Αλστραιμερία

Η αλστραιμερία (λατινική και επιστημονική ονομασία Alstroemeria) ή πριοπέταλο είναι γένος μονοκοτυλήδονων φυτών που ανήκουν σε ομώνυμη οικογένεια, τα αλστραιμεριοειδή, και είναι ενδημικά της Νότιας Αμερικής, αν και κάποια είδη έχουν εισαχθεί από τον άνθρωπο στις ΗΠΑ, το Μεξικό, την Αυστραλία και αλλού. Το γένος είναι γνωστό και με τις κοινές ονομασίες «περουβιανά κρίνα» ή «κρίνα των Ίνκας». Σχεδόν όλα τα είδη προήλθαν από δύο διακριτές κοιτίδες: η μία βρίσκεται στην κεντρική Χιλή, ενώ η άλλη στην ανατολική Βραζιλία. Τα είδη της Alstroemeria που προήλθαν από την κοιτίδα της Χιλής αναπτύσσονται τον χειμώνα, ενώ εκείνα που προήλθαν από την κοιτίδα της Βραζιλίας αναπτύσσονται το καλοκαίρι. Πάντως όλα είναι μακρόβιες πολυετείς πόες, εκτός της A. graminea, ενός μικρού μονοετούς φυτού που φυτρώνει στην έρημο Ατακάμα της Χιλής.

 Οι αλστραιμερίες εκφύονται από μια ομάδα κονδύλων, από τους οποίους υψώνονται ξεχωριστά στελέχη αναπαραγωγής και στείρα στελέχη. Τα πρώτα είναι και τα υψηλότερα, και σε κάποια είδη μπορούν να φθάσουν σε ύψος το 1,5 μέτρο. Τα φύλλα είναι εναλλασσόμενα και στραμμένα κατά 180 μοίρες στους μίσχους τους, έτσι ώστε να έχουν «ύπτια» (resupinate) θέση. Το σχήμα των φύλλων διαφέρει από είδος σε είδος, συχνά πάντως είναι λογχοειδή, ενώ έχουν πάντοτε ομαλές άκρες. Τα άνθη είναι μεμονωμένα ή σε σκιάδια. Το κάθε άνθος έχει 6 πέταλα με μήκος έως 5 εκατοστά. Το χρώμα των λουλουδιών αυτών ποικίλλει, με πολλές αποχρώσεις του κόκκινου, του πορτοκαλί, του πράσινου και του λευκού. Αρκετά φέρουν λωρίδες πιο σκούρων χρωμάτων. Οι στήμονες είναι 6 και κυρτοί, ενώ το στίγμα έχει τρεις λοβούς. Ο καρπός είναι κάψα. Το γένος ταξινομείται στα «κατώτερα» μονοκοτυλήδονα, δηλαδή τα πέταλα βρίσκονται πάνω από την ωοθήκη και οι «φλέβες» των φύλλων είναι παράλληλες μεταξύ τους. Το γένος περιγράφηκε από τον Σουηδό βοτανολόγο Γιόχαν Πέτερ Φαλκ και τον επιβλέποντα τη διδακτορική διατριβή του Κάρολο Λινναίο. Ο τίτλος της διατριβής ήταν Planta Alströmeria., εγκρίθηκε το έτος 1762 και στον Λινναίο αποδόθηκε η πατρότητα της αποδοχής του γένους. Αυτό ονομάσθηκε από το επώνυμο του Σουηδού βαρόνου και φυσιοδίφη Κλας Αλστραίμερ (Alströmer, 1736-1794), φοιτητή και μετέπειτα φίλου του Λινναίου. Πολλά υβρίδια και τουλάχιστον 190 καλλιεργητικές ποικιλίες αλστραιμερίας έχουν δημιουργηθεί από τον άνθρωπο, με πολλά επιπλέον χρώματα λουλουδιών, όπως κίτρινα, βερυκοκκί, ροζ και άλλα. Τα πιο δημοφιλή υβρίδια που καλλιεργούνται ευρύτερα σήμερα προέρχονται από διασταυρώσεις ειδών της Χιλής (χειμερινής αναπτύξεως) με είδη της Βραζιλίας (θερινής αναπτύξεως). Η στρατηγική αυτή έλυσε το πρόβλημα της εποχικής αδράνειας των καλλιεργητών και έδωσε αειθαλή φυτά, που ανθίζουν το μεγαλύτερο μέρος του έτους. Αυτή η εξέλιξη σημειώθηκε κυρίως μετά το 1980, αρχικώς στις ΗΠΑ, ενώ η μεγαλύτερη καλλιέργεια σήμερα γίνεται από εταιρείες σε θερμοκήπια στην Ολλανδία. Στην Ελλάδα ευδοκιμεί περισσότερο στις θερμότερες περιοχές, χωρίς να χρειάζεται θερμοκήπιο. Τα άνθη, που μοιάζουν με μικρά κρινάκια, χρησιμεύουν ιδίως για δημιουργία μπουκέτων και ανθοστολισμών. Μπορούν να επιβιώνουν κομμένα και τοποθετημένα στο νερό μέχρι και 14 ημέρες χωρίς να μαραίνονται. Επίσης οι κόνδυλοι ή κονδυλόμορφες ρίζες πολλών ειδών μπορούν να χρησιμεύσουν στον άνθρωπο ως τροφή.Οι περισσότερες ποικιλίες για ολόκληρα φυτά κήπου ανθίζουν στα τέλη της ανοίξεως και στις αρχές του καλοκαιριού. Οι ρίζες και οι κόνδυλοι αντέχουν το ψύχος μέχρι και θερμοκρασία −5 °C. Το φυτό ωστόσο απαιτεί τουλάχιστον 6 ώρες πρωινής λιακάδας όλο το έτος, τακτικό πότισμα και καλά αποστραγγιζόμενο έδαφος. Σε κάποιες περιπτώσεις, ορισμένα είδη αλστραιμερίας έχουν επανέλθει στην άγρια κατάσταση, εξαπλωθέντα στη φύση, όπως τα είδη Alstroemeria psittacina και A. aurea, που τώρα ευδοκιμούν στη φύση της Αυστραλίας. Το γένος στα Wikispecies