Σύνταγμα της Ανγκόλας

Από την ανεξαρτησία της από την Πορτογαλία το 1975, η Ανγκόλα είχε τρία συντάγματα. Το πρώτο τέθηκε σε ισχύ το 1975 ως «προσωρινό» μέτρο, το δεύτερο εγκρίθηκε σε δημοψήφισμα το 1992 και το τρίτο θεσπίστηκε το 2010. Οι συνταγματικές αναθεωρήσεις το 1976 και το 1980 καθιέρωσαν σαφέστερα ένα επαναστατικό σοσιαλιστικό, μονοκομματικό κράτος ως εθνικό στόχο. Το 1992, το Σύνταγμα του 1975 ξαναγράφηκε εντελώς για να επιτρέψει μια πολυκομματική λαϊκή δημοκρατία, με τη μορφή προεδρικού συστήματος, ξεκινώντας με πολυκομματικές εκλογές και άμεση εκλογή προέδρου. Η τροποποίηση του Συντάγματος του 2010 όρισε τον πρόεδρο της Ανγκόλας ως αρχηγό του κράτους, επικεφαλής της εκτελεστικής εξουσίας και αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων της χώρας. Το νέο Σύνταγμα καταργεί την άμεση εκλογή του προέδρου. Σύμφωνα με τις διατάξεις του, το πρόσωπο που ηγείται του ψηφοδελτίου του πλειοψηφούντος κόμματος στη συνέλευση γίνεται αυτόματα πρόεδρος και το δεύτερο πρόσωπο στη λίστα, αντιπρόεδρος. Αυτό το Σύνταγμα, που εξακολουθεί να ισχύει, περιορίζει τον πρόεδρο σε δύο πενταετείς θητείες, αλλά η θητεία των 30 ετών που ήδη υπηρετεί ο σημερινός πρόεδρος ντος Σάντος θα ξεκινούσε από τις βουλευτικές εκλογές του 2012, επιτρέποντάς του να παραμείνει πρόεδρος μέχρι το 2022.

 Η Ανγκόλα ήταν αποικία της Πορτογαλίας για περισσότερα από 400 χρόνια, ξεκινώντας τον 15ο αιώνα. Τρία κύρια κόμματα, το Λαϊκό Κίνημα για την Απελευθέρωση της Ανγκόλας, το Εθνικό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Ανγκόλας και η Εθνική Ένωση για την Ολική Ανεξαρτησία της Ανγκόλας, πάλεψαν για την ανεξαρτησία. Μετά από πολλά χρόνια σύγκρουσης που αποδυνάμωσαν όλα τα εξεγερμένα κόμματα, η Ανγκόλα απέκτησε την ανεξαρτησία της στις 11 Νοεμβρίου 1975, μετά την Επανάσταση των Γαριφάλων η οποία ανέτρεψε το καθεστώς του Μαρσέλο Καετάνο στην Πορτογαλία.Αγώνας για κυριαρχία ξέσπασε αμέσως μεταξύ των τριών εθνικιστικών κινημάτων, με αποτέλεσμα τον εμφύλιο πόλεμο αμέσως μετά την ανεξαρτησία. Τα γεγονότα προκάλεσαν μια μαζική έξοδο Πορτογάλων πολιτών, δημιουργώντας έως και 300.000 άπορους Πορτογάλους πρόσφυγες — τους ρετορνάδος. Η νέα πορτογαλική κυβέρνηση προσπάθησε να μεσολαβήσει για τη συνεργασία μεταξύ των τριών ανταγωνιστικών κινημάτων. Αρχικά συμφώνησαν με όρους, αλλά η συμφωνία διαλύθηκε λίγες μέρες αργότερα. Αυτή η αποτυχία συμφωνίας, η οποία κατέληξε σε έναν καταστροφικό εμφύλιο που κράτησε αρκετές δεκαετίες, στοίχισε εκατομμύρια ζωές και πολλούς πρόσφυγες μέχρι να ολοκληρωθεί το 2002.Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, το MPLA απέκτησε τον έλεγχο της Λουάντα - της πρωτεύουσας - και του υπόλοιπου μέρους της χώρας. Με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, το Ζαΐρ και η Νότια Αφρική επενέβησαν στρατιωτικά υπέρ του FNLA και της UNITA, με την πρόθεση να καταλάβουν τη Λουάντα πριν από την κήρυξη της ανεξαρτησίας. Σε απάντηση, η Κούβα επενέβη υπέρ του MPLA και η χώρα έγινε σημείο αναφοράς για τον Ψυχρό Πόλεμο. Με την κουβανική υποστήριξη, το MPLA κράτησε τη Λουάντα και κήρυξε ανεξαρτησία στις 11 Νοεμβρίου 1975, με τον Αγκοστίνιο Νέτο να γίνεται ο πρώτος πρόεδρος, αν και ο εμφύλιος πόλεμος συνεχίστηκε. Το πρώτο Σύνταγμα της ανεξάρτητης Ανγκόλας αφιέρωσε τη νέα δημοκρατία στην εξάλειψη των υπολειμμάτων της πορτογαλικής αποικιοκρατίας. Το Σύνταγμα παρείχε πολλές εγγυήσεις για την ατομική ελευθερία και απαγόρευσε τις διακρίσεις με βάση το χρώμα, τη φυλή, την εθνική ταυτότητα, το φύλο, τον τόπο γέννησης, τη θρησκεία, το επίπεδο εκπαίδευσης και την οικονομική ή κοινωνική θέση. Το Σύνταγμα υποσχόταν επίσης ελευθερία έκφρασης και συναθροίσεων.Οι συνταγματικές αναθεωρήσεις το 1976 και το 1980 καθιέρωσαν σαφέστερα ως εθνικό στόχο ένα επαναστατικό σοσιαλιστικό, μονοκομματικό κράτος. Όπως αναθεωρήθηκε, το Σύνταγμα παρείχε κυριαρχία στον λαό της Ανγκόλας, εγγυημένη μέσω της εκπροσώπησης του κόμματος, και υποσχέθηκε ότι θα εφαρμόσει «τη λαϊκή εξουσία». Τόνιζε επίσης την υπεροχή του Λαϊκού Κινήματος για την Απελευθέρωση της Ανγκόλας (MPLA) ως φορέα χάραξης πολιτικής και κατέστησε την κυβέρνηση υποταγμένη σε αυτό, υπεύθυνη για την εφαρμογή της πολιτικής του κόμματος. Η οικονομική ανάπτυξη επρόκειτο να βασιστεί σε σοσιαλιστικά μοντέλα συνεργατικής ιδιοκτησίας.Σε άλλες συνταγματικές εγγυήσεις περιλαμβανόταν η υγειονομική περίθαλψη, η πρόσβαση στην εκπαίδευση και κρατική βοήθεια στην παιδική ηλικία, τη μητρότητα, την αναπηρία και τους ηλικιωμένους. Σε αντάλλαγμα για αυτές τις σαρωτικές εγγυήσεις, κάθε άτομο ήταν υπεύθυνο για τη συμμετοχή στη στρατιωτική άμυνα του έθνους, την ψήφο σε επίσημες εκλογές, την υπηρέτηση σε δημόσια αξιώματα εάν διοριστεί ή εκλεγεί, εργαστεί - θεωρούνταν καθήκον - και γενικά βοηθήσει στον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό.Παρά τον έντονο σοσιαλιστικό τόνο του, το Σύνταγμα εγγυήθηκε την προστασία της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και της ιδιωτικής επιχειρηματικής δραστηριότητας εντός των ορίων που έθεσε το κράτος. Οι εθνικοί οικονομικοί στόχοι ήταν η ανάπτυξη της γεωργίας και της βιομηχανίας, η δημιουργία δίκαιων κοινωνικών σχέσεων σε όλους τους τομείς της παραγωγής, η προώθηση της ανάπτυξης του δημόσιου τομέα και των συνεταιρισμών και η εφαρμογή ενός συστήματος βαθμιαίας άμεσης φορολογίας. Οι κοινωνικοί στόχοι περιελάμβαναν την καταπολέμηση του αναλφαβητισμού, την προώθηση της ανάπτυξης της εκπαίδευσης και ενός εθνικού πολιτισμού και την επιβολή αυστηρού διαχωρισμού εκκλησίας και κράτους, με σεβασμό από όλες τις θρησκείες.