Αεροχείμαρρος

Στην Μετεωρολογία Αεροχείμαρρος (Jet stream) καλείται ένα ταχέως κινούμενο μακρόστενο σωληνωτό ρεύμα πολύ ισχυρών δυτικών ανέμων σε μεγάλα υψόμετρα. Παρατηρούνται στις ατμόσφαιρες αρκετών πλανητών, αλλά για ευνόητους λόγους το μετεωρολογικό ενδιαφέρον περιορίζεται στους αεροχειμάρρους της ατμόσφαιρας της Γης. Δημιουργούνται από συνδυασμό της ατμοσφαιρικής θέρμανσης (από την ηλιακή ακτινοβολία και σε ορισμένους άλλους πλανήτες και από την εσωτερική θερμότητα) και της περιστροφής του πλανήτη γύρω από τον άξονά του.

 Ειδικότερα στη Γη, οι αεροχείμαρροι παρατηρούνται στη σχετικά στενή ζώνη της τροπόπαυσης, η οποία είναι το διαχωριστικό όριο μεταξύ της τροπόσφαιρας και της στρατόσφαιρας. Οι ισχυρότεροι αεροχείμαρροι είναι οι πολικοί και παρουσιάζονται σε ύψος από 7.000 - 12.000 μέτρα (23.000 – 39.000 πόδια) από την επιφάνεια της θάλασσας. Οι υψηλότεροι και κάπως ασθενέστεροι αεροχείμαρροι είναι οι υποτροπικοί, συνήθως σε ύψος 10.000 - 16.000 μέτρα (33.000 – 52.000 πόδια) από την επιφάνεια της θάλασσας, αν και έχουν υπάρξει κρούσματα αεροχειμάρρων που αντιμετώπισαν οι ορειβάτες στις υψηλότερες κορυφές (άνω των 8.500 μέτρων) στα Ιμαλάια, όπως φαίνεται και σε πολλές φωτογραφήσεις τους. Συνηθέστερα, εκδηλώνονται πάνω από περιοχές μεσαίων γεωγραφικών πλατών και σε πολυπληθέστερο αριθμό στο Βόρειο ημισφαίριο παρά στο Νότιο, όπου κρίνονται περιορισμένοι. Οι αεροχείμαρροι ανακαλύφθηκαν στα τέλη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου από Γερμανούς πιλότους αναγνωριστικών αεροσκαφών πάνω από τη Μεσόγειο, καθώς και από Αμερικανούς πιλότους βομβαρδιστικών πάνω από την Ιαπωνία. Οι αεροχείμαρροι μοιάζουν με τεράστια ομοαξονικά σωληνωτά ποτάμια - ρεύματα αέρος με αυξανόμενη ταχύτητα της κεντρικότερης ροής. Το μήκος τους κυμαίνεται μεταξύ 1.000 και 3.000 μιλίων / 1.600 και 5.000 χιλιομέτρων, το πλάτος τους μεταξύ 100 και 300 μιλίων / 160 και 500 χιλιομέτρων, και το υψομετρικό πάχος τους μεταξύ 1 και 3 μιλίων / 1,6 και 5 χιλιομέτρων (απεικόνιση στη διπλανή φωτογραφία). Η κατακόρυφη μεταβολή της ταχύτητας είναι της τάξεως των 5 - 10 μέτρων το δευτερόλεπτο και ανά χιλιόμετρο, ενώ η οριζόντια πλευρική της τάξεως μόλις των 0,05 μέτρων ανά δευτερόλεπτο και ανά χιλιόμετρο. Η ταχύτητα των ανέμων εξαρτάται από το σημείο μέσα στον αεροχείμαρρο και την θερμοκρασία. Σχεδόν πάντα υπερβαίνει τα 92 χιλιόμετρα την ώρα (50 κόμβους), αν και στον πυρήνα των αεροχειμάρρων έχουν κατά καιρούς ανιχνευθεί ταχύτητες άνω των 400 χιλιομέτρων την ώρα (215 κόμβων), με την μέγιστη που έχει παρατηρηθεί να φτάνει τα 500 χλμ. την ώρα (300 κόμβοι), πάνω από την Ιαπωνία. Η κίνησή τους είναι περισσότερο μαιανδρική και για τον λόγο αυτό αποκαλούνται επίσης αερομαίανδροι. Η μεγαλύτερη σε συχνότητα εμφάνισης αεροχειμάρρων, ετησίως, παρατηρείται πάνω από τις ανατολικές περιοχές των ΗΠΑ και ειδικότερα την περίοδο του Χειμώνα και της Άνοιξης. Οι μετεωρολόγοι χρησιμοποιούν τη θέση των αεροχειμάρρων ως βοήθημα για την πρόγνωση του καιρού. Τα τελευταία χρόνια έχει δοθεί σημασία και στη μελέτη του ενδεχομένου να παίζουν κάποιο ρόλο στο σχηματισμό ορισμένων σιφώνων, ιδιαίτερα των πλέον ισχυρών και καταστροφικών. Εικάζεται ότι τα ισχυρά ανοδικά ρεύματα που παρατηρούνται σε βαριές καταιγίδες, αν τυχόν φτάσουν σε μεγάλα ύψη, μπορεί να «πιαστούν» από αεροχειμάρρους και να αρχίσουν να περιστρέφονται βιαίως. Ενδεχομένως έτσι να δημιουργείται μια τεράστια περιστρεφόμενη στήλη, η οποία αν τελικώς στραφεί προς το έδαφος καταγράφεται ως σίφωνας. Η κύρια εμπορική σημασία των αεροχειμάρρων είναι στα αεροπορικά ταξίδια, καθώς ο χρόνος πτήσης μπορεί να επηρεαστεί δραματικά, αναλόγως με το αν το αεροπλάνο πετάει μέσα σε έναν αεροχείμαρρο ακολουθώντας την ίδια κατεύθυνση με αυτόν ή πετάει ενάντια σε αυτόν. Οι αναταράξεις αέρα, ένας δυνητικός κίνδυνος για τα αεροσκάφη, συχνά βρίσκονται κοντά σε αεροχειμάρρους. Ένα μελλοντικό όφελος των αεροχειμάρρων θα είναι σίγουρα είναι η παραγωγή καθαρής ενέργειας. Ήδη από τη δεκαετία του 1970 έχουν παρουσιαστεί σχέδια για να γίνει δυνατό να τοποθετηθούν τεράστιες αερομεταφερόμενες ανεμογεννήτριες στα ύψη που παρατηρούνται, ώστε να επιτευχθεί εκμετάλλευση της τεράστιας αιολικής ενέργειας που περιέχουν. Ωστόσο, με τα τεχνολογικά δεδομένα της εποχής μας, δεν φαίνεται προς το παρόν εφικτό κάτι τέτοιο. Τροπόσφαιρα Τροπόπαυση Στρατόσφαιρα Άνεμος Σίφωνας CRWS Jet stream analyses Αρχειοθετήθηκε 2018-10-08 στο Wayback Machine.