Μανιάτες

Οι Μανιάτες είναι εθνοτική ελληνική υποομάδα που παραδοσιακά κατοικεί στη χερσόνησο της Μάνης, η οποία βρίσκεται στη δυτική Λακωνία και την ανατολική Μεσσηνία, στη νότια Πελοπόννησο, στην Ελλάδα. Οι Μανιάτες ισχυρίζονται ότι είναι απόγονοι των αρχαίων Σπαρτιατών και συχνά έχουν χαρακτηριστεί ως τέτοιοι. Το έδαφος είναι ορεινό και απροσπέλαστο (μέχρι πρόσφατα πολλά χωριά της Μάνης ήταν προσβάσιμα μόνο από τη θάλασσα) και η ονομασία της περιοχής «Μάνη» θεωρείται ότι αρχικά σήμαινε «ξηρή» ή «άγονη». Το όνομα «Μανιάτης» είναι παράγωγο που σημαίνει «της Μάνης». Στην πρώιμη νεότερη περίοδο, οι Μανιάτες είχαν τη φήμη των σκληρών και περήφανα ανεξάρτητων πολεμιστών, που ασκούσαν πειρατεία και άγριες αιματηρές βεντέτες. Ως επί το πλείστον, οι Μανιάτες ζούσαν σε οχυρωμένα χωριά (και «σπίτια-πύργους») όπου υπερασπίστηκαν τα εδάφη τους ενάντια στους στρατούς του Γουλιέλμου Β΄ Βιλλεαρδουίνου και αργότερα εναντίον αυτών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

 Ο «Νεών κατάλογος» του Ομήρου στην Ιλιάδα αναφέρει τις πόλεις της Μάνης: Μέση (Μέζαπος), Οίτυλος, Καρδαμύλη (ή Σκαρδαμούλα), Γερένεια, Τεύθρονα (Κότρωνας) και Λας (Πασσαβάς). Υπό τους Μυκηναίους άκμασε η Μάνη και στο Ακρωτήριο Ταίναρο χτίστηκε ναός αφιερωμένος στον Έλληνα θεό Απόλλωνα. Ο ναός ήταν τόσο σημαντικός που συναγωνιζόταν τους Δελφούς, που τότε ήταν ναός αφιερωμένος στον Ποσειδώνα. Τελικά, ο ναός του Ταίναρου αφιερώθηκε στον Ποσειδώνα και ο ναός των Δελφών στον Απόλλωνα. Σύμφωνα με άλλους θρύλους, υπάρχει μια σπηλιά κοντά στο Ταίναρο που οδηγεί στον Άδη. Η Μάνη εμφανίστηκε και σε άλλες ιστορίες όπως όταν η Ελένη της Τροίας (Βασίλισσα της Σπάρτης) και ο Πάρις πέρασαν την πρώτη τους νύχτα μαζί στο νησί Κρανάη, στις ακτές του Γυθείου.Κατά τον 12ο αιώνα π.Χ., οι Δωριείς εισέβαλαν στη Λακωνία. Οι Δωριείς εγκαταστάθηκαν αρχικά στη Σπάρτη, αλλά σύντομα άρχισαν να επεκτείνουν την επικράτειά τους και γύρω στο 800 π.Χ. είχαν καταλάβει τη Μάνη και την υπόλοιπη Λακωνία. Στη Μάνη δόθηκε η κοινωνική κάστα των Περίοικων. Εκείνη την περίοδο, οι Φοίνικες ήρθαν στη Μάνη και θεωρήθηκε ότι ίδρυσαν αποικία στο Γύθειο (ρωμαϊκή ονομασία: Gythium). Αυτή η αποικία συγκέντρωσε το μύρηξ, ένα θαλάσσιο κοχύλι που χρησιμοποιήθηκε για την παρασκευή μωβ βαφής και ήταν άφθονο στον Λακωνικό Κόλπο. Ενώ οι Σπαρτιάτες κυβερνούσαν τη Μάνη, το Ταίναρο έγινε σημαντικός τόπος συγκέντρωσης μισθοφόρων. Το Γύθειο έγινε σημαντικό λιμάνι υπό τους Σπαρτιάτες, καθώς ήταν μόλις 27 χλμ. μακριά από τη Σπάρτη. Το 455 π.Χ., κατά τον Πρώτο Πελοποννησιακό Πόλεμο, πολιορκήθηκε και κατελήφθη από τον Αθηναίο Ναύαρχο Τολμίδη μαζί με 50 τριήρεις και 4.000 οπλίτες. Η πόλη και τα ναυπηγεία ανοικοδομήθηκαν και μέχρι τον ύστερο Πελοποννησιακό Πόλεμο, το Γύθειο ήταν ο κύριος χώρος κατασκευής του νέου Σπαρτιατικού στόλου. Η Σπαρτιατική ηγεσία της Πελοποννήσου κράτησε μέχρι το 371 π.Χ., όταν οι Θηβαίοι υπό τον Επαμεινώνδα τους νίκησαν στη Μάχη των Λεύκτρων. Οι Θηβαίοι ξεκίνησαν εκστρατεία κατά της Λακωνίας και κατέλαβαν το Γύθειο μετά από τριήμερη πολιορκία. Οι Θηβαίοι κατάφεραν μόνο για λίγο να κρατήσουν το Γύθειο, το οποίο καταλήφθηκε από 100 επίλεκτους πολεμιστές που παρίσταναν τους αθλητές. Κατά την ελληνιστική περίοδο της Ελλάδας, η Μάνη παρέμεινε υπό τον έλεγχο των Σπαρτιατών. Οι Μακεδόνες υπό τη διοίκηση του Φιλίππου Ε΄ της Μακεδονίας προσπάθησαν να εισβάλουν στη Μάνη και στην υπόλοιπη Λακωνία (219–218 π.Χ.) και πολιόρκησαν ανεπιτυχώς τις πόλεις Γύθειο, Λας και Ασίνη. Όταν ο Νάβις ανέλαβε το θρόνο της Σπάρτης το 207 π.Χ., εφάρμοσε ορισμένες δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις. Μία από αυτές τις μεταρρυθμίσεις συνεπαγόταν τη μετατροπή του Γυθείου σε σημαντικό λιμάνι και ναυτικό οπλοστάσιο. Το 195 π.Χ., κατά τη διάρκεια του Ρωμαιοσπαρτιατικού Πολέμου, η Ρωμαϊκή Δημοκρατία και η Αχαϊκή Συμμαχία με τη βοήθεια μιας συνδυασμένης Περγαμικής και Ροδιακής δύναμης κατέλαβαν το Γύθειο μετά από μια μακρά πολιορκία. Οι σύμμαχοι συνέχισαν να πολιορκούν τη Σπάρτη και προσπάθησαν να αναγκάσουν τον Ναβί να παραδοθεί. Στο πλαίσιο των όρων της συνθήκης ειρήνης, οι παραθαλάσσιες πόλεις της Μάνης αναγκάστηκαν να αυτονομηθούν. Οι πόλεις σχημάτισαν το Κοινό των Ελευθερολακώνων με πρωτεύουσα το Γύθειο υπό την προστασία της Αχαϊκής Συμμαχίας. Ο Ναβίς, μη ικανοποιημένος με την απώλεια της γης του στη Μάνη, έφτιαξε στόλο και ενίσχυσε τον στρατό του και προχώρησε στο Γύθειο το 192 π.Χ. Ο στρατός και το ναυτικό της Αχαϊκής Συμμαχίας υπό τον Φιλοποίμην προσπάθησαν να ελευθερώσουν την πόλη αλλά το αχαϊκό ναυτικό ηττήθηκε στα ανοιχτά του Γυθείου και ο στρατός αναγκάστηκε να υποχωρήσει στην Τεγέα. Ένας ρωμαϊκός στόλος υπό τον Ατίλιο κατάφερε να καταλάβει ξανά το Γύθειο αργότερα εκείνο το έτος. Ο Ναβίς δολοφονήθηκε αργότερα το ίδιο έτος και η Σπάρτη έγινε μέλος της Αχαϊκής Συμμαχίας. Ωστόσο, οι Σπαρτιάτες, ενώ έψαχναν για λιμάνι κατέλαβαν το Λας. Οι Αχαιοί απάντησαν καταλαμβάνοντας τη Σπάρτη και επιβάλλοντας ανεπιτυχώς τους νόμους τους σε αυτήν. Οι Μανιάτες έζησαν ειρηνικά μέχρι το 146 π.Χ., όταν η Αχαϊκή Συμμαχία επαναστάτησε κατά της Ρωμαϊκής κυριαρχίας, με αποτέλεσμα τη Μάχη της Κορίνθου. Η σύγκρουση είχε ως αποτέλεσμα την καταστροφή της Κορίνθου από τις δυνάμεις του Λεύκιου Μόμμιου Αχαϊκού και την προσάρτηση της Αχαϊκής Συμμαχίας από τη Ρωμαϊκή Δημοκρατία. Παρόλο που οι Ρωμαίοι κατέκτησαν την Πελοπόννησο, επιτράπηκε στο Κοινό να διατηρήσει την ανεξαρτησία του. Οι Μανιάτες υπέφεραν από πειρατικές επιδρομές Κρητών και Κιλίκων που λεηλάτησαν τη Μάνη και το ναό του Ποσειδώνα. Οι Μανιάτες απελευθερώθηκαν από τους πειρατές όταν ο Πομπήιος ο Μέγας τους νίκησε. Πιθανότατα σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, οι Μανιάτες προμήθευσαν τον Πομπήιο με τοξότες στις μάχες του ενάντια στον Ιούλιο Καίσαρα κατά τον Εμφύλιο Πόλεμο του Καίσαρα (49–45 π.Χ.), όπου ηττήθηκαν.Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου μεταξύ Αντώνιου και Οκταβιανού (32–30 π.Χ.), οι Μανιάτες και οι υπόλοιποι Λάκωνες προμήθευσαν τον Αύγουστο με στρατεύματα για την αναμέτρησή του με τον Μάρκο Αντώνιο και την Κλεοπάτρα Ζ΄ της Αιγύπτου στη Ναυμαχία του Ακτίου (2 Σεπτεμβρίου 31 π.Χ.) και σε ένδειξη ευγνωμοσύνης αναγνώρισαν επίσημα τον Αύγουστο ως Αυτοκράτορα και τον κάλεσαν στην Ψαμαθούς (κοντά στο σύγχρονο Πόρτο Κάγιο) και το Κοινόν τους παρέμεινε ανεξάρτητο κράτος. Αυτό σήμαινε την αρχή της «Χρυσής Εποχής» του Κοινού.Η Μάνη άκμασε υπό τους Ρωμαίους, λόγω της σεβαστής της υπακοής στη Ρώμη. Το Κοινόν αποτελούνταν από 24 πόλεις (αργότερα 18), από τις οποίες το Γύθειο παρέμεινε η πιο εξέχουσα. Ωστόσο, πολλά μέρη της Μάνης παρέμειναν υπό την επίσης ημιανεξάρτητη (αυτόνομη υπό ρωμαϊκή κυριαρχία) Σπάρτη, με πιο αξιοσημείωτα την Ασίνη και την Καρδαμύλη. Η Μάνη έγινε κέντρο της μωβ βαφής, η οποία ήταν δημοφιλής στη Ρώμη, καθώς και γνωστή για το ροζ μάρμαρο αντίκα και τον πορφύριο. Το Λας έχει καταγραφεί ότι ήταν μια πόλη άνεσης με ρωμαϊκά λουτρά και γυμνάσιο.Ο Παυσανίας μας έχει αφήσει μια περιγραφή του Γυθείου όπως υπήρχε κατά τη βασιλεία του Μάρκου Αυρήλιου (βασίλεψε 161–180). Η αγορά, η Ακρόπολη, το νησί Κραναή (Μαραθονήσι) όπου ο Πάρις στο δρόμο του για την Τροία εόρτασε το γάμο του με την Ωραία Ελένη αφού την πήρε από τη Σπάρτη, το Μιγώνιο ή περίβολο της Αφροδίτης Μυγωνίτισσας (που καταλαμβάνεται από τη σύγχρονη πόλη) και ο λόφος Λάρυσιο (Κούμαρο) που υψώνεται από πάνω του. Σήμερα, τα πιο αξιοσημείωτα ερείπια του θεάτρου και τα μερικώς βυθισμένα από τη θάλασσα κτήρια ανήκουν όλα στη ρωμαϊκή περίοδο.