Κατάλογος πρωθυπουργών του Λάος

Ο Πρωθυπουργός της Λαϊκής Δημοκρατίας του Λάος, πρώην πρόεδρος του Κυβερνητικού Συμβουλίου της Λαϊκής Δημοκρατίας του Λάος, είναι ο αρχηγός της κυβέρνησης του Λάος. Πρόκειται για την υψηλότερη θέση στην κυβέρνηση, η οποία διευθύνει την εκτελεστική εξουσία της χώρας . Ο πρωθυπουργός είναι υπόλογος στον πρόεδρο, την Εθνοσυνέλευση και το μοναδικό νόμιμο κόμμα της χώρας: το Λαϊκό Επαναστατικό Κόμμα του Λάος (LPRP). Ο σημερινός πρωθυπουργός είναι ο Φανχάμ Βιφαβάν, ο οποίος εξελέγη το 2021. Το Βασίλειο του Λουάνγκ Πραμπάνγκ ήταν το πρώτο κράτος του Λάος που θεσμοθέτησε το αξίωμα του πρωθυπουργού. Το Σύνταγμα του Βασιλείου του Λάος, που επικυρώθηκε το 1947, καθιέρωσε τη θέση του Πρωθυπουργού του Βασιλείου του Λάος . Το βασίλειο καταργήθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 1975, όταν το Εθνικό Κογκρέσο των Αντιπροσώπων του Λαού ίδρυσε τη Λαϊκή Δημοκρατία του Λάος. Το συνέδριο ίδρυσε το γραφείο του πρωθυπουργού, σχηματίζοντας την Πρώτη Κυβέρνηση εκείνη την ημέρα. Η Ανώτατη Λαϊκή Συνέλευση (SPA) ενέκρινε το Νόμο για το Συμβούλιο της Κυβέρνησης, που ρυθμίζει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων της κυβέρνησης, το 1982. Το Σύνταγμα εγκρίθηκε στις 14 Αυγούστου 1991 και ο Πρωθυπουργός υπήχθη στον Πρόεδρο. Αν και το Σύνταγμα και ο Νόμος για την Κυβέρνηση δεν ορίζουν τα προσόντα που απαιτούνται για να εκλεγεί πρωθυπουργός εκτός από την ελάχιστη ηλικία των είκοσι ετών, ο νόμος συνεπάγεται ότι ο πρωθυπουργός πρέπει να είναι μέλος του LPRP. Κάθε πρωθυπουργός από την κομμουνιστική κατάληψη της εξουσίας στις 2 Δεκεμβρίου 1975 υπήρξε μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του LPRP και του Πολιτικού Γραφείου του κόμματος. Από τους '''επτά πρωθυπουργούς''' από το 1975, δύο υπηρέτησαν ταυτόχρονα ως Γενικός Γραμματέας του LPRP. Από το 1998, ωστόσο, ο γενικός γραμματέας ασκεί συνήθως ταυτόχρονα και πρόεδρος. Ο πρωθυπουργός προτείνεται από τον πρόεδρο και εκλέγεται για πενταετή θητεία από την Εθνοσυνέλευση. Ο υποψήφιος πρέπει να λάβει την πλειοψηφία για να εκλεγεί και ο αξιωματούχος μπορεί να υπηρετήσει το πολύ δύο θητείες. Ο πρωθυπουργός είναι υπεύθυνος για τον έλεγχο του κυβερνητικού μηχανισμού και της σύνθεσης. Έχουν το δικαίωμα να προτείνουν το διορισμό, την επανατοποθέτηση και την απομάκρυνση αξιωματούχων σε επίπεδο υπουργών και επαρχιακών διοικητών στην Εθνοσυνέλευση και είναι εξουσιοδοτημένοι να ελέγχουν και να παρακολουθούν κεντρικά, επαρχιακά και δημοτικά κρατικά όργανα.

