Σλοβενικό Δημοκρατικό Κόμμα

Το Σλοβενικό Δημοκρατικό Κόμμα (σλοβενικά: Slovenska demokratska stranka‎, SDS), πρώην Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Σλοβενίας (σλοβενικά: Socialdemokratska stranka Slovenije‎, SDSS), είναι συντηρητικό πολιτικό κόμμα στη Σλοβενία. Έχει περιγραφεί ως εθνικιστικό και δεξιό λαϊκιστικό, που συνδυάζει τόσο τον εθνικό όσο και τον κοινωνικό συντηρητισμό. Επικεφαλής του κόμματος είναι ο Γιάνεζ Γιάνσα. Το Σλοβενικό Δημοκρατικό Κόμμα είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, της Κεντρώας Δημοκρατικής Διεθνούς και της Διεθνούς Δημοκρατικής Ένωσης.

 Το Σλοβενικό Δημοκρατικό Κόμμα αναπτύχθηκε από τη συγχώνευση δύο ξεχωριστών πολιτικών κομμάτων: της Σοσιαλδημοκρατικής Ένωσης της Σλοβενίας και της Σλοβενικής Δημοκρατικής Ένωσης, κομμάτων μελών της Δημοκρατικής Αντιπολίτευση της Σλοβενίας που νίκησε τα κόμματα που προέρχονται από το Κομμουνιστικό Κόμμα Σλοβενίας στις πρώτες δημοκρατικές σλοβενικές εκλογές το 1990, και πραγματοποίησε τον εκδημοκρατισμό της Σλοβενίας και την απόσχισή της από τη Γιουγκοσλαβία. Η Σοσιαλδημοκρατική Ένωση της Σλοβενίας είχε προκύψει από ένα ανεξάρτητο, αντικομμουνιστικό συνδικαλιστικό κίνημα στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Ο πρώτος της πρόεδρος ήταν ο ηγέτης των συνδικάτων Φράνς Τόμσιτς, ο οποίος το Δεκέμβριο του 1987 οργάνωσε μια απεργία ορόσημο των εργαζομένων που οδήγησε στην ίδρυση ενός ανεξάρτητου συνδικάτου, του Neodvisnost, ακολουθώντας το παράδειγμα του κινήματος Αλληλεγγύης στην Πολωνία, και το 1989, το κόμμα (το οποίο ήταν το πρώτο κόμμα της αντιπολίτευσης στον πρώην κομμουνιστικό κόσμο). Ο Τόμσιτς αντικαταστάθηκε ως ηγέτης από τον Γιόζε Πούτςνικ αργότερα το ίδιο έτος, ενώ η Σοσιαλδημοκρατική Ένωση μετονομάστηκε σε Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Σλοβενίας. Ο Πούτσνικ ήταν πρώην αντιφρονών που είχε αναγκαστεί να μεταναστεύσει στη Γερμανία ως πολιτικός εξόριστος τη δεκαετία του 1960. Υπό την ηγεσία του Πούτσνικ, το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα εξελίχθηκε σταδιακά σε ένα μετριοπαθές σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, το οποίο συνδύαζε την έκκληση για μια κοινωνική οικονομία της αγοράς με την υποστήριξη ενός κράτους πρόνοιας βασισμένο σε ένα γερμανικό, αυστριακό και σκανδιναβικό κοινωνικό μοντέλο. Η Σλοβενική Δημοκρατική Ένωση ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 1989 ως αντιπολίτευση στο Κομμουνιστικό Κόμμα Σλοβενίας, δίνοντας έμφαση στην εγκαθίδρυση του κράτους δικαίου και στο σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών πολιτικών ελευθεριών, του σεβασμού των δικαιωμάτων των μειονοτήτων και της