Κυβέρνηση Ελευθερίου Βενιζέλου 1915

Η Κυβέρνηση Ελευθερίου Βενιζέλου τον Αύγουστο-Σεπτέμβριο του 1915, σχηματίστηκε τρεις μήνες μετά τη νίκη του κόμματος των Φιλελευθέρων στις εκλογές του Μαΐου του 1915. Ο βίος της έληξε 50 μέρες μετά τον σχηματισμό της, όταν ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α' υποχρέωσε τον πρωθυπουργό σε παραίτηση για θέματα εξωτερικής πολιτικής, δεύτερη φορά μέσα στον ίδιο χρόνο. Λόγω της ασθένειας (πλευρίτιδα) του βασιλιά Κωνσταντίνου, η προηγούμενη κυβέρνηση του Γούναρη καθυστέρησε τόσο τον σχηματισμό αυτής της κυβέρνησης όσο και την έναρξη των εργασιών της ψηφισμένης Βουλής. Η καθυστέρηση παρέτεινε όπως ήταν επόμενο, την πολιτική της ουδετερότητας καθώς και τις προσχηματικές διαπραγματεύσεις του Γούναρη με την Ανταντ.Σχεδόν αμέσως μετά τον σχηματισμό της κυβέρνησης προέκυψε διαφωνία Κωνσταντίνου - Βενιζέλου σχετικά με τη συνδρομή της χώρας στο Σερβικό βασίλειο στα πλαίσια της Ελληνοσερβικού συμφώνου. Στη θυελλώδη συνεδρίαση της Βουλής της 21ης Σεπτεμβρίου, το Κοινοβούλιο ενέκρινε με την ψήφο του, την πρωτοβουλία του Βενιζέλου, να προσκαλέσει τα στρατεύματα της Αντάντ στη Μακεδονία. Παρόλαυτα στη συνάντηση του με τον Βενιζέλο τα ξημερώματα της επόμενης μέρας ο βασιλιάς Κωνσταντίνος, διαφώνησε με την πρωτοβουλία του, εξαναγκάζοντας τον Πρωθυπουργό σε παραίτηση.

 Στις 8 Σεπτεμβρίου η Σερβία ζήτησε για δεύτερη φορά την ένοπλη βοήθεια της Ελλάδας βάση της ελληνοσερβικής συνθήκης του 1913, όταν και μαθεύτηκε η μερική επιστράτευση που διέταξε το Βασίλειο της Βουλγαρίας, το οποίο στις 24 Αυγούστου είχε ήδη υπογράψει μυστικές πολεμικές συνθήκες με τη Γερμανική Αυτοκρατορία, την Αυστροουγγαρία και την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο Βενιζέλος πρότεινε στο παλάτι μερική επιστράτευση για 20 κλάσεις στρατευσίμων. Για να καμψει τις αρχικές αντιρρήσεις του παλατιου πως η σερβική πλευρά βρισκόταν σε κλοίο τριών κρατών και θα αδυνατούσε να παρατάξει 150.000 στρατιώτες στα σερβοβουλγαρικά σύνορα που προέβλεπε η συμφωνία, ο Βενιζέλος πρότεινε αυτοί να αντικατασταθούν με 150.000 από τη Στρατιά της Ανατολής που αποχωρούσαν εκείνη την εποχή ηττημένα από την Εκστρατεία της Καλλίπολης. Αν και ο βασιλιάς φαίνεται να συμφώνησε σιωπηλά στην πρόσκληση για απόβαση στη Θεσσαλονίκη, αρνηθηκε την μερική επιστράτευση, όπως το ίδιο εκανε και με την υποβολή της παραίτησης Βενιζέλου. Εντέλει το Γενικό Επιτελείο αναγκάστηκε να δεχτεί γενική, πλέον, επιστράτευση, για αμυντικούς όμως λόγους, στις 10 Σεπτεμβρίου, όταν και η Βουλγαρία κήρυξε γενική