Λουαζέ Λιεντέ

Ο Λουαζέ Λιεντέ (γαλλικά: Loyset Liédet ή Loyset Lyédet, 142 - μετά το 1479 ή μετά το 1484) ήταν Γάλλος εικονογράφος και μικρογράφος, ο οποίος δραστηριοποιήθηκε κατά κύριο λόγο στη Φλάνδρα, όπου έζησε και το μεγαλύτερο μέρος του βίου του, κατά το χρονικό διάστημα 1454 - 1483. Ήταν πολύ συνδεδεμένος με την Αυλή των Δουκών της Βουργουνδίας και εργάστηκε, κατά κύριο λόγο, για τον Φίλιππο Γ΄ δούκα της Βουργουνδίας και τον Κάρολο τον Τολμηρό.

 Ο Λιεντέ γεννήθηκε περί το 1420 στο Εντέν (Hesdin) του σημερινού Πα-ντε-Καλαί (τότε ανήκε στην Κομητεία του Αρτουά). Η παλαιότερη αναφορά του Λιεντέ χρονολογείται από το 1460. Εκείνη την εποχή αναφέρεται ότι πληρώθηκε για τη διακόσμηση ενός χειρογράφου, σε δύο τόμους, Histoires romaines του ιστοριογράφου και συμπατριώτη του Ζαν Μανσέλ (Jean Mansel) για τον Δούκα της Βουργουνδίας Φίλιππο τον Καλό, ένα έργο που ξεκίνησε το 1454 και επεκτάθηκε και μετά την ημερομηνία συγγραφής του βιβλίου. Την εργασία αυτή δεν την εκτελεί μόνος, αλλά και με τη συνεργασία άλλων καλλιτεχνών, ανάμεσά τους και του εικονογράφου που αναφέρεται με το συμβατικό όνομα "Δάσκαλος του Ραμπούρ" (Maître de Rambures). Συνεπώς είναι αναγνωρισμένος καλλιτέχνης και εγκατεστημένος στο Εντέν και πιθανότατα ο Ζαν Μανσέλ είναι αυτός που τον σύστησε στον Δούκα Φίλιππο.Το 1468 ο Λιεντέ μετακομίζει στη Μπρυζ, όπου γίνεται μέλος της συντεχνίας των ασχολουμένων με τα βιβλία, τη συντεχνίας του Αγίου Ιωάννη του Ευαγγελιστή. Το ίδιο έτος αναφέρεται και ως μόνιμος κάτοικος της πόλης στα αρχεία των κομήτων - υποτελών των δουκών της Βουργουνδίας, για τους οποίους δημιουργεί πολυάριθμα έργα. Τα αρχεία αναφέρουν ότι εικονογράφησε το χειρόγραφο του άσματος του Ρενώ του Μοντωμπάν (Renaud de Montauban) και μια Βίβλο, που σήμερα έχει χαθεί. Εικονογραφεί, επίσης, κατά παραγγελία του Καρόλου του Τολμηρού, πολλά έργα που είχαν μείνει ημιτελή μετά τον θάνατο του πατέρα του Φιλίππου, όπως τους δύο τόμους της ιστορίας του Καρόλου Μαρτέλου, έργο στο οποίο βάζει και την υπογραφή του σε έναν από τους τοίχους που απεικονίζονται εκεί (φύλλο 7 Ms.9). Εργάζεται, επίσης, για μεγάλους χορηγούς που ανήκουν στον άμεσο κύκλο των Δουκών, όπως ο Λουίς ντε Χρούουτχουσε (Louis de Gruuthuse) για λογαριασμό του οποίου εικονογράφησε το χειρόγραφο του "Χρονικού του Φρουασάρ" (Chroniques de Froissart).Για τελευταία φορά εμφανίζεται στα αρχεία της Συντεχνίας στη Μπρυζ το 1478. Αυτός είναι και ο λόγος που από ορισμένους θεωρείται ότι εκείνο το έτος απεβίωσε. Πρόσφατα, όμως, ανακαλύφθηκε στα αρχεία της Λιλ αναφορά σε αυτόν και στον αδελφό του Υσσόν (Husson) το 1483. Οι πρώτες μικρογραφίες του Λιεντέ, που δημιουργήθηκαν στο Εντέν κατά τη δεκαετία του 1450, φέρουν τη σφραγίδα της ισχυρής επιρροής του Σιμόν