Χριστόφορος Κλάβιος

Ο Χριστόφορος Κλάβιος (Christopher Clavius, 25 Μαρτίου 1538 – 6 Φεβρουαρίου 1612) ήταν Ιησουίτης Γερμανός μαθηματικός και αστρονόμος, που τροποποίησε την πρόταση για το νέο Γρηγοριανό ημερολόγιο μετά τον θάνατο του βασικού δημιουργού του, του Α. Λίλιο. Αργότερα ο Κλάβιος έγραψε κείμενα προς υπεράσπιση του νέου ημερολογίου και μία ερμηνεία του, όπου αναγνωρίζει εμφατικά τη συνεισφορά του Λίλιο. Κατά τα τελευταία έτη της ζωής του ο Κλάβιος ήταν ίσως ο πλέον σεβαστός αστρονόμος σε ολόκληρη την Ευρώπη και τα συγγράμματά του χρησιμοποιούνταν για την αστρονομική εκπαίδευση επί μισό και πλέον αιώνα.

 Λίγα πράγματα είναι γνωστά για τα πρώτα χρόνια του Κλάβιου, εκτός από το ότι γεννήθηκε στη Βαμβέργη. Ούτε το όνομά του είναι γνωστό με βεβαιότητα: οι μελετητές πιστεύουν ότι μάλλον ήταν Κρίστοφ Κλάου (Christoph Clau/Klau) και μερικοί υποστηρίζουν ότι το «Κλάβιος» (Clavius) αποτελεί έναν εκλατινισμό (όπως συνηθιζόταν τότε από τους λογίους) του αρχικού του γερμανικού επωνύμου, που ίσως ήταν Schlüssel (η γερμανική λέξη που σημαίνει «κλειδί», το οποίο μεταφράζεται στη λατινική σε clavis). Ο Κλάβιος εισάχθηκε στο τάγμα των Ιησουιτών το 1555. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Κοΐμπρα, στην Πορτογαλία, όπου πιθανώς είχε κάποια επαφή με τον διάσημο μαθηματικό Πέντρου Νούνες (Petrus Nonius). Στη συνέχεια σπούδασε θεολογία στο ιησουιτικό Ρωμαϊκό Κολέγιο, στη Ρώμη. Το 1579 του ανατέθηκε να υπολογίσει τη βάση ενός μεταρρυθμισμένου ημερολογίου, που θα ανέκοπτε την αργή μετατόπιση των χριστιανικών εορτών σε σχέση με τις εποχές του έτους (τροπικό έτος). Εφαρμόζοντας τους Πρωσικούς Πίνακες του Εράσμου Ράινχολντ και συνεχίζοντας το έργο του Λίλιο, ο Κλάβιος πρότεινε την τελική ημερολογιακή μεταρρύθμιση, που υιοθετήθηκε το 1582 από όλες τις Ρωμαιοκαθολικές χώρες μετά από διαταγή του Πάπα Γρηγορίου ΙΓ΄ και χρησιμοποιείται έτσι σήμερα παγκοσμίως ως Γρηγοριανό ημερολόγιο. Μέσα στο Ιησουιτικό τάγμα ο Κλάβιος ήταν ο σχεδόν αποκλειστικός υπεύθυνος για την υιοθέτηση ενός αυστηρού μαθηματικού προγράμματος, σε μία εποχή κατά την οποία τα μαθηματικά αντιμετωπίζονταν συχνά με περιφρόνηση από τους φιλόσοφους, αλλά και από Ιησουίτες όπως ο Βενέδικτος Περέιρα (1536-1610). Στη λογική ο «Νόμος του Κλάβιου» (για τη διαπίστωση της αλήθειας μιας προτάσεως από το αντιφατικό της αρνήσεώς της) φέρει το όνομά του. Ο Κλάβιος χρησιμοποίησε τη δεκαδική υποδιαστολή στους γωνιομετρικούς πίνακες του έργου του Astrolabium το 1593 και έτσι την διέδωσε στη Δύση. Ως αστρονόμος ο Κλάβιος παρέμεινε