Πέρσιβαλ Χάρισον Φόσετ

Ο αντισυνταγματάρχης Πέρσιβαλ Χάρισον Φόσετ ή Πέρσι Φόσετ (Percival Harrison Fawcett ή Percy Fawcett) (18 Αυγούστου 1867 – κατά το ή μετά το 1925) ήταν Βρετανός αξιωματικός του πυροβολικού, αρχαιολόγος και εξερευνητής της Νοτίου Αμερικής. Μαζί με το μεγαλύτερο υιό του, ο Φόσετ εξαφανίστηκε κάτω από άγνωστες συνθήκες το 1925 κατά τη διάρκεια μιας αποστολής για την εύρεση της «Z» – την ονομασία του για μια αρχαία χαμένη πόλη, στις αχαρτογράφητες ζούγκλες της Βραζιλίας, την οποία ο ίδιος και άλλοι πίστευαν ότι ήταν το Ελ Ντοράντο.

 Ο Πέρσι Φόσετ (Percy Fawcett) γεννήθηκε στις 18 Αυγούστου 1867 στο Torquay, του Ντέβον, Αγγλία, από τον Έντουαρντ Μπόιντ Φόσετ (Edward Boyd Fawcett) και τη Μάιρα Ελίζαμπεθ (Myra Elizabeth) (το γένος MacDougall). Έλαβε την εκπαίδευσή του στο Ιδιόκτητο Κολέγιο Newton Abbot (Newton Abbot Proprietary College) μαζί με τον Μπέρτραμ Φλέτσερ Ρόμπινσον (Bertram Fletcher Robinson), ένα μελλοντικό φίλο του Σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ. Ο Ινδογεννημένος πατέρας του Πέρσι Φόσετ (Percy Fawcett), ήταν μέλος της Βασιλικής Γεωγραφικής Εταιρείας (Royal Geographical Society - (RGS)). Ο μεγαλύτερος αδελφός του, ο Έντουαρντ Ντάγκλας Φόσετ (Edward Douglas Fawcett) (1866-1960) ήταν ορειβάτης, αποκρυφιστής της Ανατολής και συγγραφέας φιλοσοφικών βιβλίων και δημοφιλών περιπετειωδών μυθιστορημάτων.Το 1886, ο Πέρσι έλαβε εντολή από το Βασιλικό Πυροβολικό και υπηρέτησε στο Τρινκομάλε (Trincomalee), της Κεϋλάνης, όπου και γνώρισε τη γυναίκα του. Παντρεύτηκε τη Νίνα Άγκνες Πάτερσον (Nina Agnes Paterson) τον Ιανουάριο του 1901. Είχαν δύο γιους, τον Τζακ (γεννήθηκε το 1903) και τον Μπράιαν (1906-1984). Το 1901, εντάχθηκε στη RGS προκειμένου να μελετήσει τοπογραφία και χαρτογραφία. Αργότερα, εργάστηκε στη Βόρεια Αφρική για τη Βρετανική Μυστική Υπηρεσία, ενώ ακολουθεί την τέχνη της τοπογραφίας. Έγινε φίλος με τους συγγραφείς Χένρυ Ράιντερ Χάγκαρντ (H. Rider Haggard) και Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, με τον τελευταίο να χρησιμοποιηθεί τις αναφορές του Αμαζονίου του Φόσετ, ως έμπνευση για το μυθιστόρημα του, «Ο Χαμένος Κόσμος» («The Lost World»). Η πρώτη αποστολή του Φόσετ, ήταν το 1906 στη Νότια Αμερική, όταν ήταν σε ηλικία 39 ετών ταξίδεψε στη Βραζιλία για να χαρτογραφήσει κατ' εντολή του RGS, μια περιοχή της ζούγκλας στα σύνορα Βραζιλίας και Βολιβίας. Είχε ανατεθεί στην Εταιρεία, καθότι τρίτο μέρος που δεν επηρεάζεται από τα τοπικά εθνικά συμφέροντα, να χαρτογραφήσει την περιοχή. Έφτασε στη Λα Παζ, Βολιβία τον Ιούνιο. Ενώ στην αποστολή το 1907, ο Φόσετ, ισχυρίστηκε ότι είδε και σκότωσε πυροβολώντας το, ένα γιγάντιο ανακόντα μήκους 62 ποδών (19 m), κάτι για το οποίο έτυχε ευρείας γελοιοποίησης από την επιστημονική κοινότητα. Ανέφερε άλλα μυστηριώδη ζώα, άγνωστα στη ζωολογία, όπως ενός μικρού γατόμορφου σκύλου στο μέγεθος ενός κυνηγόσκυλου, το οποίο ισχυρίστηκε ότι είχε δει δύο φορές ή τη μεγάλη αράχνη Apazauca, η οποία δηλητηρίασε αρκετούς ντόπιους.