηφιακή τεχνική backlot και την τεχνική της μπλε οθόνης (αγγλ. bluescreens). Ο Μπάτλερ δήλωσε πως δεν ήταν πάντα σύμφωνος με την άποψη του Σνάιντερ, ενώ ο Γουένχαμ δήλωσε πως μερικές φορές ο Σνάιντερ ήθελε τις ίδιες σκηνές με το κόμικ, ενώ άλλες φορές έδινε την ελευθερία σε αυτούς να διερευνήσουν τον κόσμο και τα όρια του. Η Χίντεϊ δήλωσε πως η εμπειρία με την τεχνική της μπλε οθόνης ήταν πολύ περίεργη και πως δεν υπήρχε τίποτα που θα τη συνέδεε συναισθηματικά με άλλο ηθοποιό. Μόνο μια σκηνή, στην οποία τα άλογα τρέχουν στην ύπαιθρο, γυρίστηκε στην ύπαιθρο. Σύμφωνα με τον Μπάτλερ, η παραγωγή της ταινίας ήταν δύσκολη.Η επεξεργασία των σκηνών έγινε στα Meteor Studios και στο Hybride Technologies, στο Μόντρεαλ. Ο Κρις Βαττς και ο Τζιμ Μπίσσελλ άρχισαν μια διαδικασία, την οποία ονόμασαν The Crush, κατά την οποία άλλαζαν τα μπλε χρώματα σε φωτεινά και σκούρα. Ο Γκίσλαιν Στ-Πιέρρ, ο αρχηγός της ομάδας, δήλωσε πως όλα φαίνονταν πραγματικά. Διάφορα προγράμματα υπολογιστών, όπως Maya, RenderMan και RealFlow, χρησιμοποιήθηκαν στις σκηνές αιματοχυσίας. Η διαδικασία επεξεργασίας διήρκεσε για ένα χρόνο. Τον Ιούλιο 2005 ο συνθέτης Τάιλερ Μπέιτς άρχισε τη σύνθεση του soundtrack της ταινίας περιγράφοντας το αποτέλεσμα ως όμορφο θέαμα με μεγάλη χορωδία αλλά και μέτρια ακραία ένταση. Συνέθεσε ένα τραγούδι για την τελευταία σκηνή, το οποίο ήθελε να δείξει στην Warner Bros.. Ο Σνάιντερ συμφώνησε να χρησιμοποιηθεί αυτό το τραγούδι στην ταινία. Τα τραγούδια δημιουργήθηκαν στα Abbey Road Studios, σε συνεργασία με τον τραγουδιστή Αζάμ Αλί. Μια συνηθισμένη και μια ειδική έκδοση του soundtrack περιλαμβάνουν 25 κομμάτια, τα οποία εκδόθηκαν στις 6 Μαρτίου 2007.Το soundtrack συνάντησε αρκετές κριτικές, καθώς έμοιαζε με soundtrack άλλων ταινιών όπως της ταινίας Troy, το οποίο συνέθεσαν ο Τζέιμς Χόρνερ και ο Γκάμπριελ Γιάρεντ, και της ταινίας Titus. Στις 3 Αυγούστου 2007 η Warner Bros. Pictures αναγνώρισε σε επίσημη δήλωση: ...χρησιμοποιήθηκε (χωρίς να το ξέρουμε ή χωρίς τη συμμετοχή μας) μουσική, την οποία συνέθεσε ο νικητής βραβείου Όσκαρ, Έλλιοτ Γκόλντενθαλ, η οποία χρησιμοποιήθηκε και στην ταινία Titus. Η Warner Bros. Pictures έχει μεγάλο σεβασμό στον Έλλιοτ, λόγω της μακροπρόθεσμης συνεργασίας, και ζητά από αυτόν να λυθεί το θέμα χωρίς σκάνδαλα. Η επίσημη ιστοσελίδα της ταινίας δημιουργήθηκε από την Warner Bros. τον Δεκέμβριο του 2005. Αργότερα στην ιστοσελίδα προστέθηκαν βίντεο περιγράφοντας την παραγωγή της ταινίας. Τον Ιανουάριο του 2007 δημιουργήθηκε σελίδα της ταινίας στο MySpace. Η The Art Institutes δημιούργησε μια ιστοσελίδα για να προωθήσει την ταινία.