Ιερά Μητρόπολις Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας

Η Ιερά Μητρόπολη Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας είναι μια από τις Μητροπόλεις των λεγομένων «Νέων Χωρών». Έδρα της είναι η Έδεσσα και γεωγραφικά περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του Νομού Πέλλης, τους οικισμούς Κουφάλια, Βαλτοχώρι, Ελεούσα, Λουδίας, Μικρό Μοναστήρι, Παρθένι και Χαλκηδόνα του Δήμου Χαλκηδόνας που υπάγονται διοικητικά στο Νομό Θεσσαλονίκης, και τους οικισμούς Γιαννακοχωρίου, Επισκοπής, Λευκαδίων, Μαρίνης, Πολλών Νερών, Ροδοχωρίου και Ροδακινιάς του Δήμου Νάουσας που υπάγονται διοικητικά στο Νομό Ημαθίας. Μεγαλύτερος πληθυσμιακά οικισμός, εντός της Ιεράς Μητρόπολις Εδέσσης, είναι η πόλη των Γιαννιτσών. Η Μητρόπολη αποτελείται από 140 ενορίες και 9 Ιερές Μονές, εκ των οποίων 4 ανδρικές και 5 γυναικείες.

 H επισκοπή Εδέσσης ιδρύθηκε τον 4ο μ.Χ. αιώνα και υπαγόταν στη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης. Τον 7ο αι. (691-692) αναφέρεται ο πρώτος γνωστός επίσκοπος Εδέσσης Ισίδωρος, ο οποίος συμμετείχε στην Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδο και υπογράφει ως «επίσκοπος Εδεσσηνών πόλεως». Το 1767 η επισκοπή Εδέσσης προβιβάστηκε σε Μητρόπολη. Το 1789 ο μητροπολίτης Μελέτιος με πολλούς Εδεσσαίους συμμετείχε στην επανάσταση του Λευκαδίτη Λουδοβίκου (Λουίζη) Σωτήρη κατά τον 2ο Ρωσοτουρκικό πόλεμο. Σημαντική ήταν η συνεισφορά της Μητρόπολης και στον Μακεδονικό Αγώνα (τότε η Μητρόπολη ονομαζόταν Μητρόπολη Βοδενών). Από τον Οκτώβριο του 1937 μέχρι τον Αύγουστο του 1938 διετέλεσε Γραμματέας και Ιεροκήρυκας της Ιεράς Μητροπόλεως Εδέσσης ο Κωνσταντινουπολίτης αρχιμανδρίτης Δημήτριος (Παπαδόπουλος), ο μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης Δημήτριος Α΄. Έπειτα από απόφαση της Εκκλησίας της Ελλάδος στις 22 Ιουνίου 1967, η εκκλησιαστική περιφέρεια της Αλμωπίας ενσωματώθηκε στην Ιερά Μητρόπολη Εδέσσης και Πέλλης από την Μητρόπολη της Φλώρινας και έτσι η Μητρόπολη της Έδεσσας μετονομάστηκε σε Ιερά Μητρόπολις Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας. Στην Ιερά Μητρόπολη υπάγονται οι παρακάτω μονές: Ανδρικές Ιερά Μονή Ἀρχαγγέλου Μιχαήλ (Αριδαία) - Ηγούμενος: Ἐπιφάνιος Μανταζής Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (Μαρίνα) - Ηγούμενος: Φιλόθεος Παπαδόπουλος Ιερά Μονή Προφήτου Ηλίου (Έδεσσα) Ιερά Μονή Αγίου Ἁγίας Παρασκευής (Γιαννιτσά) Σημείωση:Πλέον δεν λειτουργεί ως μοναστήριΓυναικείες Ιερά Μονή Ἁγ. Τριάδος Εδέσσης - Ηγουμένη: Φοίβη Θεοδοσίου Ιερά Μονή Υψώσεως Τιμίου Σταυρού Μεσημερίου Ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Λάκκας Γιαννιτσών Ιερά Μονή Ἁγίου Ἱλαρίωνος Μογλενών, Πρόμαχοι Αριδαίας Ἡσυχαστήριον Ἁγ. Γρηγορίου Παλαμά Κουφαλίων - Ηγουμένη: Ξένη Κωνσταντινίδου Αγία Χρυσή η νεομάρτυς, μαρτυρήσασα το 1795 εις Χρυσήν Αλμωπίας (13 Οκτωβρίου) Αγία Βάσσα η Εδεσσαία και τα τρια τέκνα αυτής, Θεόγνιος, Αγάπιος και Πιστός μαρτυρήσαντες εν Προποντίδα το 304. (21 Αυγούστου) Αγία Παρθένα η Εδεσσαία, μαρτυρήσασα εις Έδεσσαν το 1373. (Κυριακή μετά τα Φώτα) Άγιος Ιλαρίων επίσκοπος Μογλενών, ακμάσας περί το 1200. (21 Οκτωβρίου) Άγιος Καλλίνικος Μητροπολίτης Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας (+1984). (8 Αυγούστου)(15 Οκτωβρίου ανακομιδή λειψάνων) 1η Ιουλίου, Αγίων Αναργύρων, στον Μητροπολιτικό ναό Έδεσσας. 29η Ιουνίου, Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, στον ομώνυμο ναό Γιαννιτσών. 26η Ιουλίου, Αγίας Παρασκευής , Χρύσας Αριδαίας Δήμου Αλμωπίας στον ομώνυμο ναό του κοινοτικού διαμερίσματος Χρύσας. 13η Οκτωβρίου, Αγίας νεομάρτυρος Χρυσής, στον ομώνυμο ναό εις Χρυσήν Αλμωπίας. 8η Αυγούστου, Αγίου Καλλινίκου Μητροπολίτου Εδέσσης, στον Μητροπολιτικό ναό Έδεσσας. 15η Οκτωβρίου, ανακομιδή λειψάνων Αγίου Καλλινίκου Μητροπολίτου Εδέσσης, στον Μητροπολιτικό ναό Έδεσσας. 21η Οκτωβρίου, Αγίου Ἱλαρίωνος επισκόπου Μογλενών, στην ομώνυμη Ιερά Μονή στους προμάχους Αλμωπίας. 21η Αυγούστου, Αγίας Βάσσης της Εδεσσαίας και των τριών τέκνων αυτής, στον ομώνυμο ναό της Έδεσσας. Αγίου Παντελεήμονος - Δαμιανό ΠέλλαςΤο 2023 εγκαινιάσθηκε στο καππαδοκικό χωρίο Δαμιανό Πέλλας ο Ναός του Αγίου Παντελεήμονος ως αντίγραφο και σε ανάμνηση του ομωνύμου ιστορικού ναού στην Αριανζό (Σιβριχισάρ) της Καππαδοκίας (5ος αι./Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς), που ονομάζεται «Κόκκινη Εκκλησία» λόγω της κατασκευής του από πέτρες με κόκκινη απόχρωση. Ιερό Ίδρυμα Ελλήνων Ανατολικής Ρωμυλίας - Η Αγία ΤριάδαΣτη Λιβαδίτσα κτίσθηκε και λειτουργεί το προσκύνημα Ιερό Ίδρυμα Ελλήνων Ανατολικής Ρωμυλίας - Η Αγία Τριάδα όπου εγκαταστάθηκε η εικόνα της Αγίας Τριάδος που μεταφέρθηκε το 1990 από το μοναστήρι της Αγίας Τριάδας του Καβακλίου. imepa.gr