Σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης-Καζακστάν

Οι σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης-Καζακστάν είναι οι διεθνείς σχέσεις μεταξύ της Δημοκρατίας του Καζακστάν και η κοινή εξωτερική πολιτική και εμπορικές σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΕ είναι ο κύριος οικονομικός εταίρος του Καζακστάν. Πάνω από το 50% του εξωτερικού εμπορίου της χώρας αντιπροσωπεύει την ΕΕ. Το 48% των εσωτερικών επενδύσεων του Καζακστάν προέρχεται από τις χώρες της ΕΕ.

 Οι διμερείς σχέσεις ΕΕ-Καζακστάν καθοδηγούνται από τη συμφωνία εταιρικής σχέσης και συνεργασίας του 1994 (ΣΕΣΣ). Οι βελτιώσεις στην εταιρική σχέση και τη συνεργασία του Καζακστάν με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της επικυρώθηκαν από το Κοινοβούλιο του Καζακστάν τον Μάρτιο του 2016. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επικύρωσε τη συμφωνία στις 12 Δεκεμβρίου 2017. 511 από τα 654 παρόντα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ψήφισαν υπέρ της επικύρωσης. Δεκαοκτώ κράτη μέλη της ΕΕ έχουν επικυρώσει την Ενισχυμένη Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης και Συνεργασίας (EPCA) με το Καζακστάν. Το Καζακστάν είναι η πρώτη χώρα της Κεντρικής Ασίας, που συνήψε το EPCA με την ΕΕ. Η EPCA τέθηκε σε ισχύ την 1η Μαρτίου 2020. Η συμφωνία διέπει τις εμπορικές και οικονομικές σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και του Καζακστάν. Το Καζακστάν είναι επίσης μέρος της στρατηγικής ΕΕ και Κεντρικής Ασίας για μια νέα εταιρική σχέση. Το Συμβούλιο Συνεργασίας μεταξύ Καζακστάν και Ευρωπαϊκής Ένωσης συνεδριάζει κάθε χρόνο και είναι το όργανο για την εκτέλεση της διμερούς Συμφωνίας Εταιρικής Σχέσης και Συνεργασίας. Το Συμβούλιο Συνεργασίας και το Καζακστάν συζητούν πολλά θέματα αμοιβαίας σημασίας, όπως πολιτικές, δικαστικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, κράτος δικαίου, εμπορικές και οικονομικές σχέσεις και περιφερειακή σταθερότητα. Κατά τη 15η σύνοδο που πραγματοποιήθηκε στις 4 Οκτωβρίου 2016, το Συμβούλιο χαιρέτισε τη Συμφωνία Ενισχυμένης Εταιρικής Σχέσης και Συνεργασίας. Από το 2002, η ΕΕ έχει εξελιχθεί στο μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο του Καζακστάν, αποτελεί τον προορισμό του 40% των εξαγωγών της. Οι εξαγωγές αυτές ήταν κυρίως το 80%, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο το 2007. Το 2007, οι εισαγωγές αγαθών της ΕΕ από το Καζακστάν ανήλθαν σε 13,35 δισεκατομμύρια ευρώ και οι υπηρεσίες σε 1,52 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι εξαγωγές της ΕΕ προς το Καζακστάν ήταν 6,04 δισεκατομμύρια ευρώ σε αγαθά και 1,92 δισεκατομμύρια ευρώ σε υπηρεσίες. Το ήμισυ των άμεσων ξένων επενδύσεων ύψους 7,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων του Καζακστάν το 2006 προήλθε από την ΕΕ. Ως σημαντικός προμηθευτής ενέργειας στην ΕΕ, η ΕΕ υποστηρίζει την ένταξή της στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου . Το 2014 περισσότερο από το ήμισυ του συνολικού εμπορίου του Καζακστάν πραγματοποιείται με την ΕΕ - περίπου 53,4 δισεκατομμύρια δολάρια το 2013 και 28,4 δισεκατομμύρια δολάρια το πρώτο εξάμηνο του 2014. Πάνω από το ήμισυ των ακαθάριστων άμεσων ξένων επενδύσεων του Καζακστάν, ή σχεδόν 100 δισεκατομμύρια δολάρια, προέρχονται από χώρες της ΕΕ. Το εμπόριο προς την ΕΕ ανήλθε σε 31 δισεκατομμύρια ευρώ (36%). Η ΕΕ είναι επίσης ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής στο Καζακστάν, που αντιπροσωπεύει πάνω από το 50% των ΑΞΕ στο Καζακστάν (2014). Οι εξαγωγές του Καζακστάν στην ΕΕ κυριαρχούνται σε μεγάλο βαθμό από την ενέργεια και οι εξαγωγές από την ΕΕ κυριαρχούνται από μηχανήματα και εξοπλισμό μεταφορών, καθώς και προϊόντα στον τομέα της μεταποίησης και των χημικών. Σε διμερείς συναντήσεις με τον Πρωθυπουργό της Βρετανίας Ντέιβιντ Κάμερον στο Λονδίνο, ο