Στο Comic-Con International, τον Ιούλιο του 2006, το πάνελ της ταινίας μετέδωσε ένα διαφημιστικό τρέιλερ της ταινίας, το οποίο έγινε δεκτό θετικά. Παρά τα αυστηρά μέτρα ασφαλείας, το βίντεο κυκλοφόρησε στο Διαδίκτυο. Η Warner Bros. παρουσίασε το επίσημο τρέιλερ της ταινίας στις 4 Οκτωβρίου 2006 και αργότερα εμφανίστηκε και στο Apple.com. Το τραγούδι, το οποίο χρησιμοποιήθηκε στο τρέιλερ, είναι το Just Like You Imagined των Nine Inch Nails. Ένα δεύτερο τρέιλερ της ταινίας κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους στις 8 Δεκεμβρίου 2006 και στο Διαδίκτυο την προηγούμενη μέρα. Στις 22 Ιανουαρίου 2007 κυκλοφόρησε στην τηλεόραση ένα ειδικό τρέιλερ της ταινίας. Τα τρέιλερ προσέλκυσαν θεατές και επηρέασαν την επιτυχία της ταινίας.Τον Απρίλιο του 2006 η Warner Bros. Interactive Entertainment ανακοίνωσε την πρόθεση της να δημιουργήσει ένα βιντεοπαιχνίδι, το 300: March to Glory, το οποίο θα βασιζόταν στην ταινία. Τα Collision Studios συνεργάστηκαν με την Warner Bros. για να μεταφέρουν το στυλ της ταινίας στο βιντεοπαιχνίδι, και κυκλοφόρησε ταυτόχρονα με την ταινία στις ΗΠΑ. Η National Entertainment Collectibles Association δημιούργησε μια σειρά από action figures (στρατιωτάκια) βασισμένα στην ταινία, καθώς και αντίγραφα των όπλων και των πανοπλιών.Η Warner Bros. προώθησε την ταινία, αφού έγινε χορηγός του Τσούκ Λίντελλ, πρωταθλητή στην κατηγορία ελαφρών βαρέων βαρών του Ultimate Fighting Championship, ο οποίος συμμετείχε σε διάφορες εκδηλώσεις προώθησης της ταινίας. Η εταιρεία συνεργάστηκε και με την Εθνική Λίγκα Χόκεϊ (National Hockey League) για να παράγει ένα τηλεοπτικό σποτ, διάρκειας 30 δευτερολέπτων, για να προωθήσει την ταινία μαζί με τους προκριματικούς του Κυπέλλου Στάνλεϋ (Stanley Cup).Τον Αύγουστο του 2006 η Warner Bros. ανακοίνωσε ότι η ταινία 300 θα κυκλοφορήσει στις 16 Μαρτίου 2007, αλλά τον Οκτώβριο ανακοίνωσε ότι η ταινία θα κυκλοφορήσει στις 9 Μαρτίου 2007. Η ταινία 300 κυκλοφόρησε σε DVD, Blu-ray Disc και HD DVD στις 31 Ιουλίου 2007 στην Περιοχή 1 (ΗΠΑ) και τον Αύγουστο του 2007 στην Περιοχή 2 (Ευρώπη). Στις 21 Ιουλίου 2009, κυκλοφόρησε μια νέα έκδοση του Blu-ray, το 300: The Complete Experience, μαζί με την έκδοση Blu-ray της ταινίας Watchmen.Στις 9 Ιουλίου 2007 το αμερικάνικο τηλεοπτικό κανάλι TNT αγόρασε τα δικαιώματα μετάδοσης της ταινίας από την Warner Bros. Το TNT άρχισε να προβάλλει την ταινία τον Σεπτέμβριο του 2009. Μερικές πηγές μας πληροφορούν πως το κανάλι πλήρωσε από 17 μέχρι 20 εκατομμύρια δολάρια για τα δικαιώματα μετάδοσης. Η ταινία κυκλοφόρησε στη Βόρεια Αμερική στις 9 Μαρτίου 2007 στα θέατρα IMAX. Την πρώτη μέρα της κυκλοφορίας της η ταινία έλαβε 28.106.731 δολάρια και έκλεισε την πρεμιέρα της στη Βόρεια Αμερική με έσοδα 70.885.301 δολάρια, σπάζοντας το ρεκόρ της ταινίας Ice Age: The Meltdown, στις πρεμιέρες του Μαρτίου και της άνοιξης. Από τότε, το εαρινό ρεκόρ κυκλοφορίας της ταινίας 300 έσπασε η ταινία Fast and Furious, ενώ το ρεκόρ κυκλοφορίας