Θεοφάνειος σχολή

Η Θεοφάνειος σχολή ήταν σχολείο το οποίο λειτούργησε στην Πρέβεζα από το 1834, ενώ από το 1840 απέκτησε νέα στέγη σε κτήριο που κτίστηκε με χρήματα του κληροδοτήματος του Πρεβεζάνου ευεργέτη Αναστασίου Θεοφάνη. Το κτήριο είναι πλέον ιδιοκτησία του Δήμου Πρέβεζας, ονομάζεται «Θεοφάνειος Αίθουσα Τέχνης» και χρησιμοποιείται ως χώρος πολιτισμού και εκδηλώσεων.

 Το πρώτο σχολείο για τους Χριστιανούς της Πρέβεζας ιδρύθηκε με τις προτροπές του αγίου Κοσμά του Αιτωλού, ο οποίος επισκέφθηκε την Πρέβεζα το 1779. Το 1800 ο μητροπολίτης Άρτης & Πρεβέζης Ιγνάτιος Μπάμπαλος κατόρθωσε, με τη συμπαράσταση του διακεκριμένου Πρεβεζάνου προκρίτου Ιωάννη Γκενοβέλη, να συσταθεί στην πόλη Σχολαρχείο. Η ίδρυση του σχολείου αυτού ήταν τεράστια επιτυχία και οφείλεται αφενός μεν στην επιρροή που είχε ο μητροπολίτης Ιγνάτιος στον Αλή πασά Τεπελενλή και αφετέρου στο ευνοϊκό καθεστώς στο οποίο υπαγόταν τότε η Πρέβεζα, μια Αυτονομία υπό την προστασία της Ρωσίας. Η αρχή ήταν δύσκολη και η έλλειψη οικονομικών πόρων ξεπερνιόταν με συνδρομές των τοπικών μοναστηριών και ναών. Σε αυτή την κρίσημη ώρα έφτασε η μεγάλη δωρεά του Αναστασίου Θεοφάνη. Ο Αναστάσιος Θεοφάνης, γιος του Γεωργίου, ήταν Πρεβεζάνος έμπορος, ο οποίος μετανάστευσε στη Ρωσία και από την εκεί εμπορική του δραστηριότητα απέκτησε μεγάλη περιουσία. Πέθανε το 1814 έχοντας συντάξει διαθήκη, της οποίας εκτελεστές όρισε τους Αντώνιο Ι. Καραμολέγκη από τη Θεσσαλονίκη, Μιχαήλ Αγγέλου από τη Σαντορίνη και Ιωάννη Δ. Μπουγιουκλή. Ζητούσε από τους εκτελεστές της διαθήκης του να εκκαθαριστεί η περιουσία του, να αποδοθούν τα οριζόμενα ποσά σε όσους όριζε σε αυτήν, και τα υπόλοιπα να κατατεθούν στο Αυτοκρατορικό Ορφανοτροφείο της Μόσχας (με τη μορφή εντόκων ομολογιών) με σκοπό να αποστέλλονται οι ετήσιοι τόκοι για την κάλυψη των εξόδων λειτουργίας σχολείου στη γενέτειρά του Πρέβεζα. Κάτι παρόμοιο είχε κάνει το 1806 ο επίσης Ηπειρώτης Ζώης Καπλάνης, που ζούσε και αυτός στη Μόσχα, για την μετέπειτα ονομασθείσα Καπλάνειο Σχολή των Ιωαννίνων. Έτσι, οι εκτελεστές τής διαθήκης του Θεοφάνη κατέθεσαν αρχικά, το 1822, 42.450 χάρτινα ρούβλια με ετήσιο τόκο 5%, το 1825 9.156 χάρτινα ρούβλια με ετήσιο τόκο 4% και το 1832 10.844 χάρτινα ρούβλια με τον ίδιο τόκο. Συνολικά 62.450 ρούβλια, τα οποία το 1832 είχαν ήδη γίνει, με έναν πρόχειρο υπολογισμό, περί τα 75.000 ρούβλια και απέδιδαν ετήσιους τόκους σχεδόν 3.000 χάρτινων ρουβλίων. Το 1859, με αυτοκρατορική διαταγή, οι καταθέσεις του Ορφανοτροφείου της Μόσχας μεταφέρθηκαν στην αυτοκρατορική Τράπεζα της Πετρούπολης, με ετήσιο τόκο 4% και αφού προηγουμένως μετατράπηκαν σε 20.875 αργυρά ρούβλια.Ο Φιλάρετος Βιτάλης αναφέρει ότι με φροντίδα των επιτρόπων και του Μητροπολίτου Άρτης και Πρεβέζης Νεοφύτου Ε΄ Σκρίφα το υπάρχον Σχολαρχείο Πρεβέζης μετονομάστηκε σε Αναστασιαία Θεοφάνειο Σχολή και τον Απρίλιο του 1834 εξασφαλίστηκε νόμιμη άδεια λειτουργίας της από την τουρκική κυβέρνηση.