Θάνατος της πριγκίπισσας Νταϊάνας

Τις πρώτες πρωινές ώρες της 31ης Αυγούστου 1997, η Νταϊάνα, η πριγκίπισσα της Ουαλίας, πέθανε από τραύματα που υπέστη νωρίτερα εκείνη την ημέρα, αφού ο οδηγός έχασε τον έλεγχο του αυτοκινήτου και συγκρούστηκε με έναν πυλώνα στη Σήραγγα Pont de l'Alma στο Παρίσι. Ο Ντόντι Αλ Φαγιέντ και ο Ανρί Πολ (ο οδηγός της Mercedes-Benz W140), σκοτώθηκαν επιτόπου. Ο σωματοφύλακάς τους, Τρέβορ Ρις-Τζόουνς, τραυματίστηκε σοβαρά, αλλά επέζησε από τη συντριβή. Κάποια μέσα ενημέρωσης υποστήριξαν ότι η συμπεριφορά των παπαράτσι που ακολουθούσαν το αυτοκίνητο, όπως αναφέρει το BBC, είχε συμβάλει στη συντριβή. Το 1999, μια γαλλική έρευνα διαπίστωσε ότι ο Ανρί Πολ, ο οποίος έχασε τον έλεγχο του οχήματος με μεγάλη ταχύτητα, ήταν μεθυσμένος και υπό την επίδραση συνταγογραφούμενων φαρμάκων και ήταν ο μόνος υπεύθυνος για το ατύχημα. Τα αντικαταθλιπτικά και τα ίχνη ενός αντιψυχωσικού στο αίμα του μπορεί να επιδείνωσαν τη μέθη του Πολ. Ήταν ο επικεφαλής ασφαλείας στο Ξενοδοχείο Ριτζ και νωρίτερα είχε παρακινήσει τους επιβαίνοντες να αναχωρήσουν, ενώ οι παπαράτσι περίμεναν την Νταϊάνα και τον Ντόντι Αλ Φαγιέντ έξω από το ξενοδοχείο. Το 2008, οι ένορκοι σε μια βρετανική έρευνα, την επιχείρηση Πάτζετ, απάντησαν μια ετυμηγορία για παράνομη δολοφονία μέσω βαριάς αμέλειας οδήγησης από τον Πολ και τα ακόλουθα οχήματα παπαράτσι. Κάποιες αναφορές των μέσων ενημέρωσης ισχυρίστηκαν ότι ο Ρις-Τζόουνς επέζησε επειδή φορούσε ζώνη ασφαλείας, αλλά άλλες έρευνες αποκάλυψαν ότι κανένας από τους επιβάτες του αυτοκινήτου δεν φορούσε.Η Νταϊάνα ήταν 36 ετών όταν πέθανε. Ο θάνατός της προκάλεσε ένα πρωτοφανές ξέσπασμα δημόσιας θλίψης στο Ηνωμένο Βασίλειο και παγκοσμίως. Tην κηδεία της παρακολούθησαν τηλεοπτικά περίπου 2,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι, ενώ η βασιλική οικογένεια επικρίθηκε από τον τύπο για την αντίδρασή της στο θάνατο της Νταϊάνα. Το ενδιαφέρον του κοινού για την Νταϊάνα παρέμεινε υψηλό και γι' αυτό τα ΜΜΕ διατηρούσαν τακτική κάλυψη του τραγικού γεγονότος, στα χρόνια μετά τον θάνατό της.

 Το Σάββατο, 30 Αυγούστου 1997, η Νταϊάνα αναχώρησε από το αεροδρόμιο Όλμπια της Σαρδηνίας με ιδιωτικό τζετ και έφτασε στο αεροδρόμιο Λε Μπουγζέτ του Παρισιού μαζί με τον Αιγύπτιο παραγωγό ταινιών Ντόντι Αλ Φαγιέντ, γιο του επιχειρηματία Μοχάμεντ Αλ Φαγιέντ. Είχαν σταματήσει εκεί καθ' οδόν προς το Λονδίνο, έχοντας περάσει τις προηγούμενες εννέα ημέρες μαζί στο γιοτ Τζόνικαλ του Μοχάμεντ στη γαλλική και ιταλική Ριβιέρα. Είχαν σκοπό να μείνουν εκεί για τη νύχτα. Ο Μοχάμεντ ήταν και παραμένει ιδιοκτήτης του Ξενοδοχείου Ριτζ και διέμενε σε ένα διαμέρισμα στην οδό Αρσέν Χαουζγιέ, σε μικρή απόσταση από το ξενοδοχείο, ακριβώς έξω από τη λεωφόρο των Ηλυσίων Πεδίων.Ο Ανρί Πολ, αναπληρωτής επικεφαλής της ασφάλειας του Ριτζ, είχε λάβει εντολή να οδηγήσει τη μισθωμένη μαύρη θωρακισμένη Mercedes-Benz S280 sedan του 1994 (W140 S-Class) προκειμένου να αποφύγει τους παπαράτσι. Ένα όχημα- δόλωμα έφυγε πρώτο από το Ριτζ από την κύρια είσοδο της Πλατείας Βαντόμ, προσελκύοντας πλήθος φωτογράφων. Στη συνέχεια, η Νταϊάνα και ο Φαγιέντ αναχώρησαν από την πίσω είσοδο του ξενοδοχείου, στην οδό Καμπόν, γύρω στις 00:20 της 31ης Αυγούστου Ώρα Κεντρικής Ευρώπης, με προορισμό το διαμέρισμα της οδού Αρσέν Χαουζγιέ. Αυτό το έκαναν για να αποφύγουν τους σχεδόν τριάντα φωτογράφους που περίμεναν μπροστά από το ξενοδοχείο. Η Νταϊάνα και ο Φαγιέντ ήταν οι πίσω επιβάτες- ο Τρέβορ Ρις-Τζόουνς, μέλος της ομάδας προσωπικής προστασίας της οικογένειας Φαγιέντ, βρισκόταν στη θέση του συνοδηγού (δεξιά). Οι επιβαίνοντες δεν φορούσαν ζώνες ασφαλείας. Αφού έφυγαν από την οδό Καμπόν και διέσχισαν την Πλατεία Κονκόρντ, οδήγησαν κατά μήκος της Ροής του Ρήνου και της Ροής Άλμπερτ 1 - του δρόμου με τα αναχώματα κατά μήκος της δεξιάς όχθης του Σηκουάνα - στην υπόγεια διάβαση της Πλατείας Άλμα. Στις 00:23, ο Πολ έχασε τον έλεγχο του αυτοκινήτου στην είσοδο της υπόγειας διάβασης Γέφυρας της Άλμα. Το αυτοκίνητο χτύπησε ένα διερχόμενο FIAT, εξετράπη προς τα αριστερά του οδοστρώματος δύο λωρίδων κυκλοφορίας και συγκρούστηκε μετωπικά με τη δέκατη τρίτη κολόνα που στήριζε την οροφή, καθώς δεν υπάρχουν προστατευτικές μπάρες. Ταξίδευε με εκτιμώμενη ταχύτητα 105 χιλιόμετρα την ώρα - υπερδιπλάσια από το όριο ταχύτητας που είναι 50 χιλιόμετρα την ώρα στη σήραγγα. Γύρισε, χτύπησε τον πέτρινο τοίχο της σήραγγας προς τα πίσω και σταμάτησε. Η σύγκρουση προκάλεσε σημαντικές ζημιές, ιδίως στο μπροστινό μισό του οχήματος. Μάρτυρες που έφτασαν λίγο μετά τη σύγκρουση ανέφεραν καπνό. Μάρτυρες ανέφεραν επίσης ότι φωτογράφοι με μοτοσικλέτες "κατέκλυσαν τη Mercedes sedan πριν αυτή εισέλθει στη σήραγγα". Με τους τέσσερις επιβαίνοντες να παραμένουν στο κατεστραμμένο αυτοκίνητο, οι φωτογράφοι, οι οποίοι οδηγούσαν πιο αργά και βρίσκονταν σε κάποια απόσταση πίσω από τη Mercedes, έφτασαν στο σημείο. Κάποιοι έσπευσαν να βοηθήσουν, προσπάθησαν να ανοίξουν τις πόρτες και να βοηθήσουν τα θύματα, ενώ κάποιοι άλλοι τράβηξαν φωτογραφίες. Η αστυνομία έφτασε περίπου δέκα λεπτά μετά το δυστύχημα στις 00:30 και ένα ασθενοφόρο ήταν στο σημείο πέντε λεπτά αργότερα, σύμφωνα με μάρτυρες. Το ραδιόφωνο France Info μετέδωσε ότι ένας φωτογράφος ξυλοκοπήθηκε από μάρτυρες που είχαν τρομοκρατηθεί από τη σκηνή. Πέντε από τους φωτογράφους συνελήφθησαν άμεσα. Αργότερα, συνελήφθησαν άλλοι δύο και περίπου είκοσι ρολά φιλμ αφαιρέθηκαν απευθείας από τους φωτογράφους. Η αστυνομία κατέσχεσε επίσης τα οχήματά τους στη συνέχεια. Πυροσβέστες έφτασαν επίσης στο σημείο για να βοηθήσουν στην απομάκρυνση των θυμάτων.