Κύκλος της Βιέννης

Ο Κύκλος της Βιέννης (γερμανικά: Wiener Kreis‎) αποτελούνταν από μια ομάδα επιστημόνων και φιλοσόφων, που προέρχονταν από τα μαθηματικά και την λογική, τις φυσικές και κοινωνικές επιστήμες. Τα μέλη της ομάδας συναντιόνταν τακτικά, από το 1924 έως το 1936, στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης - στην αρχή μετά από πρόσκληση του Moritz Schlick. Η επιρροή του Κύκλου της Βιέννης κατά τον 20ο αιώνα, ήταν καθοριστική στην διαμόρφωση των σύγχρονων αντιλήψεων για την σχέση της γλώσσας και της λογικής με την φιλοσοφία και την επιστήμη - ειδικότερα με την φιλοσοφία της επιστήμης και την αναλυτική φιλοσοφία. Μεταξύ των μελών του εσωτερικού κύκλου ήταν οι Moritz Schlick, Hans Hahn, Philipp Frank, Otto Neurath, Rudolf Carnap, Herbert Feigl, Richard von Mises, Karl Menger, Kurt Gödel, Friedrich Waismann, Felix Kaufmann, Viktor Kraft και Edgar Zilsel . Ανάμεσα σε εκείνους που έπαιρναν μέρος περιστασιακά στις συναντήσεις του Κύκλου της Βιέννης ήταν και οι Alfred Tarski, Hans Reichenbach, Carl Gustav Hempel, Willard Van Orman Quine, Ernest Nagel, Alfred Jules Ayer, Oskar Morgenstern και Frank P. Ramsey . Ο Ludwig Wittgenstein και ο Karl Popper ήταν σε τακτική επικοινωνία με ορισμένα μέλη του Κύκλου της Βιέννης, αλλά δεν συμμετείχαν ποτέ στις συναντήσεις. Η φιλοσοφική θέση του Κύκλου της Βιέννης ονομάστηκε λογικός εμπειρισμός (γερμανικά: logischer Empirismus ), λογικός θετικισμός ή νεοθετικισμός . Επηρεάστηκε από τους Ernst Mach, David Hilbert, τον γαλλικό συμβατισμό ( Henri Poincaré και Pierre Duhem ), Gottlob Frege, Bertrand Russell, Ludwig Wittgenstein και Albert Einstein . Ο Κύκλος της Βιέννης ήταν πλουραλιστικός και αφοσιωμένος στα ιδανικά του Διαφωτισμού . Ενώθηκε με σκοπό να κάνει τη φιλοσοφία επιστημονική με τη βοήθεια της σύγχρονης λογικής . Τα κύρια θέματα ήταν οι θεμελιώδεις συζητήσεις στις φυσικές και κοινωνικές επιστήμες, τη λογική και τα μαθηματικά, ο εκσυγχρονισμός του εμπειρισμού από τη σύγχρονη λογική, η αναζήτηση ενός εμπειρικού κριτηρίου της σημασίας, η κριτική της μεταφυσικής και η ενοποίηση των επιστημών. Ο Κύκλος της Βιέννης εμφανίστηκε δημόσια με τη δημοσίευση διαφόρων σειρών βιβλίων - Schriften zur wissenschaftlichen Weltauffassung ( Monographs on the Scientific World-Conception ), Einheitswissenschaft ( Unified Science ) και το περιοδικό Erkenntnis - και τη διοργάνωση διεθνών συνεδρίων στην Πράγα, Königsberg (σήμερα γνωστό ως Καλίνινγκραντ ), Παρίσι, Κοπεγχάγη, Cambridge, UK και Cambridge, Massachusetts. Το δημόσιο προφίλ του δόθηκε από την Ernst Mach Society (γερμανική: Verein Ernst Mach ) μέσω της οποίας τα μέλη του Κύκλου της Βιέννης προσπάθησαν να διαδώσουν τις ιδέες τους στο πλαίσιο προγραμμάτων δημοφιλούς εκλαϊκευμένης εκπαίδευσης στη Βιέννη. Κατά την εποχή του Αυστροφασισμού και μετά την προσάρτηση της Αυστρίας από τη ναζιστική Γερμανία, τα περισσότερα μέλη του Κύκλου της Βιέννης αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν. Η δολοφονία του Schlick το 1936, από έναν διδάκτορα της φιλοσοφίας και πρώην φοιτητή του, έθεσε τέλος στην παρουσία του Κύκλου της Βιέννης στην Αυστρία.

 Η ιστορία και η ανάπτυξη του κύκλου της Βιέννης έχει διάφορα στάδια: Η προ-ιστορία του κύκλου της Βιέννης ξεκίνησε με συναντήσεις σχετικά με τη φιλοσοφία της επιστήμης και της επιστημολογίας από το 1908 και προωθήθηκε από τους Philipp Frank, Hans Hahn και Otto Neurath. O Hans Hahn, ο μεγαλύτερος ηλικιακά από τους τρεις (1879–1934), ήταν μαθηματικός. Έλαβε το πτυχίο στα μαθηματικά το 1902. Σπούδασε μετά υπό τη καθοδήγηση του Ludwig Boltzmann στη Βιέννη, και των David Hilbert, Felix Klein and Hermann Minkowski στο Göttingen της Σουηδίας. Το 1905, έλαβε τη υφηγεσία (Habilitation) στα μαθηματικά. Δίδαξε στο Innsbruck (1905–1906) και στη Βιέννη (από το 1909). Ο Otto Neurath (1882-1945) σπούδασε μαθηματικά, πολιτική οικονομία και ιστορία στη Βιέννη και το Βερολίνο. Από το 1907 έως το 1914 δίδαξε στη Βιέννη στο Neue Wiener Handelsakademie (Βιεννέζικη Εμπορική Ακαδημία). Ο Neurath παντρεύτηκε την Όλγα, την αδερφή του Hans Hahn, το 1911. Ο Philipp Frank, ο νεότερος της ομάδας (1884–1966), σπούδασε φυσική στο Γκέτινγκεν και τη Βιέννη με τους Ludwig Boltzmann, David Hilbert και Felix Klein. Από το 1912, κατείχε την προεδρία της θεωρητικής φυσικής στο Γερμανικό Πανεπιστήμιο της Πράγας . Από το 1907 και μετά, Οι συναντήσεις τους ελάμβαναν χώρα