Το Κοινόν παρέμεινε ημι-ανεξάρτητο (αυτόνομο υπό τη ρωμαϊκή κυριαρχία) μέχρι τις επαρχιακές μεταρρυθμίσεις του Ρωμαίου αυτοκράτορα Διοκλητιανού το 297. Με την εισβολή των βαρβάρων που έπληξε τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η Μάνη έγινε καταφύγιο προσφύγων. Το 375, ένας τεράστιος σεισμός στην περιοχή χτύπησε το Γύθειο, το οποίο καταστράφηκε σοβαρά. Τα περισσότερα από τα ερείπια του αρχαίου Γυθείου είναι πλέον βυθισμένα στον Λακωνικό Κόλπο. Στις 17 Ιανουαρίου 395, ο Θεοδόσιος Α΄, ο οποίος είχε καταφέρει να ενώσει τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία υπό τον έλεγχό του, πέθανε. Ο μεγαλύτερος γιος του, Αρκάδιος, τον διαδέχθηκε στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ενώ ο μικρότερος γιος του, Ονώριος, έλαβε τη Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχε διαιρεθεί για τελευταία φορά και η Μάνη έγινε μέρος της Ανατολικής ή Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Μεταξύ 395 και 397, ο Αλάριχος Α΄ και οι Βησιγότθοί του λεηλάτησαν την Πελοπόννησο και κατέστρεψαν ό,τι είχε απομείνει από το Γύθειο. Ο Αλάριχος κατέλαβε τις πιο γνωστές πόλεις, την Κόρινθο, το Άργος και την Σπάρτη. Τελικά ηττήθηκε από τον Στίλιχο και μετά διέσχισε τον Κορινθιακό κόλπο προς τα βόρεια.Το 468, ο Γιζέριχος των Βανδάλων επιχείρησε να κατακτήσει τη Μάνη με σκοπό να τη χρησιμοποιήσει ως ορμητήριο για επιδρομές και στη συνέχεια να κατακτήσει την Πελοπόννησο. Ο Γιζέριχος προσπάθησε να αποβιβάσει τον στόλο του στην Κενίπολη (κοντά στο σύγχρονο χωριό Κυπάρισσος στο Ακρωτήριο Ταίναρο), αλλά καθώς ο στρατός του αποβιβάστηκε, οι κάτοικοι της πόλης επιτέθηκαν στους Βανδάλους και τους έκαναν να υποχωρήσουν μετά από βαριές απώλειες.Δεκαετίες αργότερα, ο διάσημος βυζαντινός στρατηγός Βελισάριος, στο δρόμο για τη νικηφόρα εκστρατεία του κατά των Βανδάλων, σταμάτησε στην Κενίπολη για να προμηθευτεί προμήθειες, να τιμήσει τους Κενιπολίτες για τη νίκη τους και να στρατολογήσει μερικούς στρατιώτες. Σύμφωνα με τους Γκρίνχαλχ και Ηλιόπουλο, οι Ευρασιάτες Άβαροι (μαζί με τους Σλάβους) επιτέθηκαν και κατέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος της δυτικής Πελοποννήσου το 590. Ωστόσο, δεν υπάρχουν αρχαιολογικές μαρτυρίες για σλαβική (ή αβαρική) διείσδυση στην αυτοκρατορική βυζαντινή επικράτεια πριν από τα τέλη του 6ου αιώνα. Συνολικά, τα ίχνη του σλαβικού πολιτισμού στην Ελλάδα είναι πολύ σπάνια. Υπάρχει μια περιγραφή της Μάνης και των κατοίκων της στο Προς τον ίδιον υιόν Ρωμανόν του Κωνσταντίνου Ζ΄: Η περιοχή που κατοικούσαν οι Μανιάτες ονομάστηκε αρχικά «Μαΐνη» και συνδέθηκε πιθανώς με το κάστρο του Τηγάνι (που βρίσκεται στη μικρή χερσόνησο Τηγάνι στον κόλπο Μέζαπος στη βορειοδυτική χερσόνησο της Μάνης). Οι Μανιάτες εκείνη την εποχή ονομάζονταν «Έλληνες» — δηλαδή ειδωλολάτρες (βλ. Ονομασίες των Ελλήνων) — και εκχριστιανίστηκαν πλήρως μόνο τον 9ο αιώνα μ.Χ., αν και ορισμένα ερείπια εκκλησιών από τον 4ο αιώνα μ.Χ. δείχνουν ότι ο Χριστιανισμός ασκήθηκε από ορισμένους Μανιάτες στην περιοχή παλαιότερα. Οι Μανιάτες ήταν οι τελευταίοι κάτοικοι της Ελλάδας που ακολούθησαν ανοιχτά την ειδωλολατρική ελληνική θρησκεία. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί από την ορεινή φύση του εδάφους της Μάνης, που τους έδωσε τη δυνατότητα να ξεφύγουν από τις προσπάθειες της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας να εκχριστιανίσουν την Ελλάδα με τη βία. Κατά τη διάρκεια της Τέταρτης Σταυροφορίας (1201–1204), οι Σταυροφόροι κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη. Η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία διαιρέθηκε μεταξύ πολλών ελληνικών και λατινικών διαδόχων κρατών, μεταξύ των οποίων (από τα δυτικά προς τα ανατολικά) το Δεσποτάτο της Ηπείρου, τη Λατινική Αυτοκρατορία, την Αυτοκρατορία της Νίκαιας και την Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας. Αυτές οι τέσσερις αυτοκρατορίες παρήγαγαν αντίπαλους αυτοκράτορες, που αγωνίζονταν για τον έλεγχο ο ένας πάνω στον άλλον και τα υπόλοιπα ημι-ανεξάρτητα κράτη που αναδύονταν στην περιοχή. Ο Γουλιέλμος Σαμπλίτης και ο Γοδεφρείδος Α΄ Βιλλεαρδουίνος νίκησαν τους Πελοποννήσιους Έλληνες στη Μάχη του ελαιώνα του Κούντουρα (1205) και η Πελοπόννησος έγινε Πριγκιπάτο της Αχαΐας. Το 1210, η Μάνη δόθηκε στον βαρόνο Ζαν ντε Νεγί ως κληρονομικός στρατάρχης και αυτός έχτισε το κάστρο του Πασσάβα στα ερείπια του Λας. Το κάστρο κατείχε σημαντική θέση, καθώς έλεγχε ένα σημαντικό πέρασμα από το Γύθειο στο Οίτυλο και περιείχε τους Μανιάτες.Οι Μανιάτες όμως δεν συγκρατήθηκαν εύκολα και δεν ήταν η μόνη απειλή για τη Φραγκοκρατία της Πελοποννήσου. Οι Μηλιγγοί, σλαβική φυλή στην οροσειρά του Ταΰγετου, επιτέθηκαν στη Λακωνία από τα δυτικά και οι Τσάκωνες αντιστάθηκαν επίσης στους Φράγκους. Το 1249, ο νέος πρίγκιπας, Γουλιέλμος Β΄ Βιλλεαρδουίνος, ενήργησε κατά των επιδρομέων. Χρησιμοποίησε το πρόσφατα καταληφθέν φρούριο της Μονεμβασιάς για να κρατήσει μακριά τους Τσάκωνες και έχτισε το κάστρο στον Μυστρά στα βουνά του Ταΰγετου με θέα τη Σπάρτη για να συγκρατήσει τους Μηλιγγούς. Για να σταματήσει τις επιδρομές των Μανιατών, έχτισε το κάστρο της Μεγάλης Μαΐνης, που πιθανότατα είναι το Τηγάνι. Περιγράφεται ως σε έναν τρομακτικό βράχο με ένα ακρωτήριο πάνω. Στη Μάνη διορίστηκε Λατίνος επίσκοπος τη δεκαετία του 1250. Το 1259, ο επίσκοπος αιχμαλωτίστηκε κατά τη Μάχη της Πελαγονίας από την ανανεωμένη Βυζαντινή Αυτοκρατορία υπό την ηγεσία της Νίκαιας. Στις 25 Ιουλίου 1261, οι Βυζαντινοί υπό τον Μιχαήλ Η´ Παλαιολόγο ανακατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη. Ο πρίγκιπας Γουλιέλμος αφέθηκε ελεύθερος, με την προϋπόθεση ότι έπρεπε να παραδώσει τα φρούρια της Μεγάλης Μαΐνης, του Μυστρά, των Γερονθρών και της Μονεμβασιάς, καθώς και να παραδώσει ομήρους, συμπεριλαμβανομένης της Λαίδης Μαργαρίτας, βαρόνης του Πασσαβά. Καθώς οι Φράγκοι έφυγαν από τη Λακωνία, οι Μανιάτες ζούσαν ειρηνικά υπό το Δεσποτάτο του Μορέως, του οποίου οι διαδοχικοί Δεσπότες κυβέρνησαν την επαρχία. Στη Μάνη φαίνεται ότι κυριαρχούσε η οικογένεια Νίκλιανη, που ήταν πρόσφυγες. Ωστόσο, η ειρήνη τερματίστηκε όταν οι Οθωμανοί Τούρκοι ξεκίνησαν τις επιθέσεις τους στην Πελοπόννησο. Αφού η Οθωμανική Αυτοκρατορία υπό τον Σουλτάνο Μωάμεθ Β΄ τον Πορθητή κατέλαβε την Κωνσταντινούπολη τον Μάιο του 1453, η Μάνη παρέμεινε υπό τον έλεγχο του Δεσποτάτου του Μορέως. Τον Μάιο του 1460 ο Μωάμεθ Β΄ κατέλαβε την Πελοπόννησο. Το Δεσποτάτο του Μορέως διοικούνταν από τα δύο αδέρφια του Κωνσταντίνου ΙΑ΄ Παλαιολόγου, που είχαν πεθάνει υπερασπιζόμενοι την Κωνσταντινούπολη. Ωστόσο, ούτε ο Δημήτριος Παλαιολόγος ούτε ο Θωμάς Παλαιολόγος επέλεξαν να ακολουθήσουν το παράδειγμά του και να υπερασπιστούν την Πελοπόννησο. Αντίθετα, ο Θωμάς κατέφυγε στην Ιταλία, ενώ ο Δημήτριος αναζήτησε καταφύγιο στον Μωάμεθ. Η Έλενα Παλαιολογίνα, κόρη του Δημητρίου και της δεύτερης συζύγου του, Θεοδώρας Ασανίνα, δόθηκε σε γάμο με τον Μωάμεθ Β΄. Ο Κροκόδειλος Κλαδάς, Έλληνας από τη Λακωνία, έλαβε από τον Μωάμεθ την κυριαρχία τους Έλους και της Βαρδούνιας το 1461. Ο Μωάμεθ ήλπιζε ότι ο Κλαδάς θα υπερασπιζόταν τη Λακωνία από τους Μανιάτες. Την περίοδο εκείνη ο πληθυσμός της Μάνης αυξήθηκε ως αποτέλεσμα της εισροής προσφύγων που ήρθαν από άλλες περιοχές της Ελλάδας. Το 1463, ο Κλαδάς ενώθηκε με τους Ενετούς στον συνεχιζόμενο πόλεμο τους εναντίον των Οθωμανών. Οδήγησε τους Μανιάτες εναντίον των Οθωμανών με Ενετική βοήθεια μέχρι το 1479, όταν οι Ενετοί έκαναν ειρήνη με τους Οθωμανούς και έδωσαν στους Οθωμανούς το δικαίωμα να κυβερνούν το Brazzo di Maina. Ο Κλαδάς αρνήθηκε να δεχτεί τους όρους και έτσι οι Ενετοί έβαλαν τίμημα στο κεφάλι του.Μετά το τέλος του Τουρκοβενετικού πολέμου, οι Ενετοί άφησαν τους Μανιάτες να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους. Πολλοί από τους Έλληνες που είχαν επαναστατήσει στο πλευρό των Ενετών σφαγιάστηκαν από τους Οθωμανούς, αλλά πολλοί από αυτούς τράπηκαν σε φυγή για να βρουν καταφύγιο στη Μάνη. Οι Μανιάτες συνέχισαν να αντιστέκονται και ο Μωάμεθ έστειλε στρατό 2.000 πεζών και 300 ιππέων εναντίον της Μάνης υπό τη διοίκηση του Αλή Μπουμίκο. Οι Ενετοί, προσπαθώντας να κερδίσουν την εύνοια της Πύλης, παρέδωσαν κάποιους Μανιάτες επαναστάτες. Οι Οθωμανοί έφτασαν στο Οίτυλο πριν από τον Κλαδά και οι Μανιάτες τους επιτέθηκαν και τους έσφαξαν. Μόνο λίγοι γλίτωσαν. Ανάμεσά τους ήταν ο Αλή Μπουμίκο. Ο Κλαδάς εισέβαλε στη Λακωνική πεδιάδα με 14.000 Μανιάτες και σκότωσε τους Τούρκους κατοίκους.