Γενική εξέταση αίματος

Η γενική εξέταση αίματος (αγγλ. complete/full blood count) είναι ένα σύνολο ιατρικών εργαστηριακών εξετάσεων που παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τα κύτταρα στο αίμα ενός ατόμου. Η εξέταση αυτή υποδεικνύει τον αριθμό των λευκών αιμοσφαιρίων, των ερυθρών αιμοσφαιρίων και των αιμοπεταλίων, τη συγκέντρωση της αιμοσφαιρίνης και τον αιματοκρίτη. Υποδεικνύει επίσης τον μέσο όγκο των ερυθρών αιμοσφαιρίων (MCV), που είναι το μέσο μέγεθος και η περιεκτικότητα σε αιμοσφαιρίνη των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Επίσης μπορεί να συμπεριληφθεί η διαφορική μέτρηση των λευκών αιμοσφαιρίων (λευκοκυτταρικός τύπος), όπως επίσης μετρήσεις χημικών ουσιών και άλλων ουσιών μέσα στο αίμα.Η εξέταση αυτή πραγματοποιείται συχνά ως μέρος μιας ιατρικής αξιολόγησης και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση της υγείας ή τη διάγνωση ασθενειών. Χρησιμοποιείται για τον εντοπισμό ενός ευρέος φάσματος διαταραχών, όπως η αναιμία, η λοίμωξη και η λευχαιμία. Τα αποτελέσματα ερμηνεύονται συγκρίνοντάς τα με εύρη αναφοράς, τα οποία ποικίλλουν ανάλογα με το φύλο και την ηλικία. Καταστάσεις όπως η αναιμία και η θρομβοπενία καθορίζονται από μη φυσιολογικά αποτελέσματα εξετάσεων. Οι δείκτες ερυθρών αιμοσφαιρίων μπορούν να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την αιτία της αναιμίας ενός ατόμου, όπως έλλειψη σιδήρου και ανεπάρκεια βιταμίνης Β12, και τα αποτελέσματα σχετικά με τον τύπο των λευκών αιμοσφαιρίων μπορούν να βοηθήσουν στη διάγνωση ιογενών, βακτηριακών και παρασιτικών λοιμώξεων και διαταραχών του αίματος, όπως η λευχαιμία. Στην περίπτωση που υπάρχουν αποτελέσματα που βρίσκονται εκτός του εύρους αναφοράς δεν απαιτούν όλες την ιατρική παρέμβαση.Η εξέταση εκτελείται χρησιμοποιώντας βασικό εργαστηριακό εξοπλισμό ή έναν αυτόματο αιματολογικό αναλυτή, ο οποίος μετρά τα κύτταρα και συλλέγει πληροφορίες σχετικά με το μέγεθος και τη δομή τους. Η συγκέντρωση της αιμοσφαιρίνης μετράται και οι δείκτες ερυθρών αιμοσφαιρίων υπολογίζονται από μετρήσεις ερυθρών αιμοσφαιρίων και αιμοσφαιρίνης. Οι χειροκίνητες δοκιμές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανεξάρτητη επιβεβαίωση μη φυσιολογικών αποτελεσμάτων. Περίπου το 10-25% των δειγμάτων απαιτούν τη χειροκίνητη εξέταση επιχρίσματος περιφερικού αίματος, στην οποία το αίμα χρωματίζεται και εξετάζεται κάτω από ένα μικροσκόπιο για να επαληθευτεί ότι τα αποτελέσματα του αναλυτή είναι συνεπή με την εμφάνιση των κυττάρων και για την αναζήτηση ανωμαλιών. Ο αιματοκρίτης μπορεί να προσδιοριστεί χειροκίνητα με φυγοκέντριση του δείγματος και μέτρηση της αναλογίας των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Σε εργαστήρια χωρίς πρόσβαση σε αυτοματοποιημένα όργανα, τα κύτταρα αίματος υπολογίζονται κάτω από το μικροσκόπιο χρησιμοποιώντας αιμοκυτταρόμετρο.

