Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου Λυκείων Ελλάδας – Κύπρου

Το Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου Λυκείων Ελλάδας – Κύπρου είναι διοργάνωση η οποία διεξάγεται ετησίως και αποτελεί μερος των Σχολικών Αγώνων ΓΕΛ-ΕΠΑΛ Ελλάδας – Κύπρου. Διοργανώνεται από το Υπουργείο Παιδείας μεσω της Οργανωτικής Επιτροπής Σχολικών και Αθλητικών Δραστηριοτήτων της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Ο τελικός νικητής αναδεικνύεται μεσω ενός τουρνουά (τεσσάρων ή οκτω ομάδων) στο οποίο προκρινονται μέσω νοκ αουτ αγώνων οι πρωταθλήτριες των νομών της Ελλάδας και των επαρχιών της Κύπρου. Σε τελικους είτε νομών είτε πανελληνιους έχουν αγωνιστεί ποδοσφαιριστές οπως οι Λεωνίδας Καμπάνταης (1998-99), Στέφανος Ιωαννίδης (1997-98), Ντίνος Ποντίκας (1996-97), Ορέστης Καρνέζης (2002-03), Δημήτρης Πλιάγκας (2002-03), Θανάσης Παντελιάδης (2004-05), Κώστας Μανωλάς (2006-07), Απόστολος Βέλλιος (2008-09), Σωκράτης Διούδης (2008-09), Κώστας Σταφυλίδης (2008-09), Νίκος Καρέλης (2008-09), Ανδρέας Μπουχαλάκης (2008-09), Γιώργος Κατίδης (2008-09), Μανώλης Σάλιακας (2011-12), Επαμεινώνδας Παντελάκης (2011-12), Πέτρος Ορφανίδης (2013-14), Δημήτρης Πινακάς (2018-19) και πολλοί άλλοι. Τους περισσότερους τίτλους εχει κατακτήσει το 7ο ΕΤΑΔ Λυκειο Ηρακλείου (8).

 Το 1906 το ποδόσφαιρο ως άθλημα στην Ελλαδα εισηχθη σε σχολικό και πανεπιστημιακό επίπεδο, μια κρατική αποφαση που είχε προκαλέσει αντιδρασεις εκείνη την εποχή. Αυτη ηταν και η πρώτη επαφή μαθητών στο σχολειο με το οποίο αθλημα το οποίο καλλιεργήθηκε και απέκτησε τεραστια απήχηση σε όλα τα στρώματα της ελληνικής κοινωνίας. Το 1949 διεξήχθησαν οι πρωτοι πανελλήνιοι σχολικοί αγώνες στο Παναθηναϊκό Στάδιο, αλλά αφορούσαν μονο αθληματα στίβου. Η διοργάνωση επανήλθε μετά απο απουσια 8 ετων, το 1957. Μερικά χρόνια αργότερα προστέθηκαν και τα ομαδικά αθληματα συμπεριλαμβανομένου και του ποδοσφαίρου και αφού είχε ήδη δοθεί από το 1967 δικαίωμα συμμετοχής και στις μαθήτριες. Τη μερίδα του λέοντος στις επιτυχίες και διακρισεις ειχαν τα αθλητικά σχολεια της Ελλάδας εως και το 2010, οταν και καταργήθηκαν απο την Πολιτεία, αναδεικνύοντας πολλους ποδοσφαιριστες οι οποίοι στη συνέχεια εκαναν αξιολογη καριερα.Μεχρι και το 2010 στους σχολικους αγωνες αγωνίζονταν και τα Γυμνάσια.Mια απο τις πρωτες σχολικες ποδοσφαιρικες διοργανωσεις σε Ελλάδα ή Κυπρο θεωρείται το κυπριακο σχολικό πρωτάθλημα του 1937, το οποίο κατέκτησε το Αρμενικό Ορφανοτροφείο νικώντας στον τελικό το Εμπορικό Λύκειο Λάρνακος με 1-0. Αρχικά διεξάγονται οι αγώνες μεταξύ των Λυκειων των κατά τόπου επαρχιών/νομών με τελικό στόχο την ανάδειξη του πρωταθλητή του νομού. Οι νομοί Αττικής και Θεσσαλονίκης λόγω αυξημένου πληθυσμου χωρίζονται σε υπο-περιφέρειες. Οι αγώνες διεξάγονται με το σύστημα του απλού αποκλεισμού (νοκ-άουτ) είναι μονοί σε ουδετερη έδρα (συνήθως τοπικών ερασιτεχνικών ομαδων) και διοργανώνονται από το Γραφειο Φυσικής Αγωγής της κάθε Νομαρχίας. Στη Β΄ φάση διεξάγονται οι αγώνες μεταξύ των πρωταθλητριών ομάδων Λυκείων σε επίπεδο Περιφερειών/ζωνών, οπως Κρήτη, Μακεδονια-Θράκη, Πειραιάς, Θεσσαλία, Αιγαίο κτλ. Οι νικητες προχωρουν