Αχμάντ Σαχ Κατζάρ

Ο Αχμάντ Σαχ Κατζάρ, περσικά: احمد شاه قاجار‎, (21 Ιανουαρίου 1898 – 21 Φεβρουαρίου 1930) ήταν σάχης τού Ιράν από τις 16 Ιουλίου 1909 έως τις 15 Δεκεμβρίου 1925 και το τελευταίο κυβερνόν μέλος της δυναστείας των Κατζάρ. Ο Aχμάντ Σαχ γεννήθηκε στο Tαμπρίζ στις 21 Ιανουαρίου 1898 και ανέβηκε στο θρόνο σε ηλικία 12 ετών μετά την απομάκρυνση τού πατέρα του Μοχάμαντ-Αλί Σαχ από το Κοινοβούλιο στις 16 Ιουλίου 1909. Λόγω τού νεαρού της ηλικίας του, ο θείος του, Aλί-Ρεζά Χαν, ανέλαβε τις υποθέσεις του ως αντιβασιλιάς. Όταν έφτασε στην ενηλικίωσή του, ο Αχμάντ Σαχ στέφθηκε επίσημα στις 21 Ιουλίου 1914.

 Στις 16 Ιουλίου 1909 ο Μοχάμεντ Αλί Σαχ ανατράπηκε από αντάρτες, που προσπαθούσαν να αποκαταστήσουν το Σύνταγμα τού 1906. Στη συνέχεια, οι αντάρτες συγκάλεσαν στο Μεγάλο Ματζιλίς των 500 αντιπροσώπους από διαφορετικά υπόβαθρα, οι οποίοι τοποθέτησαν τον Αχμάντ Σαχ, τον 11ετή γιο τού Μοχάμαντ Αλί, στον θρόνο τού Ήλιου. Το Μεγάλο Ματζλίς θέσπισε πολλές μεταρρυθμίσεις. Κατάργησε την ταξική εκπροσώπηση και δημιούργησαν πέντε νέες έδρες στο Ματζλίς για τις μειονότητες: δύο έδρες για τους Αρμένιους και μία έδρα για τους Εβραίους, τους Ζωροάστρες και τους Ασσύριους. Το Mατζιλίς εκδημοκρατοποίησε επίσης το εκλογικό σύστημα, μείωσε την εκλογική κυριαρχία της Τεχεράνης και μείωσε ακόμη και την ηλικία ψήφου από τα είκοσι πέντε στα είκοσι. Δεν είναι πολλά γνωστά για την πρώιμη ζωή τού Αχμάντ πριν από τη διαδοχή του στον θρόνο. Λόγω τού νεαρού της ηλικίας του, ο θείος του, Aλί Ρεζά Χαν Αζόντ αλ-Μολκ, κυβερνούσε ως αντιβασιλέας. Ο Αχμάντ Σαχ στέφθηκε επίσημα στις 21 Ιουλίου 1914, όταν έφτασε στην ενηλικίωσή του. Προσπάθησε να διορθώσει τη ζημιά που είχε κάνει ο πατέρας του, διορίζοντας τους καλύτερους υπουργούς που μπορούσε να βρει. Ήταν, ωστόσο, ένας αναποτελεσματικός ηγεμόνας, που αντιμετώπισε εσωτερικές αναταραχές και ξένες εισβολές, ιδιαίτερα από τη Βρετανική αυτοκρατορία και τη Ρωσική Αυτοκρατορία. Ρωσικά και βρετανικά στρατεύματα πολέμησαν εναντίον των δυνάμεων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στην Περσία κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το Δεύτερο Ματζιλίς συνήλθε τον Νοέμβριο του 1910 και, όπως και το πρώτο, δεν οδήγησε σε κάποιο σχετικό επίτευγμα. Το Mατζιλίς κατέστη αναποτελεσματικό, επειδή η κεντρική κυβέρνηση ήταν αδύναμη και δεν είχε αρκετή επιρροή για να υλοποιήσει τις αλλαγές, που αυτό είχε προτείνει. Το 1917 η Βρετανία χρησιμοποίησε την Περσία ως εφαλτήριο για μία επίθεση στη Ρωσία σε μία ανεπιτυχή προσπάθεια να αναστρέψει τη Ρωσική Επανάσταση τού 1917. Η νεογέννητη Σοβιετική Ένωση απάντησε προσαρτώντας