Ελληνοτουρκική διπλωματία των σεισμών

Η ελληνoτουρκική διπλωματία των σεισμών (τουρκικά: deprem diplomasisi) ξεκίνησε μετά από διαδοχικούς σεισμούς που έπληξαν και τις δύο χώρες το καλοκαίρι του 1999 και οδήγησε σε βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Πριν από αυτό, οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών ήταν γενικά ασταθείς από τότε που η Ελλάδα κέρδισε την ανεξαρτησία της από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η λεγόμενη διπλωματία των σεισμών προκάλεσε έκρηξη συμπάθειας και γενναιόδωρη βοήθεια από απλούς Έλληνες και Τούρκους και στις δύο περιπτώσεις. Τέτοιες πράξεις ενθαρρύνθηκαν από τις αρχές και εξέπληξαν πολλούς ξένους. Προετοίμασαν το κοινό για σημαντική βελτίωση στις διμερείς σχέσεις, οι οποίες είχαν αμαυρωθεί από δεκαετίες αμοιβαίας εχθρότητας.

 Στις 17 Αυγούστου 1999, στις 3:02 π.μ., η Τουρκία επλήγη από έναν πολύ μεγάλο σεισμό με επίκετρνο στις περιοχές Γκιολτσούκ και Αριφιγιέ στο Ανταπαζαρί. Η πληγείσα περιοχή ήταν η βιομηχανική πόλη του Ιζμίτ. Ο σεισμός του Ιζμίτ είχε ένταση 7,6 στην κλίμακα σεισμικής ροπής, διήρκεσε 45 δευτερόλεπτα και είχε μέγιστη ένταση Μερκάλι IX (Καταστροφικός). Ο επίσημος αριθμός των θυμάτων ήταν περίπου 17.000, αν και οι αριθμοί θα μπορούσαν να είναι πάνω από 35.000. Τριακόσιες χιλιάδες άνθρωποι έμειναν άστεγοι και το οικονομικό κόστος εκτιμήθηκε σε περίπου 3 δισεκατομμύρια δολάρια. Η μεγαλύτερη πόλη της Τουρκίας, η Κωνσταντινούπολη, επλήγη επίσης, καθώς πολλά κτίρια υπέστησαν ζημιές και οδήγησαν σε θάνατο δεκάδες ανθρώπους. Η διάρρηξη πέρασε από μεγάλες πόλεις που συγκαταλέγονται στις πιο βιομηχανικές και αστικές περιοχές της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των διυλιστηρίων πετρελαίου, αρκετών αυτοκινητοβιομηχανιών, καθώς και του αρχηγείου του ναυτικού στο Γκιολτσιούκ, αυξάνοντας έτσι τη σοβαρότητα της απώλειας ζωής και περιουσίας. Το κύριο χαρακτηριστικό αυτής της ιδιαίτερης ανθρωπιστικής κρίσης ήταν η δυσκολία των τουρκικών αρχών να εφαρμόσουν οποιοδήποτε ορθολογικό σχεδιασμό λόγω του μεγέθους της καταστροφής και το γεγονός ότι η πλειονότητα των ελληνικών πρωτοβουλιών αναλήφθηκε όχι μόνο η κυβέρνηση, αλλά κυρίως και σημαντικότερα από τοπικές αρχές, ΜΚΟ και άτομαΗ Ελλάδα ήταν η πρώτη ξένη χώρα που έστειλε βοήθεια και υποστήριξη στην Τουρκία. Μέσα σε λίγες ώρες από τον σεισμό, το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών είχε επικοινωνήσει με τους ομολόγους του στην Τουρκία και ο υπουργός έστειλε τους προσωπικούς του απεσταλμένους στην Τουρκία. Στις 17 Αυγούστου 1999 και στις 13 Νοεμβρίου 1999, το Ελληνικό Υπουργείο Δημόσιας Τάξης έστειλε μια ομάδα διάσωσης 24 ατόμων και δύο εκπαιδευμένους σκύλους διάσωσης. Το Υπουργείο έστειλε επίσης πυροσβεστικά αεροπλάνα για να βοηθήσει στην κατάσβεση της πυρκαγιάς στο διυλιστήριο Tupras. Η Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας (υπό την αιγίδα του Ελληνικού Υπουργείου Εσωτερικών) είχε προηγουμένως αποστείλει