Κύπελλο Πρωταθλητών Ποδοσφαίρου Ευρώπης-Νοτίου Αμερικής

Το Κύπελλο Πρωταθλητών Ποδοσφαίρου Ευρώπης-Νοτίου Αμερικής, παλαιότερα γνωστό επίσημα ως Κύπελλο Εθνών Ευρώπης/Νοτίου Αμερικής και κοινώς ως το Κύπελλο Αρτέμιο Φράνκι ή Τρόπαιο Αρτέμιο Φράνκι, είναι επίσημος διηπειρωτικός αγώνας ποδοσφαίρου που διοργανώνεται από την την UEFA (Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου) και την CONMEBOL (Ποδοσφαιρική Συνομοσπονδία Νοτίου Αμερικής), στον οποίο αγωνίζονται οι νικητές του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος και του Κόπα Αμέρικα. Διοργανώνεται ως ένας τετραετής μοναδικός αγώνας και ισοδύναμο για τις εθνικές ομάδες με το πρώην Διηπειρωτικό Κύπελλο, μεταξύ των πρωταθλητών συλλόγων Ευρώπης και Νότιας Αμερικής. Η διοργάνωση διεξήχθη δύο φορές, το 1985 και το 1993, πριν διακοπεί. Επανεκίνησε το 2022, όπου ονομάστηκε Finalissima (Φιναλίσιμα, στα ιταλικά σημαίνει «μεγάλος τελικός»), μετά την υπογραφή μνημονίου συμφωνίας μεταξύ CONMEBOL και UEFA.

 Δημιουργήθηκε το 1985 ως Κύπελλο Εθνών Ευρώπης/Νοτίου Αμερικής, αναφέρθηκε επίσης ως «Κύπελλο Αρτέμιο Φράνκι» λόγω του τροπαίου της διοργάνωσης, που πήρε το όνομά του από τον Αρτέμιο Φράνκι, πρώην πρόεδρο της UEFA που πέθανε σε τροχαίο το 1983. Διοργανώθηκε από κοινού μεταξύ της CONMEBOL και της UEFA, λειτουργώντας ως διηπειρωτικό σούπερ καπ. Η διοργάνωση ήταν ισοδύναμη για τις εθνικές ομάδες με το Διηπειρωτικό Κύπελλο σε επίπεδο συλλόγων, που διεξάγονταν μεταξύ των νικητών του Ευρωπαϊκού Κυπέλλου/ΟΥΕΦΑ Τσάμπιονς Λιγκ και του Κόπα Λιμπερταδόρες. Ο διαγωνισμός επρόκειτο να διεξάγεται κάθε τέσσερα χρόνια, με το γήπεδο να εναλλάσσεται μεταξύ Ευρώπης και Νότιας Αμερικής. Διεξήχθη για πρώτη φορά το 1985, μεταξύ της νικήτριας του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος 1984, Γαλλίας και της νικήτριας του Κόπα Αμέρικα 1983, Ουρουγουάης. Η Γαλλία φιλοξένησε τον αγώνα στο Παρκ ντε Πρενς στο Παρίσι, όπου κέρδισε με 2–0. Η διοργάνωση δεν πραγματοποιήθηκε τέσσερα χρόνια αργότερα, καθώς η Ολλανδία (νικήτρια του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος 1988) και η Ουρουγουάη (νικήτρια του Κόπα Αμέρικα 1987) δεν μπόρεσαν να συμφωνήσουν για την ημερομηνία του αγώνα. Η επόμενη έκδοση πραγματοποιήθηκε το 1993 μεταξύ της νικήτριας του Κόπα Αμέρικα 1991, Αργεντινής και της νικήτριας του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος 1992, Δανίας. Η Αργεντινή φιλοξένησε τον αγώνα στο Στάδιο Χοσέ Μαρία Μινέλα στη Μαρ ντελ Πλάτα, όπου κέρδισε με 5-4 στα πέναλτι μετά την ισοπαλία με 1-1 ύστερα από παράταση. Στη συνέχεια ο διαγωνισμός διακόπηκε.