Μάχη του Λέμπεργκ (1918)

Η Μάχη του Λέμπεργκ (Lemberg, Lviv, Lwów) (στη πολωνική ιστοριογραφία αναφέρεται ως obrona Lwowa , ως η υπεράσπιση του Lwów ) έλαβε χώρα από το Νοέμβριο του 1918 έως το Μάιο του 1919, και ήταν μια εξάμηνη μακρά σύγκρουση στην σύγχρονη Ουκρανία. Η μάχη διεξήχθη μεταξύ επιθετικών δυνάμεων της Λαϊκής Δημοκρατίας της Δυτικής Ουκρανίας και του τοπικού πολωνικού πολιτικού πληθυσμού, με τη βοήθεια των τακτικών δυνάμεων του Πολωνικού Στρατού για τον έλεγχο της πόλης Λβιβ (Lviv) (Lwów, Lemberg), που ήταν τότε στο ανατολικό τμήμα της Γαλικίας και τώρα είναι στο δυτικό τμήμα της Ουκρανίας . Η μάχη πυροδότησε τον Πολωνικό-Ουκρανικό πόλεμο, που τελικά κέρδισε η Πολωνία .

 Η σύγχρονη πόλη Λβιβ ονομάζονταν Λβιβ (Lviv) από τους Ουκρανούς, Λβοβ (Lwów) από τους Πολωνούς, και Λέμπεργκ (Lemberg) από τους Αυστριακούς, και είναι η μεγαλύτερη πόλη στην ιστορική περιοχή της ανατολικής Γαλικίας . Σύμφωνα με την αυστριακή απογραφή του 1910, η οποία κατέγραψε τη θρησκεία και τη γλώσσα, το 51% του πληθυσμού της πόλης ήταν Ρωμαιοκαθολικοί, 28% Εβραίοι και 19% ανήκε στην Ουνιτική Ουκρανική Ελληνική Καθολική Εκκλησία . Γλωσσικά, το 86% του πληθυσμού της πόλης χρησιμοποιούσε την πολωνική γλώσσα και το 11% προτιμούσε την ουκρανική γλώσσα. Ωστόσο, από τις 44 διοικητικές διαιρέσεις του ανατολικού μισού της αυστριακής επαρχίας της Γαλικίας, εκείνη του Λβιβ ήταν η μόνη στην οποία οι Πολωνοί αποτελούσαν την πλειοψηφία του πληθυσμού. Στην ανατολική Γαλικία, οι Ουκρανοί αποτελούσαν περίπου το 58% του πληθυσμού, ενώ οι Πολωνοί αποτελούσαν το 30% του πληθυσμού και ήταν αριθμητικά περισσότεροι στις πόλεις. Ως μέρος της αυστριακής διχοτόμησης της Πολωνίας, το Λέμπεργκ έγινε κέντρο πολιτισμού και ακαδημαϊκής έρευνας της Πολωνίας, καθώς και πολωνικής και ουκρανικής πολιτικής δραστηριότητας. Λόγω της παρέμβασης του Αρχιδούκα Γουλιέλμου της Αυστρίας, ενός Αψβούργου που είχε υιοθετήσει ουκρανική ταυτότητα και που θεωρούσε τον εαυτό του Ουκρανό πατριώτη, δύο συντάγματα αποτελούμενα κυρίως από ουκρανούς στρατιώτες μεταφέρθηκαν τον Οκτώβριο του 1918 στην πόλη, έτσι ώστε τα αυστριακά στρατεύματα του Λβιβ να απαρτίζονται κυρίως από Ουκρανούς. Ταυτόχρονα, οι περισσότερες από τις πολωνικές μονάδες στην Αυστροουγγρική υπηρεσία στάλθηκαν σε άλλα μέτωπα προκειμένου να αποφευχθεί η σύγκρουση μεταξύ των δύο συγκροτημάτων. Επιπλέον, οι Ουκρανοί Sich Τυφεκιοφόροι τοποθετήθηκαν στη Μπουκοβίνα και