Μπεν Χουρ (ταινία)

Το Μπεν Χουρ (πρωτότυπος τίτλος: Ben-Hur) είναι μια αμερικάνικη επική ταινία του 1959, σκηνοθετημένη από τον Γουίλιαμ Γουάιλερ, με σενάριο από τον Καρλ Τάνμπεργκ βασισμένο στο πασίγνωστο ομώνυμο μυθιστόρημα του Λιου Ουάλλας. Πρόκειται για μία από τις καλύτερες θρησκευτικές κινηματογραφικές ταινίες με τον ιδιαίτερο πομπώδη χαρακτήρα που έχουν γυριστεί. Το επικό δράμα βραβεύτηκε με 11 Όσκαρ, τα περισσότερα που έχει κερδίσει ποτέ ταινία. Το 2004 η ταινία χαρακτηρίστηκε από τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου ως «πολιτιστικά, αισθητικά και ιστορικά σημαντική» και επιλέχθηκε να ενταχθεί στο Εθνικό Μητρώο Κινηματογράφου των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής.

 Η ταινία αρχίζει να διαδραματίζεται στο έτος 26 μ.Χ., στην ακμή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο Ιούδας Μπεν Χουρ είναι γιος μιας πλούσιας οικογένειας. Ζει στην Ιερουσαλήμ μαζί με τη μητέρα του Μίριαμ, την αδερφή του Τιρζά, τον δούλο τους Σιμωνίδη και την κόρη του Σιμωνίδη, την Εσθήρ, η οποία αγαπάει τον Ιούδα, αλλά διατηρεί και άλλο δεσμό. Ο παιδικός φίλος του Ιούδα, ο Μεσάλας κατέχει αξιόλογη θέση στον ρωμαϊκό στρατό. Οι διαφορετικές ιδεολογίες τους προκαλούν ρήξη. Στην παρέλαση για την υποδοχή του νέου κυβερνήτη της Ιουδαίας Βαλέριου Γκράτου, κεραμίδια πέφτουν τυχαία από το σπίτι του Μπεν Χουρ στο κεφάλι του Γκράτου. Ο Μεσάλας ξέρει ότι επρόκειτο για ατύχημα, αλλά συλλαμβάνει τον Ιούδα και φυλακίζει τη μητέρα του και την αδερφή του. Ο Ιούδας επιδιώκει να πάρει εκδίκηση. Καθώς αυτός και οι υπόλοιποι σκλάβοι οδεύουν προς τα πλοία, σταματούν στη Ναζαρέτ να ποτίσουν τα άλογα των Ρωμαίων. Ζητάει απεγνωσμένα νερό, αλλά ο στρατηγός του το αρνείται. Καταρρέει, αλλά συνέρχεται όταν του δίνει νερό ο Ιησούς Χριστός. Μετά από 3 χρόνια ως σκλάβος γαλέρων, ο Ιούδας εργάζεται στη γαλέρα του Ρωμαίου πρόξενου Κουίντου Άρριου, στον οποίο ανατέθηκε η καταστροφή ενός μακεδονικού στόλου. Αναγνωρίζει την υπακοή του Ιούδα και του προσφέρει εκπαίδευση ως οδηγός άρματος, με τον ίδιο να αρνείται. Όταν ο ρωμαϊκός στόλος αντιμετωπίζει τους Μακεδόνες, ο Άρριος ζητάει να δεθούν όλοι οι κωπηλάτες εκτός του Μπεν Χουρ. Η γαλέρα του δέχεται επίθεση με έμβολο πλοίου και βουλιάζει, αλλά ο Ιούδας λύνει τους κωπηλάτες και σώζει τον Άρριο. Αυτός πιστεύει ότι ηττήθηκαν, και προσπαθεί να αυτοκτονήσει με το σπαθί του, με τον Ιούδα να τον εμποδίζει. Στον Άρριο αποδίδεται η νίκη των Ρωμαίων. Ο Άρριος ζητάει από τον αυτοκράτορα Τιβέριο να ελευθερώσει τον Μπεν Χουρ. Αφού περάσει μια χρονιά, ο Μπεν Χουρ γυρίζει στην Ιουδαία. Καθ' οδόν συναντάει τον Μπαλτάζαρ και τον Άραβα σεΐχη Ιλντερίμ. Βλέποντας ο σεΐχης την εξέλιξη του Ιούδα ως αρματηλάτη, του ζητάει να οδηγήσει την άμαξά του των 4 αλόγων, σε έναν αγώνα παρουσία του νέου κυβερνήτη της Ιουδαίας, Ποντίου Πιλάτου. Ο Ιούδας αρνείται, αλλά άλλαξε γνώμη όταν έμαθε ότι θα αγωνιστεί και ο άλλοτε φίλος του Μεσάλα. Γυρίζει στο σπίτι του στην Ιερουσαλήμ. Συναντά την Εσθήρ και μαθαίνει πως αυτή ακόμα τον αγαπάει. Επισκέπτεται τον Μεσάλα και απαιτεί την ελευθέρωση της αδερφής του και της μητέρας του. Οι Ρωμαίοι μόλις πηγαίνουν στο κελί τους, είδαν ότι αυτές απέκτησαν λέπρα και τις έδιωξαν από την πόλη. Ζητούν από την Εσθήρ να κρύψει την αλήθεια και να πει στον Ιούδα ότι πέθαναν. Αυτή η λάθος αποκάλυψη πεισμώνει τον Ιούδα, ο οποίος θα προσπαθήσει να εκδικηθεί τον Μεσάλα στην αρματοδρομία. Στην κούρσα, ο Μεσάλας οδηγεί ένα ελληνικό άρμα με λεπίδες στους τροχούς, ώστε να διαλύσει τα άλλα άρματα. 