Πορεία των ελληνικών ομάδων στα ευρωπαϊκά κύπελλα ποδοσφαίρου

Πορεία των ελληνικών ομάδων στα ευρωπαϊκά κύπελλα ποδοσφαίρου αποκαλείται η συμμετοχή και τα επιτεύγματα των ελληνικών ποδοσφαιρικών ομάδων στις ευρωπαϊκές διασυλλογικές διοργανώσεις. Η Ελλάδα έλαβε για πρώτη φορά μέρος σε ευρωπαϊκή διασυλλογική διοργάνωση ποδοσφαίρου την αγωνιστική περίοδο 1959-60, στο κύπελλο Πρωταθλητριών της UEFA με εκπρόσωπο τον Ολυμπιακό και αντίπαλο την ιταλική Μίλαν. Ο πειραϊκός σύλλογος είχε προσκληθεί και έναν χρόνο νωρίτερα στην ίδια διοργάνωση (1958-59), στον προκαταρκτικό γύρο της οποίας είχε κληρωθεί με την Μπεσίκτας από την Τουρκία, για να παραιτηθεί όμως λόγω της τότε πολιτικής κρίσης μεταξύ των δύο χώρων (Σεπτεμβριανά, Κυπριακό). Πρώτη συμμετοχή στο κύπελλο Κυπελλούχων υπήρξε και πάλι από τον Ολυμπιακό την περίοδο 1961-62 (έναν χρόνο νωρίτερα, την περίοδο 1960-61 είχε ήδη ξεκινήσει το Βαλκανικό κύπελλο συλλόγων), ενώ την ίδια χρονιά (1961-62) προσκλήθηκε για πρώτη φορά εκπρόσωπος ελληνικής πόλης και για το κύπελλο Διεθνών Εκθέσεων (διοργάνωση που δεν ανήκε στην UEFA και αντικαταστάθηκε ουσιαστικά το 1971 από το κύπελλο UEFA) και συγκεκριμένα ο Ηρακλής, καθώς την περίοδο εκείνη η Θεσσαλονίκη υπήρξε έδρα διεθνούς εμπορικής έκθεσης. Κατά την πορεία στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις τη δεκαετία του '60, συχνές υπήρξαν οι ήττες με μεγάλη διαφορά τερμάτων και τότε σημειώθηκαν οι ευρύτερες σε επίσημο επίπεδο της ιστορίας των ελληνικών ομάδων. Συγκεκριμένα οι Ηρακλής και Άρης ηττήθηκαν 9-1 για το κύπελλο Διεθνών Εκθέσεων στις έδρες της γιουγκοσλαβικής μικτής του Νόβι Σαντ και της ουγγρικής Ουίπεστ αντίστοιχα. Ο Ολυμπιακός αποτέλεσε τον πρώτο εκπρόσωπο της Ελλάδας ο οποίος προκρίθηκε σε επόμενο γύρο ευρωπαϊκής διοργάνωσης, αποκλείοντας την πολωνική Ζαγκλέμπιε για το κύπελλο Κυπελλούχων της περιόδου 1963-64 και παράλληλα ο πρώτος που νίκησε εκτός συνόρων, επικρατώντας 2-0 των Πολωνών στον καθοριστικό τρίτο αγώνα, σε ουδέτερο γήπεδο της Βιέννης. Τη δεκαετία του '70 η παρουσία των ελληνικών ομάδων βελτιώθηκε αισθητά και η "ψαλίδα" με τους ισχυρούς ευρωπαϊκούς συλλόγους μειώθηκε σε μεγάλο βαθμό. Αποκορύφωμα αυτής της ανόδου ήταν η συμμετοχή του Παναθηναϊκού στον τελικό του κυπέλλου Πρωταθλητριών 1970-71 και της ΑΕΚ στα ημιτελικά του κυπέλλου UEFA 1976-77. Τη δεκαετία του '80 ξεχώρισε η συμμετοχή του