Ο Ρις-Τζόουνς είχε ακόμα τις αισθήσεις του, με πολλαπλά σοβαρά τραύματα στο πρόσωπο και θλάση στο κεφάλι. Οι αερόσακοι των μπροστινών επιβατών λειτουργούσαν κανονικά. Η Νταϊάνα, η οποία καθόταν στο πίσω δεξί κάθισμα του συνοδηγού, είχε επίσης τις αισθήσεις της αλλά τραυματίστηκε σοβαρά. Η σύγκρουση επηρέασε κυρίως τη δεξιά πλευρά του σώματός της, γεγονός που υποδηλώνει ότι καθόταν πλάγια στο κάθισμά της τη στιγμή της σύγκρουσης. Τα πλευρά και ο βραχίονας της υπέστησαν κάταγμα και η δεξιά κλείδα της εξαρθρώθηκε, ενώ υπέστη οίδημα και μώλωπες στον εγκέφαλο. Αναφέρεται ότι μουρμούρισε επανειλημμένα: "Ω, Θεέ μου", και αφού οι φωτογράφοι και άλλοι βοηθοί απομακρύνθηκαν από την αστυνομία: "Αφήστε με ήσυχη" Τον Ιούνιο του 2007, το ντοκιμαντέρ του Channel 4 Diana: The Witnesses in the Tunnel υποστήριξε ότι ο πρώτος άνθρωπος που άγγιξε την Νταϊάνα ήταν ο γιατρός εκτός υπηρεσίας Φρεντερίκ Μαϊλιέζ, ο οποίος βρέθηκε τυχαία στη σκηνή. Ο Μαϊλιέζ ανέφερε ότι η Νταϊάνα δεν είχε ορατά τραύματα αλλά ήταν σε κατάσταση σοκ. Αναφέρθηκε ότι ήταν εξαιρετικά διαταραγμένη και αφαίρεσε με τη βία έναν ορό, ενώ φώναζε ασυνάρτητα. Αφού την νάρκωσαν και την έβγαλαν από το αυτοκίνητο στη 01:00, υπέστη καρδιακή ανακοπή και, μετά από εξωτερική καρδιοαναπνευστική αναζωογόνηση, η καρδιά της άρχισε να χτυπά ξανά. Η Νταϊάνα μεταφέρθηκε στο ασθενοφόρο SAMU στις 01:18, έφυγε από τον τόπο του ατυχήματος στις 01:41 και έφτασε στο Νοσοκομείο Σαλπετριέρ στις 02:06. Ο Φαγιέντ καθόταν στο πίσω αριστερό κάθισμα του συνοδηγού και διαπιστώθηκε ο θάνατος του λίγο αργότερα. Ο Παύλος κηρύχθηκε επίσης νεκρός κατά την απομάκρυνση από τα συντρίμμια. Και οι δύο μεταφέρθηκαν απευθείας στο Ιατρικό Νομικό Ινστιτούτο (IML), το νεκροτομείο του Παρισιού, όχι σε νοσοκομείο. Στο αίμα του Πολ βρέθηκαν αργότερα 1,75 γραμμάρια ανά λίτρο, περίπου 3,5 φορές πάνω από το νόμιμο όριο στη Γαλλία . Τα τραύματα της Νταϊάνα ήταν εκτεταμένα και οι προσπάθειες ανάνηψης, συμπεριλαμβανομένου του εσωτερικού καρδιακού μασάζ, ήταν ανεπιτυχείς. Η καρδιά της είχε μετατοπιστεί στη δεξιά πλευρά του θώρακα, που έσκισε την άνω αριστερή πνευμονική φλέβα και το περικάρδιο . Η Νταϊάνα πέθανε στο νοσοκομείο στις 03:00. Ο αναισθησιολόγος Bruno Riou ανακοίνωσε τον θάνατό της στις 06:00 σε συνέντευξη Τύπου που πραγματοποιήθηκε στο νοσοκομείο. Αργότερα το ίδιο πρωί, ο Γάλλος πρωθυπουργός Λιονέλ Ζοσπέν και ο υπουργός Εσωτερικών Ζαν-Πιερ Σεβενεμάν επισκέφτηκαν το νοσοκομείο. Γύρω στις 17:00, ο πρώην σύζυγος της Νταϊάνα, Κάρολος, ο οποίος ήταν τότε Πρίγκιπας της Ουαλίας, και οι δύο μεγαλύτερες αδερφές της, η Λαίδη Σάρα ΜακΚορκουντάλ και η Λαίδη Τζέιν Φέλοους, έφτασαν στο Παρίσι. Η ομάδα επισκέφτηκε το νοσοκομείο μαζί με τον Γάλλο πρόεδρο Ζακ Σιράκ και ευχαρίστησε τους γιατρούς που προσπάθησαν να σώσουν τη ζωή της. Ο Κάρολος συνόδευσε τη σορό της Νταϊάνα στο Ηνωμένο Βασίλειο αργότερα την ίδια μέρα. Αναχώρησαν από την αεροπορική βάση Βελιζί-Βιλακουμπλαί και προσγειώθηκαν στο RAF Northolt και ένα πάρτι από το Queen's Color Squadron μετέφερε το φέρετρό της, το οποίο ήταν ντυμένο με το βασιλικό πρότυπο με ένα περίγραμμα ερμίνας, σε μια νεκροφόρα. Τα λείψανά της μεταφέρθηκαν τελικά στο νεκροτομείο Χάμερσμιθ και Φούλαμ στο Λονδίνο για μεταθανάτια εξέταση αργότερα εκείνη την ημέρα. Οι πρώτες αναφορές των μέσων ενημέρωσης ανέφεραν ότι το αυτοκίνητο της Νταϊάνα συγκρούστηκε με την κολόνα στα 190 χιλιόμετρα την ώρα και ότι η βελόνα του ταχύμετρου είχε μπλοκάρει σε αυτή τη θέση. Αργότερα ανακοινώθηκε ότι η ταχύτητα του αυτοκινήτου κατά τη σύγκρουση ήταν 95 με 110 χιλιόμετρα την ώρα, περίπου δύο φορές πιο γρήγορα από το όριο ταχύτητας των 50 χιλιομέτρων την ώρα . Το 1999, μια γαλλική έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Mercedes είχε έρθει σε επαφή με ένα άλλο όχημα (ένα λευκό Fiat Uno ) στη σήραγγα. Ο οδηγός του Fiat δεν εντοπίστηκε ποτέ οριστικά, αν και πολλοί πίστευαν ότι ο οδηγός ήταν ο Λε Βαν Θαν . Το συγκεκριμένο όχημα δεν ταυτοποιήθηκε. Παρατήρησε ο Ρόμπιν Κουκ, ο βρετανός υπουργός Εξωτερικών, ότι εάν η συντριβή είχε προκληθεί εν μέρει από το κυνηγητό των παπαράτσι, θα ήταν «διπλά τραγικό». Ο μικρότερος αδελφός της Νταϊάνα, ο κόμης Σπένσερ, κατηγόρησε επίσης τα ταμπλόιντ μέσα ενημέρωσης για τον θάνατό της. Μια δεκαοκτάμηνη γαλλική δικαστική έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα το 1999 ότι το δυστύχημα προκλήθηκε από τον Πολ, ο οποίος έχασε τον έλεγχο με μεγάλη ταχύτητα ενώ ήταν μεθυσμένος . «Δεν απαγγέλθηκαν κατηγορίες εναντίον των παπαράτσι που καταδίωκαν το αυτοκίνητο της πριγκίπισσας». Μέλη του κοινού κλήθηκαν να υπογράψουν ένα βιβλίο συλλυπητηρίων στο Παλάτι του Σεντ Τζέιμς . Βιβλίο συλλυπητηρίων έστησε και η βρετανική πρεσβεία στις ΗΠΑ . Και οι 11.000 λαμπτήρες στο πολυκατάστημα Harrods, που ανήκει στον Μοχάμεντ Αλ Φαγιέντ, σβήστηκαν και δεν άναψαν ξανά παρά μόνο μετά την κηδεία. Καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας, μέλη της Γυναικείας Βασιλικής Εθελοντικής Υπηρεσίας και του Στρατού Σωτηρίας παρείχαν υποστήριξη στους ανθρώπους που έκαναν ουρές κατά μήκος του εμπορικού . Περισσότερες από ένα εκατομμύριο ανθοδέσμες είχαν μείνει στην κατοικία της στο Λονδίνο, το παλάτι του Κένσινγκτον, ενώ στο κτήμα της οικογένειάς της στο Άλθορπ ζητήθηκε από το κοινό να σταματήσει να φέρνει λουλούδια καθώς λέγεται ότι ο όγκος των επισκεπτών και των λουλουδιών στους γύρω δρόμους προκαλεί απειλή για τη δημόσια ασφάλεια. Μέχρι τις 10 Σεπτεμβρίου, ο σωρός των λουλουδιών έξω από τους κήπους του Κένσινγκτον ήταν 1,5 μέτρα βαθιά κατά τόπους και το κάτω στρώμα είχε αρχίσει να κομποστοποιείται . Ο κόσμος ήταν ήσυχος, έκανε ουρά υπομονετικά για να υπογράψει το βιβλίο και να αφήσει τα δώρα του. Φρέσκα λουλούδια, αρκουδάκια