Δελτίο αστυνομικής ταυτότητας (Ελλάδα)

Το Δελτίο Ταυτότητας (συχνά αναφερόμενο καταχρηστικά ως αστυνομική ταυτότητα ή δελτίο αστυνομικής ταυτότητας) είναι επίσημο έγγραφο του Ελληνικού Κράτους. Πρόκειται για έγγραφο υποχρεωτικό για όλους του πολίτες του Κράτους άνω των 12 ετών, που εκδίδεται από την Ελληνική Αστυνομία. Οι πολίτες είναι υποχρεωμένοι να το φέρουν πάντοτε μαζί τους και να το επιδεικνύουν όταν ζητείται από τις Αστυνομικές Αρχές, διαφορετικά είναι πιθανή η μεταφορά τους στο πλησιέστερο Αστυνομικό Τμήμα για εξακρίβωση στοιχείων. Το Ελληνικό διαβατήριο θεωρείται έγγραφο ταυτοποίησης ισοδύναμο με την αστυνομική ταυτότητα. Καθώς η Ελλάδα είναι χώρα-μέλος της Συμφωνίας Σένγκεν, το δελτίο αστυνομικής ταυτότητας αποτελεί έγκυρο ταξιδιωτικό έγγραφο μεταξύ των χωρών της Συμφωνίας. Το ονοματεπώνυμο αναγράφεται και με λατινικούς χαρακτήρες από το 2000, ενώ τα παλιά δελτία ταυτότητας είναι ισοδύναμα με τα νέα και οι χώρες-μέλη του Συμφώνου Σένγκεν είναι υποχρεωμένες να τα αναγνωρίζουν ως έγκυρα ταξιδιωτικά έγγραφα. Εξάλλου, το δελτίο αστυνομικής ταυτότητας χρησιμοποιείται για την ταυτοποίηση προσώπου των πολιτών στις εκλογικές διαδικασίες (τοπικές/περιφερειακές, εθνικές/βουλευτικές και Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου). Tα δελτία ταυτότητας έχουν πλέον 10ετή ισχύ. Σε περίπτωση ανανέωσης του διαβατηρίου απαιτείται η προσκόμιση δελτίου ταυτότητας που εκδόθηκε την τελευταία δεκαετία πριν την υποβολή της αίτησης, ειδάλλως η ανανέωση του διαβατηρίου είναι αδύνατη.

 Πολλές φορές χρησιμοποιείται ο τίτλος αστυνομική ταυτότητα σε χώρους όπου μπορεί να υπάρξει παρανόηση για το ποια ταυτότητα αναφερόμαστε. Για παράδειγμα αν σε έναν φοιτητή, στη σχολή του, ζητήσουν την ταυτότητα το αυτονόητο είναι ότι του ζητάνε τη φοιτητική ταυτότητα. Για να διευκρινιστεί η περίπτωση που ζητείται το Δελτίο Ταυτότητας συνηθίζει ο κόσμος να αναφέρεται στην "αστυνομική" ταυτότητα. Την κακή χρήση της λέξης επιτείνει και το γεγονός ότι συχνά σε έντυπα ζητείται το ΑΔΤ δηλαδή ο Αριθμός Δελτίου Ταυτότητας, το οποίο όμως παρεξηγείται ότι αναφέρεται στο Αστυνομικό Δελτίο Ταυτότητας. Μέχρι το 1925, το ελληνικό κράτος δεν εξέδιδε κανενός είδους έγγραφο ταυτοποίησης, πέραν του διαβατηρίου. Το πρώτο δελτίο ταυτότητας εκδόθηκε επί Υπουργίας Εσωτερικών Γεωργίου Κονδύλη με τον νόμο 3275/1925. Κάθε αλλοδαπός που θα παρέμενε στη χώρα για διάστημα μεγαλύτερο των είκοσι ημερών ήταν υποχρεωμένος να εκδώσει από την οικεία αστυνομική αρχή, δελτίο ταυτότητας. Αργότερα, με τον ν.4310/1929 περιορίστηκε για τους αλλοδαπούς που επιθυμούσαν να διαμείνουν μόνιμα στη χώρα, σαν άδεια παραμονής, και ήταν στη διακριτική ευχέρεια του Υπουργείου Εσωτερικών αν θα την εκδώσει. Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου επέκτεινε το μέτρο για τους κατοίκους των λεγόμενων Επιτηρουμένων Ζωνών. Το πρώτο βήμα για την καθολική εφαρμογή του μέτρου σημειώθηκε κατά τη διάρκεια της κατοχής. Στις 26 Ιουνίου 1941 αποστέλλεται διαταγή για τον εφοδιασμό όλων των κατοίκων της Κρήτης μέχρι τη 10η Ιουλίου με δελτία ταυτότητας. Μέχρι το 1943 το μέτρο είχε επεκταθεί σε όλη την κατεχόμενη Ελλάδα. Τα στοιχεία ποικίλλαν από περιοχή, πχ στην Κρήτη μέχρι το 1944 δεν περιελάμβανε φωτογραφία. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα στοιχεία ήταν: Επώνυμο, Όνομα, Όνομα Πατρός ή Συζύγου, Όνομα μητρός, Γένος (για έγγαμες γυναίκες), Αριθμός μητρώου, Επάγγελμα, Τόπος κατοικίας, οδός, Δημότης, Ιθαγένεια, Θρήσκευμα, Αρχή εκδόσεως και ημερομηνία. Οι μη κάτοχοι δελτίων ταυτότητας απαγορευόταν να έχουν οποιαδήποτε συναλλαγή με το δημόσιο. Μετά την απελευθέρωση, στις 12 Ιανουαρίου δημοσιεύεται ο ν.87 που υποχρεώνει όλους τους κατοίκους επί της ελληνικής επικρατείας να προμηθευθούν δελτίο ταυτότητας. Στις 6 Μαρτίου 1947 συνεστήθη ειδική επιτροπή υπό το Υπουργείο Δημοσίας Ασφαλείας για το είδος της ταυτότητας. Κατετέθη τον Οκτώβριο του ιδίου έτους αλλά δημοσιεύθηκε στο επίσημο περιοδικό της Αστυνομίας αργότερα, το 1958. Εισηγήθηκε ενιαίο τύπο και αρίθμηση στην επικράτεια, με δακτυλικά αποτυπώματα και αύξοντες αριθμούς την προέλευση του κατόχου (1-1.000.000 Αθήνα λχ) Το μέτρο του δακτυλικού αποτυπώματος θεωρήθηκε μέτρο ανελεύθερο και προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις. Εν τέλει, με υπουργική διάταξη στις 20 Ιουνίου 1959 εισήχθη το γαλάζιο δελτίο ταυτότητας, που με παραλλαγή του 2002 και του 2016, προβλέπεται προς το παρόν να ισχύει μέχρι και τις 3 Αυγούστου 2026, ενώ η έκδοσή του τερματίστηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2023, ημερομηνία έναρξης της διαδικασίας έκδοσης των ταυτοτήτων νέου τύπου. Στην μπροστινή όψη περιλαμβάνεται η υπογραφή του κατόχου, τυποποιημένη ασπρόμαυρη φωτογραφία, ομάδα και ρέζους αίματος (προαιρετικά) και τα στοιχεία του δελτίου ταυτότητας (αριθμός, τόπος και ημερομηνία έκδοσης, αρχή έκδοσης). Στην οπίσθια όψη περιλαμβάνεται το επώνυμο, το όνομα και το όνομα των νόμιμων ανιόντων του κατόχου ταυτότητας με ελληνικούς και λατινικούς χαρακτήρες, καθώς και η ημερομηνία και ο τόπος γέννησης, το ύψος, ο δήμος στον οποίο είναι εγγεγραμμένος ο κάτοχος και η αρχή που εκδίδει την ταυτότητα. Πριν το 2005, τα Δελτία Ταυτότητας ήταν υποχρεωτικά για πολίτες άνω των 14 ετών, ενώ περιλάμβαναν και άλλα πεδία που, από το 2002 και μετά, αφαιρέθηκαν για λόγους προστασίας προσωπικών δεδομένων ή/και γιατί δεν είναι απαραίτητα για τον σκοπό της ταυτοποίησης του προσώπου: επάγγελμα θρήσκευμα διεύθυνση κατοικίας ονοματεπώνυμο συζύγου σχήμα κεφαλής δακτυλικό αποτύπωμα του δείκτη του δεξιού χεριού χρώμα ματιών και μαλλιών Στις 8 Μαΐου 2000 σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία ο Υπουργός Δικαιοσύνης Μιχαήλ Σταθόπουλος ανακοίνωσε ότι η υποχρεωτική αναγραφή του θρησκεύματος στις αστυνομικές ταυτότητες ήταν αντίθετη με τον νόμο 2472/1997 για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Είχε προηγηθεί η Ευρωπαϊκή οδηγία Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων (95/46/ΕΚ) η οποία στην Ελλάδα πέρασε ως νομοθεσία με τον συγκεκριμένο νόμο (2472/1997), όπου ορίζεται σαφώς στο άρθρο 2 ότι το θρήσκευμα είναι προσωπικό δεδομένο. Η Εκκλησία της Ελλάδος αντιτάχθηκε αμέσως στην αφαίρεση του θρησκεύματος από τις αστυνομικές ταυτότητες. Σε σχετικό συλλαλητήριο που διοργανώθηκε στην Θεσσαλονίκη στις 14 Ιουνίου, ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος είπε την περίφημη φράση «την Εκκλησία, όποιο χέρι θέλησε να την αγγίξει, αυτό ξεράθηκε». Ο Υπουργός Δημόσιας Τάξης ανακοίνωσε στις 17 Ιουλίου ότι το θρήσκευμα θα αφαιρεθεί από τις νέες ταυτότητες. Στις 24 Σεπτεμβρίου 2000 η Εκκλησία ξεκίνησε συλλογή υπογραφών στις ενορίες της με αίτημα την διενέργεια δημοψηφίσματος. Η συλλογή υπογραφών ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2001, συγκεντρώνοντας περισσότερες από 3 εκατομμύρια υπογραφές. Στις 29 Αυγούστου 2001 ο Αρχιεπίσκοπος παρέδωσε στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο τις υπογραφές, αυτός όμως τις αρνήθηκε δηλώνοντας πως όλοι έχουν υποχρέωση να συμμορφώνονται με τους νόμους του Κράτους.Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι απαγορεύεται η υποχρεωτική αναγραφή του θρησκεύματος στις Αστυνομικές Ταυτότητες, ενώ η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων αντιτάχθηκε και στην προαιρετική αναγραφή του θρησκεύματος με την προσθήκη των γραμμάτων «ΧΟ» δίπλα στην υπογραφή του κατόχου. Τη νομιμότητα της συλλογής υπογραφών αμφισβήτησε εξάλλου ο Υπουργός Δικαιοσύνης Μιχαήλ Σταθόπουλος. Τα δελτία ταυτότητας παλαιού τύπου αποτελούνται από πολυστρωματικό χαρτί, διαστάσεων 11 x 6,5 εκ. Ως μέσο για την αποτροπή παραχάραξης, το χαρτί στο οποίο εκτυπώνεται η ταυτότητα φέρει υδατογράφημα, νήμα ασφαλείας και στοιχεία φωτοπολυμερισμού, αλλά δεν διαθέτει χαρακτηριστικά ασφαλείας (π.χ. μικρο-τσιπ, ολογράμματα) που υπάρχουν στα δελτία ταυτότητας νέου τύπου. Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που δεν συμμορφώνονταν για αρκετά χρόνια με τους Ευρωπαϊκούς και διεθνείς κανονισμούς, αλλά και με τους διεθνείς κανόνες ασφαλείας σχετικά με την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, και ήταν η τελευταία χώρα, που άλλαξε τα δελτία αστυνομικής ταυτότητας στην σημερινή μορφή, κατόπιν αναγκαστικών πιέσεων, από άλλες χώρες. Οι παλαιού τύπου ταυτότητες είναι επίσης προβληματικές τόσο σε ισχύ, όσο και σε χρήση παράδειγμα: γίνονται επίσης πολύ εύκολα στόχος από κυκλώματα παραχάραξης, που της «κλωνοποιούν», καταστρέφονται και κόβονται πολύ εύκολα, έχουν πολύ πλαστικό και είναι επιβαρυντικές για το περιβάλλον, είναι πολύ ανάσφαλης στην χρήση τους, πολλά κράτη στο εξωτερικό δεν αναγνωρίζουν καθόλου τις παλαιού τύπου Ελληνικές ταυτότητες, μοιάζουν πιο πολύ με μια απλή κάρτα (και όχι ως μια πιστωτική κάρτα ή μια κάρτα διπλώματος οχημάτων), που μία λύση ήταν και αυτή για να υιοθετηθούν από τους Έλληνες οι νέες ταυτότητες, και να σταματήσουν να είναι σε ισχύ οι παλαιού τύπου. Tα δελτία ταυτότητας έχουν πλέον 10ετή ισχύ. Σε περίπτωση ανανέωσης του διαβατηρίου απαιτείται η προσκόμιση δελτίου ταυτότητας που εκδόθηκε την τελευταία δεκαετία πριν την υποβολή της αίτησης, ειδάλλως η ανανέωση του διαβατηρίου είναι αδύνατη. Από το 2010, το Αστυνομικό προσωπικό, οι Ειδικοί Φρουροί και οι Συνοριοφύλακες έχουν ταυτότητες υψίστης ασφαλείας που πληρούν τα διεθνή πρότυπα ποιότητας. Στο παρελθόν υπήρξαν ανεπίσημα σχέδια για τη μετάβαση σε νέο τύπο δελτίου ταυτότητας, το οποίο θα μπορούσε ενδεχομένως να φέρει τον αριθμό κοινωνικής ασφάλισης του κατόχου, μια βιομετρική φωτογραφία και άλλα χαρακτηριστικά ασφαλείας, σε μέγεθος μιας πιστωτικής κάρτας. Μετά τις επιθέσεις του Παρισιού το 2015, το Υπουργείο Εσωτερικών εξέτασε τη μετάβαση στα νέα δελτία ταυτοτήτων με σκοπό την εναρμόνιση τους στα διεθνή πρότυπα ασφαλείας σε συνδυασμό των πιέσεων των ΗΠΑ ότι θα επαναφέρουν το καθεστώς βίζας για τους Έλληνες πολίτες. Στις 11 Μαρτίου 2016 το Υπουργείο Εσωτερικών δημιούργησε επιτροπή για τη δημιουργία σχεδίου για τις νέες ταυτότητες. Βάσει των εκθέσεων, η νομοθεσία θα τεθεί σε ισχύ το 2017, ακολουθούμενος έναν μια ανοικτό διαγωνισμό. Στις 23 Ιουλίου 2017 ο αναπληρωτής υπουργός Εσωτερικών δήλωσε σε συνέντευξή του ότι έχει κατατεθεί τροπολογία στο ελληνικό κοινοβούλιο για να τροποποιήσει τη μορφή με υπουργική απόφαση. Με το άρθρο 158 του Ν. 4483/2017 δόθηκε στον Υπουργό Εσωτερικών τη δυνατότητα να προσθέσει δεδομένα του κατόχου που δεν είχαν καθοριστεί από το νόμο και να καθορίσει τις απαραίτητες λεπτομέρειες σχετικά με τις ταυτότητες.Στις 30 Απριλίου 2018 δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως η υπουργική απόφαση, η οποία καθορίζει τις διαδικασίες σχετικά με την έκδοση και το σχεδιασμό των νέων δελτίων ταυτοτήτων, όπου έχει καθοριστεί μια διαδικασία για την αλλαγή των παλαιών δελτίων ταυτοτήτων εντός περιόδου 5 ετών με βάση το επώνυμο του κατόχου. Η έκδοση αναμενόταν να ξεκινήσει το πρώτο εξάμηνο του 2018 αλλά καθυστέρησε λόγω αμφισβήτησης των τεχνικών χαρακτηριστικών από την τότε ηγεσία του Σώματος.Στις 17 Φεβρουαρίου 2023 με τη δημοσίευση του νέου ΦΕΚ έγιναν κάποιες μεταβολές στη διαδικασία έκδοσης και των χαρακτηριστικών της ταυτότητας, όπως με την μείωση της ισχύς τους από τα 15 στα 10 έτη και την αφαίρεση του πεδίου ΑΜΚΑ, καθώς σχεδιάζεται η αντικατάσταση του με τον Προσωπικό Αριθμό. Επίσης καταργήθηκε η πρόβλεψη για την υποχρεωτική αντικατάσταση τους εντός πενταετίας, μιας και βάσει του Κανονισμού 2019/1157 δελτία ταυτότητας που δεν διαθέτουν μηχανική ζώνη ανάγνωσης πρόκειται να λήξουν στις 3 Αυγούστου 2026, ενώ προβλέπεται ο πολίτης κατά την αίτηση ταυτότητας νέου τύπου να προσκομίζει φωτογραφία σε ψηφιακή μορφή είτε μέσω του myphoto.gov.gr είτε από κάποιο αποθηκευτικό μέσο (USB Stick). Στις 18 Απριλίου 2019 ξεκίνησε η διαγωνιστική διαδικασία για τη δημιουργία ενός νέου Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος Εντύπων Ασφαλείας (Ο.Π.Σ.Ε.