 Ο πρώτος αρχηγός της κυβέρνησης του Λάος ήταν ο Phetsarath Ratanavongsa, ο οποίος διορίστηκε Πρωθυπουργός του Βασιλείου του Luang Phrabang στις 15 Αυγούστου 1941. Μια Γαλλο-Λαοτινή συμφωνία ίδρυσε το Βασίλειο του Λάος – το πρώτο ενιαίο, σύγχρονο λαοτινό κράτος – στις 27 Αυγούστου 1946. Συγκροτήθηκε Συντακτική Συνέλευση για να θεσπίσει νέο σύνταγμα. Το Σύνταγμα του Βασιλείου του Λάος θεσπίστηκε στις 28 Απριλίου 1947 από τη Συντακτική Συνέλευση και εκδόθηκε με βασιλικό διάταγμα στις 11 Μαΐου 1947. Σύμφωνα με το νέο σύνταγμα, το Λάος ορίστηκε ως «ενιαίο, αδιαίρετο και δημοκρατικό βασίλειο»· Ο πρίγκιπας Σουβαναράτ ήταν ο πρώτος πρωθυπουργός του Βασιλείου του Λάος . Επτά πρωθυπουργοί υπηρέτησαν το Βασίλειο του Λάος από τις 15 Μαρτίου 1947 έως τη διάλυσή του στις 2 Δεκεμβρίου 1975. Η Λαϊκή Δημοκρατία του Λάος και η θέση του Πρωθυπουργού ιδρύθηκαν στις 2 Δεκεμβρίου 1975 με απόφαση του Εθνικού Κογκρέσου των Αντιπροσώπων του Λαού (NCPR). Όλοι οι θεσμοί του Βασιλείου του Λάος αντικαταστάθηκαν από θεσμούς που επηρεάστηκαν έντονα από αυτούς σε άλλα σοσιαλιστικά κράτη, ιδιαίτερα στο Βιετνάμ. Το NCP διέταξε την Ανώτατη Λαϊκή Συνέλευση να «προωθήσει, να βοηθήσει και να ελέγξει όλες τις δραστηριότητες της κυβέρνησης, να προετοιμάσει ένα σχέδιο Συντάγματος καθώς και να προτείνει νόμους που είναι απαραίτητοι και να ενισχύσει τη βάση του νέου κώδικα νόμου το λαϊκό δημοκρατικό καθεστώς ». Το NCPR έδωσε επίσης στο Λαϊκό Επαναστατικό Κόμμα του Λάος (LPRP) το μονοπώλιο στην κρατική εξουσία. Ο Πρωθυπουργός, η κυβέρνηση και η SPA (το νέο νομοθετικό σώμα) θα εφάρμοζαν τις κομματικές αποφάσεις. Ο Γενικός Γραμματέας του Λαϊκού Επαναστατικού Κόμματος του Λάος Kaysone Phomvihane είπε το 1977: «Οι κομματικές επιτροπές σε όλα τα επίπεδα πρέπει να ηγούνται [στην εκπλήρωση] του επαναστατικού καθήκοντος σε όλους τους τομείς, αλλά το βασικό είναι να κατευθύνουν την εξουσία του κράτους. Πρέπει να κάνουν [το κράτος] ασφαλές και ισχυρό, ικανό να εφαρμόσει τη γραμμή και τις πολιτικές του Κόμματος.» Σύμφωνα με τον μελετητή Chou Norintr, το πολιτικό σύστημα έκανε την κυβέρνηση και το νομοθετικό σώμα να υποτάσσονται στο κόμμα. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τις φιλελεύθερες δημοκρατικές κοινωνίες, στις οποίες πολλά κόμματα ανταγωνίζονται για την εξουσία και όλα υπόκεινται στους νόμους του κράτους. Η κυβερνητική δομή που ιδρύθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 1975 ονομάστηκε Συμβούλιο της Κυβέρνησης, όπως και η αντίστοιχη του Βιετνάμ. Το συμβούλιο ήταν υπεύθυνο για τις πολιτικές, οικονομικές, πολιτιστικές και κοινωνικές υποθέσεις του κράτους και την ασφάλεια, την άμυνα και τις εξωτερικές σχέσεις του. Ήταν επίσης υπεύθυνη για την αύξηση της οικονομικής απόδοσης του κράτους, την ανάπτυξη της