Κωνσταντινουπολίτες Καραΐτες

Οι Κωνσταντινουπολίτες Καραΐτες ή Ελληνο-Καραΐτες είναι κοινότητα Καραϊτών με συγκεκριμένη ιστορική εξέλιξη και ξεχωριστή πολιτιστική, γλωσσική και λογοτεχνική κληρονομιά, που πηγάζει από την κατοικία τους στην πρωτεύουσα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Υπάρχουν πολλά κοινά σημεία μεταξύ της κοινότητας και των Ραβινικών Ρωμανιωτών Εβραίων.

 Οι Καραΐτες ζουν στην Κωνσταντινούπολη για περισσότερα από χίλια χρόνια. Στη γύρω περιοχή της Κωνσταντινούπολης υπήρξαν και μικρότεροι οικισμοί, όπως οι Καραΐτες της Αδριανούπολης, που οι ίδιοι κατάγονται από την κωνσταντινουπολίτικη κοινότητα. Ενώ είχαν στενές σχέσεις και καθημερινές αλληλεπιδράσεις με τους Ελληνόφωνους Βυζαντινούς Χριστιανούς και τους Ρωμανιώτες Εβραίους, παρόλα αυτά ανέπτυξαν τη δική τους μοναδική καραϊτοελληνική διάλεκτο της γεβανικής γλώσσας. Αυτή η διάλεκτος χρησιμοποιήθηκε από τα μεγαλύτερα μέλη της κοινότητας μέχρι πρόσφατα. Ο Καραΐτης Ελίας Αφέντα Μπεγκί συνέταξε ένα γλωσσάρι για την Εβραϊκή Βίβλο με εβραϊκές λέξεις μεταφρασμένες στα ελληνικά. Είναι γνωστά και άλλα έργα της ελληνοκαραϊτικής λογοτεχνίας. Μέχρι πρόσφατα οι Κωνσταντινουπολίτες Καραΐτες μιλούσαν καραϊτοελληνικά. Τα εβραϊκά τους έχουν κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τα συνδέουν με τα τιβεριανά εβραϊκά των Τιβεριανών Μασορετών. Παρά το μικρό μέγεθος αυτής της κοινότητας, οι Κωνσταντινουπολίτες Καραΐτες είχαν μεγάλη επιρροή στον Καραϊτικό Ιουδαϊσμό μέσω της λογοτεχνικής τους παραγωγής. Οι κοινότητες της Κωνσταντινούπολης και της Αδριανούπολης παρήγαγαν εξέχουσες προσωπικότητες για το κίνημα των Καραϊτών, όπως ο Ααρών μπεν Ελιγιά και άλλοι. Αυτοί οι συγγραφείς έχουν δημιουργήσει εξέχοντα θεολογικά, λειτουργικά και φιλοσοφικά έργα, τα οποία ήταν εξέχοντα για την ανάπτυξη του ευρύτερου Καραϊτικού Ιουδαϊσμού. Ήταν το έργο «Seder Tefillot» (Βιβλίο Προσευχών και Ύμνων) του Ααρών μπεν Ιωσήφ της Κωνσταντινούπολης που υιοθετήθηκε από τις περισσότερες εκκλησίες των Καραϊτών ως το τυπικό βιβλίο προσευχής, και αυτό πιθανότατα του κέρδισε το επίθετο «ha-Kadosh» (ο Άγιος). Προκειμένου να διευθετηθούν οι θρησκευτικοί νόμοι, ο Ελιγιά Μπασιαζί συνέταξε έναν κώδικα με τίτλο «Aderet Eliyahu» (Ο μανδύας του Ηλία). Αυτός ο κώδικας, ο οποίος περιείχε τόσο τις υποχρεωτικές όσο και τις απαγορευτικές επιταγές, δικαίως θεωρείται από τους Καραΐτες ως η μεγαλύτερη αρχή σε αυτά τα θέματα. Ο Σλόμο μπεν Αφέντα Χα-Κοέν, ο οποίος θεωρείται ο τελευταίος από τους Καραΐτες σοφούς της Κωνσταντινούπολης, έγραψε μια σύντμηση του «Aderet Eliyahu» το 1860, με το όνομα «Yeriot Shelomo». Υπήρχαν στενές σχέσεις (αν και όχι πάντα ευγνώμονες) μεταξύ των Ραβανιτών και Καραϊτών «Ρωμανιωτών» της Κωνσταντινούπολης, όπως φαίνεται στην ανταλλαγή πιγιούτ για τις λειτουργίες τους, οι οποίες ήταν αμφίδρομες, αλλά αποτελούνταν κυρίως από καραϊτικά δάνεια από το λειτουργικό ρεπερτόριο των Ραβανιτών. Είναι πιθανό οι Κριμαίοι Καραΐτες να είναι απόγονοι Καραϊτών εμπόρων που μετανάστευσαν στην Κριμαία από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Σε μια συγκεκριμένη περίπτωση, η μετανάστευση των Καραϊτών από την Κωνσταντινούπολη στην Κριμαία τεκμηριώνεται μετά από πυρκαγιά στην εβραϊκή συνοικία της Κωνσταντινούπολης το 1203. Αβραάμ Κεφέλη, Τατιάνα Κεφέλη. Τα αδέρφια μας — Istanbul Karaites // Άλμπουμ «Karaites of Turkey»/ συλλογή Β. Κεφέλη — Simferopol-Slippery Rock: International Institute of Crimean Karaites, 2005. — σελ. 6–10