Πρόεδρος του Καζακστάν Ναζαρμπάγεφ υπέγραψε 46 συνθήκες αξίας άνω των 13 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ σε εμπορική αξία. Το Καζακστάν, η ΕΕ και το Διεθνές Κέντρο Εμπορίου ξεκίνησαν τον Δεκέμβριο του 2020 το περιφερειακό έργο Ready4Trade Central Asia. Ένας από τους βασικούς τομείς του έργου «Ready4Trade Central Asia είναι η ανάπτυξη ολοκληρωμένης νομοθεσίας για το ηλεκτρονικό εμπόριο, η οποία σχεδιάζεται να εφαρμοστεί στο Καζακστάν με τη βοήθεια της ITC και της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το εμπόριο και την ανάπτυξη (UNCTAD). Περισσότερο από το 50% των άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ) στο Καζακστάν προέρχεται από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι μεγαλύτερες πηγές ΑΞΕ από τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι οι Κάτω Χώρες (90,4 δισεκατομμύρια δολάρια), η Ελβετία (25,8 δισεκατομμύρια δολάρια), η Γαλλία (16,1 δισεκατομμύρια δολάρια), η Ιταλία (8,7 δισεκατομμύρια δολάρια), το Βέλγιο (7,6 δισεκατομμύρια δολάρια) και η Γερμανία (5,2 δισεκατομμύρια δολάρια). Περισσότερες από 4.000 εταιρείες με ευρωπαϊκό κεφάλαιο και περισσότερες από 2.000 κοινοπραξίες είναι εγγεγραμμένες στο Καζακστάν. Η συμφωνία εταιρικής σχέσης και συνεργασίας (ΣΕΣΣ) με το Καζακστάν αποτέλεσε το νομικό πλαίσιο για τις διμερείς σχέσεις ΕΕ-Καζακστάν από τότε που τέθηκε σε ισχύ το 1999. Τον Νοέμβριο του 2006, υπογράφηκε ένα μνημόνιο συμφωνίας για τη συνεργασία στον τομέα της ενέργειας μεταξύ ΕΕ και Καζακστάν, το οποίο καθιερώνει τη βάση για ενισχυμένη συνεργασία. Το Καζακστάν αναγνωρίζει την αυξημένη οικονομική και πολιτική ολοκλήρωση ως κλειδί για τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξή του. Η μελλοντική βοήθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα επικεντρωθεί στους ακόλουθους τομείς προτεραιότητας: προώθηση της τρέχουσας διαδικασίας μεταρρύθμισης σε πολιτικό, οικονομικό, δικαστικό και κοινωνικό επίπεδο, κατασκευή υποδομών και συνεργασία στον ενεργειακό τομέα. Οι συνολικοί στόχοι συνεργασίας της ΕΕ, οι πολιτικές αποκρίσεις και οι τομείς προτεραιότητας για την Κεντρική Ασία βρίσκονται στο έγγραφο περιφερειακής στρατηγικής της ΕΚ για την Κεντρική Ασία 2007-2013. Εκτός από τη βοήθεια στο πλαίσιο του Μέσου Αναπτυξιακής Συνεργασίας (DCI), το Καζακστάν συμμετέχει σε διάφορα τρέχοντα περιφερειακά προγράμματα. Το Συμβούλιο Συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και του Καζακστάν πραγματοποίησε τη δέκατη τέταρτη σύνοδό του την Τρίτη 3 Μαρτίου 2015. Τη συνάντηση προήδρευσε ο υπουργός Εξωτερικών του Καζακστάν, Έρλαν Α. Ιντρίσοφ, και την αντιπροσωπεία της ΕΕ ηγήθηκε ο υπουργός Εξωτερικών της Λετονίας Έντγκαρς Ρινκέβιτς. Η ΕΕ επανέλαβε την υποστήριξή της για την ένταξη της Δημοκρατίας του Καζακστάν στον ΠΟΕ. Το 2014, το Καζακστάν έγινε η πρώτη χώρα της Κεντρικής Ασίας που συμμετείχε στη Συνάντηση Ασίας-Ευρώπης (ASEM). Πραγματοποιήθηκε συνέδριο στην Αστάνα με τίτλο «25 Χρόνια Ευρωπαϊκής Ένωσης - Σχέσεις Κεντρικής Ασίας: Από το παρελθόν στο μέλλον», όπου ο Ειδικός Εκπρόσωπος της ΕΕ για τον Πρέσβη της Κεντρικής Ασίας Πίτερ Μπουριάν επιβεβαίωσε την οικονομική και πολιτική δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Καζακστάν και στην περιοχή της Κεντρικής Ασίας Η ΕΕ ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2019 τρία προγράμματα για την προώθηση της περιφερειακής ολοκλήρωσης στην Κεντρική Ασία. Ο προϋπολογισμός των προγραμμάτων ανέρχεται σε 28 εκατομμύρια ευρώ (30,8 εκατομμύρια δολάρια). Θα υποστηρίξουν το κράτος δικαίου, το εμπόριο, τις επενδύσεις και την ανάπτυξη στην περιοχή σύμφωνα με τη νέα στρατηγική της ΕΕ για την Κεντρική Ασία. Το 2015, η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Καζακστάν ξεκίνησαν ένα έργο για τη στήριξη της μετάβασης του Καζακστάν προς το μοντέλο