μια πλήρως εξοπλισμένη ιατρική ομάδα 11 ατόμων, τέσσερις εκ των οποίων ήταν γιατροί καθώς και χιλιάδες σκηνές, κινητές μονάδες νοσοκομείων, ασθενοφόρα, φάρμακα, νερό, ρούχα, τρόφιμα και κουβέρτες. Το ελληνικό Υπουργείο Άμυνας ετοίμασε τρία αεροσκάφη C-130 για τη μεταφορά της ελληνικής ομάδας διάσωσης μαζί με τον εξοπλισμό και τα φάρμακα. Στις 18 Αυγούστου 1999, το Υπουργείο Υγείας δημιούργησε τρεις μονάδες αιμοδοσίας. Την ίδια μέρα εστάλη βοήθεια από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στις 19 Αυγούστου 1999, το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών δημιούργησε τρεις σταθμούς παραλαβής σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Κομοτηνή, με σκοπό τη συγκέντρωση της αυθόρμητης βοήθειας των πολιτών. Μετά τις 19 Αυγούστου, τα νοσοκομεία της Κομοτηνής και της Ξάνθης δημιούργησαν τις δικές τους μονάδες για αιμοδοσία και η Εκκλησία της Ελλάδας ξεκίνησε συγκέντρωση χρημάτων.Στις 24 Αυγούστου 1999, οι πέντε μεγαλύτεροι δήμοι της Ελλάδας (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πειραιάς, Πάτρα, Ηράκλειο ) απέστειλαν από κοινού με βοήθεια. Ο δήμος Θεσσαλονίκης άρχισε να στέλνει τη βοήθειά του από τις 19 Αυγούστου 1999. Στις 25 Αυγούστου 1999, η Εθνική Ένωση Τοπικών Αρχών (ΚΕΔΚΕ) προσέφερε 50.000.000 δραχμές για τα θύματα του σεισμού και η Ένωση Τοπικών Αρχών Αττικής προσέφερε 30.000.000 δραχμές στον Τούρκο πρέσβη στην Αθήνα. Την ίδια μέρα ο δήμος Αθηναίων δημιούργησε έναν οικισμό για 1.000 άτομα με παιδικό σταθμό. Βοήθεια και εξοπλισμένες ομάδες εστάλησαν επίσης από τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό, τον Ιατρικό Σύλλογο Αθήνας και τα ελληνικά τμήματα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα και των Γιατρών του Κόσμου.Η ελληνική ανταπόκριση στον σεισμό έλαβε ευρεία κάλυψη στην Τουρκία με επικεφαλίδες εφημερίδων όπως "Ώρα Φιλίας", "Φιλικά χέρια σε μαύρες μέρες", "Ένας μεγάλος οργανισμός υποστήριξης - Πέντε ελληνικοί δήμοι λένε ότι δεν υπάρχει σημαία ή ιδεολογία στην ανθρωπιστική βοήθεια ", " Βοήθεια ρέει από τους γείτονες - πρώτα η Ρωσία, η Ελλάδα την περισσότερη ". Οι αξιωματούχοι και στις δύο χώρες χρησιμοποίησαν τη συναισθηματική κατάσταση και των δύο πληθυσμών με καλό αποτέλεσμα, υπογραμμίζοντας σε κάθε ευκαιρία ότι ήταν η ώρα για νέα κατανόηση. Όταν ο Δήμαρχος Αθηναίων πήγε προσωπικά να επισκεφτεί τις σεισμόπληκτες περιοχές, όπου τον συνάντησε ο δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης. Ο Έλληνας αρχηγός ναύαρχος Ιωαννίδης πήγε στην τελετή αποστράτευσης του Τούρκου ναύαρχου Ντερβιόγλου όπου χειροκροτήθηκε για αρκετά λεπτά από τους συμμετέχοντες στην τελετή. Λιγότερο από ένα μήνα μετά την τουρκική καταστροφή, στις 7 Σεπτεμβρίου 1999, στις 2:56 μ.