Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς

Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς (αγγλικά: Being John Malkovich‎) είναι σουρεαλιστική κωμική ταινία αμερικανικής παραγωγής του 1999 σε σκηνοθεσία Σπάικ Τζόνζε και σενάριο Τσάρλι Κάουφμαν, και οι δύο έκαναν το ντεμπούτο τους σε ταινία μεγάλου μήκους. Πρωταγωνιστούν οι Τζον Κιούζακ, Κάμερον Ντίαζ και Κάθριν Κίνερ, με τον Τζον Μάλκοβιτς ως μια σατιρική εκδοχή του εαυτού του. Ο Κιούζακ υποδύεται έναν κουκλοπαίκτη που βρίσκει μια πύλη που οδηγεί στο μυαλό του Μάλκοβιτς. Η ταινία κυκλοφόρησε από την USA Films και έλαβε ευρεία αναγνώριση για το σενάριο και τη σκηνοθεσία της και ήταν υποψήφια σε τρεις κατηγορίες στα 72α Όσκαρ: Καλύτερης Σκηνοθεσίας, Καλύτερου Πρωτότυπου Σεναρίου και Β' Γυναικείου Ρόλου για την Κίνερ.

 Ο Κρεγκ Σβαρτς είναι ένας άνεργος κουκλοπαίκτης στη Νέα Υόρκη, σε έναν άθλιο γάμο με τη σύζυγό του, Λότε, που έχει εμμονή με τα κατοικίδια. Βρίσκει δουλειά ως αρχειοφύλακας για τον εκκεντρικό Δρ. Λέστερ στο κτίριο Mertin-Flemmer, σε έναν όροφο μεταξύ 7ου και 8ου, όπου το ταβάνι είναι πολύ χαμηλό. Αναπτύσσει μια έλξη για τη συνάδελφο Μαξίν Λουντ, η οποία ωστόσο δεν ανταποδίδει το ενδιαφέρον του. Κατά την αρχειοθέτηση, ο Κρεγκ ανακαλύπτει μια μικρή κρυφή πόρτα. Σέρνεται μέσα από αυτό σε ένα τούνελ και βρίσκεται μέσα στο μυαλό του ηθοποιού Τζον Μάλκοβιτς. Μετά από περίπου 15 λεπτά, ο Κρεγκ εκτινάσσεται, προσγειώνεται στο πλάι του New Jersey Turnpike. Λέει στη Μαξίν για την πόρτα και εκείνη συνειδητοποιεί ότι μπορούν να πουλήσουν την εμπειρία για κέρδος. Η Λόττε μπαίνει στην πύλη και αποκτά εμμονή, λέγοντας ότι η εμπειρία ξυπνά την τρανς ταυτότητα της. Αυτή και ο Κρεγκ επισκέπτονται το σπίτι του γιατρού Λέστερ, όπου η Λότε βρίσκει ένα δωμάτιο γεμάτο με αναμνηστικά του Μάλκοβιτς. Η Μαξίν κανονίζει ένα ραντεβού με τον Μάλκοβιτς ενώ στο μυαλό του βρίσκεται η Λόττε, η οποία τσακώνεται με τη Μαξίν. Εκείνη ανταποδίδει, αλλά μόνο όταν η Λότε είναι μέσα στον Μάλκοβιτς. Η Μαξίν τον χειραγωγεί για να κάνει σεξ μαζί της όσο η Λόττε είναι στο μυαλό του. Ο Κρεγκ, εγκαταλειμμένος και από τις δύο γυναίκες, κλειδώνει τη Λόττε σε ένα κλουβί και την αναγκάζει να κάνει άλλη μια προσπάθεια με τη Μαξίν. Αντ' αυτού κατοικεί στον Μάλκοβιτς και ανακαλύπτει ότι οι δεξιότητές του στο κουκλοθέατρο του επιτρέπουν να έχει τον ελέγχο πάνω του. Ταραγμένος από την απώλεια του ελέγχου του, ο Μάλκοβιτς εκμυστηρεύεται τον φίλο του Τσάρλι Σιν και γίνεται καχύποπτος με τη Μαξίν. Την ακολουθεί στο γραφείο, όπου αυτή και ο Κρεγκ χρεώνουν τους πελάτες να χρησιμοποιήσουν την πύλη. Μπαίνοντας σε αυτό, ο Μάλκοβιτς βρίσκεται σε έναν κόσμο όπου όλοι του μοιάζουν και λένε μόνο «Μάλκοβιτς». Αφού τον αποβάλουν, απαιτεί από τον Κρεγκ να κλείσει την πύλη, αλλά ο Κρεγκ αρνείται. Η Λόττε ελευθερώνεται από τον κατοικίδιο χιμπατζή της και προειδοποιεί τη Μαξίν ότι ο Κρεγκ κατοικεί στον Μάλκοβιτς , αλλά η Μαξίν έλκεται από την ικανότητα του Κρεγκ να τον ελέγχει. Η Λόττε έρχεται αντιμέτωπος με τον Δρ. Λέστερ, ο οποίος αποκαλύπτει ότι στην πραγματικότητα είναι ο Λοχαγός Μέρτιν. Έχοντας ανακαλύψει την πύλη ενός «σώματος αγγείου» στα τέλη του 1800, έχτισε το κτίριο Mertin-Flemmer για να το κρύψει. Έχει αποκτήσει την αθανασία μεταβαίνοντας από το ένα σώμα στο άλλο, το οποίο γίνεται «ώριμο» στα 44α γενέθλια του οικοδεσπότη, επιτρέποντάς του να έχει την κατοχή του. Αν μπει στην πύλη μετά τα μεσάνυχτα εκείνης της ημέρας, θα παγιδευτεί στο επόμενο νεογέννητο σκάφος, αβοήθητος μέσα στο μυαλό του νέου οικοδεσπότη. Ο Λέστερ και μια ομάδα φίλων σχεδιάζουν να καταλάβουν τον Μάλκοβιτς μόλις γίνει 44 ετών και η Λόττε τους προειδοποιεί ότι ο Κρεγκ έχει πάρει τον έλεγχο. Ο Κρεγκ ανακαλύπτει ότι μπορεί να απασχολήσει τον Μάλκοβιτς επ' αόριστον. Κατοικώντας μέσα στο μυαλό του τους επόμενους οκτώ μήνες, κάνει τον Μάλκοβιτς κουκλοπαίκτη παγκόσμιας κλάσης και παντρεύεται τη Μαξίν, η οποία μένει έγκυος. Στα 44α γενέθλια του Μάλκοβιτς, ο Λέστερ και η Λόττε απαγάγουν τη Μαξίν. Τηλεφωνούν για να απαιτήσουν από τον Κρεγκ να φύγει από τον Μάλκοβιτς, απειλώντας να σκοτώσει τη Μαξίν, αλλά εκείνος κλείνει το τηλέφωνο. Σε απόγνωση, η Λόττε προσπαθεί να πυροβολήσει τη Μαξίν, η οποία δραπετεύει στην πύλη. Η Λόττε την καταδιώκει μέσα από το υποσυνείδητο του Μάλκοβιτς πριν εκτιναχθούν και οι δύο. Η Μαξίν εξομολογείται ότι κράτησε το αγέννητο παιδί της επειδή συνελήφθη ενώ η Λόττε βρισκόταν στο μυαλό του Μάλκοβιτς και οι γυναίκες εδραιώνουν την αγάπη τους η μία για την άλλη. Ο Κρεγκ, πιστεύοντας ότι η Μαξίν βρίσκεται ακόμα σε κίνδυνο, φεύγει από το μυαλό του Μάλκοβιτς, επιτρέποντας στον Λέστερ και τους φίλους του να μπουν μέσα. Ανακαλύπτοντας ότι η Μαξίν τον έχει απορρίψει για τη Λόττε, ο Κρεγκ ορκίζεται να ξαναμπεί στην πύλη για να πάρει πίσω το μυαλό του Μάλκοβιτς. Επτά χρόνια αργότερα, ένας ηλικιωμένος Μάλκοβιτς, λέει στον Σιν για το σχέδιό τους να παρατείνουν τη ζωή τους μέσω της πύλης, η οποία τώρα οδηγεί στο μυαλό της Έμιλυ, της κόρης της Μαξίν. Ο Κρεγκ, ο οποίος μπήκε πολύ αργά στην πύλη, είναι μόνιμα παγιδευμένος μέσα στην Έμιλυ, αναγκασμένος να