Εκλογές στη Γουατεμάλα

Η Γουατεμάλα είναι κοινοβουλευτική δημοκρατία, με Αρχηγό Κράτους και αρχηγό Κυβέρνησης τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ο οποίος εκλέγεται από το λαό με καθολική ψηφοφορία, κάθε 4 χρόνια, όπως και ο Αντιπρόεδρος. Η νομοθετική εξουσία ασκείται από την κυβέρνηση και το Κογκρέσο, τα μέλη του οποίου εκλέγονται επίσης από το λαό για τετραετή θητεία. Η δικαστική εξουσία είναι ανεξάρτητη από τη νομοθετική και την εκτελεστική εξουσία. Δικαίωμα ψήφου στις εκλογές έχουν όσες και όσοι είναι ηλικίας 18 ετών και άνω. Τα ενεργά μέλη των Ενόπλων Δυνάμεων δεν ψηφίζουν και παραμένουν στους στρατώνες τους όταν γίνεται η ψηφοφορία.

 Στις εκλογές που διεξήχθησαν στις 6 Σεπτεμβρίου και στις 25 Οκτωβρίου 2015 πρόεδρος στον δεύτερο γύρο εξελέγη ο πρώην ηθοποιός Τζίμι Μοράλες. Οι πρώτες προεδρικές εκλογές με τη συμμετοχή πολιτικού κόμματος έγιναν τον Σεπτέμβριο του 1898. Πριν τη διεξαγωγή τους ο Μανουέλ Εστράδα Καμπρέρα είχε ιδρύσει το πρώτο πραγματικό πολιτικό κόμμα στην ιστορία της χώρας. Ο Εστράδα συγκέντρωσε ποσοστό 99,8% των ψήφων και ανέλαβε πρόεδρος στις 2 Οκτωβρίου. Στις εκλογές του 1904 που έγιναν τον Ιούλιο, πρόεδρος επανεξελέγη ο Μανουέλ Καμπρέρα, κερδίζοντας όλες τις ψήφους (99,99%) εκτός από 3. Ο Καμπρέρα ορκίστηκε ξανά πρόεδρος στις 15 Μαρτίου 1905. Ο Καμπρέρα επανεξελέγη χωρίς αντίπαλο, κερδίζοντας με 100% τις προεδρικές εκλογές που διεξήχθησαν στις 11 Απριλίου 1910 και σε εκείνες που έγιναν στις 17 Ιανουαρίου 1916. Η νέα ορκωμοσία του έγινε στις 15 Μαρτίου 1911. Τον Απρίλιο του 1920, ο πρόεδρος Καμπρέρα κηρύχθηκε από τη Νομοθετική Συνέλευση ως ανίκανος να κυβερνήσει, έπειτα από κινήσεις των Ενωτιστών και απογοητευμένων Φιλελεύθερων. Η προεδρική εκλογή έγινε έμμεσα και όχι άμεσα στις 8 Απριλίου 1920. Νέος πρόεδρος αναδείχθηκε ο Κάρλος Ερέρα ι Λούνα στις 9 Απριλίου, λαμβάνοντας 36 ψήφους επί συνόλου 42. Η παραίτησή του έγινε δεκτή από το Κογκρέσο στις 15 Απριλίου. Ο Ερέρα κέρδισε και τις επίσημες προεδρικές εκλογές (άμεσες, από το λαό) με ποσοστό 94,5% στις 27 Αυγούστου 1920. Ο Ερέρα ανατράπηκε από τον στρατιωτικό και μετέπειτα πρόεδρο Χοσέ Μ. Ορελάνα, το 1921. Στις προεδρικές εκλογές που έγιναν υπό το καθεστώς ελέγχου από το στρατό, στις 22 Φεβρουαρίου 1922, νικητής αναδείχθηκε ο Χοσέ Μαρία Ορελάνα, με ποσοστό 95% έναντι 5% για τον Χόρχε Ούμπικο. Ο Ορελάνα ορκίστηκε στις 4 Μαρτίου και απεβίωσε υπό μυστηριώδεις συνθήκες το 