Ιερά Μητρόπολις Ζιχνών και Νευροκοπίου

Η Ιερά Μητρόπολη Ζιχνών και Νευροκοπίου είναι μια από τις Μητροπόλεις των λεγομένων «Νέων Χωρών». Έδρα της είναι η κωμόπολη Νέα Ζίχνη Σερρών και περιλαμβάνει τα ανατολικά τμήματα του Νομού Σερρών (Νέα Ζίχνη, Αμφίπολη, Ροδολίβος και Αλιστράτη) και τα βορειοδυτικά τμήματα του Νομού Δράμας (Νευροκόπι και Προσοτσάνη).

 Η ιστορία της μητροπόλεως ξεκινά με το κήρυγμα του Αποστόλου Παύλου στην Αμφίπολη, κατά τη δεύτερη αποστολική περιοδεία του (49-52 μ.Χ). Επί βυζαντίου υπήρχε η επισκοπή Νικοπόλεως (Νευροκοπίου) και η επισκοπή Ζιλιάχοβας (Ζιχνών) (ίδρυση τον 9ο αι.). Το 1329 μ.Χ. η επισκοπή Ζιχνών προβιβάζεται σε Μητρόπολη, με την παρέμβαση του Αυτοκράτορα Ανδρόνικου Γ' Παλαιολόγου, γεγονός που επιβεβαιώνει την κοινωνική και οικονομική ακμή της πόλης. Η ένωση και ο διαχωρισμός των επισκοπών Νευροκοπίου και Ζιχνών επιβαλλόταν κατά καιρούς για εθνικούς και γεωγραφικούς λόγους. Τον 13ο αι. ο αυτοκράτορας άγιος Ιωάννης Δούκας Βατάτζης ελευθερώνει τις περιοχές της Δράμας, των Σερρών και της ευρύτερης Μακεδονίας από τους Βούλγαρους. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Παχώμιος Α΄, προ της εκλογής του στις αρχές του 16ου αιώνα, χρημάτισε Μητροπολίτης Ζιχνών. Τον Ιούλιο του 1655, με απόφαση του Πατριάρχη Ιωαννίκιου Β΄, η Μητρόπολη Ζιχνών ενώνεται με τη Μητρόπολη Νευροκοπίου, ενώ τον Δεκέμβριο του 1663 επί Πατριάρχου Διονυσίου Γ΄ η Μητρόπολη προσαρτάται στη Μητρόπολη Δράμας - Φιλίππων με την ονομασία Μητρόπολη Δράμας - Φιλίπ­πων - Ζιχνών. Το 1870 ιδρύθηκε η Βουλγαρική Εξαρχία και μια μακρά περίοδος εθνικών ανταγωνισμών λαμβάνει χώρα και στο Κάτω Νευροκόπι. Το 1882 ξεκίνησε η προσπάθεια της ελληνικής πλευράς να αμυνθεί στις βουλγαρικές αξιώσεις με τη βοήθεια της Mητρόπολης. Οι εξαρχικοί του Κάτω Νευροκοπίου διεκδίκησαν τον ναό του Αγίου Δημητρίου. Το 1899 οι εξαρχικοί προκάλεσαν επεισόδια για τον έλεγχο του ναού και η Οθωμανική διοίκηση αποφάσισε να αναστείλει τη λειτουργία του. Το Πάσχα του 1901 η Οθωμανική διοίκηση επέτρεψε την επαναλειτουργία του ναού με τη συμφωνία της εναλλάξ λειτουργίας σε ελληνικά και βουλγαρικά, αλλά το Πάσχα του 1902 λόγω της συνέχισης των επεισοδίων, ο ναός ξανάκλεισε. Την επόμενη χρονιά, Βούλγαροι κομιτατζήδες ανέλαβαν ένοπλη δράση στην περιοχή προκειμένου να τρομοκρατήσουν τους ελληνικούς πληθυσμούς. Τότε δολοφονήθηκε και ο δάσκαλος Θωμάς Παπαγεωργίου. Από το 1902 ως το 1910 διετέλεσε Μητροπολίτης Δράμας, Φιλίππων και Ζιχνών ο άγιος Χρυσόστομος (μετέπειτα Μητροπολίτης Σμύρνης και Ιερομάρτυρας της Μικρασιατικής Καταστροφής), συντελώντας τα μέγιστα στην πνευματική καλλιέργεια του ποιμνίου με ανέγερση σχολείων και ναών. Ταυτόχρονα επέδειξε σημαντική δράση κατά τον Μακεδονικό Αγώνα για τη διατήρηση της Ορθόδοξης ταυτότητας του πληθυσμού. Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και η Μητρόπολη Νευροκοπίου κατά τον Μακεδονικό Αγώνα.Τον Οκτώβριο του 1903 με πρωτοβουλία του μητροπολίτη Δράμας, ο ναός του Αγίου Δημητρίου λειτούργησε ξανά, ενόψει της γιορτής του ομώνυμου Αγίου με συμμετοχή πατριαρχικών και εξαρχικών. Ανήμερα του Αγίου Δημητρίου όμως, ένοπλη ομάδα 30 κομιτατζήδων επιτέθηκαν στον ναό και συνέλαβαν τους Έλληνες εκκλησιαστικούς επιτρόπους Ιωάννη Ζαφειρίου, Νικόλαο Γερμανό, τον γιο του Γεώργιο Γερμανό και τον δάσκαλο Κωνσταντίνο Χρηστίδη, τους οποίους εκτέλεσαν. Την παραμονή των Χριστουγέννων του 1906, σώμα 300 κομιτατζήδων περικύκλωσαν το Κάτω Νευροκόπι και μετά από τρίωρη επίθεση δολοφόνησαν τους Έλληνες προύχοντες. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και την ανταλλαγή πληθυσμών, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη οι οποίοι μετέφεραν ιερά κειμήλια μεταξύ των οποίων η ιερά εικόνα της Παναγίας της Πέτρας, προερχόμενη από την Πέτρα της Ανατολικής Θράκης (σημ. Kayalı, επαρχία Kırklareli της Τουρκίας), η οποία φυλάσσεται στον Ναό της Παναγίας στην Νέα Πέτρα. Το 1924 ανασυστήθηκε η Μητρόπολη Ζιχνών από τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ζ', με επίσκοπο τον πρόσφυγα Μητροπολίτη Περγάμου Αλέξανδρο Δηλανά. Το 1958 επανενώθηκε η Μητρόπολη Ζιχνών με τη Μητρόπολη Νευροκοπίου. Αποστόλου Παύλου Ιδρυτού της εν Αμφιπόλει Εκκλησίας (29 Ιουνίου). Αγίου Χρυσοστόμου, Μητροπολίτου Δράμας, Φιλίππων & Ζιχνών και μετέπειτα Σμύρνης, του Ιερομάρτυρος ,ο οποίος διετέλεσε Μητροπολίτης Δράμας, Φιλίππων και Ζιχνών κατά τα έτη 1902 έως 1910 (η μνήμη του τιμάται την Κυριακή προ της Υψώσεως - Σεπτέμβριος). Μαρτύρησε ως Μητροπολίτης Σμύρνης το 1922. Αγίου Ιωάννου επισκόπου Ζιχνών (12 Δεκεμβρίου). Οσίου Θεοφίλου Μυροβλύτου του εκ Ζιχνών (8 Ιουλίου) . Αγίου Ιερομάρτυρος Μωκίου του εν Αμφιπόλει Πρεσβυτέρου (11 Μαΐου). Αγίας Μάρτυρος Θεσσαλονίκης μετά των συναθλητών αυτής Αγίων Αύκτου και Ταυρίωνος των εν Αμφιπόλει (7 Νοεμβρίου). Αγίου αυτοκράτορα Ιωάννη Δούκα Βατάτζη του ελεήμονος, ελευθερωτή των περιοχών της Δράμας, των Σερρών και της ευρύτερης Μακεδονίας κατά τον 13ο αι. (η μνήμη του