ταινίας του Μαρτίου έσπασε η ταινία Alice in Wonderland. Η πρεμιέρα της ταινίας 300 ήταν η 24η μεγαλύτερη στην ιστορία των box office, μικρότερη από την πρεμιέρα της ταινίας The Lost World: Jurassic Park αλλά μεγαλύτερη από την πρεμιέρα της ταινίας Transformers. Τη στιγμή κυκλοφορίας αποτελούσε την 3η μεγαλύτερη πρεμιέρα στην ιστορία των ταινιών καταλληλότητας R (άνω των 17), πίσω από την ταινία The Matrix Reloaded (91.8 εκατομμύρια δολάρια) και την ταινία The Passion of the Christ (83.8 εκατομμύρια δολάρια). Η ταινία είχε κάνει ρεκόρ για τα σινεμά IMAX, αφού έλαβε έσοδα 3.6 εκατομμύρια δολάρια (την εβδομάδα της πρεμιέρας). Η ταινία έλαβε 456.068.181 δολάρια παγκοσμίως. Τα στελέχη του στούντιο εξεπλάγησαν από την πρεμιέρα, η οποία ήταν 2 φορές καλύτερη από αυτό που περίμεναν. Ο ισχυρός γυναικείος ρόλος της βασίλισσας της Σπάρτης, Γοργώ, προσέλκυσε πολλές γυναίκες και μια διαφημιστική επίθεση στο MySpace. Ο Μάρκ Κάντον δήλωσε: «Το MySpace έχει τεράστιο αντίκτυπο, αλλά έχει ξεπεράσει τα όρια του Διαδικτύου. Όταν κάνεις μεγάλη ταινία, κάθε λέξη μπορεί να εξαπλωθεί γρήγορα».Η ταινία 300 έκανε την πρεμιέρα της στη Σπάρτη στις 7 Μαρτίου 2007, ενώ στην υπόλοιπη Ελλάδα στις 8 Μαρτίου 2007. Το άνοιγμά της στην Ελλάδα αποτελεί το μεγαλύτερο που έχει καταγραφεί στη χώρα, με έσοδα της τάξης των 3,1 εκατομμυρίων δολαρίων (317.000 εισιτήρια) για το πρώτο Σαββατοκύριακο σε 138 οθόνες, ξεπερνώντας το άνοιγμα της ταινίας Οι Πειρατές της Καραϊβικής: Το Σεντούκι του Νεκρού. Στο δεύτερο Σαββατοκύριακο τα έσοδα παρουσίασαν πτώση μόλις 11%, με τη ταινία να καταγράφει το μεγαλύτερο δεύτερο σαββατοκύριακο στην ιστορία του ελληνικού box office. Από την παγκόσμια πρεμιέρα της ταινίας στο Παγκόσμιο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, στις 14 Φεβρουαρίου 2007, μπροστά σε 1.700 θεατές, η ταινία έλαβε γενικά κακές γνώμες. Ενώ έλαβε μόνιμη επευφημία κατά τη διάρκεια της δημόσιας πρεμιέρας, πολλοί από τους θεατές έφυγαν κατά τη διάρκεια της πρεμιέρας, ενώ οι υπόλοιποι αποδοκιμάστηκαν. Οι κριτικοί χωρίστηκαν ανάλογα με τη γνώμη τους. Στον ιστότοπο Rotten Tomatoes, η ταινία συγκέντρωσε 60% θετικές γνώμες, από 228 κριτικές και μέσο όρο 6,1 στα 10, με τον συνολικό απολογισμό των κριτικών να αναφέρει ότι αποτελεί «απλοϊκή αλλά οπτικά συναρπαστική εμπειρία, γεμάτη αίμα, βία και έτοιμες κινηματογραφικές ατάκες». Σε σύγκριση, η Metacritic, βασισμένη σε 35 κριτικές, έδωσε στην ταινία 51 πόντους από τους 100.Ωστόσο οι χειρότερες αναφορές προέρχονται από τις αμερικάνικες εφημερίδες. Ο Α.