Μεταξύ του 1906 και του 1924, ο Φόσετ πραγματοποίησε επτά αποστολές. Τα πήγαινε καλά με τους ντόπιους, κυρίως μέσω των δώρων, της υπομονής και της ευγενικής του συμπεριφοράς. Το 1908, εντόπισε την πηγή του ποταμού Rio Verde (Βραζιλία) και το 1910 πραγματοποίησε ένα ταξείδι στον Ποταμό Heath River (στα σύνορα Περού και Βολιβίας) προκειμένου να εντοπίσει την πηγή του. Κατά την αποστολή του 1913, υποτίθεται ότι ζήτησε να δει τα σκυλιά με τις διπλές μύτες. Αυτά πιθανόν να είναι τα τίγρο κυνηγόσκυλα των Άνδεων με τη διπλή μύτη (Double-nosed Andean tiger hounds). Με βάση τη βιβλιογραφική έρευνα, ο Φόσετ είχε διατυπώσει τις ιδέες του για μια Χαμένη Πόλη Ζ ("Lost City of Z") στη Βραζιλία, χρονικά με το ξέσπασμα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Εκείνη τη εποχή επέστρεψε στη Βρετανία για την ενεργό υπηρεσία, όπου κατετάγη ως εθελοντής στο μέτωπο της Φλάνδρας και οδήγησε μια ταξιαρχία πυροβολικού παρά το γεγονός ότι ηλικιακά πλησίαζε τα πενήντα. Μετά τον πόλεμο επέστρεψε στη Βραζιλία για να μελετήσει την τοπική άγρια ζωή και την αρχαιολογία. Το 1925, χρηματοδοτούμενος από μια ομάδα χρηματοδοτών με έδρα το Λονδίνο, που ονομαζόταν το Γάντι (the Glove), ο Φόσετ επέστρεψε στη Βραζιλία με τον μεγαλύτερο γιο του Τζακ (Jack) και έναν φίλο του, για μια διερευνητική αποστολή. Είχε μελετήσει τους αρχαίους θρύλους και τα ιστορικά αρχεία και ήταν πεπεισμένος ότι μια χαμένη πόλη υπήρχε κάπου στην περιοχή Μάτου Γκρόσου (Mato Grosso), μια πόλη της οποίας ο Φόσετ έδωσε το όνομα Ζ. Ο Φόσετ, άφησε πίσω του οδηγίες, λέγοντας ότι αν η αποστολή δεν επέστρεφε, να μην σταλεί αποστολή διάσωσης, ούτως ώστε να μην υποστούν και οι διασώστες την ίδια μοίρα. Ο Φόσετ ήταν άνθρωπος με πολυετή ταξιδιωτική εμπειρία, που ταξίδευε με τα απολύτως απαραίτητα, όπως κονσερβοποιημένα τρόφιμα, γάλα σε σκόνη, όπλα, φωτοβολίδες, εξάντα και χρονόμετρο. Επίσης, διαλεχτοί ήταν οι ταξιδιωτικοί του σύντροφοι, επιλεγμένοι για την υγεία, την ικανότητα τους και την αφοσίωση του ενός προς τον άλλο—ο μεγαλύτερος υιός του Τζακ Φόσετ και ο μακροχρόνιος φίλος του Τζακ, ο Ράλεϊ Ρίμελ (Raleigh Rimell). Ο Φόσετ επέλεξε μόνο δύο συντρόφους, προκειμένου να ταξιδέψει ελαφρύτερος και δίνοντας μικρότερο στόχο προς τις γηγενείς φυλές, καθώς ορισμένες ήσαν εχθρικές προς τους εξερευνητές· πολλές φυλές κατά την εποχή εκείνη, δεν είχαν έρθει ακόμα σε επαφή με λευκούς. Στις 20 Απριλίου 1925 η τελική αποστολή αναχώρησε από την Κουιαμπά (Cuiabá). Πέραν των δύο κυρίων συντρόφων, ο Φόσετ συνοδευόταν από δύο Βραζιλιάνους εργάτες, δύο άλογα, οκτώ μουλάρια και ένα ζευγάρι σκύλων. Η τελευταία επαφή της αποστολής, ήταν στις 29 Μαΐου 1925, όταν ο Φόσετ, έγραψε ένα γράμμα στη σύζυγό του ότι ήταν έτοιμος να εισέλθει σε ανεξερεύνητα εδάφη με μόνο τους Τζακ και Ρίμελ, το οποίο παραδόθηκε από έναν γηγενή δρομέα. Αναφέρθηκε ότι τους είδαν να περνάνε από τον Άνω (Upper) Xingu River, ένα νοτιοανατολικό παραπόταμο του Αμαζονίου. Μια τελευταία επιστολή, γραμμένη από την κατασκήνωση του Νεκρού Αλόγου (Dead Horse Camp), έδωσε τις συντεταγμένες τους και γενικά ήταν αισιόδοξος. Πολλοί υπέθεσαν ότι οι τοπικές φυλές των Ινδιάνων τους είχαν σκοτώσει, καθώς αρκετές φυλές ήταν πλησίον τους εκείνη την περίοδο: οι Kalapalos, ήταν η τελευταία φυλή που τους είδε ή οι φυλές Arumás, Suyás ή Xavantes στα εδάφη των οποίων θα εξερευνούσαν. Και οι δύο νεαροί άνδρες χώλαιναν και ήσαν άρρωστοι, όταν τους είδαν για τελευταία φορά και δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι δολοφονήθηκαν. Θεωρείται εύλογο ότι πέθαναν από φυσικά αίτια στη ζούγκλα της Βραζιλίας. Το 1927, βρέθηκε σε μια Ινδιάνικη φυλή μια μεταλλική ταυτότητα με το όνομα του Φόσετ. Τον Ιούνιο του 1933, μια πυξίδα-θεοδόλιχος (theodolite compass) που ανήκε στον Φόσετ, βρέθηκε από τον Συνταγματάρχη Aniceto Botelho, πλησίον των Ινδιάνων Baciary του Μάτου Γκρόσου (Mato Grosso). Ωστόσο, η μεταλλική ταυτότητα, ήταν από την αποστολή του Φόσετ πέντε χρόνια ενωρίτερα και το πιθανότερο να δόθηκε ως δώρο στον αρχηγό της Ινδιάνικης φυλής. Η πυξίδα αποδείχθηκε ότι παρέμεινε πίσω, πριν εισέλθει στη ζούγκλα για το τελευταίο του ταξείδι. Κατά τις επόμενες δεκαετίες, διάφορες ομάδες οργάνωσαν αρκετές αποστολές διάσωσης, χωρίς επιτυχία. Άκουσαν μόνο διάφορες φήμες που δεν μπορούσαν να επαληθευτούν. Επιπλέον των αναφορών ότι ο Φόσετ είχε θανατωθεί από τους Ινδιάνους ή τα άγρια θηρία, υπήρχε μια ιστορία όπου ο Φόσετ είχε απολέσει τη μνήμη του και ζούσε τη ζωή του ως αρχηγός σε μια φυλή κανιβάλων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, 100-πιθανοί-διασώστες πέθαναν στις αμέτρητες αποστολές που στάλθηκαν για να αποκαλύψουν τη μοίρα του Φόσετ. Μια από τις πρώτες ηγήθηκε το 1927, από τον Αμερικανό εξερευνητή George Miller Dyott, αυτός ισχυρίστηκε πως είχε βρει αποδείξεις του θανάτου του Φόσετ στα χέρια των Ινδιάνων Aloique, αλλά η ισχύς της ιστορίας του, σύντομα άρχισε να εκτυλίσσεται. Στα 1930-31, η Aloha Wanderwell χρησιμοποίησε το υδροπλάνο της προσπαθώντας να τον εντοπίσει. Μια αποστολή του 1951, έφερε στο φως ανθρώπινα οστά τα οποία αργότερα βρέθηκαν να μην είναι συνδεδεμένα με τον Φόσετ ή τους συντρόφους του. Ο Δανός εξερευνητής Arne