έπρεπε υποτίθεται να ενταχθούν στα ουκρανικά στρατεύματα στην πόλη. Η Ουκρανική Εθνική Ράντα (ένα συμβούλιο αποτελούμενο από όλους τους Ουκρανούς εκπροσώπους και από τα δύο σώματα του αυστριακού κοινοβουλίου και από τις επαρχιακές συνελεύσεις (δίαιτες) της Γαλικίας και της Μπουκόβινας) είχε προγραμματίσει να κηρύξει τη Λαϊκή Δημοκρατία της Δυτικής Ουκρανίας στις 3 Νοεμβρίου 1918, αλλά μετέβαλε την ημερομηνία για τις 1 Νοεμβρίου λόγω αναφορών ότι η πολωνική επιτροπή εκκαθάρισης επρόκειτο να μεταφερθεί από τη Κρακοβία στη Λβιβ . Από τις 3:30 έως τις 4:00 π.μ. την 1η Νοεμβρίου, 1918 Ουκρανοί στρατιώτες κατέλαβαν τις δημόσιες υπηρεσίες και τους στρατιωτικούς στόχους της Λβιβ, σήκωσαν ουκρανικές σημαίες σε όλη την πόλη και διακήρυξαν τη γέννηση του νέου ουκρανικού κράτους. Ο αυστριακός κυβερνήτης απολύθηκε και παρέδωσε την εξουσία στον αντιπρόεδρο της διοίκησης, Volodymyr Detsykevych, ο οποίος με τη σειρά του αναγνώρισε την ανώτατη εξουσία της Ουκρανικής Εθνικής Ράντα. Ο αυστριακός στρατιωτικός διοικητής κάλεσε τους υφισταμένους του να αναγνωρίσουν και τη Ράντα. Ο συνταγματάρχης Dmytro Vitovsky έγινε αρχηγός των ουκρανικών δυνάμεων στη Λβιβ, που αριθμούσε 60 αξιωματικούς και 1.200 στρατιώτες. Το Λβιβ ανακηρύχθηκε η πρωτεύουσα της Λαϊκής Δημοκρατίας της Δυτικής Ουκρανίας, η οποία διεκδίκησε κυριαρχία επί της Ανατολικής Γαλικίας, των Καρπαθίων μέχρι το χωριό Komańcza στα δυτικά ( Δημοκρατία της Κομάντσα ), τη Καρπάθια Ρουθένια και τη βόρεια Μπουκοβίνα. Ωστόσο, μεγάλο μέρος της διεκδικούμενης περιοχής, συμπεριλαμβανομένης της πόλης Λβιβ, θεωρήθηκε επίσης πολωνικό από πολλούς από τους κατοίκους της περιοχής. Ενώ οι κάτοικοι της Ουκρανίας υποστήριξαν με ενθουσιασμό τη διακήρυξη και η σημαντική εβραϊκή μειονότητα της πόλης παρέμεινε ως επί το πλείστον ουδέτερη απέναντι στην ουκρανική διακήρυξη, οι πολωνοί κάτοικοι, που αποτελούν την πλειοψηφία των κατοίκων του Λβιβ, σοκαρίστηκαν όταν βρέθηκαν σε ένα διακηρυγμένο ουκρανικό κράτος. Οι πολωνικές δυνάμεις, που αρχικά αριθμούσαν περίπου 200 άτομα υπό τον Zdzisław Tatar-Trześniowski, οργάνωσαν ένα μικρό θύλακα αντίστασης σε ένα σχολείο στα δυτικά περίχωρα της πόλης, όπου μια ομάδα βετεράνων της (μυστικής) Πολωνικής Στρατιωτικής Οργάνωσης άρχισε τη μάχη οπλισμένη με 64 παλαιά τουφέκια. Μετά τις αρχικές συγκρούσεις, οι υπερασπιστές ενώθηκαν με εκατοντάδες εθελοντές, κυρίως Προσκόπους, μαθητές και νεαρούς. Περισσότερα από 1000 άτομα