1926. Τον Δεκέμβριο του 1923 και τον Δεκέμβριο του 1925 έγιναν βουλευτικές εκλογές στις οποίες νίκησε το Φιλελεύθερο Κόμμα, καταλαμβάνοντας και τις 69 έδρες στο Κογκρέσο. Ο Λάζαρο Τσακόν Γκονζάλες εξελέγη πρόεδρος με ποσοστό 88,6% έναντι 11,3% για τον Χόρχε Ούμπικο στις 5 Δεκεμβρίου 1926. Παρότι στις εκλογές σημειώθηκαν παρατυπίες, το Προοδευτικό Φιλελεύθερο Κόμμα κατάφερε να κερδίσει μερικές έδρες στο Κογκρέσο. Τον Ιούνιο του 1927 διεξήχθησαν εκλογές για Συντακτική Συνέλευση και τον Δεκέμβριο του 1929 ανανεώθηκε στο μισό (εξελέγησαν 39 βουλευτές) η Βουλή. Όλοι οι εκλεγέντες ήταν προσκείμενοι στον πρόεδρο Τσακόν Γκονζάλες. Ο Τσακόν Γκονζάλες υπέστη εγκεφαλικό επεισόδιο στα τέλη του 1930 και εξαναγκάστηκε σε παραίτηση (πέθανε το 1931). Στις 6 και στις 8 Φεβρουαρίου 1931 έγιναν γενικές εκλογές. Ο πρόεδρος Χόρχε Ούμπικο εξελέγη χωρίς αντίπαλο και το Προοδευτικό Φιλελεύθερο Κόμμα κέρδισε και τις 69 έδρες στο Κογκρέσο. Τον Ιούνιο του 1935 έγιναν εκλογές για Συντακτική Συνέλευση. Η προεδρική θητεία του Ούμπικο παρατάθηκε στις 10 Ιουλίου 1935 με απόφαση της Συνέλευσης ως τις 15 Μαρτίου 1943. Ο Ούμπικο απομακρύνθηκε έπειτα από εξέγερση υπέρ της δημοκρατίας, την 1η Ιουλίου 1944. Το 1944 ο νέος πρόεδρος Χουάν Φεντερίκο Πονσέ Βάιντες ακολούθησε το παράδειγμα του Ούμπικο και έτσι οι εκλογές που έγιναν εκείνη τη χρονιά χαρακτηρίστηκαν από παρατυπίες. Στις 13 Οκτωβρίου έγιναν βουλευτικές εκλογές για τα μέλη του Κογκρέσου. Επτά ημέρες μετά τις εκλογές ο Πονσέ ανατράπηκε από νεαρούς στρατιωτικούς και η χούντα διεξήγαγε εκλογές στις εξής ημερομηνίες: 3-5 Νοεμβρίου (Κογκρέσο), 17-19 Δεκεμβρίου (προεδρικές) και 28-30 Δεκεμβρίου (Συντακτική Συνέλευση). Οι βουλευτικές εκλογές του Νοεμβρίου κερδήθηκαν από το Ενωμένο Μέτωπο Πολιτικών Κομμάτων και Πολιτικών Ενώσεων (FUPP). Τον Δεκέμβριο εξελέγη για πρώτη φορά δημοκρατικά πρόεδρος ο Χουάν Χοσέ Αρέβαλο, που ανέλαβε καθήκοντα στις 15 Μαρτίου 1945 και κυβέρνησε ως το 1951. Εκλογές για τα μισά μέλη του Κογκρέσου έγιναν στις 24-26 Ιανουαρίου 1947, με νικητή το Κόμμα Επαναστατικής Δράσης. Στις εκλογές του επόμενου έτους (26-28 Νοεμβρίου 1948), το Μέτωπο Λαϊκής Απελευθέρωσης παρέμεινε το μεγαλύτερο κόμμα. Στις 10 και στις 12 Νοεμβρίου 1950 διεξήχθησαν προεδρικές εκλογές στις οποίες νικητής με 65,44% των ψήφων και με συμμετοχή 71,6% αναδείχθηκε ο Γιάκομπο Αρμπένς Γκουσμάν. Ο Γκουσμάν ορκίστηκε στις 15 Μαρτίου 1951. Στις βουλευτικές εκλογές που