στις Βιεννέζικες καφετέριες. Ένας αριθμός από άλλους συγγραφείς έγιναν αντικείμενο συζήτησης στις συναντήσεις όπως οι Brentano, Meinong, Helmholtz, Hertz, Husserl, Freud, Russell, Whitehead, Lenin και Frege . Πιθανώς οι συναντήσεις σταμάτησαν το 1912, όταν ο Φρανκ πήγε στην Πράγα, για να προεδρεύει της έδρας θεωρητικής φυσικής που άφησε κενή ο Άλμπερτ Αϊνστάιν. Ο Hans Hahn έφυγε από τη Βιέννη κατά τον Α 'Παγκόσμιο Πόλεμο και επέστρεψε το 1921. Ο σχηματισμός του Κύκλου της Βιέννης ξεκίνησε με τον Hans Hahn να επιστρέφει στη Βιέννη το 1921. Μαζί με τον μαθηματικό Kurt Reidemeister οργάνωσε σεμινάρια για το Tractatus logico-falsophicus του Ludwig Wittgenstein και για τους Whitehead και τη Principia Mathematica του Russeell. Με την υποστήριξη του Hahn, ο Moritz Schlick διορίστηκε στην προεδρία της φιλοσοφίας των επαγωγικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης το 1922 - την προεδρία που κατείχε προηγουμένως ο Ernst Mach και εν μέρει ο Boltzmann. Ο Schlick είχε ήδη δημοσιεύσει δύο σημαντικά έργα Raum und Zeit in die gegenwärtigen Physik ( Space and Time in modern Physics ) το 1917 και Allgemeine Erkenntnislehre ( Γενική Θεωρία της Γνώσης ) το 1918. Αμέσως μετά την άφιξη του Schlick στη Βιέννη, αυτός οργάνωσε συζητήσεις με τους μαθηματικούς γύρω από το Hahn. Το 1924, οι μαθητές του Schlick, Friedrich Waismann και Herbert Feigl, πρότειναν στον δάσκαλό τους ένα είδος τακτικού «βραδινού κύκλου». Από το χειμώνα του 1924 πραγματοποιούνταν τακτικές συναντήσεις στο Ινστιτούτο Μαθηματικών επί της Boltzmanngasse 5 της Βιέννης κατόπιν προσωπικής πρόσκλησης του Schlick. Αυτές οι συζητήσεις μπορούν να θεωρηθούν ως η αρχή του κύκλου της Βιέννης. Η ομάδα που άρχισε τις συναντήσεις από το 1924 και μετά, ήταν ποικιλόμορφη και περιελάμβανε όχι μόνο αναγνωρισμένους επιστήμονες όπως οι Schlick, Hahn, Kraft, Philipp Frank, Neurath, Olga Hahn-Neurath και Heinrich Gomperz, αλλά και νεότερους φοιτητές και υποψήφιους διδακτορικούς. Επιπλέον, η ομάδα προσκαλούσε ξένους επισκέπτες. Το 1926, ο Schlick και ο Hahn κανόνισαν να φέρουν τον Rudolf Carnap στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης ως Privatdozent (ιδιωτικός λέκτορας). Το έργο Λογική Δομή του Κόσμου του Carnap συζητήθηκε έντονα στον Κύκλο. Επίσης, διαβάστηκε δυνατά και συζητήθηκε το Tractatus logico-falsophicus του Wittgenstein. Από το 1927 διοργανώθηκαν προσωπικές συναντήσεις μεταξύ των Wittgenstein και Schlick, Waismann, Carnap και Feigl. Το 1928, ιδρύθηκε το Verein Ernst Mach ( Ernst Mach Society ), με πρόεδρο τον Schlick. Στόχος του συλλόγου ήταν η διάδοση μιας «επιστημονικής κοσμοθεωρίας» μέσω δημόσιων διαλέξεων που πραγματοποιήθηκαν σε μεγάλο βαθμό από μέλη του Κύκλου της Βιέννης. Το 1929, ο Κύκλος της Βιέννης έκανε την πρώτη του δημόσια εμφάνιση με αυτό το όνομα - εφευρέθηκε από τον Neurath - με τη δημοσίευση του μανιφέστου του Wissenschaftliche Weltauffassung. Der Wiener Kreis ( Η επιστημονική Αντίληψη του Κόσμου. Ο Κύκλος της Βιέννης (The Scientific Conception of the World. The Vienna Circle) επίσης γνωστό ως Επισκόπηση του Κόσμου Επιστημονικά: Ο Κύκλος της Βιέννης (Viewing the World Scientifically: The Vienna Circle) ) Το φυλλάδιο είναι αφιερωμένο στον Schlick και ο πρόλογός του υπογράφηκε από τους Hahn, Neurath και Carnap. Το μανιφέστο παρουσιάστηκε στο Tagung für Erkenntnislehre der exakten Wissenschaften ( Συνέδριο για την Επιστημολογία των Ακριβών Επιστημών ) το φθινόπωρο του 1929, που διοργανώθηκε από τον Κύκλο της Βιέννης μαζί με τον Κύκλο του Βερολίνου . Αυτό το συνέδριο ήταν η πρώτη διεθνής εμφάνιση του λογικού εμπειρισμού και η πρώτη από μια σειρά συνεδρίων: Königsberg ( 1930 ), Πράγα (1934), Παρίσι (1935), Κοπεγχάγη (1936), Cambridge, UK (1938), Cambridge, Mass. (1939) και Σικάγο (1941). Αν και ήταν γνωστός κυρίως για τις απόψεις του για τις φυσικές επιστήμες και τη μεταφυσική, η δημόσια φάση του Κύκλου της Βιέννης ήταν σαφώς πολιτική. Ο Neurath και ο Schlick ήταν και οι δύο σοσιαλιστές και πίστευαν ότι η απόρριψη της μαγείας ήταν απαραίτητο συστατικό για την απελευθέρωση των εργατικών τάξεων. Το μανιφέστο συνέδεσε τον Karl Marx και τον Friedrich Nietzsche με τις πολιτικές και αντι-μεταφυσικές τους απόψεις, υποδηλώνοντας μια σύγχυση μεταξύ αυτών που σήμερα θεωρούνται δύο ξεχωριστές σχολές σύγχρονης φιλοσοφίας - της αναλυτικής φιλοσοφίας και της ηπειρωτικής φιλοσοφίας . Από τις αρχές της δεκαετίας