Στήλη του Αρκαδίου

Η στήλη του Αρκαδίου ήταν Ρωμαϊκή θριαμβευτική στήλη η οποία άρχισε να κατασκευάζεται το 401 στο φόρο του Αρκαδίου (αγορά, φόρουμ) στην Κωνσταντινούπολη για τον εορτασμό της νίκης του αυτοκράτορα Αρκαδίου κατά των Γότθων του Γκάινα το 400. Ο Αρκάδιος πέθανε το 408, ωστόσο η κατασκευή και διακόσμηση της στήλης συνεχίστηκε έως και το 421.

 Κατά το έτος 400 οι Γότθοι μισθοφόροι είχαν σημαντική επιρροή και αριθμό στις στρατιωτικές υποθέσεις της Κωνσταντινούπολης. Ο ηγέτης του ήταν ο Γκάινας ο οποίος είχε τοποθετήσει αρκετούς από αυτούς σε υψηλόβαθμες θέσεις στον στρατό, ωστόσο το γεγονός ότι οι Γότθοι ήταν ακόλουθοι του Αρειανισμού, ξένοι, καθώς και είχαν ιστορικό συγκρούσεων με την Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, δημιούργησε ένα κύμα αντιπάθειας προς αυτούς από τμήματα του πληθυσμού και της βυζαντινής πολιτικής και θρησκευτικής διοίκησης. Ο Γκάινας επέλεξε να αποχωρήσει από την πόλη μαζί με τους συντρόφους του και τις οικογένειες τους, ωστόσο κατά την στιγμή που αποχωρούσαν οι πύλες έκλεισαν αιφνιδιαστικά και οι στρατιωτικές δυνάμεις της πόλης επιτέθηκαν στους Γότθους σφαγιάζοντας 7.000 από αυτούς. Οι επιζώντες που κατάφεραν να διαφύγουν, ανάμεσα στους οποίους και ο Γκάινας, επιβιβάστηκαν σε πλοία προς τις ακτές της Μικράς Ασίας ωστόσο εκεί απωθήθηκαν από ένα άλλο ρωμαϊκό στόλο. Τα απομεινάρια των Γότθων αλλάζοντας πορεία κατευθύνθηκαν προς τον Δούναβη όπου εκεί ηττήθηκαν οριστικά από τον Ούννο πολέμαρχο Ούλδη στα τέλη του 400. Ο Ούλδης έστειλε το κεφάλι του Γκάινα ως δώρο στον Αρκάδιο, ο οποίος αποφάσισε να ανεγείρει την θριαμβευτική στήλη προς ανάμνηση της εξόντωσης των Γότθων. Υπό τον αυτοκράτορα Αρκάδιο η νότια πλευρά του 7ου λόφου της πόλης με την ονομασία Ξερόλοφος είχε μετατραπεί σε αγορά με την ονομασία φόρος του Αρκαδίου. Η στήλη άρχισε να κατασκευάζεται το 401 και η διακόσμηση της συνεχίστηκε έως και το 421, ενώ στην κορυφή της βρισκόταν το άγαλμα του Αρκάδιου.Η τεχνοτροπία της στήλης ήταν άμεσα επηρρεασμένη από τη Στήλη του Θεοδοσίου Α΄ η οποία βρισκόταν στον φόρο του Θεοδοσίου ήδη από το 380, και ακολουθεί την παράδοση των θριαμβευτικών στηλών όπως της στήλης του Τραϊανού και της στήλης του Μάρκου Αυρήλιου. Το κύριο σώμα της στήλης αποτελούνταν από σερπεντίνη, ενώ η μεγάλη κόκκινη βάση από γρανίτη. Η τετράγωνη κόκκινη βάση περιείχε διάφορες αναπαραστάσεις: στη δυτική της πλευρά αναπαριστώνταν οι ταπεινωμένοι Γότθοι στη νότια ξένες αντιπροσωπείες με δώρα στην ανατολική ο αυτοκράτορας Αρκάδιος και ο αδερφός του ο αυτοκράτορας Ονώριος -της Δυτικής αυτοκρατορίας- λαμβάνουν τιμές από τις γερουσίες της Κωνσταντινούπολης και του Μεδιόλανου. στη βόρεια πλευρά βρισκόταν η είσοδος η οποία οδηγούσε στη σπειροειδή σκάλα η οποία ανέβαινε έως την κορυφή της στήλης.Η επιφάνεια της στήλης περιείχε και αυτή πλήθος αναπαραστάσεων η οποία συνέχιζε έως την κορυφή. Η μεγάλη πλειοψηφία των αναπαραστάσεων αυτών διασώζεται από τις αναπαραστάσεις που έκανε ο Δανός -ή Ολλανδός- ζωγράφος Μελχιόρ Λορκ κατά την δεκατεία του 1570. Το ύψος αναφέρεται ως 147 πόδια (~48 μέτρα), πιθανώς κατά τα πρότυπα της γαλλικής μονάδας μέτρησης, καθώς η πληροφορία παρέχεται από τα γραπτά Γάλλου διπλωματικού ακόλουθου ο οποίος επισκέφτηκε την Κωνσταντινούπολη το 1700. Η στήλη δεν διασώζεται πλέον καθώς καταστράφηκε τον 16ο ή τον 18ο αιώνα όταν υπέστη μεγάλη φθορά από σεισμό και ήταν ετοιμόροπη οπότε οι αρχές της πόλης την κατεδάφισαν, ενώ το άγαλμα είχε καταρεύσει ήδη από το 740 κατά τη διάρκεια άλλου σεισμού. Τα σημεία της βάσης τα οποία έχουν απομείνει είναι γνωστά με την ονομασία Avret Tash (Αβρέτ Τας) στα Τουρκικά. Ωστόσο, οι λεπτομέρειες της στήλης διασώθηκαν σε αναπαραστάσεις που είχαν γίνει το 1575. (Αγγλικά) Brian Croke, 'Count Marcellinus and his Chronicle', 2001 (Αγγλικά) Robert Grigg, "S'ymphōnian Aeidō tēs Basileias': An Image of Imperial Harmony on the Base of the Column of Arcadius" The Art Bulletin 59.4 (December 1977), pp. 469–482. (Γερμανικά)Müller-Wiener, Wolfgang (1977). Bildlexikon zur Topographie Istanbuls: Byzantion, Konstantinupolis, Istanbul bis zum Beginn d. 17 Jh (στα Γερμανικά). Tübingen: Wasmuth. ISBN 978-3-8030-1022-3. (Γερμανικά) Ch. B. Konrad, Beobachtungen zur Architektur und Stellung des Säulenmonumentes in Istanbul-Cerrahpasa - 'Arkadiossäule', Istanbuler Mitteilungen 51, 2001, 319-401. (Γαλλικά) Jean-Pierre Sodini, “Images sculptées et propagande impériale du IVe au VIe siècle : recherches récentes sur les colonnes honorifiques et les reliefs politiques à Byzance”, Byzance et les images, La Documentation Française, Paris, 1994 (ISBN 2-11-003198-0), 43-94. (Αγγλικά) Encyclopaedia Britannica, 1911 edition Στήλες της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης Weitzmann, Kurt, ed., Age of spirituality : late antique and early Christian art, third to seventh century, no. 68, 1979, Metropolitan Museum of Art, New York, ISBN 9780870991790; full text available online from The Metropolitan Museum of Art Libraries Στήλη του Αρκαδίου, Travelogues - Με το βλέμμα των περιηγητών, Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη