Αλεξάντερ Σφιεντοχόφσκι

Ο Αλεξάντερ Σφιεντοχόφσκι (πολωνικά: Aleksander Świętochowski) (18 Ιανουαρίου 1849 – 25 Απριλίου 1938) ήταν Πολωνός συγγραφέας, εκπαιδευτικός και φιλόσοφος της περιόδου του θετικισμού, η οποία ακολούθησε την Ιανουαριανή Εξέγερση του 1863. Θεωρήθηκε ευρέως ως ο προφήτης του πολωνικού θετικισμού, διαδίδοντας στον Τύπο της Βαρσοβίας το ευαγγέλιο της επιστημονικής έρευνας, της εκπαίδευσης, της οικονομικής ανάπτυξης και της ισότητας των δικαιωμάτων για όλους, ανεξάρτητα από το φύλο, την τάξη, την εθνική καταγωγή ή τις πεποιθήσεις. Ωστόσο, το όραμά του λάμβανε υπόψη τις αδυναμίες της ανθρώπινης φύσης. Όπως ο Χ. Τζ. Γουέλς, ο Σφιεντοχόφσκι υποστήριξε ότι η εξουσία στην κοινωνία πρέπει ασκείται από τα πιο διαφωτισμένα μέλη της.

 Ο Σφιεντοχόφσκι ήταν δημοσιογράφος, κριτικός λογοτεχνίας, ιστορικός και φιλόσοφος —ιδρυτής και ο κορυφαίος ιδεολόγος του πολωνικού θετικισμού. Το 1871 δημοσίευσε στο Przegląd Tygodniowy (Εβδομαδιαία Ανασκόπηση) ένα διάσημο προγραμματικό άρθρο των Πολωνών θετικιστών, «My i wy» (Εμείς και εσύ).Συνεργάστηκε με πολλά περιοδικά, συμπεριλαμβανομένου του Przegląd Tygodniowy το 1870–78, το 1876–78 ως συνεκδότης. Το 1878-1879 επιμελήθηκε την καθημερινή Nowiny (Ειδήσεις). Όταν το 1882 αγοράστηκε από τον χρηματοδότη Στανίσουαφ Κρόνενμπεργκ, ο νέος ιδιοκτήτης του, υποτίθεται μετά από σύσταση του Σφιεντοχόφσκι, εμπιστεύτηκε τη σύνταξη στον Μπολέσουαφ Πρους.Το 1881–1902, ο Σφιεντοχόφσκι επιμελήθηκε και δημοσίευσε την εφημερίδα Prawda (Αλήθεια), την οποία είχε ιδρύσει.Το 1881 έχασε τον μικρό του γιο. Μη μπορώντας να ανακτήσει την ισορροπία του, στα μέσα Φεβρουαρίου 1882, με τη συμβουλή του Δρ. Τίτους Χαουμπίνσκι, πήγε ένα ταξίδι στην Ιταλία. Θα θυμόταν στο Pamiętnik του (Απομνημονεύματα): Κατά τη διάρκεια του δίμηνου ταξιδιού μου, ο [Βουαντίσουαφ] Σμολένσκι στάθηκε για μένα στο μοντάζ του Prawda και, στις γραπτές στήλες ο Μπολέσουαφ Πρους, με τους οποίους, μετά το ξεθώριασμα της μνήμης των πολεμικών αψιμαχιών μας των της περιόδου του «Νεαρού Τύπου», μοιράστηκα μια ανανεωμένη αμοιβαία συμπάθεια. Το 1905, ο Σφιεντοχόφσκι ίδρυσε και στη συνέχεια ηγήθηκε του Stronnictwo Postępowo-Demokratyczne (Προοδευτικό-Δημοκρατικό Κόμμα), το οποίο μετά το 1918 ήταν κάπως ευθυγραμμισμένο με το Εθνικό Δημοκρατικό Κόμμα. Δούλεψε με τους Εθνικδημοκράτες για να εναντιωθεί στον σοσιαλισμό, αλλά ο εθνικισμός και ο ρατσισμός τους ήταν ξένοι γι' αυτόν και οι Εθνοδημοκράτες δεν τον θεώρησαν ποτέ ως δικό τους.Ο Σφιεντοχόφσκι ίδρυσε και ήταν πρόεδρος της Towarzystwo Kultury Polskiej (Πολωνική Πολιτιστική Εταιρεία, 1906–13) και εκδότης του οργάνου της, Kultura Polska (Πολωνικός Πολιτισμός).Από το 1912 μέχρι τον θάνατό του το 1938, έζησε στη Γκοουοττσίζνα, ένα χωριό 67 χιλιόμετρα βόρεια της Βαρσοβίας, όπου δημιούργησε στενούς πνευματικούς και προσωπικούς δεσμούς με την Αλεξάντρα Μπονκόφσκα. Ήδη από το 1909, είχε εμπνευστεί τη δημιουργία, στη Γκοουοττσίζνα, ενός σχολείου οικιακής οικονομίας για κορίτσια του χωριού, που ιδρύθηκε από την Μπονκόφσκα και τρία χρόνια αργότερα, ένα αγροτικό σχολείο για αγόρια, το Bratne. Θεωρούσε αυτά τα ιδρύματα ως το μεγαλύτερο επίτευγμά του στον τομέα της εκπαίδευσης. Ο Σφιεντοχόφσκι πέθανε στην Γκοουοττσίζνα στις 25 Απριλίου 1938 και ενταφιάστηκε στο νεκροταφείο του Σονσκ, κοντά στο Τσιεχάνουφ. Ο γιος του, Ρίσαρντ Σφιεντοχόφσκι (17 Οκτωβρίου 1882, Βαρσοβία – 1941, Άουσβιτς), ήταν μηχανικός, δημοσιογράφος και πολιτικός που υποστήριξε τον Βουαντίσουαφ Σικόρσκι και δημοσίευσε πολλές εργασίες στον τομέα της φυσικής. Δολοφονήθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς. Ως κορυφαίος ιδεολόγος και εκφραστής του πολωνικού φιλοσοφικού και πολιτιστικού κινήματος του τελευταίου 19ου αιώνα, γνωστού ως «Πολωνικός Θετικισμός», ο Σφιεντοχόφσκι ήταν αδιάλλακτος κριτικός των ξεπερασμένων παραδόσεων και του σκοταδισμού και εκπρόσωπος για την προώθηση της γνώσης και της εκπαίδευσης.