του 1930 εμφανίστηκαν τα πρώτα σημάδια αποσύνθεσης για πολιτικούς και ρατσιστικούς λόγους: Ο Herbert Feigl εγκατέλειψε την Αυστρία το 1930. Ο Carnap διορίστηκε σε μια προεδρία στο Πανεπιστήμιο της Πράγας το 1931 και έφυγε για το Σικάγο το 1935. Το 1934 σηματοδοτεί ένα σημαντικό κενό Ο Hahn πέθανε μετά από χειρουργική επέμβαση, ο Neurath κατέφυγε στην Ολλανδία λόγω της νίκης του Αυστροφασισμού στον εμφύλιο πόλεμο της Αυστρίας, μετά τον οποίο η Ernst Mach Society διαλύθηκε για πολιτικούς λόγους από το καθεστώς Schuschnigg . Η δολοφονία του Moritz Schlick από τον πρώην μαθητή Hans Nelböck για πολιτικούς και προσωπικούς λόγους το 1936, έθεσε τέλος στις συναντήσεις του Κύκλου του Schlick. Μερικά μέλη του Κύκλου όπως οι Kraft, Waismann, Zilsel, Menger και Gomperz συνέχισαν να συναντιούνται περιστασιακά. Αλλά η προσάρτηση της Αυστρίας στη ναζιστική Γερμανία το 1938, σήμανε το οριστικό τέλος των δραστηριοτήτων του Κύκλου της Βιέννης στην Αυστρία. Με την μετανάστευση, συνέχισε τη διεθνοποίηση του λογικού εμπειρισμού . Πολλά πρώην μέλη του Κύκλου της Βιέννης και του κύκλου του Βερολίνου μετανάστευσαν στον αγγλόφωνο κόσμο όπου είχαν τεράστια επιρροή στην ανάπτυξη της φιλοσοφίας της επιστήμης . Η ενότητα του επιστημονικού κινήματος για την κατασκευή μιας Διεθνούς Εγκυκλοπαίδειας της Ενοποιημένης Επιστήμης (International Encyclopedia of Unified Science), που προωθούνταν κυρίως από τους Neurath, Carnap και Morris, είναι συμπτωματική της διεθνοποίησης της λογικής εμπειρίας, διοργανώνοντας πολλά διεθνή συνέδρια και τη δημοσίευση της Διεθνούς Εγκυκλοπαίδειας της Ενοποιημένης Επιστήμης . Εκτός από τις κεντρικές προσωπικότητες του Κύκλου του Schlick, το ζήτημα της συμμετοχής στον Κύκλο της Βιέννης είναι σε πολλές περιπτώσεις ασαφές. Η κατάτμηση σε «μέλη» και «εκείνους που συμπαθούν τον Κύκλο της Βιέννης» που δημιουργήθηκε στο μανιφέστο από το 1929, είναι αντιπροσωπευτική μόνο μιας συγκεκριμένης στιγμής στην ανάπτυξη του Κύκλου. Ανάλογα με τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται (τακτική παρακολούθηση, φιλοσοφικές συγγένειες κ.λπ.) υπάρχουν διαφορετικές πιθανές κατανομές στον «εσωτερικό κύκλο» και στην «περιφέρεια». Στην ακόλουθη λίστα (με αλφαβητική σειρά), ο "εσωτερικός κύκλος" ορίζεται χρησιμοποιώντας το κριτήριο της τακτικής παρακολούθησης. Η «περιφέρεια» περιλαμβάνει περιστασιακούς επισκέπτες, ξένους επισκέπτες και κορυφαίες πνευματικές προσωπικότητες που ήρθαν σε τακτική επαφή με τον Κύκλο (όπως ο Wittgenstein και ο Popper). Εσωτερικός Κύκλος: Gustav Bergmann, Rudolf Carnap, Herbert Feigl, Philipp Frank, Kurt Gödel, Hans Hahn, Olga Hahn-Neurath, Béla Juhos, Felix Kaufmann, Victor Kraft, Karl Menger, Richard von Mises, Otto Neurath, Rose Rand, Josef Schächter, Moritz Schlick, Friedrich Waismann, Edgar Zilsel . Περιφέρεια: Alfred Jules Ayer, Egon Brunswik, Karl Bühler, Josef Frank, Else Frenkel-Brunswik, Heinrich Gomperz, Carl Gustav Hempel, Eino Kaila, Hans Kelsen, Charles W. Morris, Arne Naess, Karl Raimund Popper, Willard Van Orman Quine, Frank P. Ramsey, Hans Reichenbach, Kurt Reidemeister, Alfred Tarski, Olga Taussky-Todd, Ludwig Wittgenstein . Η εξάπλωση του λογικού θετικισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες σημειώθηκε κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1920 και του 1930. Το 1929 και το 1932, ο Schlick ήταν Επισκέπτης Καθηγητής στο Στάνφορντ, ενώ ο Feigl, ο οποίος μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1930, έγινε λέκτορας (1931) και καθηγητής (1933) στο Πανεπιστήμιο της ϊoβα . Η οριστική διάδοση του λογικού θετικισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες οφείλεται στους Carl Hempel, Hans Reichenbach, Rudolf Carnap, Philipp Frank και Herbert Feigl, που μετανάστευσαν και δίδαξαν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ένας άλλος σύνδεσμος προς τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο Willard Van Orman Quine, ο οποίος ταξίδεψε το 1932 και το 1933 ως Sheldon Traveling Fellow στη Βιέννη, την Πράγα και τη Βαρσοβία . Επιπλέον, ο Αμερικανός σημειωτικός και φιλόσοφος Charles W. Morris βοήθησε πολλούς Γερμανούς και Αυστριακούς φιλόσοφους να μεταναστεύσουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, συμπεριλαμβανομένου του Rudolf Carnap, το 1936 Στο Ηνωμένο Βασίλειο ήταν ο Alfred Jules Ayer που εξοικίωσε τη βρετανική ακαδημία με το έργο του Κύκλου της Βιέννης με το