Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία

Η Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία, επίσημα γνωστή ως το Στέμμα του Βασιλείου της Πολωνίας και του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας και, μετά το 1791, η Κοινοπολιτεία της Πολωνίας, ήταν χώρα και δι-ομοσπονδία της Πολωνίας και της Λιθουανίας, την οποία κυβερνούσε ένας κοινός μονάρχης σε πραγματική ένωση, ο οποίος ήταν και Βασιλιάς της Πολωνίας και Μεγάλος Δούκας της Λιθουανίας. Ήταν μια από τις μεγαλύτερες και πιο πυκνοκατοικημένες χώρες της Ευρώπης του 16ου έως 17ου αιώνα. Στη μεγαλύτερη εδαφική της έκταση, στις αρχές του 17ου αιώνα, η Κοινοπολιτεία κάλυπτε σχεδόν 1.000.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα και μέχρι το 1618 διατήρησε έναν πολυεθνικό πληθυσμό σχεδόν 12 εκατομμυρίων. Τα πολωνικά και τα λατινικά ήταν οι δύο συν-επίσημες γλώσσες. Η Κοινοπολιτεία ιδρύθηκε από την Ένωση του Λούμπλιν τον Ιούλιο του 1569, αλλά το Στέμμα του Βασιλείου της Πολωνίας και το Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας ήταν σε de facto προσωπική ένωση από το 1386, με το γάμο της Πολωνής Βασίλισσας, Γιαντβίγκα και του Μεγάλου Δούκα της Λιθουανίας, Γιογκάιλα, που στέφθηκε jure uxoris Βασιλιάς Λαδίσλαος Β΄ Γιαγκελόν της Πολωνίας. Ο πρώτος διαμελισμός το 1772 και ο δεύτερος διαμελισμός το 1793 μείωσαν σημαντικά το μέγεθος της πολιτείας και η Κοινοπολιτεία διαμελίστηκε εκτός ύπαρξης με τον τρίτο διαμελισμό το 1795. Η Ένωση διέθετε πολλά χαρακτηριστικά μοναδικά μεταξύ των σύγχρονων κρατών. Το πολιτικό της σύστημα χαρακτηρίστηκε από αυστηρούς ελέγχους της μοναρχικής εξουσίας. Αυτοί οι έλεγχοι θεσπίστηκαν από νομοθετικό σώμα (Σέιμ) που ελέγχονταν από τους ευγενείς (σλάχτα). Αυτό το ιδιοσυγκρασιακό σύστημα ήταν πρόδρομος για τις σύγχρονες έννοιες της δημοκρατίας, από τη συνταγματική μοναρχία και ομοσπονδία του 1791. Αν και τα δύο συστατικά κράτη της Κοινοπολιτείας ήταν επίσημα ίσα, η Πολωνία ήταν ο κυρίαρχος εταίρος στην ένωση.Η Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία χαρακτηρίστηκε από υψηλά επίπεδα εθνοτικής ποικιλομορφίας και από σχετική θρησκευτική ανοχή, που εγγυόταν ο νόμος 1573 της Συνομοσπονδίας της Βαρσοβίας, ωστόσο,ο βαθμός θρησκευτικής ελευθερίας ποικίλλει με την πάροδο του χρόνου. Το Σύνταγμα της 3ης Μαΐου του 1791 αναγνώρισε τον Καθολικισμό ως «κυρίαρχη θρησκεία», σε αντίθεση με τη Συνομοσπονδία της Βαρσοβίας, αλλά η θρησκευτική ελευθερία εξακολουθούσε να αναγνωρίζεται σε αυτό.Μετά από αρκετές δεκαετίες ευημερίας, μπήκε σε μια περίοδο παρατεταμένης πολιτικής, στρατιωτικής και οικονομικής παρακμής. Η αυξανόμενη αδυναμία της οδήγησε στον διαμελισμό μεταξύ των γειτόνων της (Μοναρχία των Αψβούργων, Βασίλειο της Πρωσίας και Ρωσική Αυτοκρατορία) στα τέλη του 18ου αιώνα. Λίγο πριν από την πτώση της, η Κοινοπολιτεία υιοθέτησε μια μαζική προσπάθεια μεταρρύθμισης και θέσπισε το Σύνταγμα της 3ης Μαΐου - το πρώτο κωδικοποιημένο σύνταγμα στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία και το δεύτερο στη σύγχρονη παγκόσμια ιστορία (μετά το Σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών).

