Μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος

Ο μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος (αγγλ. non invasive prenatal testing) είναι μια μέθοδος προσδιορισμού του κινδύνου γεννήσεως του εμβρύου με ορισμένες χρωμοσωμικές ανωμαλίες, όπως τρισωμία 21, 18 και 13. Ο έλεγχος αυτός γίνεται μέσω της ανάλυσης μικρών θραυσμάτων DNA που κυκλοφορούν στο αίμα μιας εγκύου γυναίκας. Σε αντίθεση με το περισσότερο DNA το οποίο βρίσκεται μέσα στον πυρήνα ενός κυττάρου, αυτά τα θραύσματα δε βρίσκονται μέσα σε κύτταρα και γι' αυτό έχουν την ονομασία ελεύθερο εμβρυϊκό DNA (cffDNA). Περιέχουν συνήθως λιγότερα από 200 δομικά στοιχεία DNA (ζεύγη βάσεων) και προέρχονται από τον θάνατο των κυττάρων όταν και διαλύεται το περιεχόμενό τους, συμπεριλαμβανομένου του DNA, το οποίο απελευθερώνεται στην κυκλοφορία του αίματος. Το DNA αυτό προέρχεται από τα κύτταρα του πλακούντα και είναι συνήθως πανομοιότυπο με το DNA του εμβρύου. Η ανάλυση του cffDNA από τον πλακούντα παρέχει την ευκαιρία για έγκαιρη ανίχνευση ορισμένων χρωμοσωμικών ανωμαλιών χωρίς να βλαφθεί το έμβρυο.

 Η χρήση του υπερήχου και των βιοχημικών δεικτών για την ανίχνευση ανευπλοειδιών συνήθως πραγματοποιείται το πρώτο ή/και το δεύτερο τρίμηνο της κύησης. Ωστόσο, και οι δύο από αυτές τις προσεγγίσεις έχουν υψηλό ποσοστό ψευδώς θετικού αποτελέσματος της τάξης του 2-7%. Εάν οι μέθοδοι αυτές υποδείξουν ότι υπάρχει αυξημένος κίνδυνος για την ύπαρξη ανευπλοειδίας, τότε χρησιμοποιείται ο επεμβατικός διαγνωστικός έλεγχος, όπως η αμνιοπαρακέντηση ή η λήψη χοριακών λαχνών. Πολλές γυναίκες, ωστόσο, νοιώθουν άβολα με αυτές τις δύο μεθόδους, γιατί υπάρχει κίνδυνος αποβολής περίπου 1%. Ο μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος αποτελεί ένα ενδιάμεσο βήμα μεταξύ του προγνωστικού ελέγχου και του επεμβατικού διαγνωστικού ελέγχου. Ο μόνος φυσικός κίνδυνος που σχετίζεται με τη διαδικασία έχει να κάνει με τη λήψη του αίματος και δεν υπάρχει κίνδυνος αποβολής.Το ελεύθερο εμβρυϊκό DNA μπορεί να ανιχνευθεί στο μητρικό αίμα μεταξύ της 5ης - 7ης βδομάδας κύησης, εντούτοις περισσότερο εμβρυϊκό DNA διαθέσιμο για ανάλυση υπάρχει συνήθως μετά τη 10η βδομάδα, οπότε και τα αποτελέσματα είναι πιο ακριβή. Τα κυκλοφορούντα cffDNA, RNA και άθικτα εμβρυϊκά κύτταρα μπορούν όλα να χρησιμοποιηθούν για την εκτίμηση της γενετικής κατάστασης του εμβρύου μη επεμβατικά. Πρόσφατες εξελίξεις στον προσδιορισμό αλληλουχιών DNA, όπως η μαζική παράλληλη αλληλούχιση (MPS), και η ψηφιακή αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης (PCR) βρίσκονται υπό διερεύνηση για τον εντοπισμό χρωμοσωμικών ανευπλοειδών μέσω NIPT.Από το 2014, μέσω των τεχνολογιών NIPT ανιχνεύονται ανευπλοειδίες στα χρωμοσώματα 13, 16, 18, 21, 22, X και Y, συμπεριλαμβανομένων του σύνδρομου Down (τρισωμία 21), σύνδρομου Edwards (τρισωμία 18), σύνδρομου Patau (τρισωμία 13) και ανευπλοειδιών φυλετικών χρωμοσωμάτων, όπως το σύνδρομο Turner (45, X) και το σύνδρομο Klinefelter (47, XXY). Οι τεχνολογίες αυτές έχουν ευαισθησία και εξειδίκευση μεγαλύτερη του 99% για την ανίχνευση τρισωμίας 21. Η ευαισθησία και η εξειδίκευση είναι χαμηλότερη για άλλες ανευπλοειδίες, όπως τρισωμία 18 (97-99% και >99%), τρισωμία 13 (87-99% και >99%), και 45, Χ (92-95% και 99%). Το χαμηλό ψευδώς θετικό ποσοστό (1-3%) είναι από πλεονεκτήματα της NIPT κάτι το οποίο μπορεί να επιτρέψει στη γυναίκα να αποφύγει τις επεμβατικές μεθόδους ελέγχου.Ο μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος μπορεί να προσδιορίσει την πατρότητα και το φύλο του εμβρύου νωρίτερα από τις άλλες μεθόδους (πιθανώς και του υπερήχου). Χρησιμοποιείται επίσης για την ανίχνευση του Rhesus D του εμβρύου, κάτι το οποίο μπορεί να αποτρέψει τις μητέρες που είναι αρνητικές στο Rhesus D να υποβληθούν στην περιττή προφυλακτική θεραπεία. Τέλος, ο έλεγχος αυτός χρησιμοποιείται για ανίχνευση γονιδιακών μεταλλάξεων, όπως διπλασιασμοί ή μικροδιαγραφές, συμπεριλαμβανομένων 1p, 5p, 15q, 22q, 11q, 8q, και 4p. Η ευαισθησία και η εξειδίκευση, ωστόσο, του ελέγχου αυτού δεν έχει ακόμα αξιολογηθεί.