Ζαν-Φρανσουά Πωλ ντε Γκοντί

Ο Ζαν-Φρανσουά Πωλ ντε Γκοντί, γνωστός ως καρδινάλιος του Ρετς (ορθή προφορά του Ρε) (γαλλικά: Jean François Paul de Gondi, cardinal de Retz (20 Σεπτεμβρίου 1613 - 24 Αυγούστου 1679) ήταν Γάλλος ιερωμένος, με σημαντικό ρόλο στις εξεγέρσεις της Σφενδόνης και συγγραφέας απομνηματευμάτων που κατατάσσονται στα κλασικά έργα της γαλλικής λογοτεχνίας του 17ου αιώνα.

 Ο Γκοντί ήταν γόνος Ιταλών ευγενών που ακολούθησαν την Αικατερίνη των Μεδίκων όταν ήρθε στη Γαλλία. Οι Γκοντί απέκτησαν μεγάλη κτηματική περιουσία στη Βρετάνη και συνδέθηκαν με τους μεγαλύτερες οικογένειες του βασιλείου. Ο νεαρός ντε Γκοντί αφιερώθηκε στην εκκλησιαστική εκπαίδευση, αν και δεν είχε την κλίση - ονειρεύονταν να κερδίσει τη δόξα στα πεδία της μάχης - ούτε τη διάθεση - αισθάνονταν ανίκανος να σεβαστεί τον όρκο της αγνότητας. Σπούδασε θεολογία στη Σορβόννη, μελετώντας παράλληλα τον Σαλλούστιο και τον Πλούταρχο. Από τα φοιτητικά του χρόνια ήταν αντίθετος στην πολιτική του Ρισελιέ που επεδίωκε να περιορίσει τη δύναμη των ευγενών. Τον Νοέμβριο του 1643, μετά το θάνατο του Λουδοβίκου ΙΓ', χειροτονήθηκε ιερέας και στη συνέχεια διορίστηκε συνλειτουργός του Αρχιεπισκόπου θείου του. Λίγο αργότερα, στις 31 Ιανουαρίου 1644, αναγορεύθηκε επίσκοπος. Πολύ γρήγορα, έγινε δημοφιλής για την ευγλωττία των κηρυγμάτων του, τη γενναιοδωρία του στις ελεημοσύνες και τις υψηλές γνωριμίες του. Συμμετείχε στις εξεγέρσεις της Σφενδόνης (1648-1653), μια αποτυχημένη προσπάθεια της γαλλικής αριστοκρατίας κατά της αντιβασίλισσας Άννας της Αυστριακής και του καρδινάλιου Μαζαρίνου. Ο Ρετς συμμετείχε με την πλευρά των εξεγερμένων αριστοκρατών επειδή πίστευε ότι η προσπάθεια της κεντρικής εξουσίας να επιβληθεί απολυταρχικά στην κοινωνία, περιόριζε επικίνδυνα τα προνόμια της αριστοκρατίας, στην οποία ανήκε και αυτός. Ο ρόλος του υπήρξε ύποπτος καθώς άλλαξε στρατόπεδο, αρχικά με τους εξεγερμένους ευγενείς και στη συνέχεια στο πλευρό της βασίλισσας, οπότε και βοήθησε την κυβέρνηση να συλλάβει τον ισχυρό πρίγκιπα Μεγάλο Κοντέ τον Ιανουάριο 1650, επιτυγχάνοντας την αναγόρευσή του σε καρδινάλιο. Στη συνέχεια άλλαξε πάλι στρατόπεδο και συνέβαλε στην απελευθέρωση του Κοντέ και στην εκτόπιση του Μαζαρίνου το 1651. Με την επιστροφή του Μαζαρίνου στο Παρίσι το 1653, ο καρδινάλιος συνελήφθη, φυλακίσθηκε στο κάστρο της Βενσέν και παρά τη μεσολάβηση των φίλων του, ακόμη και του Πάπα, έμεινε έγκλειστος περίπου δύο χρόνια. Στη συνέχεια μεταφέρθηκε υπό περιορισμό στο κάστρο της Νάντης, από όπου δραπέτευσε με σχοινί και αρχικά κατέφυγε στο νησί Μπελ-Ιλ-αν-Μερ που είχε κληρονομήσει από τον θείο του και στη συνέχεια στο κάστρο του Κομερσί στο πριγκιπάτο που είχε κληρονομήσει από τη μητέρα του το 1640. Τελικά διέφυγε στην Ισπανία. Επέστρεψε στο Παρίσι το 1661, μετά το θάνατο του Μαζαρίνου. Το 1662 παραιτήθηκε από την αρχιεπισκοπή του Παρισιού παίρνοντας σαν αντάλλαγμα την ηγουμενία στη μονή του Σαιν-Ντενί και ένα σημαντικό εισόδημα. Πέθανε στις 24 Αυγούστου 1679, στη μονή. Θάφτηκε εκεί, αλλά ο Λουδοβίκας ΙΔ' απαγόρευσε την ανέγερση αναμνηστικής πινακίδας που αναφέρει το όνομά του. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δέκα ετών της ζωής του, ο καρδινάλιος του Ρετς έγραψε τα Απομνημονεύματά του, τα οποία φτάνουν μέχρι το έτος 1655 και αποτελούν σημαντική πηγή πληροφοριών για τα πολιτικά δρώμενα της εποχής αλλά και έργο πολιτικής φιλοσοφίας. Απευθύνονται με τη μορφή αφηγήσεων σε μια γυναίκα που δεν αναφέρεται, ορισμένοι ιστορικοί θεωρούν ότι πρόκειται για τη μαντάμ ντε Σεβινιέ. Αν και στην αρχή υπάρχουν κάποια κενά, το έργο του είναι γνωστό για την αφηγηματική του αρτιότητα και τις παραστατικές περιγραφές των χαρακτήρων του. Ο Αλέξανδρος Δουμάς στηρίχθηκε σ' αυτά τα Απομνημονεύματα για τη συγγραφή του ιστορικού μυθιστορήματος Μετά είκοσι έτη (1845). Εκτός από αυτά τα απομνημονεύματα και το νεανικό δοκίμιο του Η Συνωμοσία του κόμητα Φιέσκι, ο καρδινάλιος του Ρετς άφησε διπλωματικά έγγραφα, κηρύγματα, σατυρικά ποιήματα για τον Μαζαρίνο και αλληλογραφία.Ο καρδινάλιος του Ρετς και ο Φρανσουά ντε Λα Ροσφουκώ, ο οποίος επίσης έλαβε μέρος στις εξεγέρσεις της Σφενδόνης και έγραψε σχετικά, ήταν προσωπικοί και πολιτικοί εχθροί, και ο καθένας άφησε ένα πορτρέτο του άλλου. Ο Λα Ροσφουκώ έγραψε για τον Ρετς: «Προκάλεσε τη μεγαλύτερη αναταραχή στην πολιτεία, χωρίς να έχει ένα σαφές σχέδιο για το πώς να επωφεληθεί». Τα απομνημονεύματα του καρδινάλιου του Ρετς δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά σε ατελή έκδοση το 1717. Η πρώτη ολοκληρωμένη έκδοση εμφανίστηκε στο Παρίσι το 1836. Το 1870 άρχισε μια πλήρης έκδοση των έργων του από τον Αλφόνς Φεγιέ στη συλλογή των Μεγάλων Συγγραφέων. Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Jean François Paul de Gondi de Retz στο Wikimedia Commons