Ένα μήνα αργότερα, μια μεγαλύτερη δύναμη υπό τη διοίκηση του Αχμέτ Μπέη εισέβαλε στη Μάνη και οδήγησε τον Κλαδά στο Πόρτο Κάγιο. Εκεί τον παρέλαβαν τρεις γαλέρες του βασιλιά Φερδινάνδου Α΄ της Νεαπόλεως. Για να καθυστερήσει αρκετά τους Τούρκους για να διαφύγει ο Κλαδάς, η Μανιάτικη οπισθοφυλακή επιτέθηκε στον τουρκικό στρατό. Ο Κλαδάς έφτασε στο Βασίλειο της Νεαπόλεως, από όπου έγινε αρχηγός μισθοφόρων. Επέστρεψε στη Μάνη το 1490 και σκοτώθηκε σε μάχη στη Μονεμβασιά. Από το 1500 έως το 1570 η Μάνη διατήρησε την αυτονομία της χωρίς καμία εισβολή από τους Οθωμανούς. Οι Οθωμανοί ήταν απασχολημένοι να διώξουν τους Ενετούς από την Πελοπόννησο και το πέτυχαν το 1540, όταν κατέλαβαν τη Μονεμβασιά και το Ναύπλιο. Οι Οθωμανοί υπό το Σελίμ Β΄, προετοιμαζόμενοι να εισβάλουν στο ενετικό νησί της Κύπρου, έχτισαν ένα φρούριο στη Μάνη, στο Πόρτο Κάγιο, ενώ φρουρούσαν και τον Πασσαβά. Στόχος ήταν να διαταραχθούν οι γραμμές επικοινωνίας των Ενετών και να κρατηθούν μακριά οι Μανιάτες. Ανησυχημένοι οι Μανιάτες κάλεσαν τη βοήθεια των Ενετών και το βενετικό ναυτικό σε συνδυασμό με τον Μανιάτικο στρατό κατέλαβαν το κάστρο.Η Κύπρος έπεσε αργότερα το ίδιο έτος, αλλά ο στόλος της Ιερής Συμμαχίας νίκησε τον Οθωμανικό στόλο στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571). Οι Έλληνες υπέθεσαν ότι ο Δον Χουάν της Αυστρίας θα υποστήριζε την εξέγερσή τους υπό τη διοίκηση του επισκόπου Μονεμβασίας. Ο στρατός της επαγγελίας δεν έφτασε ποτέ και μέχρι το 1572 ο επίσκοπος αναγκάστηκε να υποχωρήσει στη Μάνη. Οι Μανιάτες δεν τα κατάφεραν όταν έκαναν έκκληση στον Πάπα Γρηγόριο Η΄ να πείσει τον Φίλιππο Β΄ της Ισπανίας να παράσχει στρατιωτική υποστήριξη. Το 1603, οι Μανιάτες πλησίασαν τον Πάπα Κλήμη Η΄, ο οποίος είχε πάρει πρόσφατα το σταυρό. Ο Κλήμης πέθανε δύο χρόνια αργότερα και οι Μανιάτες άρχισαν να αναζητούν έναν νέο προστάτη, επικεντρώνοντας την προσοχή τους στον Βασιλιά της Ισπανίας, Φίλιππο Γ΄. Τον προέτρεψαν να αποβιβάσει τον στρατό του στο Πόρτο Κάγιο και του υποσχέθηκαν να τον συνοδεύσουν με 15.000 ένοπλους, καθώς και 80.000 άλλους Πελοποννήσιους. Οι Μανιάτες έστειλαν επίσης απεσταλμένους σε ορισμένες μεγάλες δυνάμεις της Μεσογείου, όπως για παράδειγμα τη Δημοκρατία της Βενετίας, το Βασίλειο της Γαλλίας, τη Δημοκρατία της Γένοβας, το Μεγάλο Δουκάτο της Τοσκάνης και για άλλη μια φορά την Ισπανία. Τα κράτη αυτά ενδιαφέρθηκαν και έστειλαν πολλά εκστρατευτικά σώματα στη Μάνη, αλλά με εξαίρεση μια ισπανική εκστρατεία που λεηλάτησε τον Πασσαβά, κανένα δεν κατάφερε να πετύχει κάτι.Οι Μανιάτες βρήκαν προστάτη το 1612, τον Κάρολο Α΄ της Μάντουα. Ο Κάρολος ήταν απόγονος του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου μέσω της γιαγιάς του, που ήταν από τη γραμμή του Θεόδωρου Α΄ του Μομφεράτου, γιου του Ανδρόνικου. Μέσω αυτής της σύνδεσης διεκδίκησε τον θρόνο της Κωνσταντινούπολης. Άρχισε να συνωμοτεί με τους Μανιάτες, οι οποίοι τον προσφώνησαν ως «Βασιλεύς Κωνσταντίνος Παλαιολόγος». Όταν η Πύλη το έμαθε αυτό, έστειλε τον Αρσλάν επικεφαλής στρατού 20.000 ανδρών και 70 πλοίων για να εισβάλει στη Μάνη. Πέτυχε να λεηλατήσει τη Μάνη και να επιβάλει φόρους στους Μανιάτες (που δεν πλήρωναν). Αυτό έκανε τον Κάρολο να κινηθεί πιο ενεργά για τη σταυροφορία του. Ο Κάρολος έστειλε απεσταλμένους στα δικαστήρια της Ευρώπης αναζητώντας υποστήριξη. Το 1619, στρατολόγησε 6 πλοία και αρκετούς άνδρες, αλλά αναγκάστηκε να ματαιώσει την αποστολή λόγω της έναρξης του Τριακονταετούς Πολέμου. Η ιδέα της σταυροφορίας έσβησε και ο Κάρολος πέθανε το 1637.Το 1645 ξεκίνησε ένας νέος Τουρκο-βενετικός πόλεμος, ο λεγόμενος «Κρητικός Πόλεμος», κατά τον οποίο η Δημοκρατία της Βενετίας προσπαθούσε να υπερασπιστεί την Κρήτη, μια από τις επαρχίες της από το 1204, από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, αρχικά υπό τον Ιμπραήμ Α΄. Οι Μανιάτες υποστήριξαν τους Ενετούς προσφέροντάς τους πλοία. Το 1659, ο Ναύαρχος Φραντσέσκο Μοροζίνι, με συμμάχους του 13.000 Μανιάτες, κατέλαβε την Καλαμάτα, μια μεγάλη πόλη κοντά στη Μάνη. Το 1667, κατά τη διάρκεια της Πολιορκίας του Χάνδακα, μερικά μανιάτικα πειρατικά πλοία μπήκαν κρυφά στον οθωμανικό στόλο και κατάφεραν να λεηλατήσουν και να κάψουν μερικά πλοία. Ωστόσο, ο Χάνδακας έπεσε το 1669 και η Κρήτη έγινε μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.Με την Κρήτη να έχει καταληφθεί, οι Οθωμανοί έστρεψαν την προσοχή τους στη Μάνη. Ο Μεγάλος Βεζίρης, Κιοπρουλού Φαζίλ Αχμέτ πασάς, έστειλε τον πειρατή Χασάν Μπαμπά να υποτάξει τη Μάνη. Ο Μπαμπά έφτασε στη Μάνη απαιτώντας από τους Μανιάτες να παραδώσουν ομήρους, αλλά αντ' αυτού του απάντησαν με σφαίρες. Τη νύχτα πήγαν 10 Μανιάτες και έκοψαν τα κουβάρια των πλοίων του Χασάν. Αυτό έκανε μερικά από τα πλοία του Μπαμπά να πέσουν σε κάποιους βράχους και οι Μανιάτες, εκμεταλλευόμενοι την κατάσταση, επιτέθηκαν και σκότωσαν τους Τούρκους και κατέλαβαν τα πλοία. Ο Μπαμπά κατάφερε να ξεφύγει με ένα μόνο πλοίο. Στο Μπάνιο της Κωνσταντινούπολης βρισκόταν ένας διαβόητος 25χρονος Μανιάτης πειρατής ονόματι Λιμπεράκης Γερακάρης. Σε ηλικία 15 ετών βρέθηκε στις ενετικές γαλέρες ως κωπηλάτης. Αφού απελευθερώθηκε από τους Ενετούς, συνέχισε την πειρατεία και συνελήφθη από τους Τούρκους το 1667. Ο Μεγάλος Βεζίρης αποφάσισε να του δώσει αμνηστία αν συνεργαζόταν με τους Τούρκους και τους βοηθούσε να κατακτήσουν τη Μάνη. Ο Γερακάρης συμφώνησε και το 1670 έγινε μπέης της Μάνης. Μία από τις πρώτες πράξεις του Γερακάρη ήταν να εξορίσει τους εχθρούς της φυλής του, την οικογένεια Ιατριανή και την οικογένεια Στεφανόπουλου από το Οίτυλο. Οι Ιατριανοί διέφυγαν το 1670 και εγκαταστάθηκαν στο Λιβόρνο της Τοσκάνης. Το γένος των Στεφανόπουλων αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το Οίτυλο το 1676 και αφού έλαβε άδεια από τη Δημοκρατία της Γένοβας, πήγε στην Κορσική. Η οικογένεια Στεφανόπουλου έζησε αρχικά στην πόλη Παόμια πριν μετακομίσει στο Καργκέζε και μέχρι σήμερα θεωρούν τους εαυτούς τους Έλληνες.Ο Λιμπεράκης σύντομα έπεσε σε δυσμένεια από τους Τούρκους αφού ενώθηκε με τους συμπατριώτες του Μανιάτες στην πειρατεία και αιχμαλωτίστηκε το 1682. Με τις οθωμανικές δυνάμεις να απασχολούνται με τους Αυστριακούς, οι Ενετοί υπό τον Μοροζίνι είδαν την ευκαιρία τους να καταλάβουν τα εδάφη που κατείχαν οι Τούρκοι στην Πελοπόννησο, ξεκινώντας τον πόλεμο του Μοριανού. Ο Τούρκος στρατηγός στην Πελοπόννησο, Ισμαήλ, ανακάλυψε αυτό το σχέδιο και επιτέθηκε στη Μάνη με 10.000 άνδρες. Οι Τούρκοι ρήμαξαν τις πεδιάδες, αλλά κατά τη διάρκεια της νύχτας οι Μανιάτες επιτέθηκαν και σκότωσαν 1.800 Τούρκους. Οι άλλοι Τούρκοι υποχώρησαν στα κάστρα Κελεφά και Ζαρνάτα, όπου πολιορκήθηκαν από τους Μανιάτες. Μετά από σύντομες πολιορκίες, οι Μανιάτες κατάφεραν να καταλάβουν και την Κορώνη και την Κελεφά. Ωστόσο, ο Ισμαήλ επέστρεψε με 10.000 πεζούς και 2.500 πυροβολικό και άρχισε να πολιορκεί τους Μανιάτες στην Κελεφά. Οι Τούρκοι παραλίγο να καταφέρουν να παραβιάσουν τα τείχη προτού φτάσουν 4.500 Ενετοί υπό τη διοίκηση του Μοροζίνι και ανάγκασαν τους Τούρκους να υποχωρήσουν στην Καστανιά με τους Μανιάτες να τους καταδιώκουν.