μ. τοπική ώρα, ήταν σειρά της Αθήνας να πληγεί από έναν ισχυρό σεισμό μεγέθους 5,9. Αυτή ήταν η πιο καταστροφική και δαπανηρή φυσική καταστροφή που έπληξε τη χώρα σε 20 χρόνια. Ο σεισμός είχε πολύ ρηχό υπόκεντρο και κοντά στα βόρεια προάστια Άνω Λιόσια και Αχαρνές, μόλις 18 χιλιόμετρα μακριά από το κέντρο της πόλης. Συνολικά 143 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην καταστροφή, ενώ περισσότεροι από 12.000 τραυματίστηκαν. Αν και ο αριθμός των θανάτων ήταν σχετικά χαμηλός, η ζημιά σε κτίρια και υποδομές σε ορισμένα από τα βόρεια και δυτικά προάστια της πόλης ήταν εκτεταμένη. Αυτή τη φορά, η τουρκική πλευρά ανταπέδειξε την υποστήριξη. Συγκροτήθηκε ειδική ομάδα, η οποία αποτελούταν από την Υφυπουργική Γραμματεία του Πρωθυπουργού, τις τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις, το Υπουργείο Εξωτερικών και το Υπουργείο Εσωτερικών και τον Έλληνα Πρέσβη στην Άγκυρα ήρθαν σε επαφή για να δεσμεύσουν βοήθεια. Η τουρκική βοήθεια ήταν η πρώτη που έφτασε, με την πρώτη ομάδα διάσωσης 20 ατόμων να φτάνει στην τοποθεσία με στρατιωτικό αεροπλάνο εντός 13 ωρών μετά τον σεισμό. Ακολούθησε περισσότερη βοήθεια μέσα σε λίγες ώρες. Οι τηλεφωνικές γραμμές στα ελληνικά προξενεία και την πρεσβεία στην Τουρκία είχαν μπλοκάρει από τους Τούρκους που καλούσαν για να μάθουν αν θα μπορούσαν να δωρίσουν αίμα και ένας εθελοντής επικοινώνησε με τον Πρέσβη Κοράντη, προσφέροντας να δωρίσει τα νεφρά του για έναν «Έλληνα που έχει ανάγκη». Μετά από τον καταστροφικό σεισμό των 7,8 Ρίχτερ στο Καχραμάνμαρας στις 6 Φεβρουαρίου 2023, η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα που ανταποκρίθηκε, δείχνοντας έντονη αλληλεγγύη στην Τουρκία με την ανθρωπιστική βοήθεια που συνοδεύτηκε στους πληγέντες περιοχές. Αμέσως μετά τον σεισμό, η ελληνική κυβέρνηση έστειλε ομάδα διάσωσης στην Τουρκία, καθώς και πρόσθετο εξοπλισμό, ιατρικό υλικό, κουβέρτες, σκηνές, με έγκριση της τουρκικής κυβέρνησης. Συγκεκριμένα, μία ομάδα 21 πυροσβεστών, 2 σκύλων διάσωσης και ένα ειδικό όχημα διάσωσης εστάλη στην Τουρκία από την Ελευσίνα με ένα Lockheed C-130 Hercules. Την ομάδα ακολούθησαν 5 γιατροί και διασώστες του Εθνικού Κέντρου Επείγουσας Φροντίδας. Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης τηλεφώνησε στον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αναφέροντας για περαιτέρω βοήθεια για την αντιμετώπιση του σεισμού. Ο υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας και ο υπουργός Άμυνας Νίκος Παναγιωτόπουλος συνομίλησαν με τους Τούρκους ομολόγους τους, Μεβλούτ Τσαβούσογλου και Χουλουσί Ακάρ, για να εκφράσουν τα συλλυπητήριά τους και την ετοιμότητά τους για παροχή βοήθειας. Η ταχεία απάντηση της Ελλάδας στην ανθρωπιστική κρίση στην Τουρκία συνέβαλε στο να γίνουν δημοφιλή στο Twitter διάφορα hashtags όπως "Teşekkürler Yunanistan" και "Teşekkürler komşu", που μεταφράζονται σε "Ευχαριστώ, Ελλάδα" και "Ευχαριστώ, γείτονα". Η γερμανική εφημερίδα Süddeutsche Zeitung σημείωσε ότι η ελληνική βοήθεια στάλθηκε παρά τις σοβαρές διπλωματικές εντάσεις τους τελευταίους μήνες και τις επανειλημμένες απειλές του Ερντογάν για στρατιωτική εισβολή σε νησιά της Ελλάδας. Σύμφωνα με την Deutsche Welle, αυτές οι εξελίξεις σηματοδότησε την αναβίωση της