έγιναν στις 16 Δεκεμβρίου 1950 το Κόμμα Επαναστατικής Δράσης αναδείχθηκε νικητής, με 15 έδρες επί συνόλου 58 (το ήμισυ του Κογκρέσου). Στις εκλογές που έγιναν στις 16-18 Ιανουαρίου 1953 (για το ήμισυ των εδρών του Κογκρέσου) το Κόμμα Επαναστατικής Δράσης κέρδισε ξανά. To 1954 η διακυβέρνηση του Αρμπένς διακόπηκε από την ανατροπή του από το στρατό. Νέος ηγέτης έγινε ο Κάρλος Καστίλο Άρμας. Στις εκλογές για Συντακτική Συνέλευση στις 10 Οκτωβρίου 1954, που διεξήχθησαν ταυτόχρονα με ένα δημοψήφισμα, με το οποίο παρατάθηκε η θητεία του προέδρου Καστίλο Άρμας, το Εθνικό Αντικομουνιστικό Μέτωπο κέρδισε 57 έδρες. Στις 18 Δεκεμβρίου 1955 το Εθνικό Δημοκρατικό Κίνημα κέρδισε τις βουλευτικές εκλογές με 58 έδρες από τις 66 συνολικά του Κογκρέσου. Ο πρόεδρος Καστίλο Άρμας δολοφονήθηκε τον Ιούλιο του 1957. Μετά τη δολοφονία του Καστίλο Άρμας, έγιναν προεδρικές εκλογές στις 20 Οκτωβρίου, στις οποίες επικράτησε με ποσοστό 51,64% των ψήφων ο Μιγκέλ Ορτίς Πασαρέλι. Ωστόσο, έπειτα από διαμαρτυρίες για νοθεία, οι εκλογές ακυρώθηκαν έπειτα από 3 ημέρες. Στις 19 Ιανουαρίου 1958 έγιναν νέες εκλογές (προεδρικές και βουλευτικές), με τον πρόεδρο να αναδεικνύεται τελικά από το Κογκρέσο στις 12 Φεβρουαρίου. Ο στρατιωτικός Μιγκέλ Ιντίγορας Φουέντες ορκίστηκε στις 2 Μαρτίου 1958. Το Εθνικό Δημοκρατικό Κόμμα Συμφιλίωσης ήταν ο νικητής των βουλευτικών εκλογών του 1958, του 1959 (16 Δεκεμβρίου) και του 1961 (3 Δεκεμβρίου). Ο Ιντίγορας ανατράπηκε από τον υπουργό του επί της Αμύνης, Ενρίκε Περάλτα. Στις 24 Μαΐου 1964 έγιναν εκλογές για Συντακτική Συνέλευση. Στις εκλογές εκείνες από 10 έδρες κατέλαβαν το Κίνημα Εθνικής Απελευθέρωσης και το Επαναστατικό Κόμμα, παρότι 60 βουλευτές διορίστηκαν από τη στρατιωτική κυβέρνηση. Γενικές εκλογές έγιναν στις 6 Μαρτίου 1966. Πρόεδρος εξελέγη από το Κογκρέσο στις 10 Μαΐου ο μη στρατιωτικός Χούλιο Σέζαρ Μοντενέγρο από το Επαναστατικό Κόμμα, το οποίο κατέλαβε 29 έδρες στο Κογκρέσο στις βουλευτικές εκλογές. Την περίοδο 1970-1986 κυβέρνησαν στρατιωτικοί, που διεξήγαγαν εκλογές. Την 1η Μαρτίου 1970 έγιναν γενικές εκλογές και πρόεδρος αναδείχθηκε ξανά από το Κογκρέσο (21 Μαρτίου) ο προηγηθείς στον πρώτο γύρο, Κάρλος Μανουέλ Αράνα Οσόριο. Ο συνασπισμός Εθνικού Απελευθερωτικού Κινήματος-Θεσμικού Δημοκρατικού Κόμματος αναδείχθηκε νικητής των βουλευτικών εκλογών του 1970 με 31 έδρες επί συνόλου 55 όπως και των επόμενων γενικών εκλογών (3 Μαρτίου 1974). Πρόεδρος εξελέγη