Χαλίλ Χουλουσί εφέντης

Ο Χαλίλ Χουλουσί εφέντης ήταν νομικός, μεγαλοκτηματίας και διετέλεσε δήμαρχος της Πρέβεζας για τέσσερα χρόνια πριν την απελευθέρωση της πόλης από τον οθωμανικό ζυγό την 21 Οκτωβρίου 1912. Συνέβαλε στην αναίμακτη παράδοση της Πρέβεζας στον Ελληνικό Στρατό με την πίεση που εξάσκησε στον Τούρκο στρατιωτικό διοικητή της πόλης ταγματάρχη Μεχμέτ Ασάφ, μαζί με άλλους προκρίτους και προξένους ξένων χωρών στην Πρέβεζα. Παρέμεινε δήμαρχος της Πρέβεζας και μετά την απελευθέρωσή της. Πέθανε στην Πρέβεζα τον Ιανουάριο του 1917.

 Ο Χαλίλ Χουλουσί εφέντης, γνωστός επίσης και ως Χαλήλ Χουλιασής, ή Χαλήλ Χουλιουσή, ήταν Αλβανικής καταγωγής και ζούσε με την οικογένειά του στην Πρέβεζα το δεύτερο μισό του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα. Ήταν γιος του κτηματία Σιεΐχ Χασάν Χουσνή εφέντη. Είχε σπουδάσει τη νομική επιστήμη σε Τουρκικό πανεπιστήμιο και ήταν από το 1890 περίπου δικηγόρος στην Πρέβεζα. Στις 10 Μαρτίου 1909, κατά τη διαδικασία εκλογής δημάρχου Πρέβεζας της οθωμανικής περιόδου, ήρθε τρίτος με 101 ψήφους. Ο έπαρχος (mutasarrıf) της Πρέβεζας αναγνώρισε αυτόν ως δήμαρχο της πόλης με απόφασή του της 17 Μαρτίου 1909. Πριν την απελευθέρωση της Πρέβεζας ήταν πρόεδρος της Λέσχης των Νεοτούρκων της πόλης. Με τη σύζυγό του Ρεφιά, απέκτησαν τέσσερις γιους: τον Μουζαφέρ, τον Μουαμέρ, τον Μουσαβέρ και τον Μουνεβέρ, καθώς και δύο κόρες: τη Βεντιά και τη Μουγεσέρ. Τα παιδιά τους είχαν μάθει την Ελληνική ως μητρική γλώσσα.Ανώνυμος αρθρογράφος της ελληνικής εφημερίδας ''Αλεξάνδρεια'', που εκδιδόταν στην ομώνυμη πόλη της Αιγύπτου, τον χαρακτηρίζει ως ένα πολύ ευφυή και μεγάλης αντιλήψεως άνδρα, με ισχυρό διοικητικό πνεύμα. Στο αξίωμά του, ως δημάρχου της Πρέβεζας κατά την οθωμανική περίοδο, ήταν προσηνέστατος με όλους τους συνδημότες του, ανεξαρτήτως έθνους και θρησκεύματος και πολύ συμπαθής μεταξύ του ελληνικού πληθυσμού της πόλης και των περιχώρων της.Κατά τον ίδιο αρθρογράφο ο Χαλίλ εφέντης ήταν ο πρώτος από μια ομάδα προκρίτων που πίεσαν ώστε να αναγκασθεί ο Τούρκος στρατιωτικός διοικητής της Πρέβεζας να παραδώσει την πόλη αμαχητί, μετά τη Μάχη της Νικοπόλεως της 20ής Οκτωβρίου 1912. Όταν ο δεύτερος είπε ότι «ως στρατιώτης δεν μου επιτρέπεται να παραδώσω την πόλη, προτιμώ να αυτοκτονήσω» ο Χαλίλ του απάντησε στωϊκότατα «όπλο και τόπο έχεις, πήγαινε και σκοτώσου» και συνέχισε λέγοντας ότι δεν έχουν άλλη διέξοδο παρά να σώσουν την πόλη παραδίδοντάς την στον Ελληνικό Στρατό, ο οποίος την πολιορκεί στενότατα, δεν έχουν άλλη ελπίδα παρά την μη αισχρή ήττα, για την οποία υπεύθυνος είναι ο στρατιωτικός διοικητής και μόνον.Πέθανε στην Πρέβεζα τον Ιανουάριο του 1917.Με την ανταλλαγή των πληθυσμών του 1923 η οικογένειά του προτίμησε να δηλώσει Τουρκική υπηκοότητα και όχι Αλβανική και έφυγαν από την Πρέβεζα. Τη δεκαετία του 1970, ο γιος τού Χαλίλ εφέντη, Μουζαφέρ Επιρντέν, μετά τη συνταξιοδότησή του από την Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας, της οποίας υπήρξε διευθυντής, επισκέφθηκε την Πρέβεζα και συνάντησε παλαιούς παιδικούς του φίλους. Ενημέρωσε, τότε, έναν από αυτούς, τον Γεώργιο Αντύπα, ότι το Κεμαλικό καθεστώς της Τουρκίας έστειλε τον πατέρα του, Χαλίλ, σε στρατοδικείο, το οποίο τον καταδίκασε σε θάνατο για τον εκβιασμό που έκανε, ως δήμαρχος της Πρέβεζας, στον στρατιωτικό διοικητή της πόλης Μεχμέτ Ασάφ, ώστε να την παραδώσει στον Ελληνικό Στρατό χωρίς περαιτέρω αντίσταση. Η αναφορά αυτή του Μουζαφέρ Επιρντέν δεν είναι απολύτως αληθής, καθώς ο Χαλίλ εφέντης απεβίωσε από φυσικά αίτια στην Πρέβεζα, όπως προκύπτει από συμβολαιογραφικά έγγραφα που απόκεινται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους - Νομού Πρέβεζας. Είναι πολύ πιθανό, όμως, η καταδίκη του Χαλίλ εφέντη να έγινε in absentia, όπως ακριβώς, και για παρόμοιο λόγο, έγινε και με τον τότε δήμαρχο Θεσσαλονίκης, ή διαφορετικά να έγινε post mortem, κάτι που μάλλον είναι απίθανο.