Δ΄ Εθνική ποδοσφαίρου ανδρών

Το πρωτάθλημα ποδοσφαίρου της Δ΄ Εθνικής Κατηγορίας ήταν η 4η ιεραρχικά και πρώτη ερασιτεχνική εθνική κατηγορία του ελληνικού ποδοσφαίρου, την ευθύνη για τη διοργάνωση της οποίας έφερε η Ελληνική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία (Ε.Π.Ο.). Από το 2013 έπαψε να υφίσταται. Η τέταρτη εθνική κατηγορία επανήλθε σε ισχύ τις περιόδους 2019–2021 με την μορφή όμως της Γ΄ Εθνικής Ερασιτεχνικής Κατηγορίας.

 Η Δ΄ Εθνική Κατηγορία ξεκίνησε επίσημα από την Ε.Π.Ο. την αγωνιστική περίοδο 1987–1988, αν και ουσιαστικά υπήρχε νωρίτερα, από την περίοδο 1982–1983, καθώς την χρονιά εκείνη θεσπίστηκε επίσημα η Γ΄ Εθνική Κατηγορία. Έτσι, η Εθνική Ερασιτεχνική Κατηγορία που είχε θεσπιστεί την περίοδο 1977–1978 λειτούργησε ουσιαστικά έως την περίοδο 1981–1982 ως η τρίτη κατηγορία του ελληνικού ποδοσφαίρου, και από την περίοδο 1982–1983 έως την περίοδο 1986–1987 ως η τέταρτη κατηγορία. Διεξαγόταν με την μορφή 10 ομίλων, χωρισμένων με γεωγραφικά κριτήρια, προκειμένου να εκπροσωπούνται αναλογικά όλες οι περιοχές της Ελλάδας. Από την αγωνιστική περίοδο 1987–1988, οπότε και επίσημα καθιερώθηκε ως εθνική κατηγορία, χρησιμοποιήθηκαν οι ονομασίες Δ΄ Εθνική Κατηγορία και Περιφερειακό Πρωτάθλημα. Την πρώτη χρονιά διεξήχθη σε τέσσερις ομίλους, με τις τέσσερις πρωταθλήτριες ομάδες να κερδίζουν τον προβιβασμό στη Γ΄ Εθνική Κατηγορία. Σύντομα όμως η κατηγορία άρχισε να διογκώνεται, με αποτέλεσμα στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 1990 να διεξάγεται ακόμα και σε 12 ομίλους και έναν τεράστιο αριθμό ομάδων, ο οποίος την περίοδο 1991–1992 είχε φτάσει στις 231. Στην συνέχεια επιχειρήθηκε μία σταδιακή μείωση του τεράστιου όγκου των συμμετοχών, με αποτέλεσμα στο ξεκίνημα της δεκαετίας του 2000 οι όμιλοι να επανέλθουν στους τέσσερις και οι ομάδες μόλις στις 64. Από το 2002–2003 ως σήμερα ο αριθμός των ομίλων έχει σταθεροποιηθεί στους 10, ενώ το σύνολο των ομάδων που συμμετέχουν κυμαίνεται μεταξύ 150 και 160. Η αρίθμηση των ομίλων γίνεται από βορρά προς νότο. Οι νικήτριες ομάδες των ομίλων εξασφαλίζουν τον προβιβασμό τους στη Γ΄ Εθνική Κατηγορία. Ορισμένες χρονιές, λόγω αναδιάρθρωσης των κατηγοριών προβιβάστηκαν και οι δεύτερες ομάδες, ενώ την αγωνιστική περίοδο του 1988–1989 είχαν προβιβαστεί οι έξι πρώτες ομάδες του κάθε ομίλου. Στον αντίποδα, πάλι λόγω αναδιάρθρωσης, υπήρξε μία χρονιά (2002–2003), οπότε και υπήρξαν κάποιες νικήτριες ομίλων οι οποίες τελικά δεν προβιβάστηκαν απευθείας, αφού υποχρεώθηκαν να δώσουν αγώνες μπαράζ με νικήτριες άλλων ομίλων. Οι ομάδες που κατακτούν τις τελευταίες θέσεις της βαθμολογίας (ο αριθμός ποικίλει από χρονιά σε χρονιά και από όμιλο σε όμιλο) υποβιβάζονται στα τοπικά πρωταθλήματα των Ενώσεων Ποδοσφαιρικών Σωματείων και αντικαθίστανται από τις πρωταθλήτριες ομάδες των τοπικών πρωταθλημάτων των Ε.Π.Σ.. Τις περιόδους 1988–1989 και 1989–1990, δεν υποβιβάστηκε καμία ομάδα. Όσον αφορά στις πρωταθλήτριες των τοπικών Ενώσεων Ποδοσφαιρικών Σωματείων, αυτές κατά κανόνα ανέρχονται απευθείας στη Δ΄ Εθνική. Εξαίρεση αποτέλεσαν οι περίοδοι 1986–1987, 1987–1988, 1998–1999, 1999–2000 και 2000–2001, όταν διοργανώθηκαν προκριματικοί αγώνες, με στόχο τον περιορισμό των ομάδων που θα ανέβαιναν στη Δ΄ Εθνική, συνήθως λόγω αναδιάρθρωσης των ομίλων της κατηγορίας. Το ίδιο μάλιστα σύστημα εφαρμόσθηκε εκ νέου την περίοδο 2011–2012, αφού η Δ΄ Εθνική οδεύει προς κατάργηση ή συγχώνευση με τη Football League 2. Στον πίνακα που ακολουθεί αναφέρονται οι νικήτριες ομάδες όλων των ομίλων της Δ΄ Εθνικής, από την περίοδο 1982–1983, καθώς επίσης και ο αριθμός των ομίλων και των συλλόγων που συμμετείχαν την κάθε χρονιά. Από την περίοδο 2013–2014 το ερασιτεχνικό πρωτάθλημα της Δ΄ Εθνικής Κατηγορίας καταργήθηκε και το επαγγελματικό πρωτάθλημα της Football League 2 μετονομάστηκε σε Γ΄ Εθνική Ερασιτεχνική Κατηγορία και απέκτησε ερασιτεχνική μορφή, με διοργανώτρια αρχή την Ε.Π.Ο.. Το ερασιτεχνικό πρωτάθλημα της Γ΄ Εθνικής διεξάγεται σε ομίλους και οι ομάδες που κατακτούν την άνοδο προβιβάζονται στο επαγγελματικό πρωτάθλημα της Β΄ Εθνικής (Football League), ενώ οι ομάδες που τερματίζουν στις θέσεις υποβιβασμού υποβιβάζονται στα τοπικά πρωταθλήματα των Ε.Π.Σ. και αντικαθίστανται από τους νικητές των τοπικών πρωταθλημάτων των Ε.Π.Σ.. Greece - RSSSF Πρωταθλητές Δ' Εθνικής Το ηλεκτρονικό αρχείο της «Αθλητικής Ηχούς» delta-ethniki.gr