ευρωατλαντικής ολοκλήρωσης. Λειτουργούσε ως ένας ευρύς αλλά κάπως κατακερματισμένος συνασπισμός πολλών ομάδων με διαφορετικές φιλελεύθερες, σοσιαλφιλελεύθερες και αστικές εθνικιστικές ατζέντες. Το 1991, μετά από μια σύγκρουση μεταξύ της ηγεσίας και των μελών του κόμματος, η Σλοβενική Δημοκρατική Ένωση χωρίστηκε σε δύο κόμματα -η σοσιαλφιλελεύθερη πτέρυγα ίδρυσε το Δημοκρατικό Κόμμα, ενώ η συντηρητική πτέρυγα ίδρυσε το Εθνικό Δημοκρατικό Κόμμα. Μέλη που δεν προσχώρησαν σε ένα από αυτά τα δύο κόμματα προσχώρησαν στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα του Πούτσνικ. Αν και το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα υπέστη σαφή ήττα στις εκλογές του 1992, μόλις εισήλθε στο Κοινοβούλιο, σχημάτισε συνασπισμό με τη Φιλελεύθερη Δημοκρατία Σλοβενίας και εισήλθε στο υπουργικό συμβούλιο του Γιάνεζ Ντρνόβσεκ.Ο Γιάνεζ Γιάνσα έγινε αρχηγός του κόμματος το 1993 μετά την παραίτηση του Jože Pučnik λόγω προβλημάτων υγείας. Το 1995, το Εθνικό Δημοκρατικό Κόμμα προσχώρησε στο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα.Ο Γιάνσα υπηρετούσε ως υπουργός Άμυνας από το 1990 έως το 1994, όταν αποπέμφθηκε από τη θέση λόγω της εμπλοκής του στην υπόθεση Depala Vas (η οποία επικεντρώθηκε γύρω από ένα περιστατικό στο οποίο στρατιωτικό προσωπικό συνέλαβε και κακομεταχειρίστηκε έναν πολιτικό, εκτός υπηρεσίας, μυστικό συνεργάτη της αστυνομίας που ήταν προσπαθώντας να αποκτήσει απόρρητα έγγραφα σχετικά με το Υπουργείο Άμυνας). Το κόμμα αποχώρησε στη συνέχεια από την κυβέρνηση Ντρνόβσεκ.Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα παρέμεινε στην αντιπολίτευση για τα επόμενα 10 χρόνια, εκτός από μια σύντομη περίοδο το 2000, όταν εισήλθε σε μια βραχύβια κεντροδεξιά κυβέρνηση με επικεφαλής τον Αντρέι Μπάγιουκ.Μετά το έτος 2000, το κόμμα υπέβαλε αίτηση για ένταξη στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, υιοθετώντας μια φιλελεύθερη οικονομική πολιτική και αργότερα μέτρα λιτότητας κατά την οικονομική κρίση στα τέλη του 2000, διατηρώντας παράλληλα μια ατλαντική εξωτερική πολιτική. Η στροφή προς τα δεξιά κορυφώθηκε με την αλλαγή του ονόματος το 2003 από Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα σε Σλοβενικό Δημοκρατικό Κόμμα. Το κόμμα περιγράφηκε ως φιλελεύθερο-συντηρητικό ή συντηρητικό-φιλελεύθερο.Ο ριζοσπαστικός λαϊκισμός, οι εθνικιστικές και ξενοφοβικές επιθέσεις του κόμματος παρατηρήθηκαν επίσης από πολιτικούς αναλυτές. Επιπλέον, η τοπική Σλοβενική Καθολική Εκκλησία την υποστήριξε περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο πολιτικό κόμμα της Σλοβενίας. Αν και δεν είναι κατ' όνομα χριστιανικό κόμμα, η τοπική εκκλησία έχει σταθεί πλήρως και άνευ όρων πίσω από αυτό. Στις 3 Οκτωβρίου 2004, το Σλοβενικό Δημοκρατικό Κόμμα κέρδισε τις βουλευτικές εκλογές του 2004 με 29,1% των λαϊκών ψήφων και 29 από τις 88 έδρες. Στη συνέχεια, το κόμμα σχημάτισε κυβέρνηση με τη Νέα Σλοβενία, το Σλοβενικό Λαϊκό Κόμμα και το Δημοκρατικό Κόμμα Συνταξιούχων Σλοβενίας.