διπλωματίας των σεισμών μεταξύ των δύο χωρών, για άλλη μια φορά. Στις 8 Φεβρουαρίου, περισσότερες ομάδες διάσωσης αναχώρησαν από την Ελλάδα για την Τουρκία, συμπεριλαμβανομένων 15 πυροσβεστών και 3 ναυαγοσωστών. Ξεκίνησαν εκστρατείες σε εθνικό επίπεδο για τη συγκέντρωση προμηθειών ανακούφισης όπως κουβέρτες, ρούχα, γάλα σε σκόνη, πάνες, χαρτοπετσέτες, απορρυπαντικά πλυντηρίου, οροί, γάζες, είδη προσωπικής υγιεινής, μάσκες, γάντια, αντισηπτικά και ιατρικός εξοπλισμός και τα είδη συγκεντρώθηκαν στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη από ανθρωπιστικές οργανώσεις και φορείς, καθώς και στις μικρότερες πόλεις από τους τοπικούς δήμους και τις ποδοσφαιρικές ομοσπονδίες. Επιπλέον, ο Έλληνας Πρωθυπουργός διέταξε να σταλούν στην Τουρκία 5 αεροπλάνα γεμάτα υγειονομικό και ιατρικό εξοπλισμό και είδη πρώτης ανάγκης όπως 7.500 κουβέρτες, 1.500 κρεβάτια και 500 σκηνές που μπορούν να φιλοξενήσουν οικογένειες και να χρησιμοποιηθούν ως κινητές κλινικές. Αναφορές και βίντεο κυκλοφόρησαν εκείνη την ημέρα, με Έλληνες διασώστες να ανασύρουν ανθρώπους από τα ερείπια στο Χατάι, μεταξύ των οποίων τουλάχιστον τέσσερα παιδιά. Στις 9 Φεβρουαρίου και κατά την άφιξή του στη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ο Έλληνας Πρωθυπουργός προτείνει μια διάσκεψη δωρητών για την Τουρκία που θα πραγματοποιηθεί στις Βρυξέλλες, ώστε να βρεθούν πρόσθετοι οικονομικοί πόροι για να βοηθήσουν στην ανοικοδόμηση των πληγεισών περιοχών και ανακοίνωσε ότι η χώρα του θα να είναι επίσης στην πρώτη γραμμή [των προσπαθειών αυτών] για την οργάνωσή του. Στις 12 Φεβρουαρίου ο υπουργός εξωτερικών της Ελλάδας Νίκος Δένδιας επισκέφτηκε την Τουρκία, και προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο των Αδάνων. Εκεί τον υποδέχθηκε ο υπουργός εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου, όπου τον αγκάλιασε. Ο Αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία Τζεφ Φλέικ σχολίασε το στιγμιότυπο στο twitter ως «Αυτό είναι υπέροχο». Στη συνέχεια αποχώρησαν με ελικόπτερο για την επαρχία Χάταϊ, όπου πέταξαν πάνω από τις σεισμόπληκτες περιοχές και επισκέφτηκαν το κέντρο επιχειρήσεων στην Αντάκια. Οι δύο υπουργοί συμφώνησαν ότι «Δεν χρειάζονται φυσικές καταστροφές για να βελτιώσουμε τις σχέσεις μας», με τον Μεβλούτ Τσαβούσογλου να δηλώνει «Οι σχέσεις καλής γειτονίας φαίνονται σε τέτοιες δύσκολες ημέρες» ενώ ο Νίκος Δένδιας είπε ότι «η βοήθεια στην Τουρκία δεν σταματά εδώ». Ο Δένδιας ήταν ο πρώτος υπουργός εξωτερικών χώρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης που επισκέφτηκε την Τουρκία μετά το σεισμό. Κατά τη διάρκεια συνέντευξης τύπου με τον Ισραηλινό υπουργό εξωτερικών στις 14 Φεβρουαρίου, ο Μεβλούτ Τσαβούσογλου δήλωσε ότι «Με τον σεισμό ανοίξαμε μια νέα σελίδα με την Ελλάδα».Το βράδυ της 11ης Φεβρουαρίου, ο Τσαβούσογλου ευχαρίστησε τηλεφωνικώς τον υπουργό Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας Χρήστο Στυλιανίδη για τη βοήθεια που έστειλε η Ελλάδα στην Τουρκία.