τιμάται στις 4 Νοεμβρίου) Η μνήμη των Νέων μαρτύρων της Βουλγαρικής Κατοχής: ιερέως Γεωργίου Γρηγοριάδη, εφημερίου κοινότητας Λευκοθέας. Οι Βούλγαροι τον συνέλαβαν τον Σεπτέμβριο του 1941 και στον δρόμο για τη Αλιστράτη τον εκτέλεσαν μαζί με άλλους πατριώτες. ιερέως Ελευθερίου Ιωσηφίδη. Συνελήφθη τον Σεπτέμβριο του 1941 στο χωριό Καλό Αγρό Δράμας από τους Βουλγάρους και βασανίστηκε μέχρι θανάτου. ιερέως Σάββα Προδρόμου, εφημερίου στον Βαθύτοπο Νευροκοπίου. Ήταν ενεργό μέλος αντιστασιακών ομάδων, συνελήφθη και εκτελέστηκε από Βουλγάρους τον Σεπτέμβριο του 1944. ιερέως Παντελεήμονος Σαρασίδη, εφημερίου κοινότητας Νέας Φυλής. Σκοτώθηκε σε μάχη με τους Βουλγάρους τον Ιούλιο του 1944. ιερέως Χρυσοστόμου Τοπάση, αρχιμανδρίτη και μοναχού στη Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης καταγόμενου εκ Νέας Ζίχνης. Συνελήφθη τον Σεπτέμβριο του 1942 από Βουλγάρους, οι οποίοι τον έστειλαν ως όμηρο στη Βουλγαρία. Πέθανε λόγω κακουχιών δύο χρόνια αργότερα τον Μάρτιο του 1944. υιού του ιερέως Παναγιώτη Θεοδωρίδη. Ο γιός του ιερέως συνελήφθη από τους Βουλγάρους, οι οποίοι, αφού τον ξυλοκόπησαν βάναυσα, για να αποκαλύψει κρυμμένα όπλα, του έσπασαν τα χέρια, τον τραυμάτισαν στο κεφάλι, του έβγαλαν τα μάτια και τέλος τον σκότωσαν. ιερέως Αθανασίου Σοφούδη, εφημερίου Ναού Αγίας Παρασκευής Πρώτης. Γεννήθηκε το 1870 στην Πρώτη και ανέπτυξε σημαντική εκκλησιαστική και εθνική δράση κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913) και τον Α´ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά τη διάρκεια του οποίου συνελήφθη ως όμηρος από τους Βουλγάρους. Ως συνέπεια των βασανιστηρίων, των κακουχιών και των απειλών πέθανε στις 25 Αυγούστου 1944, σε ηλικία 68 ετών.Συνολικά, δεκάδες Έλληνες διδάσκαλοι, κληρικοί και πολίτες, υπέστησαν βασανιστήρια, φυλακίσεις και εξορίες στη Βουλγαρία, ξυλοδαρμούς και ποικίλες μορφές βίας και εκφοβισμών κατά τις τρείς βουλγαρικές Κατοχές της Ανατολικής Μακεδονίας: Α' Βουλγαρική Κατοχή (Οκτώβριος 1912-Ιούνιος 1913), Β' Βουλγαρική Κατοχή (1916-1918) και Γ' Βουλγαρική Κατοχή (1941-1944). Ανάμεσα στα μνημεία της παλαιοχριστιανικής περιόδου στην Αμφίπολη, του 5ου και 6ου αιώνα μ.Χ., συμπεριλαμβάνονται μεταξύ άλλων τέσσερις παλαιοχριστιανικές βασιλικές που ανασκάφησαν μέσα σε περιτειχισμένη έκταση και κοσμούνται με εξαίρετα αρχιτεκτονικά γλυπτά και ψηφιδωτά δάπεδα όπως και ένας περίκεντρος ναός: Α΄ Παλαιοχριστιανική Βασιλική: Τρίκλιτη διώροφη δρομική βασιλική με νάρθηκα, εξωνάρθηκα και αίθριο κτισμένη πάνω σε ρωμαϊκό λουτρό. Χρονολογείται στα μέσα του 6 αιώνα μ.