συλλογικής εξουσίας και την εγκαθίδρυση ενός σοσιαλιστικού τρόπου παραγωγής . Το Συμβούλιο της Κυβέρνησης ήταν η ανώτατη εξουσία στις διοικητικές και οικονομικές υποθέσεις. Η κυβέρνηση είχε μια ιεραρχία από την ίδρυσή της. Ο Kaysone Phomvihane, ο πρώτος Πρωθυπουργός της Λαϊκής Δημοκρατίας του Λάος, υπηρέτησε επίσης ως Γενικός Γραμματέας του LPRP και μέλος του Πολιτικού Γραφείου και της Γραμματείας. Οι τέσσερις αναπληρωτές πρωθυπουργοί του ( Nouhak Phoumsavanh, Phoumi Vongvichit, Khamtai Siphandon και Phoune Sipraseuth ) υπηρέτησαν ταυτόχρονα στο Πολιτικό Γραφείο του LPRP, το ανώτατο όργανο λήψης αποφάσεων μεταξύ των συνεδριάσεων της Κεντρικής Επιτροπής. Κάτω από αυτούς ήταν μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του LPRP και άλλα μέλη του κόμματος. Η Προεδρία του Κυβερνητικού Συμβουλίου, του ανώτατου κυβερνητικού οργάνου, αποτελούνταν από τον Πρωθυπουργό, τους αναπληρωτές του και τους Saly Vongkhamsao, Sisavath Keobounphanh, Chanmy Douangboudy, Maychantane Sengmany και Thongsavat Khaykhamphitoune . Τα μέλη της προεδρίας έλεγχαν τις νομοθετικές, εκτελεστικές και δικαστικές εξουσίες του κράτους. Οι αντιπρόεδροι της κυβέρνησης της Πρώτης Κυβέρνησης είχαν ευρείες αρμοδιότητες. ηγήθηκαν των αντίστοιχων υπουργείων τους και επέβλεπαν άλλα υπουργεία για λογαριασμό του Πρωθυπουργού. Με τον Πρωθυπουργό, η Πρώτη Κυβέρνηση και ο Πρωθυπουργός ανέφεραν τις δραστηριότητές τους στο SPA (αποτελούμενο κυρίως από μέλη του LPRP), το οποίο σπάνια έθετε την κυβέρνηση υπόλογη. Η συνέλευση ψήφισε τον Νόμο για το Συμβούλιο της Κυβέρνησης , ο οποίος όριζε ότι το Συμβούλιο της Κυβέρνησης έχει την «πλήρη εξουσία να διευθετήσει όλα τα θέματα κρατικής διαχείρισης που δεν εμπίπτουν στα καθήκοντα και τα δικαιώματα της Ανώτατης Λαϊκής Συνέλευσης και της SPA Μόνιμη Επιτροπή », τον Νοέμβριο του 1982. Ο νόμος άλλαξε τον τίτλο του Πρωθυπουργού σε Πρόεδρο του Κυβερνητικού Συμβουλίου και των Αντιπροέδρων της Κυβέρνησης σε Αντιπροέδρους του Κυβερνητικού Συμβουλίου. Σκοπός ήταν να ενισχύσει τη συλλογικότητα του σώματος δίνοντας έμφαση στη συλλογική ηγεσία, μια κομμουνιστική αρχή ηγεσίας που επιδιώκει να ελαχιστοποιήσει την αυθαίρετη λήψη αποφάσεων. «Εκπρόσωποι των συνδικάτων, της νεολαίας και των γυναικών μπορούν να προσκληθούν» στις συνεδριάσεις του Κυβερνητικού Συμβουλίου «για διαβούλευση σχετικά με προβλήματα που αφορούν τις μάζες όλων των στρωμάτων για τα οποία είναι υπεύθυνη κάθε οργάνωση». Οι υπουργοί θα μπορούσαν επίσης να παρίστανται στις συνεδριάσεις του συμβουλίου. Το Συμβούλιο της Κυβέρνησης διοργάνωσε τριμηνιαίες συνεδριάσεις όλων των υπουργών. μεταξύ των συνόδων του Κυβερνητικού Συμβουλίου, η Μόνιμη Επιτροπή του Κυβερνητικού Συμβουλίου συνεδρίαζε εβδομαδιαία. Αποτελούνταν από τον πρόεδρο, τον πρώτο