Οι Ενετοί, με τη βοήθεια των Ελλήνων, κατέλαβαν την υπόλοιπη Πελοπόννησο και στη συνέχεια πολιόρκησαν την Αθήνα. Κατά την πολιορκία της Αθήνας, οι Οθωμανοί χρησιμοποίησαν τον Παρθενώνα ως αποθήκη πυρομαχικών. Όταν τα πυρά του πυροβολικού από τους Ενετούς έπληξαν την αποθήκη, η έκρηξη που προέκυψε κατέστρεψε μεγάλα τμήματα του Παρθενώνα. Οι απελπισμένοι Οθωμανοί απελευθέρωσαν τον Λιμπεράκη και του έδωσαν τον τίτλο «Υψηλότατος, ο άρχοντας της Μάνης». Ο Λιμπεράκης εξαπέλυσε αμέσως πολλές επιδρομές σε εδάφη της Πελοποννήσου που κατείχαν οι Ενετοί. Ωστόσο, όταν οι Οθωμανοί επιχείρησαν να δηλητηριάσουν τον Λιμπεράκη, αυτομόλησε στην Ενετική πλευρά. Οι Ενετοί έκαναν τον Λιμπεράκη Ιππότη του Αγίου Μάρκου και τον αναγνώρισαν ως ηγεμόνα της Ρούμελης. Ο Λιμπεράκης επιτέθηκε για πρώτη φορά στην πόλη της Άρτας, όταν οι Οθωμανοί κατέστρεψαν τα κτήματα του στο Καρπενήσι. Κατέλαβε και λεηλάτησε την πόλη πριν επιστρέψει στη Μάνη. Οι Αρτινοί έστειλαν επιτροπή στη Βενετία και ανέφεραν τα πάντα στον Δόγη. Τελικά, ο Λιμπεράκης μετακόμισε στην Ιταλία όπου και πέθανε 14 χρόνια αργότερα. Το 1715, οι Οθωμανοί επιτέθηκαν στην Πελοπόννησο και κατάφεραν να διώξουν τους Ενετούς μέσα σε 70 ημέρες. Οι Ενετοί κέρδισαν μερικές μικρές ναυμαχίες στα ανοιχτά της Μάνης, αλλά εγκατέλειψαν την Πελοπόννησο το 1715. Τον επόμενο χρόνο, υπογράφηκε η Συνθήκη του Πασάροβιτς και οι Ενετοί εγκατέλειψαν τη διεκδίκησή τους στην Πελοπόννησο. Ορλωφικά Ο Γεώργιος Παπαζόλης, Έλληνας αξιωματικός του ρωσικού στρατού, ήταν φίλος των Ορλώφ και τους έβαλε να πείσουν τη Μεγάλη Αικατερίνη να στείλει στρατό στη Μάνη και να ελευθερώσει την Ελλάδα. Ένας ρωσικός στόλος 5 πλοίων και 500 στρατιωτών υπό τη διοίκηση του Αλέξιου Ορλώφ απέπλευσε από τη Βαλτική Θάλασσα το 1769 και έφτασε στη Μάνη το 1770. Ο στόλος αποβιβάστηκε στο Οίτυλο, όπου τον συνάντησαν οι Μανιάτες. Αποφασίστηκε να χωριστεί ο στρατός σε δύο ομάδες, τη Δυτική Λεγεώνα και την Ανατολική Λεγεώνα . Η Ανατολική Λεγεώνα, υπό τη διοίκηση των Μπάρκοφ, Γρηγοράκη και Ψαρού, αποτελούνταν από 500 Μανιάτες και 6 Ρώσους. Η Δυτική Λεγεώνα, υπό τη διοίκηση των Ιωάννη Μαυρομιχάλη (με το παρατσούκλι Σκύλος), Πιότρ Ντολγκορούκοφ και Παναγιώτη Κουμουνδούρου, αποτελούνταν από 200 Μανιάτες και 12 Ρώσους.Εν τω μεταξύ, ο ρωσικός στόλος πολιορκούσε την Κορώνη με τη βοήθεια της Δυτικής Λεγεώνας. Η πολιορκία αποδείχτηκε δύσκολη και σύντομα ο Ορλώφ μπήκε σε διαμάχη με τον Ιωάννη τον Σκύλο. Ο Μαυρομιχάλης δήλωσε στον Ορλώφ ότι, αν ήθελαν να ξεκινήσουν πραγματικό πόλεμο, έπρεπε να καταλάβουν την Κορώνη και ότι αν δεν το έκαναν, δεν έπρεπε να ενθουσιάσουν μάταια τους Έλληνες. Ο Όρλώφ απάντησε αποκαλώντας τους Μανιάτες «κουρελιασμένους» και «αγενείς λαφυροθήρες». Σε αυτό ο Μαυρομιχάλης απάντησε: «Ο τελευταίος από αυτούς τους κουρελιασμένους λαφυροθήρες κρατά την ελευθερία του με το δικό του σπαθί και αξίζει περισσότερα από σένα, σκλάβε της πόρνης!». Οι Ρώσοι έφυγαν και διεξήγαγαν τις δικές τους επιχειρήσεις μέχρι το τέλος του έτους, όταν τελικά έπλευσαν πίσω στη Ρωσία.Η Ανατολική Λεγεώνα είχε επιτυχία όταν νίκησε έναν στρατό 3.500 Τούρκων. Οι Οθωμανοί απάντησαν σε αυτό στέλνοντας στρατό 8.000 για να εισβάλουν στην Πελοπόννησο. Ο Οθωμανικός Στρατός λεηλάτησε πρώτατην Αττική πριν μπει στην Πελοπόννησο. Στο Ριζόμυλο Μεσσηνίας τους μπλόκαρε ο Ιωάννης Μαυρομιχάλης και 400 ακόλουθοί του. Οι Μανιάτες τους κράτησαν για λίγο, αλλά οι Οθωμανικές δυνάμεις τελικά δεν έχασαν λόγω του ανώτερου αριθμού τους. Συνέλαβαν τον Ιωάννη Μαυρομιχάλη, ο οποίος δεν ήταν μόνο βαριά τραυματισμένος αλλά και ο τελευταίος επιζών της μάχης. Τελικά βασανίστηκε μέχρι θανάτου. Στη συνέχεια εισέβαλαν στη Μάνη και άρχισαν να λεηλατούν τη γη κοντά στον Αλμυρό (κοντά στο σύγχρονο χωριό Κυπάρισσος). Κατά τη διάρκεια της νύχτας, στρατός 5.000 Μανιατών ανδρών και γυναικών επιτέθηκε στο εχθρικό στρατόπεδο. Οι οθωμανικές δυνάμεις έχασαν 1.700 άτομα, ενώ οι Μανιάτες υπέστησαν μόνο 39 απώλειες. Οθωμανική εισβολή στη Μάνη (1770) Γύρω στο 1770, ο Οθωμανός διοικητής Χασάν Χατζί με 16.000 άνδρες πολιόρκησε τους δύο πολεμικούς πύργους του γένους Βενετσανάκη στην Καστανιά. Αμυνόμενοι ήταν οι Κωνσταντίνος Κολοκοτρώνης και Παναγιώτης Βενετσανάκης με 150 άνδρες και γυναίκες. Ο αγώνας κράτησε 12 ημέρες: οι περισσότεροι από τους υπερασπιστές σκοτώθηκαν και όλοι οι αιχμάλωτοι πολέμου βασανίστηκαν και διαμελίστηκαν. Η σύζυγος του Κωνσταντίνου Κολοκοτρώνη ήταν ντυμένη σαν πολεμίστρια και βγήκε κουβαλώντας το μωρό της, Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, τον μελλοντικό διοικητή της Ελληνικής Επανάστασης.Από την Καστανιά ο Χασάν Χατζί προχώρησε προς το Σκουτάρι και πολιόρκησε τον πύργο του ισχυρού γένους Γρηγοράκη. Ο πύργος περιείχε 15 άντρες, οι οποίοι άντεξαν για 3 μέρες μέχρι που οι Τούρκοι υπονόμευσαν τον πύργο, έβαλαν πυρίτιδα και ανατίναξαν ολόκληρη τη φρουρά. Εκείνη την εποχή, ο κύριος Μανιατικός στρατός των 5.000 ανδρών και 2.000 γυναικών είχε δημιουργήσει μια αμυντική θέση που βρισκόταν σε ορεινό έδαφος πάνω από την πόλη του Παρασύρου. Όλος ο στρατός βρισκόταν υπό τη διοίκηση του Έξαρχου Γρηγοράκη και του ανιψιού του, Τζανέτου Γρηγοράκη. Ο οθωμανικός στρατός προχώρησε στην πεδιάδα της Αγίας Πηγάδας. Έστειλαν απεσταλμένους στους Μανιάτες λέγοντάς τους ότι ο Χασάν ήθελε να διαπραγματευτεί. Οι Μανιάτες γνώριζαν ότι αν έστελναν απεσταλμένους στους Τούρκους, θα εκτελούνταν από τον Χασάν, αν οι διαπραγματεύσεις αποτύγχανε. Ωστόσο, οι Μανιάτες έστειλαν 6 άνδρες να συζητήσουν τους όρους.Έξι Μανιάτες απεσταλμένοι στάλθηκαν στον Χασάν και, χωρίς να υποκύψουν, τον ρώτησαν τι ήθελε. Οι απαιτήσεις του Χασάν συνεπάγονταν τα παιδιά 10 καπεταναίων ως ομήρους, όλα τα όπλα που κατείχαν οι Μανιάτες και έναν ετήσιο κεφαλικό φόρο που έπρεπε να καταβληθεί ως τιμωρία για την υποστήριξη των Ρώσων. Οι Μανιάτες απάντησαν στις απαιτήσεις του Χασάν λέγοντας: «Προτιμούμε να πεθάνουμε παρά να σας δώσουμε τα όπλα και τα παιδιά μας. Δεν πληρώνουμε φόρους, γιατί η γη μας είναι φτωχή». Ο Χασάν έγινε έξαλλος και έβαλε τους 6 άνδρες να αποκεφαλιστούν και να τους καρφώσουν σε πασσάλους για να τους δουν οι Μανιάτες.Αφού σκοτώθηκαν οι απεσταλμένοι, οι εναπομείναντες Μανιάτες επιτέθηκαν στους Οθωμανούς. Οι μάχες ήταν σκληρές και μόνο 6.000 Τούρκοι κατάφεραν να φτάσουν στο Μυστρά. Κανείς δεν γνώριζε πόσες ακριβώς απώλειες είχαν οι Μανιάτες, αλλά οι Τούρκοι έχασαν οριστικά 10.000 άνδρες. Το 1780, ο Μπέης της Πελοποννήσου, Χασάν Χατζί, προσπάθησε να αποδυναμώσει την οικογένεια Γρηγοράκη κανονίζοντας τη δολοφονία του Έξαρχου Γρηγοράκη. Τον κάλεσε στην Τριπολιτσά και τον αντιμετώπισε ως επίτιμο καλεσμένο, αλλά μετά τον απαγχόνισε. Την Κυριακή του Πάσχα η μητέρα του Έξαρχου ξεσήκωσε τους άντρες του Σκουταρίου να εκδικηθούν για τον θάνατο του γιου της. Με διοικητή τον Τζανέτο Γρηγοράκη, οι άνδρες του Σκουταρίου ντύθηκαν ιερείς και τους άφησαν να μπουν στον Πασσαβά. Μόλις μπήκαν μέσα, οι Σκουταριώτες έβγαλαν τα κρυμμένα όπλα και σκότωσαν όλους τους Τούρκους κατοίκους του Πασσαβά.Το 1782, οι Οθωμανοί παρέσυραν τον Μιχάλη Τρουπάκη, Μπέη της Μάνης, σε ένα πλοίο και τον έστειλαν στη Λέσβο, όπου και εκτελέστηκε για πειρατεία. Η Πύλη προσπάθησε να πάρει τον Τζανέτο Γρηγοράκη να τον αντικαταστήσει, αλλά ο Τζανέτος αρνήθηκε μέχρι που παρασύρθηκε σε ένα πλοίο και αναγκάστηκε να γίνει μπέης.Λίγο μετά τα Ορλωφικά, αρκετοί Μανιάτες εντάχθηκαν στη ρωσική στρατιωτική θητεία. Απομεινάρια των δύο λεγεώνων ενώθηκαν με τις ρωσικές θαλάσσιες δυνάμεις ως πεζοναύτες, συμμετέχοντας σε επιχειρήσεις στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο. Δύο αρχηγοί αυτών των εθελοντών, ο Στέφανος Μαυρομιχάλης και ο Δημήτριος Γρηγοράκης, ήταν γόνοι των κύριων Μανιατικών φυλών, που ο καθένας ανέβαινε στο βαθμό του ταγματάρχη. Λάμπρος Κατσώνης Επί Τζανέτου, η Μάνη έγινε ορμητήριο πολλών κλεφτών και άλλων Ελλήνων ληστών. Ανάμεσά τους ήταν ο διάσημος Έλληνας πειρατής και αξιωματικός του ρωσικού στρατού, Λάμπρος Κατσώνης, που βοήθησε τους Ρώσους στους πολέμους τους κατά των Οθωμανών, ο Ανδρέας Ανδρούτσος (πατέρας του Οδυσσέα) και ο Ζαχαριάς Μπαρμπιτσιώτης. Στις 9 Ιανουαρίου 1792, η Αικατερίνη Β΄ της Ρωσίας έβαλε τον αντιπρόσωπό της, Αλεξάντρ Μπεζμπορόντκο, να υπογράψει τη Συνθήκη του Ιασίου με το Μεγάλο Βεζίρη Κότζα Γιουσούφ Πασά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η συνθήκη τερμάτισε τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο, αναγνώρισε την προσάρτηση του Χανάτου της Κριμαίας από τη Ρωσία το 1783 και μετέφερε το Γεντισάν στη Ρωσία, καθιστώντας τον Δνείστερο το ρωσοτουρκικό σύνορο στην Ευρώπη, ενώ τα ασιατικά σύνορα (ποταμός Κουμπάν) έμειναν αμετάβλητα. Ο Λάμπρος Κατσώνης είπε: «Η Αικατερίνη έκανε τη συνθήκη της, αλλά ο Κατσώνης δεν έκανε τη συνθήκη του με τον εχθρό».