Α.) με σκοπό την έκδοση των νέων δελτίων ταυτότητας, αλλά και όλων των εγγράφων ασφαλείας.Με την αλλαγή της κυβέρνησης ο διαγωνισμός ακυρώθηκε από τον Υπουργό Προστασίας του Πολίτη Μιχάλη Χρυσοχοΐδη, θεωρώντας ότι τα χαρακτηριστικά των νέων ταυτοτήτων ήταν ανεπαρκή, αναφέροντας πως θα κηρυχθεί νέος διαγωνισμός. Αργότερα ο Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Κυριάκος Πιερρακάκης ανακοίνωσε ότι οι νέες ταυτότητες θα βασίζονται στο εσθονικό μοντέλο, όπου με αυτές θα μπορεί ο πολίτης να εκπληρώνει τις συναλλαγές του με το Δημόσιο.Στις 21 Δεκεμβρίου 2019 ξεκίνησε στο Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας η διαγωνιστική διαδικασία - με την αποστολή προσκλήσεων ενδιαφέροντος σε ικανό αριθμό εξειδικευμένων φορέων - για τη δημιουργία νέου Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος Εντύπων Ασφαλείας (Ο.Π.Σ.Ε.Α.) για την εκτύπωση – προσωποποίηση εντύπων ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένου του νέου δελτίου Αστυνομικής Ταυτότητας Ελλήνων Πολιτών - Κάρτας Πολίτη, με συναφείς υπηρεσίες Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης. Ωστόσο, η διαγωνιστική διαδικασία ματαιώθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2022 με αφορμή την επέκταση της ισχύς των διαβατηρίων στα 10 έτη, με την αιτιολογία πως έτσι μειώθηκε το κόστος του διαγωνισμού κατά 56.544.000,00 ευρώΣτα μέσα Φεβρουαρίου 2023 με αφορμή της επίσκεψης του Υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Άντονι Μπλίνκεν, πυροδοτήθηκαν σκέψεις ως λύση γέφυρα να προχωρήσει ο διαγωνισμός των νέων ταυτοτήτων μέχρι να προκυρηχθεί ο μεγάλος διαγωνισμός όπου θα ανανεώσει όλα τα υπόλοιπα έγγραφα ασφαλείας με στόχο η χώρα να μην τεθεί εκτός του καθεστώτος εξαίρεσης θεωρήσεως (Visa Waiver). Έτσι, η έκδοση των νέων ταυτοτήτων ξεκίνησε στις 25 Σεπτεμβρίου 2023. Aπό τις 28/12/2021 ενεργοποιήθηκε η δυνατότητα εισαγωγής της αστυνομικής ταυτότητας σε ψηφιακή μορφή (λεγόμενου και ως πιστοποιητικού ταυτοπροσωπίας) στην εφαρμογή αποθήκευσης πιστοποιητικών Gov.gr Wallet . Το πιστοποιητικό ταυτοπροσωπίας περιέχει στοιχεία του Δελτίου Αστυνομικής Ταυτότητας. Συγκεκριμένα: Ονοματεπώνυμο Ημερομηνία γέννησης Φωτογραφία.Σε κάθε περίπτωση, το πιστοποιητικό ταυτοπροσωπίας μπορεί να χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά και μόνο για ελέγχους των πιστοποιητικών, σύμφωνα με τα μέτρα για τον περιορισμό της διασποράς του κορονοϊού και δεν υποκαθιστά σε καμία άλλη περίπτωση την αστυνομική ταυτότητα ούτε αποτελεί ταξιδιωτικό έγγραφο. Λίγες μέρες αργότερα, ο υφυπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Γιώργος Γεωργαντάς αποκάλυψε σε ραδιοφωνική εκπομπή την ανάπτυξη νέας εφαρμογής σε συνεργασία με το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, με την οποία οι Έλληνες πολίτες θα μπορούσαν να έχουν την αστυνομική τους ταυτότητα σε ψηφιακή μορφή για κάθε νόμιμη χρήση από τα τέλη Α' Τριμήνου του 2022. Η εφαρμογή έγινε τελικά διαθέσιμη στις 27 Ιουλίου 2022. Ελληνική Αστυνομία - Έκδοση Δελτίου Ταυτότητας