Εξέγερση της Χειμάρρας (1596)

Η επανάσταση της Χειμάρρας του 1596 οργανώθηκε από τον αρχιεπίσκοπο Αθανάσιος Α' της Οχρίδας στην περιοχή της Χειμάρρας κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ήταν μέρος μιας σειράς αντιοθωμανικών κινήσεων στα Δυτικά Βαλκάνια στα τέλη του 16ου αιώνα κατά τη διάρκεια του μακρού τουρκικού πολέμου στα Βαλκάνια.

 Συνωμοτικά σχέδια για την ανατροπή της οθωμανικής κυριαρχίας στη βόρεια περιοχή της Ηπείρου οργανώθηκαν στη δεκαετία του 1570 από τους τοπικούς Έλληνες ευγενείς, τον Μάνθο Παπαγιάννη και τον Πάνο Κεστόλικο, τον αρχιεπίσκοπο Αχρίδος Ιωακείμ, τον μητροπολίτη Καστοριάς Σωφρόνιο, τον επίσκοπο Βελεγράδων Νεκτάριο και τον επίσκοπο Βελεσσού Φώτιο. Εντούτοις οι επαναστατικές ενέργειες άρχισαν μετά το θάνατο του Παπαγιάννη το 1596. Οι Ισπανοί συνωμότες, με οδηγίες από τη Νάπολη, ηγήθηκαν κίνησης για να προκαλέσουν εξέγερση στη σημερινή νότια Αλβανία. Αποφάσισαν να εντάξουν τον Αρχιεπίσκοπο Αθανάσιο της Οχρίδας στα σχέδιά τους, έναν άνθρωπο που περιγραφόταν ως «διακριτός και έξυπνος». Αρχικά, ο Αθανάσιος δεν συμμετείχε, μέχρι τις αρχές του 1596, όταν προσέφερε τη συνεργασία του στον ενετό αξιωματούχο στην Κέρκυρα. Ο Αθανάσιος έστειλε επιστολή στον προβλεπτή και τον καπετάνιο της Κέρκυρας, Angelo Basadonna, τον Ιανουάριο του 1596, ότι ήθελε να συναντηθεί και να συζητήσει «πολύ σημαντικά πράγματα». Οι δύο είχαν συνάντηση στις 26 Ιανουαρίου 1596, κατά τη διάρκεια της οποίας ο Αθανάσιος μίλησε για την «άθλια κατάσταση των χριστιανών» και ζήτησε βοήθεια για μια γενική εξέγερση. Αφού απορρίφθηκε από τη Βενετία, εντάχθηκε ανοιχτά στους Ισπανούς συνωμότες, οι οποίοι ήλθαν σε επαφή με τον Ναπολιτάνο αναπληρωτή για αυτό. Ο Αθανάσιος έστειλε τον ιερέα του στη Νάπολη για να ζητήσει όπλα και 2.000 στρατιώτες από την Ισπανία και να δημιουργήσει ολόκληρο το σχέδιο της εξέγερσης. Ο αντιβασιλέας της Νάπολης έστειλε έναν από τους αρχηγούς του να επιβλέπει τα γεγονότα και να καταλάβει τις πραγματικές προθέσεις του λαού. Ενώ ο Ναπολιτάνος καπετάνιος ήταν στην Αλβανία, οι Χειμαρριώτες νότια της Valona αμέσως εξεγέρθηκαν. Η εξέγερση της Χειμάρρας ήταν μέρος μιας σειράς αντιοθωμανικών κινήσεων στα Δυτικά Βαλκάνια στα τέλη του 16ου αιώνα κατά τη διάρκεια του μακρού τουρκικού πολέμου σε περιοχές που εκτείνεται από την Ήπειρο προς τα βόρεια μέχρι την περιοχή Σίμπενικ (στη σημερινή Κροατία). Ο Αθανάσιος επέστρεψε στην Αλβανία το καλοκαίρι του 1596 και παρέμεινε στη Χειμάρρα. Μια σύγχρονη πηγή ανέφερε ότι υπήρχαν 10.000 μαχητές