στον επόμενο γύρο (όλα τα παιχνιδια νοκ αουτ) με στόχο την ανάδειξη των τριών/ή εφτα κορυφαιων ομάδων στην Ελλαδα. Το ίδιο ισχύει και στην Κύπρο, από όπου προκρίνεται όμως μόνο ενα Λύκειο στην επόμενη φαση. H Γ΄Φάση είναι η τελική με τις 3 (ή 7) νικήτριες ομάδες των προημιτελικών αγώνων και την εκπρόσωπο ομάδα της Κύπρου να αγωνιζονται στο final-4 ή final-8 που διεξάγεται σε μια πολη και ολοκληρώνεται εντος διημερου. Η νικήτρια ομάδα αποκτά δικαιωμα συμμετοχής στο παγκοσμιο σχολικό πρωτάθλημα Λυκείων που πραγματοποιειται κάθε χρόνο. Δικαιωμα συμμετοχης στο πρωτάθλημα έχουν μαθητές και μαθήτριες που φοιτούν σε Δημόσιο ή Ιδιωτικό Γενικό (ΓΕ.Λ.), Επαγγελματικό (ΕΠΑ.Λ.) Λύκειο Ελλάδας και Κύπρου. Παρακάτω παρατίθενται ορισμένα ρεκόρ από την ιστορία της διοργάνωσης (από το 1995 και μετά). Το 7ο ΕΤΑΔ Ηρακλείου έχει κατακτήσει τους περισσότερους πανελλήνιους τίτλους, 8 (1997, 2001, 2002, 2004, 2006, 2008, 2009, 2012), ενώ είναι το μόνο Λύκειο που έχει συμμετάσχει σε 5 συνεχόμενους τελικούς. Ο Γιάννης Πετράκης είναι ο μοναδικός προπονητής ο οποίος έχει κατακτήσει το τρόπαιο (ως καθηγητής Φυσικής Αγωγής), αλλά και έχει εργαστεί σε ομάδες Α' Εθνικής της Ελλάδας και της Κύπρου. Ο Νίκος Καρέλης είναι ο μοναδικός που έχει αγωνιστεί αλλά και σκοράρει σε τρεις συνεχόμενους τελικούς νομού (2007-08, 2008-09, 2009-10). Ο Κώστας Σταφυλίδης είναι ο νεότερος ποδοσφαιριστής που έχει αγωνιστεί σε πανελλήνιο τελικό, σε ηλικία 15 ετών και 2 μηνών (2008-09). Ο Ντίνος Ποντίκας είναι ο νεότερος ποδοσφαιριστής που έχει αγωνιστεί σε τελικό νομού, σε ηλικία 14 ετών και 10 μηνών (1996-97). Οι Περικλής Βασιλάκης (2003), Κώστας Παπασταμάτης (2009) και Βασίλης Παμπορίδης (2009) είναι οι Έλληνες διεθνείς διαιτητές που εχουν σφυρίξει σε αγώνες του τελικού τουρνουά. Το 7ο ΕΤΑΔ Ηρακλείου έχει κατακτήσει τους περισσότερους τίτλους σε επίπεδο νομών (1997, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013). 7ο Λύκειο ΕΤΑΔ Ηρακλείου: 6η στο Περού το 1997, 15η στο Κάλιαρι το 2001, 16η στη Δανία το 2005, 13η στην Αττάλεια το 2009. 2ο ΓΕΛ Ευόσμου: 13η στο Κάλιαρι το 1999. 1ο ΕΠΑΛ Καλαμαριάς: 23η στο Μπορντό το 2013. Λύκειο Κορωπίου: 6η στη Σαγκάη το 2003. 7ο ΓΕΛ Αχαρνών: 6η στο Βελιγράδι το 2019. Αριστοτέλειο Κολλέγιο Θεσσαλονίκης: 13η στην Πράγας το 2017. 1ο ΕΠΑΛ Αγρινίου:(δεν ταξίδεψε στη Γουατεμαλα το 2015, καθώς το Yπουργείο Παιδείας αδυνατούσε να καλύψει τα έξοδα). Το Αθλητικό Λύκειο Λευκωσίας αφού κατέκτησε το πρωτάθλημα Κύπρου το 2009 (δεν συμμετείχε στο πανελλήνιο), κέρδισε το παγκόσμιο στην Αττάλεια της Τουρκίας, με πρωταγωνιστή τον 17χρονο Σάκη Κύπρου, επιθετικό της Ομόνοιας. Η πρώτη θέση του 2009 αποτελεί την μεγαλύτερη διάκριση για ελληνική σχολική ομάδα ποδοσφαίρου. Πανελλήνιοι Σχολικοί Αγώνες Λυκείων Ελλάδας – Κύπρου «Η ιστορία του πρωταθλήματος ποδοσφαίρου Λυκείων». sportcyclades.gr. ertnews.gr. «Πανελλήνιοι Σχολικοί Αγώνες 2021-22». Θανάσης Σακελλαρίου. «Όταν το ΕΤΑΔ Ηρακλείου σάρωνε τους τίτλους». ΠΑΤΡΙΣ - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΠΡΩIΝΗ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ. dide.eyr.sch.gr. «Πανελλήνιοι Σχολικοί Αγώνες» (PDF).