Ντέρμπι Άρης - ΠΑΟΚ (ποδόσφαιρο)

Το ντέρμπι ανάμεσα στον Άρη και στον ΠΑΟΚ (ή και ντέρμπι της Θεσσαλονίκης), είναι η αθλητική αναμέτρηση ανάμεσα στους δύο προαναφερθέντες συλλόγους σε όλα τα ομαδικά αθλήματα, αλλά κυρίως αφορά στο ποδόσφαιρο. Στο παρελθόν, και κυρίως κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1980 και στο ξεκίνημα της δεκαετίας του 1990, εξαιρετικά ενδιαφέρουσες υπήρξαν οι αναμετρήσεις των δύο συλλόγων και στο μπάσκετ, ενδιαφέρον που όμως έχει ατονήσει σταδιακά με την πάροδο των χρόνων. Αντιθέτως, στα ποδοσφαιρικά δρώμενα της Ελλάδας, το ντέρμπι ΠΑΟΚ - Άρη εξακολουθεί να παραμένει ενδιαφέρον, παρά το γεγονός ότι δεν είναι σύνηθες οι δύο ομάδες να διεκδικούν ταυτόχρονα το πρωτάθλημα, ώστε οι μεταξύ τους αναμετρήσεις να είναι θεωρητικά αυτές που θα μπορούσαν να κρίνουν ακόμα και τον τίτλο του πρωταθλητή. Το ντέρμπι αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την πόλη της Θεσσαλονίκης, δεδομένου ότι οι δύο σύλλογοι εδρεύουν σ' αυτήν, καθώς και γενικότερα για τη Βόρεια Ελλάδα, όπου οι δύο ομάδες διαθέτουν πολλούς οπαδούς ανά την επικράτεια της. Το τοπικό αυτό ντέρμπι έχει μακρές ιστορικές ρίζες που ανάγονται στα μέσα της δεκαετίας του 1920 με τον Άρη, που είχε ως βάση την "ελίτ" περιοχή της Αγίας Τριάδας - Εξοχών, να εκφράζει κατά κύριο λόγο την αστική τάξη της Θεσσαλονίκης και τον ΠΑΟΚ το προλεταριακό της στοιχείο.

 Επιχειρώντας κανείς να ορίσει μια ενδεικτική ανθρωπογεωγραφία των φιλάθλων της Θεσσαλονίκης, θα παρατηρούσε ότι στο κέντρο της πόλης οι οπαδοί των δύο ομάδων είναι περίπου μοιρασμένοι. Πέραν αυτού, παραδοσιακές "αρειανές" περιοχές θεωρούνται η Αγία Τριάδα (Φάληρο-Ιπποκράτειο), η Ανάληψη, το Ντεπώ και βέβαια η Χαριλάου. Μολονότι εδρεύει στην Τούμπα και χωρίς να αμφισβητείται η συνολική αριθμητική του υπεροχή, οι περιοχές στις οποίες συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ποσοστό του ο ΠΑΟΚ, είναι οι δυτικές συνοικίες (Σταυρούπολη, Νεάπολη, Κορδελιό, Αμπελόκηποι κλπ). Άρης και ΠΑΟΚ έχουν αναμετρηθεί προπολεμικά, αλλά και στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, πάρα πολλές φορές μεταξύ τους, καθώς πριν την ίδρυση της Α' εθνικής μετείχαν στο τοπικό πρωτάθλημα της Ένωσης Ποδοσφαιρικών Σωματείων Μακεδονίας (ΕΠΣΜ), αλλά και κατά τα τελευταία χρόνια των Πανελληνίων Πρωταθλημάτων ξανασυναντήθηκαν αρκετές φορές