Ένα συμπλήρωμα σε αυτόν τον αισιόδοξο επιστημονισμό ήταν οι στοχασμοί του για τους περιορισμούς της ανθρώπινης φύσης (Dumania pesymisty, Przegląd Tygodniowy), που τον οδήγησαν να αντιπαραβάλει τους σοφούς ηγέτες με τις εγωκεντρικές κοινωνικές συλλογικότητες. Με τα χρόνια, αυτή η ανησυχία του θα επαναλαμβανόταν σε μια σειρά από έργα και διηγήματά του.Ο Τσέσλαφ Μίλος τον περιγράφει: «Ένας λαμπρός άνθρωπος, οξύς, ακόμη και βίαιος, πολεμιστής κατά των συντηρητικών, κατηγορούμενος από τους αντιπάλους του για υπεροψία... επιμελήθηκε την Αλήθεια (Prawda), υπογράφοντας τα άρθρα του «Απόστολος της Αλήθειας». Ως δημιουργικός συγγραφέας [γράφει ο Μίλος], δεν μπορεί να του δοθεί μια πολύ υψηλή θέση. Φαινόταν ακόμη και στην εποχή του υπερβολικά εγκεφαλικός και τα έργα του, για παράδειγμα, δεν είναι παρά ψυχρά πυροτεχνήματα του διαλόγου. Ανάμεσα στα έργα του, ένα από τα σημαντικότερα είναι ένα δίτομο [Σύντομη ιστορία των αγροτών της Πολωνίας].Ωστόσο, ενώ οι λογοτεχνικές του δημιουργίες δεν έχουν αντέξει στη δοκιμασία του χρόνου και δεν συγκαταλέγονται στα ζωντανά καλλιτεχνικά έργα της πολωνικής λογοτεχνίας, θα παραμείνει στην πολωνική κουλτούρα ως η προσωπικότητα που ενσάρκωσε πληρέστερα τα ιδανικά της εποχής, τον ακτιβιστή και δημοσιογράφο εκπρόσωπος της περιόδου, «ο Πάπας του προοδευτισμού της Βαρσοβίας», ένας ακούραστος πολέμιος της δεισιδαιμονίας και της βλακείας, ο αποκαλυπτής της πατριωτικής και θρησκευτικής λατρείας. Wolter (Βολταίρος), 1878. O prawach człowieka i obywatela (Για τα δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη), 1907. Utopie w rozwoju historycznym (Ουτοπίες στην Ιστορική Ανάπτυξη), 1910. Historia chłopów polskich w zarysie (Σύντομη ιστορία των αγροτών της Πολωνίας), 2 τόμοι, 1925–28. "Świętochowski, Aleksander," Encyklopedia Powszechna PWN (PWN Universal Encyclopedia), Βαρσοβία, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, τομ. 4, 1976, σελ. 393. "Świętochowski, Aleksander," Encyklopedia Polski (Εγκυκλοπαίδεια της Πολωνίας), Κρακοβία, Wydawnictwo Ryszard Kluszczyński, 1996, (ISBN 83-86328-60-6), σελ. 679. Krystyna Tokarzówna και Stanisław Fita, Bolesław Prus, 1847–1912: Kalendarz życia i twórczości (Bolesław Prus, 1847–1912: A Calendar of His Life and Work), Βαρσοβία, Państwowy daw169zytut. Τσέσλαφ Μίλος, The History of Polish Literature, 2nd ed., Berkeley, University of California Press, 1983, (ISBN 0-520-04477-0) . Γιαν Ζίγκμουντ Γιακουμπόφσκι, επιμ., Literatura polska od średniowiecza do pozytywizmu (Πολωνική Λογοτεχνία από τον Μεσαίωνα στον Θετικισμό), Βαρσοβία, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979,(ISBN 83-01-00201-8), σελ. 588–94 και passim. Εικονική Βιβλιοθήκη Πολωνικής Λογοτεχνίας: Καθ. Γιαν Ντάτα, "Aleksander Świętochowski" Πιστοποιητικό αποφοίτησης της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης του Αλεξάντερ Χέρικ Σφιεντοχόφσκι (świadectwo maturalne) της 18/30 Ιουνίου 1866 Ήταν «άριστος» στα περισσότερα μαθήματα — «ικανοποιητικός» στη ρωσική γλώσσα, χημεία, καλλιγραφία, σχέδιο.