αυστηρά προσκολλημένος στο γεωκεντρικό μοντέλο του Σύμπαντος, στο οποίο όλα τα ουράνια σώματα περιφέρονται γύρω από τη Γη. Παρά το ότι ήταν αντίθετος στο ηλιοκεντρικό πρότυπο, ανεγνώριζε προβλήματα του πτολεμαϊκού. Ο Γαλιλαίος τον σεβόταν πολύ και τον επισκέφθηκε το 1611, οπότε συζήτησε μαζί του τις νέες ανακαλύψεις που είχε πραγματοποιήσει με το τηλεσκόπιό του. Ο Κλάβιος είχε τότε πλέον αποδεχθεί ήδη τις ανακαλύψεις του Γαλιλαίου ως γνήσιες, μολονότι διατηρούσε αμφιβολίες για το αν υπήρχαν πράγματι βουνά πάνω στη Σελήνη. Κι όμως, σήμερα ο μεγαλύτερος από τους ευδιάκριτους από τη Γη κρατήρες της Σελήνης φέρει το όνομά του. Novi calendarii romani apologia, Ρώμη 1588 Romani calendarii a Gregorio XIII P.M. restituti explicatio, Ρώμη 1603 (ερμηνεία του Γρηγοριανού ημερολογίου) Romani calendarii a Gregorio XIII P.M. restituti explicatio (στο European Cultural Heritage Online) Σχόλιον επί του Ευκλείδου, 1574 Euclidis Elementorum Libri XV, Κολωνία 1627 Μια πραγματεία περί γνωμονικής, 1581 Refutatio cyclometriae Iosephi Scaligeri, Mainz 1609 Clavius, Christoph (1992). Corrispondenza Edizione critica a cura di Ugo Baldini e Pier Daniele Napolitani. Pisa: Università di Pisa – Dipartimento di Matematica. (κριτική έκδοση της αλληλογραφίας του) Tα μαθηματικά άπαντα του Κλάβιου (5 τόμοι, Mainz 1611-1612) είναι διαθέσιμα online. Ο μέγας κρατήρας Κλάβιος στην ορατή από τη Γη πλευρά της Σελήνης Ο αστεροειδής 20237 Κλάβιος (Clavius) Αλοΐσιος Λίλιο Πασχάλιο Ralf Kern: Wissenschaftliche Instrumente in ihrer Zeit, Κολωνία 2010, σσ. 254-255 James M. Lattis: Between Copernicus and Galileo: Christoph Clavius and the collapse of Ptolemaic cosmology, University of Chicago Press, Σικάγο 1994 Karl Christian Bruhns: «Clavius, Christoph» στην Allgemeine Deutsche Biographie, τόμος 4, Duncker & Humblot, Λειψία 1876, σσ. 298-299 Edmondo Lamalle: «Clavius, Christoph», στη Neue Deutsche Biographie, τόμ. 3, Duncker & Humblot, Βερολίνο 1957, σελ. 279 Christoph Clavius: Corrispondenza, Edizione critica a cura di Ugo Baldini e Pier Daniele Napolitani, 7 τόμοι, εκδ. Dipartimento di Matematica dell'Università di Pisa, Pisa 1992 Το «Πρόγραμμα Κλάβιος» στον Παγκόσμιο Ιστό, μία πλατφόρμα για τα έργα και τη βιβλιογραφία του Χριστόφορου Κλάβιου Ο Κλάβιος στην Catholic Encyclopedia Christopher Clavius (1537-1612), στο Galileo Project Materialsammlung zur Geschichte von Ingolstadt: Rita Haub: «Christoph Clavius» (στη γερμανική) Ο Κλάβιος στα αρχεία του Ποντιφίκειου Γρηγοριανού Πανεπιστημίου (με βιογραφικό σημείωμα στην ιταλική)