 Το επίσημο όνομα του κράτους ήταν το «Βασίλειο της Πολωνίας και Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας» (πολωνικά: Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie, λιθουανικά: Lenkijos Karalystė ir Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė, λατινικά: Regnum Poloniae Magnusque Ducatus Lithuaniae) και ο λατινικός όρος χρησιμοποιούταν συνήθως σε διεθνείς συνθήκες και διπλωματία.Τον 17ο αιώνα και αργότερα ήταν επίσης γνωστό ως η «Λαμπρότερη Κοινοπολιτεία της Πολωνίας» (πολωνικά: Najjaśniejsza Rzeczpospolita Polska, λατινικά: Serenissima Res Publica Poloniae), η Κοινοπολιτεία του Βασιλείου της Πολωνίας ή η Κοινοπολιτεία της Πολωνίας.Οι δυτικοί Ευρωπαίοι απλοποιούσαν συχνά το όνομα σε «Πολωνία» και στις περισσότερες προηγούμενες και σύγχρονες πηγές αναφέρεται ως Βασίλειο της Πολωνίας ή απλά Πολωνία. Οι όροι «Κοινοπολιτεία της Πολωνίας» και «Κοινοπολιτεία των Δύο Εθνών» (πολωνικά: Rzeczpospolita Obojga Narodów, λατινικά: Res Publica Utriusque Nationis) χρησιμοποιήθηκαν στην Αμοιβαία Δέσμευση των Δύο Εθνών. Ο ελληνικό όρος Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία και ο γερμανικός Polen-Litauen θεωρούνται αποδόσεις της παραλλαγής «Κοινοπολιτεία των Δύο Εθνών».Άλλα ανεπίσημα ονόματα περιλαμβάνουν τη «Δημοκρατία των Ευγενών» (πολωνικά: Rzeczpospolita szlachecka) και την «Πρώτη Κοινοπολιτεία» (πολωνικά: I Rzeczpospolit), το τελευταίο σχετικά κοινό στην ιστοριογραφία για να το διακρίνει από τη Δεύτερη Πολωνική Δημοκρατία. Το Δουκάτο της Βαρσοβίας, που ιδρύθηκε το 1807 από τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη, εντοπίζει την καταγωγή του στην Κοινοπολιτεία. Άλλα κινήματα αναβίωσης εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της Νοεμβριανής Εξέγερσης (1830–31), της Ιανουαριανής Εξέγερσης (1863–64) και της δεκαετίας του 1920, με την αποτυχημένη προσπάθεια του Γιούζεφ Πιουσούτσκι να δημιουργήσει μια Intermarium ομοσπονδία (πολωνικά: Międzymorze) υπό την ηγεσία της Πολωνίας που, στο μεγαλύτερο βαθμό, θα εκτεινόταν από τη Φινλανδία στα βόρεια μέχρι τα Βαλκάνια στο νότο. Η σύγχρονη Δημοκρατία της Πολωνίας θεωρείται διάδοχος της Κοινοπολιτείας, λαμβάνοντας υπόψη ότι η Δημοκρατία της Λιθουανίας, η οποία αποκαταστάθηκε στο τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, είδε τη συμμετοχή του λιθουανικού κράτους στην παλιά Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία κυρίως σε αρνητικό φως στα πρώτα στάδια της ανάκτησης της ανεξαρτησίας, αν και αυτή η στάση έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια. Τον 16ο αιώνα, ο Πολωνός επίσκοπος και χαρτογράφος Μάρτσιν Κρόμερ, ο οποίος σπούδασε στη Μπολόνια, δημοσίευσε έναν λατινικό άτλαντα, με τίτλο Polonia sive de situ, populis, moribus, magistratibus et Republica regni Polonici libri duo (Πολωνία: σχετικά με την τοποθεσία, τους ανθρώπους, τον πολιτισμό, τισ έδρες και την πολωνική Κοινοπολιτεία), ο οποίος θεωρήθηκε ως ένας από τους πιο περιεκτικούς οδηγούς στην χώρα.