Σβάντε Πέμπο

Ο Σβάντε Πέμπο (Svante Pääbo, ( εσθονικά: [ˈsvanːtɛ ˈpæːbo] ; γεννημένος στις 20 Απριλίου 1955, βραβευμένος με Νόμπελ το 2022) είναι Σουηδός γενετιστής με ειδίκευση στον τομέα της εξελικτικής γενετικής. Ως ένας από τους ιδρυτές της παλαιογενετικής, έχει εργαστεί εκτενώς στο γονιδίωμα του Νεάντερταλ . Διορίστηκε διευθυντής του Τμήματος Γενετικής στο Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ για την Εξελικτική Ανθρωπολογία στη Λειψία της Γερμανίας το 1997. Είναι επίσης καθηγητής στο Ινστιτούτο Επιστήμης και Τεχνολογίας της Οκινάουα της Ιαπωνίας. Το 2022 του απονεμήθηκε το Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής «για τις ανακαλύψεις του σχετικά με το γονιδίωμα των εξαφανισμένων ανθρωπίνων και την ανθρώπινη εξέλιξη».

 Γεννήθηκε στη Στοκχόλμη και μεγάλωσε με τη μητέρα του, την Εσθονή χημικό Καρίν Πέμπο. Ο πατέρας του ήταν ο βιοχημικός Σούνε Μπέργκστρομ, ο οποίος μοιράστηκε το Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής με τους Μπενκτ Σάμουελσον και Τζον Ρ. Βέιν. Ο Πέμπο έχει από τον πατέρα του έναν αδερφό, τον Rurik Reenstierna ο οποίος επίσης γεννήθηκε το 1955. Απέκτησε το διδακτορικό του από το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα το 1986 για έρευνα που εκπόνησε για το πώς η πρωτεΐνη Ε19 των αδενοϊών ρυθμίζει το ανοσοποιητικό σύστημα . Ο Pääbo είναι γνωστός ως ένας από τους ιδρυτές της παλαιογενετικής, ενός κλάδου που χρησιμοποιεί τις μεθόδους της γενετικής για τη μελέτη των πρώτων ανθρώπων και άλλων αρχαίων πληθυσμών. Το 1997 ο Πέμπο και οι συνεργάτες του ανέφεραν την επιτυχή αλληλούχιση του μιτοχονδριακού DNA του Νεάντερταλ ( mtDNA ), που προέρχεται από ένα δείγμα που βρέθηκε στο σπήλαιο Φελντχόφερ στην κοιλάδα του Νεάντερ. Τον Αύγουστο του 2002 το τμήμα του Πέμπο δημοσίευσε ευρήματα σχετικά με το «γονίδιο της γλώσσας», FOXP2, το οποίο λείπει ή είναι κατεστραμμένο σε ορισμένα άτομα με γλωσσικές αναπηρίες. Το 2006 ο Πέμπο ανακοίνωσε ένα σχέδιο για την ανακατασκευή ολόκληρου του γονιδιώματος των Νεάντερταλ. Το 2007 αναδείχθηκε ένας από τους 100 ανθρώπους με τη μεγαλύτερη επιρροή του περιοδικού Time της χρονιάς. Τον Φεβρουάριο του 2009, στην ετήσια συνάντηση της Αμερικανικής Ένωσης για την Προώθηση της Επιστήμης (AAAS) στο Σικάγο, ανακοινώθηκε ότι το Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ για την Εξελικτική Ανθρωπολογία είχε ολοκληρώσει την πρώτη πρόχειρη έκδοση του γονιδιώματος του Νεάντερταλ . Πάνω από 3 δισεκατομμύρια ζεύγη βάσεων αναλύθηκαν σε συνεργασία με την 454 Life Sciences Corporation. Τον Μάρτιο του 2010 ο Πέμπο και οι συνάδελφοί του δημοσίευσαν μια έκθεση σχετικά με την ανάλυση DNA ενός οστού του δακτύλου που βρέθηκε στο Σπήλαιο Ντενίσοβα στη Σιβηρία. Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι το οστό ανήκε σε ένα εξαφανισμένο μέλος του γένους Homo που δεν είχε ακόμη αναγνωριστεί, το Denisova hominin. Με την ανακάλυψη εκείνη ήταν η πρώτη φορά που ανακαλύφθηκε ένα προηγουμένως άγνωστο μέλος των ανθρωπίνων μέσω ανάλυσης DNA. Τον Μάιο του 2010 ο Πέμπο και οι συνεργάτες του δημοσίευσαν ένα προσχέδιο ακολουθίας του γονιδιώματος του Νεάντερταλ στο περιοδικό Science . Αυτός και η ομάδα του κατέληξαν επίσης στο συμπέρασμα ότι πιθανώς υπήρχε διασταύρωση μεταξύ των Νεάντερταλ και των ανθρώπων της Ευρασίας (αλλά όχι της Υποσαχάριας Αφρικής). Αυτή η ανάμειξη γονιδίων του σύγχρονου ανθρώπου και του Νεάντερταλ εκτιμάται ότι συνέβη περίπου μεταξύ 50.000 και 60.000 ετών στη Νότια Ευρώπη. Το 2014 δημοσίευσε το βιβλίο Neanderthal Man: In Search of Lost Genomes όπου, με τη μικτή μορφή απομνημονευμάτων και δημοφιλούς επιστήμης, αφηγείται την ιστορία της ερευνητικής προσπάθειας για τη χαρτογράφηση του γονιδιώματος του Νεάντερταλ σε συνδυασμό με τις σκέψεις του για την ανθρώπινη εξέλιξη. Το 2020 ο Πέμπο προσδιόρισε ότι πιο σοβαρές επιπτώσεις στα θύματα, συμπεριλαμβανομένης της σχετικής συχνότητας της αναγκαιότητας των απαιτήσεων νοσηλείας και της ευπάθειας στη νόσο COVID-19, έχουν συσχετιστεί μέσω ανάλυσης DNA που εκφράζεται σε γενετικές παραλλαγές στη χρωμοσωμική περιοχή 3, χαρακτηριστικά που είναι συνδέεται με την ευρωπαϊκή κληρονομιά του Νεάντερταλ . Αυτή η δομή ενέχει μεγαλύτερους κινδύνους ότι οι πάσχοντες θα αναπτύξουν μια πιο σοβαρή μορφή της νόσου. Τα ευρήματα προέρχονται από τον Πέμπο και τους ερευνητές του Ινστιτούτου Πλανκ και του Ινστιτούτου Καρολίνσκα. Ως το 2021, ο Πέμπο είχε δείκτη h-index 162 σύμφωνα με το Google Scholar και 127 σύμφωνα με το Scopus. Το 1992, έλαβε το βραβείο Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς του Deutsche Forschungsgemeinschaft, το οποίο είναι η υψηλότερη διάκριση που απονέμεται στη γερμανική έρευνα. Ο Πέμπο εξελέγη μέλος της Βασιλικής Σουηδικής Ακαδημίας Επιστημών το 2000. Το 2005 έλαβε το διάσημο Βραβείο Ιατρικής Λουί-Ζαντέ. Το 2008 προστέθηκε στα μέλη του Order Pour le Mérite for Sciences and Arts . Την ίδια χρονιά έλαβε το Golden Plate Award της Αμερικανικής Ακαδημίας Επιτεύξεων. Τον Οκτώβριο του 2009 το Ίδρυμα για το Μέλλον ανακοίνωσε ότι στον Πέμπο είχε απονεμηθεί το βραβείο Κίστλερ για το 2009 για το έργο του απομόνωσης και αλληλούχισης του αρχαίου DNA, ξεκινώντας το 1984 με μια μούμια 2.400 ετών. Τον Ιούνιο του 2010, η Ομοσπονδία Ευρωπαϊκών Βιοχημικών Εταιρειών (FEBS) του απένειμε το μετάλλιο Τέοντορ Μπίχερ για εξαιρετικά επιτεύγματα στη Βιοχημεία και τη Μοριακή Βιολογία. Το 2013, έλαβε το Βραβείο Γκρούμπερ στη Γενετική για πρωτοποριακή έρευνα στην εξελικτική γενετική. Τον Ιούνιο του 2015 του απονεμήθηκε το δίπλωμα DSc (honoris causa) στο NUI Galway. Εκλέχτηκε Ξένο Μέλος της Βασιλικής Εταιρείας το 2016, και το 2017, τιμήθηκε με το Βραβείο Dan David. Το 2018 έλαβε το Βραβείο Πριγκίπισσα των Αστουριών στην κατηγορία της Επιστημονικής Έρευνας, το 2020 το Βραβείο Ιαπωνίας , το 2021 το Βραβείο Μάσρι και το 2022 το Βραβείο Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής για την αλληλουχία του πρώτου γονιδιώματος του Νεάντερταλ. Στο βιβλίο του Πέμπο του 2014 Neanderthal Man: In Search of Lost Genomes, δήλωσε ότι είναι ανοιχτά αμφιφυλόφιλος – υπέθεσε ότι ήταν ομοφυλόφιλος μέχρι που συνάντησε τη Λίντα Βίτζιλαντ, μια Αμερικανίδα ερευνήτρια των ανθρωποειδών και γενετιστή, της οποίας οι «αγορίστικες γοητείες» τον προσέλκυσαν. Έχουν συγγράψει από κοινού πολλές εργασίες. Είναι παντρεμένοι και μεγαλώνουν μαζί έναν γιο και μια κόρη στη Λειψία.