και μπουκάλια σαμπάνιας δωρίστηκαν αργότερα και διανεμήθηκαν σε ασθενείς, ηλικιωμένους και παιδιά. Κάρτες, προσωπικά μηνύματα και ποιήματα συγκεντρώθηκαν και δόθηκαν στην οικογένεια της Νταϊάνα. Βέβαια υποστηρίζουν πως η Νταιάνα σκοτώθηκε από εντολή στης βασίλισσας Ελισαβετ II. Νωρίς, ήταν αβέβαιο εάν η Νταϊάνα θα δεχόταν μια τελετουργική κηδεία, καθώς είχε χάσει την ιδιότητα της Αυτού Βασιλικής Υψηλότητας μετά το διαζύγιό της από τον Πρίγκιπα Κάρολο το 1996. Ο θάνατος της Νταϊάνα έγινε δεκτός με εξαιρετικές δημόσιες εκδηλώσεις θλίψης και η κηδεία της στο Αβαείο του Ουέστμινστερ στις 6 Σεπτεμβρίου προσέλκυσε περίπου 3 εκατομμύρια πενθούντες και θεατές στο Λονδίνο. Έξω από το Αβαείο και στο Χάιντ Παρκ πλήθος κόσμου παρακολουθούσε και άκουγε τη διαδικασία από μεγάλες υπαίθριες οθόνες και ηχεία, καθώς εισέρχονταν καλεσμένοι, μεταξύ των οποίων εκπρόσωποι των πολλών φιλανθρωπικών οργανώσεων των οποίων η Νταϊάνα ήταν προστάτιδα. Μεταξύ των παρευρισκομένων ήταν η Πρώτη Κυρία των ΗΠΑ Χίλαρι Κλίντον και η Πρώτη Κυρία της Γαλλίας Μπερναντέτ Σιράκ, καθώς και διασημότητες όπως ο Ιταλός τενόρος Λουτσιάνο Παβαρότι και δύο φίλοι της Νταϊάνα, ο Τζορτζ Μάικλ και ο Έλτον Τζον. Ο Τζον ερμήνευσε μια ξαναγραμμένη εκδοχή του τραγουδιού του "Candle in the Wind" που ήταν αφιερωμένη σε εκείνη, γνωστή ως "Goodbye England's Rose" ή "Candle in the Wind 1997"- το single έγινε το single με τις περισσότερες πωλήσεις από τότε που ξεκίνησαν τα charts singles του Ηνωμένου Βασιλείου και των ΗΠΑ τη δεκαετία του 1950, με συνολικές πωλήσεις που ξεπέρασαν τα 33 εκατομμύρια τεμάχια. Το πρωτόκολλο αγνοήθηκε όταν οι καλεσμένοι χειροκρότησαν την ομιλία του κόμη Σπένσερ, ο οποίος επέκρινε έντονα τον Τύπο και έμμεσα επέκρινε τη βασιλική οικογένεια για τη μεταχείρισή της. Η κηδεία εκτιμάται ότι παρακολουθήθηκε από 31,5 εκατομμύρια τηλεθεατές στη Βρετανία. Ο ακριβής υπολογισμός του παγκόσμιου κοινού δεν είναι δυνατός, αλλά εκτιμάται ότι είναι περίπου 2,5 δισεκατομμύρια. Η τελετή μεταδόθηκε σε 200 χώρες και σε 44 γλώσσες.Μετά το τέλος της τελετής, το φέρετρο της Νταϊάνα μεταφέρθηκε στο Άλθορπ με νεκροφόρα Ντέιμλερ. Οι πενθούντες έριξαν λουλούδια στην νεκρώσιμη ακολουθία για σχεδόν όλη τη διάρκεια του ταξιδιού της και τα οχήματα σταμάτησαν ακόμη και στον απέναντι οδόστρωμα του αυτοκινητόδρομου Μ1 καθώς περνούσαν τα αυτοκίνητα. Σε μια ιδιωτική τελετή, η Νταϊάνα θάφτηκε σε ένα νησί στη μέση μιας λίμνης που ονομάζεται The Oval, η οποία είναι μέρος του κήπου Πλέζουρ στο Άλθορπ. Στο φέρετρό της φορά ένα μαύρο φόρεμα Catherine Walker και μαύρο καλσόν και κρατά ένα κομπολόι στα χέρια της. Το κομπολόι ήταν δώρο από τη Μητέρα Τερέζα της Καλκούτας, έμπιστο της Νταϊάνα, η οποία είχε πεθάνει την ημέρα πριν από την κηδεία της. Ένα κέντρο επισκεπτών είναι ανοιχτό κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, με έκθεση για την Νταϊάνα και μια βόλτα στη λίμνη. Όλα τα κέρδη δωρίστηκαν στο Ταμείο Μνήμης της Νταϊάνα, Πριγκίπισσας της Ουαλίας . Η βασίλισσα Ελισάβετ Β' εξέφρασε τη θλίψη της για το θάνατο της Νταϊάνα. Ο πρίγκιπας Κάρολος ξύπνησε τους γιους του πριν από την αυγή για να μοιραστεί τα νέα. Με την ανακοίνωση του θανάτου, ο ιστότοπος της βασιλικής οικογένειας αφαίρεσε προσωρινά όλο το περιεχόμενό του και το αντικατέστησε με ένα μαύρο φόντο, εμφανίζοντας μια φωτογραφία της Νταϊάνα συνοδευόμενη από το όνομά της και τις ημερομηνίες γέννησης και θανάτου της. Στον ιστότοπο διατίθεται επίσης ένα ηλεκτρονικό βιβλίο συλλυπητηρίων για το κοινό ώστε να δημοσιεύσει τα προσωπικά του αφιερώματα. Την Κυριακή το πρωί μετά το θάνατο της Νταϊάνα, η βασίλισσα, οι πρίγκιπες Κάρολος, Γουίλιαμ και Χάρι φορούσαν μαύρα στην εκκλησιαστική τελετή στο Κράθι Κιρκ κοντά στο κάστρο Μπαλμόραλ. Η βασιλική οικογένεια εξέδωσε αργότερα μια δήλωση, λέγοντας ότι ο Κάρολος, ο Γουίλιαμ και ο Χάρι "παίρνουν δύναμη από" και "συγκινούνται βαθιά" και "είναι εξαιρετικά ευγνώμονες" για την υποστήριξη του κοινού. Οι πρίγκιπες Άντριου και Εδουάρδος συνάντησαν τους πενθούντες έξω από το παλάτι του Κένσινγκτον ως προληπτικό μέτρο για να ελέγξουν τη διάθεση του κοινού, ενώ ο Εδουάρδος επισκέφθηκε το παλάτι του Αγίου Ιακώβου για να υπογράψει το βιβλίο συλλυπητηρίων. Καθ' οδόν από το Κράθι Κιρκ προς το Μπαλμόραλ, η Βασίλισσα, ο Πρίγκιπας Φίλιππος, ο Κάρολος, ο Ουίλιαμ και ο Χάρι είδαν τα ανθοστολισμένα αφιερώματα και τα μηνύματα που άφησε το κοινό.Ο Τσαρλς και οι γιοι του επέστρεψαν στο Λονδίνο την Παρασκευή 5 Σεπτεμβρίου. Έκαναν μια απροειδοποίητη επίσκεψη για να δουν τα αφιερώματα λουλουδιών που άφησαν έξω από το παλάτι του Κένσινγκτον. Η βασίλισσα, η οποία επέστρεψε στο Λονδίνο από το Μπαλμόραλ συνοδευόμενη από τον πρίγκιπα Φίλιππο, τη βασίλισσα Μητέρα και την πριγκίπισσα Μαργαρίτα, συμφώνησε σε μια τηλεοπτική μετάδοση στο έθνος. Είδε τα αφιερώματα λουλουδιών μπροστά από τα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ και επισκέφτηκε το Βασιλικό Παρεκκλήσι στο Παλάτι του Σεντ Τζέιμς, όπου βρισκόταν η σορός της Νταϊάνα και συνάντησε πλήθη που ήταν στη σειρά για να υπογράψουν τα βιβλία συλλυπητηρίων. Ο αδερφός της Νταϊάνα, κόμης Σπένσερ, και η πρώην κουνιάδα της, Σάρα, Δούκισσα της Υόρκης επισκέφτηκαν επίσης το παλάτι του Αγίου Τζέιμς. Η Βασιλική Οικογένεια επικρίθηκε για άκαμπτη τήρηση του πρωτοκόλλου και οι προσπάθειές της να προστατεύσουν την ιδιωτική ζωή των θλιμμένων γιων της Νταϊάνα ερμηνεύτηκαν ως έλλειψη συμπόνιας. Ειδικότερα, η άρνηση του παλατιού του Μπάκιγχαμ να πετάξει μεσίστιο το Βασιλικό Λάβαρο προκάλεσε θυμωμένα πρωτοσέλιδα στις εφημερίδες. Η στάση του Παλατιού ήταν μια στάση του βασιλικού πρωτοκόλλου: καμία σημαία δεν μπορούσε να κυματίσει πάνω από