5 αρματηλάτες τραυματίστηκαν και ο αγώνας παιζόταν πλέον ανάμεσα στον Μπεν Χουρ και τον Μεσάλα. Ο Μπεν Χουρ κερδίζει τον αγώνα, ενώ ο Ρωμαίος φίλος του πέφτει από το άρμα και τραυματίζεται θανάσιμα. Πριν πεθάνει λέει στον Ιούδα ότι ο αγώνας δεν τελείωσε και ότι μπορεί να βρει την οικογένειά του στην Κοιλάδα των Λεπρών. Ρίχνοντας την ευθύνη στους ρωμαϊκούς νόμους για τη μοίρα της οικογενείας του, ο Ιούδας απορρίπτει τη ρωμαϊκή υπηκοότητα. Μαθαίνοντας πως η αδερφή του πεθαίνει, μαζί με την Εσθήρ και τη μητέρα του, την πάνε να δει τον Χριστό, του οποίου η δίκη ενώπιον του Πιλάτου έχει ξεκινήσει. Καθώς ο Χριστός καταρρέει ενώ κουβαλά τον σταυρό του, ο Ιούδας τον αναγνωρίζει ως τον άνθρωπο που του έδωσε νερό χρόνια πριν, και ανταποδίδει την κίνηση. Βλέπει τη σταύρωση του Χριστού, ενώ μετά η μητέρα του και η αδερφή του θεραπεύονται ως εκ θαύματος στη διάρκεια της καταιγίδας που ακολούθησε τη Σταύρωση. Ισχυρίζεται ότι τον ένιωσε να παίρνει με τη φωνή το σπαθί από τα χέρια του και βλέπει χαρούμενος τη μητέρα του και την αδερφή του. Στην τελευταία σκηνή, ο Ποιμένας ακολουθείται από ένα κοπάδι προβάτων και ο ήλιος λάμπει πάνω από τον σταυρό του Ιησού. Η ταινία Μπεν Χουρ είναι μία από τις μεγαλύτερες επικές ταινίες στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου. Η οδύσσεια του Εβραίου άρχοντα, που σ' ένα γύρισμα της μοίρας γίνεται σκλάβος, ανακαλύπτει τον Χριστιανισμό, χάνει όλους τους δικούς του και μόνος πια κερδίζει τη μάχη με το πεπρωμένο σε μία ιστορική αρματοδρομία, παραμένει στη λίστα των πιο επιτυχημένων εμπορικά παραγωγών όλων των εποχών. Για τις ανάγκες της ταινίας κατασκευάστηκε μία πιστή αναπαράσταση της αρχαίας Ρώμης, σκηνικό που επισκέφθηκαν χιλιάδες επώνυμοι κατά τη διάρκεια του τουριστικού ταξιδιού τους στην Αιώνια Πόλη. Ο πλούτος, η ένταση της εικόνας, σκηνές ανεξίτηλα χαραγμένες στη μνήμη, όπως η σκηνή στη ρωμαϊκή γαλέρα ή η περίφημη αρματοδρομία, την οποία δεν είχε σκηνοθετήσει ο ίδιος ο Γουίλιαμ Γουάιλερ αλλά οι βοηθοί του, το θέαμα και ο Τσάρλτον Ίστον στον ρόλο του Μπεν Χουρ, καθώς και μία πλειάδα γνωστών πρωταγωνιστών, συνθέτουν μια ταινία-θρύλο. Όπως σχολιάζει ο Γιάννης Σολδάτος, πρόκειται για μια ταινία που "καθιερώθηκε στην κινηματογραφική πιάτσα σαν σκωπτικός χαρακτηρισμός της κινηματογραφικής σπατάλης". Ο Μπεν Χουρ ήταν υποψήφιος για 12 βραβεία Όσκαρ και τελικά κέρδισε 11. Κατέχει έτσι το ρεκόρ των περισσότερων Βραβείων Όσκαρ μαζί με τις ταινίες Ο άρχοντας των δαχτυλιδιών: Η επιστροφή του βασιλιά του 2003 και Τιτανικός του 1997. Η απονομή των Όσκαρ έγινε στις 4 Απριλίου του 1960. Οι κατηγορίες στις οποίες βραβεύτηκε η ταινία είναι οι εξής: Καλύτερη Ταινία Καλύτερη Σκηνοθεσία Α' Ανδρικός ρόλος Β' Ανδρικός ρόλος Καλύτερο Μοντάζ Καλύτερη Φωτογραφία Καλύτερη Καλλιτεχνική Διεύθυνση Καλύτερα Κοστούμια Καλύτερη Μουσική Επένδυση Καλύτερος Ήχος Καλύτερα Οπτικά ΕφέΕπίσης προτάθηκε για το Καλύτερο προσαρμοσμένο σενάριο Η ταινία Μπεν Χουρ προτάθηκε το 1960 για Χρυσές Σφαίρες σε πέντε κατηγορίες. Κέρδισε στις κατηγορίες Καλύτερη Ταινία (Δραματική), Β' Ανδρικός Ρόλος (Στίβεν Μπόιντ) και Καλύτερος Σκηνοθέτης. Ο Τσάρλτον Ίστον προτάθηκε για το βραβείο στην κατηγορία Α' Ανδρικός Ρόλος, το οποίο όμως έχασε. Alexander, Shana. "Will the Real Burt Please Stand Up?" Life (magazine). September 6, 1963. The Alfred I. Du Pont-Columbia University Survey of Broadcast Journalism. New York: Columbia University Graduate School of Journalism, Grosset & Dunlap. 