Φρίτγιοφ Κάπρα

Ο Φρίτγιοφ Κάπρα (Fritjof Capra, γεννήθηκε την 1η Φεβρουαρίου 1939) είναι Αυστριακός φυσικός και συγγραφέας αρκετών βιβλίων, από τα οποία είναι κυρίως γνωστός, όπως Το ταό και η φυσική (1975), Η κρίσιμη καμπή (1982), κ.ά.. Το μεγαλύτερο μέρος της σταδιοδρομίας του έγινε στις ΗΠΑ, την υπηκοότητα των οποίων απέκτησε.

 Ο Κάπρα γεννήθηκε στη Βιέννη και σπούδασε στο πανεπιστήμιό της, από όπου πήρε και το διδακτορικό του στη θεωρητική φυσική το 1966. Ασχολήθηκε με την έρευνα στη σωματιδιακή φυσική και στη θεωρία των συστημάτων, στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού (1966–1968), στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στη Σάντα Κρουζ (1968–1970), στο Κέντρο Γραμμικού Επιταχυντή του Στάνφορντ (1970), στο Ιμπίριαλ Κόλετζ του Λονδίνου (1971–1974) και στο Εργαστήριο Λώρενς στο Μπέρκλεϋ (1975–1988). Στο Μπέρκλεϋ έγινε μέλος της «Ομάδας Θεμελίων της Φυσικής», που ιδρύθηκε τον Μάιο του 1975 από τους Τζωρτζ Βάισμαν και Ελίζαμπεθ Ράουσερ, και σε εβδομαδιαίες συναντήσεις συζητούσαν θέματα φιλοσοφίας και κβαντικής φυσικής. Ο Κάπρα δίδαξε στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στη Σάντα Κρουζ, στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Μπέρκλεϋ, and Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Σαν Φραντσίσκο. Ο Κάπρα, που γνωρίζει καλά τη γερμανική, την αγγλική, τη γαλλική και την ιταλική γλώσσα, συνέγραψε εκλαϊκευμένα βιβλία με θέμα τις φιλοσοφικές συνέπειες της επιστήμης, σημαντικότερο από τα οποία θεωρείται Το ταό και η φυσική, όπου υποστηρίζεται ότι η φυσική και η μεταφυσική οδηγούν αναπόφευκτα στην ίδια γνώση. Μετά από μία περιοδεία στη Γερμανία το 1982-1983, ο Κάπρα συνέγραψε μαζί με την οικοφεμινίστρια Σαρλήν Σπρέτνακ το βιβλίο Η πράσινη πολιτική (1984). Ο Κάπρα υποστηρίζει ότι ο Δυτικός πολιτισμός πρέπει να εγκαταλείψει τη συμβατική γραμμική σκέψη και τις μηχανιστικές απόψεις του Καρτέσιου. Επικρίνοντας την αναγωγιστική καρτεσιανή άποψη ότι το καθετί μπορεί να μελετηθεί στα μέρη του και να κατανοηθεί από αυτά στην ολότητά του, ενθαρρύνει μια ολιστική προσέγγιση. Στο The Web of Life, εστιάζει στη συστημική πληροφορία που παράγεται από τις σχέσεις ανάμεσα στα μέρη ως σημαντικό πρόσθετο παράγοντα για την κατανόηση του χαρακτήρα του όλου, τονίζοντας την «ιστοειδή» δομή όλων των συστημάτων και τις διασυνδέσεις όλων των μερών τους. Ο Κάπρα είναι ιδρυτής και διευθυντής του «Κέντρου για τον Οικοαλφαβητισμό» (Center for Ecoliteracy) στο Μπέρκλεϋ, το οποίο προάγει την οικολογία και την έρευνα των συστημάτων στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Μερικά από τα βιβλία του Κάπρα είναι τα ακόλουθα: Το ταό και η φυσική (The Tao of Physics, 1975), με υπότιτλο «Μια εξερεύνηση των αναλογιών ανάμεσα στη σύγχρονη φυσική και στον ανατολικό μυστικισμό». Στο πρώτο του αυτό βιβλίο, ο Κάπρα προκαλεί τη συμβατική γνώση αποδεικνύοντας τις έντονες ομοιότητες των ανακαλύψεων της φυσικής του 20ού αιών και στις αρχαιοελληνικές και απωανατολικές μυστικιστικές παραδόσεις. Αρχικά εκδόθηκε από μικρό εκδοτικό οίκο και δεν διαφημίστηκε, ωστόσο έγινε ευπώλητο και μετά βρήκε μεγάλο εκδότη. Σήμερα μετράει 43 εκδόσεις σε 23 διαφορετικές γλώσσες. Ελληνική μετάφραση: Μάριος Βερέττας, εκδ. «Βερέττας», Αθήνα 2013, 300 σελ., ISBN 978-960-6712-86-9Η κρίσιμη καμπή: Επιστήμη, κοινωνία και απαρχή ενός νέου πολιτισμού (The Turning Point: Science, Society, and the Rising Culture, 1982). Εξηγεί τις θεωρούμενες ως επιστημονικές και οικονομικές κρίσεις. Αρχίζει συνοψίζοντας την ιστορία της επιστήμης και των οικονομικών, επισημαίνοντας τα ελαττώματα του καρτεσιανού, του νευτώνειου και του αναγωγιστικού παραδείγματος. Εξηγεί το πώς οι απόψεις αυτές έγιναν ανεπαρκείς για τις σύγχρονες τεχνολογικές και οικολογικές ανάγκες, και υποστηρίζει ότι η επιστήμη χρειάζεται να αναπτύξει τις έννοιες και την ενόραση του ολισμού και της θεωρίας των συστημάτων προκειμένου να επιλύσει τα πολυσύνθετα προβλήματα της σημερινής κοινωνίας. Ελληνική μετάφραση: Μάριος Βερέττας, εκδ. «Βερέττας», Αθήνα 2015, 484 σελ., ISBN 978-618-5103-17-0Η πράσινη πολιτική (Green Politics, 1984), γραμμένο μαζί με τη Σαρλήν Σπρέτνακ (Charlene Spretnak). Αναλύει την άνοδο του γερμανικού Κόμματος των Πράσινων και παρόμοιων οικολογικών κομμάτων σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ελληνική μετάφραση: Ντίνος Γαρουφαλιάς, εκδ. «Ωρόρα», Αθήνα [χ.χ.], 384 σελ..Uncommon Wisdom (1988). Περιγράφονται προσωπικές συναντήσεις και διάλογοι του συγγραφέα με τους διανοητές που βοήθησαν στη διαμόρφωση του βιβλίου του Η κρίσιμη καμπή.Belonging to the Universe (1993), με υπότιτλο «Εξερευνήσεις στα μέτωπα της επιστήμης και της πνευματικότητας», γραμμένο μαζί με τους Ντάβιντ Στάιντλ-Ραστ και Thomas Matus. Το βιβλίο εξερευνά τις αναλογίες ανάμεσα σε νέους τρόπους σκέψεως στην επιστήμη και στη χριστιανική θεολογία. Βαθιά οικολογία Επίσημος ιστότοπος Συνέντευξη του Κάπρα στον Φράνσις Πιζάνι (2007)