Στις βουλευτικές εκλογές του 2008 έχασε οριακά από τους Σοσιαλδημοκράτες, μέχρι τότε το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Έχασε επίσης μία έδρα στο σλοβενικό κοινοβούλιο, πέφτοντας στις 28.Με την εκλογή του σοσιαλδημοκράτη ηγέτη Μπόρουτ Πάχορ ως πρωθυπουργού της Σλοβενίας, το Σλοβενικό Δημοκρατικό Κόμμα έμεινε στην αντιπολίτευσηΣτις ευρωπαϊκές εκλογές του 2009, το Σλοβενικό Δημοκρατικό Κόμμα ήταν το πιο δημοφιλές κόμμα στη Σλοβενία με 26,9% των ψήφων.Στις πρόωρες εκλογές του 2011 που διεξήχθησαν μετά την κατάρρευση του κεντροαριστερού κυβερνητικού συνασπισμού, το κόμμα έλαβε τη δεύτερη θέση, κερδίζοντας το 26,19% των ψήφων και 26 έδρες στην Εθνοσυνέλευση. Το νεοσύστατο κεντροαριστερό κόμμα, Θετική Σλοβενία κέρδισε τις εκλογές. Ωστόσο, το κόμμα πέτυχε να σχηματίσει μια τετρακομματική κυβέρνηση, η οποία περιελάμβανε τη Λίστα Πολιτών, τη Νέα Σλοβενία, το Σλοβενικό Λαϊκό Κόμμα και το Δημοκρατικό Κόμμα Συνταξιούχων Σλοβενίας. Στα τέλη του 2012, άρχισαν να πραγματοποιούνται διαδηλώσεις στη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Σλοβενίας, το Μάριμπορ, ενάντια στον δήμαρχο Franc Kangler, ο οποίος ήταν υπό έρευνα λόγω καταγγελιών για διαφθορά. Οι διαδηλώσεις σύντομα πήραν δυναμική και εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα, καθιστώντας τις μεγαλύτερες στην ιστορία της. Τα κύρια παράπονα των διαδηλωτών ήταν τα σκληρά μέτρα λιτότητας που επέβαλε η κυβέρνηση, οι επικείμενες εκποιήσεις κρατικών επιχειρήσεων και οι ισχυρισμοί για εκτεταμένη διαφθορά μεταξύ της άρχουσας ελίτ. Στις αρχές του 2013, η αστάθεια και η δημόσια δυσαρέσκεια επιδεινώθηκαν όταν η Επιτροπή για την Πρόληψη της Διαφθοράς αποκάλυψε ότι τόσο ο πρωθυπουργός Γιάνεζ Γιάνσα όσο και ο αρχηγός του μεγαλύτερου κόμματος της αντιπολίτευσης, Ζόραν Γιάνκοβιτς, παραβίασαν τους νόμους κατά της διαφθοράς. Ο Γιάνσα αντιμετώπισε επίσης κατηγορίες για δωροδοκία ακόμη και πριν ανέλθει στην πρωθυπουργία το 2012. Εν μέσω της αυξανόμενης πίεσης από τις συνεχιζόμενες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις, οι εταίροι του συνασπισμού άρχισαν να αποχωρούν από την κυβέρνηση. Η κυβέρνηση κατέρρευσε τελικά μετά από ψηφοφορία δυσπιστίας και μια υποψήφια με συναίνεση της Θετικής Σλοβενίας, η Αλένκα Μπράτουσεκ, διορίστηκε πρωθυπουργός και σχημάτισε κυβέρνηση.