παρακολουθήσει τη Λόττε και τη Μαξίν να ζουν ευτυχισμένες μαζί. Τζον Μάλκοβιτς ως Τζον Οράτιος Μάλκοβιτς Τζον Κιούζακ ως Κρεγκ Σβαρτς Κάθριν Κίνερ ως Μαξίν Λουντ Κάμερον Ντίαζ ως Λόττε Σουόρτζ Όρσον Μπιν ως Δρ. Λέστερ Τσάρλι Σιν ως Τσάρλι Μαίρη Κέι Πλέις ως Φλόρις Νεντ Μπέλαμι ως Ντέρεκ Μαντίνι Κέλλυ Τίτσερ ως Έμιλυ Ρίτσαρντ Φάνσι ως Τζόνσον Χέιγουαρντ Πατρίσια Τίπο ως μητέρα του ΜάλκοβιτςΟ Σπάικ Τζόνζε κάνει μια καμέο εμφάνιση ως βοηθός του Ντέρεκ Μαρτίνι. Η Μαντίν χαρακτηρίζεται στην ιστορία ως ο μεγαλύτερος κουκλοπαίκτης στην ιστορία του κόσμου και προκαλεί τον φθόνο του Κρεγκ. Ο Μπραντ Πιτ έχει επίσης μια ταινία διάρκειας μισού δευτερολέπτου, ως ένας ταραγμένος σταρ στο ντοκιμαντέρ για την καριέρα του Μάλκοβιτς, ο οποίος φαίνεται να είναι στα πρόθυρα να πει κάτι πριν τελειώσει το πλάνο. Ο Σον Πεν εμφανίζεται ως ο ίδιος, θαυμαστής του κουκλοθέατρου του Μάλκοβιτς. Ο σκηνοθέτης Ντέιβιντ Φίντσερ κάνει μια εμφάνιση χωρίς πιστοποίηση ως Κρίστοφερ Μπινγκ στο ψευδοντοκιμαντέρ American Arts & Culture για τον Τζον Μάλκοβιτς. Η Ουινόνα Ράιντερ, ο Άντι Ντικ και τα μέλη του Χάνσον εμφανίζονται στο κοινό μιας παράστασης κουκλοθέατρου Μάλκοβιτς. Η ιδέα του Κάουφμαν για την ταινία Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς ξεκίνησε απλώς ως «μια ιστορία για έναν άντρα που ερωτεύεται κάποιον που δεν είναι γυναίκα του». Σταδιακά πρόσθεσε και άλλα στοιχεία στην ιστορία που τα βρήκε διασκεδαστικά, όπως το πάτωμα του 7ου ορόφου του κτιρίου Mertin Flemmer. Μεταξύ των πρώτων του ιδεών, ο Μάλκοβιτς «δεν φαινόταν πουθενά». Έγραψε το σενάριο στις προδιαγραφές το 1994 και παρόλο που διαβάστηκε ευρέως από στελέχη της εταιρείας παραγωγής και των κινηματογραφικών στούντιο, όλοι το απέρριψαν. Ελπίζοντας να βρει έναν παραγωγό, ο Κάουφμαν έστειλε το σενάριο στον Φράνσις Φορντ Κόπολα, ο οποίος το έδωσε στον τότε φίλο της κόρης του Σπάικ Τζόνζε . Ο Σπάικ Τζόνζε διάβασε για πρώτη φορά το σενάριο το 1996 και είχε συμφωνήσει να σκηνοθετήσει την ταινία μέχρι το 1997. Ο Τζόνζε πήγε το σενάριο στην Propaganda Films, η οποία συμφώνησε να παράγει την ταινία σε συνεργασία με την εταιρεία παραγωγής Single Cell Pictures. Οι παραγωγοί του Single Cell, Μάικλ Στάιπ και Σάντι Στερν, παρουσίασαν την ταινία σε πολλά στούντιο, συμπεριλαμβανομένου του New Line Cinema, το οποίο εγκατέλειψε το έργο αφού ο πρόεδρος Ρόμπερτ Σέι ρώτησε: "Γιατί στο διάολο δεν μπορεί να είναι το μυαλό του Τομ Κρουζ ;. Ο Τζόνζε θυμήθηκε ότι ο Μάλκοβιτς έκανε την ίδια ερώτηση και ότι ο Μάλκοβιτς είχε νιώσει ότι "Ή η ταινία είναι μια βόμβα και