Μαρμιόν. Οι μορφές του έχουν στρογγυλευμένες κεφαλές και είναι ανέκφραστες. Αντίθετα, οι χρωματισμοί του είναι ζωηροί, χαρακτηρίζονται από πολυπρόσωπα τοπία και "κυριαρχούν" χάρη στον πολύ ψηλά τοποθετημένο ορίζοντα. Το ύφος του, ωστόσο, εξελίσσεται κατά τη δεκαετία του 1460: Οι παραγγελίες από τους δούκες αυξάνονται και αυτό απαιτεί ένα περισσότερο ζωντανό ύφος, που θα επιτρέψει την ταχύτερη δημιουργία των μικρογραφιών του. Οι μορφές είναι πιο λεπτές, αλλά τα χαρακτηριστικά των προσώπων, ανδρών και γυναικών, είναι περισσότερο τυποποιημένα και παραμένουν ανέκφραστα. Οι συνθέσεις είναι επίσης επαναλαμβανόμενες και αρχίζουν πλέον να αποτελούν "σήμα κατατεθέν" του εργαστηρίου του. Υπάρχει, επίσης, σημαντική ποικιλία στην ποιότητα εκτέλεσης των μικρογραφιών, γεγονός που υποδεικνύει ότι στο εργαστήριο υπήρχαν και άλλα πρόσωπα που τις εκτελούσαν, αλλά δεν υπάρχει κανένα τεκμήριο που να αποδεικνύει αυτή την υπόθεση. Ο Λιεντέ φαίνεται πως είχε ειδικευτεί στην εικονογράφηση χειρογράφων με λαϊκά (μη θρησκευτικά) θέματα και δεν εικονογράφησε παρά ελάχιστα θρησκευτικής φύσεως χειρόγραφα. Η ποσότητα της παραγωγής του, κυρίως για λογαριασμό των Δουκών της Βουργουνδίας, είναι αξιοπρόσεκτη. Histoires romaines του Ζαν Μανσέλ για τον Φίλιππο τον Καλό, 31 μικρογραφίες στο διάστημα 1454-1460, "Bibliothèque de l'Arsenal", Ms.5087-5088 Βίος του Ιησού Χριστού του Ludolphe le Chartreux, μεταφρασμένο από τον Ζαν Ωμπέρ (Jean Aubert) για τον Φίλιππο τον Καλό, 16 μικρογραφίες, περί το 1461, Βασιλική Βιβλιοθήκη του Βελγίου, Ms.IV 106 Arbre des batailles d'Honoré Bovet, 2 μικρογραφίες, πριν το 1467, για τον Φίλιππο τον Καλό, Βασιλική Βιβλιοθήκη του Βελγίου, Ms.9079 Χρονικό του Αινώ (Chroniques de Hainaut), συμμετοχή του στον τόμο 3, Βασιλική Βιβλιοθήκη του Βελγίου, Ms.9243 Songe du viel pelerin, Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, Fr.9200-9201 Renaut de Montauban, χειρόγραφο σε 5 τόμους, 243 μικρογραφίες που υλοποίησε στο εργαστήριό του κατά την περίοδο 1467-1469 για λογαριασμό του Καρόλου του Τολμηρού, Arsenal 5072-5075 και Βιβλιοθήκη του κρατιδίου της Βαυαρίας, ms.Gall.7 Ιστορία του Καρόλου Μαρτέλου, για λογαριασμό του Καρόλου του Τολμηρού, τόμοι 3 και 4 εικονογράφηση του καλλιτέχνη και του εργαστηρίου του, περί το 1467-1472, Βασιλική Βιβλιοθήκη του Βελγίου, Ms.8 και 9 (Ορισμένα σκόρπια φύλλα βρίσκονται στο Μουσείο του Λούβρου (MI1095) και στο Μουσείο Γκέτι (Ms.Ludwig XIII 6) Ιστορία του Ολιβιέ της Καστίλης, εικονογράφηση μετά το 1472 για λογαριασμό του Καρόλου του Τολμηρού, Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, Fr.12574 Ιστορία του Girart de Nevers, για λογαριασμό του Καρόλου του Τολμηρού, Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, Fr.24378 Vengeance de