βιβλίο του Γλώσσα, Αλήθεια και Λογική (Language, Truth, and Logic 1936). Ο Karl Popper ήταν επίσης σημαντικός για την υποδοχή και την κριτική του έργου τους, παρόλο που δεν συμμετείχε ποτέ στις συναντήσεις του Κύκλου της Βιέννης. Ο Κύκλος της Βιέννης ήταν πολύ ενεργός στη διαφήμιση των νέων φιλοσοφικών ιδεών τους. Διοργανώθηκαν διάφορα συνέδρια επιστημολογίας και φιλοσοφίας της επιστήμης, με τη βοήθεια του Κύκλου του Βερολίνου . Υπήρχαν μερικά προπαρασκευαστικά συνέδρια: Πράγα (1929), Königsberg (1930), Πράγα (1934) και στη συνέχεια το πρώτο συνέδριο επιστημονικής φιλοσοφίας που πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι (1935), ακολουθούμενο από συνέδρια στην Κοπεγχάγη (1936), Παρίσι (1937), Cambridge, Ηνωμένο Βασίλειο (1938), Κέιμπριτζ, Μασαχουσέτη . (1939). Το συνέδριο του Königsberg (1930) ήταν πολύ σημαντικό, γιατί ο Kurt Gödel ανακοίνωσε ότι είχε αποδείξει την πληρότητα της λογικής πρώτης τάξης και την ελλιπή τυπική αριθμητική . Ένα άλλο πολύ ενδιαφέρον συνέδριο ήταν αυτό που πραγματοποιήθηκε στην Κοπεγχάγη (1936), το οποίο ήταν αφιερωμένο στην κβαντική φυσική και την αιτιότητα . Μεταξύ 1928 και 1937, ο Κύκλος της Βιέννης δημοσίευσε δέκα βιβλία σε μια συλλογή με την ονομασία Schriften zur wissenschaftlichen Weltauffassung ( Monographs on the Scientific World-Conception ), επιμέλεια των Schlick και Frank. Το βιβλίο του Karl Raimund Popper, Logik der Forschung, δημοσιεύθηκε σε αυτήν τη συλλογή. Επτά έργα δημοσιεύθηκαν σε μια άλλη συλλογή, που ονομάζεται Einheitswissenschaft ( Unified Science ). Το 1930 οι Rudolf Carnap και Hans Reichenbach ανέλαβαν τη σύνταξη του περιοδικού Erkenntnis, το οποίο δημοσιεύθηκε μεταξύ 1930 και 1940 (από το 1939, οι συντάκτες ήταν οι Otto Neurath, Rudolf Carnap και Charles Morris). Ακολουθεί η λίστα των έργων που δημοσιεύθηκαν στις δύο συλλογές που εκδόθηκαν από τον Κύκλο της Βιέννης. Schriften zur wissenschaftlichen Weltauffassung ( Monographs on the Scientific World-Conception ), επιμέλεια των Schlick και Frank: Richard von Mises, Wahrscheinlichkeit, Statistik und Wahrheit, 1928 ( Πιθανότητα, Στατιστική και Αλήθεια (Statistics, and Truth), Νέα Υόρκη: Εκδόσεις Macmillan, 1939) Rudolf Carnap, Abriss der Logistik, 1929 Moritz Schlick, Fragen der Ethik, 1930 ( Προβλήματα δεοντολογίας, Νέα Υόρκη: Prentice-Hall, 1939) Otto Neurath, Empirische Soziologie, 1931 Philipp Frank, Das Kausalgesetz und seine Grenzen, 1932 ( Ο νόμος της αιτιότητας και τα όριά του, Dordrecth, Βοστώνη: Kluwer, 1997) Otto Kant, Zur Biologie der Ethik, 1932 Rudolf Carnap, Logische Syntax der Sprache, 1934 ( Η Λογική Σύνταξη της Γλώσσας, Νέα Υόρκη: Ανθρωπιστικές Επιστήμες, 1937) Karl Raimund Popper, Logik der Forschung, 1934 ( The Logic of Scientific Discovery, Νέα Υόρκη: Basic Books, 1959) Josef Schächter, Prolegomena zu einer kritischen Grammatik, 1935 ( Prolegomena to a Critical Grammar, Dordrecth), Βοστώνη: D. Reidel Pub. Co., 1973) Victor Kraft, Die Grundlagen einer wissenschaftliche Wertlehre, 1937 ( Θεμέλια για μια Επιστημονική Ανάλυση της Αξίας, Dordrecth, Βοστώνη: D. Reidel Pub. Co., 1981)Einheitswissenschaft ( Unified Science ), επιμέλεια: Carnap, Frank, Hahn, Neurath, Jørgensen (μετά τον θάνατο του Hahn), Morris (από το 1938): Hans Hahn, Logik, Mathematik und Naturerkennen, 1933 Otto Neurath, Einheitswissenschaft und Psychologie, 1933 Rudolf Carnap, Die Aufgabe der Wissenschaftlogik, 1934 Philipp Frank, Das Ende der mechanistischen Physik, 1935 Otto Neurath, Was bedeutet rationale Wirtschaftsbetrachtung, 1935 Otto Neurath, E. Brunswik, C. Hull, G. Mannoury, J. Woodger, Zur Enzyklopädie der Einheitswissenschaft. Vorträge, 1938 Richard von Mises, Ernst Mach und die empiristische Wissenschaftauffassung, 1939Αυτά τα έργα μεταφράζονται στο έργο: Unified Science: The Vienna Circle Monograph Series Originally Edited by Otto Neurath, Kluwer, 1987. Μονογραφίες, ταξινομημένες με χρονολογική σειρά, που δημοσιεύονται στη Διεθνή Εγκυκλοπαίδεια της Ενοποιημένης Επιστήμης : Otto Neurath, Niels Bohr, John Dewey, Bertrand Russell, Rudolf Carnap, Charles Morris, Encyclopedia and unified science, 1938, τόμος 1 ν.1 Charles Morris, Θεμέλια της θεωρίας των σημείων, 1938, τόμος 1 ν.2 Victor Lenzen, Διαδικασίες εμπειρικών επιστημών, 1938, τόμος 1 ν.5 Rudolf Carnap, Θεμέλια λογικής και μαθηματικών, 1939, τόμος 1 ν.3 Leonard Bloomfield, Γλωσσικές πτυχές της επιστήμης, 1939, τόμος 