προσχώρησαν στις πολωνικές τάξεις την πρώτη ημέρα του πολέμου. Αυτό επέτρεψε στους Πολωνούς να ανακαταλάβουν μερικά από τα δυτικά μέρη της πόλης, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του κέντρου της πόλης παρέμενε στα χέρια της Ουκρανίας. Αν και αριθμητικά ανώτεροι, καλά εξοπλισμένοι και σκληροί στη μάχη, οι στρατιώτες του Vitovskyi ήταν ως επί το πλείστον χωρικοί και δεν ήταν εξοικιωμένοι με τις οδομαχίες. Επιπλέον, οι ελίτ Ουκρανοί Sich Τυφεκιοφόροι δυσκολεύτηκαν να εισέλθουν στην πόλη από τη Μπουκοβίνα λόγω της έντονης αντίστασης των Πολωνών στο προάστιο του Klepariv. Αν και οι εχθροί τους δεν ήταν καλά εξοπλισμένοι και ως επί το πλείστον μη εκπαιδευμένοι, είχαν το πλεονέκτημα της καλής γνώσης της πόλης, το οποίο αποδείχθηκε ζωτικής σημασίας στις πρώτες μέρες της άμυνας. Την επόμενη μέρα, οι δυνάμεις των υπερασπιστών έφτασαν περίπου 6.000 άντρες και γυναίκες, περισσότεροι από 1400 από αυτούς ήταν μαθητές και νέοι γυμνασίου. Λόγω του ηρωισμού και της μαζικής συμμετοχής τους στους αγώνες, αναφέρονται συνήθως ως "αετόπουλα το Λβοβ" (Lwów Eaglets) . Οι πολωνοί υπερασπιστές περιλάμβαναν επίσης ένα σημαντικό αριθμό μικροεγκληματιών, οι οποίοι, ωστόσο, εκτιμήθηκαν για τον ηρωισμό τους. Στις 3 Νοεμβρίου μερικές μονάδες των Sich Τυφεκιοφόρων διέσπασαν τη πολωνική άμυνα και μπήκαν στην πόλη, και η διοίκηση των ουκρανικών δυνάμεων μεταβιβάσθηκε στον συνταγματάρχη Hnat Stefaniv. Όμως, μια πολωνική επίθεση στον Κεντρικό Σιδηροδρομικό Σταθμό ήταν επιτυχής, και οι Πολωνοί κατάφεραν να συλλάβουν δύο ουκρανικά τρένα εφοδιασμού, αναιρώντας σε μεγάλο βαθμό την ουκρανική υπεροχή σε όπλα και πυρομαχικά. Μέχρι τις 5 Νοεμβρίου, οι Ουκρανοί είχαν εκδιωχθεί από το δυτικό τμήμα της πόλης, αλλά η πολωνική επίθεση στο κέντρο της πόλης απωθήθηκε και οι δύο πλευρές έφτασαν σε αδιέξοδο. Με ανεπαρκές προσωπικό για την ύπαρξη κανονικής μετωπικής γραμμής, το μέτωπο διατηρούνταν σταθερό μόνο στο κέντρο, ενώ η υπεράσπιση σε άλλες περιοχές γίνονταν μόνο στα πιο σημαντικά κτίρια. Στις 11 Νοεμβρίου 1918, η Πολωνία κήρυξε την ανεξαρτησία της και την επόμενη μέρα, οι πρώτες μονάδες των τακτικών δυνάμεων του Πολωνικού Στρατού υπό τον ταγματάρχη Wacław Stachiewicz μπήκε στο Przemyśl, μόλις 70 χιλιόμετρα μακριά από το Λβιβ. Πιστεύοντας ότι αυτή η κίνηση είναι μέρος των προετοιμασιών για τη διάσπαση της πολιορκία από τους Ουκρανούς, ο συνταγματάρχης Stefaniv προετοίμασε μια γενική επίθεση