αντιπρόεδρο, αντιπροέδρους, υπουργούς και τον επικεφαλής του γραφείου του κυβερνητικού συμβουλίου. Ο πρώτος αντιπρόεδρος ενήργησε για τον πρόεδρο ερήμην του. Οι αντιπρόεδροι, όπως και πριν, επέβλεπαν και συντόνιζαν τις δραστηριότητες των υπουργείων και των κυβερνητικών επιτροπών. Διατάγματα, αποφάσεις και σημαντικά ζητήματα που αποφασίστηκαν από το Συμβούλιο της Κυβέρνησης (ή τη μόνιμη επιτροπή του) έπρεπε να υπογραφούν από τον πρόεδρο για να τεθούν σε ισχύ. Ψηφίσματα, αποφάσεις και οδηγίες που εκδίδονται για λιγότερο κρίσιμα θέματα θα μπορούσαν να υπογραφούν από τον πρόεδρο ή τον πρώτο αντιπρόεδρο. Ένα τμήμα του νόμου αφιερώθηκε στο Γραφείο του Κυβερνητικού Συμβουλίου, το οποίο ήταν υπεύθυνο για την προετοιμασία των εργασιών του συμβουλίου, την οργάνωση των συνεδριάσεων του και την εφαρμογή των αποφάσεών του. Ο επικεφαλής του Γραφείου του Κυβερνητικού Συμβουλίου αναφέρθηκε στον πρόεδρο και τον πρώτο αντιπρόεδρο, συνεργαζόμενος για λογαριασμό του συμβουλίου με τη SPA και άλλους οργανισμούς. Η απουσία συντάγματος επηρέασε τους θεσμούς του Λάος. Ο Σουπανουβόνγκ, Πρόεδρος της Μόνιμης Επιτροπής του SPA, εξελέγη Πρόεδρος της Συνταγματικής Επιτροπής SPA. Ωστόσο, μεταξύ 1975 και 1984, κανένα από τα έργα του δεν δημοσιοποιήθηκε. Το 1984 η SPA ανακοίνωσε τη δημιουργία δύο υποεπιτροπών της Συνταγματικής Επιτροπής. Η έλλειψη θεσμοποιημένης δομής οδήγησε το κόμμα να παρακάμψει τις κρατικές δομές στη λήψη αποφάσεων. H Γραμματεία του LPRP, για παράδειγμα, παρέκαμψε τη SPA. Ανασχηματίστηκε η Πρώτη Κυβέρνηση τον Ιανουάριο του 1982, κατά παράβαση του νόμου. Δεν έχει δοθεί καμία εξήγηση για το γιατί χρειάστηκε τόσος χρόνος για να γραφτεί ένα σύνταγμα. Το Βιετνάμ ενέκρινε ένα σύνταγμα τέσσερα χρόνια μετά την επανένωση και η Λαϊκή Δημοκρατία της Καμπούτσια πήρε δύο. Το Λάος, επηρεασμένο από τις μεταρρυθμίσεις στο Βιετνάμ και στον υπόλοιπο σοσιαλιστικό κόσμο από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, ζήτησε εκλογές για την SPA το 1988. Στην πρώτη σύνοδο ολομέλειας της συνέλευσης, οι ηγέτες του κόμματος ανέφεραν ότι το σχέδιο συντάγματος είχε σχεδόν ολοκληρωθεί . Στις 14 Αυγούστου 1991, η SPA ενέκρινε το πρώτο σύνταγμα της Λαϊκής Δημοκρατίας του Λάος. Το νέο σύνταγμα άλλαξε τον Πρόεδρο του Κυβερνητικού Συμβουλίου και πάλι σε Πρωθυπουργό. Επιβεβαίωσε τον ρόλο του LPRP, ορίζοντας το ως τον «ηγετικό πυρήνα» του κράτους. Η εκτελεστική εξουσία της κυβέρνησης ενισχύθηκε. Η εξουσία του πρωθυπουργού μειώθηκε και η εξουσία του προέδρου αυξήθηκε. ΟΠρωθυπουργός είχε διορίσει επαρχιακούς κυβερνήτες, αλλά ο πρόεδρος το έκανε σύμφωνα με το νέο σύνταγμα. Ο Πρόεδρος είχε πλέον το δικαίωμα να διορίζει και να παύει τον Πρωθυπουργό και τους υπουργούς σύμφωνα με την Εθνοσυνέλευση. Σύμφωνα με τον μελετητή Stephen T. Johnson, η νέα