1 ν.4 Ernest Nagel, Αρχές της θεωρίας της πιθανότητας, 1939, τόμος 1 η.6 John Dewey, Theory of valuation, 1939, τόμος 2 ν.4 Giorgio de Santillana and Edgar Zilsel, The development of rationalism and empiricism, 1941, vol.2 n.8 Otto Neurath, Ιδρύματα κοινωνικών επιστημών, 1944, τόμος 2 ν.1 Joseph H. Woodger, Η τεχνική της θεωρητικής κατασκευής, 1949, τόμος 2 ν.5 Philipp Frank, Foundations of physics, 1946, τόμος 1 ν.7 Erwin Finlay-Freundlich, Cosmology, 1951, τόμος 1 ν.8 Jørgen Jørgensen, Η εξέλιξη του λογικού εμπειρισμού, 1951, τόμος 2 ν.9 Egon Brunswik, Το εννοιολογικό πλαίσιο της ψυχολογίας, 1952, τόμος 1 ν.10 Carl Hempel, Βασικές αρχές του σχηματισμού έννοιας στην εμπειρική επιστήμη, 1952, τόμος 2 ν.7 Felix Mainx, Foundations of biology, 1955, τόμος 1 ν.9 Abraham Edel, Science και η δομή της ηθικής, 1961, τόμος 2 n.3 Thomas S. Kuhn, Η δομή των επιστημονικών επαναστάσεων, 1962, τόμος 2 ν.2 Gerhard Tintner, Μεθοδολογία μαθηματικών οικονομικών και οικονομετρίας, 1968, τόμος 2 η.6 Herbert Feigl and Charles Morris, Βιβλιογραφία και ευρετήριο, 1969, τόμος 2 ν.10 Ο Κύκλος της Βιέννης δεν συνδέεται με μια μόνο φιλοσοφία. Πρώτον, υπήρχε μια πληθώρα φιλοσοφικών θέσεων εντός του Κύκλου, και δεύτερον, τα μέλη άλλαζαν συχνά τις απόψεις τους ριζικά με την πάροδο του χρόνου και σε αντίδραση στις συζητήσεις στον Κύκλο. Είναι λοιπό καταλληλότερο να μιλάμε για "τις φιλοσοφίες (στον πληθυντικό) του Κύκλου της Βιέννης". Ωστόσο, μπορούν να εντοπιστούν ορισμένα κεντρικά θέματα και συζητήσεις. Αυτό διατυπώνει την επιστημονική κοσμοθεωρία του Κύκλου της Βιέννης, η οποία χαρακτηρίζεται «ουσιαστικά από δύο γνωρίσματα» Πρώτα είναι εμπειρική και θετικιστική: υπάρχει γνώση μόνο από την εμπειρία. Δεύτερον, η επιστημονική σύλληψη του κόσμου σηματοδοτείται από την εφαρμογή μιας συγκεκριμένης μεθόδου, δηλαδή της λογικής ανάλυσης. " Η λογική ανάλυση είναι η μέθοδος αποσαφήνισης των φιλοσοφικών προβλημάτων. Κάνει εκτεταμένη χρήση της συμβολικής λογικής και διακρίνει τον εμπειρισμό του Κύκλου της Βιέννης από τις προηγούμενες εκδοχές του. Το καθήκον της φιλοσοφίας έγκειται στην αποσαφήνιση - μέσω της μεθόδου της λογικής ανάλυσης - των προβλημάτων και των ισχυρισμών. Η λογική ανάλυση δείχνει ότι υπάρχουν δύο διαφορετικά είδη προτάσεων. Ένα είδος περιλαμβάνει προτάσεις αναγώγιμες σε απλούστερες, με εμπειρικό περιεχόμενο. Το άλλο είδος περιλαμβάνει προτάσεις μη αναγώγιμες σε εμπειρικές και έτσι κενού περιεχομένουν. Οι μεταφυσικές προτάσεις ανήκουν σε αυτό το δεύτερο είδος και επομένως δεν έχουν νόημα. Ως εκ τούτου, πολλά φιλοσοφικά προβλήματα απορρίπτονται ως ψευδο-προβλήματα που προκύπτουν από λογικά λάθη, ενώ άλλα ερμηνεύονται εκ νέου ως εμπειρικές προτάσεις και ως εκ τούτου αποτελούν αντικείμενο επιστημονικών ερευνών. Μια πηγή των λογικών λαθών που προέρχονται από τη μεταφυσική, είναι η αμφισημία της φυσικής γλώσσας . "Η συνηθισμένη γλώσσα για παράδειγμα χρησιμοποιεί το ίδιο μέρος του λόγου, το ουσιαστικό, για πράγματα (« μήλο ») καθώς και για ποιότητες (« σκληρότητα »), σχέσεις (« φιλία ») και διαδικασίες (« ύπνος »). Επομένως παραπλανά κάποιον στο να αντιλαμβάνεται λειτουργικές έννοιες ως αντικείμενα, οδηγεί σε μια πρακτική αντίληψη των λειτουργικών εννοιών ". Μια άλλη πηγή λαθών είναι "η ιδέα ότι η σκέψη μπορεί είτε να οδηγήσει στη γνώση εξ ιδίων ικανοτήτων χωρίς να χρησιμοποιήσει κανένα εμπειρικό υλικό, ή τουλάχιστον να φτάσει σε νέα περιεχόμενα επαγωγικά από δεδομένες καταστάσεις". Η αναλυτική γνώση (αντί της συνθετικής κατά Ιμμάνουελ Καντ), προτάσεις θεωρούμενες αληθείς άνευ προσφυγής στην εμπειρία, απορρίπτεται ως γνωστική προσέγγιση από τον κύκλο της Βιέννης a priori. Τα μαθηματικά, τα οποία εκ πρώτης όψεως αποτελούν ένα παράδειγμα αναγκαία έγκυρης αναλυτικής γνώσης προερχόμενης μόνο από καθαρό λόγο, έχουν αντίθετα ταυτολογικό χαρακτήρα. Τα μαθηματικά και η λογική είναι βέβαια αποδεκτά από το Κύκλο της Βιέννης ως a priori αναλυτικές προτάσεις, μαζί με το δεύτερο είδος αποδεκτών προτάσεων, τις συνθετικές προτάσεις που αληθεύουν a posteriori, μετά την αξιοποίηση της εμπειρίας (δηλ. οι επιστημονικές προτάσεις). Ωστόσο, η επιμονή της μεταφυσικής συνδέεται όχι μόνο με λογικά λάθη αλλά και με "κοινωνικούς και οικονομικούς αγώνες". Η μεταφυσική και η θεολογία συνδέονται με τις παραδοσιακές κοινωνικές μορφές, ενώ η ομάδα ανθρώπων που "αντιμετωπίζει τη σύγχρονη εποχή, απορρίπτει αυτές τις απόψεις και