τμήματα της βόρειας Περσίας ως ουδέτερα κράτη, όπως ο τσαρικός προκάτοχός της. Βαδίζοντας προς την Τεχεράνη, οι Σοβιετικοί αποσπούσαν όλο και πιο ταπεινωτικές παραχωρήσεις από την περσική κυβέρνηση, τους υπουργούς της οποίας ο Αχμάντ Σαχ συχνά δεν μπορούσε να ελέγξει. Η αδυναμία της κυβέρνησης μπροστά σε μία τέτοια επιθετικότητα από μία άθεη ξένη δύναμη, πυροδότησε οργή σε πολλούς παραδοσιακούς Πέρσες, συμπεριλαμβανομένου τού νεαρού Ρουχολάχ Χομεϊνί, ο οποίος αργότερα θα καταδίκαζε τόσο τον κομμουνισμό, όσο και τη μοναρχία ως προδοσία κατά της κυριαρχίας της Περσίας και των νόμων τού Ισλάμ. Μέχρι το 1920 η κυβέρνηση είχε σχεδόν χάσει όλη την εξουσία έξω από την πρωτεύουσα και ο Αχμάντ Σαχ είχε χάσει τον έλεγχο της κατάστασης. Η Αγγλο-περσική Συμφωνία, μαζί με νέα πολιτικά κόμματα, ακινητοποίησαν περαιτέρω τη χώρα. Οι μετριοπαθείς και οι δημοκράτες συγκρούονταν συχνά, ιδιαίτερα όταν επρόκειτο για τα δικαιώματα των μειονοτήτων και την εκκοσμίκευση. Οι συζητήσεις μεταξύ των δύο πολιτικών κομμάτων οδήγησαν σε βία, ακόμη και σε δολοφονίες. Η αδύναμη οικονομική κατάσταση της Περσίας έθεσε τον Aχμάντ Σαχ και την κυβέρνησή του στο έλεος της ξένης επιρροής: έπρεπε να λάβουν δάνεια από την Αυτοκρατορική Τράπεζα της Περσίας. Επιπλέον, βάσει της Αγγλο-περσικής Συμφωνίας, η Περσία λάμβανε μόνο ένα μικρό μέρος των εσόδων, που παρήγαγε η Αγγλο-Περσική Εταιρεία Πετρελαίου. Από την άλλη πλευρά, ο Κόκκινος Στρατός μαζί με αντάρτες και πολέμαρχους κυβερνούσαν μεγάλο μέρος της υπαίθρου. Στις 21 Φεβρουαρίου 1921, ο Aχμάντ Σαχ παραμερίστηκε από στρατιωτικό πραξικόπημα από τον συνταγματάρχη Ρεζά Χαν, υπουργό Πολέμου και διοικητή της Περσικής Ταξιαρχίας Κοζάκων, ο οποίος στη συνέχεια κατέλαβε τη θέση τού πρωθυπουργού. Κατά τη διάρκεια τού πραξικοπήματος, ο Ρεζά Χαν χρησιμοποίησε τρεις χιλιάδες άνδρες και μόνο δεκαοκτώ πολυβόλα, ένα πολύ αναίμακτο πραξικόπημα, που προχώρησε γρήγορα. Μία από τις πρώτες ενέργειες τού Χαν ήταν να ακυρώσει τη μη δημοφιλή Αγγλο-περσική Συμφωνία. Επιπλέον, υπέγραψε τη Ρωσο-περσική Συνθήκη Φιλίας. Αυτή η συμφωνία ακύρωσε όλες τις προηγούμενες συνθήκες μεταξύ των δύο χωρών και επίσης έδωσε στην Περσία πλήρη και ίσα δικαιώματα ναυτιλίας στην Κασπία Θάλασσα. Απογυμνωμένος από όλες τις υπόλοιπες εξουσίες του, ο Aχμάντ Σαχ πήγε στην εξορία με την οικογένειά του το 1923. Η προφανής έλλειψη ενδιαφέροντος τού Αχμάντ Σαχ να ασχοληθεί με τις υποθέσεις τού κράτους και η κακή υγεία, τον είχαν ωθήσει να εγκαταλείψει την Περσία για ένα παρατεταμένο ταξίδι στην Ευρώπη. Καθαιρέθηκε επίσημα στις 31 Οκτωβρίου 1925, όταν ο Ρεζά Χαν ανακηρύχθηκε σάχης από το