Στρατόπεδα συγκέντρωσης Ντεΐρ εζ-Ζορ

Τα στρατόπεδα Ντεΐρ εζ-Ζορ (Deir ez-Zor) ήταν στρατόπεδα συγκέντρωσης στην καρδιά της συριακής ερήμου, όπου πολλές χιλιάδες Αρμένιοι πρόσφυγες αναγκάστηκαν σε πορείες θανάτου κατά τη Γενοκτονία των Αρμενίων. Ο αντιπρόξενος των Ηνωμένων Πολιτειών στο Χαλέπι, Τζέσι Β. Τζάκσον, εκτιμά ότι οι Αρμένιοι πρόσφυγες, τόσο ανατολικά όσο το Ντεΐρ εζ-Ζορ και νότια της Δαμασκού, ανέρχονταν σε 150.000, που σχεδόν όλοι ήταν άποροι.

 Όσοι Αρμένιοι επέζησαν κατά τη γενοκτονία το 1915-1916 οδηγήθηκαν προς δύο κατευθύνσεις: προς τη Δαμασκό ή κατά μήκος του Ευφράτη προς το Ντεΐρ εζ-Ζορ. Κατά την πρώιμη περίοδο των σφαγών, 30.000 Αρμένιοι (συμπεριλαμβανομένων γυναικών και παιδιών) εντάχθηκαν σε διάφορα στρατόπεδα έξω από την πόλη Ντεΐρ εζ-Ζορ. Τέθηκαν υπό την προστασία του άραβα κυβερνήτη Αλί Σουάντ Μπέη (Ali Suad Bey), έως ότου οι οθωμανικές αρχές αποφάσισαν να τον αντικαταστήσουν με τον Σαλίχ Ζεκί Μπέη (Salih Zeki Bey), ο οποίος ήταν γνωστός για τη σκληρότητα και τη βαρβαρότητά του. Όταν οι πρόσφυγες έφτασαν στο Ντεΐρ εζ-Ζορ, τρέφονταν με χόρτα και νεκρά πουλιά, και παρόλο που κοντά υπήρχε μια σπηλιά όπου κρατούνταν φυλακισμένοι μέχρι να λιμοκτονήσουν, δεν φαίνεται να είχε προγραμματιστεί ποτέ ένας χώρος για τους Αρμένιους. Ένας μικρός αριθμός Αρμενίων διέφυγε υπό την κρυφή προστασία φιλικών Αράβων της περιοχής. Σύμφωνα με τον Christopher J. Walker, "η 'απέλαση' ήταν απλά ευφημισμός για μαζικές δολοφονίες Δεν υπήρχε πρόβλεψη για τη μετακίνηση ή την εξορία τους, και αν δεν μπορούσαν να δωροδοκήσουν τους φρουρούς τους, στερούνταν σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις φαγητό και νερό". Εκείνοι που επέζησαν κατέληξαν μεταξύ του Jerablus και του Ντεΐρ εζ-Ζορ, "ένα τεράστιο και φρικτό υπαίθριο στρατοπέδο συγκέντρωσης". Η οθωμανική κυβέρνηση δίωξε τον αρμενικό λαό και τους ανάγκασε εκατοντάδες χιλιάδες να βαδίσουν στη συριακή πόλη Ντεΐρ εζ-Ζορ και τη γύρω έρημο χωρίς τα απαραίτητα για τη ζωή. Ο Haj Fadel Al-Aboud, που ήταν δήμαρχος του Ντεΐρ εζ-Ζορ, τους παρείχε τροφή, στέγη και μέσα διαβίωσης και ασφάλεια. Οι Αρμένιοι το ανταπέδωσαν όταν η γαλλική διοίκηση καταδίκασε σε θάνατο τον Al-Aboud στο Χαλέπι: τον υποστήριξαν και τον υπερασπίστηκαν, γεγονός που οδήγησε τους Γάλλους να μειώσουν την ποινή σε εξορία. Στο χωριό Margadeh, (88 χιλιόμετρα από το Ντεΐρ εζ-Ζορ, ένας Αρμενικός ναός είναι αφιερωμένος σε όσους σφαγιάστηκαν εκεί και στεγάζει μερικά από τα οστά των νεκρών. Λιβανέζοι και Σύριοι κάνουν προσκυνήματα σε αυτό το μνημείο, τα οποία