υποστηρίζει τις εμπειρικές επιστήμες". Έτσι, ο αγώνας μεταξύ της μεταφυσικής και της επιστημονικής σύλληψης του κόσμου δεν είναι μόνο ένας αγώνας μεταξύ διαφορετικών ειδών φιλοσοφιών, αλλά είναι επίσης - και ίσως πρωτίστως - ένας αγώνας μεταξύ διαφορετικών πολιτικών, κοινωνικών και οικονομικών προσεγγίσεων. Φυσικά, όπως αναγνώρισε το ίδιο το Μανιφέστο, "δεν αναμένεται να είναι κάθε μαχητής ο κάθε υποστηρικτής της επιστημονικής σύλληψης του κόσμου" Πολλοί ιστορικοί του Κύκλου της Βιέννης βλέπουν στην τελευταία πρόταση μια σιωπηρή αναφορά σε μια αντίθεση μεταξύ της λεγόμενης «αριστερής πτέρυγας» του Κύκλου, που εκπροσωπείται κυρίως από τους Neurath και Carnap, και τον Moritz Schlick. Ο στόχος της αριστερής πτέρυγας ήταν να διευκολύνει τη διείσδυση της επιστημονικής παγκόσμιας σύλληψης στις «εκφάνσεις της προσωπικής και δημόσιας ζωής, στην εκπαίδευση, την ανατροφή, την αρχιτεκτονική και τη διαμόρφωση της οικονομικής και κοινωνικής ζωής». Αντιθέτως, ο Schlick ενδιαφερόταν κυρίως για τη θεωρητική μελέτη της επιστήμης και της φιλοσοφίας. Ίσως η πρόταση «Μερικοί, χαρούμενοι από τη μοναξιά, θα οδηγήσουν σε μια αποσυρμένη ύπαρξη στις παγωμένες πλαγιές της λογικής» είναι μια ειρωνική αναφορά στον Schlick. Το Μανιφέστο αναφέρει τους Walter Dubislav, Josef Frank, Kurt Grelling, Hasso Härlen, Eino Kaila, Heinrich Loewy, FP Ramsey, Hans Reichenbach, Kurt Reidemeister και Edgar Zilsel ως άτομα "συμπαθητικά προς τον Κύκλο της Βιέννης" και τους Albert Einstein, Bertrand Russell και Ludwig Wittgenstein ως "κορυφαίους εκπρόσωπούς του". Ο τελικός στόχος που επεδίωκε ο Κύκλος της Βιέννης ήταν η ενοποιημένη επιστήμη, δηλαδή η κατασκευή ενός «συστατικού συστήματος» στο οποίο κάθε επιστημονικά έγκυρη πρόταση ανάγεται σε βασικές έννοιες που αναφέρονται άμεσα στη δεδομένη εμπειρία. "Η προσπάθεια είναι να συνδέσουμε και να εναρμονίσουμε τα επιτεύγματα των μεμονωμένων ερευνητών στους διάφορους τομείς της επιστήμης". Αυτός είναι ο σκοπός από τον οποίο αντλούν η αναζήτηση για σαφήνεια, καθαρότητα και για μια συμβολική γλώσσα που θα εξάλειφε τα προβλήματα που προκύπτουν από την ασάφεια της φυσικής γλώσσας. Ο Κύκλος της Βιέννης δημοσίευσε μια συλλογή, με την ονομασία Einheitswissenschaft ( Unified Science ), υπό την επιμέλεια των Rudolf Carnap, Philipp Frank, Hans Hahn, Otto Neurath, Jørgen Jørgensen (μετά τον θάνατο του Hahn) και Charles W. Morris (από το 1938), με σκοπό να παρουσιάσει ένα ενοποιημένο όραμα της επιστήμης. Μετά τη δημοσίευση επτά μονογραφιών στην Ευρώπη από το 1933 έως το 1939, η περαιτέρω επεξεργασία της συλλογής εγκαταλήφθηκε, λόγω των προβλημάτων που προέκυψαν από τον Β 'Παγκόσμιο Πόλεμο . Το 1938 ξεκίνησε μια νέα σειρά εκδόσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ήταν η Διεθνής Εγκυκλοπαίδεια της Ενοποιημένης Επιστήμης, ένα φιλόδοξο έργο αφιερωμένο στην ενοποιημένη επιστήμη, που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Δημοσιεύτηκε μόνο το πρώτο μέρος: Θεμέλια της Ενότητας των Επιστημών (Foundations of the Unity of Sciences). Περιλαμβάνει δύο τόμους για συνολικά είκοσι μονογραφίες που δημοσιεύθηκαν από το 1938 έως το 1969. Το γνωστό έργο του Thomas Kuhn, The Structure of Scientific Revolutions, δημοσιεύθηκε σε αυτήν την Εγκυκλοπαίδεια το 1962, ως το νούμερο δύο στον δεύτερο τόμο. Η στάση του Κύκλου της Βιέννης απέναντι στη μεταφυσική εκφράζεται καλά από τον Carnap στο άρθρο «Überwindung der Metaphysik durch Logische Analyze der Sprache» στο Erkenntnis, vol. 2, 1932 ("Η Εξάλειψη της Μεταφυσικής Μέσω της Λογικής Ανάλυσης της Γλώσσας"). Μια γλώσσα - λέει ο Carnap - αποτελείται από ένα λεξιλόγιο, δηλαδή, ένα σύνολο νοηματικών λέξεων, και μια σύνταξη, δηλαδή, ένα σύνολο κανόνων που διέπουν το σχηματισμό προτάσεων από τις λέξεις του λεξιλογίου. Οι ψευδο-προτάσεις, δηλαδή, ακολουθίες λέξεων που με την πρώτη ματιά μοιάζουν με προτάσεις αλλά στην πραγματικότητα δεν έχουν νόημα, σχηματίζονται με δύο τρόπους: είτε άσκοπες λέξεις εμφανίζονται σε αυτές είτε σχηματίζονται με άκυρο συντακτικό τρόπο. Σύμφωνα με τον Carnap, στη μεταφυσική υπάρχουν ψευδο-προτάσεις και των δύο ειδών. Μια λέξη W έχει νόημα εάν πληρούνται δύο προϋποθέσεις. Πρώτον, πρέπει να καθορισθεί ο τρόπος εμφάνισης του W στη πιο στοιχειώδη προτασιακή μορφή της (δηλ. η απλούστερη μορφή πρότασης στην οποία μπορεί να εμφανισθεί η W). Δεύτερον, εάν η W εμφανίζεται σε μια στοιχειώδη πρόταση S, είναι απαραίτητο