Το Σύνταγμα σκιαγράφησε επίσης την αμυντική πολιτική της Ανγκόλας, η οποία απαγόρευε ρητά ξένες στρατιωτικές βάσεις στο έδαφος της Ανγκόλας ή συμμετοχή σε οποιαδήποτε ξένη στρατιωτική οργάνωση. Θεσμοθέτησε τις Λαϊκές Ένοπλες Δυνάμεις για την Απελευθέρωση της Αγκόλας (FAPLA) ως στρατό του έθνους και τους ανέθεσε την ευθύνη για την άμυνα και την εθνική ανασυγκρότηση. Η στρατολόγηση εφαρμόστηκε τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες άνω των δεκαοκτώ ετών. Ο Ζοζέ Εντουάρντο ντος Σάντος κέρδισε τις εκλογές του 1980 και του 1986 και έγινε ο πρώτος εκλεγμένος πρόεδρος της χώρας. Ο εμφύλιος πόλεμος συνεχίστηκε, με την UNITA να εξακολουθεί να πολεμά το MPLA και τα δύο κόμματα να εξακολουθούν να λαμβάνουν διεθνή υποστήριξη. Υπήρξε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός το 1989 με τον ηγέτη της UNITA, Τζόνας Σαβίμπι, αλλά κατέρρευσε σύντομα. Ως μέρος των ειρηνευτικών προσπαθειών του, το MPLA τροποποίησε την πλατφόρμα του μαρξισμού-λενινισμού και μετατόπισε τις πολιτικές του σε μια πιο σοσιαλιστική παρά κομμουνιστική κοσμοθεωρία. Τον Μάιο του 1991, ο Ντος Σάντος και ο Σαβίμπι της UNITA υπέγραψαν μια πολυκομματική συμφωνία δημοκρατίας στη Λισαβόνα.Το 1992 το σύνταγμα του 1975 ξαναγράφηκε και τροποποιήθηκε στις 6 Μαρτίου 1991 και στις 26 Αυγούστου 1992 για να επιτρέψει σε μια πολυκομματική λαϊκή δημοκρατία, με τη μορφή προεδρικού συστήματος, να ξεκινήσει με πολυκομματικές εκλογές και άμεση εκλογή προέδρου. Στις 21 Ιανουαρίου 2010 η Εθνοσυνέλευση της Ανγκόλας ενέκρινε ένα νέο Σύνταγμα για να αντικαταστήσει το προσωρινό σύνταγμα που ίσχυε από την ανεξαρτησία του 1975. Η Συνέλευση ενέκρινε αυτό το σύνταγμα στο σύνολό του, με ψήφους 186-0. Δύο μέλη της συνέλευσης απείχαν. Το νέο σύνταγμα συντάχθηκε από μια επιτροπή 60 βουλευτών, με συμβουλές 19 εμπειρογνωμόνων και δημόσια διαβούλευση και περιείχε 244 άρθρα.Η ψηφοφορία στην εθνική συνέλευση μποϊκοταρίστηκε από το κόμμα της αντιπολίτευσης (UNITA), το οποίο ισχυρίστηκε ότι η συνταγματική διαδικασία ήταν ελαττωματική και υπονόμευε τη δημοκρατία. Το κυβερνών κόμμα, MPLA, είχε πλειοψηφία 81% στην επιτροπή του συντάγματος, ίση με την κοινοβουλευτική του πλειοψηφία. Το σύνταγμα χρειαζόταν την έγκριση του Προέδρου Ζοζέ Εντουάρντο ντος Σάντος και του Συνταγματικού Δικαστηρίου, αλλά και τα δύο βήματα θεωρήθηκαν ως διατυπώσεις. Το νέο Σύνταγμα καθιέρωσε καθεστώς παρόμοιο με αυτό που ίσχυε στη Νότια Αφρική και στη Μποτσουάνα. Όρισε τον πρόεδρο της Ανγκόλας ως αρχηγό κράτους, επικεφαλής της εκτελεστικής εξουσίας και αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων της Ανγκόλας. Το νέο σύνταγμα κατάργησε την άμεση εκλογή του προέδρου. Ο επικεφαλής του ψηφοδελτίου του πλειοψηφούντος κόμματος στη συνέλευση γίνεται αυτόματα πρόεδρος και ο δεύτερος στη λίστα, αντιπρόεδρος. Το σύνταγμα περιορίζει τον πρόεδρο σε δύο πενταετείς θητείες, αλλά η 30ετής θητεία που ήδη υπηρετεί ο ντος Σάντος δεν υπολογίζεται και σύμφωνα με το σύνταγμα η θητεία του θα ξεκινούσε από τις επόμενες βουλευτικές εκλογές το 2012 και θα του επιτρέψει να παραμείνει πρόεδρος μέχρι 2022. Η θέση του πρωθυπουργού θα καταργηθεί, του οποίου τον ρόλο θα αναλάβει ο αντιπρόεδρος. Η Συνέλευση διατηρεί το δικαίωμα να απομακρύνει τον πρόεδρο από τα καθήκοντά του, αλλά μια τέτοια ενέργεια πρέπει να εγκριθεί από το Ανώτατο Δικαστήριο. Ο αντιπρόεδρος και τα μέλη του Ανωτάτου Δικαστηρίου είναι υποψήφιοι για την προεδρία σύμφωνα με το Σύνταγμα. Το Σύνταγμα διευκρίνισε τα διφορούμενα δικαιώματα ιδιοκτησίας γης που υπήρχαν στην Ανγκόλα, δηλώνοντας ότι όλη η γη ανήκει στο κράτος, το οποίο μπορεί να αποφασίσει ποιος δικαιούται να τη χρησιμοποιήσει και ότι το κράτος πρέπει να παρέχει δικαιώματα γης μόνο σε υπηκόους της Ανγκόλας ή σε εταιρείες εγγεγραμμένες στην Ανγκόλα.