τα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ, καθώς το Βασιλικό Λάβαρο κυματίζει μόνο όταν ο μονάρχης βρίσκεται στην κατοικία και η βασίλισσα ήταν τότε στη Σκωτία. Το Βασιλικό Πρότυπο δεν πετά ποτέ μεσίστιο καθώς είναι η σημαία του Κυρίαρχου και δεν υπάρχει ποτέ μεσοβασιλεία ή κενή θέση στη μοναρχία, καθώς ο νέος μονάρχης διαδέχεται αμέσως τον προκάτοχό του. Τελικά, ως συμβιβασμός, η σημαία της Ένωσης κυμάτισε μεσίστιη καθώς η Βασίλισσα έφευγε για το Αβαείο του Γουέστμινστερ την ημέρα της κηδείας. Αυτό δημιούργησε προηγούμενο, και τα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ στη συνέχεια φέρουν τη σημαία της Ένωσης όταν ο μονάρχης δεν κατοικεί. Μια ρήξη μεταξύ του πρίγκιπα Κάρολου και του ιδιωτικού γραμματέα της βασίλισσας, Ροβέρτος Φέλοους, Βαρώνος του Φέλοους (ο κουνιάδος της Νταϊάνα), αναφέρθηκε στα μέσα ενημέρωσης σχετικά με τη φύση της κηδείας, με τον Κάρολο να απαιτεί μια δημόσια κηδεία και τους Φέλοους να υποστηρίζουν την ιδέα της βασίλισσας για ιδιωτική κηδεία. Το Παλάτι εξέδωσε αργότερα μια ανακοίνωση που διέψευσε τέτοιες φήμες. Διεξήχθησαν επίσης συζητήσεις με την οικογένεια Σπένσερ και τη βρετανική βασιλική οικογένεια για το εάν το στυλ HRH της Νταϊάνα έπρεπε να αποκατασταθεί μετά θάνατον, αλλά η οικογένεια της Νταϊάνα αποφάσισε ότι θα ήταν ενάντια στις επιθυμίες της Νταϊάνα και δεν έγινε επίσημη πρόταση. Η επιτροπή κηδείας στο Παλάτι του Μπάκιγχαμ ήθελε ο Γουίλιαμ και ο Χάρι να έχουν μεγαλύτερο ρόλο στην κηδεία της μητέρας τους και οι αξιωματούχοι της Ντάουνινγκ Στριτ πρότειναν να περπατήσουν στο νεκροταφείο, αλλά αντιμετώπισαν την αντίθεση από τον πρίγκιπα Φίλιππο, ο οποίος φέρεται να δήλωσε «Έχουν μόλις έχασαν τη μητέρα τους. Μιλάς για αυτά σαν να είναι εμπορεύματα» Ο πρίγκιπας Χάρι είπε το 2017 ότι ο θάνατος της μητέρας του προκάλεσε σοβαρή κατάθλιψη και θλίψη. Ο Γουίλιαμ ήταν 15 και ο Χάρι 12 όταν πέθανε η Νταϊάνα. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Τόνι Μπλερ δήλωσε ότι είναι "εντελώς συντετριμμένος από τον θάνατο της πριγκίπισσας". Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον δήλωσε ότι ο ίδιος και η σύζυγός του, Χίλαρι Κλίντον, "λυπήθηκαν βαθύτατα" όταν έμαθαν για τον θάνατό της. Ο Κόφι Ανάν, Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, δήλωσε ότι ο θάνατός της "στέρησε από τον κόσμο μια συνεπή και αφοσιωμένη φωνή για τη βελτίωση της ζωής των παιδιών που υποφέρουν παγκοσμίως". Στην Αυστραλία, ο αναπληρωτής πρωθυπουργός Τιμ Φίσερ καταδίκασε τους παπαράτσι για τον υπερβάλλοντα ζήλο που επέδειξαν για την κάλυψη της Νταϊάνα. Ο Ρώσος πρόεδρος Μπόρις Γέλτσιν εξήρε το φιλανθρωπικό έργο της Νταϊάνα σε δήλωσή του λέγοντας: "Όλοι γνωρίζουν τη μεγάλη συμβολή της πριγκίπισσας Νταϊάνα στο φιλανθρωπικό έργο, και όχι μόνο στη Μεγάλη Βρετανία". Μεταξύ άλλων πολιτικών που έστειλαν συλλυπητήρια μηνύματα ήταν ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας Τζον Χάουαρντ, ο πρόεδρος της Νότιας Αφρικής Νέλσον Μαντέλα, ο πρωθυπουργός του Καναδά Ζαν Κρετιέν, ο πρωθυπουργός της Νέας Ζηλανδίας Τζιμ Μπόλγκερ και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Βενιαμίν Νετανιάχου. Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Αυστραλίας και η Βουλή των Αντιπροσώπων της Νέας Ζηλανδίας υιοθέτησαν επίσης κοινοβουλευτικές προτάσεις συλλυπητηρίων. Η κυβέρνηση του Καναδά, καθώς και οι επιμέρους επαρχίες της χώρας, δημιούργησαν ηλεκτρονικά και προσωπικά βιβλία συλλυπητηρίων στα κοινοβουλευτικά τους κτίρια και τελέστηκαν επιμνημόσυνες τελετές σε όλη τη χώρα.Μετά το θάνατό της, εκπρόσωποι σε ένα διεθνές συνέδριο στο Όσλο για την απαγόρευση των ναρκών ξηράς απέτισαν φόρο τιμής στην Νταϊάνα, η οποία ήταν ένθερμη ακτιβίστρια για την απαγόρευση των εκρηκτικών μηχανισμών. Η Συνθήκη της Οτάβα, η οποία δημιούργησε μια διεθνή απαγόρευση για τη χρήση ναρκών ξηράς κατά προσωπικού, εγκρίθηκε στο Όσλο, τον Σεπτέμβριο του 1997 και υπογράφηκε από 122 κράτη στην Οτάβα στις 3 Δεκεμβρίου 1997. Το έργο της Νταϊάνα στο θέμα των ναρκών ξηράς έχει περιγραφεί ως επιρροή στην υπογραφή της συνθήκης. Στο Λονδίνο, χιλιάδες άνθρωποι μετέφεραν ανθοδέσμες και στάθηκαν έξω από τα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ μετά την είδηση του θανάτου της. Οι άνθρωποι άρχισαν να φέρνουν λουλούδια μέσα σε μια ώρα μετά την κοινοποίηση της είδησης. Το BBC πέταξε μεσίστιες τις σημαίες του. Τόσο το ραδιόφωνο όσο και η τηλεόραση μετέδωσαν τον βρετανικό εθνικό ύμνο, " God Save the Queen ", ως απάντηση στον θάνατο της Νταϊάνα, όπως είναι προηγούμενο για τον θάνατο ενός μέλους της βασιλικής οικογένειας. Μια ελεγεία δημοσίευσε ο Τεντ Χιουζ για να σηματοδοτήσει τον θάνατό της. Τα αθλητικά γεγονότα στο Ηνωμένο Βασίλειο αναδιοργανώθηκαν, με τα αιτήματα από τον διευθύνοντα σύμβουλο της Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας της Σκωτίας να παραιτηθεί λόγω της καθυστερημένης ανταπόκρισής τους στον επαναπρογραμματισμό του προκριματικού του Παγκοσμίου Κυπέλλου της Σκωτίας. Οι άνθρωποι στις ΗΠΑ σοκαρίστηκαν με τον θάνατό της. Στο Σαν Φρανσίσκο, περίπου 14.000 άνθρωποι παρέλασαν στην πόλη σε μια πορεία στις 5 Σεπτεμβρίου για να αποτίσουν φόρο τιμής στη Νταϊάνα, τιμώντας την για το έργο της για λογαριασμό ασθενών με AIDS. Στο Λος Άντζελες, περισσότεροι από 2.500 άνθρωποι μετέτρεψαν ένα γήπεδο μπέιζμπολ σε βωμό με κεριά σε μια τελετή μνήμης που ετοίμασε μια οργάνωση κατά του AIDS. Στο Παρίσι, χιλιάδες άνθρωποι επισκέφθηκαν τον τόπο του δυστυχήματος και το νοσοκομείο όπου πέθανε η Νταϊάνα, αφήνοντας ανθοδέσμες, κεριά και μηνύματα. Ο κόσμος έφερε λουλούδια και προσπάθησε επίσης να επισκεφτεί το ξενοδοχείο Ριτζ. Την παραμονή της κηδείας, 300 μέλη