με κόκκινες φορεσιές στη Χειμάρρα. Η εξέγερση είχε επιτυχίες τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, καθώς οι αντάρτες κατάφεραν να ελέγξουν τις παραλιακές πόλεις. Αφού η δύναμη ενισχύθηκε από μια μικρή μονάδα Ισπανών, επιτέθηκε στο κοντινό οθωμανικό φρούριο της Cerna από τρεις κατευθύνσεις με 1.300 άνδρες, εκ των οποίων μόνο 300 ήταν εξοπλισμένοι με αρκεβούζια. Αρχικά, μια ομάδα 100 Ισπανών κατόρθωσε να καταλάβει μέρος του φρουρίου σηκώνοντας τη σημαία τους, σκοτώνοντας 80 Οθωμανούς στρατιώτες μεταξύ των οποίων τον διοικητή του οχυρού. Ωστόσο, οι Χειμαρριώτες που μπερδεύτηκαν για αυτή την εξέλιξη της μάχης αποσύρθηκαν από το πεδίο της μάχης. Αυτό έδωσε την ευκαιρία στους Οθωμανούς να ξεκινήσουν επιτυχημένη αντεπίθεση. Η εξέγερση καταπνίγηκε εύκολα αφού οι Βενετοί έπεισαν ορισμένους από τους οπλαρχηγούς να μην ενταχθούν στην εξέγερση και το γεγονός ότι ο στρατός των ανταρτών ήταν απείθαρχος. Μετά την αποτυχημένη επιχείρηση ο Αθανάσιος επέστρεψε στη Χειμάρρα για την προετοιμασία άλλης εξέγερσης. Οι υπόλοιποι Ισπανοί εγκατέλειψαν την περιοχή, αλλά ο Αθανάσιος περίμενε αυτή τη φορά μια βοήθεια 3-4.000 στρατιωτών από τον Ισπανό βασιλιά. Στις 23 Αυγούστου 1596 συναντήθηκε με τους Αλβανούς καπετάνιους Μιχαήλ Μπούα, Τζιοβάνι Γκολέμι και Μιχάλη Παπαδά. καθένας έλαβε μηνιαία αμοιβή 50 δουκάτων. Στη συνέχεια πήγαν στο Lecce για να οπλίσουν τους Χειμαρριώτες με 1.000 αρκεβούζια, μπαρούτι, μόλυβδο, τέσσερα τύμπανα και τέσσερα βασιλικά φλάμπουρα. Ο Αθανάσιος μετακόμισε στη Ρώμη και είχε ακρόαση από τον Πάπα. Τα επόμενα 20 χρόνια συνέχισε να επισκέπτεται διάφορους δυτικοευρωπαίους ηγέτες για να προκαλέσει την παρέμβασή τους ενάντια στους Οθωμανούς, αλλά χωρίς επιτυχία. Από την άλλη, ο Ενετοκύπριος Ιερώνυμος Combi αποθάρρυνε τον Michael Bua και τους συντρόφους του. Στο Σαντζάκι της Ερζεγοβίνης και στο Vilayet του Μαυροβουνίου, οι Σέρβοι αυξήθηκαν το 1596-97, αλλά χωρίς ξένη στήριξη οι αντάρτες αναγκάστηκαν να συνθηκολογήσουν. Το 1600 ξέσπασε μια εξέγερση στη Θεσσαλία . Κονιδάρης Γεράσιμος, Συμβολαί εις την εκκλησιαστικήν ιστορίαν της Αχρίδος, Αθήναι 1967. Κονταλή Αθηνά, Η συμμετοχή του Ελληνορθόδοξου κλήρου στα επαναστατικά κινήματα της Τουρκοκρατίας: 1453-1821, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ). Σχολή Θεολογική. Τμήμα Θεολογίας. Τομέας Ιστορικός, Αθήνα 2011, σελ. 125-130. (διδακτορική διατριβή) Παπαδόπουλος Στέφανος, Απελευθερωτικοί Αγώνες των Ελλήνων επί Τουρκοκρατίας, Τεύχος Α', (1453-1669), Θεσσαλονίκη 1982, σελ. 82-86.