Χ. Στο Ιερό, μπροστά από το σύνθρονο της αψίδας στήθηκαν τμήματα τεσσάρων κιόνων πρασινωπού μαρμάρου που στήριζαν το κιβώριο. Β΄ Παλαιοχριστιανική Βασιλική: Τρίκλιτη δρομική βασιλική με νάρθηκα και αίθριο. Στην ανατολή καταλήγει σε αψίδα με σύνθρονο. Το δάπεδο του κεντρικού κλίτους καλυπτόταν από μαρμάρινες πλάκες ενώ τα πλάγια κλίτη από ψηφιδωτό. Στη βόρεια πλευρά του αιθρίου υπάρχουν τέσσερις βοηθητικοί χώροι. Γ΄ Παλαιοχριστιανική Βασιλική: Τρίκλιτη δρομική βασιλική με μεγάλη αψίδα στα ανατολικά. Στα δυτικά αναπτύσσεται ισοπλατής νάρθηκας και στα νότια εκτείνεται μεγάλο αίθριο με στοές στη δυτική, νότια και βόρεια πλευρά. Χρονολογείται στο 2ο μισό του 5 αιώνα μ.Χ. Ψηφιδωτά δάπεδα καλύπτουν το ναό, το νάρθηκα, τη δυτική και τμήμα της νότιας στοάς του αιθρίου και το δωμάτιο στα νοτιοδυτικά του αιθρίου. Είναι συνδυαμός γεωμετρικών με ζωικά μοτίβα. Δ΄ Παλαιοχριστιανική Βασιλική: Τρίκλιτη δρομική βασιλική με νάρθηκα και τετράστωο αίθριο. Το κεντρικό κλίτος και ο νάρθηκας έφεραν μαρμάρινο δάπεδο. Τα πλάγια κλίτη είχαν πήλινες πλάκες. Μπροστά από την κυκλική αψίδα διατηρείται ο στυλοβάτης του τέμπλου. Οι κίονες στέφονταν με σύνθετα ιωνικά κιονόκρανα με χαρακτό σταυρό πλαισιωμένο από τρίλοβο φυτικό σχέδιο. Χρονολογείται στο 2ο μισό του 5 αιώνα μ.Χ. περίκεντρος ναός, από τους λίγους περίκεντρους ναούς αυτής της περιόδου στον ελλαδικό χώρο. Στον περίκεντρο αυτόν ναό (ροτόντα), εσωτερικά μια διώροφη κιονοστοιχία διαμορφώνει εξάγωνο ενώ ο εξωτερικός τοίχος έχει μορφή δακτυλίου και έτσι διαμορφώνεται ένας περιφερειακός διάδρομος. Στα ανατολικά ο ναός κατέληγε σε μεγάλη κόγχη με πεντάπλευρη εξωτερική πλευρά. Δυτικά του ναού υπάρχει αίθριο που περιβάλλεται από τέσσερις στοές με δίτονες κιονοστοιχίες. Χρονολογείται τον 6ο αιώνα μ.Χ. Ανδρώες Αγίας Τριάδος Τούμπας Σερρών (έτος ιδρύσεως 1884)Γυναικείες Αγίας Κυριακής Αλιστράτης Σερρών (έτος ιδρύσεως 1857) Αγίας Παρασκευής Δομίρου Σερρών (έτος ιδρύσεως 1874) Αγίου Μηνά Περιχώρας Δράμας Αναλήψεως Χριστού Πρώτης ΣερρώνΔιαλυμένες Αγίας Μαρίνης Καλής Βρύσης Δράμας Αγίου Δημητρίου Πανοράματος Δράμας (το καθολικό κτίστηκε το 1865) Αγίου Αχιλλείου Αναστασιάς Σερρών Γεδεών, Μανουήλ (1885). Πατριαρχικοί Πίνακες: Ειδήσεις ιστορικαί βιογραφικαί περί των Πατριαρχών Κωνσταντινουπόλεως: από Ανδρέου του Πρωτοκλήτου μέχρις Ιωακείμ Γ' του από Θεσσαλονίκης, 36-1884. Κωνσταντινούπολη: Lorenz & Keil.