Φερδινάνδος Αβενάριος

Ο Φερδινάνδος Ερνέστος Αλβέρτος Αβενάριος (Ferdinand Ernst Albert Avenarius, 20 Δεκεμβρίου 1856 – 22 Σεπτεμβρίου 1923) ήταν Γερμανός λυρικός ποιητής, κριτικός-αισθητικός της τέχνης και εκδότης. Με τις τελευταίες ιδιότητες υπήρξε από τους κορυφαίους εκπροσώπους του κινήματος πολιτιστικής μεταρρυθμίσεως της εποχής του.

 Ο Αβενάριος γεννήθηκε στο Βερολίνο. Ο πατέρας του, Εδουάρδος Αβενάριος, ήταν εκδότης από τη Λειψία, ενώ η μητέρα του, η Καικιλία το γένος Γκέυερ (Geyer), ήταν κόρη του ηθοποιού και ζωγράφου Λούντβιχ Γκέυερ. Ο Εδουάρδος Αβενάριος αντιπροσώπευε την εταιρεία του στο Παρίσι, όπου ήταν αχώριστοι φίλοι με τους Χάινριχ Χάινε και Ρίχαρντ Βάγκνερ, τόσο που ο δεύτερος έγινε εξ αγχιστείας θείος του Φερδινάνδου μετά τον γάμο του πατέρα του. Υπάρχουν μάλιστα εικασίες ότι ο Λούντβιχ Γκέυερ δεν ήταν απλώς ο πατριός, αλλά και ο βιολογικός πατέρας του Βάγκνερ. Μεγαλύτερος αδελφός του Φερδινάνδου ήταν ο σημαντικός φιλόσοφος Ριχάρδος Αβενάριος. Ο Φερδινάνδος πήγε σχολείο στο Βερολίνο και στη Δρέσδη, και κατόπιν σπούδασε ιατρική, φυσικές επιστήμες, φιλοσοφία, ιστορία της τέχνης και ιστορία της λογοτεχνίας στη Λειψία και τη Ζυρίχη. Ο Φερδινάνδος Αβενάριος επέστρεψε στη Δρέσδη το 1882 και εκεί ίδρυσε το 1887 και διεύθυνε το περιοδικό Der Kunstwart, που έγινε ο κυριότερος δίαυλος δημοσιεύσεως των ιδεών του γερμανικού κινήματος για την πολιτιστική μεταρρύθμιση. Σταθερές ιδέες του κινήματος αυτού ήταν η εκπαίδευση στην αισθητική και η καλλιέργεια της αγάπης για τον πολιτισμό και τη φύση. Ο Φερδινάνδος νυμφεύθηκε την Έλζε Ντεν (Else Doehn), κόρη του δρα. Ρούντολφ Ντεν, συγγραφέα και εθελοντή στο πλευρό των Βορείων στον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο. Από το 1895 το ζεύγος ζούσε στο Μπλάζεβιτς της Δρέσδης μαζί με τον γιο της Έλζε από τον πρώτο της γάμο, μετέπειτα συγγραφέα και δημοσιογράφο Βόλφγκανγκ Σούμαν (Wolfgang Schumann, 1887-1964). Το 1902 ο Αβενάριος ίδρυσε μαζί με τον ιστορικό της τέχνης Πάουλ Σούμαν την ένωση «Dürerbund», που πήρε το όνομά της από τον Άλμπρεχτ Ντύρερ και κατέστη η επικρατέστερη οργάνωση πολιτισμού στη Γερμανική Αυτοκρατορία, αλλά και στην Αυστρία και την Ελβετία. Ο Αβενάριος ήταν μέλος της Deutscher Werkbund και ανήκε στο διευθυντήριο του γερμανικού κινήματος κηπουπόλεων. Από το 1903 ο Αβενάριος παραθέριζε στο γερμανικό νησί Ζυλτ, το οποίο έκανε γνωστό ως τόπο διακοπών. Το εκεί χωριό Κάμπεν τον ανεκήρυξε ως τον πρώτο στην ιστορία επίτιμο δημότη του και ο Φερδινάνδος Αβενάριος πέθανε εκεί σε ηλικία 66 ετών. Επίσης, το ονομαστό Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης τον είχε ανακηρύξει επίτιμο διδάκτορα. Το ποιητικό έργο του Αβενάριου απηχεί τις απόψεις του περί τέχνης, καθιστάμενο με την πάροδο των ετών όλο και πιο αφαιρετικό. Ξεχωρίζουν οι ποιητικές συλλογές του Lebe! Eine Dichtung (= «Ζήσε! / ένα ποίημα», Λειψία 1893) και Stimmen und Bilder / Neue Gedichte (= «Φωνές και πίνακες / νέα ποιήματα», 1898). Ωστόσο ο Αβενάριος έγινε και έμεινε περισσότερο γνωστός ως κριτικός-αισθητικός της τέχνης και εκδότης. Το 1902 εξέδωσε μια πολύ επιτυχημένη ανθολογία γερμανικής ποιήσεως, τη Hausbuch Deutscher Lyrik. Επίσης υπεστήριζε νέους συγγραφείς, όπως τον Χέρμαν Χόφκερ (Hermann Häfker, 1873-1939), αλλά και ζωγράφους. Πολεμούσε όμως με πάθος όλες τις εκφάνσεις «χαμηλού γούστου» ή «μικράς αξίας», όπως θεωρούσε π.χ. το έργο του Καρλ Μάυ. Το ομώνυμο λήμμα στην Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Larousse-Britannica, έκδ. 2006, τόμος 1, σελ. 91 Το λήμμα «Avenarius, Ferdinand Ernst Albert» από τον Paul Fechter στο Neue Deutsche Biographie, τόμ. 1, σσ. 466-467 (στη γερμανική γλώσσα) Ο Φ. Αβενάριος στο Stadtwiki Dresden (στη γερμανική) Ο Φ. Αβενάριος στον κατάλογο της Γερμανικής Eθνικής Bιβλιοθήκης Ο Φ. Αβενάριος στην Open Library