διοργανώνει η Αρμενική Αποστολική Εκκλησία του Χαλεπίου. Στις 20 Οκτωβρίου 2008, ο Αυστραλός Σκαιώδης Υπουργός Οικονομικών και μέλος της Αυστραλιανής Βουλής των Αντιπροσώπων Joe Hockey παρατήρησε:Κατά τα επόμενα [έως το 1915] τρία χρόνια, η τουρκική κυβέρνηση διέταξε την απέλαση του εναπομείναντος Αρμενικού λαού στην Οθωμανική Αυτοκρατορία σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στην έρημο μεταξύ Jerablus και Ντεΐρ εζ-Ζορ. Αναγκάστηκαν να κάνουν με τα πόδια ένα σκληρό και απάνθρωπο ταξίδι. Γυναίκες και τα παιδιά αναγκάστηκαν να περπατήσουν πάνω από τα βουνά και μέσα από ερήμους. Αυτοί οι άνθρωποι συχνά γδύνονταν και κακοποιούνταν. Τους δόθηκε ανεπαρκής τροφή και νερό, και εκατοντάδες χιλιάδες Αρμένιοι πέθαναν στην πορεία. Η Nouritza Matossian έγραψε για την Αρμενική Φωνή :Τον περασμένο μήνα επισκέφτηκα την έρημο του Ντεΐρ εζ-Ζορ στα χωράφια, τις σπηλιές και τα ποτάμια όπου σκοτώθηκαν ένα εκατομμύριο Αρμένιοι. Μου έδειξαν ένα κομμάτι γης που συνεχίζει να υποχωρεί. Ονομάζεται τόπος των Αρμενίων. Τόσες χιλιάδες πτώματα θάφτηκαν εκεί που το έδαφος βυθίστηκε τα τελευταία 80 χρόνια. Τα ανθρώπινα οστά και τα πλευρά των μηρών έρχονται στην επιφάνεια. "Για τους Αρμένιους, το Ντεΐρ εζ-Ζορ απέκτησε ένα νόημα που προσεγγίζει το Άουσβιτς", έγραψε ο Peter Balakian στους The New York Times . "Και τα δύο με διαφορετικούς τρόπους, είναι επίκεντρα θανάτου και μιας συστηματικής διαδικασίας μαζικής δολοφονίας. Το καθένα είναι ένα συμβολικό μέρος, ένα επιγραμματικό όνομα σε έναν σκοτεινό χάρτη. Το Ντεΐρ εζ-Ζορ είναι ένας όρος που κολλάει μέσα σου, ή κολλάει πάνω σου, όπως ένα τσίμπημα ή αγκάθι: "r" "z" "or" - σκληρό, κοφτερό, σαν μαχαίρι ". Το μνημείο και το μουσείο καταστράφηκαν από το ISIL το 2014. Ο χώρος ανακτήθηκε το 2017. Ο Πρόεδρος της Συρίας Μπασάρ αλ Άσαντ δεσμεύθηκε να αποκαταστήσει τον χώρο, ως μέρος της ανοικοδόμησης της Συρίας. Προς την έρημο: Σελίδες από το ημερολόγιό μου, του Vahram Dadrian. Μεταφράστηκε από τον Agop J Hacikyan, Taderon Press, 2006(ISBN 1-903656-68-0), στα αγγλικά. Στο σταυροδρόμι του Der Zor: Θάνατος, επιβίωση και ανθρωπιστική αντίσταση », από τους Hilmar Kaiser, Luther and Nancy Eskijian, Ινστιτούτο Gomidas, 2002, στα αγγλικά Επιζώντες: Μια προφορική ιστορία της γενοκτονίας των Αρμενίων, από τον Donald E. Miller, Lorna Touryan Miller, University of California Press, 1999,(ISBN 0-520-21956-2) στα αγγλικά Deir ez-Zor Αρμενικό μνημείο γενοκτονίας Deir ez-Zor Armenian Genocide Memorial Church στο YouTube Συγκρότημα μνημείων στο Der Zor, Συρία