Η σχολή προικοδοτήθηκε στη διάρκεια της λειτουργίας της και από άλλους ευεργέτες. Σε εικόνα του Παντοκράτορα που βρισκόταν μέχρι το 2008 στη δυτική πλευρά του πάνω ορόφου της σχολής και που τώρα βρίσκεται στο γραφείο του δημάρχου της Πρέβεζας, πέραν του ονόματος του Αναστασίου Θεοφάνη, είναι καταχωρημένα και τα ονόματα του Θεόδωρου Τσιντώση και της συζύγου του Αικατερίνης. Μεταξύ των γνωστών δωρεών είναι και αυτή του Λόρδου Βύρωνα το 1809, δωρεά βιβλίων από το ελληνικό κράτος (όσο ακόμη η Πρέβεζα ήταν τουρκοκρατούμενη) και δωρεά από τον Αθανάσιο Αθανασιάδη το 1885, αλλά και του Κωνσταντίνου Κολοβού. Υπήρξαν και αρκετοί ακόμη ευεργέτες της σχολής. Εκτενής κατάλογος των διδασκάλων (ελληνοδιδασκάλων και αλληλοδιδακτών) της Θεοφανείου Σχολής καταχωρείται από τον Φιλάρετο Βιτάλη, σε σχετικό άρθρο του. Το κτίριο της Θεοφανείου Σχολής το οποίο σώζεται σήμερα (στη διασταύρωση Εθνικής Αντιστάσεως και Θεοφάνους, στο ιστορικό κέντρο της πόλης της Πρέβεζας), χτίστηκε το 1835 με έξοδα του κληροδοτήματος του Θεοφάνη.Η σχολή σταμάτησε να χρηματοδοτείται από το κληροδότημα του Θεοφάνη μετά το 1917, ως αποτέλεσμα της Ρωσικής Επανάστασης.Το κτίριο της Θεοφανείου Σχολής επισκευάστηκε το 1959 και στέγασε το Α΄ Δημοτικό Σχολείο της Πρέβεζας μέχρι το 1965. Σήμερα λειτουργεί ως «Θεοφάνειος Αίθουσα Τέχνης» και εκεί γίνονται διαλέξεις, ημερίδες, παραστάσεις και κινηματογραφικές προβολές. Αναφορά για λειτουργία το 1803 σε ανακοίνωση του Δήμου Πρεβέζης (Ελληνικά) Βασιλάς(1), Ηλίας Β. (2012). «Ο λόρδος Βύρων στην Πρέβεζα 1809, Ένα γράμμα του και μια δωρεά του στη Θεοφάνειο Σχολή». Στο: Νίκος Δ. Καράμπελας, επιμ. Άπαντα Ηλία Β. Βασιλά. Πρέβεζα: Δήμος Πρέβεζας & Ίδρυμα Ακτία Νικόπολις, pp. 127-146. ISBN 978-960-93-3692-5. https://actianicopolis.eu/wp-content/uploads/2021/05/1_%CE%A0_19570513_%CE%9F-%CE%BB%CF%8C%CF%81%CE%B4%CE%BF%CF%82-%CE%92%CF%8D%CF%81%CF%89%CE%BD-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%A0%CF%81%CE%AD%CE%B2%CE%B5%CE%B6%CE%B1_%CE%9F%CE%9A_%CE%A6_127_146.pdf. (Ελληνικά) Βασιλάς(2), Ηλίας Β. (2012). «Πρεβεζάνοι και Παργηνοί διδάσκαλοι και λόγιοι 18ου και 19ου αιώνα». Στο: Νίκος Δ. Καράμπελας, επιμ. Άπαντα Ηλία Β. Βασιλά. Πρέβεζα: Δήμος Πρέβεζας & Ίδρυμα Ακτία Νικόπολις, pp. 406-422. ISBN 978-960-93-3692-5. https://www.academia.edu/1479912. (Ελληνικά) Βιτάλης, Φιλάρετος Απ. (1980). «Η Θεοφάνειος Σχολή Πρεβέζης». Μνήμη Σουλίου (Αθήνα: Φίλοι Σουλίου) 5: 162-180. https://www.academia.edu/44545808. (Ελληνικά) Μπέτσος, Οδυσσέας Θ. (1999). «Θεοφάνειος Σχολή: Ι. Ευεργέτες και δωρητές της. Α. Ευεργέτες: α) Κωνσταντίνος Χρ. Κολοβός». Πρεβεζάνικα Χρονικά (Πρέβεζα: Δημοτική Βιβλιοθήκη Πρέβεζας) 36: 87-97. ISSN 1105-753X. https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/prevchr/article/view/29237/22748. (Ελληνικά) Μπέτσος, Οδυσσέας Θ. (2001). «Θεοφάνειος Σχολή: Ι. Ευεργέτες και δωρητές της. Α. Ευεργέτες: β) Θεόδωρος Τσιντώσης και η σύζυγός του Αικατερίνη, το γένος Καρναβάλλη». Πρεβεζάνικα Χρονικά (Πρέβεζα: Δημοτική Βιβλιοθήκη Πρέβεζας) 37-38: 39-44. ISSN 1105-753X. https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/prevchr/article/view/29206/22723. Σαλαμάγκας, Δημήτριος Στ., «Η Θεοφάνειος Σχολὴ Πρεβέζης», Ηπειρωτική Εστία, τόμος 1, τεύχος 8, 1952, σσ. 798-799 Λαμπρίδης, Ιωάννης, «Περί τῶν ἐν Ἠπείρῳ Ἀγαθοεργημάτων», μέρος 2ον, Αθήνα, σσ. 168-171 Φωτογραφία και τοποθεσία Θεοφάνειος αίθουσα τέχνης, φωτογραφία Θεοφάνειος αίθουσα τέχνης, τρισδιάστατη αναπαράσταση