Ο. Σκοττ της The New York Times περιγράφει την ταινία «ως βίαιη όπως η ταινία Apocalypto και δύο φορές πιο ηλίθια», καθώς επίσης κριτικάρει τα χρώματα και θεωρεί ότι η πλοκή περιλαμβάνει ρατσιστικές ιδέες — ο Σκοττ δήλωσε πως ήταν πολύ αστεία η εμφάνιση των Σπαρτιατών, λέγοντας ότι οι Πέρσες χαρακτήρες «ήταν πρωτοπόροι στην τέχνη της προσωποδιάτρησης» αλλά οι Σπαρτιάτες «ήταν ανώτεροι στα θέματα υγείας και στις εγκαταστάσεις ηλεκτρόλυσης». Ο Κέννεθ Τουράν έγραψε στην εφημερίδα «ότι αν δεν σου αρέσει η βία όπως στους Σπαρτιάτες, στον Κουέντιν Ταραντίνο ή σε ένα αγόρι, το οποίο παίζει βιντεοπαιχνίδια, δεν θα μείνεις απόλυτα ευχαριστημένος από την ταινία». Ο Ρότζερ Εμπέρτ, στο άρθρο του, δίνει στην ταινία 2 αστέρια (από τα 5), γράφοντας, «Η ταινία 300 έχει μονοδιάστατες καρικατούρες, οι οποίες μιλούν όπως οι επαγγελματίες παλαιστές, οι οποίοι κανονίζουν την επόμενη συνάντησή τους». Μερικοί κριτικοί, οι οποίοι ασχολούνται με τις ελληνικές εφημερίδες, όπως ο Ρόμπυ Έξιελ, δήλωσε ότι οι κινηματογραφόφιλοι θα μείνουν θαμπωμένοι από την ψηφιακή δράση, αλλά ενοχλημένοι από τις πομπώδεις ερμηνείες και τους μονοδιάστατους χαρακτήρες.Ωστόσο υπήρχαν και θετικές γνώμες. Ο Τόντ ΜακΚάρθι του περιοδικού Variety δήλωσε ότι η ταινία ήταν οπτικά καλή, καθώς και πομπώδης, ενώ ο Κίρκ Χόνεουκαττ, γράφοντας στο The Hollywood Reporter, επαινεί την «ομορφιά της τοπογραφίας, των χρωμάτων και των σχημάτων». Γράφοντας στην Chicago Sun Times, ο Ρίτσαρντ Ρόεπερ αναγνώρισε ότι η ταινία 300 είναι ισάξια της ταινίας Citizen Kane. Το περιοδικό Empire έδωσε στην ταινία 3,5 πόντους από τους 5, δηλώνοντας: «Η ταινία είναι οπτικά εκπληκτική και μεταδίδει την ουσία της». Η ταινία έγινε θετικά δεκτή από ιστοσελίδες, οι οποίες ασχολούνται με κόμικς και βιντεοπαιχνίδια. Ο Μάρκ Κρόναν του Comic Book Resources βρήκε την ταινία συναρπαστική, λέγοντας πως αφήνει μια αίσθηση δύναμης. Ο Τόντ Γκίλχριστ της IGN, αναγνώρισε τον Ζακ Σνάιντερ ως κινηματογραφικό οραματιστή και δήλωσε πως είναι ο «πιθανός λυτρωτής του κινηματογράφου». Στα MTV Movie Awards 2007, η ταινία 300 ήταν υποψήφια για Καλύτερη Ταινία, Καλύτερη Εκτέλεση για τον Τζέραρντ Μπάτλερ, Καλύτερη Θεαματική Εκτέλεση για τη Λένα Χίντεϊ, Καλύτερος Κακός για τον Ροντρίγκο Σαντόρο, και Καλύτερη Μονομαχία για τη μονομαχία Λεωνίδα με τον γίγαντα των Αθάνατων. Η ταινία κέρδισε το βραβεία για την Καλύτερη Μονομαχία. Στα Golden Icon Awards 2006-07, η ταινία κέρδισε στην κατηγορία Καλύτερη Δραματική Ταινία και Καλύτερη Ταινία Δράσης. Τον Δεκέμβριο του 2007, η ταινία κέρδισε το βραβείο Ταινία της Χρονιάς 2007 από την IGN, καθώς και τα βραβεία Καλύτερη Προσαρμογή από Κόμικς και Αγαπημένο Χαρακτήρα (Λεωνίδας). Η ταινία έλαβε 10 υποψηφιότητες για τα Saturn Awards 2008, νικώντας τα βραβεία για Καλύτερος Σκηνοθέτης και Καλύτερη Ταινία Δράσης/Περιπέτειας/Θρίλερ. Το 2009, το περιοδικό National Review έβαλε την ταινία 300 στην 5η θέση στη λίστα των 25 Καλύτερων Ταινιών. Μαζί με τις πραγματικές πολεμικές συνήθειες των Σπαρτιατών, στη χορογραφία των μαχών, την οποία έλεγχαν οι Νταμόν Καρό και Χάντ Σταχέλσκι, βάση αποτέλεσαν οι πολεμικές τέχνες των Φιλιππίνων.