Παναθηναϊκού στα ημιτελικά του κυπέλλου Πρωταθλητριών 1984-85. Τις επόμενες δύο δεκαετίες (1990 και 2000) η παρουσία των ελληνικών ομάδων βελτιώθηκε σημαντικά, με όλες τις κορυφαίες στιγμές να επιτυγχάνονται στο κύπελλο Πρωταθλητριών (Champions League), όπου το 1995-96 ο Παναθηναϊκός προκρίθηκε στα ημιτελικά και άλλες τρεις φορές σημειώθηκε ελληνική συμμετοχή στα προημιτελικά (1991-92 και 2001-02 του Παναθηναϊκού, 1998-99 του Ολυμπιακού). Στο κύπελλο UEFA 1999-2000 σημειώθηκε η ευρύτερη σε έκταση νίκη ελληνικής ομάδας, όταν ο ΠΑΟΚ επικράτησε εκτός έδρας της γεωργιανής Λοκομοτίβι Τιφλίδας με 7-0.

 Συνολικά 20 ελληνικές ομάδες έχουν συμμετάσχει στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις. Τέσσερις από αυτές, ο Παναθηναϊκός, ο Ολυμπιακός, η ΑΕΚ και ο ΠΑΟΚ έχουν συμμετάσχει μέσα στην ίδια αγωνιστική περίοδο τόσο στο κύπελλο Πρωταθλητριών (Champions League) όσο και στο UEFA (Europa League), λόγω αποκλεισμού τους από την πρώτη διοργάνωση στις προκριματικές φάσεις ή γιατί τερμάτισαν τρίτες σε αυτή των ομίλων. Οι συγκεκριμένοι σύλλογοι έχουν και την πιο συχνή παρουσία στα ευρωπαϊκά κύπελλα, ενώ μαζί με τη Λάρισα είναι οι πέντε ομάδες που έχουν συμμετάσχει και στις τρεις διοργανώσεις της UEFA. Σε τουλάχιστον δύο διαφορετικές διοργανώσεις (Κυπελλούχων - UEFA/Europa League) έχουν συμμετάσχει οι Πανιώνιος, Άρης, Ηρακλής και ΟΦΗ. Τρεις ομάδες, οι Ξάνθη, Ατρόμητος και Αστέρας Τρίπολης, έχουν λάβει μέρος μόνο σε μία διοργάνωση (Europa League) αλλά περισσότερες από μία φορές, ενώ μοναδική παρουσία έχουν οι Καστοριά, Αθηναϊκός στο κύπελλο Κυπελλούχων και οι Αιγάλεω, Παναχαϊκή, Ολυμπιακός Βόλου, Απόλλων Αθηνών, Ιωνικός Νίκαιας, ΠΑΣ Γιάννινα στο κύπελλο UEFA (Europa League). Η ΟΥΕΦΑ δεν συμπεριλαμβάνει στα επίσημα ευρωπαϊκά ματς κάθε ομάδας αυτά του Κυπέλλου Εκθέσεων το οποίο διεξαγόταν από το 1955 έως το 1971 και στο οποίο αρχικά είχαν δικαίωμα συμμετοχής μόνο ομάδες από πόλεις που φιλοξενούσαν εμπορικές εκθέσεις, χωρίς να παίζει ρόλο η θέση τους στο εθνικό τους πρωτάθλημα. To 1960-61 η Μπαρτσελόνα για παράδειγμα συμμετείχε τόσο στο Κύπελλο Εκθέσεων, φτάνοντας ως τα προημιτελικά, όσο και στο Κύπελλο Πρωταθλητριών, όπου έφτασε στον τελικό. Στον παρακάτω πίνακα οι συμμετοχές των ελληνικών ομάδων στο κύπελλο Εκθέσεων υπολογίζονται. Συνοπτικά οι συμμετοχές (και οι αναμετρήσεις) των ελληνικών ομάδων στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις: Συνολικά 16 φορές έχουν καταφέρει ελληνικές ομάδες να φτάσουν στην προημιτελική φάση ευρωπαϊκής διοργάνωσης ή να προχωρήσουν ακόμα περισσότερο. Σημαντικότερη επιτυχία των ελληνικών ομάδων στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις αποτελεί η συμμετοχή του Παναθηναϊκού στον τελικό του κυπέλλου Πρωταθλητριών 1970-71. Τρεις φορές ελληνικές ομάδες έχουν φτάσει μέχρι την ημιτελική φάση ευρωπαϊκής διοργάνωσης, δύο ο Παναθηναϊκός (στο κύπελλο Πρωταθλητριών) και μία η ΑΕΚ (στο κύπελλο UEFA). Μέχρι την προημιτελική φάση έχουν φτάσει δώδεκα φορές ελληνικές ομάδες, τις περισσότερες από αυτές στο κύπελλο Κυπελλούχων. Οι ελληνικές ομάδες που το έχουν καταφέρει είναι (εκτός από τον Παναθηναϊκό και την ΑΕΚ) ο Ολυμπιακός, ο ΠΑΟΚ, η Λάρισα και ο Πανιώνιος. Οι βαθμοί που έχει προσφέρει κάθε ελληνικός σύλλογος στην ευρωπαϊκή κατάταξη της ΟΥΕΦΑ από το ξεκίνημα των ευρωπαϊκών κυπέλλων έως και τον αγώνα Γούλβς- Ολυμπιακός (1-0) στις 6 Αυγούστου 2020, έχει ως εξής: Ολυμπιακός 314, Παναθηναϊκός 277,5, ΑΕΚ 202,5, ΠΑΟΚ 166, Άρης 59,5, Πανιώνιος 32, ΟΦΗ 22, Λάρισα 16,5, Ηρακλής 15 , Αστέρας Τρίπολης 14, Ατρόμητος 7,5, Παναχαϊκή 5, Αιγάλεω 4, Ολυμπιακός Βόλου 3,5, Ξάνθη 3, Απόλλων Αθηνών 2, Καστοριά 1, ΠΑΣ Γιάννινα 1, Αθηναϊκός 1, Ιωνικός Ν. 0. Η συνολική βαθμολογία των ελληνικών συλλόγων στα ευρωπαϊκά κύπελλα, σύμφωνα με την οποία κατατάσσονται σε γκρούπ δυναμικότητας. Δεν υπολογίζονται οι αγώνες στο κύπελλο Εκθέσεων, τους οποίους η ΟΥΕΦΑ θεωρεί ανεπίσημους. Η Ελλάδα συμμετείχε για πρώτη φορά στη διοργάνωση του κυπέλλου Πρωταθλητριών (Champions League) την αγωνιστική περίοδο 1959-60, με πρώτο εκπρόσωπο τον Ολυμπιακό. Πέντε ομάδες έχουν εκπροσωπήσει την Ελλάδα σε αυτή τη διοργάνωση, ο Ολυμπιακός, ο Παναθηναϊκός, η ΑΕΚ, ο ΠΑΟΚ και η Λάρισα. Η καλύτερη πορεία ελληνικής ομάδας στη διοργάνωση υπήρξε αυτή του Παναθηναϊκού την περίοδο 1970-71, όταν έφτασε μέχρι τον τελικό όπου ηττήθηκε από τον Άγιαξ με 2-0. Δύο φορές ο Παναθηναϊκός έχει φτάσει στα ημιτελικά του θεσμού, τις περιόδους 1984-85 (αποκλείστηκε από τη Λίβερπουλ με δύο ήττες 1-0 και 4-0) και 1995-96 (αποκλείστηκε από τον Άγιαξ καθώς νίκησε μεν 1-0 στο Άμστερνταμ αλλά ηττήθηκε 3-0 στην Αθήνα). Τέσσερις φορές έχουν φτάσει ελληνικές ομάδες στα προημιτελικά του θεσμού. Η ΑΕΚ (1968-69) όπου αποκλείστηκε από την τσεχοσλοβάκικη