δεν έχει μόνο το όνομά μου πάνω από τον τίτλο, αλλά το όνομά μου στον τίτλο, οπότε έτσι είμαι για πάντα συνδεδεμένος με αυτόν τον χαρακτήρα». Ο Τζόνζε εξήγησε στην ίδια συνέντευξη ότι δεν είχε συνειδητοποιήσει πόσο γενναία ήταν η απόδοση του Μάλκοβιτς. Με προϋπολογισμό 10 εκατομμυρίων δολαρίων, η κύρια κινηματογράφιση της ταινίας ξεκίνησε στις 20 Ιουλίου 1998 και συνεχίστηκε μέχρι τον Αύγουστο. Τα γυρίσματα έγιναν κυρίως στο Λος Άντζελες. συγκεκριμένες τοποθεσίες περιελάμβαναν την πανεπιστημιούπολη του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνια και το Observation Bar στο RMS Queen Mary. Οι μαριονέτες δημιουργήθηκαν από την Kamela Portuges-Robbins και την Images in Motion. Ο Φίλιπ Χάμπερ έκανε τα κινούμενα σχέδια στις μαριονέτες. Σχετικά με το κουκλοθέατρο του Χάμπερ, ο Τζονζε είπε ότι ήταν κουκλοπαίκτης πλήρους απασχόλησης και έλεγχε τις μαριονέτες του με εντυπωσιακά μέσα, όπως η χρήση χορδών και όχι ράβδων για τον έλεγχο τους, καθώς και το να κουνάει τις μαριονέτες σε ψηλά καλώδια. Ο make-up artist της Ντίαζ, Γκούτσι Γουέστμαν, περιέγραψε το styling της Ντίαζ στον ρόλο ως «μια πρόκληση, για να την κάνεις να δείχνει οικεία». Το σενάριο περιελάμβανε ελάχιστες φυσικές περιγραφές χαρακτήρων, και έτσι όταν η Ντίαζ ανέλαβε τον ρόλο δεν ήξερε ότι «ο κόσμος δεν επρόκειτο να την αναγνωρίσει». Ο Κιούζακ διάβασε το σενάριο της ταινίας αφού ζήτησε από τον ατζέντη του να του παρουσιάσει το «πιο τρελό, πιο μη παραγωγικό σενάριο που μπορείς να βρει». Εντυπωσιασμένος από το σενάριο, ζήτησε από τον ατζέντη του να παρακολουθήσει την πρόοδό του και να του κλείσει μια οντισιόν, η οποία του έδωσε τον ρόλο. Η Κίνερ ανέφερε την ταινία ως ένα παράδειγμα που ανέλαβε έναν ρόλο βασισμένο στην προηγούμενη δουλειά του σκηνοθέτη. Είχε ακούσει για την εμπειρία του Τζόνζε με μουσικά βίντεο και ανέλαβε το ρόλο της Μαξίν, αν και αρχικά δεν της άρεσε ο χαρακτήρας και δεν ένιωθε ότι ήταν κατάλληλη για το ρόλο. Στη συνέχεια προτάθηκε για Όσκαρ. Ο Κάουφμαν είπε ότι δεν υπήρχε ποτέ άλλος ηθοποιός στη θέση του Μάλκοβιτς στο σενάριο: «Το σενάριο ήταν πάντα «Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς», ακόμη και πριν είχα καμία προσδοκία ότι ο Τζον Μάλκοβιτς θα διάβαζε καν το σενάριο. Επέλεξε τον Μάλκοβιτς επειδή πίστευε ότι υπήρχε "μια αινιγματική ιδιότητα γι' αυτόν που λειτουργεί", αν και ο Μάλκοβιτς επιλέχθηκε εν μέρει λόγω του ήχου του ονόματός του σε επανάληψη. Ο Κάουφμαν εξήγησε ότι «Όταν σκεφτόμασταν εναλλακτικές λύσεις, διαπιστώσαμε ότι πολλές από αυτές δεν ήταν διασκεδαστικό να