Ο Πολ Κάρτλεντζ, Καθηγητής της Ελληνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, ενημέρωσε τους παραγωγούς της ταινίας για την προφορά των ελληνικών ονομάτων, και τονίζει ότι αυτή ήταν καλή χρήση της δημοσιευμένης εργασίας του για τη Σπάρτη. Επαινεί την ταινία για την «ηρωική παρουσίαση των Σπαρτιατών» και για τον «κεντρικό ρόλο των γυναικών, οι οποίες προσθέτουν τιμή στους άνδρες», ενώ εκφράζει ανησυχίες για την προώθηση της ιδέας ότι οι Δυτικοί (Έλληνες) είναι καλοί, ενώ οι Ανατολικοί (Πέρσες) είναι κακοί. Ο Κάρτλεντζ γράφει ότι απόλαυσε την ταινία, αν και βρήκε την περιγραφή του Λεωνίδα για τους Αθηναίους, τους οποίους ονόμασε «παιδεραστές», ειρωνική, καθώς και οι Σπαρτιάτες είχαν ενσωματώσει το σύστημα της παιδεραστίας.Ο Εφραίμ Λυτλ, βοηθός καθηγητής της Ελληνιστικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, αναφέρει ότι η ταινία 300 παρουσιάζει τη σπαρτιατική κοινωνία ως προβληματική και ενοχλητική, καθώς επίσης παρουσιάζει τα «εκατοντάδες έθνη των Περσών» ως τέρατα και τους μη-Σπαρτιάτες ως αδύνατους. Πιστεύει πως το ηθικό σύμπαν της ταινίας «θα ήταν παράξενο και στους αρχαίους Έλληνες όσο και στους σύγχρονους ιστορικούς».Ο Βίκτορ Νταβίς Χάνσον, καθηγητής της Κλασσικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, θεωρεί ότι η ταινία δείχνει μια πρωτότυπη συγγένεια με το αρχικό υλικό του Ηρόδοτου, το οποίο παρουσιάζει το πολεμικό ήθος των Σπαρτιατών και τις Θερμοπύλες ως «σύγκρουση πολιτισμών». Παρατηρεί ότι ο Σιμωνίδης ο Κείος, ο Αισχύλος και ο Ηρόδοτος βλέπουν τις Θερμοπύλες ως μάχη κατά «του ανατολικού συγκεντρωτισμό και της συλλογικής δουλοπαροικίας», κάτι που ήταν αντίθετο με την «ιδέα των ελεύθερων πολιτών και των αυτόνομων πόλεων». Τόνισε επίσης πως η ταινία θέλει να παρουσιάσει τη μάχη με σουρεαλιστικό τρόπο, ώστε να «σοκάρει πρώτα και μετά να διδάξει τη μάχη».Ο Τουράζ Νταριγιάε, νυν καθηγητής της Ιρανικής Ιστορίας και του Περσικού Κόσμου στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας (Ιρβίνς), έγραψε για την ταινία: Μερικά αποσπάσματα του Αισχύλου, του Διόδωρου, του Ηρόδοτου και του Πλούταρχου χρησιμοποιήθηκαν στην ταινία για να μεταδώσουν μια αυθεντική γεύση. Ο Αισχύλος έγινε κύρια πηγή καθώς η μάχη με την «τερατώδη ανθρώπινη αγέλη» των Περσών αποτελεί το κύριο σημείο της αφήγησης. Οι δηλώσεις του Διόδωρου για την ελληνική ανδρεία και τη θέληση τους για την ελευθερία προστίθεται στην ταινία. Ο Ηρόδοτος χρησιμοποιεί φανταστικούς αριθμούς για την περσική δύναμη, ενώ ο Πλούταρχος χρησιμοποιεί τις συζητήσεις των Ελληνίδων γυναικών. Ο Ρόμπερτ ΜακΧένρυ, πρώην εκδότης της Encyclopædia Britannica και συγγραφέας του How to Know θεωρεί πως η ταινία «ήταν ανόητη. Προσπαθούσε να μεταδώσει τα ειδικά των Σπαρτιατών, κάτι που άρχισε στους αρχαίους καιρούς, μεταδόθηκε στη Ρώμη, άντεξε την πάροδο του χρόνου αλλά λίγα μένουν ίδια με τη σπαρτιατική εποχή».