Κλεοπάτρα Σελήνη Α΄

Η Κλεοπάτρα Σελήνη Α' (135 π.Χ./130 π.Χ. – 69 π.Χ.) ήταν βασίλισσα της πτολεμαϊκής Αιγύπτου, κόρη του φαραώ Πτολεμαίου Η' Φύσκονος και της ανηψιάς και συζύγου του, Κλεοπάτρας Γ'. Αρχικά νυμφεύθηκε τον αδελφό της φαραώ Πτολεμαίο Θ' Λάθυρο. Μετέπειτα υπήρξε για μια μακρά περίοδο βασίλισσα της Συρίας στο πλάι τριών Σελευκιδών βασιλέων, του Αντίοχου Η' Γρυπού, του Αντίοχου Θ' Κυζικηνού και του Αντίοχου Ι' του Ευσεβούς. Βασίλεψε σε μια περίοδο ιδιαίτερα ταραγμένη για την ανατολή, καθώς το ελληνιστικό βασίλειο των Σελευκιδών όδευε προς τη δύση του και βασανιζόταν από πολιτικές και στρατιωτικές αναταραχές.

 Λίγα χρόνια μετά τη γέννηση της, ο πατέρας της εκδιώχθηκε το 131 π.Χ. από τον θρόνο από την αδελφή και συμβασίλισσά του, Κλεοπάτρα Β'. Ο έκπτωτος φαραώ, έχοντας μαζί τη δεύτερη σύζυγό του, Κλεοπάτρα Γ', και τα παιδιά του, κατέφυγε στην Κύπρο. Το 124 π.Χ. βρήκε τα δύο αδέλφια συμφιλιωμένα και πάλι στο θρόνο της Αιγύπτου, μετά από μια δεκαετία σχεδόν πολέμου και σύγχυσης. Ο Πτολεμαίος Η' βασίλεψε μέχρι και το 116 π.Χ., οπότε και πέθανε. Η διαθήκη του όριζε πως ο θρόνος περνούσε στην Κλεοπάτρα Γ' και σε όποιον από τους γιους της επιθυμούσε. Επιλογή της ήταν ο μικρότερος γιος της, Πτολεμαίος Αλέξανδρος, ωστόσο οι Αλεξανδρινοί της επέβαλλαν να συμβασιλέψει με το μεγαλύτερο, γνωστό σήμερα με το όνομα Πτολεμαίος Θ' Λάθυρος. Αρχικά ο νέος φαραώ αφέθηκε στις επιταγές της μητέρας του και δεν αντέδρασε όταν εκείνη απομάκρυνε από το πλευρό του τη σύζυγο - αδελφή του, Κλεοπάτρα Δ', με την οποία ήταν δεμένος, και τον ένωσε με την άλλη του αδελφή, την Κλεοπάτρα Σελήνη. Σιγά σιγά, ο Πτολεμαίος Θ' άρχιζε να κερδίζει έδαφος απέναντι στη μητέρα του και οι σχέσεις τους παρέμειναν τεταμένες. Τελικά η Κλεοπάτρα Γ' κατάφερε να τον εκδιώξει από το θρόνο προς ώφελος του αδελφού του, και το 107 π.Χ. τον βρίσκει στην Κύπρο. Η σύζυγος του Πτολεμαίου Θ', Κλεοπάτρα Σελήνη, μαζί με τα παιδιά τους παρέμειναν πίσω, στα χέρια της Κλεοπάτρας Γ'. Ο Πτολεμαίος δεν επέστρεψε σύντομα κι έτσι ο γάμος διαλύθηκε. Αργότερα η διαμάχη ανάμεσα στην Κλεοπάτρα και τον Πτολεμαίο Θ' μεταφέρθηκε στο βασίλειο των Σελευκίδων στη Συρία, το οποίο και σπάραζε εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στον Αντίοχο Η' Γρυπό και τον Αντίοχο Θ' Κυζικηνό. Η Κλεοπάτρα συμμάχησε με τον πρώτο επισφραγίζοντας τη συμφωνία τους με γάμο, δίνοντάς του το χέρι της Κλεοπάτρας Σελήνης το 103 π.Χ. Το ζεύγος απέκτησε πολλά παιδιά τα οποία αργότερα διεκδίκησαν ξεχωριστά την εξουσία, κάνοντας πολυπλοκότερη την κρίση διαδοχής του βασιλείου μέχρι και την οριστική διάλυσή του. Το 96 π.Χ. ο Γρυπός πέθανε από φυσικά αίτια, προτού όμως διευθετηθεί το ζήτημα με τον αδελφό του που είχε διαιρέσει το βασίλειο της Συρίας στα δύο. Για να λάβει ομαλό τέλος η κατάσταση αυτή, ο Αντίοχος Θ' Κυζικηνός παντρεύτηκε ο ίδιος τη χήρα πλέον Κλεοπάτρα Σελήνη. Ωστόσο ο γιος της από τον Γρυπό, Σέλευκος Στ' Επιφανής, δεν δέχθηκε την έκβαση αυτή των γεγονότων και συνέχισε τον πόλεμο του πατέρα του. Το 95 π.