1971. ISBN 978-0-448-00637-6. Altman, Rick (1992). Sound Theory, Sound Practice. Florence, Ky: Psychology Press. ISBN 978-0-415-90457-5. "An Actor to Watch." Coronet. January 1, 1959. Belton, John (2012). American Cinema/American Culture. New York: McGraw-Hill Higher Education. ISBN 978-0-07-744347-4. "Ben-Hur Rides a Chariot Again." Life. January 19, 1959. Block, Alex Ben· Wilson, Lucy Autrey (2010). George Lucas's Blockbusting: A Decade-by-Decade Survey of Timeless Movies Including Untold Secrets of Their Financial and Cultural Success. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-06-196345-2. Bret, David (2004). Rock Hudson. London: Robson Books. ISBN 978-1-86105-557-6. Brosnan, John (1976). Movie Magic: The Story of Special Effects in the Cinema. London: New American Library. ISBN 0-349-10368-2. Brownlow, Kevin (1968). The Parade's Gone By. Berkeley, California: University of California Press. ISBN 978-0-520-03068-8. Buford, Kate (2000). Burt Lancaster: An American Life. New York: Knopf. ISBN 0-679-44603-6. Canutt, Yakima· Drake, Oliver (1979). Stunt Man: The Autobiography of Yakima Canutt With Oliver Drake. Norman, Oklahoma: University of Oklahoma Press. ISBN 978-0-8061-2927-3. Casson, Lionel (1971). Ships and Seamanship in the Ancient World. Princeton, N.J.: Princeton University Press. ISBN 0-691-03536-9. Clark, Al (1983). Film Year Book: 1984. Ed. A. Clark. Pan Books. ISBN 978-0-907080-94-7. Cole, Clayton. "Fry, Wyler, and the Row Over Ben-Hur in Hollywood." Films and Filming. March 1959. Coughlan, Robert. "Lew Wallace Got Ben-Hur Going – and He's Never Stopped." Life. November 16, 1959. Cowley, Robert (2004). «Introduction». What Ifs? of American History: Eminent Historians Imagine What Might Have Been. New York: Penguin. ISBN 0-399-15091-9. Cyrino, Monica Silveira (2005). Big Screen Rome. Malden, Mass.: Blackwell. ISBN 978-1-4051-1683-1. Didinger, Ray· Macnow, Glen (2009). The Ultimate Book of Sports Movies: Featuring the 100 Greatest Sports Films of All Time. Philadelphia: Running Press. ISBN 978-0-7624-3921-8. Dillon-Malone, Aubrey (2010). Sacred Profanity: Spirituality at the Movies. Santa Barbara, Calif.: ABC-CLIO. ISBN 978-0-313-37922-2. Doherty, Thomas (2002). Teenagers And Teenpics: Juvenilization Of American Movies. Philadelphia: Temple University Press. ISBN 978-1-56639-945-6. Dowdy, Andrew (1973). The Films of the Fifties: The American State of Mind. New York: Morrow. ISBN 978-0-688-05198-3. Dunning, John D. (1995). «'Good Stuff' Never Changes: John D. Dunning». Στο: Oldham, Gabriella. First Cut: Conversations With Film Editors. Berkeley, Calif.: University of California Press. ISBN 0-520-07586-2. Eagan, Daniel (2010). America's Film Legacy: The Authoritative Guide to the Landmark Movies in the National Film Registry. New York: Continuum. ISBN 978-0-8264-2977-3. Eldridge, David (2006). Hollywood's History Films. London: I.B. Tauris. ISBN 978-1-84511-061-1. Eyman, Scott (1997). The Speed of Sound: Hollywood and the Talkie Revolution 1926–1930. New York: Simon and Schuster. ISBN 978-1-4391-0428-6. Feeney, F.X. "Ben-Gore: Romancing the Word With Gore Vidal." Written By. December 1997 – January 1998. Frayling, Christopher (2006). Spaghetti Westerns: Cowboys and Europeans From Karl May to Sergio Leone. London: I.B. Tauris. ISBN 978-1-84511-207-3. Freiman, Ray (1959). The Story of the Making of Ben-Hur: A Tale of the Christ, from Metro-Goldwyn-Mayer. New York: Random House. Gates, Phyllis (1988). My Husband, Rock Hudson. Headline Book Publishing. ISBN 978-0-7472-3146-2. Giddins, Gary (2010). Warning Shadows: Home Alone with Classic Cinema. New York: W. W. Norton. ISBN 978-0-393-33792-1. Haines, Richard W. (1993). Technicolor Movies: The History of Dye Transfer Printing. Jefferson, North Carolina: McFarland. ISBN 978-0-7864-1809-1. Hall, Sheldon· Neale, Stephen (2010). Epics, Spectacles, and Blockbusters: A Hollywood History. Detroit: Wayne State University Press. ISBN 978-0-8143-3008-1. Heater, Claude (2007). Fatal Flaws of the Most Correct Book on Earth. Maitland, Florida: Xulon Press. ISBN 978-1-60266-494-4. Herman, Jan (1997). A Talent for Trouble: The Life of Hollywood's Most Acclaimed Director, William Wyler. New York: Da Capo Press. ISBN 978-0-306-80798-5. Heston, Charlton (1995). In the Arena. New York: Simon & Schuster. ISBN 0-684-80394-1. Hezser, Catherine (2009). «Ben Hur and Ancient Jewish Slavery». A Wandering Galilean: Essays in Honour of Seán Freyne. Boston: Brill Academic Publishers. ISBN 978-90-04-17355-2. Hickman, Roger (2011). Miklós Rózsa's Ben-Hur: A Film Score Guide. Lanham, Md.: Scarecrow Press. ISBN 978-1-4616-6968-5. Hofler, Robert (2005). The Man who Invented Rock Hudson: The Pretty Boys and Dirty Deals of Henry Willson. New York: Carroll & Graf. ISBN 978-0-7867-1607-4. Joshel, Sandra R.· Malamud, Margaret· McGuire, Donald T. Jr. (2005). Imperial Projections: Ancient Rome in Modern Popular Culture. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-8268-5. Kaplan, Fred (1999). Gore Vidal: A Biography. New York: Doubleday. ISBN 0-385-47703-1. Kinn, Gail· Piazza, Jim (2008). The Academy Awards: The Complete Unofficial History. New York: Black Dog & Leventhal. ISBN 978-1-57912-772-5. Krämer, Peter (2005). The New Hollywood: From Bonnie and Clyde to Star Wars. London: Wallflower Press. ISBN 978-1-904764-58-8. Lennox, Doug (2010). Now You Know the Bible. Toronto: Dundurn Press. ISBN 978-1-55488-798-9. MacDonald, Laurence E. (1998). The Invisible Art of Film Music: A Comprehensive History. New York: Ardsley House. ISBN 978-0-8108-9058-9. Madsen, Axel (1973). William Wyler: The Authorized Biography. New York: Crowell. ISBN 978-0-690-00083-2. Magill, Frank Northen· Hanson, Stephen L.· Hanson, Patricia King (1981). Magill's Survey of Cinema: English Language Films, Second Series. Englewood Cliffs, New Jersey: Salem Press. ISBN 978-0-89356-232-8. McAlister, Melani (2005). Epic Encounters: Culture, Media, and U.S. Interests in the Middle East Since 1945. Berkeley, California: University of California Press. ISBN 978-0-520-24499-3. Monush, Barry (2003). Screen World Presents the Encyclopedia of Hollywood Film Actors: From the silent era to 1965. New York: Applause Theatre & Cinema Books. ISBN 978-1-55783-551-2. Morsberger, Robert Eustis· Morsberger, Katharine M. (1980). Lew Wallace, Militant Romantic. New York: McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-043305-2. Mustazza, Leonard (2006). The Literary Filmography: Preface, A-L. Jefferson, North Carolina: McFarland. ISBN 978-0-7864-2503-7. "On the Sound Track." Billboard. July 20, 1959. Otman, Waniss· Karlberg, Erling (2007). The Libyan Economy: Economic Diversification and International Repositioning. Berlin: Springer. ISBN 978-3-540-46460-0. Parish, James Robert· Mank, Gregory W.