Ο Κατσώνης, μαζί με τον Ανδρούτσο και τον Μπαρμπιτσιώτη, συγκέντρωσαν μικρό στρατό και ναυτικό 11 πλοίων στο Πόρτο Κάγιο α και επιτέθηκαν σε οθωμανικά πλοία της περιοχής. Μη μπορώντας όμως να συντηρήσει τα πλοία του, άρχισε να επιτίθεται σε πλοία από άλλες χώρες. Αργότερα εκείνη τη χρονιά βύθισε δύο γαλλικά πλοία, που ήταν η αρχή του τέλους για τον Κατσώνη. Οθωμανικός στόλος 30 πλοίων και 1 γαλλικό αντιτορπιλικό επιτέθηκαν στον Κατσώνη στο Πόρτο Κάγιο. Οι άνδρες του Κατσώνη κατέφυγαν στη στεριά. Ο ίδιος ο Κατσώνης διέφυγε στην Οδησσό με ένα από τα πλοία.Ο Ανδρούτσος με 500 άνδρες προσπάθησε να περάσει την Πελοπόννησο και να μπει στη Ρούμελη. Ο Μπαρμπιτσιώτης σε μια πράξη οπισθοφυλακής κατάφερε να βοηθήσει να παλέψει μέσα από την Πελοπόννησο και στη Ρούμελη. Το 1798, ο Ναπολέων Βοναπάρτης, τότε στρατηγός που υπηρετούσε στους Πολέμους της Γαλλικής Επανάστασης υπό τις διαταγές του Γαλλικού Διευθυντηρίου, έστειλε δύο μέλη της οικογένειας Στεφανόπουλου στη Μάνη για να πείσει τους Μανιάτες να επιτεθούν στους Οθωμανούς από την Πελοπόννησο ενώ εκείνος θα έκανε επίθεση από την Αίγυπτο. Ο Ζαχαρίας Μπαρμπιτσιώτης και ο Τζανέτος Γρηγοράκης δέχτηκαν την πρόταση και ο Ναπολέων τους έστειλε όπλα. Όταν το ανακάλυψαν οι Τούρκοι, αντικατέστησαν τον Τζανέτο ως μπέη με τον Παναγιώτη Κουμουνδούρο. Το 1803, οι Οθωμανοί καθαίρεσαν τον Παναγιώτη Κουμουνδούρο, επειδή δεν ήταν ικανός να υποτάξει τον Τζανέτο Γρηγοράκη, ο οποίος έπαιρνε ακόμη όπλα από τους Γάλλους στο κάστρο του στην Κραναή. Οι Οθωμανοί τον αντικατέστησαν με τον Αντώνιο Γρηγοράκη, ξάδερφο του Τζανέτου. Ο τουρκικός στόλος υπό τη διοίκηση του ναύαρχου Σερεμέτ δεν μπόρεσε να καταλάβει τους Κρανούς και σύντομα αναγκάστηκε να υποχωρήσει. Το 1805, ο Σερεμέτ επιτέθηκε στον Ζαχαρία Μπαρμπιτσιώτη στο φρούριο του στα βουνά του Ταΰγετου και κατάφερε να τον σκοτώσει. Το 1807, οι Οθωμανοί επιτέθηκαν στον Αντόνμπεη στο Γύθειο, επειδή δεν ήταν πρόθυμος να καταστείλει τον ξάδερφό του, ο οποίος εξακολουθούσε να επιτίθεται στους Τούρκους. Οι Τούρκοι αναγκάστηκαν για άλλη μια φορά να υποχωρήσουν. Τρία χρόνια αργότερα, ο Γρηγοράκης παραιτήθηκε υπέρ του γαμπρού του, Κωνσταντή Ζερβάκου, που ήταν ευνοϊκός για τον μπέη της Πελοποννήσου. Ωστόσο, οι Μανιάτες δεν συμφώνησαν με την επιλογή και καθαίρεσαν τον Ζερβάκο.Αργότερα το ίδιο έτος, οι Μανιάτες ηγέτες συγκεντρώθηκαν στο Γύθειο και εξέλεξαν αρχηγό της Μάνης τον Θεόδωρο Ζανεράκο ή Θεοδωρόμπεη, ανιψιό του Τζανέτου Γρηγοράκη. Το 1815, οι Οθωμανοί επιτέθηκαν στη Μάνη αλλά απωθήθηκαν. Ο Θεοδωρόμπεης απομακρύνθηκε από την εξουσία αργότερα το ίδιο έτος και αντικαταστάθηκε από τον Πέτρο Μαυρομιχάλη ή Πετρόμπεη.Ο Πιέρος Γρηγοράκης, γιος του Τζανέτου, τέθηκε στη ρωσική υπηρεσία στη Ζάκυνθο και διοικούσε μια δύναμη περίπου 500 Μανιατών γνωστή ως Λεγεώνα των Σπαρτιατών. Αυτό ήταν μέρος της Λεγεώνας των Ελαφρών Τυφεκιοφόρων, μιας δύναμης αποτελούμενης από πρόσφυγες της ηπειρωτικής χώρας που υπερασπίστηκαν τα Επτάνησα και συμμετείχαν στις ρωσικές επιχειρήσεις στη Μεσόγειο κατά τα έτη 1805-1807. Πολλοί βετεράνοι αυτής της μονάδας εντάχθηκαν αργότερα στη μυστική Φιλική Εταιρεία και συμμετείχαν στην Ελληνική Επανάσταση, συμπεριλαμβανομένου του Ηλία Χρυσοσπάθη, που μύησε τους Μανιάτες στη μυστική εταιρεία, καθώς και του Πιέρου και των αδελφών του, Γιώργου και Ζανετάκου. Ο Πέτρος Μαυρομιχάλης ήταν ανιψιός του Γιάννη του Σκύλου. Ήταν ο πρώτος Μανιάτης μπέης από τη Μέσα Μάνη (Εσωτερική Μάνη). Το 1798 τον προσέγγισε και ο Ναπολέων για να συμμετάσχει στον πόλεμο κατά των Οθωμανών, αλλά μετά την αποτυχία της γαλλικής εισβολής στην Αίγυπτο, ο Πέτρος εντάχθηκε στον γαλλικό στρατό μόνο για λίγο και πολέμησε στα Επτάνησα. Τότε φημολογούνταν ότι διορίστηκε μπέης μόνο επειδή ο θείος του δεν σκοτώθηκε, είχε εξισλαμιστεί και είχε γίνει αξιωματικός του οθωμανικού στρατού. Το 1819 εντάχθηκε στη Φιλική Εταιρεία, η οποία μέχρι το 1821 ήταν προετοιμασμένη να επαναστατήσει. Οι Μανιάτες, γνωστοί για τις πολεμικές τους παραδόσεις, ήταν οι πρώτοι που εντάχθηκαν στο ελληνικό απελευθερωτικό κίνημα (μια αξίωση κοινή με πολλές άλλες ελληνικές περιοχές) και η συμβολή τους αποδείχθηκε καθοριστική. Η εταιρεία που ονομαζόταν Φιλική Εταιρεία έστειλε τους εκπροσώπους της, Περραβό και Χρυσοσπάθη, να οργανώσουν τους Μανιάτες. Στις 17 Μαρτίου 1821, 12.000 Μανιάτες συγκεντρώθηκαν στην εκκλησία των Ταξιαρχών (Αρχαγγέλων) της πόλης της Αρεόπολης και κήρυξαν τον πόλεμο κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, προηγούμενοι της υπόλοιπης Ελλάδας κατά περίπου μία εβδομάδα. Η σημαία τους ήταν λευκή με έναν μπλε σταυρό στο κέντρο. Στην κορυφή της σημαίας ήταν το σύνθημα «Νίκη ή θάνατος». Οι Μανιάτες ήταν υπεύθυνοι να γράφουν στο πανό τους «Νίκη» και όχι «Ελευθερία», αφού η Μάνη ήταν πάντα ελεύθερη. Στο κάτω μέρος της σημαίας υπήρχε μια αρχαία σπαρτιατική επιγραφή, «Με την ασπίδα ή πάνω στην ασπίδα». Στις 21 Μαρτίου, στρατός 2.000 Μανιατών με επικεφαλής τον Πέτρο Μαυρομιχάλη, τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και τον Παπαφλέσσα βάδισε προς την Καλαμάτα. Στις 23 Μαρτίου κατέλαβαν την πόλη. Από την Καλαμάτα, ο Μαυρομιχάλης έγραψε επιστολές στα κράτη της Ευρώπης, ενημερώνοντάς τους για το τι έκαναν οι Έλληνες και υπέγραφε ως «Αρχηγός των Σπαρτιατικών Δυνάμεων». Στην Καλαμάτα έγινε και η Μεσσηνιακή Σύγκλητος. Ο Κολοκοτρώνης ήθελε να επιτεθεί στην Τριπολιτσά και να καταλάβει την κύρια τουρκική πόλη της Πελοποννήσου. Ωστόσο, ο Μαυρομιχάλης ήθελε να καταλάβει πρώτα τις μικρότερες πόλεις και μετά να καταλάβει την Τριπολιτσά. Η Σύγκλητος συμφώνησε με τον Μαυρομιχάλη και οι Μανιάτες επιτέθηκαν στους Τούρκους της Μεσσηνίας και της Λακωνίας.Ο Κολοκοτρώνης, πεπεισμένος ότι είχε δίκιο, κινήθηκε στην Αρκαδία με 300 Μανιάτες. Όταν μπήκε στην Αρκαδία η 300μελής ομάδα του πολέμησε μια τουρκική δύναμη 1.300 ανδρών και τους νίκησε. Στις 28 Απριλίου μερικές χιλιάδες Μανιάτες στρατιώτες υπό τη διοίκηση των γιων του Πέτρου Μαυρομιχάλη εντάχθηκαν στο στρατόπεδο του Κολοκοτρώνη έξω από την Τριπολιτσά. Στις 12 Σεπτεμβρίου 1821 έπεσε η τουρκική πρωτεύουσα στην Πελοπόννησο. Στις 4 Ιουλίου 1822, ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης, ο μικρότερος αδελφός του Πέτρου Μαυρομιχάλη, σκοτώθηκε στη Σπλάντζα, κοντά στο Σουλιώτικο φρούριο της Κιάφας. Ο Μαχμούτ Β΄ απελπίστηκε και το 1824 κάλεσε τον Αντιβασιλέα του, Μεχμέτ Αλή Πασά, να τον βοηθήσει να επιτεθεί στη Μάνη. Ο Αλή υποσχέθηκε να τον βοηθήσει σε αντάλλαγμα για τα νησιά της Κρήτης και της Κύπρου, καθώς και ότι θα έκανε τον μεγαλύτερο γιο του, Ιμπραήμ Πασά της Αιγύπτου, πασά της Πελοποννήσου. Ο Μαχμούτ Β΄ αποδέχτηκε την πρόταση και ο Αλή έστειλε τον γιο του επικεφαλής της αποστολής. Εν τω μεταξύ, οι Έλληνες ήταν σε αταξία λόγω πολιτικών αντιπαλοτήτων, που προκάλεσαν εμφύλιο πόλεμο. Ο Κολοκοτρώνης συνελήφθη, ο γιος του, Πάνος, σκοτώθηκε και ο ανιψιός του, Νικηταράς, τράπηκε σε φυγή. Ο Ιμπραήμ εκμεταλλεύτηκε σωστά αυτή την αναταραχή και αποβιβάστηκε με τον στρατό του (25-30.000 πεζοί, ιππείς και πυροβολικό με την υποστήριξη του οθωμανοαιγυπτιακού στόλου) στη Μεθώνη. Ο Ιμπραήμ σύντομα είχε ανακαταλάβει την Πελοπόννησο εκτός από το Ναύπλιο και τη Μάνη. Όταν προσπάθησε να καταλάβει το Ναύπλιο, απωθήθηκε από τον Δημήτριο Υψηλάντη και τον Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη, αδελφό του Πέτρου.