Το Κύπελλο Αρτέμιο Φράνκι μπορεί να θεωρηθεί ως πρόδρομος του Κυπέλλου Συνομοσπονδιών, που διεξήχθη για πρώτη φορά το 1992 και διοργανώθηκε από τη FIFA από την τρίτη έκδοσή του το 1997. Στη διοργάνωση συμμετείχαν οι κάτοχοι τίτλων των ηπειρωτικών πρωταθλημάτων και του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Μετά το Κύπελλο Συνομοσπονδιών 2017, η FIFA ανακοίνωσε τον Μάρτιο του 2019 ότι η διοργάνωση θα καταργηθεί. Στις 12 Φεβρουαρίου 2020, η UEFA και η CONMEBOL υπέγραψαν ένα ανανεωμένο μνημόνιο κατανόησης με σκοπό την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των δύο οργανισμών. Ως μέρος της συμφωνίας, μια κοινή επιτροπή UEFA-CONMEBOL εξέτασε τη δυνατότητα διεξαγωγής διηπειρωτικών αγώνων Ευρώπης-Νοτίου Αμερικής, τόσο για το ποδόσφαιρο ανδρών όσο και των γυναικών και σε διάφορες ηλικιακές ομάδες. Στις 28 Σεπτεμβρίου 2021, η UEFA και η CONMEBOL επιβεβαίωσαν ότι οι νικητές του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος και του Κόπα Αμέρικα θα αναμετρηθούν σε έναν διηπειρωτικό αγώνα, με τη συμφωνία να καλύπτει αρχικά τρεις εκδόσεις που ξεκινούν το 2022. Στις 15 Δεκεμβρίου 2021, η UEFA και η CONMEBOL υπέγραψαν ξανά μνημόνιο συμφωνίας διάρκειας έως το 2028, το οποίο περιελάμβανε ειδικές διατάξεις για το άνοιγμα κοινού γραφείου στο Λονδίνο και την πιθανή διοργάνωση διαφόρων ποδοσφαιρικών διοργανώσεων. Στις 22 Μαρτίου 2022, η UEFA ανακοίνωσε ότι το «Κύπελλο Πρωταθλητών Ευρώπης-Νοτίου Αμερικής» θα ήταν το νέο όνομα για το Κύπελλο Αρτέμιο Φράνκι.Ο αγώνας του 2022, γνωστός ως «Finalissima», πραγματοποιήθηκε μεταξύ της νικήτριας του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος 2020 (που διεξήχθη το 2021), Ιταλίας και της νικήτριας του Κόπα Αμέρικα 2021, Αργεντινής, στο Στάδιο Γουέμπλεϊ στο Λονδίνο της Αγγλίας. Η Αργεντινή κέρδισε τον αγώνα με 3-0 για να κερδίσει το δεύτερο τίτλο της.Μια ισοδύναμη διοργάνωση γυναικών, το Finalissima Γυναικών μεταξύ των νικητών του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος Γυναικών και του Κόπα Αμέρικα Γυναικών, ξεκίνησε επίσης, με την πρώτη έκδοση να διεξάγεται το 2023 στο Στάδιο Γουέμπλεϊ μεταξύ της νικήτριας του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος Γυναικών 2022, Αγγλίας και της νικήτριας του Κόπα Αμέρικα Γυναικών 2022, Βραζιλίας. Το 1989 και το 1998 διεξήχθησαν επίσημα διεθνή φιλικά μεταξύ των πρωταθλητριών χωρών της Ευρώπης και της Νότιας Αμερικής, τα οποία θεωρήθηκαν ως «άτυποι» τελικοί ανάδειξης της καλύτερης ομάδας του κόσμου, αλλά δεν απονεμήθηκε το Έπαθλο Αρτέμιο Φράνκι. Συνεπώς, δεν αποτελούν συνέχεια της διοργάνωσης. Το 1989 αντίπαλοι ήταν η Ολλανδία ως νικήτρια του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος 1988 με τη Βραζιλία ως νικήτρια του Κόπα Αμέρικα 1989. Το 1998 αντίπαλοι ήταν η Γερμανία ωςνικήτρια του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος 1996 με τη Βραζιλία ως νικήτρια του Κόπα Αμέρικα 1997. Και στους δυο αυτούς αγώνες, οι οποίοι διεξήχθησαν στην Ευρώπη, επικράτησε η Βραζιλία. 20 Δεκεμβρίου 1989, Ρότερνταμ: Βραζιλία - Ολλανδία 1-0 25 Μαρτίου 1998, Στουτγκάρδη: Βραζιλία - Γερμανία 2-1 Κύπελλο Συνομοσπονδιών Τσάλεντζ Καπ Ασίας-Ωκεανίας Αφρο-Ασιατικό Κύπελλο Εθνών Κύπελλο Μεσημβρινού Ευρώπης-Αφρικής Finalissima Γυναικών Επίσημος ιστότοπος Finalissima 2022 στην CONMEBOL Κύπελλο Αρτέμιο Φράνκι στο RSSSF