να απαντηθού οι ακόλουθες ερωτήσεις (που είναι - σύμφωνα με τον Carnap - ισοδύναμη διατύπωση της ίδιας ερώτησης): Από ποιές προτάσεις μπορεί να προκύψει η S και ποιές προτάσεις μπορούν να προκύψουν από την S ; Κάτω από ποιες συνθήκες υποτίθεται ότι αληθεύει η S, και κάτω από ποιες συνθήκες είναι ψευδής; Πώς επαληθεύεται η S ; Ποιό είναι το νόημα της S ;(Carnap, «Η εξάλειψη της μεταφυσικής μέσω της λογικής ανάλυσης της γλώσσας» (The Elimination of Metaphysics Through Logical Analysis of Language) εν Sarkar, Sahotra, ed., Logical empiricism at its peak: Schlick, Carnap, and Neurath, New York : Garland Pub., 1996, σελ. 12) Ένα παράδειγμα που προσφέρεται από τον Carnap αφορά τη λέξη αρθρόποδο. Η μορφή πρότασης "το αντικείμενο x είναι ένα αρθρόποδο" είναι μια στοιχειώδης μορφή πρότασης που μπορεί να προέρχεται από το "το x είναι ένα ζώο", "το x έχει ένα τεμαχισμένο σώμα" και το "το x έχει αρθρωτά πόδια". Αντίθετα, αυτές οι προτάσεις προέρχονται από "το πράγμα x είναι ένα αρθρόποδο". Έτσι καθορίζεται η έννοια της λέξης «αρθρόποδο». Σύμφωνα με τον Carnap, πολλές λέξεις μεταφυσικής δεν πληρούν αυτές τις προϋποθέσεις και ως εκ τούτου δεν έχουν νόημα. Για παράδειγμα, ο Carnap θεωρεί τη λέξη «(θεμελιώδης) αρχή». Αυτή η λέξη θα έχει μια πλήρως καθορισμένη έννοια, εάν υποτεθεί ότι η πρόταση " x είναι η αρχή του y " είναι ισοδύναμη με την πρόταση " το y υπάρχει δυνάμει του x " ή "το y προκύπτει από το x ". Η τελευταία πρόταση είναι απολύτως σαφής: το y προκύπτει από το x όταν το x ακολουθείται πάντα από το y και η αμετάβλητη σχέση μεταξύ x και y είναι εμπειρικά επαληθεύσιμη. Αλλά - λέει ο Carnap - οι μεταφυσικοί δεν είναι ικανοποιημένοι με αυτήν την ερμηνεία της έννοιας της "αρχής". Ισχυρίζονται ότι καμία εμπειρική σχέση μεταξύ x και y δεν μπορεί να εξηγήσει πλήρως την έννοια του " x είναι η αρχή του y ", επειδή υπάρχει κάτι που δεν μπορεί να κατανοηθεί μέσω της εμπειρίας, κάτι για το οποίο δεν μπορεί να καθοριστεί με εμπειρικά κριτήρια. Πρόκειται γι αυτήν ακριβώς την έλλειψη εμπειρικού κριτηρίου - λέει ο Carnap - που καθιστά κενού περιεχομένου τη λέξη «αρχή» όταν εμφανίζεται στη μεταφυσική. Επομένως, μεταφυσικές ψευδο-προτάσεις όπως «το νερό είναι η αρχή του κόσμου» ή «το πνεύμα είναι η αρχή του κόσμου» είναι κενές περιεχομένου επειδή υπάρχει μια ανούσια λέξη σε αυτές. Ωστόσο, υπάρχουν και ψευδο-προτάσεις στις οποίες εμφανίζονται μόνο σημαντικές, νοηματικές λέξεις. Αυτές οι ψευδο-προτάσεις σχηματίζονται με αντι-συντακτικό τρόπο. Ένα παράδειγμα είναι η ακολουθία λέξεων "Ο Καίσαρας είναι ένας πρωτος αριθμός ". Κάθε λέξη έχει μια ορισμένη έννοια, αλλά η ακολουθία των λέξεων δεν έχει νόημα. Το πρόβλημα είναι ότι ο «πρώτος αριθμός» είναι κατηγορηματικό / κατηγορικό των αριθμών και όχι των ανθρώπων. Η ανοησία στο παράδειγμα αυτό είναι εμφανής. Ωστόσο, στη φυσική γλώσσα, οι κανόνες της γραμματικής δεν απαγορεύουν το σχηματισμό αναλόγων αλληλουχιών χωρίς νόημα, που δεν είναι τόσο εύκολα ανιχνεύσιμες. Στη γραμματική των φυσικών γλωσσών, κάθε ακολουθία του είδους " x είναι y ", όπου x είναι ουσιαστικό και y είναι κατηγορηματικό, είναι αποδεκτή. Στην πραγματικότητα, στη γραμματική δεν υπάρχει διάκριση μεταξύ των κατηγοριών που μπορούν να επιβεβαιωθούν από τα ανθρώπινα όντα και των κατηγοριών που μπορούν να επιβεβαιωθούν από τους αριθμούς. Έτσι, ο «Καίσαρας είναι στρατηγός» και «ο Καίσαρας είναι ένας πρώτος αριθμός» είναι και οι δύο καλοσχηματισμένες αλληλουχίες, σε αντίθεση για παράδειγμα με το «Ο Καίσαρας είναι και», το οποίο αποτελεί κακοσχηματισμένη ακολουθία λέξεων. Σε μια λογικά κατασκευασμένη γλώσσα - λέει ο Carnap - καθορίζεται μια διάκριση μεταξύ των διαφόρων ειδών κατηγορημάτων και οι ψευδο-προτάσεις ως "Ο Καίσαρας είναι ένας πρώτος αριθμός" δεν είναι σωστά διαμορφωμένες. Τώρα, και αυτό είναι το κύριο σημείο του επιχειρήματος του Carnap, οι μεταφυσικές προτάσεις στις οποίες δεν υπάρχουν ανούσιες λέξεις, είναι πράγματι ανούσιες επειδή σχηματίζονται με τρόπο αποδεκτό σε φυσικές γλώσσες, αλλά όχι σε λογικά κατασκευασμένες γλώσσες. Ο Carnap προσπαθεί να υποδείξει τις πιο συχνές πηγές σφαλμάτων από τα οποία μπορούν να προκύψουν μεταφυσικές ψευδο-προτάσεις. Μία πηγή λαθών είναι η αμφισημία του ρήματος "είμαι", το οποίο μερικές φορές χρησιμοποιείται ως συνδετικός σύνδεσμος ("είμαι πεινασμένος"), και μερικές φορές για να ορίσουμε την ύπαρξη ("είμαι εδώ"). Η τελευταία πρόταση υποδηλώνει εσφαλμένα