Ιερά Μητρόπολις Αδριανουπόλεως

Η Ιερά Μητρόπολις Αδριανουπόλεως είναι μια εκ των εν Τουρκία ενεργών Μητροπόλεων του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η Μητρόπολη υφίσταται από το 325 και έχει την έδρα της στη Θρακική πόλη της Αδριανούπολης. Συνορεύει στα βόρεια με τη Μητρόπολη Σηλύμνου (Σλίβεν) του Πατριαρχείου Βουλγαρίας, στα ανατολικά με τις Μητροπόλεις Σαράντα Εκκλησιών και Βιζύης και Μηδείας, στα νότια με τη Μητρόπολη Ηρακλείας και στα δυτικά με τη Μητρόπολη Διδυμοτείχου. Άλλες μεγάλες πόλεις εντός της Μητρόπολης είναι η Αρτεσκός και η Αρκαδιούπολη.

 Η Αδριανούπολη (επαν)ιδρύθηκε παίρνοντας το όνομά της από τον Ρωμαίο Αυτοκράτορα Αδριανό (117-138) το 125 στη θέση προγενέστερου Θρακικού οικισμού, που ονομαζόταν Ουσκουδάμα. Η πόλη έγινε έδρα επισκοπής το έτος 325. Τον 7ο αιώνα υπήχθησαν σε αυτή 5 επισκοπές και τον 12ο αιώνα έφτασαν τις 13. Το 1326 η Βυζαντινή πόλη κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς Τούρκους και μεταξύ 1413 και 1457 ήταν η πρωτεύουσα τους. Σταδιακά, οι επισκοπές που υπάγονταν σε αυτή μειώθηκαν, και τον 16ο αιώνα παρέμεινε μόνο η Αγαθόπολη, η οποία επίσης διαχωρίστηκε το 1760. Στην ευρύτερη περιοχή της Αδριανούπολης υπήρχαν πολλές ελληνορθόδοξες μονές και μετόχια όπως η Μονή Αγίων Πέτρου και Παύλου Λαμπούς, ο Άγιος Στέφανος (μετόχιο Μονής Μεγίστης Λαύρας), ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος (της Μονής Σινά), η Αγία Παρασκευή (του Παναγίου Τάφου), ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος (Μονής Παντοκράτορος) κ.ά.Μετά την ίδρυση της Βουλγαρικής Εξαρχίας το 1870 εγκαταστάθηκε και εξαρχικός ιεράρχης στην Αδριανούπολη. Δυτικά της Μητρόπολης Αδριανουπόλεως, στο Ορτάκιοϊ υφίστατο η Μητρόπολη Λιτίτσης από τον 9ο-10ο αι. μ.Χ. Η περιοχή αυτή της Βόρειας Θράκης κατελήφθη από τους Βούλγαρους κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο (30 Σεπτεμβρίου 1912 – 30 Μαΐου 1913). Οι Βούλγαροι εκδίωξαν το 1912 από την έδρα του ως Πατριαρχικό, τον Μητροπολίτη Λιτίτσης Νικόδημο μαζί με όλους τους Έλληνες κατά τους διωγμούς του Ελληνισμού της Θράκης το 1912-13. Έτσι η Μητρόπολη Λιτίτσης σταμάτησε να υφίσταται. Το 1913 ο βουλγαρικός ορθόδοξος πληθυσμός εκδιώχθηκε από τον οθωμανικό στρατό κατά τη διάρκεια του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου. Ο ελληνορθόδοξος πληθυσμός απελάθηκε στην Ελλάδα βάσει της συμφωνίας ανταλλαγής πληθυσμών Τουρκίας-Ελλάδας του 1923. Ο ελληνορθόδοξος μητροπολιτικός ναός της Αδριανούπολης ήταν αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Κτίσθηκε το 1704 σε επαφή με το βόρειο τείχος του κάστρου και ήταν μια μεγαλοπρεπής τρίκλιτη βασιλική με πλούσια εσωτερική. Η τελευταία λειτουργία στον ναό, τελέσθηκε στις 9 Οκτωβρίου του 1922 πριν οι Έλληνες εγκαταλείψουν την πόλη οριστικά. Στη συνέχεια ο ναός μετατρέπεται σε αποθήκη ξυλείας μέχρι τη δεκαετία του '60 που κατεδαφίστηκε για να χτιστεί στη θέση του, γνωστό ξενοδοχείο. Μετά το 1922 τα κειμήλια από τους ελληνορθόδοξους ναούς μεταφέρθηκαν από τους πρόσφυγες στην ελεύθερη Ελλάδα, όπως τα κειμήλια του ναού των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων της συνοικίας Κιρισχανέ της Αδριανούπολης μεταφέρθηκαν από τους πρόσφυγες στη Δράμα όπου εγκαταστάθηκαν και αργότερα έκτισαν τον Ναό των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων Δράμας σε ανάμνηση του ναού της πατρίδας τους.