Μονή Ξηροποτάμου

Η Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Ξηροποτάμου είναι μία εκ των είκοσι μονών του Αγίου Όρους και κατατάσσεται όγδοη (8η) στην ιεραρχική τάξη των Αγιορείτικων Μονών. Καθηγούμενος της Ιεράς Μονής είναι ο Αρχιμανδρίτης Ιωσήφ Ξηροποταμινός.

 Ιδρύθηκε από τον μοναχό Παύλο Ξηροποταμινό που μόνασε την εποχή του Οσίου Αθανασίου τον Αθωνίτη, (τέλη του 10ου αιώνα). Η δε ακμή της οφείλεται στους Παλαιολόγους. Στη διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, κατά τον 16ο αιώνα στη Μονή αυτή στάθηκε μέγας ευεργέτης ο Σουλτάνος Σελίμ Β΄ που τη νίκη του εναντίον των Μαμελούκων της Τυνησίας, κατόπιν θαυματουργού εμφάνισης σαράντα πολεμιστών, την απέδωσε στους Αγίους τεσσαράκοντα μάρτυρες, προστάτες της Μονής. Το καθολικό της είναι αφιερωμένο στους Τεσσαράκοντα Μάρτυρες. Μεταξύ των κειμηλίων που φυλάσσονται στο Καθολικό συμπεριλαμβάνεται το μεγαλύτερο τεμάχιο Τιμίου Ξύλου που υπάρχει στον κόσμο (Έχει μήκος 31 εκατοστά, πλάτος 16 και πάχος 25 εκατοστά. Κατά μία παράδοση είναι δώρο του αυτοκράτορα Ρωμανού A', ενώ κατά μία άλλη αποτελεί αφιέρωμα της Αυτοκράτειρας Πουλχερίας), άλλα μικρότερα τεμάχια του ίδιου ξύλου, λειψανοθήκη με οστά των Αγίων Σαράντα και άλλες με λείψανα αγίων. Η μονή διαθέτει πολλά και αξιόλογα κειμήλια. Φυλάσσεται επίσης μέρος από τα δώρα των Mάγων που προσκύνησαν τη γέννηση του Χριστού, τμήμα από τον Ακάνθινο Στέφανο, το Σπόγγο και τη Χλαμύδα. Σε λειψανοθήκες, βρίσκονται τα λείψανα εξήντα ενός Αγίων. Η μονή Ξηροποτάμου έχει συνολικά εντός και εκτός του μοναστηριακού της συγκροτήματος 16 παρεκκλήσια. Μέσα είναι επτά από τα οποία τα 5 είναι αγιογραφημένα. Στο Καθολικό αμφίπλευρα της λιτής υπάρχουν δύο αγιογραφημένα παρεκκλήσια των Αρχαγγέλων και των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. Από αυτά, που βρίσκονται στις πτέρυγες της μονής, τοιχογραφημένο είναι εκείνο της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού στη νοτιοδυτική γωνία. Τα υπόλοιπα φέρουν μόνον φορητές εικόνες και είναι του Προδρόμου και των Εισοδίων της Θεοτόκου στη δυτική πτέρυγα, και του Αγίου Θεοδοσίου και του Αγίου Γεωργίου στην ανατολική πτέρυγα της μονής. Έξω από τη μονή βρίσκονται τα άλλα εννέα παρεκκλήσια. Το κοιμητήριο της μονής Ξηροποτάμου είναι αφιερωμένο στους Άγιους Πάντες . [ Σχετικά με το όνομα και την ίδρυση της Ιεράς Μονής Ξηροποτάμου , τόσο στην Βόρειο Εύβοια όσο και στην Σκόπελο υπάρχει μέχρι σήμερα η λαϊκή παράδοση που θέλει την ίδρυση της Μονής από μοναχούς της περιοχή Ξηροπόταμος της Βόρειας Εύβοιας και από την Σκόπελο .Πιο συγκεκριμένα Οι Ιστορικές πηγές αναφέρουν την ύπαρξη από τους πρώτους Χριστιανικούς χρόνους ,Ρωμαϊκή περίοδος 2-3 αιών., την ίδρυση μιας από τις πρώτες Χριστιανικές Επισκοπές ,την Επισκοπή Ωρεός . Η Επισκοπή αυτή ,σύμφωνα με τα γεωγραφικά στοιχεία των ιστορικών δεδομένων βρισκόταν ακριβώς απέναντι από την Σκόπελο , ο Άγιος Ρηγίνος , Επίσκοπος της Σκοπέλου ( και Προστάτης της ) πολλές φορές για την μετακίνησή του από και προς την αγαπημένη του Σκόπελο χρησιμοποιούσε το λιμάνι στον Ξηροπόταμο , όπου είναι και η κοντινότερη απόσταση μεταξύ Βόρειας Εύβοιας και Σκοπέλου .Ο Ξηροπόταμος ή Ασπροπόταμος δεν είναι άλλος από το φημισμένο Κάλλαντα ποταμό του Στράβωνα . Στην περιοχή του Ξηροποτάμου και στην ευρύτερη περιοχή μέχρι το 145 π,χ ήταν ο Ωρεός ,τον οποίο κατέστρεψαν και λαφυραγώγησαν οι Ρωμαίοι .Η ευρύτερη περιοχή ,σημερινό Δ.Δ. Παπάδων , έκτασης 36 τ.