μια κατηγορική μορφή, και συνεπώς υποδηλώνει ότι η ύπαρξη είναι ένα κατηγορηματικό. Μόνο η σύγχρονη λογική, με την εισαγωγή ενός σαφούς σημείου για τον προσδιορισμό της ύπαρξης (το σύμβολο ∃ {\displaystyle \exists \;} ), το οποίο εμφανίζεται μόνο σε προτάσεις όπως ∃ x P ( x ) {\displaystyle \exists \;xP(x)} , ποτέ ως κατηγορικό, καταδεικνύεται ότι η ύπαρξη δεν είναι κατηγορικό, και έτσι αποκαλύπτει το λογικό σφάλμα από το οποίο έχουν προκύψει ψευδο-προτάσεις όπως "cogito, ergo sum". Μια άλλη πηγή λαθών είναι οι σύγχυση τύπου, στις οποίες ένα κατηγόρημα ενός είδους χρησιμοποιείται ως κατηγόρημα ενός άλλου είδους. Για παράδειγμα, οι ψευδο-προτάσεις "ξέρουμε το Τίποτα" είναι ανάλογες με "ξέρουμε τη βροχή", αλλά ενώ η δεύτερη είναι καλοδιατυπωμένη, η πρώτη δεν είναι, σε όρους τουλάχιστον λογικά κατασκευασμένης γλώσσας, επειδή το "Τίποτα" χρησιμοποιείται εσφαλμένα ως ουσιαστικό . Σε μια τυπική γλώσσα, το "Τίποτα" σημαίνει μόνο ¬ ∃ x {\displaystyle \lnot \;\exists \;x} , όπως "δεν υπάρχει τίποτα που είναι έξω" - δηλ, ¬ ∃ x O ( x ) {\displaystyle \lnot \;\exists \;xO(x)} , και έτσι το "Τίποτα" δεν εμφανίζεται ποτέ ως ουσιαστικό ή ως κατηγορικό. Σύμφωνα με τον Carnap, μπορεί η μεταφυσική να μην έχει θεωρητικό περιεχόμενο, αλλά έχει κάποιο περιεχόμενο: οι μεταφυσικές ψευδο-προτάσεις εκφράζουν τη στάση ενός ατόμου απέναντι στη ζωή, και αυτός είναι ο ρόλος της μεταφυσικής. Τη συγκρίνει με μια τέχνη σαν τη λυρική ποίηση. Ο μεταφυσικός εργάζεται με μέσο τη θεωρία, μπερδεύοντας τη τέχνη με την επιστήμη, τη στάση απέναντι στη ζωή με τη γνώση, και έτσι δημιουργεί ένα μη ικανοποιητικό και ανεπαρκές έργο. "Οι μεταφυσικοί είναι μουσικοί χωρίς μουσική ικανότητα". Το 1991, ιδρύθηκε στη Βιέννη ως σύλλογος το Institute Vienna Circle (IVC, Ινστιτούτο του Κύκλου της Βιέννης). Είναι αφιερωμένος στη μελέτη του έργου και της επιρροής του Κύκλου της Βιέννης. Το 2011, ενσωματώθηκε στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης ως υπομονάδα της Σχολής Φιλοσοφίας και Εκπαίδευσης. Από το 2016, ο πρώην σύλλογος συνεχίζει τις δραστηριότητές του σε στενή συνεργασία με το IVC με το νέο όνομα Vienna Circle Society (VCS, Σύλλογος του Κύκλου της Βιέννης). Το 2015, το Ινστιτούτο συνδιοργάνωσε έκθεση στον Κύκλο της Βιέννης στο κεντρικό κτίριο του Πανεπιστημίου της Βιέννης. Βίκτωρ Κραφτ, "Ο Κύκλος της Βιέννης και η Γένεση του Νεοθετικισμού (Σλικ, Βιτγκενστάιν, Κάρναπ, Πόππερ)", Μετάφραση (δεύτερης έκδοσης 1968): Γιάννη Μανάκου, Εκδόσεις "Γνώση", 1986 Αθήνα, 216 σελίδες - Victor Kraft, "Der Wiener Kreis. Der Ursprung des Neopositivismus. Ein Kapitel der jüngsten Philosophiegeschichte", second (enlarged and revised) edition 1968 Vienna and New York (first edition 1950 Vienna, Eng. transl. 1953).Sir A. J. Ayer, "Γλώσσα, Αλήθεια και Λογική", Μετάφραση (δεύτερης έκδοσης 1952): Λίζα Τάταρη-Ντουριέ, Εκδόσεις "Τροχαλία", 1994 Αθήνα, 204 σελίδες - Alfred J. Ayer, "Language, truth and logic", V. Gollancz, London 1946, 160 pages (first edition London 1936, 254 pages), and Dover Publications, New York 1952, 160 pages.Βάσω Κιντή, "Σημειώσεις - Φιλοσοφία της Επιστήμης Ι". Αναπολιτάνος, Δ., Αραμπατζής, Θ., Καρακώστας, Β., Κιντή, Β., "2. Λογικός Θετικισµός (Λογικός Εµπειρισµός) - Popper". Ασκήσεις Αυτοαξιολόγησης, Ερωτήσεις, Σύντομες Απαντήσεις, Απαντήσεις Ασκήσεων Αυτοαξιολόγησης. Βιβλιογραφία, Προαιρετική βιβλιογραφία για συµπληρωµατική µελέτη, Γλωσσάριο. Φιλοσοφία της Επιστήμης, Πάτρα: Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, (2003), σελίδες 1-68. Βασιλική Κιντή, Φιλοσοφία της Επιστήμης (86Υ016), 1.47 MB, 12-03-2016. "ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΦΕ_ΚΙΝΤΗ.pdf", Ανακτήθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 2021: https://eclass.uoa.gr/modules/document/index.php?course=PHS269&download=/56e489f7ivbH.pdfM. Schlick, "Μορφή και Περιεχόμενο, Εισαγωγή στην Φιλοσοφική Σκέψη"/"Form and Content, An Introduction to Philosophical Thinking", Δίγλωσσο, Μετάφραση: Ιωάννας Γόρδου, Εισαγωγή: Ν. Αυγελή, Εκδόσεις Εγνατία, Χωρίς Έτος Εκδόσεως και Χωρίς Τόπο Εκδόσεως, 264 σελίδεςR. Carnap, "Φιλοσοφία και Λογική Σύνταξη"/"Philosophy and Logical Syntax", Δίγλωσσο, Μετάφραση: Ιωάννας Γόρδου, Εισαγωγή: Ν. Αυγελή, Εκδόσεις Εγνατία, Χωρίς Έτος Εκδόσεως και Χωρίς Τόπο Εκδόσεως, 136 σελίδες Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Vienna Circle (philosophy) στο Wikimedia Commons