Ο Ζακ Σνάιντερ, σε συνέντευξη του MTV για την ιστορική ακρίβεια, δήλωσε «ότι κατά 90%, τα γεγονότα είναι ακριβή. Είναι τρελό... Έδειξα την ταινία σε πολλούς ιστορικούς και είπαν ότι είναι τέλεια. Δεν πίστευαν ότι είναι τόσο ακριβής». Και μετά δήλωσε ότι η ταινία «είναι μια όπερα, όχι ένα ντοκιμαντέρ. Αυτό λέω όταν οι άνθρωποι λένε ότι δεν είναι ιστορικά ακριβής». Στο BBC News δήλωσε ότι η ταινία είναι «φανταστική ιστορία». Επίσης, δήλωσε ότι ο «Δήλιος είναι άνθρωπος, ο οποίος ξέρει πως να μη καταστρέφει μια ιστορία λέγοντας αλήθεια». Πριν την κυκλοφορία της ταινίας, η Warner Bros. εξέφρασε ανησυχίες για τις πολιτικές πτυχές του θέματος της ταινίας. Ο Σνάιντερ αναφέρει ότι υπήρχε «μεγάλη ευαισθησία για τη μονομαχία Ανατολής και Δύσης στο στούντιο». Οι εικασίες των ΜΜΕ για πιθανό παραλληλισμό μεταξύ της ελληνοπερσικής σύγκρουσης και των σύγχρονων γεγονότων άρχισε με μια συνέντευξη του Σνύντερ πριν το Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου. Ο δημοσιογράφος παρατήρησε ότι «όλοι είναι σίγουροι να μεταφράσουν αυτό [την ταινία] στη σύγχρονη πολιτική». Ο Σνάιντερ απάντησε ότι δεν υπάρχει παραλληλισμός μεταξύ της ταινίας και του σύγχρονου κόσμου.Μερικοί κριτικοί άρχισαν να απορούν για τον ιδεολογικό προσανατολισμό της ταινίας. Ο Κάιλ Σμιθ έγραψε ότι η ταινία ικανοποίησε τα «αγόρια του Αδόλφου», και η Ντάνα Στέβενς συγκρίνει την ταινία με την ταινία Eternal Jew, «ως εθνικιστικό μύθο, ο οποίος είναι ικανός να οδηγήσει σε ολοκληρωτικό πόλεμο». Ο Ρότζερ Μουρ, κριτικός της Orlando Sentinel, θεωρεί ότι η ταινία 300 ανήκει στην «τέχνη του φασισμού». Το Alleanza Nazionale, ιταλικό πολιτικό κόμμα, το οποίο δημιουργήθηκε μετά την κατάρρευση του νεο-φασιστικού κόμματος MSI, προώθησε τη φράση «Προστατεύετε τις αξίες σου, τον πολιτισμό, την περιοχή σας».Ωστόσο, η Τζιν Σέϊμουρ δήλωσε πως η «ταινία είναι καταδικασμένη και θα ήταν ανόητο να αντέξει τις ιδεολογικές θεωρίες». Ο Σνάιντερ δήλωσε πως οι δημοσιογράφοι, οι οποίο κριτικάρουν μια «ταινία για ένα μάτσο αγόρια» και λένε ότι χρησιμοποιήθηκαν οι λέξεις «ομόφοβος», «ομοφυλόφιλος» και «ρατσιστής», χάνουν το «νόημα της ταινίας». Ο Σλοβένος κριτικός Σλαβόι Ζίζεκ έγραψε ότι η ιστορία εκπροσωπεί μια «φτωχή, μικρή χώρα (Ελλάδα), η οποία δέχεται επίθεση από μεγαλύτερο κράτος (Περσία)», λέγοντας πως η ταύτιση των Σπαρτιατών με μια σύγχρονη υπερδύναμη είναι λανθασμένη.Ο Μίκαελ Μ. Χέρεμς, συγγραφέας του With Your Shield, or On It: Disability Representation in 300, δήλωσε ότι στην ταινία, η καμπούρα του Εφιάλτη παρουσιάζεται διαφορετικά από την καμπούρα του Εφιάλτη στην ιστορία του. Απεικονίσεις των Περσών Από την πρεμιέρα της, η ταινία 300 προσέλκυσε συζητήσεις για την εμφάνιση των Περσών. Μερικοί κριτικοί, ιστορικοί, δημοσιογράφοι και αξιωματικοί της Κυβέρνησης του Ιράν (συμπεριλαμβανομένου και του Προέδρου Μαχμούτ Αχμεντινετζάντ) κατήγγειλαν την ταινία.