Αθανάσιος Α' Αχριδών

Ο Αθανάσιος Α' Αχριδών (1560-1616 ) ήταν Έλληνας Αρχιεπίσκοπος Αχριδών από το 1596 έως το 1598. Γεννήθηκε στη Μάνη, ως Αθανάσιος Ριζέας Οραματίστηκε την απελευθέρωση της Βόρειας Ηπείρου και της Αλβανίας από την Αυλώνα έως το Δυρράχιο, οργανώνοντας την αποτυχημένη εξέγερση της Χειμάρρας (1596) εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Και μετά από αυτή την εξέγερση, προσπάθησε μέχρι το τέλος της ζωής του με διάφορα ταξίδια, που έκανε στην Ιταλία και Γερμανία, να πείσει τους ηγεμόνες της Ισπανίας, τον Πάπα και τον αυτοκράτορα της Γερμανίας να ενισχύσουν την προσπάθεια για εξέγερση κατά των Τούρκων, χωρίς αποτέλεσμα. Κατά τον Kiro Stojanov, έγινε γνωστός για την προστασία των Σλαβομακεδόνων από την οθωμανική τυραννία.

 Το 1596 ο Αθανάσιος, σε ηλικία μόλις 36 ετών, προσπάθησε να τερματίσει την οθωμανική κυριαρχία, ερχόμενος σε επαφή με τους Βενετούς, συναντώντας τον Άντζελο Μπασαντόννα, προβλεπτή της Κέρκυρας, στο Βουθρωτό. Οι Βενετοί αρνήθηκαν να βοηθήσουν, αλλά η Ισπανία υποστήριξε την εξέγερση. Το 1596, μια πηγή ανέφερε ότι στη Χειμάρρα υπήρχαν «10.000 μαχητές με κόκκινες στολές». Δεδομένου ότι δεν έλαβε τη βοήθεια που ζήτησε, ταξίδεψε στη Νάπολη, χωρίς επιτυχία. Στη συνέχεια επισκέφθηκε τον Πάπα στη Ρώμη, όπου ζήτησε βοήθεια για τη διοργάνωση εξέγερσης στη Μακεδονία. Δεν βρήκε εκεί ανταπόκριση στα σχέδιά του, γιατί δεν δέχθηκε τον ουνιτικό όρο της Συνόδου της Φλωρεντίας (1439). Ο Αθανάσιος επέστρεψε στην Αλβανία το καλοκαίρι του 1596 και έμεινε στη Χειμάρρα. Στις 23 Αυγούστου 1596, βοηθούμενος και από τον Πέτρο Λάντζα, συναντήθηκε με τους Αλβανούς καπετάνιους Mιχαήλ Bua, Ιωάννη Golemi και Μιχαήλ Papada με σκοπό την οργάνωση εξέγερσης. Κάθε ένας από αυτούς έλαβε μηνιαία αμοιβή 50 δουκάτων. Στην ανεπιτυχή εξέγερση στη Χειμάρρα συμμετείχαν 100 Ισπανοί στρατιώτες και 1.300 Χειμαρριώτες, από τους οποίους μόνο 200 διέθεταν αρκεβούζια. Η επίθεση των επαναστατών στράφηκε κατά του τουρκικού φρουρίου της Τσέρνας, τμήμα του οποίου κατόρθωσαν να καταλάβουν οι Ισπανοί, ενώ οι Τούρκοι είχαν 80 νεκρούς, μεταξύ των οποίων 10 αξιωματικοί και ο διοικητής του φρουρίου. Όμως, πιθανώς λόγω σύγχυσης, οι Χειμαρριώτες υποχώρησαν με αποτέλεσμα οι Τούρκοι να αντεπιτεθούν, εκδιώκοντας τους Ισπανούς. Μετά την αποτυχία της εξέγερσης οι Ισπανοί αποχώρησαν και ο Αθανάσιος πήγε στη Νάπολη, επικεφαλής δεκαμελούς συνοδείας, για αναζήτηση βοήθειας από τους Ισπανούς, ισχυριζόμενος ότι μπορούσε να συγκεντρώσει 3.000 έως 4.000 επαναστάτες. Στη συνέχεια περιπλανήθηκε σε διάφορες ευρωπαϊκές πόλιεις όπως τη Ρώμη, το Μιλάνο, την Πράγα, το Τύμπινγκεν και τη Νυρεμβέργη και το 1604 ή το 1606, βρέθηκε στο Τσέρνιγκοφ. Σε άγνωστη ημερομηνία, επέστρεψε στην Αχρίδα. Ο Διονύσιος ο Φιλόσοφος του ζήτησε να συμμετάσχει στην εξέγερση που εκείνος είχε οργανώσει αλλά ο Αθανάσιος δεν απάντησε. Ξαναταξίδεψε στη Νάπολη, το 1612, ερχόμενος σε επαφή με διάφορους Ισπανούς αξιωματούχους. Τον Σεπτέμβριο του 1615 αναχώρησε για τη Μάνη, όπου ίσως πέθανε λίγο μετά την άφιξή του εκεί. Griechischer Biographischer Index. Walter de Gruyter. 2003. σελ. 112. ISBN 978-3-11-095002-1. Παπαδόπουλος, Στέφανος (1974). Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. τόμος Ι΄. Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών. Κονιδάρης Γεράσιμος, Συμβολαί εις την εκκλησιαστικήν ιστορίαν της Αχρίδος, Αθήναι 1967. Κονταλή Αθηνά, Η συμμετοχή του Ελληνορθόδοξου κλήρου στα επαναστατικά κινήματα της Τουρκοκρατίας: 1453-1821, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ). Σχολή Θεολογική. Τμήμα Θεολογίας. Τομέας Ιστορικός, Αθήνα 2011, σελ. 125-130. (διδακτορική διατριβή)