Αεροπορική τραγωδία του Μονάχου (1958)

Η πτήση 609 της British European Airways ήταν μια εμπορική πτήση και πρωταγωνιστής ενός αεροπορικού δυστυχήματος που συνέβη στις 6 Φεβρουαρίου 1958, όταν συνετρίβη στην τρίτη προσπάθεια απογείωσης από διάδρομο καλυμμένο με χιόνι ανακατεμένο με λάσπη στο αεροδρόμιο του Μονάχου, στη Δυτική Γερμανία. Στο αεροπλάνο ήταν η αγγλική ποδοσφαιρική ομάδα Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, με το παρατσούκλι Μωρά του Μπάσμπι, μαζί με κάποιους υποστηρικτές και δημοσιογράφους – όπου 23 από τους 44 επιβάτες πέθαναν. Η πτήση τσάρτερ, με προορισμό το αεροδρόμιο του Μάντσεστερ, πραγματοποιήθηκε από την British European Airways (BEA) χρησιμοποιώντας αεροσκάφος Airspeed Ambassador, με αριθμό εγγραφής G-ALZU.

 Το Ευρωπαϊκό Κύπελλο διεξήχθη για πρώτη φορά το 1955, αλλά καμία αγγλική ομάδα δεν έλαβε μέρος στο τουρνουά λόγω των κανόνων που επιβλήθηκαν από τη Φούτμπολ Λιγ. Η Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ συμμετείχε στο Ευρωπαϊκό Κύπελλο 1956-1957 φτάνοντας στα ημιτελικά, όπου ηττήθηκε από την μετέπειτα πρωταθλήτρια Ρεάλ Μαδρίτης. Ήταν λοιπόν μια από τις αγαπημένες ομάδες για την επόμενη έκδοση του 1957-58 . Η ομάδα ήταν γνωστή ως τα Μωρά του Μπάσμπι από τον προπονητή Ματ Μπάσμπι και τον μέσο όρο ηλικίας των παικτών, πολύ νέοι μάλιστα. Ο σύλλογος είχε ναυλώσει ένα αεροπλάνο για να επιστρέψει από τον αγώνα του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου εναντίον της γιουγκοσλαβικής ομάδας Stella Rossa, ο οποίος έληξε ισόπαλος 3-3 και με αυτό το αποτέλεσμα, οι Άγγλοι προκρίθηκαν στους ημιτελικούς, έχοντας προηγουμένως κερδίσει τον αγώνα στο Μάντσεστερ με 2-1. Η απογείωση από το Βελιγράδι καθυστέρησε για μία ώρα επειδή ο παίκτης της Μάντσεστερ Τζόνι Μπέρι είχε χάσει το διαβατήριό του. Στη συνέχεια το αεροπλάνο έκανε μια προγραμματισμένη στάση στο Μόναχο για ανεφοδιασμό. Ο προπονητής της ομάδας, στην πραγματικότητα ο αναπληρωτής του Μπάσμπι, Τζίμι Μέρφι, έλειπε, καθώς συμμετείχε ως εκλεκτός της εθνικής ομάδας της Ουαλίας στα πλέι οφ για τα προκριματικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1958, που κέρδισε σε βάρος του Ισραήλ. Ο κυβερνήτης Τζέιμς Θέιν προσπάθησε να απογειωθεί δύο φορές, αλλά και οι δύο προσπάθειες απέτυχαν λόγω υπερθέρμανσης του αριστερού κινητήρα. Στην τρίτη προσπάθεια απογείωσης αποφασίστηκε να διορθωθεί η υπερθέρμανση του αριστερού κινητήρα «καθυστερώντας» την επιτάχυνσή του, κάνοντας το αεροσκάφος να ταξιδεύει σε μήκος μεγαλύτερο από αυτό που συνήθως απαιτείται. Για το λόγο αυτό, το αεροσκάφος αναγκάστηκε να χρησιμοποιήσει ένα τμήμα του διαδρόμου που δεν πετούσε άλλα αεροσκάφη εκείνη την ημέρα. Σε εκείνη την περιοχή του διαδρόμου υπήρχε ένα λεπτό στρώμα λιωμένου χιονιού, το οποίο εμπόδιζε την επιτάχυνση του αεροπλάνου, εμποδίζοντας έτσι την απογείωση. Κατά τη διάρκεια αυτής της επιχείρησης το αεροσκάφος έφτασε τους 117 κόμβους, αλλά στην τελική ευθεία έπεσε στους 105 κόμβους (194 χλμ/ώρα), μια ταχύτητα πολύ χαμηλή για να μπορέσει να πετάξει και με πολύ μικρό διάδρομο για να μπορέσει να σταματήσει την απογείωση. Στις 15:04 το αεροπλάνο προσέκρουσε στον φράχτη που περιβάλλει το αεροδρόμιο και στη συνέχεια σε ένα σπίτι, το οποίο εκείνη τη στιγμή ήταν άδειο. Ένα μέρος της πτέρυγας και μέρος της ουράς αποκόπηκαν. Το αεροσκάφος πήρε φωτιά. Η αριστερή πλευρά του πιλοτηρίου χτύπησε ένα δέντρο, η δεξιά πλευρά της ατράκτου σε ένα ξύλινο υπόστεγο, μέσα στο οποίο υπήρχε ένα φορτηγό γεμάτο λάστιχα και καύσιμα, το οποίο εξερράγη . Το ατύχημα προκάλεσε τον καθορισμό των επιχειρησιακών ορίων για τη συσσώρευση πάγου που επιτρέπεται στους διαδρόμους. Οι γερμανικές αρχές του αεροδρομίου (οι οποίες ήταν