Σπαρτάκ Τρνάβα (1-2 και 1-1), ο Παναθηναϊκός (1991-92), όπου συμμετείχε στον έναν από τους δύο ομίλους των προημιτελικών, με αντιπάλους τη Σαμπντόρια, τον Ερυθρό Αστέρα Βελιγραδίου και την Άντερλεχτ, ο Ολυμπιακός (1998-99) όπου αποκλείστηκε από τη Γιουβέντους με ήττα 1-2 και ισοπαλία 1-1 και ξανά ο Παναθηναϊκός για δεύτερη φορά (2001-02) όπου αποκλείστηκε από την Μπαρτσελόνα με νίκη 1-0 και ήττα 3-1. Η ευρύτερη νίκη ελληνικής ομάδας στη διοργάνωση ήταν της ΑΕΚ επί της Πόρτο με 6-1 την περίοδο 1978-79, ενώ η ευρύτερη ήττα υπήρξε του Ολυμπιακού από τη Γιουβέντους με 7-0 την περίοδο 2003-04. Η ΑΕΚ είναι η μοναδική ομάδα στην ιστορία του θεσμού, η οποία τερμάτισε αήττητη στη φάση των ομίλων, αλλά δεν προκρίθηκε στη φάση των "16", με 6 ισοπαλίες σε ισάριθμους αγώνες (2002-03). Η διοργάνωση του κυπέλλου Κυπελλούχων σταμάτησε το 1999 και μέχρι τότε είχαν συμμετάσχει 11 διαφορετικές ελληνικές ομάδες. Η καλύτερη πορεία ελληνικών ομάδων στον θεσμό ήταν μέχρι την προημιτελική φάση, όπου είχαν καταφέρει να φτάσουν 2 φορές η ΑΕΚ (1996-97 και 1997-98) και από μία οι ΠΑΟΚ (1973-74), Λάρισα (1984-85), Ολυμπιακός (1992-93) και Πανιώνιος (1998-99). Συνολικά 18 ομάδες έχουν εκπροσωπήσει την Ελλάδα στο κύπελλο UEFA (Europa League), ενώ 6 από αυτές είχαν συμμετάσχει και στο κύπελλο Διεθνών Εκθέσεων (διοργάνωση που σταμάτησε το 1971 και ουσιαστικά αντικαταστάθηκε από το κύπελλο UEFA). Πρώτη συμμετοχή ελληνικής ομάδας για το κύπελλο Διεθνών Εκθέσεων ήταν από τον Ηρακλή την περίοδο 1961-62. Πρώτη συμμετοχή ελληνικής ομάδας για το κύπελλο UEFA ήταν από τον Πανιώνιο την περίοδο 1971-72. Την καλύτερη πορεία στη διοργάνωση έχει πραγματοποιήσει η ΑΕΚ την αγωνιστική περίοδο 1976-77, όταν έφτασε μέχρι τα ημιτελικά της διοργάνωσης, αποκλείοντας κατά σειρά Ντιναμό Μόσχας, Ντέρμπι Κάουντι, Ερυθρό Αστέρα και Κουίνς Παρκ Ρέιντζερς για να αποκλειστεί από τη μετέπειτα νικήτρια του θεσμού Γιουβέντους. Το κύπελλο ΟΥΕΦΑ Γιουρόπα Κόνφερενς Λιγκ είναι μια νέα διοργάνωση που ξεκίνησε από την περίοδο 2021-22. Οι ελληνικές ομάδες στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις έχουν αναμετρηθεί περισσότερες φορές με ισπανικές και ιταλικές ομάδες (συνολικά 110 και 104 αναμετρήσεις αντίστοιχα). Παράλληλα αυτές αποδεικνύονται και οι δυσκολότερες αντίπαλοι των ελληνικών ομάδων, καθώς στις πολυάριθμες συναντήσεις τους έχουν καταφέρει να αποκλείσουν (σε νοκ άουτ αγώνες) ισπανικές ομάδες μόνο τρεις φορές και ιταλικές έξι. Από πλευράς Ισπανίας "θύματα" αποκλεισμού υπήρξαν δύο φορές η Ατλέτικο Μαδρίτης (από τους Πανιώνιο για το κύπελλο UEFA 1971-72 και ΟΦΗ για το κύπελλο UEFA 1993-94) και μία η Σαραγόσα (από τον Άρη για το κύπελλο UEFA 2007-08), ενώ από ιταλικής πλευράς οι Γιουβέντους, Ρόμα (και οι δύο από τον Παναθηναϊκό για το κύπελλο UEFA 1987-88 και το Europa League 2009-10 αντίστοιχα), η Κάλιαρι (από τον Ολυμπιακό για το κύπελλο UEFA 1972-73), η Περούτζια (από τον Άρη για το κύπελλο UEFA 1979-80), ενώ δύο φορές έχει αποκλειστεί η Ουντινέζε (από τους ΠΑΟΚ για το κύπελλο UEFA 2000-01 και Πανιώνιο για το κύπελλο UEFA 2004-05). Επτά φορές έχουν καταφέρει ελληνικές ομάδες να αποκλείσουν αγγλικές (σε νοκ άουτ αγώνες), τις Έβερτον (ο Παναθηναϊκός για το κύπελλο Πρωταθλητριών 1970-71), ΚΠΡ, Ντέρμπι Κάουντι (και τις δύο η ΑΕΚ για το κύπελλο UEFA 1976-77), Άρσεναλ (δύο φορές, μία ο ΠΑΟΚ για το κύπελλο UEFA 1997-98 και μία ο Ολυμπιακός για το Europa League 2019-20), Μπλάκμπερν (η Λάρισα για το κύπελλο UEFA 2007-08) και Μπέρνλι (ο Ολυμπιακός για το Europa League 2018-19), ενώ δύο φορές ελληνικές ομάδες έχουν αποκλείσει γερμανικές (σε νοκ άουτ αγώνες), η ΑΕΚ την Μπάγερ Λεβερκούζεν για το κύπελλο UEFA 2000-01 και ο Αστέρας Τρίπολης τη Μάιντς για το Europa League 2014-15. Αναλυτικά τα στατιστικά στοιχεία ανά χώρα των ελληνικών ομάδων στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις1 (στις στήλες "Προκρίσεις" και "Αποκλεισμοί" προσμετρώνται και οι αγώνες των ομίλων): Επεξηγήσεις: "Πρ." = Προκρίσεις ελληνικών ομάδων, "Απ." = Αποκλεισμοί ελληνικών ομάδων1 Συμπεριλαμβάνονται και οι αγώνες στο κύπελλο Διεθνών Εκθέσεων2 Συμπεριλαμβάνονται και οι αγώνες εναντίον γεωργιανών ομάδων της πρώην ενιαίας ΕΣΣΔ3 Συμπεριλαμβάνονται και οι αγώνες εναντίον κροατικών ομάδων της πρώην ενιαίας Γιουγκοσλαβίας4 Την αγωνιστική περίοδο 2011-12 η Ντιφερντάνζ από το Λουξεμβούργο, αν και ηττήθηκε δύο φορές από τον Ολυμπιακό Βόλου, πήρε την πρόκριση στην επόμενη φάση λόγω τιμωρίας της ελληνικής ομάδας από την UEFA5 Συμπεριλαμβάνονται και οι αγώνες εναντίον ουκρανικών ομάδων της πρώην ενιαίας ΕΣΣΔ6 Συμπεριλαμβάνονται και οι αγώνες εναντίον ρωσικών ομάδων της πρώην ενιαίας ΕΣΣΔ7 Συμπεριλαμβάνονται και οι αγώνες εναντίον σερβικών ομάδων της πρώην ενιαίας Γιουγκοσλαβίας8 Συμπεριλαμβάνονται