Τον Ιούνιο του 2013, ο Γιάνσα καταδικάστηκε για δωροδοκία, αλλά άσκησε έφεση κατά της ετυμηγορίας. Τον Απρίλιο του 2014, το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε την ποινή φυλάκισης δύο ετών που του επιβλήθηκε ως αποτέλεσμα της καταδίκης για δωροδοκία. Παρά τη φυλάκισή του, ο Γιάνσα ήταν υποψήφιος βουλευτής. Στις ευρωεκλογές του 2014, το Σλοβενικό Δημοκρατικό Κόμμα κατέλαβε την πρώτη θέση, συγκεντρώνοντας 24,78% των ψήφων, και εξέλεξε τρεις ευρωβουλευτές.Το κόμμα έλαβε το 20,69% των ψήφων στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές του 2014 και έλαβε 21 έδρες στο κοινοβούλιο. Το κόμμα παρέμεινε στην αντιπολίτευση. Ο Γιάνεζ Γιάνσα επανεξελέγη βουλευτής παρά τη φυλάκισή του. Το Συνταγματικό Δικαστήριο αποφάσισε να μην αφαιρέσει από τον Γιάνσα την θητεία του βουλευτή και ο Janša έλαβε άδεια κατά την άσκηση των πολιτικών του καθηκόντων. Ωστόσο, τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους η υπόθεση για την οποία βρισκόταν στη φυλακή, παραγράφηκε.Με μια εκστρατεία βασισμένη σε μεγάλο βαθμό στην αντιμεταναστευτική λαϊκιστική ρητορική, το κόμμα ήταν στην κορυφή των δημοσκοπήσεων της κοινής γνώμης ενόψει των κοινοβουλευτικών εκλογών του 2018. Το κόμμα αναδείχθηκε και πάλι νικητής στις βουλευτικές εκλογές του 2018, συγκεντρώνοντας το 24,92% των ψήφων και κερδίζοντας 25 έδρες. Ωστόσο, το κόμμα δεν μπόρεσε να συγκεντρώσει την απαραίτητη υποστήριξη για έναν κυβερνητικό συνασπισμό, καθώς τα περισσότερα κοινοβουλευτικά κόμματα (Λίστα του Μάριαν Σάρετς, Σοσιαλδημοκράτες, Κόμμα Σύγχρονου Κέντρου, Αριστερά, Κόμμα της Αλένκα Μπράτουσεκ και Δημοκρατικό Κόμμα Συνταξιούχων Σλοβενίας) είχαν δηλώσει ότι δεν θα συμμετείχαν σε συνασπισμό με το Σλοβενικό Δημοκρατικό Κόμμα. Ο Γιάνσα δήλωσε ότι θα ήταν πρόθυμος να παραιτηθεί από τη θέση του ως διορισμένος πρωθυπουργός σε κάποιον άλλο βουλευτή του κόμματος, προκειμένου να επιτρέψει στο κόμμα να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού. Παρά την παραχώρηση, τη θέση του πρωθυπουργού κατέλαβε τελικά ο αρχηγός του δεύτερου μεγαλύτερου κοινοβουλευτικού κόμματος, Μάριαν Σάρετς, ο οποίος πέτυχε να σχηματίσει κυβέρνηση μειοψηφίας της κεντροαριστεράς.Στις αρχές του 2020, η παραίτηση του υπουργού Οικονομικών λόγω ενδοκυβερνητικών διαφωνιών σχετικά με τη σύνταξη ενός νομοσχεδίου μεταρρύθμισης της ασφάλισης υγείας προκάλεσε την παραίτηση του πρωθυπουργού Σάρετς, ο οποίος ζήτησε πρόωρες εκλογές. Το Σλοβενικό Δημοκρατικό Κόμμα κατάφερε ωστόσο να εξασφαλίσει υποστήριξη για το σχηματισμό μιας νέας κυβέρνησης σχηματίζοντας συνασπισμό με τη Νέα Σλοβενία, το Δημοκρατικό Κόμμα Συνταξιούχων Σλοβενίας και το Κόμμα Σύγχρονου Κέντρου.Ο Γιάνσα επιβεβαιώθηκε ως Πρωθυπουργός στις 13 Μαρτίου 2020.