και στην τελική του φάση, καθώς έχει συμβεί να κερδίσουν την πρόκριση αμφότεροι. Αρκετές είναι οι αναμετρήσεις τους και στη διοργάνωση του Κυπέλλου Ελλάδας, όπου μάλιστα δύο φορές έτυχε να αναμετρηθούν στον τελικό. Το 1970 οπότε και νίκησε ο Άρης με σκορ 1–0 (μοναδική κατάκτηση κυπέλλου για τον Άρη μέχρι στιγμής) και 33 χρόνια αργότερα, το 2003, οπότε και ήταν η σειρά του ΠΑΟΚ να νικήσει με το ίδιο σκορ. Ανάμεσα στις δύο ομάδες έχει υπάρξει και μία πληθώρα φιλικών αγώνων, είτε μέσω συμμετοχών σε τουρνουά τα οποία ήταν πολύ διαδεδομένα προπολεμικά και στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια (Κύπελλο Χριστουγέννων, Κύπελλο Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης κλπ.), είτε σε μεμονωμένους αγώνες. Κατά τη δεκαετία του 1980 μάλιστα, ΠΑΟΚ και Άρης έπαιζαν σχεδόν κάθε χρόνο φιλικούς αγώνες προετοιμασίας. Για τελευταία φορά σε φιλικό αγώνα ως σήμερα, αναμετρήθηκαν το καλοκαίρι του 2002. Από το 1951 έδρα του Άρη είναι το Γήπεδο Κλεάνθης Βικελίδης, ενώ από το 1959 έδρα του ΠΑΟΚ είναι το Γήπεδο της Τούμπας. Τα δύο γήπεδα βρίσκονται σχετικά κοντά στο ανατολικό τμήμα της πόλης (αντίστοιχα στην 5η και 4η Δημοτική Κοινότητα του Δήμου Θεσσαλονίκης). Πριν τη μεταφορά των εδρών τους, τα παλαιότερα τους γήπεδα βρισκόταν επίσης σχετικά κοντά στο κέντρο της πόλης. Κατά τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια και μέχρι να χτιστεί το σημερινό γήπεδό του (τέλη 1951), ο Άρης χρησιμοποίησε ως έδρα το παλιό γήπεδο του ΠΑΟΚ, με αποτέλεσμα 16 συνεχόμενοι αγώνες ανάμεσα στις δύο ομάδες να διεξαχθούν σ' αυτό, εκ των οποίων στους 7 ο Άρης ήταν ο τυπικά γηπεδούχος. Πέρα από τις φυσικές τους έδρες, οι δύο ομάδες έχουν αναμετρηθεί επίσης δύο φορές στο Καυτανζόγλειο Στάδιο σε αγώνες Κυπέλλου, μία φορά στο Γήπεδο του Μακεδονικού λόγω ανακατασκευής του γηπέδου του Άρη και μία φορά στο Δημοτικό Στάδιο Τρικάλων λόγω τιμωρίας της έδρας του ΠΑΟΚ. Στην τελευταία περίπτωση, ήταν η μοναδική φορά που ΠΑΟΚ και Άρης αναμετρήθηκαν εκτός Θεσσαλονίκης. Τίτλοι των δύο ομάδων: Επιπρόσθετα, οι δύο ομάδες έχουν κατακτήσει τίτλους στις παρακάτω διοργανώσεις: σε περιφερειακό (Μακεδονία–Θράκη) ή τοπικό (ΧΑΝΘ, ΕΠΣΜ) επίπεδο και σε μια διακρατική διοργάνωση που έχει πλέον εγκαταλειφθεί (Κύπελλο Μεγάλης Ελλάδος). Στους πίνακες που ακολουθούν υπάρχει μία πλήρης και αναλυτική καταγραφή του συνόλου των επίσημων αγώνων μεταξύ του ΠΑΟΚ και του Άρη, χωρισμένη στις δύο κύριες περιόδους της εξέλιξης του ελληνικού ποδοσφαίρου, καθώς και συνολικές στατιστικές αναφορές και στοιχεία. Στον παρακάτω πίνακα αναφέρονται αναλυτικά οι μεγαλύτερες σε έκταση νίκες των δύο αντιπάλων, από 3 γκολ διαφορά και άνω. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Άρης έχει πετύχει την πλειοψηφία των μεγάλων σε έκταση νικών του πριν το 1950, ενώ ο ΠΑΟΚ έχει πετύχει το σύνολο των μεγάλων σε έκταση νικών του από το 1950 και μετά. Στον πίνακα παρακάτω αναφέρονται οι 10 μεταξύ τους αγώνες στους οποίους υπήρξε η μεγαλύτερη προσέλευση θεατών. Και οι δέκα αγώνες έγιναν τη δεκαετία 1970 – 1980. Στον παρακάτω πίνακα αναφέρονται οι 10 χρονιές με τον μεγαλύτερο μέσο όρο των εντός έδρας εισιτηρίων για τις δύο ομάδες στο Πρωτάθλημα της Α' Εθνικής. (Συμπεριλαμβάνονται αγώνες play off όποτε διεξήχθησαν). Δεν προσμετρώνται εισιτήρια για το Κύπελλο Ελλάδας και τα Κύπελλα Ευρώπης. Την περίοδο 1984–85 ο ΠΑΟΚ έδωσε λόγω τιμωρίας έναν αγώνα εκτός Θεσσαλονίκης (με τον Πιερικό στην Καβάλα). Την περίοδο 1987–88 ο ΠΑΟΚ έδωσε λόγω τιμωρίας δύο αγώνες εκτός Θεσσαλονίκης (με τον Εθνικό στα Τρίκαλα και με τον Ολυμπιακό στις Σέρρες). Την περίοδο 2009–10 ο Άρης έδωσε λόγω τιμωρίας έναν αγώνα στην έδρα του κεκλεισμένων των θυρών (με αντίπαλο τον Πανθρακικό). Ο αγώνας αυτός δεν προσμετράται στον μέσο όρο της χρονιάς εκείνης. Σημείωση 1: Ο αγώνας τελέσθηκε βάσει της προκήρυξης του Πρωταθλήματος ΕΠΣΜ για την άνοδο από τη Β' στην Α' κατηγορία. Σημείωση 2: Ο αγώνας διακόπηκε σε βάρος του ΠΑΟΚ στο 76' λόγω επεισοδίων. Το αποτέλεσμα παρέμεινε ως τελικό. Σημείωση 3: Ο ΠΑΟΚ κέρδισε τον αγώνα λόγω μη προσέλευσης του Άρη. Σημείωση 4: Ο αγώνας διακόπηκε σε βάρος του Άρη στο 74' λόγω επεισοδίων. Το αποτέλεσμα παρέμεινε ως τελικό. Σημείωση 5: Ο επαναληπτικός προημιτελικός αρχικά διεξήχθη στις 26 Μαρτίου 1950 και διακόπηκε στο 85', ενώ το σκορ ήταν 1–0 υπέρ του Άρη. Στο σημείο εκείνο ο ΠΑΟΚ σκόραρε, όμως ο διαιτητής δεν ήταν βέβαιος αν η μπάλα πέρασε τη γραμμή, όπως και ο αρμόδιος επόπτης. Έτσι διέκοψε τον αγώνα, όμως δεν συνέταξε φύλλο αγώνα. Ως εκ τούτου η ΕΠΟ θεώρησε τον αγώνα ως μη γενόμενο και όρισε την εκ νέου διεξαγωγή του, όπου ο Άρης νίκησε με σκορ 3–1. Σημείωση 6: Ο ΠΑΟΚ κατέκτησε την τρίτη θέση και προκρίθηκε στην τελική φάση