Χ. νίκησε τον Κυζικηνό και πήρε ο ίδιος την εξουσία, μόνο για να τη χάσει με τη σειρά του από το γιο του αντιπάλου του, Αντίοχο Ι' τον Ευσεβή. Ο τελευταίος αποτέλεσε τον τέταρτο σύζυγο της Κλεοπάτρας Σελήνης, ένωση που έφερε στον κόσμο άλλους δυο διεκδικητές του θρόνου της Συρίας. Μετά το θάνατο του συζύγου της στη μάχη η Κλεοπάτρα διέμεινε με τα ανήλικα παιδιά της στην Κιλικία. Σαν αποτέλεσμα των διαρκών μαχών για την εξουσία το κράτος αποδυναμώθηκε τόσο που υποτάχθηκε εύκολα από τον Τιγράνη το Μέγα, βασιλιά της Αρμενίας. Η Κιλικία δεν γνώρισε τον πόλεμο αυτό, έτσι η πρώην βασίλισσα συνέχισε να μένει εκεί με ασφάλεια. Όταν το 80 π.Χ. χήρεψε ο θρόνος της Αιγύπτου, το κράτος της Αιγύπτου βρέθηκε σε δυσμενή κατάσταση καθώς δεν υπήρχαν πλέον νόμιμοι απόγονοι του Πτολεμαίου Α', με εξαίρεση την Κλεοπάτρα Σελήνη και τους πρίγκιπες των Σελευκιδών που έφεραν πτολεμαϊκό αίμα. Η λύση στην οποία κατέληξαν ήταν δύο υιοί του Πτολεμαίου Θ' Λάθυρου από μια παλλακίδα. Καθώς η πλήρωση του θρόνου ήταν επείγον ζήτημα προτού επέμβει η Ρώμη, ο ένας ονομάστηκε Φαραώ της Αιγύπτου και ο δεύτερος βασίλεψε στην Κύπρο, όντας γνωστός σήμερα ως Πτολεμαίος της Κύπρου. Η άνοδος του Πτολεμαίου ΙΒ' στο θρόνο σήμανε ρήξη στις σχέσεις της Αλεξάνδρειας με τη Ρώμη. Η Ρωμαίοι αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν το νέο Φαραώ. Παράλληλα το 75 π.Χ. έκαναν την εμφάνισή τους και άλλοι διεκδικητές του αιγυπτιακού θρόνου. Δεν ήταν άλλοι από τα παιδιά ή εγγόνια της Κλεοπάτρας Σελήνης Α'. Πράγματι η μητέρα τους ήταν το μοναδικό νόμιμο μέλος της δυναστείας που παρέμενε στη ζωή, και οι γιοι της πίστεψαν πως η Ρώμη θα υποστήριζε τα δικαιώματά τους. Εν τούτοις, τα πράγματα δεν έγιναν έτσι. Τη Ρώμη συνέφερε να υπάρχει στον αλεξανδρινό θρόνο ένας βασιλιάς περιορισμένης αναγνώρισης τον οποίο και θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν όποτε το έκριναν σκόπιμο, παρά ένας βασιλιάς που θα ένωνε τα βασίλεια της Αιγύπτου και των Σελευκιδών. Τα αγόρια απέτυχαν στη Ρώμη παρά τις αξιόλογες προσπάθειές τους και έπεσαν μάλιστα θύματα κλοπής στη Σικελία, ενώ επέστρεφαν σπίτι. Τελικά το 69 π.Χ. ο Τιγράνης συνέλαβε την Κλεοπάτρα Σελήνη και διέταξε τη θανάτωσή της. Δυναστεία των Σελευκιδών Δυναστεία των Πτολεμαίων Αυτοκρατορία των Σελευκιδών Αρχαία Αίγυπτος Ελληνιστική περίοδος www.livius.org Cleopatra V Selene Βιογραφία από τον Christopher Bennett Cleopatra Selene I The House of Ptolemy,by E. R. Bevan Κεφάλαιο 11 Τα άρθρα Αντίοχος Η' Γρυπός, Αντίοχος Θ' Κυζικηνός, Αντίοχος Ι' Ευσεβής και οι πηγές αυτών. Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Cleopatra Selene I στο Wikimedia Commons