νομικά υπεύθυνες για την κατάσταση των διαδρόμων, αν και αγνοούσαν τον κίνδυνο που εγκυμονεί ο πάγος στον διάδρομο για αεροσκάφη όπως το Ambassador), άσκησαν νομική αγωγή εναντίον του κυβερνήτη Θέιν, ο οποίος επέζησε από τη συντριβή, ισχυριζόμενος ότι είχε απογειωθεί χωρίς να ξεπαγώσει τα φτερά και ότι ήταν ο μόνος υπεύθυνος για τη συντριβή, παρά το ότι πολλοί μάρτυρες ισχυρίστηκαν το αντίθετο. Οι υποθέσεις των γερμανικών αρχών βασίστηκαν σε φωτογραφία του αεροσκάφους (δημοσιευμένη σε διάφορες εφημερίδες) που τραβήχτηκε λίγο πριν την απογείωση, όπου το χιόνι είναι ορατό στην επάνω επιφάνεια της πτέρυγας. Όταν όμως εξετάστηκε το αρχικό αρνητικό, δεν παρατηρήθηκε ούτε χιόνι ούτε πάγος. Το «χιόνι» οφειλόταν σε αρνητικό αντίγραφο των εικόνων που δημοσιεύτηκαν. Οι μάρτυρες που έσπευσαν αμέσως μετά τη συντριβή και που απέκλεισαν την παρουσία πάγου, που εντόπισε ο επικεφαλής της έρευνας, ο οποίος έφτασε στο σημείο μόλις αργά το βράδυ, δεν κλήθηκαν ούτε ελήφθησαν υπόψη από τους Γερμανούς ερευνητές. Η δικαστική διαμάχη κατά του κυβερνήτη Θέιν συνεχίστηκε μέχρι το 1968, όταν τελικά αποκλείστηκε (τουλάχιστον από τις βρετανικές αρχές) από κάθε ευθύνη. Η επίσημη αιτία, όπως αναφέρουν οι βρετανικές αρχές, ήταν η συσσώρευση πάγου και λιωμένου χιονιού στον διάδρομο προσγείωσης που φρέναρε ξαφνικά το αεροσκάφος, εμποδίζοντάς το να φτάσει την ταχύτητα που απαιτείται για την απογείωση. Ο Θέιν, ο οποίος απολύθηκε από την εταιρεία λίγο μετά το συμβάν και δεν αποκαταστάθηκε ποτέ, συνταξιοδοτήθηκε και επέστρεψε στη φάρμα του στο Μπέρκσαϊρ. Πέθανε το 1975 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 53 ετών. Παίκτες της Μάντσεστερ ΓιουνάιτεντΤζεφ Μπεντ Ρότζερ Μπερν Έντι Κόλμαν Ντάνκαν Έντουαρντς (επιζών του δυστυχήματος, πέθανε 15 μέρες αργότερα στο νοσοκομείο) Μαρκ Τζόουνς Ντέιβιντ Πεγκ Τόμι Τέιλορ Liam 'Billy' WhelanΕπιτελείο της Μάντσεστερ ΓιουνάιτεντWalter Crickmer - Γραμματέας Λέσχης Bert Whalley - Chief Coach Τομ Κάρι - ΠροπονητήςΔημοσιογράφοιAlf Clarke - Manchester Evening Chronicle Don Davies - Manchester Guardian George Follows - Daily Herald Tom Jackson - Manchester Evening News Archie Ledbrooke - Daily Mirror Henry Rose - Daily Express Eric Thompson - Daily Mail Frank Swift - News of the World (καθώς και προπονητής τερματοφυλάκων Αγγλίας και Manchester City )Μέλη πληρώματος και άλλοι επιβάτεςΔιοικητής Kenneth "Ken" Rayment - Βρετανός συγκυβερνήτης (επιζών από τη συντριβή, πέθανε 3 εβδομάδες αργότερα από εγκεφαλικό τραύμα και πολλαπλούς τραυματισμούς) Tom Cable - διαχειριστής Μπέλα Μίκλος - ταξιδιωτικός πράκτορας Willie Satinoff - θαυμαστής και προσωπικός φίλος του Ματ Μπάσμπι Παίκτες και επιτελείο της Μάντσεστερ ΓιουνάιτεντΤζόνι Μπέρι (πέθανε το 1994) Jackie Blanchflower (πέθανε αργότερα το 1998) Μπόμπι Τσάρλτον Bill Foulkes (πέθανε το 2013) Χάρι Γκρεγκ (πέθανε το 2020) Kenny Morgans (πέθανε το 2012) Albert Scanlon (πέθανε το 2009) Dennis Viollet (πέθανε το 1999) Ray Wood (πέθανε το 2002)Άλλοι επιζώντεςΜατ Μπάσμπι – διευθυντής ομάδας (πέθανε το 1994) Frank Taylor – δημοσιογράφος (πέθανε το 1992) James Thain – διοικητής (π. 1975) George (Bill) Rodgers – ραδιοφωνικός εκφωνητής Peter Howard – φωτογράφος (πέθανε το 1996) Margaret Bellis – αεροσυνοδός (πέθανε το 1998) Ted Ellyard - τηλεγράφος (πέθανε το 1964) Nebojsa Bato Tomašević – επιβάτης (πέθανε το 2017) Vera Lukić και η κόρη της Vesna - γυναίκες επιβάτες που διασώθηκαν από τον παίκτη της Manchester Utd, Harry Gregg. Την ώρα του ατυχήματος, η Vera Lukić ήταν έγκυος στο μικρότερο παιδί της Zoran. Κυρία Μίκλος - σύζυγος του Μπέλα Μίκλου, του ταξιδιωτικού πράκτορα που κανόνισε την πτήση και πέθανε στο δυστύχημα. Rosemary Blakeley - αεροσυνοδός