τις πούμε». Ο τότε πεθερός του Τζόνζε, Francis Ford Coppola, μπόρεσε να επικοινωνήσει με τον Μάλκοβιτς και ο Τζόνζε πέταξε με την παραγωγό Σάντι Στερν στο σπίτι του Μάλκοβιτς στη Γαλλία. Η Στερν είπε ότι ο Μάλκοβιτς ήταν «μισός ιντριγκαρισμένος και μισός τρομοκρατημένος» όταν διάβασε για πρώτη φορά το σενάριο, αλλά τελικά συμφώνησε να πρωταγωνιστήσει στην ταινία. Το Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς κυκλοφόρησε σε περιορισμένη προβολή στις αίθουσες των Ηνωμένων Πολιτειών στις 22 Οκτωβρίου 1999 και άνοιξε σε 25 αίθουσες. Το Σαββατοκύριακο της πρεμιέρα της, η ταινία απέφερε 637.731 δολάρια σε 25 αίθουσες με μέσο όρο 25.495 δολάρια ανά αίθουσα. Επεκτάθηκε σε άλλες 150 αίθουσες την επόμενη εβδομάδα, φέρνοντας 1,9 εκατομμύρια δολάρια με μέσο όρο ανά αίθουσα 10.857 δολάρια. Την τρίτη εβδομάδα, η κυκλοφορία της ταινίας διευρύνθηκε σε 467 αίθουσες και απέφερε έσοδα 2,4 εκατομμυρίων δολαρίων, με κατά μέσο όρο χαμηλότερα 5.041 δολάρια ανά αίθουσα με σωρευτικό ακαθάριστο 6,1 εκατομμύρια δολάρια. Κινήθηκε σε ευρεία κυκλοφορία την επόμενη εβδομάδα, επεκτάθηκε σε 591 αίθουσες και κέρδισε 1,9 εκατομμύρια δολάρια με πτώση 20% στις πωλήσεις εισιτηρίων. Η πέμπτη εβδομάδα της απέφερε 2,2 εκατομμύρια δολάρια μια αύξηση 17% στις πωλήσεις εισιτηρίων, που μειώθηκε περαιτέρω 33% την επόμενη εβδομάδα παρά την περαιτέρω επέκταση σε 624 αίθουσες. Ολοκλήρωσε την προβολή της μετά από 26 εβδομάδες με συνολικά ακαθάριστα έσοδα $22.863.596. Η ταινία άνοιξε στο Ηνωμένο Βασίλειο τον Μάρτιο του 2000, κερδίζοντας 296.282 λίρες την εβδομάδα πρεμιέρα της και έκλεισε μετά από δεκαπέντε εβδομάδες με συνολικά έσοδα 1.098.927. Στη Γαλλία, η ταινία άνοιξε τον Δεκέμβριο του 1999 με έσοδα 546.000 δολαρίων ΗΠΑ από 94 αίθουσες και συνέχισε με περαιτέρω επιτυχία λόγω των θετικών κριτικών που είχε. Κέρδισε επίσης 205.100 δολάρια από 109 αίθουσες το Σαββατοκύριακο της πρεμιέρας της στην Ιταλία και οι πωλήσεις εισιτηρίων μειώθηκαν κατά 37% την επόμενη εβδομάδα με συνολικά ακαθάριστα έσοδα $480.000 από 82 αίθουσες. Η γερμανική κυκλοφορία της ταινίας απέφερε συνολικά 243.071 δολάρια. Συνολικά η ταινία είχε ακαθάριστα έσοδα στο εξωτερικό ύψους 9.523.455 δολαρίων, σε συνδυασμό με τα εγχώρια ακαθάριστα έσοδα για να δώσει ένα διεθνές σύνολο άνω των $32 εκατομμυρίων. Στο Rotten Tomatoes, η ταινία έχει βαθμολογία αποδοχής 94% με βάση 136 κριτικές, με μέση βαθμολογία 8,2/10. Η κριτική συναίνεση του ιστότοπου λέει: "Έξυπνο, αστείο και άκρως πρωτότυπο, Το μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς υποστηρίζει