Ο Ιμπραήμ αποφάσισε τότε να κατευθυνθεί προς τη Μάνη. Έστειλε απεσταλμένο στους Μανιάτες ζητώντας να παραδοθούν διαφορετικά θα ερήμωσε τη γη τους. Αντί να παραδοθούν, οι Μανιάτες απάντησαν:Από τους λίγους Έλληνες της Μάνης και τους υπόλοιπους Έλληνες που μένουν εκεί μέχρι τον Ιμπραήμ Πασά. Λάβαμε το γράμμα σας στο οποίο προσπαθείτε να μας τρομάξετε λέγοντας ότι αν δεν παραδοθούμε, θα σκοτώσετε τους Μανιάτες και θα λεηλατήσετε τη Μάνη. Γι'΄αυτό σας περιμένουμε και τον στρατό σας. Εμείς οι κάτοικοι της Μάνης υπογράφουμε και σας περιμένουμε. Έξαλλος από την απάντηση των Σπαρτιατών, ο Ιμπραήμ, διοικώντας στρατό 7.000 ανδρών, επιτέθηκε στη Μάνη στις 21 Ιουνίου 1826. Τον σταμάτησαν στα τείχη του Αλμυρού και της Βέργας, που είχαν μήκος περίπου 500 μέτρα. Υπερασπίστηκαν τα τείχη 2.000 Μανιάτες υπό τον Ηλία Μαυρομιχάλη (Κατσάκος) και 500 Έλληνες πρόσφυγες. Καθώς ο Ιμπραήμ κίνησε το πεζικό και το ιππικό του εναντίον της θέσης των Μανιατών, διέταξε επίσης δύο από τα πλοία του, συμπεριλαμβανομένου αυτού στο οποίο επέβαινε, να επιτεθούν στις μανιατικές οχυρώσεις από τη θάλασσα με το πυροβολικό τους. Ο αιγυπτιακός στρατός επιτέθηκε οκτώ φορές στη θέση των Μανιατών και απωθήθηκε. Οι μάχες συνεχίστηκαν για λίγες ακόμη μέρες πριν οι Αιγύπτιοι υποχωρήσουν, όταν οι φήμες ότι ο Κολοκοτρώνης πλησίαζε τα νώτα τους με 2.000 άνδρες αποδείχθηκαν αληθινές. Οι Μανιάτες καταδίωξαν τους Αιγύπτιους μέχρι την Καλαμάτα πριν επιστρέψουν στη Βέργα. Αυτή η μάχη όχι μόνο κόστισε στον Ιμπραήμ, ο οποίος υπέστη 2.500 απώλειες, αλλά κατέστρεψε το σχέδιό του να εισβάλει στη Μάνη από τα βόρεια. Ενώ ο Ιμπραήμ ξεκινούσε την επίθεσή του στη θέση των Μανιατών στη Βέργα, αποφάσισε να εξαπολύσει έναν μικρό στόλο και να επιτεθεί στην Αρεόπολη. Το σχέδιο αυτό χαρακτηρίστηκε από τους Γκρίνχαλγκ και Ηλιόπουλο ως «εξαιρετικό» γιατί θα αιφνιδίαζε την Αρεόπολη αφού δεν υπερασπιζόταν καλά. Με την κατάληψη της Αρεόπολης, ο Ιμπραήμ μπορούσε να διαταράξει τις γραμμές επικοινωνίας των Μανιάτων και να ελέγξει τα ορεινά περάσματα που οδηγούσαν στο Γύθειο. Αυτό θα επέτρεπε επίσης στους Αιγύπτιους να επιτεθούν στους Μανιάτες στη Βέργα από τα μετόπισθεν.Στις 24 Ιουνίου, ο Ιμπραήμ έστειλε έναν μικρό στόλο που μετέφερε 1.500 στρατιώτες να αποβιβαστεί στον κόλπο του Διρού και να καταλάβει την Αρεόπολη. Καθώς οι Αιγύπτιοι έφτασαν στην παραλία, χτύπησε ο κώδωνας του κινδύνου. Σύντομα, συγκεντρώθηκαν 300 γυναίκες και γέροι που μάζευαν τις σοδειές και, οπλισμένοι μόνο με τα δρεπάνια και τις λαβές τους, έβαλαν επίθεση στους Αιγύπτιους. Οι Αιγύπτιοι, μη περιμένοντας αντίσταση, αιφνιδιάστηκαν από αυτή την ξαφνική επίθεση και αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν σε μια οχυρή θέση στην παραλία όπου μπορούσαν να λάβουν υποστήριξη από τα πλοία τους. Τελικά, 300 Μανιάτες έφτασαν από άλλες πόλεις και οι Αιγύπτιοι αναγκάστηκαν είτε να κολυμπήσουν στα πλοία τους είτε να σκοτωθούν. Όχι μόνο ήταν δαπανηρή η ήττα του Ιμπραήμ, καθώς έχασε 1.000 άνδρες, αλλά το σχέδιό του να εισβάλει και να κατακτήσει τη Μάνη καταστράφηκε εντελώς. Αργότερα, οι γυναίκες του Διρού ονομάστηκαν «Αμαζόνες του Διρού».Ο Ιμπραήμ, ενοχλημένος από τις ήττες του στη Βέργα και στο Διρό, λεηλάτησε την Πελοπόννησο για ένα μήνα πριν στρέψει ξανά την προσοχή του στη Μάνη. Έστειλε στρατό 6.000 Αράβων να προχωρήσουν στον Ταΰγετο και να καταλάβουν το Γύθειο και τη Λακωνική Μάνη. Επικεφαλής του στρατού ήταν ένας Έλληνας προδότης από το χωριό Βορδόνια, ο Μποσίνας. Καθώς προχωρούσε προς τον Πολυτσάραβο (σήμερα έρημο μέρος στο νότιο τμήμα του Ταΰγετου), τον σταμάτησε ο Θεόδωρος Σταθάκος, ο οποίος μαζί με την δεκατριμελή οικογένειά του περίμενε στον πύργο τους. Ο Μποσίνας προσπάθησε να κάνει τον Σταθάκο να παραδοθεί και όταν ο τελευταίος προσποιήθηκε ότι παραδόθηκε, ο Μποσίνας ήρθε προς τον πύργο. Ωστόσο, μόλις ο Μποσίνας ήταν εντός εμβέλειας, ο Σταθάκος και η οικογένεια του τον σκότωσαν. Σε αντίποινα ο στρατός του Μποσίνα πυροβόλησε με τα κανόνια του τον πύργο και τον κατέστρεψε.Στη συνέχεια οι Αιγύπτιοι προχώρησαν προς την πόλη του Πολυτσάραβου και έφτασαν σε αυτήν στις 28 Αυγούστου. Οι κάτοικοι της πόλης είχαν στείλει τα γυναικόπαιδα να καταφύγουν στα βουνά πριν βελτιώσουν τις οχυρώσεις που είχαν εκεί. Η πολιτοφυλακή της πόλης ενισχύθηκε από άλλους Μανιάτες και σύντομα οι υπερασπιστές αριθμούσαν 2.500 άνδρες. Οι Αιγύπτιοι δυσκολεύτηκαν να προχωρήσουν στον Πολυτσάραβο, επειδή ήταν περιτριγυρισμένος από βράχους που βρίσκονταν σε ψηλό έδαφος. Μόλις έφτασαν οι Άραβες, οι Μανιάτες συσπειρώθηκαν γύρω από τα οχυρά τους και επιτέθηκαν στους Άραβες. Οι Άραβες υποχώρησαν από τον Πολυτσάραβο έχοντας 400 απώλειες ενώ οι Μανιάτες μόνο 9. Παρόλο που αυτή η εκστρατεία επισκιάζεται από άλλες μάχες της επανάστασης, ήταν μια από τις πιο σημαντικές, σύμφωνα με τους ιστορικούς της περιοχής της Μάνης. Οι Μανιάτες σταμάτησαν τους Αιγύπτιους και τον Ιμπραήμ Πασά που δεν είχαν νικηθεί τόσο αποφασιστικά πριν. Αυτή ήταν η τελευταία εισβολή στη Μάνη από τους Αιγύπτιους ή τους Οθωμανούς, καθώς η Πελοπόννησος, η κεντρική Ελλάδα και ορισμένα από τα νησιά του Αιγαίου απελευθερώθηκαν το 1828 από τις ναυτικές δυνάμεις της Γαλλίας της Παλινόρθωσης των Βουρβόνων υπό τον Ανρί ντε Ρινί, του Ηνωμένου Βασίιείουτης Μεγάλης Βρετανίας και της Ιρλανδίας υπό τον Έντουαρντ Κόδριγκτον και της Ρωσικής Αυτοκρατορίας υπό τον Λογγίνο Χέυδεν, που νίκησαν τον Ιμπραχήμ στο Ναυαρίνο το 1827. Το 1831, κυβερνήτης της Ελλάδας έγινε ο Ιωάννης Καποδίστριας. Ο Καποδίστριας μάλωσε με το γένος Μαυρομιχάλη επειδή οι Μανιάτες αρνήθηκαν να πληρώσουν φόρους στη νέα κυβέρνηση. Ο Καποδίστριας ζήτησε από τον Τζάνη, τον αδελφό του Πέτρου, να πάει στο Ναύπλιο, τότε πρωτεύουσα της Ελλάδας, και να διαπραγματευτεί. Μόλις έφτασε ο Τζανής συνελήφθη και φυλακίστηκε. Στη συνέχεια, ο Καποδίστριας έστειλε στρατιώτες στη Μάνη και έβαλε τον Πέτρο να συλληφθεί, να φυλακιστεί και να κατηγορηθεί για εσχάτη προδοσία. Ο αδελφός του, Κωνσταντίνος, υπερασπιστής του Ναυπλίου, και ο γιος του Πέτρου, Γεώργιος Μαυρομιχάλης, τέθηκαν σε κατ΄ οίκον περιορισμό στην πρωτεύουσα.Στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 (9 Οκτωβρίου κατά το Γρηγοριανό ημερολόγιο), ο Καποδίστριας πήγε να παραστεί σε εκκλησιασμό στον Ιερό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνα. Παρατήρησε ότι ο Κωνσταντίνος και ο Γεώργιος περίμεναν στις πόρτες της εκκλησίας. Καθώς τους προσπέρασε, σταμάτησε για λίγο πριν προχωρήσει στην εκκλησία. Καθώς επρόκειτο να μπει στην εκκλησία, ο Κωνσταντίνος χρησιμοποίησε το όπλο του και η σφαίρα χτύπησε τον Καποδίστρια στο πίσω μέρος του κεφαλιού, ενώ την ίδια στιγμή ο Γεώργιος τον μαχαίρωσε στην καρδιά. Ο Καποδίστριας σωριάστηκε στην αγκαλιά των συνοδών του. Ο σωματοφύλακας του Καποδίστρια πυροβόλησε τον Κωνσταντίνο καθώς έτρεχε και ο Κωνσταντίνος χτυπήθηκε από πολλές σφαίρες πριν πεθάνει. Στη συνέχεια, το σώμα του Κωσταντίνου παρέσυρε εξαγριωμένο πλήθος, το οποίο το πέταξε στη θάλασσα. Ο Γεώργιος συνελήφθη και εκτελέστηκε στο νησί Μπούρζι, στις ακτές του Ναυπλίου, ενώ ο πατέρας του παρακολουθούσε.Το 1833, ο Όθων φον Βίτελσμπαχ, γιος του Λουδοβίκου Α΄ της Βαυαρίας και της Θηρεσίας της Σαξονίας-Χιλντμπουργκχάουζεν, έγινε βασιλιάς της Ελλάδας, αφού διορίστηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις. Επειδή ήταν ανήλικος, είχε ένα Συμβούλιο Αντιβασιλείας με επικεφαλής τον Ιωσήφ Λουδοβίκο Άρμανσπεργκ που κυβερνούσε τη χώρα για λογαριασμό του. Μία από τις πρώτες πράξεις του Συμβουλίου ήταν να προσπαθήσει να υποτάξει τους απείθαρχους Μανιάτες και να γκρεμίσει τους πύργους τους. Άλλη ήταν να απελευθερώσουν τον Πέτρο και τον Τζάνη από τις φυλακές τους. Το συμβούλιο έστειλε στρατό Βαυαρών για να δαμάσει τη Μέσα Μάνη. Έφτασαν στην Αρεόπολη, αλλά κατά τη διάρκεια της νύχτας οι Μανιάτες τους περικύκλωσαν και τους αιχμαλώτισαν, αναγκάζοντάς τους να εγκαταλείψουν την περιοχή.Στις 14 Μαΐου 1834, τέσσερις λόχοι βαυαρικών στρατευμάτων, με τη βοήθεια τεσσάρων κανονιών, πολιόρκησαν την πόλη Πετροβούνι. Τελικά, 800 Μανιάτες από τις γύρω πόλεις επιτέθηκαν στους Βαυαρούς. Οι Βαυαροί σφαγιάστηκαν καθώς οι περισσότεροι είτε σκοτώθηκαν από τους Μανιάτες είτε έπεσαν σε μια χαράδρα κοντά στην πόλη ενώ διέφυγαν. Αργότερα το ίδιο έτος, ένας στρατός 6.000 ανδρών με πέντε κανόνια υπό τη διοίκηση του στρατηγού Κρίστιαν φον Σμαλτς, βοηθούμενος από 5 μοίρες βασιλικών Μανιατών, πολιόρκησε και πάλι το Πετροβούνι. Όταν πλησίαζε νέα για στρατό 1.000 Μανιατών, υποχώρησαν στο Γύθειο.