Ματζλίς, ως Ρεζά Σαχ Παχλαβί. Αυτό τερμάτισε τη δυναστεία των Κατζάρ. Το πραξικόπημα του 1921 κατέστησε τον Αχμάντ Σαχ πολιτικά πιο αδύναμο και λιγότερο σχετικό. Το 1923 ο Αχμάντ Σαχ έφυγε από την Περσία για την Ευρώπη για λόγους υγείας. Αργότερα, ο επίσημος τερματισμός της δυναστείας των Κατζάρ από το Mατζλίς μετέτρεψε την ευρωπαϊκή περιοδεία τού Aχμάντ Σαχ το 1923 σε εξορία. Απεβίωσε το 1930 στο Nεϋγί-συρ-Σεν, έξω από το Παρίσι και τάφηκε στην κρύπτη της οικογένειάς του στην Kερμπελά τού Ιράκ. Ο αδελφός του, πρώην διάδοχος του θρόνου Μοχάμεντ Χασάν Μιρζά, διαβεβαίωσε τη συνέχιση της δυναστείας μέσω των απογόνων του. Γαλλικά δημοσιεύματα της εποχής ανέφεραν ότι η περιουσία του άξιζε περίπου 75 εκατομμύρια φράγκα. Νυμφεύτηκε πέντε φορές. Η πρώτη του σύζυγος ήταν η Λυντία Τζαχανμπανί. Είχε τέσσερα παιδιά, το καθένα από διαφορετική σύζυγο. πριγκίπισσα Mαρυαμντόχτ (1915 – 10 Νοεμβρίου 2005), κόρη του Ντελαράμ Χανούμ πριγκίπισσα Iραντόχτ (1916–1984), κόρη της πριγκίπισσας Μπαντρ αλ-Μολούκ Βαλά πριγκίπισσα Χομαγιουντόχτ (1917–2011), κόρη της πριγκίπισσας Χανούμ Χανουμχά Μοεζί πρίγκιπας Φερεϋντούν Μιρζά Κατζάρ (1922 – 24 Σεπτεμβρίου 1975), γιος της Φατεμέχ Χανούμ 1905 Περσική Συνταγματική Επανάσταση 1909 Περσικές βουλευτικές εκλογές 1914 Περσικές βουλευτικές εκλογές 1919 Αγγλοπερσική Συμφωνία Περσικό πραξικόπημα του 1921 1921 Ρωσοπερσική συνθήκη φιλίας Περίπτερο Aχμάντ Σαχί Αγγλο-Ρωσική Αντάντ Δυναστεία Παχλαβί Κίνημα Ζούγκλας του Γκιλάν Περσική εκστρατεία Περσική Ταξιαρχία Κοζάκων Περσική Κεντρική Κυβερνητική Χωροφυλακή Γενεαλογία των Κατζάρ Η εξέγερση του Σίμκο Σικάκ Τυφέκια Νότιας Περσίας Σοβιετική Δημοκρατία του Γκιλάν Ρεζά Σαχ Παχλαβί Nosrati Ahmad, A Letter to Intellectuals: The Manipulation of the Persian Nation by Western Power and Russian Policy, Trafford Publishing, 2004. Abrahamian Ervand, "Oriental Despotism: The Case of Qajar Iran" International Journal of Middle East Studies, Vol. 5, Νο. 1 (Ιαν. 1974). Ammanat Abbas, "Russian Intrusion into the Guarded Domain": Reflections of a Qajar Statesman on European Expansion" Journal of the American Oriental Society, Vol. 113, No. 1 (Ιαν. – Μαρ. 1993), σσ. 35–56. Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Ahmad Shah Qajar στο Wikimedia Commons Πύλη Qajar Ιστορία του Ιράν: Δυναστεία των Qajar Ένα γραμματόσημο με την εικόνα του Ένα συμπαθητικό προφίλ του Shahāb Mirzāi, Mohammad-Hasan Mirzā: The last Crown Prince of Qajar, στα περσικά, Jadid Online, 2008 Μια παρουσίαση μερικών φωτογραφιών από μια συλλογή που ανήκει στον Mohammad-Hasan Mirzā , από τον Shahāb Mirzāi, Jadid Online, 2008 (2 λεπτά).