την άγρια θέση του με επιδέξια σκηνοθεσία και ένα αστρικό καστ." Στο Metacritic, η ταινία έχει σταθμισμένο μέσο όρο βαθμολογίας 90 στα 100 με βάση 36 κριτικές, υποδεικνύοντας «καθολική αναγνώριση». Το κοινό που συμμετείχε σε δημοσκόπηση του CinemaScore έδωσαν στην ταινία μέσο βαθμό "C" σε κλίμακα Α+ έως F. Η ταινία κατέλαβε την 441η θέση στη λίστα του περιοδικού Empire του 2008 με τις 500 καλύτερες ταινίες όλων των εποχών. Στην κριτική του, ο Ρότζερ Ίμπερτ απένειμε στην ταινία τέσσερα αστέρια. Αργότερα θα την ονόμαζε την καλύτερη ταινία του 1999. Τα επαινετικά σχόλιά του ανέφεραν: Σπάνια είναι η ταινία όπου το τελευταίο μισάωρο σε εκπλήσσει εξίσου με το πρώτο, και με τρόπους που δεν περιμένεις. Η ταινία έχει αρκετές ιδέες για μισή ντουζίνα ταινίες, αλλά ο Τζόνζε και το καστ του τις χειρίζονται τόσο σίγουρα που δεν αισθανόμαστε ποτέ σκληρά πιεσμένοι. Μαγευόμαστε από τη μια εξέλιξη μετά την άλλη. Ο Ίμπερτ σχολιάσε περαιτέρω πως Είτε το μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς παίρνει υποψηφιότητα για καλύτερη ταινία ή τα μέλη της Ακαδημίας χρειάζονται πύλες στον εγκέφαλό τους. Ένας άλλος κορυφαίος κριτικός ο Πήτερ Ράινερ, γράφοντας για το περιοδικό New Yorker, σχολίασε ότι οι εκθαμβωτικά μοναδικές ταινίες δεν είναι συχνά τόσο διασκεδαστικές στην κριτική τους, και ο Οουέν Γκλέιμπερμαν, γράφοντας για το Entertainment Weekly, την αποκάλεσε «την πιο συναρπαστικά πρωτότυπη ταινία του το έτος." Η ερμηνεία του Μάλκοβιτς στην ταινία κατατάσσεται στην 90η θέση στην Premiere "100 Greatest Movie Characters of All Time". Η ταινία κυκλοφόρησε αρχικά το 2000 στο VHS, τόσο ως κανονική έκδοση όσο και ως περιορισμένη έκδοση συλλεκτικών σετ, και σε DVD, με ειδικές λειτουργίες όπως ένα κινηματογραφικό τρέιλερ, τηλεοπτικά σποτ, βιογραφίες των ηθοποιών και των συνεργείων, άλμπουμ φωτογραφιών του σκηνοθέτη και ταινίες στον 7½ όροφο και κουκλοθέατρο Μια ειδική έκδοση DVD, που κυκλοφόρησε αργότερα την ίδια χρονιά, περιελάμβανε τα προαναφερθέντα χαρακτηριστικά, μια συνέντευξη με τον Τζόνζε και δύο παρασκηνιακές ταινίες. Κυκλοφόρησε σε HD DVD το 2008. Η Criterion Collection κυκλοφόρησε μια ειδική έκδοση της ταινίας σε Blu-ray και DVD το 2012. Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς στην IMDb Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς στο AllMovie Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς στο Rotten Tomatoes Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς στο Metacritic Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς στο Box Office Mojo