χλμ. ήταν από το 446 π,χ, δημόσια έκταση καθώς οι Αθηναίοι είχαν " δεσμεύσει " τις περιουσίες των πρώην εκδιωχθέντων κατοίκων της αρχαίας Ιστιαίας , έτσι από τους πρώτους Χριστιανικούς χρόνους άρχισαν να δημιουργούνται στη περιοχή και στις θέσεις των δεκάδων Ιερών που υπήρχαν από την προηγούμενη Θρησκεία μοναστικά κέντρα ,τα οποία με την συμπαράσταση και του Αγίου Ρηγίνου δημιούργησαν την Επισκοπή Ωρεός . Κατά 850-900 μ,χ, μοναχοί από την μοναστική κοινότητα του Ξηροποτάμου μαζί με μοναχούς από μοναστικές κοινότητες της Σκοπέλου και με την συμπαράσταση Αρχιμαστόρων και τεχνιτών οικοδόμων από την Σκόπελο και την Σκιάθο ,μετέβησαν στο Άγιο Όρος ( Άθως τότε , που ακόμα διατηρούσε Ιερά της προηγούμενης θρησκείας ) και πάνω στα ερείπια κατεστραμμένου ειδωλολατρικού ναού ,οικοδόμησαν μια Νέα Χριστιανική Μονή ( από τις πρώτες Χριστιανικές ) και έδωσαν το όνομα Μονή Ξηροποτάμου . Ο Βυζαντινός Αυτοκράτορας Αλέξιος Α΄ Κομνηνός ,έδωσε Τίτλους στην Μονή και της παραχώρησε το δικαίωμα χρήσης και εκμετάλλευσης της Κρατικής έκτασης του σημερινού χωριού Παπάδες.. Η Επισκοπή Ωρεός της Βόρειας Εύβοιας και η μονή Ξηροποτάμου του Αγίου Όρους είχαν μια ιδιαίτερη σχέση ,όπως μας αναφέρουν ιστορικές πηγές με αποτέλεσμα στο πέρασμα του χρόνου η Επισκοπή Ωρεός να θεωρείται τμήμα της . Κατά την διάρκεια της Φραγκοκρατίας (1204-1470 ) ,εκδιώχθηκαν οι μοναχοί και επέστρεψαν στο ΄Αγιο Όρος .( Οι Φράγκοι δημιούργησαν στην περιοχή τη δικιά τους Καθολική Επισκοπή ). Κατά την διάρκεια της Οθωμανικής Κυριαρχίας η περιοχή δόθηκε ξανά στην Μονή Ξηροποτάμου για εκμετάλλευση ( Η επισκοπή Ωρεός είχε καταργηθεί ) μέχρι το 1800 μ,χ, που παραχωρήθηκε στον Αλή Πασά ,ο οποίος εκδίωξε τους μοναχούς για να εκμεταλλευτεί ο ίδιος την περιοχή . Το 1833 με την σύσταση του Νέου Ελληνικού Κράτους η περιοχή περιήλθε στην δικαιοδοσία του Ελληνικού Κράτους ,προς δυσμένεια των μοναχών . Στα Ιστορικά Αρχεία τόσο της Μονής Ξηροποτάμου όσο και της Μονής Βατοπεδίου υπάρχουν στοιχεία ότι στις δυο αυτές Μονές φυλάσσονται αντικείμενα από την Αρχαία Ιστιαία ,αυτό είναι βασικό στοιχείο τεκμηρίωσης της λαϊκής παράδοσης που μας διηγείται την ίδρυση της Μονής Ξηροποτάμου του Αγίου Όρους από μοναχούς της περιοχής Ξηροπόταμος της Βόρειας Εύβοιας. Άρα αυτή η περιοχή ταυτίζεται με την Πάλαι Ποτέ Διαλαμψάσης Επισκοπής Ωρεός δηλαδή του αρχαίου Ωρεός και της αρχαίας Ιστιαίας. Στις μέρες μας, στην Ιερά Μονή Ξηροποτάμου εγκαταβιώνουν (μοναστηριακοί και εξαρτηματικοί) περίπου είκοσι πέντε μοναχοί. Στην Ιερά Μονή αξίζει να επισκεφθούν οι προσκυνητές το καθολικό με τις τοιχογραφίες του 1783, το μοναδικό σωζόμενο πρόπλασμα του καθολικού και στο ιερό σκευοφυλάκιο το δίσκο της Πουλχερίας. Καισάριος Δαπόντες εκ Σκοπέλου: Το 1757 ταξίδεψε στο Άγιο Όρος και προσεχώρησε στη Μονή Ξηροποτάμου. Τα επόμενα χρόνια περιόδευσε σε περιοχές της Ελλάδας και στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες για να συγκεντρώσει χρήματα για τη Μονή. Επέστρεψε στο Άγιο Όρος το 1765 και έμεινε στις Μονές Ξηροποτάμου και Κουτλουμουσίου μέχρι το 1757, όταν επέστρεψε στην Μονή Ευαγγελίστριας στη Σκόπελο μέχρι το 1784. Εκείνη τη χρονιά επέστρεψε στη Μονή Ξηροποτάμου και λίγους μήνες μετά πέθανε. Χειρόγραφά του φυλάσσονται στη Βιβλιοθήκη της Μονής. Γουναρίδης, Πάρις (1989). «Ο Άγιος Παύλος και η μονή Ξηροποτάμου». Βυζαντινά Σύμμεικτα 8: 135–142. http://dx.doi.org/10.12681/byzsym.727. Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Xiropotamou monastery στο Wikimedia Commons