Falk-Rønne, ταξίδεψε στη δεκαετία του 1960, στο Μάτου Γκρόσου. Το 1991 σε ένα βιβλίο του, έγραψε ότι έμαθε για τη μοίρα του Φόσετ από τον Orlando Villas-Boas, ο οποίος είχε ακούσει από κάποιον από τους δολοφόνους του Φόσετ. Προφανώς, ο Φόσετ και οι σύντροφοί του, είχαν ένα ατύχημα στο ποτάμι και απώλεσαν το μεγαλύτερο τμήμα των δώρων που μετέφεραν μαζί τους για τις Ινδιάνικες φυλές. Συνεχίζοντας, χωρίς τα δώρα ήταν μια σοβαρή παραβίαση του πρωτοκόλλου, εφόσον τα μέλη της αποστολής ήταν περισσότερο ή λιγότερο σοβαρά άρρωστα εκείνη την εποχή, η φυλή Kalapalo που συνάντησαν αποφάσισε να τους σκοτώσει. Τα πτώματα των Τζακ Φόσετ και Ράλεϊ Ρίμελ τα πέταξαν στο ποτάμι· Ο Συνταγματάρχης Φόσετ, ο οποίος εθεωρείτο ηλικιωμένος και συνεπώς, διακεκριμένος, έλαβε σωστή ταφή. Ο Falk-Rønne επισκέφθηκε τη φυλή Kalapalo και ανέφερε ότι ένα από τα μέλη της φυλής επιβεβαίωσε την ιστορία του Villas-Bôas για το πώς και το γιατί ο Φόσετ είχε σκοτωθεί. Το 1951, ο Orlando Villas-Bôas, ακτιβιστής για τους αυτόχθονες λαούς, υποτίθεται ότι έλαβε τα πραγματικά υπόλοιπα σκελετικά οστά του Φόσετ και τα είχε αναλύσει επιστημονικά. Η ανάλυση φέρεται να επιβεβαίωσε ότι τα οστά ήταν του Φόσετ, αλλά ο υιός του Μπράιαν Φόσετ (Brian Fawcett 1906-1984), αρνήθηκε να το αποδεχτεί. Ο Villas-Bôas ισχυρίστηκε ότι ο Μπράιαν περισσότερο ενδιαφερόταν στο να κερδίσει χρήματα από βιβλία σχετικά με την εξαφάνιση του πατέρα του. Αργότερα, η επιστημονική ανάλυση επιβεβαίωσε ότι τα οστά δεν ήταν του Φόσετ. Από το 1965, τα οστά φέρεται να αναπαύονται στο Σάο Πάολο, σε ένα κουτί στο διαμέρισμα ενός εκ των αδελφών Villas-Bôas. Το 1998, ο Άγγλος εξερευνητής Μπένεντικτ Άλεν (Benedict Allen) ξεκίνησε για να συζητήσει με τους Ινδιάνους Kalapalo, δηλώθηκε από τον Villas-Bôas να έχουν ομολογήσει ότι σκότωσαν τα τρία μέλη της αποστολής του Φόσετ. Ο Vajuvi, ένας πρεσβύτερος των Kalapalo, ισχυρίστηκε κατά τη διάρκεια μιας μαγνητοσκοπημένης συνέντευξης του BBC με τον Άλεν, ότι τα οστά που βρέθηκαν από τον Villas-Bôas 45 περίπου χρόνια πριν, δεν ήταν του Φόσετ. Ο Vajuvi αρνήθηκε επίσης ότι η φυλή του, είχε οποιαδήποτε ανάμειξη με την εξαφάνισή του Φόσετ. Καμία αδιαμφισβήτητη μαρτυρία δεν υποστηρίζει την όποια δήλωση. Το 2003, το ρωσικό ντοκιμαντέρ, "Проклятье золота инков / Экспедиция Перси Фоссета в Амазонку" (Η Κατάρα των Ίνκας Χρυσός / Αποστολή του Πέρσι Φόσετ στον Αμαζόνιο), κυκλοφόρησε ως μέρος της τηλεοπτικής σειράς "Тайны века" (Μυστήρια του Αιώνα). Μεταξύ άλλων, η ταινία εστιάζει στην πρόσφατη αποστολή του Oleg Aliyev, την πιθανή κατά προσέγγιση θέση με τα τελευταία ίχνη του Φόσετ, τα ευρήματα του Aliyev, τις εντυπώσεις και τα τεκμήρια για τη μοίρα του Φόσετ. Στις 21 Μαρτίου του 2004, η Βρετανική εφημερίδα «The Observer» ανέφερε ότι ο τηλεοπτικός σκηνοθέτης Μίσα Γουίλιαμς (Misha Williams), ο οποίος είχε μελετήσει τα γραπτά του Φόσετ, πίστευε ότι ο Φόσετ δεν είχε πρόθεση να επιστρέψει στη Βρετανία, αλλά μάλλον να ιδρύσει ένα κοινόβιο στη ζούγκλα βασισμένο σε θεοσοφικές αρχές και τη λατρεία του υιού του Τζακ. Ο Γουίλιαμς ξεκίνησε την έρευνά του με κάποιες λεπτομέρειες στον πρόλογο του έργου του «ΑμαΖόνια» («AmaZonia»), το οποίο εκτελέσθηκε για πρώτη φορά τον Απρίλιο του 2004. Το 2005, ο Ντέιβιντ Γκραν (David Grann), συγγραφέας και μέλος τού περιοδικού «The New Yorker», επισκέφθηκε τη φυλή Kalapalo και ανακάλυψε ότι είχε περάσει μια προφορική ιστορία σχετική με τον Φόσετ, από τους πρώτους λευκούς άνδρες που είχε αντικρίσει ποτέ η φυλή. Η προφορική άποψη, ανέφερε ότι ο Φόσετ και η ομάδα του είχαν μείνει στο χωριό τους και εν συνεχεία αναχώρησαν, με κατεύθυνση προς ανατολάς. Οι Kalapalos προειδοποίησαν τον Φόσετ και τους συντρόφους του, να μην πάνε προς εκείνη την κατεύθυνση—καθότι θα σκοτώνονταν από τους "άγριους Ινδιάνους" που κατείχαν αυτά τα εδάφη—αλλά ότι ο Φόσετ επέμενε να προχωρήσει. Οι Kalapalos έβλεπαν τον καπνό της εξερευνητικής αποστολής κάθε νύκτα και για πέντε ημέρες πριν εξαφανιστούν. Οι Kalapalos ανέφεραν ότι ήταν σίγουροι ότι οι άγριοι Ινδιάνοι τους είχαν σκοτώσει. Το άρθρο αναφέρει επίσης, ότι ένας μνημειώδης πολιτισμός που ονομαζόταν Kuhikugu, ίσως να είχε υπάρξει πλησίον εκεί όπου έψαχνε ο Φόσετ, όπως ανακαλύφθηκε πρόσφατα από τον αρχαιολόγο Michael Heckenberger και άλλους. Τα ευρήματα του Γκραν, αναλύονται περαιτέρω στο βιβλίο του «The Lost City of Z» (2009). Φόσετ, Πέρσι (2006), Αναζητώντας Χαμένους Κόσμους, Locus 7, ISBN 960-7971-35-3 Φόσετ, Πέρσι και Μπράιαν Φόσετ (1953), Exploration Fawcett, Phoenix Press (2001 επανέκδοση), ISBN 1-84212-468-4 Φόσετ, Πέρσι και Μπράιαν Φόσετ (1953), Lost Trails, Lost Cities, Funk & Wagnalls ASIN B0007DNCV4 Φόσετ, Μπράιαν (1958), Ruins in the Sky, Hutchinson of London Ήταν το θέμα του επεισοδίου Σκάβοντας για την Αλήθεια (Digging for the Truth). Άρθουρ Κόναν Ντόυλ (Arthur Conan Doyle) βασισμένο στον χαρακτήρα του Καθηγητή Challenger, εν μέρει, στον Φόσετ και τις ιστορίες της "Χαμένης Πόλης Ζ" ("Lost City of Z") έγινε η βάση για το μυθιστόρημά του Ο Χαμένος Κόσμος (The Lost World). Μια σύγχρονη κριτικός του μυθιστορήματος της Evelyn Waugh Μια Χούφτα Σκόνη (A Handful of Dust), πρότεινε ότι πιθανόν να έχει αντλήσει την πλοκή εν μέρη από την εξαφάνιση του Φόσετ. Ο ήρωας του μυθιστορήματος εξαφανίζεται στη ζούγκλα της Βραζιλίας και κρατείται εκεί φυλακισμένος. Ο Φόσετ έχει προταθεί ως η πιθανή πηγή έμπνευσης για τον Ιντιάνα Τζόουνς, τον φανταστικό αρχαιολόγο/τυχοδιώκτη. Μια φανταστική έκδοση του Φόσετ, βοηθά