Νίκος Μπαλής

Ο Νίκος Μπαλής (1951–2000) υπήρξε συγγραφέας, μεταφραστής, επιμελητής έκδοσης κι εκδοτικών σειρών και εκδότης. Το 1983 ίδρυσε μαζί με τη Γιόλα Γεωργαντζή το ατελιέ στοιχειοθεσίας και σελιδοποίησης Ανάγραμμα. «Ως έναν ευφυή και ανιδιοτελή κυνηγό μιας άπιαστης ουτοπίας θα τον θυμηθεί αργότερα ο Ευγένιος Αρανίτσης όταν έγραφε: “Ο Νίκος Μπαλής μου αφηγήθηκε, κάποτε, γλαφυρά, το περιστατικό της πρώτης του επαφής με κύκλους αναρχικών — ήταν γύρω στα δεκαεπτά, είπε, και έχοντας τρυπώσει σε μια θορυβώδη παρέα μερικών απ’ αυτούς τους ανθρώπους, άκουγε συνεπαρμένος το κουβεντολόι τους, εξ υποθέσεως ασυμβίβαστο, εντούτοις, με οιουδήποτε είδους οπτιμισμό. Δεν χρειαζόταν μεγάλη οξυδέρκεια για να καταλάβεις ότι το αναρχικό σχέδιο, τέτοιο που ήταν, είχε εκ των προτέρων καταδικαστεί σε αποτυχία. Ο Μπαλής, κατά την αφήγησή του πάντα, τους ρώτησε απερίφραστα αν έτσι είχαν όντως τα πράγματα. Φυσικά! Του απάντησαν αυτοί, δεν υπήρχε καμία ελπίδα — το παραδέχτηκαν. Ε, τότε, θα ήθελε να συμμετάσχει κι εκείνος, είπε. Ωραία παραβολή”» (από το ένθετο «Βιβλιοθήκη», της εφημερίδας Ελευθεροτυπία, 3 Μαΐου 2003, τχ. 258, σ. 25).

 Ως εκδότης ξεκίνησε το 1973 κυκλοφορώντας διαδοχικά τα περιοδικά Πολικό αστέρι, Όταν, Μαύρος Ήλιος, Για έναν ελευθεριακό κομμουνισμό, και συνέχισε ιδρύοντας τις εκδόσεις Μαύρος Ήλιος, στις οποίες κυκλοφόρησε τα βιβλία Η τέχνη και ο θάνατος του Αντονέν Αρτώ (μτφ. Σεραφείμ Βελέντζας, 1991)· Θα περιμένω (μτφ. Νίκος Μπαλής, 1991) και Ο κίνδυνος είναι η δουλειά μου (μτφ. Νίκος Μπαλής, 1991) του Ρέιμοντ Τσάντλερ· και Ο Ρούσβελτ πρόεδρος και άλλες ωμότητες του Ουίλιαμ Σ. Μπάροους (μτφ. Άγγελος Μαστοράκης, 1991). Επιμελήθηκε τη σειρά «Σύγχρονη Παιδαγωγική Βιβλιοθήκη: Εκπαίδευση και Κοινωνία» των Εκδόσεων Καστανιώτη, στην οποία εκδόθηκαν βιβλία των Α. Σ. Νηλ, Τζων Χολτ, Πωλ Γκούντμαν, Πάουλο Φρέιρε. Ανάμεσα στις πολλές μεταφράσεις του ξεχωρίζουν: Χειρόγραφα 1844 του Καρλ Μαρξ (Διεθνής Βιβλιοθήκη, 1974)· Το παράλογο στην πολιτική του Μωρίς Μπριντόν (Διεθνής Βιβλιοθήκη, 1974)· Οι αναρχικοί του Τζέημς Τζολ (Επίκουρος, 1975)· Ο εαυτός μου και οι άλλοι (Εκδόσεις Καστανιώτη, 1976), Μ’ αγαπάς (Εκδόσεις Καστανιώτη, 1977, και εκδόσεις Τυφλόμυγα, 2007) και Τα γεγονότα της ζωής (Εκδόσεις Καστανιώτη, 1978) του Ρόναλντ Ντ. Λαινγκ· Ο αριστερισμός: Το φάρμακο στη γεροντική αρρώστια του κομμουνισμού του Ντανιέλ Κον Μπεντίτ (Διεθνής Βιβλιοθήκη, 1980)· Περί ελευθερίας του Τζων Στιούαρτ Μιλλ (Επίκουρος, 1983)· και Το κράτος στην καπιταλιστική κοινωνία: Ανάλυση του δυτικού συστήματος εξουσίας του Ραλφ Μίλιμπαντ (Πολύτυπο, 1984)· Απολυμαντής! (Ελεύθερος Τύπος, 1982, Απόπειρα, 1992), τους Λιθόστρωτους κήπους (Απόπειρα, 1983) του Ουίλιαμ Μπάροουζ. Βραχόκηπος, «Η αναρχική οργάνωση στην Ελλάδα, 1970–1990» . Τέος Ρόμβος, «Νίκος Μπαλής», Η τρύπα: Περιοδικό περι-οπής Γιάννης Φούντας, Αναρχικό λεξικό, Οι Εκδόσεις των Συναδέλφων, Αθήνα 2014, τμ. 1, σσ. 488–489, ISBN 978-960-9797-33-7 Μιχάλης Πρωτοψάλτης (Εισαγωγή, Επιμέλεια, Υπομνηματισμός), Όταν ο κόκκορας λαλούσε στο σκοτάδι: Ανθολογία αναρχικών κειμένων 1971–1978, Βιβλιοπέλαγος, Αθήνα 2018, ISBN 978-960-7280-51-0 Ουίλιαμ Μπάροουζ, Απολυμαντής!, «Βιογραφικό του μεταφραστή», Απόπειρα, τρίτη έκδοση, Αθήνα 2019, ISBN 978-960-7034-39-7