 Το αίμα αποτελείται από ένα υγρό τμήμα, που ονομάζεται πλάσμα, και ένα κυτταρικό τμήμα που περιέχει ερυθρά αιμοσφαίρια, λευκά αιμοσφαίρια και αιμοπετάλια. Η γενική εξέταση αίματος αξιολογεί τα τρία κυτταρικά συστατικά του αίματος. Ορισμένες διαταραχές, όπως η αναιμία ή η θρομβοκυτταροπενία, καθορίζονται από σημαντικές αυξήσεις ή μειώσεις στον αριθμό των αιμοσφαιρίων. Προβλήματα σε πολλά συστήματα οργάνων μπορούν να επηρεάσουν το αίμα, επομένως τα αποτελέσματα της εξέτασης αυτής είναι χρήσιμα για τη διερεύνηση ενός ευρέος φάσματος καταστάσεων. Λόγω του όγκου των πληροφοριών που παρέχει, η γενική εξέταση αίματος είναι μία από τις πιο συχνά πραγματοποιούμενες ιατρικές εργαστηριακές εξετάσεις. Η εξέταση αυτή χρησιμοποιείται συχνά για τον έλεγχο ασθενειών στο πλαίσιο ιατρικής αξιολόγησης. Απαιτείται επίσης όταν ένας πάροχος υγειονομικής περίθαλψης υποψιάζεται ότι ένα άτομο έχει μια ασθένεια που επηρεάζει τα κύτταρα του αίματος, όπως μια λοίμωξη, μια αιμορραγική διαταραχή ή κάποιος καρκίνος. Άτομα που έχουν διαγνωστεί με διαταραχές που μπορεί να προκαλέσουν μη φυσιολογικά αποτελέσματα εξέτασης ή που λαμβάνουν θεραπείες που μπορούν να επηρεάσουν τον αριθμό των αιμοσφαιρίων μπορεί να κάνουν τακτική εξέταση για την παρακολούθηση της υγείας τους, και η οποία πραγματοποιείται συχνά κάθε μέρα για τα άτομα που νοσηλεύονται. Τα αποτελέσματα μπορεί να υποδηλώνουν την ανάγκη μετάγγισης αίματος ή αιμοπεταλίων.Η γενική εξέταση αίματος έχει συγκεκριμένες εφαρμογές σε πολλές ιατρικές ειδικότητες. Πραγματοποιείται συχνά προτού ένα άτομο υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση για να εντοπίσει την αναιμία, να διασφαλίσει ότι τα επίπεδα των αιμοπεταλίων είναι επαρκή για να ελέγχουν τη μόλυνση, καθώς και μετά τη χειρουργική επέμβαση, ώστε να μπορεί να παρακολουθείται η απώλεια αίματος. Σε έκτακτες καταστάσεις, η γενική εξέταση αίματος χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση πολλών συμπτωμάτων, όπως πυρετός, κοιλιακός πόνος και δύσπνοια, και για την εκτίμηση της αιμορραγίας και του τραύματος. Οι μετρήσεις αίματος παρακολουθούνται στενά σε άτομα που υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία για καρκίνο, επειδή αυτές οι θεραπείες καταστέλλουν την παραγωγή κυττάρων αίματος στο μυελό των οστών και μπορούν να οδηγήσουν σε πολύ χαμηλά επίπεδα λευκών αιμοσφαιρίων, αιμοπεταλίων και αιμοσφαιρίνης. Η τακτική γενική εξέταση αίματος είναι απαραίτητη για άτομα που παίρνουν κάποια ψυχιατρικά φάρμακα, όπως η κλοζαπίνη και η καρβαμαζεπίνη, τα οποία σε σπάνιες περιπτώσεις μπορούν να προκαλέσουν μείωση των λευκών αιμοσφαιρίων (ακοκκιοκυττάρωση) που είναι απειλητική για τη ζωή. Επειδή η αναιμία κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να προκαλέσει διάφορα προβλήματα στη μητέρα και στο μωρό της, η γενική εξέταση αίματος