Ευκαιριακή λοίμωξη

Ως ευκαιριακή λοίμωξη (opportunistic infection) χαρακτηρίζεται η λοίμωξη που προσβάλλει ένα άτομο μόνο κάτω από ειδικές συνθήκες. Τέτοιες ειδικές συνθήκες είναι η ανοσολογική ανεπάρκεια καθώς και άλλες καταστάσεις που καταβάλλουν τους μηχανισμούς άμυνας ενός ατόμου (π.χ. μεγάλης έκτασης εγκαύματα). Αντίθετα, τα υγιή άτομα δεν απειλούνται από αυτούς τους ευκαιριακούς παθογόνους παράγοντες (ιούς, βακτήρια, μύκητες ή παράσιτα), ακόμα και αν έχουν μολυνθεί με κάποιον από αυτούς, διότι το ανοσοποιητικό τους σύστημα είναι σε θέση να τους εξουδετερώσει ή να τους έχει κάτω από απόλυτο έλεγχο (βλέπε παράδειγμα παρακάτω). Η πιο χαρακτηριστική ίσως νόσος που όχι μόνο αυξάνει κατακόρυφα την προδιάθεση σε ευκαιριακές λοιμώξεις αλλά και κατά την οποία οι ασθενείς πεθαίνουν από ευκαιριακές λοιμώξεις είναι το Σύνδρομο της επίκτητης ανοσολογικής ανεπάρκειας, πιο γνωστό ως AIDS.

 Για να γίνει πιο κατανοητή η έννοια της ευκαιριακής λοίμωξης, θα μπορούσαν να αναφερθούν τα παραδείγματα της ελονοσίας και της τοξοπλάσμωσης, που προκαλούνται και οι δύο από διαφορετικά παράσιτα. Η ελονοσία δεν είναι ευκαιριακή λοίμωξη, διότι τα πλασμώδια μπορούν να προσβάλλουν και να προκαλέσουν τη νόσο σε οποιοδήποτε άτομο ανεξάρτητα από την κατάσταση (καλή ή κακή) του ανοσοποιητικού του συστήματος. Αντίθετα η τοξοπλάσμωση είναι ευκαιριακή λοίμωξη, αφού ένας υγιής οργανισμός δεν θα νοσήσει από τοξοπλάσμωση, παρόλο που μπορεί να κολήσει τη νόσο από τις γάτες, διότι το υγιές ανοσοποιητικό του σύστημα είναι σε θέσει να ελέγξει και να περιορίσει τα παράσιτα που την προκαλούν, στην περίπτωση που δεν μπορεί να τα καταστρέψει. Στην τελευταία περίπτωση τα παράσιτα απλά θα ζουν σε ‘λήθαργο’ μέσα στον ξενιστή, χωρίς να προκαλούν καμιά βλάβη. Εάν σε κάποια φάση οι αμυντικοί μηχανισμοί του ατόμου εξασθενίσουν, τότε τα παράσιτα μπορεί να επαναδραστηριοποιηθούν και να προκαλέσουν τοξοπλάσμωση. Όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως, οι ευκαιριακές λοιμώξεις προκαλούνται κάτω από ειδικές συνθήκες, που μειώνουν την άμυνα του οργανισμού απέναντι σε παθογόνους οργανισμούς. Τέτοιες καταστάσεις που προκαλούν ανοσοκαταστολή είναι π.χ. γενετικές ανωμαλίες, το γήρας, η εγκυμοσύνη, η μη σωστή διατροφή, ο καρκίνος, η χρήση ορισμένων φαρμάκων (π.χ. κορτικοστεροειδή, ανοσοκατασταλτικά), χειρουγικές επεμβάσεις, μεταμόσχευση οργάνων, AIDS, εγκαύματα. Επίσης, ολοένα και περισσότερες έρευνες συνδέουν το κάπνισμα με ορισμένες ευκαιριακές λοιμώξεις. Η αντιμετώπιση των ευκαιριακών λοιμώξεων βασίζεται στο λοιμογόνο παράγοντα που την προκάλεσε (π.χ. χορήγηση αντιβιοτικών, αντιϊικών φαρμάκων) καθώς και στην αιτία που οδήγησε σε ανοσοκαταστολή (π.χ. διακοπή λήψης κορτικοστεροειδών ή ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων, σωστή και πλήρης διατροφή). Οι ευκαιριακές λοιμώξεις που μπορεί να προσβάλλουν ένα άτομο εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες, όπως π.χ. από την ηλικία, το επάγγελμα, τόπο διαμονής καθώς επίσης και από τις ειδικές συνθήκες (π.χ. AIDS, εγκαύματα, γήρας). Ο παρακάτω πίνακας παραθέτει ορισμένους ευκαιριακούς παθογόνους παράγοντες (γένος ή/και είδος στη λατινική, ενώ τα ονόματα των ιών δίνονται στην αγγλική) που συναντώνται στη διεθνή βιβλιογραφία. Σε καμιά δε περίπτωση ο πίνακας πρέπει να θεωρηθεί πλήρης.