από το Κογκρέσο στις 12 Μαρτίου ο νορβηγικής καταγωγής Κιελ Εουχένιο Λαουγκερούντ Γκαρσία. Στις 5 Μαρτίου 1978 έγιναν ξανά γενικές εκλογές με νικητή το Εθνικό Απελευθερωτικό Κίνημα και πρόεδρος εν τέλει εξελέγη από το Κογκρέσο ο Φερνάντο Ρομέο Λουκάς Γκαρσία. Ο διάδοχος του τελευταίου Άνχελ Ανίμπαλ Γκεβάρα, ανακηρύχθηκε νικητής των προεδρικών εκλογών που έγιναν στις 7 Μαρτίου 1982. Λίγο πριν την ανάληψη των καθηκόντων του (1η Ιουλίου), στρατιωτικό πραξικόπημα εκδηλώθηκε στις 23 Μαρτίου 1982 και την εξουσία κατέλαβε τριμελής χούντα, υπό τον στρατηγό Εφρέν Ρίος Μοντ. Ο Ρίος Μοντ ανατράπηκε με τη σειρά από τον αξιωματικό του, Όσκαρ Ουμπέρτο Μεχία Βίκτορες. Ο Μεχία επέτρεψε την αποκατάσταση στη δημοκρατία, διοργανώνοντας εκλογές για Συντακτική Συνέλευση (1η Ιουλίου 1984) με νικήτρια την Εθνική Ένωση Κέντρου. Οι επόμενες γενικές εκλογές έγιναν στις 3 Νοεμβρίου 1985 με τον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών στις 8 Δεκεμβρίου. Η μετάβαση στη σύγχρονη δημοκρατία έγινε με την εκλογή του Βινίσιο Σερέσο στον δεύτερο γύρο των εκλογών του 1985 με ποσοστό 68,37%. Το κόμμα του, η Γουατεμαλανή Χριστιανοδημοκρατία, κέρδισε 51 από τις συνολικά 100 έδρες του Κογκρέσου. Η ορκωμοσία του Σερέσο έγινε στις 14 Ιανουαρίου 1986. Στις 11 Νοεμβρίου 1990 έγιναν γενικές εκλογές, με νικητή στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών (6 Ιανουαρίου 1991) με ποσοστό 68,1% τον Χόρχε Σεράνο (Κίνημα της Δράσης για Αλληλεγγύη). Στις βουλευτικές εκλογές, πρώτευσε η Εθνική Ένωση Κέντρου. Στις 25 Μαΐου 1993 ο Σεράνο προκάλεσε πολιτική κρίση, επιχειρώντας αυτοπραξικόπημα, αναστέλλοντας παράνομα το σύνταγμα και διαλύοντας το κογκρέσο. Έπειτα από αντιδράσεις από το λαό, τον Τύπο, το Συνταγματικό Δικαστήριο και διεθνείς πιέσεις, ο Σεράνο εξαναγκάστηκε σε παραίτηση την 1η Ιουνίου 1993 και εγκατέλειψε τη χώρα.Το Κογκρέσο εξέλεξε τελικά πρόεδρο το Ραμίρο ντε Λεόν Καρπίο στον δεύτερο γύρο, στις 5 Ιουνίου 1993. Βουλευτικές εκλογές έγιναν στις 14 Αυγούστου 1994, με το Γουατεμαλανό Ρεπουμπλικανικό Μέτωπο να αναδεικνύεται νικητής. Οι επόμενες γενικές εκλογές έγιναν στις 12 Νοεμβρίου 1995 και πρόεδρος εξελέγη στον δεύτερο γύρο στις 7 Ιανουαρίου 1996 ο Άλβαρο Αρσού με ποσοστό 51,2% από το Κόμμα Εθνικής Προόδου, το οποίο κέρδισε 43 επί συνόλου 80 εδρών στις ταυτόχρονες βουλευτικές εκλογές. Στις 7 Νοεμβρίου 1999 έγιναν γενικές εκλογές, με τον Αλφόνσο Πορτίλο να εκλέγεται πρόεδρος