Όπως και το κόμικς, η ταινία παρουσιάζει τους Πέρσες ως τερατώδεις, ως βαρβαρικό και δαιμονικό λαό, ενώ ο Ξέρξης παρουσιάζεται ως ανδρόγυνο. Οι κριτικοί θεωρούν πως αυτό αποτελεί κραυγαλέα αντίθεση με την εμφάνιση των Σπαρτιατών. Ο Στέβεν Ρέα αναφέρει πως οι Πέρσες της ταινίας ήταν ένα όχημα για μια αναχρονιστική διατομή των δυτικών στερεοτύπων για την Ασιατική και την Αφρικανική κουλτούρα. Η εμφάνιση των Περσών στην ταινία προκάλεσε μεγάλες αντιδράσεις στο Ιράν. Η Αζαμπέχ Μοαβένι, από το περιοδικό Time, δήλωσε ότι η Τεχεράνη ήταν «εξοργισμένη» με την κυκλοφορία της ταινίας. Η Μοαβένι εντόπισε δύο παράγοντες για τις αντιδράσεις της Τεχεράνης: η κυκλοφορία της ταινίας την παραμονή του Νοβρούζ, της Περσικής Πρωτοχρονιάς, και η ιρανική κοινή γνώμη ότι η περίοδος της Αχαιμενίδας Αυτοκρατορίας αποτελεί «μια ιδιαίτερα καλή σελίδα της ιστορίας τους». Διάφοροι Ιρανοί αξιωματούχοι καταδίκασαν την ταινία. Η Ιρανική Ακαδημία Τεχνών κατάγγειλε την ταινία στην UNESCO, λέγοντας ότι η ταινία κάνει επίθεση στην ιστορική ταυτότητα του Ιράν. Η ιρανική αποστολή του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών διαμαρτυρήθηκε για την κυκλοφορία της ταινίας σε δελτίο τύπου, και οι ιρανικές πρεσβείες διαμαρτυρήθηκαν για την παρουσίαση της ταινίας στη Γαλλία, στην Ταϊλάνδη, στην Τουρκία, και στο Ουζμπεκιστάν. Η ταινία απαγορεύτηκε στο Ιράν, αφού θεωρήθηκε «επιζήμια αμερικανική προπαγάνδα».Σε απάντηση στις επικρίσεις, ο εκπρόσωπος της Warner Bros. δήλωσε ότι η ταινία 300 «ήταν δουλειά βασισμένη στο κόμικς του Φράνκ Μίλλερ και αόριστα βασίζεται σε ιστορικά γεγονότα. Το στούντιο ανέπτυξε αυτή την ταινία ως φανταστικό έργο, με μοναδικό σκοπό να ψυχαγωγήσει τον κόσμο και όχι να δυσφημήσει την κουλτούρα ενός έθνους».Στις 27 Ιανουαρίου 2007, λίγο πριν την κυκλοφορία της ταινίας, ο Φρανκ Μίλλερ έκανε πολιτική δήλωση για την «Κατάσταση της Ένωσης»: «Για κάποιο λόγο, κανένας δεν λέει γιατί είναι κατά της ταινίας και για τη βαρβαρότητα του 6ου αιώνα, την οποία στην πραγματικότητα εκπροσωπούν. Υποδουλώνουν τις γυναίκες, ακρωτηριάζουν τα γεννητικά όργανα των κορών τους, δεν συμπεριφέρονται με τον τρόπο, με τον οποίο συμπεριφερόμαστε εμείς. Μιλώ σε ένα μικρόφωνο, το οποίο δεν θα είναι ποτέ προϊόν της κουλτούρας τους, ζω σε μια γειτονιά, όπου 3.