επιστράτευση, ευθυγραμμίζοντας έτσι την επίσημη θεση της Ελλάδας λιγο περισσότερο με τους σχεδιασμούς του πρωθυπουργού υπέρ της Αντάντ. Γιατί ο μεν Βασιλιάς συμφωνούσε στην επιστράτευση προκειμένου να προστατευτούν τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα έναντι ενδεχόμενης βουλγαρικής επίθεσης (ακόμη κι αν έπαιρνε διαβεβαιώσεις από τους Γερμανούς πως δεν απειλούνται), ο δε Βενιζέλος επιθυμούσε την επιστράτευση για να βοηθήσει τη Σερβία στην επίθεση που δεχόταν από τις Κεντρικές Δυνάμεις. Στις 19 Σεπτεμβρίου, ο Γάλλος πρέσβης στην Ελλάδα, Γκιγιεμέν, γνωστοποίησε με επιστολή προς τον Πρωθυπουργό, την άφιξη των πρώτων αξιωματικών υπό τον στρατηγό Ίαν Χάμιλτον στη Θεσσαλονίκη προκειμένου να προετοιμάσουν την απόβαση, ενώ παράλληλα του ζητούσε να διευκολύνει η Ελλάδα τα αγγλογαλλικά στρατεύματα που θα έφταναν στη Βόρεια Ελλάδα, προκειμένου να σταλούν στη Σερβία να τη βοηθήσουν στην πολεμικό αγώνα της. Στη θυελλώδη συνεδρίαση της 21ης Σεπτεμβρίου η αντιπολίτευση ζήτησε εξηγήσεις από τον Πρωθυπουργό για τη χλιαρή στάση του απέναντι στην παραβίαση του ελληνικού εδάφους για μιά "ανεφάρμοστη" συμφωνία με καθαρά βαλκανικό χαραχτήρα. Ακόμα περισσότερο έθεσε θέμα ψήφου εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση. Η ψηφοφορία (142 ψήφοι υπέρ της κυβερνητικής πολιτικής και της γενικής επιστράτευσης, 102 κατά, και 13 αποχές) κατέδειξε ότι η Κυβέρνηση έχαιρε ακόμα της εμπιστοσύνης της Βουλής. Ο Βασιλιάς, μετά την παραίτηση Βενιζέλου, κάλεσε και πάλι, τον διοικητή της Εθνικής Τράπεζας, Αλέξανδρο Ζαΐμη ως τον μετριοπαθέστερο των πολιτικών να αναλάβει την Πρωθυπουργία, κλήση που αυτή τη φορά έγινε δεκτή από τον Ζαΐμη. Πρωθυπουργός (Πρόεδρος του υπουργικού συμβουλίου): Ελευθέριος ΒενιζέλοςΕπί των Εξωτερικών: Ελευθέριος Βενιζέλος Επί της Δικαιοσύνης: Κωνσταντίνος Ρακτιβάν Επί των Εσωτερικών: Γεώργιος Καφαντάρης Επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας εκπαιδεύσεως: Ιωάννης Τσιριμώκος Επί των Οικονομικών: Εμμανουήλ Ρέπουλης Επί της Εθνικής Οικονομίας: Ανδρέας Μιχαλακόπουλος Επί των Δημοσίων Συγκοινωνιών: Δημήτριος Διαμαντίδης Επί των Στρατιωτικών: αντιστράτηγος, Παναγιώτης Δαγκλής Επί των Ναυτικών: πλοίαρχος Αθανάσιος Ν. Μιαούλης (pdf) Πρακτικά Συνεδριάσεων Βουλής - Περίοδος Κ - Σύνοδος Α. Βουλή των Ελλήνων. 1915. https://library.parliament.gr/Ψηφιακή-Βιβλιοθήκη/Πρακτικά-Συνεδριάσεων/πρακτικά-βουλής-1910-1935. Παύλος Καρολίδης. Ιστορία Ελληνικού Έθνους από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι του 1930, τόμος ΣΤ΄ μέρος Β΄. Εκδόσεις "Ελευθερουδάκης Α.Ε.".