Ο τελευταίος Μητροπολίτης Αδριανουπόλεως, ο Πολύκαρπος Β΄, μετά την απόσυρση των ελληνικών στρατευμάτων από την Ανατολική Θράκη, αποσύρθηκε δυτικά του Έβρου, σε τμήματα της Μητροπόλεως που βρίσκονταν στην ελληνική επικράτεια. Στις 9 Οκτωβρίου 1924, έλαβε τον τίτλο του Μητροπολίτη Νέας Ορεστιάδας και Αδριανουπόλεως. Το 1931, όλες οι ενορίες της επισκοπής προσαρτήθηκαν στη Μητρόπολη Διδυμοτείχου και ο Πολύκαρπος μετέβη στη Χίο. Στις 20 Ιανουαρίου 2003 δόθηκε ο τίτλος του Μητροπολίτη Αδριανουπόλεως, υπερτίμου και εξάρχου παντός Αιμιμόντου στον (από Ελβετίας) Δαμασκηνό Παπανδρέου, ο οποίος πέθανε το 2011. Το 2014 εξελέγη Μητροπολίτης Αδριανουπόλεως ο Αμφιλόχιος Στεργίου. Η Ορθόδοξη Εκκλησίας της Βουλγαρίας διατήρησε τον τίτλο του Μητροπολίτη Αδριανουπόλεως μέχρι το 1940. Την 1η Οκτωβρίου 1998 δόθηκε ο τίτλος αυτός στον επίσκοπο Ευλόγιο, κίνηση που προκάλεσε προβλήματα μεταξύ των Πατριαρχείων Σόφιας και Κωνσταντινουπόλεως. Μετά από σχετική επιστολή του Πατριάρχη Βαρθολομαίου το 2015, η Ιερά Σύνοδος του Πατριαρχείου Σόφιας απάντησε ότι δεν θα αλλάξει τον τίτλο του επισκόπου Ευλογίου, αλλά υποσχέθηκε να μην ξαναδώσει τίτλους που υπάρχουν ήδη σε άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες. Αρχιεπισκοπή Αδριανουπόλεως υφίσταται ως τίτλος και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας με το πλήρες Λατινικό όνομα Hadrianopolis in Haemimonto, δηλαδή Αδριανουπόλεως του Αίμου. Ο τίτλος είναι κενός από το 1997. Κονιδάρης, Γεράσιμος (1936). Σύντομος Εκκλησιαστική Ιστορία της Αδριανουπόλεως μετ'επισκοπικού καταλόγου. Αθήνα. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Ιουνίου 2020. Ανακτήθηκε στις 7 Ιουνίου 2020. Ζαχαριάδου, Ελισάβετ Α. (1996). Δέκα τουρκικά έγγραφα για την Μεγάλη Εκκλησία (1483-1567) (PDF). Αθήνα: Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών. ISBN 960-7094-69-7. Bekker, August Immanuel (1849). Historia Politica et Patriarchica Constantinopoleos; Epirotica. Bonn. Κουρίλας, Ευλόγιος. Κώδιξ επισήμων εγγράφων Μεγίστης Λαύρας, καταρτισθείς υπό του Ευλογίου Κουρίλα από του 1910-1951 (PDF). Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων. Δελιάλης, Ν. (2017). «Δύο Πατριαρχικά Σιγίλλια Διονυσίου του Δ' και Γρηγορίου του Ε'». Μακεδονικά (1): 120. doi:https://doi.org/10.12681/makedonika.9121. Preiser-Kapeller, Johannes (2008). Das Episkopat im späten Byzanz : ein Verzeichnis der Metropoliten und Bischöfe des Patriarchats von Konstantinopel in der Zeit von 1204 bis 1453. Saarbrücken: VDM Verlag Dr. Müller. ISBN 978-3836487863. Σάρδεων, Γερμανός (1935). «Επισκοπικοί κατάλογοι της Ανατολικής και Δυτικής Θράκης». Θρακικά 6. https://www.he.duth.gr/erg_laog/thrakika/Thrakika06.pdf. Ανακτήθηκε στις 14 Απριλίου 2023.