τον Τζόουνς στο μυθιστόρημα Ο Ιντιάνα Τζόουνς και τα Επτά Πέπλα (Indiana Jones and the Seven Veils). Ο Φόσετ ήταν το πρωτότυπο του Πέρσι Φόστερ, φανταστικού εξερευνητή στο ρωσικής γλώσσας μυθιστόρημα Ο τάφος του Tame-Tung (The grave of Tame-Tung). Εκεί, στον Φόστερ και τον υιό του, τους έγιναν έμμονη ιδέα τα πλούτη των Ινδιάνων και σκοτώθηκαν από τον πρώην φίλο τους Ράλεϊ Ρίμερ (Raleigh Rimer) (με βάση τον Ράλεϊ Ρίμερ) για να αποτρέψει τη λεηλασία. Σύμφωνα με ένα άρθρο στο Comics Scene αριθ. 45, ο Φόσετ ήταν η έμπνευση του Kent Allard, ο άλλος εαυτός του στη Σκιά (The Shadow). Ο Σκηνοθέτης Πίτερ Ντόκτερ (Pete Docter) ονόμασε Φόσετ ως μια από τις εμπνεύσεις για τον χαρακτήρα του Τσαρλς Φ. Μαντζ, τον ανταγωνιστή της ταινίας Pixar Επάνω (Up). Η Χαμένη Πόλη της Z (The Lost City of Z) του Ντέιβιντ Γκραν, αγοράστηκε από την εταιρία παραγωγής Σχέδιο Β του Μπραντ Πιτ και την Paramount Pictures. Ο Τζέιμς Γκρέι σκηνοθετεί την ταινία, στην οποία πρωταγωνιστεί ο Charlie Hunnam, στο ρόλο του Φόσετ. Η Κρουαζιέρα του Κόνδορα (The Cruise of the Condor) (1933), μια από τις ιστορίες του W. E. Johns "Μπιγκλς" ("Biggles"), είναι εμπνευσμένη από την αναζήτηση του Φόσετ για τη «Ζ». Οι συγγραφείς Ντάγκλας Πρέστον και Λίνκολν Τσάιλντ, αναφέραν στα βιβλία τους ότι ο Πέρσι Φόσετ ήταν προ-προ θείος του Aloysius Pendergast από την πλευρά της μητέρας του. Αμαζόνιος Αρχαιολογία Εξερευνητές Παραπομπές σημειώσεων (Αγγλικά) Falk-Rønne, Arne. (1991). Klodens Forunderlige Mysterier. Roth Forlag. (Αγγλικά) Peter Fleming (writer). (1933) Brazilian Adventure, Charles Scribner's Sons ISBN 0-87477-246-X (Αγγλικά) David Grann (2009) The Lost City of Z (book): A Tale of Deadly Obsession in the Amazon ISBN 978-0-385-51353-1 (Πορτογαλικά) Leal, Hermes (1996), Enigma do Coronel Fawcett, o verdadeiro Indiana Jones (Colonel Fawcett: The Real-Life Indiana Jones; Published in Portuguese) (Γαλλικά)(Ισπανικά) La Gazette des Français du Paraguay, Percy Fawcett - Un monument de l'Exploration et de l'Aventure en Amérique Latine - Expédition du Rio Verde - bilingue français espagnol - numéro 6, Année 1, Asuncion Paraguay. (Αγγλικά) Scriblerius,C.S.(2015),"Percyfaw Code,the secret dossier" Published in Amazom.com. (Αγγλικά) Forgotten Travellers: The Hunt for Colonel Fawcett Αρχειοθετήθηκε 2016-05-31 στο Wayback Machine. Essay on Lt.-Col. Percy Harrison Fawcett (Αγγλικά) Virtual Exploration Society – Colonel Percy Fawcett (Αγγλικά) Colonel Fawcett (Αγγλικά) Mad Dreams in the Amazon Essay on Fawcett from The New York Review of Books (Αγγλικά) Lost in the Amazon: The Enigma of Col. Percy Fawcett PBS Secrets of the Dead documentary (Αγγλικά) B. Fletcher Robinson & 'The Lost World' by Paul Spiring