αποτελεί μέρος της προγεννητικής φροντίδας. Σε νεογέννητα μωρά, μπορεί να χρειαστεί η γενική εξέταση αίματος για τη διερεύνηση του νεογνικού ίκτερου ή για τον υπολογισμό του αριθμού των ανώριμων κυττάρων στη διαφορική μέτρηση των λευκών αιμοσφαιρίων, η οποία μπορεί να αποτελεί ένδειξη σήψης. Η γενική εξέταση αίματος είναι ένα βασικό εργαλείο αιματολογίας, το οποίο είναι η μελέτη της αιτίας, της πρόγνωσης, της θεραπείας και της πρόληψης ασθενειών που σχετίζονται με το αίμα. Τα αποτελέσματα της γενικής εξέτασης αίματος και των επιχρισμάτων αντικατοπτρίζουν τη λειτουργία του αιματοποιητικού συστήματος - των οργάνων και των ιστών που εμπλέκονται στην παραγωγή και ανάπτυξη των αιμοσφαιρίων, ιδιαίτερα του μυελού των οστών. Για παράδειγμα, ένας χαμηλός αριθμός και των τριών τύπων κυττάρων (πανκυτταροπενία) μπορεί να υποδηλώνει ότι η παραγωγή κυττάρων αίματος επηρεάζεται από μια διαταραχή του μυελού και ότι η εξέταση του μυελού των οστών μπορεί να διερευνήσει περαιτέρω την αιτία. Μη φυσιολογικά κύτταρα στο επίχρισμα αίματος μπορεί να υποδηλώνουν οξεία λευχαιμία ή λέμφωμα, ενώ ένας ασυνήθιστα υψηλός αριθμός ουδετερόφιλων ή λεμφοκυττάρων, σε συνδυασμό με ενδεικτικά συμπτώματα και ευρήματα αίματος, μπορεί να αυξήσει την υποψία για μυελοϋπερπλαστικό νόσημα ή λεμφοϋπερπλαστική διαταραχή. Η εξέταση των αποτελεσμάτων της γενικής εξέτασης αίματος και το επίχρισμα περιφερικού αίματος μπορούν να βοηθήσουν στη διάκριση μεταξύ αιτιών αναιμίας, όπως διατροφικές ανεπάρκειες, διαταραχές μυελού των οστών, επίκτητες αιμολυτικές αναιμίες και κληρονομικές καταστάσεις όπως δρεπανοκυτταρική αναιμία και θαλασσαιμία.Τα εύρη αναφοράς αντιπροσωπεύουν το εύρος των αποτελεσμάτων που βρίσκονται στο 95% των φαινομενικά υγιών ατόμων. Εξ ορισμού, το 5% των αποτελεσμάτων θα βρίσκεται πάντα έξω από αυτό το εύρος, επομένως ορισμένα μη φυσιολογικά αποτελέσματα ενδέχεται να αντικατοπτρίζουν τη φυσική παραλλαγή αντί να υποδηλώνουν ιατρικό ζήτημα. Αυτό είναι ιδιαίτερα πιθανό εάν τέτοια αποτελέσματα βρίσκονται λίγο έξω από το εύρος αναφοράς, εάν είναι συνεπή με τα προηγούμενα αποτελέσματα ή εάν δεν υπάρχουν άλλες σχετικές ανωμαλίες που εμφανίζονται στη γενική εξέταση αίματος. Όταν η εξέταση πραγματοποιείται σε σχετικά υγιή πληθυσμό, ο αριθμός των κλινικά ασήμαντων ανωμαλιών μπορεί να υπερβαίνει τον αριθμό των αποτελεσμάτων που υποδηλώνουν ασθένεια. Για αυτόν τον λόγο, οι επαγγελματικές οργανώσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο και τον Καναδά συνιστούν να μην εφαρμόζεται προεγχειρητική γενική εξέταση αίματος για χειρουργικές επεμβάσεις χαμηλού κινδύνου σε άτομα χωρίς σχετικές ιατρικές παθήσεις. Τέλος, η επαναλαμβανόμενη λήψη αίματος για αιματολογικές εξετάσεις σε νοσοκομειακούς ασθενείς μπορεί να συμβάλλει στη δημιουργία αναιμίας και μπορεί να χρειαστούν περιττές μεταγγίσεις.