της βρετανικής κοινότητας στο Παρίσι συμμετείχαν σε μνημόσυνο. Τα θύματα ναρκών ξηράς στην Αγκόλα και τη Βοσνία τίμησαν επίσης την Νταϊάνα με ξεχωριστές υπηρεσίες, επισημαίνοντας πώς οι προσπάθειές της βοήθησαν στην ευαισθητοποίηση σχετικά με τις ζημιές που προκλήθηκαν από τις νάρκες ξηράς. Στη Βοσνία, ένας επιζών από νάρκες, ο Γιάσμινκο Βέλιτς, ο οποίος είχε γνωρίσει την Νταϊάνα μόλις τρεις εβδομάδες νωρίτερα, είπε: «Ήταν φίλη μας». Στην Αίγυπτο, την πατρίδα του Ντόντι Φαγιέντ, άνθρωποι επισκέφθηκαν τη βρετανική πρεσβεία στο Κάιρο για να αποτίσουν φόρο τιμής και να υπογράψουν ένα βιβλίο συλλυπητηρίων. Μετά τον θάνατό της, πολλές διασημότητες, συμπεριλαμβανομένων ηθοποιών και τραγουδιστών, κατηγόρησαν τους παπαράτσι και καταδίκασαν την απερίσκεπτη συμπεριφορά τους. Η Μητέρα Τερέζα, η οποία συνάντησε την Νταϊάνα λίγους μήνες πριν από το θάνατό της, εξέφρασε τη λύπη της και έγιναν προσευχές στους Ιεραπόστολους της Φιλανθρωπίας για την Νταϊάνα. Ο Επίσκοπος του Μπράντφορντ Ντέιβιντ Σμιθ και το Συμβούλιο Τζαμιών του Μπράντφορντ έκαναν προσευχές από τη χριστιανική και μουσουλμανική κοινότητα. Ο Τζόναθαν Σακς οδήγησε τις προσευχές της εβραϊκής κοινότητας στη Συναγωγή της Δυτικής Μαρμάρινης Αψίδας και ο Καρδινάλιος Μπάζιλ Χιουμ προήδρευσε στη ρωμαιοκαθολική λειτουργία του ρεκβιέμ που πραγματοποιήθηκε στον καθεδρικό ναό του Γουέστμινστερ. Η Μητέρα Τερέζα πέθανε στις 5 Σεπτεμβρίου, μια μέρα πριν από την κηδεία της Νταϊάνα. Κατά τη διάρκεια των τεσσάρων εβδομάδων που ακολούθησαν την κηδεία της, το ποσοστό αυτοκτονιών στην Αγγλία και την Ουαλία αυξήθηκε κατά 17% και οι περιπτώσεις εσκεμμένου αυτοτραυματισμού κατά 44,3% σε σύγκριση με τον μέσο όρο για εκείνη την περίοδο τα τέσσερα προηγούμενα χρόνια. Οι ερευνητές προτείνουν ότι αυτό προκλήθηκε από το φαινόμενο «ταύτισης», καθώς η μεγαλύτερη αύξηση στις αυτοκτονίες ήταν από άτομα που μοιάζουν περισσότερο με την Νταϊάνα: γυναίκες ηλικίας 25 έως 44 ετών, των οποίων το ποσοστό αυτοκτονιών αυξήθηκε κατά 45%. Μια άλλη έρευνα έδειξε ότι το 50% των Βρετανών και το 27% των Αμερικανών επηρεάστηκαν βαθιά από τον θάνατό της σαν να είχε πεθάνει κάποιος που γνώριζαν. Κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι γενικά οι γυναίκες επηρεάστηκαν περισσότερο από τους άνδρες και στις δύο χώρες. Η ίδια έρευνα έδειξε ότι οι «φιλανθρωπικές προσπάθειες» και η «ικανότητα της Νταϊάνα να ταυτίζεται με τους απλούς ανθρώπους» ήταν από τους κύριους παράγοντες που την έκαναν να τη θαυμάζουν και να τη σέβονται οι άνθρωποι. Τις εβδομάδες μετά τον θάνατό της, οι συμβουλευτικές υπηρεσίες ανέφεραν αύξηση στον αριθμό των τηλεφωνημάτων από άτομα που αναζητούσαν βοήθεια λόγω θλίψης ή αγωνίας. Ο θάνατος της Νταϊάνα επηρέασε κυρίως άτομα που ήταν ήδη ευάλωτα και μπορούσαν να ταυτιστούν μαζί της ως «ένα δημόσιο πρόσωπο που αντιλαμβανόταν ως ψυχολογικά προβληματικό αλλά που φαινόταν να έχει κάνει μια εποικοδομητική προσαρμογή». Μια άλλη έρευνα περιέγραψε τον θάνατο και την κηδεία της Νταϊάνα ως τραυματικούς στρεσογόνους παράγοντες με ψυχολογικές επιπτώσεις που θα μπορούσαν «να εξισωθούν με τους παραδοσιακούς αγχωτικούς παράγοντες που προσδιορίζονται στην ερευνητική βιβλιογραφία για το τραύμα». Τις ημέρες μετά την κηδεία της, παρατηρήθηκε αύξηση στον αριθμό των ακατάλληλων εισαγωγών στα νοσοκομεία, ενώ ο αριθμός των εισαγωγών για τραυματικά τραύματα μειώθηκε για τουλάχιστον τρεις μήνες, δείχνοντας πιθανή αλλαγή στις οδηγικές συνήθειες των ανθρώπων. Ο θάνατός της συσχετίστηκε επίσης με «30% μείωση των κλήσεων στην αστυνομία και μείωση 28% στα αδικήματα της δημόσιας τάξης», ωστόσο, παρά την επίδρασή του στην αυξανόμενη κατάθλιψη και το τραυματικό στρες, δεν παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση στον αριθμό των ψυχιατρικών επειγόντων περιστατικών στο Εδιμβούργο . Το εθνικό πένθος για την Νταϊάνα είχε οικονομικά αποτελέσματα. Βραχυπρόθεσμα, το Κέντρο Οικονομικών και Επιχειρηματικών Ερευνών (CEBR) εκτίμησε ότι οι λιανικές πωλήσεις μειώθηκαν κατά 1% εκείνη την εβδομάδα. Η κυκλοφοριακή συμφόρηση στο κέντρο του Λονδίνου καθώς τα πλήθη πήγαιναν στα ανάκτορα για να αποτίσουν φόρο τιμής επηρέασαν επίσης αρνητικά την παραγωγικότητα και η CEBR υπολόγισε ότι αυτό θα κόστιζε στις επιχειρήσεις 200 λίρες εκατομμύρια, ή συνολική απώλεια 0,1% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος για το τρίτο τρίμηνο του 1997. Ωστόσο, μακροπρόθεσμα η CEBR περίμενε ότι αυτό θα αντισταθμιζόταν από τις αυξημένες πωλήσεις τουρισμού και αναμνηστικών. Υποδοχή Κάποιοι επέκριναν την αντίδραση στον θάνατο της Νταϊάνα εκείνη την εποχή ως «υστερική» και «παράλογη». Ήδη από το 1998, ο φιλόσοφος Άνθονι Ο'Χίαρ προσδιόρισε το πένθος ως καθοριστικό σημείο στον «αισθηματισμό της Βρετανίας», ένα φαινόμενο που τροφοδοτείται από τα μέσα ενημέρωσης όπου η εικόνα και η πραγματικότητα γίνονται θολές. Ο αρχηγός του συγκροτήματος των Oasis, Νόελ Γκάλαχερ, απάντησε στην αντίδραση: «Η γυναίκα είναι νεκρή. Σκάστε. Ξεπεράστε το» Αυτές οι επικρίσεις επαναλήφθηκαν στη δέκατη επέτειο της συντριβής, όταν ο δημοσιογράφος Τζόναθαν Φρίντλαντ του The Guardian εξέφρασε τη γνώμη ότι, «Έχει γίνει μια ντροπιαστική ανάμνηση, σαν μια θορυβώδης, λυπημένη εφηβική καταχώριση σε ένα ημερολόγιο... ανατριχιάζουμε να το σκεφτούμε» Το 2010, ο Θίοντορ Ντάλριμπλ πρότεινε «συναισθηματισμό, τόσο αυθόρμητο όσο και προερχόμενο από την υπερβολική προσοχή των μέσων ενημέρωσης, που ήταν απαραίτητος για να μετατραπεί ο θάνατος της πριγκίπισσας σε ένα γεγονός τέτοιου μεγέθους, εξυπηρετώντας έτσι έναν πολιτικό σκοπό, έναν εγγενώς ανέντιμο τρόπο που παραλληλίζεται με την ανεντιμότητα που κρύβεται πίσω από τον ίδιο τον συναισθηματισμό». Οι