προεδρία ήταν συγκρίσιμη με τον Πρόεδρο της Γαλλίας κατά τη διάρκεια της Πέμπτης Δημοκρατίας . Ο πρωθυπουργός ήταν υπεύθυνος για την καθοδήγηση του έργου των κυβερνητικών υπουργείων, των επιτροπών, των επαρχιακών διοικητών και των δημάρχων. Το σύνταγμα τροποποιήθηκε το 2013 και το 2015. Τροπολογίες το 2013 χρειάστηκαν για να «αντανακλούν την πολιτική και οικονομική πραγματικότητα του σύγχρονου Λάος», και το 2015 τροποποιήθηκε για να «ανταποκριθεί στις πολιτικές ανανέωσης του Κόμματος και στο αναπτυξιακό όραμα της χώρας μέχρι 2030". Οι τροποποιήσεις του 2015 έδωσαν στην Εθνοσυνέλευση την εξουσία να διορίζει και να παύει τον πρωθυπουργό και την κυβέρνηση, αφαιρώντας από τον πρόεδρο την εξουσία να διορίζει τον πρωθυπουργό. Βιβλία: Brown, MacAlister; Zasloff, Joseph J. (1986). Apprentice Revolutionaries: The Communist Movement in Laos, 1930–1985. Hoover Institution Press. ISBN 0-8179-8122-5. John, Ronald Bruce St. (2006). Revolution, Reform and Regionalism in Southeast Asia. Routledge. ISBN 0-203-09947-8. Norindr, Chou (1982). «Political Institutions of the Lao People's Democratic Republic». Στο: Stuart-Fox, Martin. Contemporary Laos: Studies in the Politics and Society of the Lao People's Democratic Republic. University of Queensland Press. ISBN 0-7022-1840-5. Stuart-Fox, Martin (2008). Historical Dictionary of Laos. Scarecrow Press. ISBN 978-0-81086-411-5. Stuart-Fox, Martin (1986). Laos: Politics, Economics, and Society. Lynne Rienner Publishers. ISBN 978-1-55587-004-1. Άρθρα σε επιστημονικές επιθεωρήσεις: Bui, Ngoc Son (2019). «Constitutional amendment in Laos». International Journal of Constitutional Law (Oxford University Press) 17 (3): 756–86. doi:10.1093/icon/moz067. Creak, S. & Sayalath, S. (2017). «Regime Renewal in Laos: The Tenth Congress of the Lao People's Revolutionary Party». Southeast Asian Affairs: 179–200. doi:10.1355/9789814762878-014. Creak, Simon (2011). «Laos: Celebrations and Development Debates». Southeast Asian Affairs: 107–128. doi:10.1355/9789814345040-010. Huxley. Andrew (1991). «The Draft Constitution of the Laotian People's Democratic Republic». Review of Socialist Law (Brill Publishers) 17 (1): 75–78. doi:10.1163/187529891X00037. Johnson, Stephen T. (January 1992). «Laos in 1991: Year of the Constitution». Asian Survey (University of California Press): 82–87. doi:10.2307/2645202. Stuart-Fox, Martin (1991). «The Constitution of the Lao People's Democratic Republic». Review of Socialist Law (Brill Publishers) 17 (4): 299–317. doi:10.1163/187529891X00244. Έκθεση: Brown, MacAlister; Zasloff, Joseph J. (1995). «Chapter 4: Government and Politics». Στο: Savada, Andrea Matles. Laos: a Country Study (PDF). Federal Research Division of the Library of Congress. σελίδες 203–52.