Nostre Seigneur Jhesus Crist, για λογαριασμό του Καρόλου του Τολμηρού, Chatsworth House, Ms.7310 Βιβλίο πεπραγμένων και επιτευγμάτων του Αλεξάνδρου, για λογαριασμό του Καρόλου του Τολμηρού, Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, Fr.22547 Σύντομο χρονικό της Γαλλίας, για λογαριασμό του Καρόλου του Τολμηρού, Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, Fr.6463 Romuléon, για λογαριασμό του Καρόλου του Τολμηρού, Λαουρεντιανή Βιβλιοθήκη, Med. Pal.156 Συλλογή ιστοριών της ΤρουάRecueil des histoires troyennes, Βασιλική Βιβλιοθήκη του Βελγίου, Ms.9261 Χρονικό της Πίζας, Βασιλική Βιβλιοθήκη του Βελγίου, Ms. 9029 Βίος του Αγίου Υμπέρ, Βασιλική Βιβλιοθήκη, Χάγη, 76F10 Ιστορία της Ωραίας Ελένης, Βασιλική Βιβλιοθήκη του Βελγίου, Ms.9967 Διάλογοι του Αγίου Γρηγορίου, για λογαριασμό του Λουίς ντε Χρούουτχουσε, 8 μικρογραφίες, περί το 1470-1480, Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, Fr.911 Somme rurale, για λογαριασμό του Λουίς ντε Χρούουτχουσε, περί το 1471, Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, Fr.201-202 Χειρόγραφο του Χρούουτχουσε, για λογαριασμό του Λουίς ντε Χρούουτχουσε,3, 2 οι πρώτοι τόμοι από τον Δάσκαλο, (48 και 13 miniatures), οι δύο τελευταίοι από τον Δάσκαλο του Αντωνίου της Βουργουνδίας, τον Δάσκαλο του Βιβλίου Προσευχών της Δρέσδης και τον Δάσκαλο της Μαργαρίτας της Υόρκης, Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, Fr.2643-2646 Pontifical de Ferry de Clugny ή Χρονικό του Φρουασάρ, περί το 1470, ιδιωτική συλλογή, πωλήθηκε από τον οίκο δημοπρασιών Σόθμπυ στις 18 Ιουνίου 2002 (lot 34) Forteresse de la foi, για λογαριασμό του Λουίς ντε Χρούουτχουσε, περί το 1480, Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, Fr.20067-20069 Forteresse de la foi, για τον Εδουάρδο 4ο, περί το 1480, Βρετανική Βιβλιοθήκη, Royal Ms.17FVI-VII4 Bernard Bousmanne et Thierry Delcourt (dir.), Miniatures flamandes, Bibliothèque nationale de France/Bibliothèque royale de Belgique, 2012, 464 σελ. (ISBN 9782717724998), σελ. 266-277 Scot McKendrick et Thomas Kren, Illuminating the Renaissance : The Triumph of Flemish Manuscript Painting in Europe, Λος Άντζελες, Getty Publications, 2003, σελ. 591 (ISBN 978-0-89236-704-7, online ανάγνωση, σελ. 230-233 Colum Hourihane (dir.), The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture, 2012 (ISBN 9780195395365, online ανάγνωση, σελ. 61-62 Anne Dubois, « Loyset Liédet », στο François Avril, Nicole Reynaud, Dominique Cordellier, Les Enluminures du Louvre, Moyen Âge et Renaissance, Hazan - Louvre éditions, juillet 2011, 384 σελ. (ISBN 978-2-75410-569-9), σελ. 292-294 (σημ. 155) λήμμα στο Larousse (Αγγλικά) Βιογραφία από το Μουσείο Γκέτι (Ολλανδικά) λήμμα στον ολλανδικό ιστότοπο famwiechers