Λούτσα Εύβοιας

Η Λούτσα είναι χωριό του Δήμου Διρφύων - Μεσσαπίων της Περιφερειακής Ενότητας Εύβοιας. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει 298 κατοίκους. Είναι κτισμένη σε υψόμετρο 260 μ. στους νότιους πρόποδες της Δίρφης. Βρίσκεται 28 χιλιόμετρα βορειοανατολικά από τη Χαλκίδα και 9 χιλιόμετρα δυτικά από τη Στενή.

 Στο σπήλαιο της Βοϊδοκλέφτρας, σε υψόμετρο 900 μέτρων, έχουν βρεθεί όστρακα της εποχής του χαλκού, κεραμική των ελληνιστικών χρόνων και ένα ρωμαϊκό νόμισμα.Το 1835 η Λούτσα προσαρτήθηκε στον δήμο Ληλαντίων. Με την κατάργηση των δήμων το 1912 προσαρτήθηκε αρχικά στην κοινότητα Καθενών, αλλά το 1925 ορίστηκε έδρα ομώνυμης κοινότητας της επαρχίας Χαλκίδας. Με το σχέδιο Καποδίστριας προσαρτήθηκε στον δήμο Διρφύων και με το πρόγραμμα Καλλικράτης στον δήμο Διρφύων - Μεσσαπίων. Η πορεία του πληθυσμού σύμφωνα με τις απογραφές: Ο καθεδρικός ναός του χωριού είναι γνωστός ως Παναγία Βροντού. Είναι αφιερωμένος στο Γεννέσιο της Θεοτόκου και πρόκειται για νεότερο τρίκλιτο ναό ο οποίος κτίστηκε στη θέση παλαιότερου. Βρίσκεται στην πλακόστρωτη πλατεία του χωριού, όπου υπάρχει ξενώνας, καφενείο και ένας πλάτανος. Μέσα στο χωριό βρίσκονται επίσης βρύσες. Εκτός του χωριού, προς τα δυτικά, βρίσκεται ο ναός της Αγίας Παρασκευής. Είναι σταυρεπίστεγος ναός, ίσως του 14ου αιώνα, στο εσωτερικό του οποίου σώζονται σε πολύ κατάσταση τοιχογραφίες. Ο ναός στο παρελθόν ήταν καθολικό μονής η οποία διαλύθηκε ύστερα από βασιλικό διάταγμα το 1833 καθώς δεν είχε τον απαραίτητο αριθμό μοναχών. Στο ναό υπάρχει επιγραφή η οποία αναφέρει τον αρχιεπίσκοπο Ευρίπου Λαυρέντιο, ο οποίος έζησε το δεύτερο ήμισυ του 16ου αιώνα. Ο ναός στηρίζεται εξωτερικά με τέσσερα αντερίσματα, τρία στο νότιο τοίχο και ένα στη νότια γωνία του δυτικού τοίχου, τα οποία κατασκευάστηκαν από τους κατοίκους ώστε να μην καταρρεύσει. Η είσοδος βρίσκεται στο δυτικό τμήμα του βόρειου τοίχου. Εργασίες συντήρησης έλαβαν χώρα το 1967.Περίπου 2 χιλιόμετρα προς τα ανατολικά, ανάμεσα στην Λούτσα και την Κάτω Στενή, βρίσκεται ο ναός του Αγίου Δημητρίου, καθολικό διαλυμένης μονής. Η μονή φαίνεται να ιδρύθηκε την εποχή της Τουρκοκρατίας, εποχή κατά την οποία άκμασε. Τότε λειτουργούσε ως σχολείο για τους μαθητές της περιοχής. Οι Τούρκοι επιτέθηκαν στη μονή το 1822, αλλά οι μοναχοί είχαν καταφύγει στα βουνά, παίρνοντας μαζί τους τα κειμήλια. Διαλύθηκε το 1890, με τα υπάρχοντά της να περνούν στην μονή Μακρυμάλλης, της οποίας πλέον αποτελεί μετόχι.Ανάμεσα στη Λούτσα και τα χωριά Καθενοί και Βούνοι σώζονται τα ερείπια μεσαιωνικού πύργου. Ο πύργος αυτός είναι γνωστός ως Παλαιόπυργος Στενής. Δεν είναι γνωστό πότε κτίστηκε, με πιθανότερο το χρονικό διάστημα 14ος με 15ος αιώνας, οπότε και κτίστηκαν και άλλοι πύργοι στην Εύβοια. Βρισκόταν σε οπτική επαφή με τους πύργους στους Βούνους, στους Καθενούς και τον Πύργο στην Τριάδα. Η βόρεια πλευρά σώζεται σε ύψος 6 μέτρων, ενώ οι άλλοι τοίχοι δε ξεπερνούν το 1,5 μέτρο ύψος. Η βάση έχει ορθογώνια κάτοψη με διαστάσεις 7,5 επί 5,5 μέτρα. Τη δεύτερη ημέρα του Πάσχα λαμβάνει χώρα στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής το έθιμο της Καζανίτσας. Οι κάτοικοι του χωριού φτάνουν το πρωί στην εκκλησία μαζί με ζώα τα οποία έσφαξαν τις προηγούμενες μέρες. Όταν φτάνουν στην εκκλησία, βάζουν το κρέας να βράσει μαζί με μανέστρα σε μεγάλα καζάνια και τα τοποθετούν στη φωτιά. Στη συνέχεια παρακολουθούν τη θεία λειτουργία. Όταν το φαγητό είναι έτοιμο μετά από κάποιες ώρες, το ευλογεί ο παπάς και στη συνέχεια μοιράζεται στους παρευρισκόμενους.