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν από κλέφτες αεροπλάνων, τα οποία μπορεί να μην είχαν κατασκευαστεί ποτέ». Επίσης δήλωσε για την επερχόμενη εργασία του στο Holy Terror, Batman!, μια ιστορία, όπου ο Μπάτμαν νικά την Αλ Κάιντα, ότι «Είναι, όχι τόσο σημαντικό, κομμάτι προπαγάνδας... Ο Σούπερμαν χτυπά τον Χίτλερ. Έτσι έκανε και ο Κάπταιν Αμέρικα. Αυτός είναι ένας λόγος της ύπαρξης τους». Η ταινία 300 έγινε διάσημη στα ΜΜΕ για τη φράση «This is Sparta!», με παρωδίες της ταινίας στην τηλεόραση. Αυτές περιλαμβάνουν την μικρή ταινία United 300, το οποίο κέρδισε το Movie Spoof Award στα 2007 MTV Movie Awards, και την παρωδία Night at the Museum: Battle of the Smithsonian. Σκίτσα βασισμένα στην ταινία εμφανίστηκαν στο Saturday Night Live και στο Robot Chicken, το τελευταίο εκ των οποίων έχει μιμηθεί το ύφος της ταινίας 300 σε παρωδία κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Επαναστατικού Πολέμου, με τίτλο 1776.Η 20th Century Fox κυκλοφόρησε το Meet the Spartans, μια παρωδία της ταινίας 300, με σκηνοθέτες τους Τζέισον Φρίντμπεργκ και Άαρον Σέλτζερ. Η Universal Pictures σχεδιάζει μια ίδια παρωδία, με τίτλο National Lampoon's 301: The Legend of Awesomest Maximus Wallace Leonidas. Στην ταινία 300 έγινε παρωδία σε ένα επεισόδιο του South Park, με τίτλο D-Yikes!. Στο βιντεοπαιχνίδι Deadliest Warrior: The Game, υπάρχει ένα σημείο το οποίο ονομάζεται That was Sparta!, όπου ο παίκτης σκοτώνει 300 Σπαρτιάτες. Οι 300 έχουν εγκριθεί από το σώμα σπουδαστών του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν (η μασκότ του οποίου ονομάζεται Σπαρτιάτες -Spartans), οι οποίοι λένε τη φράση Spartans, what is your profession? (ελλ. Σπαρτιάτες, ποιο είναι το επάγγελμα σας;) σε διάφορα αθλητικά γεγονότα μετά την κυκλοφορία της ταινίας, και ο προπονητής της ομάδας καλαθόσφαιρας του πανεπιστημίου, Τομ Ιζό, εμφανίστηκε ως Λεωνίδας σε μια φοιτητική εκδήλωση. Τον Ιούνιο του 2008, οι σκηνοθέτες Μάρκ Κάντον, Τζιάννι Νουννάρι και Μπέρνι Γκόλντμανν αποκάλυψαν ότι η δουλειά άρχισε ως αναδρομικό διήγημα για τους 300. Η Legendary Pictures ανακοίνωσε ότι ο Φράνκ Μίλλερ έγραψε το κόμικ, και ο Ζακ Σνάιντερ δήλωσε το ενδιαφέρον του να διευθύνει την ταινία, πριν την επίσημη υπογραφή του στο έργο. ωστόσο τελικά η ταινία σκηνοθετήθηκε από τον Νόαμ Μούρο, διότι Ζακ Σνάιντερ σκηνοθέτησε την ταινία Άνθρωπος από Ατσάλι. Official website of the film 300 300 στην IMDb 300 at Allmovie.com 300 at Rotten Tomatoes.com 300 at Metacritic.com 300 at Box Office Mojo.com 300 at Super Hero Hype!.com Gerri Miller. «Inside 300». HowStuffWorks. 300 Production notes Neil Miller (14 Φεβρουαρίου 2007). «Interview: Director Zach Snyder talks 300». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Μαΐου 2008. Ανακτήθηκε στις 29 Νοεμβρίου 2010. David C. Ryan (Αυγούστου 2007). «300 Lies? Give poetics a chance». Bright Lights Film. Beard, Mary (3 Οκτωβρίου 2007). «10 things the makers of '300' got right». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Ιουλίου 2011. Ανακτήθηκε στις 29 Νοεμβρίου 2010.