· Picchiarini, Richard (1981). The Best of MGM: The Golden Years (1928–59). Westport, Conn.: Arlington House. ISBN 0-87000-488-3. Pomerance, Murray (2005). American Cinema of the 1950s: Themes and Variations. New Brunswick, New Jersey: Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-3673-6. Powell, Nosher· Hall, William (2001). Nosher. John Blake Publishing, Limited. ISBN 978-1-85782-491-9. Pratt, Douglas (2004). Doug Pratt's DVD: Movies, Television, Music, Art, Adult, and More!, Volume 1. New York: UNET 2 Corporation. ISBN 1-932916-00-8. Pym, John (2002). Time Out Film Guide. London: Penguin. ISBN 0-14-029395-7. Raymond, Emilie (2006). From My Cold, Dead Hands: Charlton Heston and American Politics. Lexington, Kentucky: University Press of Kentucky. ISBN 0-8131-7149-0. Rode, Alan K. (2012). Charles McGraw: Biography of a Film Noir Tough Guy. Jefferson, North Carolina: McFarland. ISBN 978-1-4766-0035-2. Ross, Steven J. (2011). Hollywood Left and Right: How Movie Stars Shaped American Politics. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-518172-2. Rothwell, Kenneth S. (2004). A History of Shakespeare on Screen: A Century of Film and Television. New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-54311-8. Sandys, John (2006). Movie Mistakes Take 4. London: Virgin. ISBN 0-7535-1091-X. Segrave, Kerry (1999). Movies at Home: How Hollywood Came to Television. Jefferson, North Carolina: McFarland. ISBN 978-0-7864-0654-8. Sennett, Ted (1986). Great Movie Directors. New York: Abrams. ISBN 978-0-8109-0718-8. Solomon, Jon (2001). The Ancient World in the Cinema. New Haven, Connecticut: Yale University Press. ISBN 978-0-300-08337-8. Steinberg, Cobbett (1980). Film Facts. New York: Facts on File. ISBN 978-0-87196-313-0. Stempel, Tom (2001). American Audiences on Movies and Moviegoing. Lexington, Kentucky: University Press of Kentucky. ISBN 0-8131-2183-3. Stevens, George Jr. (2007). Conversations with the Great Moviemakers of Hollywood's Golden Age at the American Film Institute. Vintage. ISBN 978-1-4000-3314-0. Sultanik, Aaron (1986). Film, a Modern Art. New York: Associated University Presses. ISBN 978-0-8453-4752-2. Thomas, Gordon (4 Ιουνίου 2014). «Getting It Right the Second Time: Adapting Ben-Hur for the Screen». Bright Lights Film Journal. Bright Lights Film Journal. Ανακτήθηκε στις 4 Ιουνίου 2014. Vidal, Gore. "How I Survived the Fifties." The New Yorker. October 2, 1995. Winkler, Martin M. (2001). Classical Myth & Culture in the Cinema. New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-513004-1. Wreszin, Michael (2003). Interviews with Dwight Macdonald. Jackson, Mississippi: University Press of Mississippi. ISBN 978-1-57806-533-2. Wyler, William (2007). «William Wyler». Στο: Stevens, George Jr. Conversations with the Great Moviemakers of Hollywood's Golden Age at the American Film Institute. New York: Random House. ISBN 978-1-4000-3314-0. Ben Hur στο cine.gr Ben Hur στην Internet Movie Database Μπεν Χουρ στον κατάλογο του Αμερικανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου Ben-Hur essay by Gabriel Miller at National Film Registry