Τα έργα του Κρόμερ και άλλοι σύγχρονοι χάρτες, όπως εκείνοι του Γεράρδου Μερκάτορ, δείχνουν την Κοινοπολιτεία αποτελούμενη κυρίως με πεδιάδες. Το νοτιοανατολικό τμήμα της Κοινοπολιτείας, το Κρέσι, ήταν διάσημο για τις στέπες του. Τα Καρπάθια Όρη αποτελούσαν μέρος των νότιων συνόρων, με τα Όρη Τάτρα να αποτελούν το υψηλότερο σημείο και η Βαλτική Θάλασσα σχημάτισε τα βόρεια σύνορα της Κοινοπολιτείας.Όπως με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες εκείνη την εποχή, η Κοινοπολιτεία είχε εκτεταμένη δασική κάλυψη, ειδικά στα ανατολικά. Σήμερα, αυτό που απομένει από το Δάσος Μπιαλοβιέζα αποτελεί το τελευταίο άθικτο αρχέγονο δάσος στην Ευρώπη. Ιστορία της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας (1569-1648) Ιστορία της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας (1648-1764) Ιστορία της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας (1764-1795) Πολωνική εραλδική Λιθουανική αριστοκρατία Ιστορία των Γερμανών στην Πολωνία Ιστορία των Εβραίων στην Πολωνία Ιστορία της Πολωνίας Ιστορία της Λιθουανίας Μπάρνταχ, Γιούλιους· Λεσνοντόρσκι, Μπογκούσλαφ· Πιέτζακ, Μίχαου (1987). Historia panstwa i prawa polskiego. Βαρσοβία: Paristwowe Wydawnictwo Naukowe. Μπζεζίνσκι, Ρίχαρντ (1987). Polish Armies (1): 1569–1696. Men-At-Arms Series. 184. Osprey Publishing. ISBN 0-85045-736-X. Μπζεζίνσκι, Ρίχαρντ (1988). Polish Armies (2): 1569–1696. Men-At-Arms Series. 188. Osprey Publishing. ISBN 0-85045-744-0. Φροστ, Ρόμπερτ (2015). The Oxford History of Poland–Lithuania. I: The Making of the Polish–Lithuanian Union, 1385–1569. Oxford University Press. ISBN 978-0198208693. Λίτβιν, Χένρικ (Οκτώβριος 2016). «Central European Superpower». BUM Magazine. https://www.msz.gov.pl/resource/49da65c5-9917-40de-b542-5c89751cacf6:JCR. Νόρκους, Ζενόνας (2017). An Unproclaimed Empire: The Grand Duchy of Lithuania: From the Viewpoint of Comparative Historical Sociology of Empires. Routledge. ISBN 978-1138281547. Ρόουελ, Σ. Κ. (2014). Lithuania Ascending: A Pagan Empire within East-Central Europe, 1295–1345. Cambridge Studies in Medieval Life and Thought: Fourth Series. Cambridge University Press. ISBN 978-1107658769. Ρόουελ, Σ. Κ.· Μπαρόνας, Ντάριους (2015). The Conversion of Lithuania. From Pagan Barbarians to Late Medieval Christians. Βίλνιους: Institute of Lithuanian Literature and Folklore. ISBN 978-6094251528. Στόουν, Ντάνιελ Z. (2014). The Polish–Lithuanian State, 1386–1795. University of Washington Press. ISBN 978-0295803623. Σουζιεντέλις, Σαούλιους A. (2011). Historical Dictionary of Lithuania (2 έκδοση). Scarecrow Press. ISBN 978-0810875364. Κοινοπολιτεία διαφορετικών πολιτισμών: Η κληρονομιά της Πολωνίας Αρχειοθετήθηκε 2011-06-24 στο Wayback Machine. (πολωνικά και αγγλικά) Απόσπασμα γνώσης (πολωνικά) Η Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία - Χάρτες, ιστορία πόλεων στην Πολωνία, στην Ουκρανία, στη Λευκορωσία και στη Λιθουανία Αρχειοθετήθηκε 2021-04-17 στο Wayback Machine. (πολωνικά)