Χτένα

Η χτένα, γνωστή και ως τσατσάρα, είναι ένα οδοντωτό εργαλείο για την κόμμωση και τον καθαρισμό των μαλλιών ή της γενειάδας. Οι χτένες χρησιμοποιούνται από την ύστερη προϊστορική εποχή, κάτι που αποδεικνύεται από σχετικά ευρήματα σε τοποθεσίες στο Ιράν και από παλαιότερα ευρήματα της Νατούφιας περιόδου (προ του 9500 π.Χ.).

 Μια χτένα αποτελείται από ένα στέλεχος και δόντια κάθετα σε αυτό και παράλληλα μεταξύ τους. Οι χτένες κατασκευάζονται από αρκετά διαφορετικά υλικά, συνήθως από πλαστικό, μέταλλο ή ξύλο. Κάποτε ήταν συνηθισμένες οι χτένες από ελεφαντόδοντο και κέλυφος χελώνας, αλλά η έγνοια για τα ζώα που παράγουν αυτά τα υλικά έχουν μειώσει τη χρήση τους. Οι ξύλινες χτένες φτιάχνονται κυρίως από ξύλο κερασιάς ή πυξάρι. Οι καλής ποιότητας ξύλινες χτένες είναι συνήθως χειροποίητες και λειασμένες.Οι χτένες ποικίλλουν σε σχήμα ανάλογα με την ειδικότερη χρήση τους. Μία χτένα κομμωτικής έχει συνήθως μια λεπτή χειρολαβή ξεχωριστή από το στέλεχος και πυκνά δόντια. Οι κοινές χτένες έχουν συνήθως αραιότερα δόντια στο μισό στέλεχος και πυκνότερα στο άλλο μισό. Θερμαινόμενες χτένες χρησιμοποιούνται για να ισιώνουν κατσαρά μαλλιά. Οι χτένες μπορούν να έχουν διαφορετικές χρήσεις. Ιστορικά ο κύριος σκοπός τους ήταν να τακτοποιούν τα μαλλιά, ιδίως τα μακριά, αλλά και να διακοσμούν το κεφάλι. Στην Ισπανία η peineta είναι μεγάλη διακοσμητική χτένα που φοριέται στα μαλλιά για να συγκρατεί στη θέση του μια μαντίγια (πέπλο).Στη βιομηχανία και τη βιοτεχνία, χτένες διαχωρίζουν τις ίνες του βαμβακιού από τους σπόρους και άλλα ανεπιθύμητα σώματα (η εκκοκιστική μηχανή, που περιέχει μηχανικές χτένες και καθαρίζει το βαμβάκι από τους σπόρους ταχύτατα, έφερε πραγματική επανάσταση στην εποχή της). Οι ειδικοί της αστυνομίας χρησιμοποιούν χτένες για να συλλέγουν τρίχες και δείγματα πυτιρίδας που μπορούν να χρησιμεύσουν στην ταυτοποίηση νεκρών ή ζώντων προσώπων και της καταστάσεως της υγείας τους, ή σε τοξικολογικές έρευνες. Η χτένα τύπου Afro έχει αραιά, μακρύτερα και χονδρά δόντια, και χρησιμοποιείται σε κατσαρά μαλλιά. Είναι επίσης λεπτότερη από τη συνηθισμένη χτένα, ενώ κάποιες φορές φοριέται επίσης ως διακοσμητικό της κεφαλής. Ειδικές χτένες χρησιμεύουν για την αφαίρεση μακροσκοπικών παρασίτων, όπως οι ψείρες του τριχωτού της κεφαλής και οι ψύλλοι, με το επανειλημμένο χτένισμα. Αυτές οι χτένες έχουν πολύ πυκνά και λεπτά δόντια. Η χρήση της ίδιας χτένας από περισσότερους του ενός ανθρώπους αποτελεί συχνή αιτία μολύνσεων από παράσιτα, όπως και η κοινή χρήση ενός καπέλου, καθώς ένας χρήστης μπορεί να αφήσει στη χτένα είτε ζωντανά παράσιτα, είτε αβγά ή σπόριά τους, διευκολύνοντας έτσι τη μετάδοση ψειρών, ψύλλων, ακάρεων, μυκήτων και άλλων ανεπιθύμητων οργανισμών. Τα αδελφάκια είναι πιθανότερο να μεταδώσουν ψείρες το ένα στο άλλο αν μοιράζονται μία χτένα, έτσι είναι καλύτερο το καθένα να έχει τη δική του χτένα. Η χτένα υπήρξε η έμπνευση για την εφεύρεση του μεμβρανόφωνου μουσικού οργάνου καζού. Επιπλέον, η ίδια η χτένα αποτελεί ένα ελασματόφωνο μουσικό όργανο. Τα δόντια της έχουν αρμονικές ιδιότητες, που εξαρτώνται από το σχήμα τους, το μήκος τους και το υλικό κατασκευής τους. Μια χτένα με δόντια διαφορετικών μηκών μπορεί να παράγει διαφορετικές νότες, παρόμοια με ένα μουσικό κουτί ή λατέρνα, τα οποία αποτελούν ουσιαστικά μετεξέλιξή της. Χειροποίητες χτένες που κατασκευάζονται σήμερα από μεγάλη ποικιλία νέων και ανακυκλωμένων υλικών έχουν γίνει δημοφιλείς τα τελευταία χρόνια. Μεταχειρισμένα σκέιτμπορντ, παλαιοί δίσκοι βινυλίου, κράματα τιτανίου, ακρυλικό και τροπικό ξύλο είναι μερικά μόνο από τα υλικά που χρησιμοποιούνται. Βούρτσα μαλλιών H. Morewitz: «A Brief History of Lice Combs», Nuvoforheadlice.com (2008) S. Ashby: «An Atlas of Medieval Combs from Northern Europe», Internet Archaeology, 30 (2011)