Μάικλ Γκαζανίγκα

Ο Μάικλ Σ. Γκαζανίγκα (Michael S. Gazzaniga, γεννήθ. 12 Δεκεμβρίου 1939) είναι Αμερικανός ειδικός της γνωσιακής νευροεπιστήμης και καθηγητής της ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στη Σάντα Μπάρμπαρα, όπου ήταν επικεφαλής του Κέντρου SAGE για τη Μελέτη του Νου. Μελέτησε τη νευρωνική βάση της νοήσεως, έναν τομέα στον οποίο θεωρείται ως ένας από τους κορυφαίους ερευνητές παγκοσμίως. Εκλέχθηκε μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών, της Εθνικής Ακαδημίας Ιατρικής και της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ.

 Ο Γκαζανίγκα γεννήθηκε στο Λος Άντζελες και το 1961 απεφοίτησε από το Κολλέγιο Ντάρτμουθ του Νιου Χάμσαϊρ. Το 1964 πήρε διδακτορικό στην ψυχοβιολογία από το Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Καλιφόρνια, όπου ερεύνησε υπό την καθοδήγηση του Ρότζερ Σπέρυ (ο οποίος το 1981 τιμήθηκε με Βραβείο Νόμπελ). Εκτός από το ερευνητικό έργο του, ο Γκαζανίγκα συνέγραψε και αρκετά βιβλία για το ευρύ κοινό, όπως Ο κοινωνικός εγκέφαλος, Ο νους της Φύσης και Ο ηθικός εγκέφαλος. Επιπλέον, επιμελήθηκε τη σειρά βιβλίων The Cognitive Neurosciences (= «οι γνωσιακές νευροεπιστήμες») του MIT Press, όπου παρουσιάσθηκε το έργο σχεδόν 200 επιστημόνων και απετέλεσε έργο αναφοράς για τον κλάδο. Η τελευταία μονογραφία του έχει τίτλο Who's in Charge?: Free Will and the Science of the Brain (= «Ποιος έχει τον έλεγχο; Ελεύθερη βούληση και η επιστήμη του εγκεφάλου») και κυκλοφόρησε το 2011. Ο Γκαζανίγκα ίδρυσε τα Κέντρα Γνωσιακής Νευροεπιστήμης τόσο στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Ντέιβις όσο και στο Κολλέγιο Ντάρτμουθ. Επίσης ίδρυσε το Ινστιτούτο Νευροεπιστήμης και το περιοδικό Journal of Cognitive Neuroscience, του οποίου διετέλεσε αρχισυντάκτης. Διετέλεσε επίσης μέλος του Προεδρικού Συμβουλίου Βιοηθικής επί προεδρίας του Τζορτζ Μπους του νεότερου και διευθυντής του Προγράμματος Νομικής και Νευροεπιστήμης, που είχε σκοπό τη μελέτη της διεπαφής της νομικής με τη νευροεπιστήμη. Οι έρευνες του Γκαζανίγκα αναφέρονται στο μυθιστόρημα Επί Γης ειρήνη (πολων. Pokój na Ziemi, 1985) του Στανίσουαφ Λεμ. Αναφέρονται επίσης στο 8ο κεφάλαιο του βιβλίου Homo Deus: Μια σύντομη ιστορία του μέλλοντος (2016) του Γιουβάλ Νώε ΧαράριΤο 2010 εκδόθηκε ένας τιμητικός τόμος για το έργο του Γκαζανίγκα, με συνεισφορές εργασιών από τους Joseph LeDoux, Stephen Kosslyn, Steven Pinker και άλλους.Το 2019 το Πανεπιστήμιο του Δουβλίνου αναγόρευσε τον Γκαζανίγκα επίτιμο διδάκτορά του. Ο Γκαζανίγκα υπήρξε επικεφαλής πρωτοπόρων ερευνών για τη γνώση και την κατανόηση του πώς λειτουργούν οι ασθενείς των οποίων τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου δεν έχουν σύνδεση μεταξύ τους. Ο ίδιος δημοσίευσε πολλές μελέτες και διεξήγαγε μεγάλο όγκο ερευνών προκειμένου να προσφέρει μια υψηλότερης ποιότητας κατανόηση για τις ζωές των παραπάνω ασθενών. Μελέτησε το ποιες σωματικές λειτουργίες ελέγχονται από το κάθε εγκεφαλικό ημισφαίριο. Διεπίστωσε ότι ασθενείς με αποσυνδεδεμένα τα ημισφαρία είναι ικανοί να ζωγραφίζουν δύο διαφορετικά αντικείμενα ταυτοχρόνως, ένα με το κάθε χέρι, μια ικανότητα την οποία δεν έχει ένας κανονικός άνθρωπος. Επίσης παρατήρησε το πώς δρουν συναισθηματικά και σωματικά τέτοιοι ασθενείς σε σύγκριση με τους υγιείς ανθρώπους. Μεταλαμπάδευσε μια μεγαλύτερη κατανόηση για το θέμα αυτό στους φυσιολόγους, αλλά και στον γενικό πληθυσμό. Ο ασθενής W.J. ήταν αλεξιπτωτιστής που είχε κτυπηθεί στον πόλεμο με το κοντάκι ενός τουφεκιού και μετά από αυτό άρχισε να έχει επιληπτικές κρίσεις. Προτού χειρουργηθεί σε μια θεραπευτική απόπειρα, ο Γκαζανίγκα έλεγξε τις εγκεφαλικές λειτουργίες του. Ανάμεσα σε άλλα τεστ, τού παρουσίασε ερεθίσματα στο αριστερό και στο δεξιό τμήμα του οπτικού πεδίου του, μετά από τα οποία μπορούσε να ταυτίσει αντικείμενα στα χέρια του που δεν έβλεπε και δεν είχε πριν δει με το αντίστοιχο οπτικό πεδίο. Κατόπιν χειρουργήθηκε και το τυλώδες σώμα όπως και το πρόσθιο κοίλωμα του εγκεφάλου του αφαιρέθηκαν. Μετά το χειρουργείο, ελέγχθηκε και πάλι από τον Gazzaniga με οπτικά ερεθίσματα (π.