Το Σύνταγμα δίνει στον πρόεδρο την εξουσία να διορίζει δικαστές στα Συνταγματικά και Ανώτατα δικαστήρια και επίσης να ορίζει τον επικεφαλής του Ελεγκτικού Συνεδρίου, το οποίο είναι το αρμόδιο όργανο για τον έλεγχο των δημοσίων δαπανών. Το Σύνταγμα διατηρεί επίσης το σημερινό καθεστώς της Καμπίντα, ενός ενκλαβίου της Ανγκόλας που περιβάλλεται από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, ως τμήμα της Ανγκόλας. Η πλούσια σε πετρέλαιο Καμπίντα διεκδικήθηκε από τους αποσχιστές του Μετώπου για την Απελευθέρωση του Ενκλαβίου της Καμπίντα (FLEC). Το νέο σύνταγμα διατηρεί την τρέχουσα εθνική σημαία (η οποία είναι παρόμοια με τη σημαία που χρησιμοποιήθηκε από το MPLA κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου στην Ανγκόλα). Το Σύνταγμα εγγυάται την ελευθερία της θρησκείας και του τύπου. Η θανατική ποινή παραμένει απαγορευμένη. Το νέο Σύνταγμα του 2010 χαιρετίστηκε ως «ημέρα νίκης και ευτυχίας για τον λαό της Ανγκόλας» από τον Φερνάντο ντα Πιεντάντε Ντίας ντος Σάντος, τότε πρόεδρο της Εθνοσυνέλευσης και τον Μπορνίτο ντε Σόουζα, ο οποίος ως πρόεδρος της συνταγματικής επιτροπής, δήλωσε ότι το Σύνταγμα ήταν «μια αντανάκλαση της ισότητας, της καλής λογικής και της πραγματικής εκπροσώπησης του εκλογικού σώματος». Ωστόσο, το μέλος της UNITA Ραούλ Ντάντα δήλωσε ότι το Σύνταγμα ήταν «μια πλήρης απάτη» και ότι το κόμμα του φορούσε μαύρα «επειδή είναι σαν να πηγαίνεις στο νεκροταφείο για να θάψεις τη δημοκρατία». Η κοινοβουλευτική ηγέτης της UNITA, Αΐντα Ζουλιάνα Πάουλο Σατσιάμπο, τάχθηκε επίσης κατά του νέου Συντάγματος λέγοντας ότι έδωσε «υπερβολική εκτελεστική εξουσία» στον ντος Σάντος. Ο επικεφαλής του Πανεπιστημίου Κατιάβα Μπουίλα, πολιτικός επιστήμονας Πάουλο ντε Καρβάλιο, μίλησε κατά των ανησυχιών της UNITA για την υπεράσπιση του Συντάγματος. Είπε ότι το σύστημα του ψηφοδελτίου χρησιμοποιείται σε δημοκρατίες στην Ευρώπη, την Ασία και τη Νότια Αφρική και ότι το νέο Σύνταγμα περιέχει πολλές ρήτρες που υπήρχαν στο παλιό σύνταγμα.Η αρχική ψηφοφορία για το σύνταγμα αναμενόταν τον Μάρτιο, αλλά στη συνέχεια μεταφέρθηκε στον Ιανουάριο. Υπήρχαν εικασίες ότι αυτή η καθυστέρηση αποσκοπούσε στην αποφυγή δημόσιας συζήτησης επί του θέματος διεξάγοντας την ψηφοφορία την ίδια στιγμή που η Ανγκόλα διοργανώνει το Κύπελλο Εθνών Αφρικής 2010. Ο Ντος Σάντος είχε πει ότι μόλις ψηφιστεί το Σύνταγμα θα μείωνε το μέγεθος της κυβέρνησης και θα μείωνε τις ευκαιρίες στους αξιωματούχους να ασχολούνται με διεφθαρμένες δραστηριότητες. Η Ανγκόλα κατατάσσεται στις 18 κορυφαίες χώρες με τη μεγαλύτερη διαφθορά, σύμφωνα με τη Διεθνή Διαφάνεια.