του Πανελλήνιου Πρωταθλήματος, λόγω καλύτερου συντελεστή τερμάτων κατά τη διάρκεια του Πρωταθλήματος ΕΠΣΜ (16–8 έναντι 16–9 του Άρη). Σημείωση 1: Ο ΠΑΟΚ κατετάγη στην 7η θέση λόγω καλύτερου συντελεστή τερμάτων κατά τη διάρκεια του Πρωταθλήματος (32–32 έναντι 31–35 του Άρη). Σημείωση 2: Προκρίθηκε ο Άρης μετά από κλήρωση που διεξήχθη στα γραφεία της ΕΠΟ. Σημείωση 3: Ο αγώνας διακόπηκε σε βάρος του Άρη ένα λεπτό πριν από τη λήξη του αγώνα. Το αποτέλεσμα παρέμεινε ως τελικό. Σημείωση 4: Ο αγώνας είχε προγραμματιστεί να διεξαχθεί στις 20 Νοεμβρίου 1994. Λίγο πριν από την έναρξη του αγώνα σημειώθηκαν επεισόδια κι έτσι δεν ξεκίνησε. Διεξήχθη αργότερα, ανάμεσα στην 11η και τη 12η αγωνιστική. *Σύνολο τερμάτων: 267–266 (υπέρ του ΠΑΟΚ) Ο Κώστας Καλογιάννης, εκτός από τα 7 γκολ που πέτυχε ως παίκτης του ΠΑΟΚ κατά του Άρη, πέτυχε και άλλα δύο γκολ ως παίκτης του Άρη κατά του ΠΑΟΚ. Επίσης ο Γιώργος Κούτσης έχει σκοράρει μία φορά ως παίκτης του Άρη σε βάρος του ΠΑΟΚ και μία φορά ως παίκτης του ΠΑΟΚ σε βάρος του Άρη. • Σύνολο: ΠΑΟΚ 44 φορές ψηλότερα, Άρης 18 φορές ψηλότερα. Από τους παραπάνω ποδοσφαιριστές, οι Χρήστος Λαμπάκης και Αριστοτέλης Καρασαλίδης έχουν συμμετοχές με τη φανέλα του Άρη, αλλά με τον ΠΑΟΚ δεν αγωνίστηκαν ποτέ σε επίσημους αγώνες. Όμως έχουν υπάρξει σε αποστολές αγώνων και δηλώθηκαν στη δεκαοκτάδα (πάγκος). Το ακριβώς αντίστροφο ισχύει για τον Κυριάκο Σαββίδη. Εφημερίδα Μακεδονία: Τι θυμάται ένας παλιός φίλαθλος από τα ντέρμπι Άρη - ΠΑΟΚ Π. Θεοδωρίδης, Β. Κεχαγιάς, Αφιέρωμα στην ιστορία του Άρη και του ΠΑΟΚ, Εκπομπή "Εκατογραφία", ΕΡΤ3 Ιστορία Ι. Ν. Αγίας Τριάδας, αναφορά στον Άρη Θεσσαλονίκης Αρχειοθετήθηκε 2018-04-29 στο Wayback Machine. Ανδρέας Μπόμης «Γκολ 2000 Ένας αιώνας ποδόσφαιρο», Εκδόσεις Πελεκάνος, Αθήνα 1999 Γιώργος Κουσουνέλος «Η ιστορία του ελληνικού ποδοσφαίρου 1896 – 1985», Εκδόσεις Νικητόπουλος, Αθήνα 1985 Χρήστος Νεράντζης «Παγκόσμιο ποδόσφαιρο», Εκδόσεις Νάστου, Θεσσαλονίκη 1975 Ψηφιακό αρχείο εφημερίδας Αθλητική Ηχώ Ψηφιακή συλλογή εφημερίδων της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος www.soccerbase.gr (ιστοσελίδα διαθέσιμη μόνο σε συνδρομητές) Galanis Sports Data contra.gr: Τα ντέρμπι που έγραψαν ιστορία Ράδιο Θεσσαλονίκη: Στατιστικά ΠΑΟΚ - Άρης Αρχειοθετήθηκε 2012-10-27 στο Wayback Machine. Το καφενείο των φιλάθλων: Προϊστορία ΠΑΟΚ - Άρης