Το Συμβούλιο αποφάσισε ότι δεν μπορούσαν να υποτάξουν τους Μανιάτες με τη βία, γι΄ αυτό αποφάσισαν να στείλουν έναν διπλωμάτη, τον Μαξ Φέντερ, με σκοπό να υποτάξουν τη Μάνη παίζοντας το χαρτί της αγάπη του χρήματος ενάντια στην αγάπη της ανεξαρτησίας. Πήγε σε διάφορες οικογένειες των Μανιατών και τους πρόσφερε θέσεις αν υποστήριζαν τον βασιλιά. Πολλοί από τους Αχαμνομέρους και κάποιοι Μεγαλογενείς πείστηκαν από τις προσφορές του και υπέκειψαν. Ωστόσο, αρκετές από τις παλαιότερες οικογένειες και οι φτωχότεροι Αχαμνομερίτες απέρριψαν την πρόταση, γιατί η πρώτη δεν ήθελε να εξαρτηθεί από βασιλιά και η δεύτερη δεν ήθελε κυβερνήτες με ανώτερα δικαιώματα. Στην Κίττα, η διαίρεση αυτή προκάλεσε αιματοχυσία όταν οι υποστηρικτές του βασιλιά άρχισαν να πολεμούν τους άλλους Μανιάτες υπό την αρχηγία του Γιώργου Σκυλακάκου. Ο Φέντερ έφτασε σύντομα με τους νέους του συμμάχους και βομβάρδισε τον Σκυλακάκο και όλους τους συμμάχους του στους πύργους του. Έτσι οι Βαυαροί κατάφεραν να προσαρτήσουν ολόκληρη τη χερσόνησο στο ελληνικό βασίλειο. Επί Όθωνα χύθηκε αίμα στη Μάνη λόγω των βεντετών που μάστιζαν την περιοχή εδώ και αιώνες. Οι βεντέτες συνεχίστηκαν μέχρι το 1870, όταν μια μανιάτικη βεντέτα σταμάτησε με τις προσπάθειες ενός τακτικού στρατού με υποστήριξη πυροβολικού. Το 1841, η Κρήτη επαναστάτησε κατά των Οθωμανών. Οι Μανιάτες, που περιγράφονται ως ξαδέρφια των Κρητικών, έσπευσαν στην Κρήτη για να τους στηρίξουν. Οι Κρήτες μαζί με τους Μανιάτες ανάγκασαν τους Τούρκους να υποχωρήσουν σε ένα φρούριο, όπου τους πολιόρκησαν. Ένας συνδυασμένος Οθωμανο-Βρετανικός στόλος κατάφερε να υποτάξει τους Κρητικούς, αλλά οι αδικοχαμένοι Μανιάτες επέλεξαν να επιστρέψουν στη Μάνη. Το 1866, μια νέα επανάσταση πυροδότησε στην Κρήτη και 2.000 Μανιάτες υπό τις διαταγές του Πετροπουλάκου πήγαν να βοηθήσουν τα ξαδέρφια τους. Ωστόσο, οι Κρητικοί ηττήθηκαν, και οι αήττητοι Μανιάτες επέστρεψαν ξανά στη Μάνη. Στις αρχές του 20ου αιώνα, η Ελλάδα ενεπλάκη στον Μακεδονικό Αγώνα, στις στρατιωτικές συγκρούσεις κατά της βουλγαρικής οργάνωσης που είναι γνωστή ως Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση και των τουρκικών δυνάμεων στην οθωμανοκρατούμενη Μακεδονία. Πολλοί εθελοντές από τη Μάνη πήραν μέρος στον πόλεμο όπως στρατιώτες από τις οικογένειες Δριτσάκου, Κουτσονικολάκου, Κωστέα, Γεωργοπαπαδάκου, Ηλιοπιερέα, Λουκάκου, Κυριακουλάκου και Καλαντζάκου. Οι Μανιάτες συμμετείχαν επίσης στη σειρά των πολέμων που ακολούθησαν συμπεριλαμβανομένων των Βαλκανικών Πολέμων, του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του Ελληνοτουρκικού πολέμου (1919-1922). Η συμμετοχή στρατευμάτων από τη Μάνη σε αυτούς τους πολέμους υπό τον Κωνσταντίνο Α΄ της Ελλάδας, δημιούργησε έντονα βασιλικά αισθήματα στους Μανιάτες. Γι΄ αυτό και οι περισσότεροι Μανιάτες έμειναν πιστοί στον Κωνσταντίνο κατά το Ελληνικό Εθνικό Διχασμό.Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι μανιάτικες ένοπλες δυνάμεις βοήθησαν σημαντικά τον Ελληνικό Στρατό να κερδίσει τη Μάχη της Ελλάδας. Ένας Μανιάτης, ο Συνταγματάρχης Κωνσταντίνος Δαβάκης, ήταν μεταξύ των αρχηγών των ενόπλων δυνάμεων. Ο Δαβάκης, επικεφαλής του αποσπάσματος της Πίνδου, νίκησε την επίλεκτη ιταλική ταξιαρχία SOF "Julia" στη Μάχη της Πίνδου (28 Οκτωβρίου - 13 Νοεμβρίου 1940), παρά το γεγονός ότι οι Ιταλοί είχαν πιο προηγμένο οπλισμό. Αργότερα, οι Μανιάτες κέρδισαν άλλη μια νίκη όταν το Βασιλικό Ναυτικό του Ηνωμένου Βασιλείου νίκησε το Βασιλικό Iταλικό Nαυτικό στη Ναυμαχία του Ταινάρου (27 Μαρτίου - 29 Μαρτίου 1941) στο Ακρωτήριο Ταίναρο. Ωστόσο, η Ναζιστική Γερμανία επιτέθηκε στην Ελλάδα για να στηρίξει τους Ιταλούς. Οι Έλληνες αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν και σύντομα η Μάνη αναβίωσε τον ξεχασμένο ρόλο της ως κέντρου προσφύγων. Τον Απρίλιο του 1941, οι Βρετανοί άρχισαν να εκκενώνουν τα στρατεύματά τους από το Πόρτο Κάγιο. Στα τέλη εκείνου του μήνα, η Μάνη και η υπόλοιπη Ελλάδα ήταν υπό ιταλική και γερμανική κατοχή.Κατά τη διάρκεια της κατοχής, η Μάνη έγινε προπύργιο των Ταγμάτων Ασφαλείας, λόγω του αντικομμουνιστικού αισθήματος των Μανιατών. Οι Γερμανοί και οι Ιταλοί έφυγαν από την Ελλάδα το 1944, αλλά μόλις έφυγαν άρχισε ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος. Οι στρατοί του ΚΚΕ, του ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ, πολέμησαν ενάντια στον Ελληνικό Στρατό και τους βασιλόφρονες. Η Μάνη δεν συνήλθε ποτέ και από τους δύο πολέμους και σύντομα πολλοί νέοι της Μάνης έφυγαν για την Αθήνα, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Αυστραλία.Σήμερα, η Μάνη χωρίζεται σε δύο περιφερειακές ενότητες: Λακωνίας και Μεσσηνίας. Η Μάνη έχει περίπου 18.000 κατοίκους, με σημαντικότερη και πολυπληθέστερη πόλη το Γύθειο. Η κύρια πηγή εσόδων της Μάνης είναι ο τουρισμός. Τα πιο γνωστά από τα τουριστικά αξιοθέατα είναι τα Σπήλαια Διρού, τα οποία είναι δύο σπήλαια που διαρρέουν υποθαλάσσια ποτάμια. Υπάρχουν ελάχιστες πληροφορίες για την οικονομία της Μάνης κατά τα πρώτα στάδια της Τουρκοκρατίας στην Ελλάδα, και όσα είναι γνωστά για την οικονομία του 17ου και 18ου αιώνα προέρχονται από ξένους παρατηρητές. Στην Έξω Μάνη, οι ελιές καλλιεργούνταν σε μεγάλους αριθμούς, αλλά μόλις τον 18ο αιώνα οι ελιές διαδόθηκαν ευρέως στη Μέσα Μάνη. Οι εξαγωγές από την Έξω Μάνη περιελάμβαναν επίσης πεύκο για κατάρτια καθώς και τερεβινθέλαιο, δέρματα καθώς και μαυριστικό και πρινοκόκι, μια βυσσινί βαφή. Τα βορειοδυτικά μέρη της Μέσα Μάνης ήταν πλούσια σε μουριές και μετάξι. Το μέλι είναι επίσης ανώτερης ποιότητας. Ένα άλλο σημαντικό μέρος της μανιάτικης οικονομίας ήταν η πειρατεία. Σήμερα οι κύριες βιομηχανίες στη Μάνη είναι η γεωργία και ο τουρισμός. Από τη Μάνη προέρχονται δύο χοροί: το Παλιό Μανιάτικο και το Σύγχρονο Μανιάτικο. Το Παλιό Μανιάτικο συναντάται μόνο στη Μάνη και περιγράφεται ως αρχαίος χορός. Το Σύγχρονο Μανιάτικο είναι η σύγχρονη εκδοχή του Παλιού Μανιάτικου χορού και περιλαμβάνει ορισμένες πτυχές του Καλαματιανού χορού σε αυτόν. Όπως το Παλιό Μανιάτικο, χορεύεται μόνο στη Μάνη. Μέρος της μανιάτικης κουλτούρας περιλάμβανε την πειρατεία. Οι Μανιάτες ήταν διάσημοι και τρομακτικοί πειρατές των οποίων τα πλοία κυριαρχούσαν στην ακτογραμμή της Μάνης. Οι Μανιάτες έγιναν πειρατές γιατί η Μάνη δεν ήταν πολύ εύφορη γη και οι Μανιάτες δεν είχαν πολλούς φυσικούς πόρους. Οι Μανιάτες θεωρούσαν την πειρατεία μια νόμιμη απάντηση στο γεγονός ότι η γη τους ήταν φτωχή και έγινε η κύρια πηγή εισοδήματός τους. Οι πειρατικές επιδρομές δεν σταμάτησαν οι ντόπιοι ιερείς της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, οι οποίοι μάλιστα ευλόγησαν τα πλοία πριν φύγουν και μερικές φορές τα συνόδευαν σε επιδρομές. Οι περισσότεροι Μανιάτες πειρατές κατάγονταν από τη Μέσα Μάνη. Τα κύρια θύματα των Μανιατών πειρατών ήταν οι Οθωμανοί, αλλά στο στόχαστρο μπήκαν και τα πλοία των ισχυρών ευρωπαϊκών εθνών. Υπάρχει μια ισχυρή ιστορία δεισιδαιμονίας και λαογραφίας στον πολιτισμό των Μανιατών. Οι πιο κοινές ιστορίες περιστρέφονται γύρω από μάγισσες, δαίμονες, βρικόλακες και φαντάσματα. Όταν ο Ερρίκος Χέρμπερτ, 3ος Κόμης του Κάρναρβον, περιόδευε τη Μάνη το 1839, βρήκε ένα φρέσκο αυγό στην άκρη του δρόμου και το πρόσφερε σε έναν Μανιάτη στρατιώτη που τον συνόδευσε, ο οποίος αρνήθηκε την προσφορά εξηγώντας ότι αν το είχε μαγέψει μια γριά μάγισσα θα έπρεπε να την παντρευτεί. Οι Μανιάτες νόμιζαν ότι ορισμένες περιοχές ήταν στοιχειωμένες από δαίμονες. Μια άλλη σημαντική πτυχή της μανάώτικης κουλτούρας ήταν οι βεντέτες, οι οποίες μάστιζαν συχνά τη Μάνη. Συνήθως, η απόφαση να ξεκινήσει μια βεντέτα παίρνονταν σε οικογενειακή συγκέντρωση. Ο κύριος στόχος μιας βεντέτας ήταν συνήθως να εξαφανίσει την άλλη οικογένεια. Οι οικογένειες που εμπλέκονταν κλείνονταν στους πύργους τους και όποτε τους δινόταν η ευκαιρία δολοφονούσαν μέλη της αντίπαλης οικογένειας. Οι υπόλοιπες οικογένειες του χωριού κλείνονταν κανονικά στους πύργους τους για να μην μπουν εμπόδιο στις μάχες.