αντιδράσεις μετά τον θάνατο της Νταϊάνα επικρίθηκαν από τον Κρίστοφερ Χίτσενς . Το ντοκιμαντέρ του 1998 Princess Diana: The Mourning After κατηγόρησε τα βρετανικά μέσα ενημέρωσης ότι διαδραμάτισαν ουσιαστικό ρόλο στη δημιουργία μιας εθνικής, αδιαμφισβήτητης και κατά καιρούς υστερικής λατρείας προσωπικότητας γύρω από την Νταϊάνα, ενώ προηγουμένως ήταν εξαιρετικά επικριτικοί εναντίον της και της μοναρχίας μετά την χώρισε και χώρισε από τον Τσαρλς και είχε σχέση με τον Ντόντι Φαγιέντ. Ο Χίτσενς ισχυρίστηκε ότι το κοινό συμπεριφερόταν παράλογα και ότι πολλοί φαινόταν να μην ήξεραν καν γιατί θρηνούσαν. Εξέτασε επίσης το επίπεδο λογοκρισίας έναντι της κριτικής της Νταϊάνα και της μοναρχίας, αλλά κατηγορήθηκε, σε μια κριτική του The Independent, ότι υπερέβαλε σε αυτό το σημείο. ' πωλήσεις του Private Eye μειώθηκαν κατά ένα τρίτο αφού κυκλοφόρησε ένα εξώφυλλο με τίτλο "Media to Blame", το οποίο προσπάθησε να επικρίνει τη στιγμιαία αλλαγή στα μέσα ενημέρωσης και τη γνώμη του κοινού για την Νταϊάνα μετά το θάνατό της, από επικριτική σε συμπληρωματική. Οι απόψεις του Hitchens υποστηρίχθηκαν αργότερα από τον Τζόναθαν Φρίντλαντ του The Guardian, ο οποίος αμφισβήτησε επίσης την αιτία πίσω από το «ξέσπασμα μαζικής υστερίας» μετά τον θάνατο της Diana και το περιέγραψε ως «ένα επεισόδιο όταν το βρετανικό κοινό έχασε τη χαρακτηριστική του ψυχραιμία και ασχολήθηκε με επτά ημέρες ψευδούς συναισθηματισμό, που μαστιγώθηκε από τα μέσα ενημέρωσης, και του οποίου η αδυναμία φάνηκε όταν εξαφανίστηκε τόσο γρήγορα όσο είχε εμφανιστεί». Συγκρίνοντας την κηδεία της Νταϊάνα με αυτή του Ουίνστον Τσόρτσιλ, ο Πίτερ Χίτσενς παρατήρησε τη «διαφορά στην αυτοπειθαρχία των ανθρώπων και τις στάσεις τους» στα δύο ιστορικά γεγονότα, με τους οποίους ήταν πιο συγκρατημένοι στην κηδεία του Τσόρτσιλ αλλά «μη-αγγλικοί» στην Νταϊάνα. Ορισμένοι πολιτιστικοί αναλυτές διαφώνησαν. Η κοινωνιολόγος Ντέμπορα Στέινμπεργκ επεσήμανε ότι πολλοί Βρετανοί συνέδεσαν την Νταϊάνα όχι με τη βασιλική οικογένεια, αλλά με την κοινωνική αλλαγή και μια πιο φιλελεύθερη κοινωνία: «Δεν νομίζω ότι ήταν υστερία, η απώλεια ενός δημόσιου προσώπου μπορεί να είναι λίθος για άλλα θέματα». Η Carol Wallace του περιοδικού People είπε ότι η γοητεία με τον θάνατο της Νταϊάνα είχε να κάνει με «το παραμύθι που απέτυχε να τελειώσει ευτυχώς – δύο φορές, πρώτα όταν χώρισε και τώρα που πέθανε». Αναλογιζόμενος την εκδήλωση στο ντοκιμαντέρ του Apple TV+ του 2021 The Me You Can't See, ο γιος της Νταϊάνα, Πρίγκιπας Χάρι, είπε ότι ήταν έκπληκτος από τον βαθμό στον οποίο το κοινό αντέδρασε στον θάνατο της μητέρας του. Αναφερόμενος στην ημέρα της κηδείας της, είπε: «Περπατάω και κάνω αυτό που περίμεναν από εμένα, δείχνοντας το ένα δέκατο της συγκίνησης που έδειχναν όλοι οι άλλοι. Αυτή ήταν η μαμά μου, δεν τη γνώρισες ποτέ." Στα χρόνια μετά τον θάνατό της, της ανατέθηκαν και αφιερώθηκαν πολλά μνημεία. Ως προσωρινό μνημείο, το κοινό επέλεξε τη Φλόγα της Ελευθερίας, ένα μνημείο κοντά στη σήραγγα Άλμα που σχετίζεται με τη γαλλική δωρεά του Αγάλματος της Ελευθερίας στις ΗΠΑ. Τα συλλυπητήρια μηνύματα έχουν αφαιρεθεί από τότε και η χρήση τους ως μνημείο της Νταϊάνας έχει σταματήσει, αν και οι επισκέπτες εξακολουθούν να αφήνουν μηνύματα στη μνήμη της. Ένα μόνιμο μνημείο, η Diana, Princess of Wales Memorial Fountain, άνοιξε η Βασίλισσα στο Χάιντ Παρκ στο Λονδίνο στις 6 Ιουλίου 2004, και ακολούθησε ένα άγαλμα στον Κήπο Σάνκεν του παλατιού Κένσινγκτον, το οποίο αποκαλύφθηκε από τους γιους της στις 1 Ιουλίου 2021. Μετά το θάνατό της, ένα μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Millennium Dome πρότεινε το έργο να ανανεωθεί και να επεκταθεί «για να φιλοξενήσει, για παράδειγμα, ένα νοσοκομείο, επιχειρήσεις, φιλανθρωπικά ιδρύματα, ιδιωτικές κατοικίες και το όλο θέμα που ονομάζεται «The Princess Diana Center ' . Η ιδέα αργότερα απορρίφθηκε. Σύμφωνα με το αγγλικό δίκαιο, απαιτείται έρευνα σε περιπτώσεις αιφνίδιου ή ανεξήγητου θανάτου. Είχε ήδη διεξαχθεί γαλλική δικαστική έρευνα, αλλά η έκθεση των 6.000 σελίδων δεν δημοσιεύτηκε ποτέ. Στις 6 Ιανουαρίου 2004, έξι χρόνια μετά το θάνατο της Νταϊάνα, μια έρευνα για το δυστύχημα ξεκίνησε στο Λονδίνο από τον Μάικλ Μπέρτζες, τον ιατροδικαστή του Βασίλισσας . Ο ιατροδικαστής ζήτησε από τον επίτροπο της Μητροπολιτικής Αστυνομίας, Σερ Τζον Στίβενς, να κάνει έρευνες ως απάντηση στις εικασίες ότι οι θάνατοι δεν ήταν ατύχημα. Η ιατροδικαστής Άντζελα Γκάλοπ ανατέθηκε να εξετάσει τα ιατροδικαστικά στοιχεία. Η αστυνομική έρευνα ανέφερε τα ευρήματά της στην Επιχείρηση Πάτζετ τον Δεκέμβριο του 2006. Τον Ιανουάριο του 2006, ο Λόρδος Στίβενς εξήγησε σε μια συνέντευξη στο GMTV ότι η υπόθεση είναι πολύ πιο περίπλοκη από ό,τι πιστεύαμε κάποτε. Οι Sunday Times έγραψαν στις 29 Ιανουαρίου 2006 ότι πράκτορες της βρετανικής μυστικής υπηρεσίας αντεξετάστηκαν επειδή βρίσκονταν στο Παρίσι τη στιγμή της συντριβής. Σε πολλά περιοδικά προτάθηκε ότι αυτοί οι πράκτορες μπορεί να είχαν ανταλλάξει την εξέταση αίματος από τον Ανρί Πολ με άλλο δείγμα αίματος (αν και δεν υπάρχουν στοιχεία για αυτό). Οι έρευνες για τους θανάτους της Νταϊάνα και του Φαγιέντ άρχισαν στις 8 Ιανουαρίου 2007, με την Ελίζαμπεθ Μπάτλερ‑Σλος, Μπαρόνες Μπάτλερ να ενεργεί ως αναπληρώτρια ιατροδικαστής του Βρετανικής Βασιλικής Οικογένειας για την έρευνα για τον θάνατο της Νταϊάνα και Βοηθός Αναπληρωτής Ανακριτής για το Σάρρεϋ σε σχέση με την έρευνα Φαγιέντ. Η Μπάτλερ‑Σλος αρχικά σκόπευε να συμμετάσχει χωρίς κριτική επιτροπή. αυτή η απόφαση ανατράπηκε αργότερα από το Ανώτατο Δικαστήριο της Δικαιοσύνης, καθώς και η δικαιοδοσία του ιατροδικαστή της οικογένειας της Βασίλισσας. Στις 24 Απριλίου 