στον δεύτερο γύρο στις 26 Δεκεμβρίου με ποσοστό 68,3% και το κόμμα του (Γουατεμαλανό Ρεπουμπλικανικό Μέτωπο) να κερδίζει τις βουλευτικές εκλογές, καταλαμβάνοντας 63 έδρες από τις 113 συνολικά στο Κογκρέσο. Οι γενικές εκλογές του 2003 έγιναν στις 9 Νοεμβρίου 2003 με τον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών να διεξάγεται στις 28 Δεκεμβρίου. Πρόεδρος εξελέγη ο Όσκαρ Μπέρχερ από το Μεγάλο Εθνικό Συνασπισμό λαμβάνοντας 54% των ψήφων και επικρατώντας του πρώην προέδρου Άλβαρο Κολόμ. Ο Μπέρχερ ορκίστηκε στις 14 Ιανουαρίου 2004. Στις προεδρικές εκλογές στις 4 Νοεμβρίου 2007 (2ος γύρος), Πρόεδρος εξελέγη με 52,8% ο Άλβαρο Κολόμ, μέλος του κεντροαριστερού κόμματος Εθνική Ένωση για την Ελπίδα, έναντι 47,2% για τον Ότο Πέρες Μολίνα. Οι γενικές εκλογές του 2011 διεξήχθησαν στις 11 Σεπτεμβρίου (ο πρώτος γύρος των προεδρικών εκλογών και οι βουλευτικές) και στις 6 Νοεμβρίου 2011 (ο δεύτερος γύρος των προεδρικών εκλογών). Νικητής και πρόεδρος στον δεύτερο γύρο με ποσοστό 54% αναδείχθηκε ο πρώην στρατηγός Ότο Πέρες Μολίνα, από το Πατριωτικό Κόμμα. Δεύτερος ήταν ο Μανουέλ Μπαλντισόν από την Ανανεωτική Δημοκρατική Ελευθερία με 46,2%. Στις βουλευτικές εκλογές, το Πατριωτικό Κόμμα κέρδισε 56 έδρες, ενώ ο Συνασπισμός Εθνική Ενότητα-Ελπίδα και Μέγας Εθνικός Συνασπισμός κατέλαβαν 48 έδρες. Με δημοψήφισμα που έγινε στις 25 Μαΐου 1935 υπερψηφίστηκε η παράταση της θητείας του προέδρου Ούμπικο ως και το 1943. Το 99,8% των πολιτών ενέκριναν την πρόταση. Το δημοψήφισμα του 1954 έγινε ταυτόχρονα με τις βουλευτικές εκλογές στις 10 Οκτωβρίου 1954. Το 99,92% των πολιτών υπερψήφισαν τον Κάρλος Καστίλο Άρμας για πρόεδρο. Έπειτα από την πολιτική κρίση του 1993, έγινε δημοψήφισμα για νέο σύνταγμα στις 30 Ιανουαρίου 1994, που υπερψηφίστηκε από το 83,9% των ψηφοφόρων. Αποφασίστηκε έτσι η μείωση της θητείας της τότε κυβέρνησης και η διεξαγωγή εκλογών εντός του έτους. Στις 16 Μαΐου 1999 διεξήχθη δημοψήφισμα για σύνταγμα, με ελάχιστη συμμετοχή (18,6%). Οι συμμετέχοντες καταψήφισαν και τις 4 προτάσεις, που αφορούσαν τον προσδιορισμό των δικαιωμάτων των πολιτών, τον επαναπροσδιορισμό του στρατού και τις μεταρρυθμίσεις στην εκτελεστική εξουσία και στη δικαιοσύνη. Σε δημοψήφισμα που διεξήχθη στη χώρα στις 15 Απριλίου 2018, οι πολίτες υπερψήφισαν σε ποσοστό 95,8% την πρόταση να τεθεί στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης η συνοριακή διαμάχη της Γουατεμάλας με το Μπελίσε.