της πράσινης οικονομίας. Το έργο χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και υλοποιείται από το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP) ως επικεφαλής οργανισμός, σε συνεργασία με την UNECE. Ο γενικός στόχος του Έργου είναι να συμβάλει στη μακροπρόθεσμη περιβαλλοντική αειφορία του Καζακστάν και στην οικονομική ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς, υποστηρίζοντας τη μετάβαση της χώρας σε ένα μοντέλο πράσινης οικονομίας. Τον Απρίλιο του 2008, το Καζακστάν και η ΕΕ υπέγραψαν συμφωνία για την έναρξη διαλόγου για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι διάλογοι για τα ανθρώπινα δικαιώματα αποτελούν μέσο της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ και έχουν σχεδιαστεί, για να συζητούν θέματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος και να ενισχύουν τη συνεργασία για τα ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς και να δρομολογούν πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της σχετικής κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σύμφωνα με αυτήν τη συμφωνία, η ΕΕ πραγματοποίησε τον πρώτο δομημένο διάλογο για τα ανθρώπινα δικαιώματα με το Καζακστάν τον Οκτώβριο του 2008 Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχει οικονομική και τεχνική βοήθεια στο Καζακστάν μέσω του Ευρωπαϊκού Μέσου για τη Δημοκρατία και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (EIDHR). Η ΕΕ διαθέτει προϋπολογισμό 1 εκατομμυρίου ευρώ ετησίως για διάφορα έργα στο Καζακστάν, που υποστηρίζουν τις τρέχουσες νομικές μεταρρυθμίσεις του Καζακστάν και ενισχύουν τον ρόλο της κοινωνίας των πολιτών. Το Καζακστάν έχει μια επέκταση προς τα δυτικά, η οποία κάνει μια ισχυρή υπόθεση γεωγραφικά για το ευρωπαϊκό της καθεστώς, και πιθανότητα για ενδεχόμενη ένταξη στην ΕΕ. Το 2009, ο πρέσβης του Καζακστάν στη Ρωσία, Αντιλμπέκ Ντζακσιμπεκόφ είπε: «Θα θέλαμε να ενταχθούμε στο μέλλον στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά να μην ενταχθούμε όπως η Εσθονία και η Λετονία, αλλά ως ισότιμος εταίρος» Αυτή η δήλωση αφορούσε μια μακροπρόθεσμη προοπτική, διότι επί του παρόντος το Καζακστάν δεν συμμετέχει καν στην Ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας (ΕΠΓ), παρόλο που το Υπουργείο Εξωτερικών του Καζακστάν έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για την ΕΠΓ. Ο ευρωβουλευτής Τσαρλς Τάνοκ πρότεινε την ένταξη του Καζακστάν στην ΕΠΓ, τονίζοντας παράλληλα ότι «εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Καζακστάν». Το Καζακστάν και η ΕΕ ξεκίνησαν ένα τριετές έργο με τίτλο «Ενίσχυση της ποινικής δικαιοσύνης στο Καζακστάν» (EUCJ) τον Οκτώβριο του 2015. Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου, που διατέθηκε από την ΕΕ ήταν 5,5 εκατομμύρια ευρώ. Το EUCJ προσπάθησε να προωθήσει το κράτος δικαίου και να μεταρρυθμίσει το δικαστικό σύστημα του Καζακστάν. Στο συνέδριο που σηματοδότησε την ολοκλήρωση του έργου, ο Στρατηγικός Διευθυντής της EUCJ Μπιλ Μαζέρ σημείωσε: «Όλοι οι στόχοι του έργου ... εκπληρώθηκαν εκ των προτέρων» Το πολιτιστικό κέντρο του Καζακστάν Til Kazyna (Ο πολιτισμός είναι θησαυρός) άνοιξε στις Βρυξέλλες του Βελγίου τον Ιούνιο του 2020. Το νέο κέντρο ιδρύθηκε για να προωθήσει την πολιτιστική ανταλλαγή και τη συνεργασία παρέχοντας μαθήματα γλωσσών, διοργανώνοντας διάφορα σεμινάρια και εργαστήρια για την τέχνη και την κουζίνα του Καζακστάν. Το Καζακστάν είναι ο κύριος δικαιούχος του προγράμματος Erasmus + της ΕΕ, το οποίο ανερχόταν σε 115 εκατομμύρια ευρώ για τη συνεργασία στην τριτοβάθμια εκπαίδευση με την Κεντρική Ασία για την περίοδο 2014-2020. Μέχρι το τέλος του 2020, περίπου 3.400 μαθητές και προσωπικό του Καζακστάν αναμένεται να έχουν έρθει στην Ευρώπη, για να σπουδάσουν ή να διδάξουν, ενώ τα ιδρύματα του Καζακστάν θα έχουν φιλοξενήσει πάνω από 1.500 Ευρωπαίους.