χ. γράμματα και λάμψεις φωτός) και πάλι στο αριστερό και στο δεξιό τμήμα του οπτικού πεδίου. Τα ερεθίσματα που παρουσιάζονταν στα δεξιά δέχονταν επεξεργασία από το αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου, που περιέχει το γλωσσικό κέντρο, οπότε ο W.J. μπορούσε να πατήσει ένα κουμπί για να δείξει ότι είδε το ερέθισμα και μπορούσε να αναφέρει προφορικώς το τι είχε δει. Αλλά για τα ερεθίσματα που παρουσιάζονταν στο αριστερό οπτικό πεδίο πατούσε μεν το κουμπί, όμως δεν μπορούσε να πει προφορικώς ότι είχε δει κάτι. Τροποποιώντας το πείραμα, ο Γκαζανίγκα του είπε να δείξει το ερέθισμα που είχε παρουσιασθεί στο αριστερό οπτικό πεδίο του, αντί να το προσδιορίσει λεκτικώς. Τότε ο ασθενής μπορούσε να επιτελέσει με ακρίβεια το παράγγελμα.Ο χωρισμός των εγκεφαλικών ημισφαιρίων του W.J. μπορούσε επίσης να προκαλέσει συγκρούσεις ανάμεσα στα δύο ημισφαίρια: Για παράδειγμα το κάθε χέρι ελεγχόταν από το αντίθετο ημισφαίριο και δεν υπήρχε επικοινωνία μεταξύ τους, οπότε σε κάποιες φορές το ένα χέρι μπορεί να απλωνόταν για να ανοίξει μια πόρτα αυτοκινήτου, ενώ το άλλο να προσπαθούσε να το σταματήσει από το να ανοίξει την πόρτα. Ο ασθενής P.S. ήταν ένας έφηβος στον οποίο αποδείχθηκε ότι η κατανόηση της γλώσσας ήταν δυνατή μόνο από το «βουβό» δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου. Όταν η λέξη «φιλενάδα» προβαλλόταν στο αριστερό οπτικό πεδίο του (και επομένως στο δεξιό ημισφαίριό του), εκείνος δεν μπορούσε να προφέρει το όνομα της αγαπημένης του, αλλά κατόπιν σχημάτιζε το όνομα «Liz» με πλακίδια του παιχνιδιού Scrabble. Αυτό υπεδείκνυε ότι, παρά το ότι η προφορική γλώσσα δεν είναι δυνατή με το δεξί ημισφαίριο, υπάρχει μία μορφή γλωσσικής επικοινωνίας που είναι δυνατή με νοήματα ή άλλες κινήσεις του αριστερού χεριού. The Bisected Brain, εκδ. Appleton-Century-Crofts, Νέα Υόρκη 1970 (με τον Joseph E. LeDoux) The Integrated Mind, έκδ. Plenum Pr., Νέα Υόρκη 1978 Social Brain: Discovering the Networks of the Mind, Basic Books, 1987 Mind Matters: How Mind and Brain Interact to Create our Conscious Lives, εκδ. Houghton Mifflin, Βοστώνη 1988 Nature's Mind: The Biological Roots of Thinking, Emotions, Sexuality, Language and Intelligence, εκδ. BasicBooks, Νέα Υόρκη 1992 Σε ελληνική μετάφραση: Ο Νους της Φύσης, μετάφρ. Βίβιαν Κουσουλάκου, εκδ. «Σύναλμα», Αθήνα 1996, ISBN 9789607578013 The Mind's Past, University of California Press, Berkeley, Calif. 2000 The Ethical Brain, Dana Press, Νέα Υόρκη 2005 (με τους Carl Senior και Tamara Russell) Methods in Mind, The MIT Press, Cambridge MA 2006 (1η έκδοση) (με τους Richard B. Ivry και George R. Mangun) Cognitive Neuroscience: The Biology of the Mind, εκδ. W.W. Norton, Νέα Υόρκη 2009 (3η έκδοση) Human: The Science Behind What Makes Us Unique, εκδ. Harper Perennial, Νέα Υόρκη 2009 (1η έκδοση) Who's in Charge?: Free Will and the Science of the Brain, εκδ. Ecco, Νέα Υόρκη 2011 Tales from Both Sides of the Brain: A Life in Neuroscience, εκδ. Ecco, Νέα Υόρκη 2015 The Consciousness Instinct: Unraveling the Mystery of How the Brain Makes the Mind, εκδ. Farrar, Straus and Giroux, Νέα Υόρκη 2018 Ιστοσελίδα στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στη Σάντα Μπάρμπαρα Βιογραφικό Ιστότοπος του Κέντρου SAGE «The Effects of Crack» — μια ανταλλαγή απόψεων μεταξύ του Γκαζανίγκα και του συντηρητικού σχολιαστή Γουίλιαμ Φ. Μπάκλεϋ του νεότερου Συνέντευξη-συζήτηση του Γκαζανίγκα με τον επιστημονικό δημοσιογράφο Carl Zimmer στο Bloggingheads.tv