2007, η Μπάτλερ‑Σλος παραιτήθηκε, λέγοντας ότι δεν είχε την απαιτούμενη εμπειρία για να αντιμετωπίσει μια έρευνα με μια κριτική επιτροπή. Ο ρόλος του ιατροδικαστή για τις ανακρίσεις μεταφέρθηκε στον Λόρδο Δικαιοσύνης Σκοτ Μπέικερ, ο οποίος ανέλαβε επίσημα το ρόλο στις 13 Ιουνίου ως ιατροδικαστής για το δυτικό κομμάτι του Μείζονος Λονδίνου. Στις 27 Ιουλίου 2007, ο Μπέικερ, μετά από παραστάσεις για τους δικηγόρους των ενδιαφερομένων, εξέδωσε έναν κατάλογο ζητημάτων που ενδέχεται να τεθούν κατά την ανάκριση, πολλά από τα οποία είχαν εξεταστεί με μεγάλη λεπτομέρεια από την Επιχείρηση Πάτζετ: Εάν το λάθος του οδηγού Ανρί Πολ προκάλεσε ή συνέβαλε στην πρόκληση της σύγκρουσης Αν η ικανότητα οδήγησης του Ανρί Πολ ήταν μειωμένη λόγω αλκοόλ ή ναρκωτικών ουσιών Εάν ένα Fiat Uno ή οποιοδήποτε άλλο όχημα προκάλεσε ή συνέβαλε στη σύγκρουση Εάν οι ενέργειες των παπαράτσι προκάλεσαν ή συνέβαλαν στην πρόκληση της σύγκρουσης Αν η χάραξη και η κατασκευή του δρόμου/σήραγγας ήταν εγγενώς επικίνδυνες και, αν ναι, αν αυτό συνέβαλε στη σύγκρουση Εάν τυχόν φωτεινά/αναβοσβήνοντα φώτα συνέβαλαν ή προκάλεσαν τη σύγκρουση και, εάν ναι, η πηγή τους Ποιανού απόφαση ήταν να φύγουν η Νταϊάνα και ο Ντόντι Αλ Φαγιέντ από την πίσω είσοδο του Ξενοδοχείου Ριτζ και να οδηγήσει το όχημα ο Ανρί Πολ Οι κινήσεις του Ανρί Πολ μεταξύ 7 και 10 μ. μ. στις 30 Αυγούστου 1997 Η εξήγηση για τα χρήματα που είχε στην κατοχή του ο Ανρί Πολ στις 30 Αυγούστου 1997 και στον τραπεζικό του λογαριασμό Είτε ο Αντανσόν, ένας φωτογράφος που παρακολουθούσε την πριγκίπισσα την εβδομάδα πριν από το θάνατό της, βρισκόταν στο Παρίσι τη νύχτα της σύγκρουσης Αν η ζωή της Νταϊάνα θα είχε σωθεί αν είχε φτάσει στο νοσοκομείο νωρίτερα ή αν η ιατρική της περίθαλψη ήταν διαφορετική Αν η Νταϊάνα ήταν έγκυος Αν η Νταϊάνα και ο Ντόντι Αλ Φαγιέντ επρόκειτο να ανακοινώσουν τον αρραβώνα τους Αν, και, αν ναι, υπό ποιες συνθήκες, η πριγκίπισσα της Ουαλίας φοβήθηκε για τη ζωή της Οι συνθήκες που σχετίζονται με την αγορά του δαχτυλιδιού Οι συνθήκες υπό τις οποίες ταριχεύτηκε το σώμα της Νταϊάνα Αν η μαρτυρία του Ρίτσαρντ Τόμλινσον ρίχνει φως στη σύγκρουση Αν οι βρετανικές ή άλλες υπηρεσίες ασφαλείας είχαν οποιαδήποτε ανάμειξη στη σύγκρουση Αν υπήρχε κάτι σκοτεινό σχετικά με α) τη διάρρηξη του Τσερόλ ή β) την αναταραχή στο πρακτορείο Big Pictures Εάν έχει εξαφανιστεί η αλληλογραφία που ανήκε στην Νταϊάνα (περιλαμβανομένης και κάποιας αλληλογραφίας του πρίγκιπα Φίλιππου), και αν ναι, ποιες είναι οι συνθήκες.Οι ανακρίσεις ξεκίνησαν επίσημα στις 2 Οκτωβρίου 2007 με την ορκωμοσία επιτροπής ενόρκων έξι γυναικών και πέντε ανδρών. Ο Λόρδος Τζάστις Μπέικερ παρέδωσε μια εκτενή εναρκτήρια δήλωση δίνοντας γενικές οδηγίες στην κριτική επιτροπή και παρουσίασε τα στοιχεία. Το BBC ανέφερε ότι ο Μοχάμεντ Αλ Φαγιέντ, έχοντας επαναλάβει νωρίτερα τον ισχυρισμό του ότι ο γιος του και η Νταϊάνα δολοφονήθηκαν από τη βασιλική οικογένεια, επέκρινε αμέσως την εναρκτήρια δήλωση ως προκατειλημμένη. Η έρευνα άκουσε στοιχεία από άτομα που συνδέονται με την Νταϊάνα και τα γεγονότα που οδήγησαν στον θάνατό της, όπως ο Ρις-Τζόουνς, ο Μοχάμεντ Αλ-Φαγιέντ, ο Πολ Μπάρελ, η θετή μητέρα της Νταϊάνα και ο πρώην επικεφαλής της Μυστικής Υπηρεσίας Πληροφοριών . Ο Λόρδος Τζάστις Μπέικερ ξεκίνησε τη σύνοψή του στην κριτική επιτροπή στις 31 Μαρτίου 2008. Άνοιξε λέγοντας στην κριτική επιτροπή «κανείς εκτός από εσένα και εμένα και, νομίζω, ο κύριος στη δημόσια γκαλερί με την Νταϊάνα και τον Φαγιέντ ζωγραφισμένα στο μέτωπό του καθόταν μέσα από κάθε λέξη αποδεικτικών στοιχείων» και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχε «ούτε ένα κομμάτι στοιχεία» ότι ο θάνατος της Νταϊάνα είχε διαταχθεί από τον πρίγκιπα Φίλιππο ή οργανώθηκε από τις υπηρεσίες ασφαλείας. Ολοκλήρωσε τη σύνοψή του την Τετάρτη, 2 Απριλίου 2008. Μετά τη σύνοψη, η κριτική επιτροπή αποσύρθηκε για να εξετάσει πέντε ετυμηγορίες, συγκεκριμένα την παράνομη θανάτωση από αμέλεια ενός ή και των δύο οχημάτων ή του Πολ. τυχαίος θάνατος ή ανοιχτή ετυμηγορία . Το ένορκο αποφάσισε στις 7 Απριλίου 2008 ότι η Νταϊάνα είχε σκοτωθεί παράνομα από «την βαριά αμέλεια οδήγηση των ακόλουθων οχημάτων [των παπαράτσι] και του οδηγού της Mercedes, Ανρί Πολ». Οι πρίγκιπες Ουίλιαμ και Χάρι εξέδωσαν μια δήλωση στην οποία δήλωσαν ότι «συμφωνούν με τις ετυμηγορίες τους και είναι και οι δύο εξαιρετικά ευγνώμονες». Ο Μοχάμεντ Αλ-Φαγιέντ είπε επίσης ότι θα αποδεχτεί την ετυμηγορία και «να εγκαταλείψει την 10ετή εκστρατεία του για να αποδείξει ότι η Νταϊάνα και ο Ντόντι δολοφονήθηκαν σε συνωμοσία». Το κόστος της έρευνας ξεπέρασε τις 12,5 εκατομμύρια λίρες, η ιατροδικαστική έρευνα κόστισε 4,5 λίρες εκατομμύριο; επιπλέον 8 £ εκατομμύρια δαπανήθηκαν για την έρευνα της Μητροπολιτικής Αστυνομίας. Διήρκεσε 6 μήνες και άκουσε 250 μάρτυρες, με το κόστος να επικρίνεται έντονα στα μέσα ενημέρωσης. Εννέα φωτογράφοι, που παρακολουθούσαν την Νταϊάνα και τον Ντόντι το 1997, κατηγορήθηκαν για ανθρωποκτονία στη Γαλλία. Το «ανώτατο δικαστήριο» της Γαλλίας απέσυρε τις κατηγορίες το 2002. Τρεις φωτογράφοι που τράβηξαν φωτογραφίες από τα επακόλουθα του δυστυχήματος στις 31 Αυγούστου 1997 κατασχέθηκαν οι φωτογραφίες τους και δικάστηκαν για παραβίαση της ιδιωτικής ζωής επειδή τράβηξαν φωτογραφίες από την ανοιχτή πόρτα του τρακαρισμένου αυτοκινήτου. Οι φωτογράφοι, που ήταν μέρος των «παπαράτσι», αθωώθηκαν το 2003 Αν και η αρχική γαλλική έρευνα διαπίστωσε ότι η Νταϊάνα είχε πεθάνει ως αποτέλεσμα ενός ατυχήματος, έχουν προβληθεί αρκετές θεωρίες συνωμοσίας . Από τον Φεβρουάριο του 1998, ο πατέρας του Fayed, Mohamed Al-Fayed, ισχυρίστηκε ότι η συντριβή ήταν αποτέλεσμα συνωμοσίας, και αργότερα