στη πολωνοκρατούμενη δυτική πλευρά της πόλης. Όμως, παρά τις έντονες μάχες που ξέσπασαν μεταξύ 13 Νοεμβρίου και 15 Νοεμβρίου, η πολωνική άμυνα άντεξε και οι Ουκρανοί απωθήθηκαν. Στις 18 Νοεμβρίου, υπεγράφη ανακωχή. Μετά από δύο εβδομάδες έντονης μάχης μέσα στην πόλη, ένα πολωνικό απόσπασμα αποτελούμενο από 140 αξιωματικούς, 1.228 στρατιώτες και 8 πυροβόλα όπλα υπό τη διοίκηση του αντισυνταγματάρχη Michał Karaszewicz-Tokarzewski του αναγεννημένου πολωνικού στρατού, διέσπασε την ουκρανική πολιορκία και έφτασε στην πόλη. Στις 21 Νοεμβρίου η πολιορκία έσπασε και οι Ουκρανοί απωθήθηκαν από το νεκροταφείο Lychakiv, μια από τις πιο σημαντικές περιοχές της πόλης. Οι υπόλοιπες δυνάμεις της Ουκρανίας αποσύρθηκαν την επόμενη νύχτα, αν και συνέχισαν να περιβάλλουν τη Λβιβ από τρεις πλευρές. Το χάος κατά τη διάρκεια της πολωνικής κατάληψης της πόλης κορυφώθηκε με μια διήμερη ταραχή, στην οποία ως επί το πλείστον πολωνοί εγκληματίες και στρατιώτες άρχισαν να λεηλατούν την πόλη. Κατά τη διάρκεια των ταραχών, δολοφονήθηκαν περίπου 340 πολίτες, 2/3 εκ των οποίων Ουκρανοί και οι υπόλοιποι Εβραίοι. Οι Εβραίοι κατηγορήθηκαν ότι συνεργάστηκαν με τους Ουκρανούς, και λέγεται ότι περίπου 150 Εβραίοι δολοφονήθηκαν και 500 Εβραϊκά καταστήματα και επιχειρήσεις λεηλατήθηκαν σε αντίποινα, αν και η επιτροπή του Morgenthau, δηλαδή η Αμερικανική Αποστολή στη Πολωνία, ανέφερε μόνο 64 θανάτους Εβραίων. Ο ιστορικός Andrzej Kapiszewski σημείωσε: «ο αντισημιτισμός των τοπικών πληθυσμών οδήγησε σε πολλές αντι-εβραϊκές εκδηλώσεις, ειδικά στις ανατολικές περιοχές, όπου ο εβραϊκός πληθυσμός ήταν ιδιαίτερα μεγάλος». Αφού επαναφέρθηκε η τάξη εντός της πόλης, οι πολωνικές αρχές τιμώρησαν έναν αριθμό ατόμων που κατηγορήθηκαν για συμμετοχή σε ταραχές. Ωστόσο, οι έντονες μάχες για άλλες πόλεις που διεκδικούσαν τόσο οι Πολωνοί όσο και οι Ουκρανοί συνεχίστηκαν, και η μάχη για τη Λβιβ διήρκεσε μέχρι τον Μάιο του 1919. Μετά την απόσυρσή τους το Νοέμβριο, οι ουκρανικές δυνάμεις είχαν πολιορκήσει την πόλη, περικυκλώνοντά την από τρεις πλευρές. Ο μόνος σύνδεσμος μεταξύ πολωνικών δυνάμεων στην πόλη και την κεντρική Πολωνία ήταν η σιδηροδρομική γραμμή από το Przemyśl. Λόγω της ζωτικής σημασίας της για τους υπερασπιστές, οι συγκρούσεις για τον έλεγχο αυτής της γραμμής ήταν συνεχής, συμπεριλαμάνοντας μερικές φορές τη χρήση θωρακισμένων τρένων . Στην ίδια τη Λβιβ, οι Ουκρανοί ξεκίνησαν βομβαρδισμό πυροβολικού στην