και οι αγώνες εναντίον σλοβακικών ομάδων της πρώην ενιαίας Τσεχοσλοβακίας9 Συμπεριλαμβάνονται και οι αγώνες εναντίον τσέχικων ομάδων της πρώην ενιαίας Τσεχοσλοβακίας Στην πρώτη θέση των σκόρερ των ελληνικών ομάδων στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις βρίσκεται ο Δημήτρης Σαλπιγγίδης έχοντας σημειώσει 30 τέρματα συνολικά. Ανά διοργάνωση, πρώτοι στο Champions League (κύπελλο Πρωταθλητριών) είναι ο Αντώνης Αντωνιάδης και ο Κώστας Μήτρογλου με 13 τέρματα, στο κύπελλο Κυπελλούχων ο Νίκος Αναστόπουλος με 8 τέρματα και στο Europa League (κύπελλο UEFA) ο Δημήτρης Σαλπιγγίδης με 23 τέρματα. Ανά σύλλογο στην πρώτη θέση βρίσκονται ο Ντέμης Νικολαΐδης με 26 τέρματα για την ΑΕΚ, ο Κριστόφ Βαζέχα με 25 τέρματα για τον Παναθηναϊκό, ο Στέφανος Αθανασιάδης με 20 τέρματα για τον ΠΑΟΚ και ο Γιουσέφ Ελ-Αραμπί με 18 τέρματα για τον Ολυμπιακό. Τα περισσότερα τέρματα ελληνικής ομάδας που έχουν σημειωθεί από έναν παίκτη σε έναν αγώνα είναι 4 και έχουν επιτευχθεί από τρεις διαφορετικούς ποδοσφαιριστές. Πρώτος υπήρξε ο Αντώνης Αντωνιάδης του Παναθηναϊκού για το κύπελλο Πρωταθλητριών 1970-71 εναντίον της λουξεμβουργιανής Ζενές Ες (5-0), ακολούθησε ο Ντέμης Νικολαΐδης της ΑΕΚ για το κύπελλο UEFA 2000-01 εναντίον της δανικής Χερφόλγκε (5-0) και τελευταίος ο Σουηδός Μάρκους Μπεργκ του Παναθηναϊκού για το Europa League 2014-15 εναντίον και πάλι δανικής ομάδας, της Μίντιλαντ (4-1). Πορεία των ελληνικών ομάδων στα ευρωπαϊκά κύπελλα ποδοσφαίρου (1960-1969) Πορεία των ελληνικών ομάδων στα ευρωπαϊκά κύπελλα ποδοσφαίρου (1970-1979) Πορεία των ελληνικών ομάδων στα ευρωπαϊκά κύπελλα ποδοσφαίρου (1980-1989) Πορεία των ελληνικών ομάδων στα ευρωπαϊκά κύπελλα ποδοσφαίρου (1990-1999) Πορεία των ελληνικών ομάδων στα ευρωπαϊκά κύπελλα ποδοσφαίρου (2000-2009) Πορεία των ελληνικών ομάδων στα ευρωπαϊκά κύπελλα ποδοσφαίρου (2010-2019) Πορεία των ελληνικών ομάδων στα ευρωπαϊκά κύπελλα ποδοσφαίρου (2020-2029) UEFA - Το επίσημο site UEFA - Βαθμολογία χωρών Αρχειοθετήθηκε 2020-11-12 στο Wayback Machine. UEFA - Βαθμολογία συλλόγων Αρχειοθετήθηκε 2020-11-22 στο Wayback Machine. UEFA Champions League Handbook 2018-19 ALL-TIME RECORDS 1959-2019 UEFA Europa League Handbook 2018-19 ALL-TIME RECORDS 1971-2019 "Γκολ 2000 • Ένας αιώνας ποδόσφαιρο: αλμανάκ, ιστορία, σχόλια", Ανδρέας Μπόμης, Εκδόσεις Πελεκάνος, Αθήνα 2000, ISBN 978-000-4000-05-3