υποστήριξε ότι η συντριβή ενορχηστρώθηκε από την MI6 σύμφωνα με τις οδηγίες της Βασιλικής Οικογένειας. Οι ισχυρισμοί του απορρίφθηκαν από μια γαλλική δικαστική έρευνα και από την επιχείρηση Paget. Στις 7 Απριλίου 2008, η έρευνα του Λόρδου Τζάστις Μπέικερ για τους θανάτους της Νταϊάνα και του Φαγιέντ έληξε με την κριτική επιτροπή να συμπεράνει ότι ήταν θύματα μιας «παράνομης δολοφονίας» από τον Henri Paul και τους οδηγούς των παρακάτω οχημάτων. Πρόσθετοι παράγοντες ήταν «η διαταραχή της κρίσης του οδηγού της Mercedes από αλκοόλ» και «ο θάνατος του θανόντος προκλήθηκε ή συνετέλεσε από το γεγονός ότι ο θανών δεν φορούσε ζώνη ασφαλείας, το γεγονός ότι η Mercedes χτύπησε το κολόνα στο τούνελ Άλμα αντί να συγκρουστεί με κάτι άλλο». Στις 17 Αυγούστου 2013, η Σκότλαντ Γιαρντ αποκάλυψε ότι εξέταζαν την αξιοπιστία των πληροφοριών από μια πηγή που ισχυριζόταν ότι η Νταϊάνα δολοφονήθηκε από μέλος του βρετανικού στρατού. Ο ηθοποιός Τζορτζ Κλούνεϊ ήταν επικριτικός για πολλά ταμπλόιντ και πρακτορεία παπαράτσι μετά τον θάνατο της Νταϊάνα. Μερικές από τις ταμπλόιντ μποϊκόταραν τον Κλούνεϊ μετά το ξέσπασμα, δηλώνοντας ότι «όφειλε ένα μεγάλο μέρος της διασημότητάς του» στα εν λόγω ταμπλόιντ και φωτογραφικά πρακτορεία. Τον Σεπτέμβριο του 1997, ορισμένες αλυσίδες υπεραγορών στις ΗΠΑ αφαίρεσαν το τεύχος της 9ης Σεπτεμβρίου του National Enquirer, το οποίο έφερε τον τίτλο "Di Goes Sex Mad". Ο συντάκτης της εφημερίδας περιέγραψε το περιστατικό ως «μια ατυχή συγκυρία», η οποία δεν έπρεπε να συμπέσει με τον θάνατό της. Ένα άλλο αμερικανικό ταμπλόιντ, η Globe, απηύθυνε συγγνώμη για τον τίτλο του "To Di For". Η Νταϊάνα κατετάγη τρίτη στη δημοσκόπηση του 2002 για τους Μεγάλους Βρετανούς που χρηματοδοτήθηκε από το BBC και ψηφίστηκε από το βρετανικό κοινό, μετά τον Σερ Ουίνστον Τσόρτσιλ (1ος) (μακρινός ξάδερφος) και τον Ισάμπαρντ Κίνγκντουνμ Μπρούνελ (2ος), ακριβώς πάνω από τον Κάρολο Δαρβίνο (4ος), Ουίλιαμ Σαίξπηρ (5ος) και ο Ισαάκ Νεύτων (6ος). Την ίδια χρονιά, μια άλλη βρετανική δημοσκόπηση χαρακτήρισε τον θάνατο της Νταϊάνα ως το πιο σημαντικό γεγονός στα τελευταία 100 χρόνια της χώρας. Ο ιστορικός Νικ Μπάρετ επέκρινε αυτό το αποτέλεσμα ως "ένα αρκετά συγκλονιστικό αποτέλεσμα". Αργότερα το 2004, το πρόγραμμα 48 Ώρες του CBS μετέδωσε φωτογραφίες από τη σκηνή της συντριβής που ήταν "μέρος μιας έκθεσης της γαλλικής κυβέρνησης 4.000 σελίδων". Έδειξαν ένα άθικτο πίσω πλαϊνό και κεντρικό τμήμα της Mercedes, συμπεριλαμβανομένου ενός από μια αναίμακτη Diana χωρίς κανένα εξωτερικό τραύμα σκυμμένη στο πίσω πάτωμα με την πλάτη της στο δεξί κάθισμα του συνοδηγού – η πίσω δεξιά πόρτα είναι εντελώς ανοιχτή. Η δημοσίευση αυτών των εικόνων έτυχε ανεπαρκούς υποδοχής στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου θεωρήθηκε ότι παραβιάστηκε το απόρρητο της Νταϊάνα. Τα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ, ο Πρωθυπουργός Τόνι Μπλερ και ο αδερφός της Νταϊάνα καταδίκασαν την ενέργεια, ενώ το CBS υπερασπίστηκε την απόφασή του λέγοντας ότι οι φωτογραφίες «τοποθετούνται σε δημοσιογραφικό πλαίσιο – μια εξέταση της ιατρικής περίθαλψης που δόθηκε στην πριγκίπισσα Νταϊάνα αμέσως μετά το δυστύχημα». Στις 13 Ιουλίου 2006, το ιταλικό περιοδικό Chi δημοσίευσε φωτογραφίες που έδειχναν την Νταϊάνα ανάμεσα στα συντρίμμια του τροχαίου. οι φωτογραφίες κυκλοφόρησαν παρά το ανεπίσημο μπλακ άουτ σε τέτοιες φωτογραφίες που δημοσιεύτηκαν. Ο συντάκτης του Chi υπερασπίστηκε την απόφασή του λέγοντας ότι δημοσίευσε τις φωτογραφίες απλώς και μόνο επειδή δεν είχαν δει προηγουμένως και ένιωσε ότι οι εικόνες δεν ήταν ασέβεια στη μνήμη της Νταϊάνα. Η βρετανική εφημερίδα, Daily Express, επικρίθηκε για τη συνεχή και διαρκή κάλυψη της Νταϊάνα μετά τον θάνατό της. Ένα ρεπορτάζ του 2006 στην The Guardian έδειξε ότι η εφημερίδα την είχε αναφέρει σε πολλές πρόσφατες ειδήσεις, με τίτλους όπως «Ίσως η Νταϊάνα έπρεπε να φορούσε ζώνη ασφαλείας», «Κλάπησαν τα μυστικά του φορητού υπολογιστή του επικεφαλής της έρευνας της Νταϊάνα», «Λογαριασμός 250.000 λιρών ετησίως για να διευθύνει την Νταϊάνα σιντριβάνι» και «Diana seatbelt sabotage probe». Τα γεγονότα από τον θάνατο της Νταϊάνα μέχρι την κηδεία της έγιναν το θέμα μιας ταινίας του 2006, The Queen, με την Έλεν Μίρεν στον ομώνυμο ρόλο. Ο θάνατος της Νταϊάνα συνέβη σε μια εποχή που η χρήση του Διαδικτύου στον ανεπτυγμένο κόσμο βρισκόταν σε άνθηση και αρκετές εθνικές εφημερίδες και τουλάχιστον μία βρετανική περιφερειακή εφημερίδα είχαν ήδη ξεκινήσει διαδικτυακές υπηρεσίες ειδήσεων. Το BBC News είχε δημιουργήσει διαδικτυακή κάλυψη των γενικών εκλογών νωρίτερα το 1997 και ως αποτέλεσμα της ευρείας προσοχής του κοινού και των μέσων ενημέρωσης που προκάλεσε ο θάνατος της Νταϊάνα, το BBC News δημιούργησε γρήγορα έναν ιστότοπο με ειδησεογραφική κάλυψη του θανάτου της Νταϊάνα και των γεγονότων που το ακολούθησε. Ο θάνατος της Νταϊάνα βοήθησε τους αξιωματούχους του BBC News να συνειδητοποιήσουν πόσο σημαντικές έγιναν οι διαδικτυακές ειδησεογραφικές υπηρεσίες και μια πλήρης διαδικτυακή υπηρεσία ειδήσεων ξεκίνησε στις 4 Νοεμβρίου του ίδιου έτους, παράλληλα με την κυκλοφορία του κυλιόμενου καναλιού ειδήσεων του BBC, BBC News 24 στις 9 Νοεμβρίου. Πλήρης κάλυψη του BBC Νταϊάνα: Ένα χρόνο μετά – BBC Πλήρης κάλυψη ' Washington Post Πλήρης αναφορά Operation Paget Επίσημος ιστότοπος των Inquests για τους θανάτους της Diana, Πριγκίπισσας της Ουαλίας και Dodi Fayed (Αρχειοθετημένο) Η ζωή και ο οδυνηρός θάνατος του οδηγού της Νταϊάνα στο διαδικτυακό άρθρο των Times Princess Diana Car Crash — Εργαστήριο Knott Οι τελευταίες στιγμές της Νταϊάνα — Σήμερα (Αμερικανικό τηλεοπτικό πρόγραμμα) The Paparazzi Photos — CBS News