πόλη στις 22 Δεκεμβρίου, πριν από την πρώτη γενική επίθεση, στις 27 Δεκεμβρίου. Αυτή η επίθεση, και η ακόλουθη τον Φεβρουάριο του 1919, ήταν ανεπιτυχείς και οι πολωνικές δυνάμεις συνέχισαν να κατέχουν την πόλη. Στις 24 Φεβρουαρίου 1919, υπογράφηκε μια βραχύβια ανακωχή, κατόπιν της έντονης απαίτησης των εκπροσώπων της Αντάντ (Entente), οι οποίοι έφτασαν τον Φεβρουάριο, σε μια μάταιη προσπάθεια συμφιλίωσης των εμπόλεμους και τη σύναψη συμφωνίας ειρήνης. Οι μάχες ξεκίνησαν ξανά την 1η Μαρτίου 1919. Οι αψιμαχίες μεταξύ των οχυρωμένων πλευρών διήρκεσαν μέχρι τον Μάιο του 1919, όταν μια γενική πολωνική επίθεση στο μέτωπο της Ανατολικής Γαλικίας ανάγκασε τους Ουκρανούς, που κινδύνευσαν με περικύκλωση, να αποσυρθούν από τις θέσεις τους γύρω από την πόλη, και έτσι έληξε το εξάμηνο μαχών για τον έλεγχο του Λβιβ. Ο Πολωνός-Ουκρανικός πόλεμος για το Λβιβ αναφέρεται μερικές φορές από Πολωνούς ιστορικούς ως «η τελευταία πολιτισμένη σύγκρουση». Επειδή και οι δύο πλευρές ήταν πολύ αδύναμες για να δημιουργήσουν τακτικές γραμμές μετώπου και δεν είχαν βαριά όπλα, τα θύματα των πολιτών ήταν χαμηλά και δεν ξεπέρασαν τα 400. Επίσης, και οι δύο πλευρές προσπάθησαν να αποφύγουν την καταστροφή των εγκαταστάσεων της πόλης, και τα πιο σημαντικά κτίρια χαρακτηρίστηκαν αποστρατιωτικοποιημένες ζώνες. Μεταξύ αυτών ήταν τα νοσοκομεία, τα έργα ύδρευσης, το εργοστάσιο φυσικού αερίου και το εργοστάσιο ενέργειας. Τοπικές συμφωνίες κατάπαυσης του πυρός υπογράφονταν καθημερινά και υπήρξαν ακόμη και πολλές καταστάσεις όπου τόσο πολωνοί όσο και ουκρανοί στρατιώτες έπαιζαν ποδόσφαιρο ή πάρτι κατά τη διάρκεια κατάπαυσης των πυρών. Στα απομνημονεύματά του, ο Πολωνός Υπολοχαγός (αργότερα Συνταγματάρχης) Bolesław Szwarcenberg-Czerny σημείωσε ότι, κατά τη διάρκεια μιας από τις εκεχειρίες, ο Υπολοχαγός Levsky, ο Ουκρανός διοικητής ενός φυλακίου που μάχονταν με τη μονάδα του, μέθυσε τόσο πολύ με τους Πολωνούς που κοιμήθηκε μαζί τους και ξύπνησε αργά μετά τη λήξη της τελευταία εκεχειρίας. Αμέσως υπογράφηκε μια άλλη κατάπαυση του πυρός για να επιτρέψει στον Ουκρανό αξιωματικό να επιστρέψει στη μονάδα του. Εξαιτίας αυτού, οι απώλειες και στις δύο πλευρές ήταν μικρές. Οι Πολωνοί έχασαν 439 άνδρες και γυναίκες, 120 από αυτούς μαθητές γυμνασίου, όπως ο Antoni Petrykiewicz και ο Jerzy Bitschan, και 76 φοιτητές του Πανεπιστημίου Lviv . Οι περισσότεροι από αυτούς ενταφιάστηκαν στο Νεκροταφείο των Υπερασπιστών του Lwów .