Οι βεντέτες μπορούσαν να συνεχιστούν για μήνες, μερικές φορές χρόνια, και συνήθως τελείωναν όταν μια οικογένεια εξοντωνόταν ή έφευγε από την πόλη. Σε ορισμένες περιπτώσεις (όπως η δολοφονία οφθαλμός αντί οφθαλμού ενός δολοφόνου) οι βεντέτες θα συνάπτονταν μετά τη δολοφονία των «ένοχων» ατόμων. Σε άλλες περιπτώσεις οι βεντέτες, ιδιαίτερα οι μακροχρόνιες, τερματίζονταν με ειρηνικούς όρους ή ανταλλαγή περιουσίας. Στην περίπτωση μακροχρόνιων βεντετών, οι οικογένειες συχνά συμφωνούσαν σε μια προσωρινή τρέβα («εκεχειρία») προκειμένου να επιτραπεί η συγκομιδή ή η παρακολούθηση θρησκευτικών τελετών. Όταν η τρέβα τελείωνε, η δολοφονία θα μπορούσε να ξαναρχίσει. Ακρογωνιαίος λίθος της κουλτούρας της βεντέτας των Μανιατών ήταν η συμφωνία ότι όλες οι βεντέτες σταματούν αμέσως σε μια καθολική τρέβα, κάθε φορά που η κοινότητα αντιμετώπιζε τουρκική απειλή. Η μεγαλύτερη από όλες τις τρέβες ανακοινώθηκε από την οικογένεια Μαυρομιχάλη, όταν κηρύχθηκε ο πόλεμος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία τον Μάρτιο του 1821, ξεκινώντας τον Ελληνικό Πόλεμο για την Ανεξαρτησία. Οι βεντέτες συνεχίστηκαν και μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας, παρόλο που η Αντιβασιλεία προσπάθησε να γκρεμίσει τους πύργους. Η κουλτούρα της βεντέτας των Μανιατών θεωρείται μια από τις πιο μοχθηρές και αδίστακτες από όλες τις κουλτούρες της μεσογειακής βεντέτας. Μια από τις τελευταίες μεγάλης κλίμακας βεντέτες που έχουν καταγραφεί απαιτούσε την Ελληνική Αστυνομία, 1.000 στρατιώτες του Ελληνικού Στρατού και 200 ναύτες του Ελληνικού Ναυτικού για να σταματήσει. Οι κάτοικοι της Μάνης ισχυρίζονται ότι είναι άμεσοι απόγονοι των αρχαίων Σπαρτιατών και θεωρούνται πιο «καθαρόαιμοι» Έλληνες. Σύμφωνα με την παράδοσή τους, μετά την κατάληψη της Λακωνίας από τους Ρωμαίους, πολλοί από τους Σπαρτιάτες πολίτες που ήταν πιστοί στους σπαρτιατικούς νόμους του Λυκούργου αποφάσισαν να πάνε στα σπαρτιατικά βουνά της Μάνης με τους υπόλοιπους Σπαρτιάτες αντί να βρεθούν σε αχαΐκή ή, αργότερα, ρωμαϊκή υπηρεσία. Ο Κυριάκος Κάσσης ισχυρίζεται ότι οι Μανιάτες σπάνια παντρεύονταν με μη Μανιάτες μέχρι τον 20ο αιώνα.Η Μάνη έγινε καταφύγιο κατά τον 4ο αιώνα όταν άρχισαν οι επιδρομές των Βαρβάρων στην Ευρώπη. Όταν οι Άβαροι και οι Σλάβοι εισέβαλαν στην Πελοπόννησο, πολλοί Έλληνες πρόσφυγες κατέφυγαν στη Μάνη αφού οι εισβολείς δεν μπορούσαν να διεισδύσουν στο ορεινό έδαφος. Σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο, οι Μανιάτες δεν κατακτήθηκαν από τους Σλάβους και κατάγονταν από τους αρχαίους Ρωμαίους. Ο Βρετανός ιστορικός Ντέιβιντ Χάουαρθ δηλώνει: «Οι μόνοι Έλληνες που είχαν αδιάσπαστη καταγωγή ήταν οι φυλές όπως οι Μανιάτες, που ήταν τόσο άγριες και ζούσαν τόσο μακριά στο βουνό, που οι εισβολείς τους άφησαν μόνους». Η εργασία «Γενετική των πληθυσμών της Πελοποννήσου και η θεωρία της εξαφάνισης των μεσαιωνικών πελοποννησιακών Ελλήνων» (2017), που δημοσιεύτηκε στο European Journal of Human Genetics, έδειξε ότι τα άτομα της Μάνης μοιράζονται κατά μέσο όρο το 0,25% του γονιδιώματός τους (ή 35-36 cM) πανομοιότυπα από καταγωγή, με το 95% των ζευγών ατόμων να μοιράζονται τουλάχιστον ένα τμήμα IBD (κατά καταγωγή). Οι Μανιάτες διαφέρουν από όλους τους άλλους Πελοποννήσιους σε ανάλυση PCA και ADMIXTURE διαφέρουν επίσης από τους ηπειρωτικούς, νησιωτικούς και μικρασιατικούς ελληνικούς πληθυσμούς που έχουν συγκριθεί με ανάλυση PCA, αλλά «εν μέρει» επικαλύπτονται με Σικελούς και Νοτιοϊταλούς. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί από το γεγονός ότι οι Μανιάτες (μαζί με τους Τσάκωνες) κληρονόμησαν τις χαμηλότερες ποσότητες αυτοσωμικής καταγωγής Σλάβων σε όλη την Πελοπόννησο, ιδιαίτερα από την Έσω Μάνη. Συγκεκριμένα, στην περίπτωση της Έσω Μάνης (22 δείγματα) ανέρχεται σε 0,7%-1,6%, ενώ στις περιπτώσεις των Μανιατών από το Δυτικό Ταΰγετο ή την Έξω Μάνη (24 δείγματα) σε 4,9%-8,6% και του Ανατολικού Ταΰγετου ή της Κάτω Μάνης (23 δείγματα) στο 5,7%-10,9% της κοινής καταγωγής με Σλάβους (Λευκορώσους, Ρώσους, Πολωνούς και Ουκρανούς) αντίστοιχα. Η σλαβική καταγωγή που κατέχουν οι δύο τελευταίοι είναι 5 έως 8 φορές μεγαλύτερη από αυτή της Έσω Μάνης, αλλά χαμηλότερη από την καταγωγή που μοιράζονται οι άλλοι Πελοποννήσιοι (148 δείγματα - εξαιρουμένων των Τσακώνων) με τους Σλάβους, που αν και χαμηλή, είναι ακόμα σχετικά υψηλότερη από Μανιάτες (και Τσάκωνες) στο 4,8%-14,4%. Παρόλο που οι Τσάκωνες, χωρισμένοι σε Νότιους (15 δείγματα) και Βόρειους (9 δείγματα) έχουν επίσης χαμηλά επίπεδα κοινής καταγωγής με τους Σλάβους σε 0,2%-0,9% και 3,9%-8,2% αντίστοιχα, παραμένουν ένας ξεχωριστός πληθυσμός και από τους δύο Μανιάτες και οι υπόλοιποι Πελοποννήσιοι, κάτι που αποδίδεται στην απομόνωση λόγω απόστασης και στην πιθανότητα η Τσακωνία στην αρχαιότητα να κατοικούνταν από δωρόφωνους Ίωνες (κατά τον Ηρόδοτο), ενώ η συντηρητική Μάνη από πραγματικούς Δωριείς. Γεώργιος Αντωνάκος, Αρχηγός της Ελληνικής Αεροπορίας υπό τον Βασιλιά. Στρατηγός πέντε αστέρων. Στυλιανός Αντωνάκος, γλύπτης, με έργα σε μεγάλες διεθνείς συλλογές, όπως το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, το Μουσείο Γουίτνεϊ και το Μουσείο Γκούγκενχαϊμ στη Νέα Υόρκη, η Εθνική Πινακοθήκη της Ουάσιγκτον και το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Αθήνα Παναγιώτης Δοξαράς, ζωγράφος, ιδρυτής της Επτανησιακής Σχολής Κωνσταντίνος Δαβάκης, Συνταγματάρχης Λιμπεράκης Γερακάρης, πρώτος Μπέης της Μάνης και ένας από τους πιο τρομακτικούς Μανιάτες πειρατές Ηλίας Κοτέας, ηθοποιός Κυριακούλης Μαυρομιχάλης, ήρωας της Ελληνικής Επανάστασης Στυλιανός Μαυρομιχάλης, δικηγόρος, πρόεδρος του Αρείου Πάγου και πρωθυπουργός (1963) Δημήτριος Μαυρομιχάλης, πολιτικός, υποστράτηγος και βοηθός του Βασιλιά Όθωνα της Ελλάδας Κυριακούλης Π. Μαυρομιχάλης, Πρωθυπουργός της Ελλάδας (1909–10). Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, αρχηγός και αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης, τελευταίος Μπέης της Μάνης, Αντιστράτηγος και Πρόεδρος του Εκτελεστικού (1823) Μιχαήλ Αναγνωστάκος, στρατιωτικός και αρχηγός του Μακεδονικού Αγώνα Γιώργος Τσιμπίδαρος-Φτέρης, ποιητής και δημοσιογράφος Τζαννής Τζαννετάκης, Αξιωματικός του Ναυτικού, βουλευτής, Πρωθυπουργός της Ελλάδας (1989) και Υπουργός Εξωτερικών Barrow, Bob (2000). Mani: A Guide to the Villages, Towers and Churches of the Mani Peninsular. Antonis Thomeas Services. ISBN 0-9537517-0-8. Cartledge, Paul· Spawforth, Antony (2002). Hellenistic and Roman Sparta: A Tale of Two Cities. London: Routledge. ISBN 0-415-26277-1. Eisner, Robert (1993). Travelers to an Antique Land: The History and Literature of Travel to Greece. University of Michigan Press. ISBN 0-472-08220-5. Fermor, Patrick Leigh (1984). Mani: Travels in the Southern Peloponnese. Penguin Books. ISBN 0-14-011511-0. Green, Peter (1990). Alexander to Actium: The Historical Evolution of the Hellenistic Age (Second έκδοση). Los Angeles: University of California Press. ISBN 0-500-01485-X. Greenhalgh, P. A. L.· Eliopoulos, Edward (1985). Deep into Mani: Journey to the Southern Tip of Greece. Faber and Faber. ISBN 0-571-13524-2. Hellander, Paul (2008). Greece. Lonely Planet. ISBN 978-1-74104-656-4. Howarth, David Armine (1976). The Greek Adventure: Lord Byron and Other Eccentrics in the War of Independence. Atheneum. ISBN 0-689-10653-X. Kassis, Kyriakos (1979). Mani's History. Αθήνα: Presoft. Nicholas, Nick (2006). «Negotiating a Greco-Corsican Identity». Journal of Modern Greek Studies 24: 91–133. doi:10.1353/mgs.2006.0009. Kazhdan, Alexander P. (1991). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8. Ρουμελιώτης, Γιάννης (2002). Herōides tēs Lakonias kai tēs Manēs holēs (1453–1944). Ekdoseis Adoulōtē Manē. ISBN 960-87030-1-8. Σαΐτας, Γιάννης (1990). Greek Traditional Architecture: Mani. Αθήνα: Melissa Publishing House. Smith, William (1873). Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology. Λονδίνο: John Murray. Trudgill, Peter (2003). «Modern Greek Dialects: A Preliminary Classification». Journal of Greek Linguistics 4: 45–63. doi:10.1075/jgl.4.04tru.