Βίοι Παράλληλοι

Βίοι Παράλληλοι είναι έργο του Έλληνα ιστορικού και βιογράφου Πλουτάρχου, που αποτελεί μια σειρά βιογραφιών διάσημων Ελλήνων και Ρωμαίων, διευθετημένων ανά ζεύγη, έτσι ώστε να δίνεται έμφαση στις κοινές ηθικές τους αξίες ή αποτυχίες. Οι διασωθέντες Βίοι περιλαμβάνουν 23 ζεύγη βιογραφιών, ενός Έλληνα και ενός Ρωμαίου, όπως επίσης και τέσσερις μεμονωμένους βίους. Στα περισσότερα από τα ζεύγη ακολουθεί σύγκριση των δύο προσωπικοτήτων. Ο Πλούταρχος στο έργο του ξεκαθαρίζει ότι, τον ενδιαφέρει το ήθος και ο χαρακτήρας των διάσημων ανδρών και όχι οι μάχες ή άλλα ιστορικά γεγονότα στα οποία έλαβαν μέρος. Το έργο του Βίος Αλεξάνδρου είναι μία από τις πέντε δευτερογενείς πηγές για τον Μακεδόνα βασιλέα και περιλαμβάνει ανέκδοτα και περιγραφές περιστατικών που δεν περιλαμβάνονται σε καμία άλλη πηγή. Κατά τον ίδιο τρόπο, ο βίος του Νουμά Πομπίλιου, ενός αρχαίου Ρωμαίου βασιλέα, περιέχει επίσης μοναδικές πληροφορίες για το πρώιμο ρωμαϊκό ημερολόγιο.

 Ο Πλούταρχος όπως εξηγεί στην πρώτη παράγραφο του έργου του Βίος Αλεξάνδρου, ενδιαφέρεται περισσότερο για τον χαρακτήρα (ψυχή) των διάσημων ανδρών (με όλες τις αρετές και τα ελαττώματά τους) και όχι για την ιστορία, παραλληλίζοντας τον εαυτό του με ζωγράφο που δίνει μεγαλύτερη έμφαση στο πρόσωπο παρά σε όλα τα υπόλοιπα μέρη. ἐν τούτῳ τῷ βιβλίῳ γράφοντες, διὰ τὸ πλῆθος τῶν ὑποκειμένων πράξεων οὐδὲν ἄλλο προεροῦμεν ἢ παραιτησόμεθα τοὺς ἀναγινώσκοντας, ἐὰν μὴ πάντα μηδὲ καθ’ ἕκαστον ἐξειργασμένως τι τῶν περιβοήτων ἀπαγγέλλωμεν, ἀλλ’ ἐπιτέμνοντες τὰ πλεῖστα, μὴ συκοφαντεῖν. (2) οὔτε γὰρ ἱστορίας γράφομεν, ἀλλὰ βίους, οὔτε ταῖς ἐπιφανεστάταις πράξεσι πάντως ἔνεστι δήλωσις ἀρετῆς ἢ κακίας, ἀλλὰ πρᾶγμα βραχὺ πολλάκις καὶ ῥῆμα καὶ παιδιά τις ἔμφασιν ἤθους ἐποίησε μᾶλλον ἢ μάχαι μυριόνεκροι καὶ παρατάξεις αἱ μέγισται καὶ πολιορκίαι πόλεων. (3) ὥσπερ οὖν οἱ ζῳγράφοι τὰς ὁμοιότητας ἀπὸ τοῦ προσώπου καὶ τῶν περὶ τὴν ὄψιν εἰδῶν οἷς ἐμφαίνεται τὸ ἦθος ἀναλαμβάνουσιν, ἐλάχιστα τῶν λοιπῶν μερῶν φροντίζοντες, οὕτως ἡμῖν δοτέον εἰς τὰ τῆς ψυχῆς σημεῖα μᾶλλον ἐνδύεσθαι, καὶ διὰ τούτων εἰδοποιεῖν τὸν ἑκάστου βίον, ἐάσαντας ἑτέροις τὰ μεγέθη καὶ τοὺς ἀγῶνας. Οι βιογραφούμενοι είναι : Αλέξανδρος - Ιούλιος Καίσαρ Θησεύς - Ρωμύλος Σόλων - Ποπλικόλας Θεμιστοκλής - Κάμιλλος Λυκούργος - Νουμάς Πομπίλιος Περικλής - Φάβιος Μάξιμος Αριστείδης - Κάτων Αλκιβιάδης - Κοριολανός Πελοπίδας - Μαρκέλος Άγις, Κλεομένης - Τιβέριος, Γάιος Τιμολέων - Αιμίλος Παύλος Κίμων - Λεύκιος Λούκουλος Πύρρος - Γάιος Μάριος Φιλοποίμην - Τίτος Φλαμίνιος Νικίας - Κράσσος Φωκίων - Κάτων ο νεότερος Δημοσθένης - Κικέρων Λύσανδρος - Σύλλας Αγησίλαος - Πομπήιος Ευμένης - Σερτώριος Δίων - Βρούτος Δημήτριος - Μάρκος Αντώνιος Άρατος και Αρταξέρξης - Γάλβας και Όθων Διάφορες έμμεσες πηγές και αναφορές, ακόμα και στα ίδια τα έργα του Πλούταρχου, κάνουν λόγω για περισσότερες βιογραφίες που αυτός συνέταξε. Πιστεύεται ότι αυτά είναι πάνω από δώδεκα. Η διαδικασία που ακολουθούσε ο Πλούταρχος ήταν να γράφει για τη ζωή ενός επιφανούς Έλληνα, στη συνέχεια να εντοπίζει κάποιον κατάλληλο Ρωμαίο και τέλος να συγκρίνει σύντομα τη ζωή τους. Στις μέρες μας μόνο 18 τέτοιες συγκρίσεις υπάρχουν και οι υπόλοιπες θεωρούνται χαμένες. Στους χαμένους βίους συγκαταλέγονται ο Ηρακλής, το πρώτο ζεύγος με τον Επαμεινώνδα και τον Οκταβιανό Αύγουστο, τα ζεύγη των τεσσάρων μεμονωμένων βιογραφιών και οι βίοι επιφανών Ρωμαίων όπως ο Οκταβιανός Αύγουστος, ο Κλαύδιος και ο Νέρων.