Έντβαρντ Γκριγκ

Ο Έντβαρντ Χάγκερουπ Γκριγκ (νορβηγικά: Edvard Hagerup Grieg‎, 15 Ιουνίου 1843, Μπέργκεν - 4 Σεπτεμβρίου 1907, Μπέργκεν) ήταν Νορβηγός συνθέτης και πιανίστας. Θεωρείται ευρέως ένας από τους κορυφαίους συνθέτες της ρομαντικής περιόδου και η μουσική του είναι μέρος του τυπικού κλασικού ρεπερτορίου παγκοσμίως. Η χρήση και η εξέλιξη της νορβηγικής παραδοσιακής μουσικής που έκανε στις δικές του συνθέσεις διέδωσε διεθνώς τη μουσική της Νορβηγίας, καθώς επίσης συνέβαλε στην ανάπτυξη μιας εθνικής ταυτότητας, όπως έκανε ο Γιαν Σιμπέλιους στη Φινλανδία και ο Μπέντριχ Σμέτανα στη Βοημία.Ο Γκριγκ είναι το πιο διάσημο άτομο από το Μπέργκεν, με πολλά αγάλματά του και πολλά πολιτιστικά ιδρύματα να φέρουν το όνομά του: το μεγαλύτερο κτίριο συναυλιών της πόλης (Αίθουσα Συναυλιών Γκριγκ), η ανώτερη μουσική σχολή της (Ακαδημία Γκριγκ) και η επαγγελματική της χορωδία (Χορωδία Έντβαρντ Γκριγκ). Το Μουσείο Έντβαρντ Γκριγκ στην πρώην κατοικία του στο Τρολντχάουγκεν είναι αφιερωμένο στο έργο του.

 Ο Έντβαρντ Χάγκερουπ Γκρηγκ γεννήθηκε στο Μπέργκεν της Νορβηγίας (τότε μέρος της Σουηδίας – Νορβηγίας). Γονείς του ήταν ο Αλεξάντερ Γκρηγκ (1806-1875), έμπορος και αντιπρόξενος στο Μπέργκεν και η Γκέσινε Γιούντιτε Χάγκερουπ (1814-1875), δασκάλα μουσικής και κόρη του δικηγόρου και πολιτικού Έντβαρντ Χάγκερουπ. Το οικογενειακό όνομα, αρχικά Greig, συνδέεται με το Σκωτσέζικο Γένος Γκρέγκορ. Μετά τη Μάχη του Κάλλοντεν το 1746 ο προπαππούς του Γκρηγκ, Αλεξάντερ Γκρηγκ, ταξίδεψε πολύ, εγκαταστάθηκε στη Νορβηγία περίπου το 1770 και έγινε επιχειρηματίας στο Μπέργκεν. Ο πρώτος ξάδερφος του Γκρηγκ, από αδελφή του πατέρα του, ήταν ο Καναδός πιανίστας Γκλεν Γκουλντ. Ο Έντβαρντ Γκρηγκ μεγάλωσε σε μια μουσική οικογένεια. Η μητέρα του ήταν η πρώτη του δασκάλα στο πιάνο και τον έμαθε να παίζει σε ηλικία έξι ετών. Ο Γκρηγκ σπούδασε σε διάφορα σχολεία, συμπεριλαμβανομένης της Ανώτερης Δευτεροβάθμιας Σχολής Τανκ. Το καλοκαίρι του 1858 ο Γκρηγκ γνώρισε τον περίφημο Νορβηγό βιολιστή Ολε Μπουλ, που ήταν οικογενειακός φίλος. Ο αδερφός του Μπουλ ήταν παντρεμένος με τη θεία του Γκρηγκ. Ο Μπουλ αναγνώρισε το ταλέντο του 15χρονου αγοριού και έπεισε τους γονείς του να τον στείλουν στο Ωδείο της Λειψίας, του οποίου το τμήμα πιάνου διεύθυνε Ο Ιγκνατς Μόσελες.Ο Γκρηγκ γράφτηκε στο ωδείο, με αντικείμενο το πιάνο και απόλαυσε τις πολλές συναυλίες και ρεσιτάλ που δίνονταν στη Λειψία. Δεν του άρεσε η πειθαρχία του μαθήματος του ωδείου. Εξαίρεση ήταν το όργανο, που ήταν υποχρεωτικό για τους μαθητές του πιάνου. Σχετικά με τη μελέτη του στο ωδείο έγραψε στον βιογράφο του, Aιμαρ Γκρένβολντ, το 1881: "Πρέπει να παραδεχτώ, σε αντίθεση με τον Σβέντσεν, ότι έφυγα από το Ωδείο της Λειψίας εξίσου αδαής, όπως μπήκα. Φυσικά έμαθα κάτι εκεί, αλλά η ατομικότητα μου ήταν ακόμα ένα κλειστό βιβλίο για μένα. Την άνοιξη του 1860 επέζησε από δύο απειλητικές για τη ζωή του πνευμονικές παθήσεις, πλευρίτιδα και φυματίωση. Καθ 'όλη τη διάρκεια της ζωής του η υγεία του χειροτέρευε από έναν κατεστραμμένο αριστερό πνεύμονα και σημαντική παραμόρφωση της θωρακικής σπονδυλικής στήλης του. Υπέφερε από πολλές αναπνευστικές λοιμώξεις και τελικά ανέπτυξε πνευμονική και καρδιακή ανεπάρκεια. Διέμεινε πολλές φορές σε ιαματικά λουτρά και σανατόρια τόσο στη Νορβηγία όσο και στο εξωτερικό. Αρκετοί από τους γιατρούς του έγιναν προσωπικοί του φίλοι. Το 1861 ο Γκρηγκ έκανε το ντεμπούτο του ως πιανίστας συναυλιών στο Κάρλσχαμν της Σουηδίας. Το 1862 ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη Λειψία και πραγματοποίησε την πρώτη του συναυλία στην πατρίδα του, όπου το πρόγραμμά του περιελάμβανε την Παθητική σονάτα του Μπετόβεν. Το 1863 ο Γκρηγκ πήγε στην Κοπεγχάγη της Δανίας και έμεινε εκεί για τρία χρόνια. Γνώρισε τους Δανούς συνθέτες Γ. Π. E. Χάρτμαν και Nιλς Γκάντε. Γνώρισε επίσης τον συνάδελφό του Νορβηγό συνθέτη Ρίκαρντ Νόρντραακ (συνθέτη του Νορβηγικού εθνικού ύμνου), που έγινε καλός φίλος και πηγή έμπνευσής του. Ο Νόρντραακ πέθανε το 1866 και ο Γκρηγκ συνέθεσε ένα επικήδειο εμβατήριο προς τιμήν του. Στις 11 Ιουνίου 1867 ο Γκρηγκ παντρεύτηκε την πρώτη εξαδέλφη του Νίνα Χάγκερουπ (1845–1935), λυρική σοπράνο. Τον επόμενο χρόνο γεννήθηκε το μοναδικό παιδί τους, η Αλεξάνδρα, που πέθανε το 1869 από μηνιγγίτιδα. Το καλοκαίρι του 1868 ο Γκρηγκ έγραψε το Κοντσέρτο για Πιάνο σε A μινόρε, ενώ έκανε διακοπές στη Δανία. Ο Έντμουντ Νέουπερτ παρουσίασε την πρώτη εκτέλεση του κοντσέρτου στις 3 Απριλίου 1869 στο Θέατρο Καζίνο της Κοπεγχάγης. Ο ίδιος ο Γκρηγκ δεν μπόρεσε να παραβρεθεί λόγω των δεσμεύσεων του ως μαέστρου στη Χριστιανία (σημερινό Όσλο). Το 1868 ο Φραντς Λιστ, που δεν είχε ακόμη γνωρίσει τον Γκρηγκ, έγραψε μια συστατική επιστολή γι 'αυτόν στο Νορβηγικό Υπουργείο Παιδείας, με αποτέλεσμα να λάβει μια ταξιδιωτική επιχορήγηση. Οι δύο άνδρες συναντήθηκαν στη Ρώμη το 1870. Κατά την πρώτη επίσκεψη του Γκρηγκ, ασχολήθηκαν με τη Σονάτα του Νο. 1 για Βιολί, που άρεσε πολύ στον Λιστ. Κατά τη δεύτερη επίσκεψή του τον Απρίλιο ο Γκρηγκ έφερε μαζί του το χειρόγραφο του Κοντσέρτου του για Πιάνο, που ο Λιστ εκτέλεσε χωρίς οπροετοιμασία (συμπεριλαμβανομένης της ενορχήστρωσης). Η ερμηνεία του Λιστ εντυπωσίασε πολύ το κοινό του, αν και ο Γκρηγκ του επεσήμανε ευγενικά ότι έπαιξε το πρώτο μέρος πολύ γρήγορα. Ο Λιστ έδωσε επίσης στον Γκρηγκ κάποιες συμβουλές σχετικά με την ενορχήστρωση (για παράδειγμα, για να δώσει τη μελωδία του δεύτερου θέματος του πρώτου μέρους σε μια σόλο τρομπέτα). Το 1874–76 ο Γκρηγκ συνέθεσε τη μουσική για την πρεμιέρα του έργου του Χένρικ Ίψεν Πέερ Γκυντ, κατόπιν αιτήματος του συγγραφέα. Ο Γκρηγκ είχε στενούς δεσμούς με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Μπέργκεν (Harmonien) και αργότερα έγινε Μουσικός Διευθυντής της ορχήστρας από το 1880 ως το 1882. Το 1888 ο Γκρηγκ συναντήθηκε με τον Τσαϊκόφσκι στη Λειψία και έμεινε κατάπληκτος από το μεγαλείο του. Ο Τσαϊκόφσκι εκτίμησε πολύ τη μουσική του Γκρηγκ, επαινώντας την ομορφιά, την πρωτοτυπία και τη ζεστασιά της. Στις 6 Δεκεμβρίου 1897 ο Γκρηγκ και η σύζυγός του ερμήνευσαν έργα του σε ιδιωτική συναυλία στο Κάστρο του Ουίντσορ για τη Βασίλισσα Βικτώρια και την αυλή της. Ο Γκρηγκ ανακηρύχθηκε δύο φορές επίτιμος διδάκτωρ, πρώτα του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ το 1894 και στη συνέχεια του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης το 1906. Η Νορβηγική κυβέρνηση παρείχε στον Γκρηγκ σύνταξη καθώς έφτασε στην αντίστοιχη ηλικία. Την άνοιξη του 1903 ο Γκρηγκ εξέδωσε εννέα δίσκους γραμμοφώνου 78 σ.α.λ. της μουσικής του στο πιάνο. Όλοι αυτοί οι δίσκοι επανεκδόθηκαν τόσο σε LP όσο και σε CD, παρά την περιορισμένη πιστότητα. Το 1899 ο Γκρηγκ ακύρωσε τις συναυλίες του στη Γαλλία σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την Υπόθεση Ντρέιφους, ένα αντισημιτικό σκάνδαλο που τότε συντάραζε τη γαλλική πολιτική. Σχετικά με αυτό το σκάνδαλο ο Γκρηγκ έγραψε ότι ήλπιζε ότι οι Γάλλοι θα μπορούσαν, "Σύντομα να επιστρέψουν στο πνεύμα του 1789, όταν η Γαλλική Δημοκρατία δήλωσε ότι θα υπερασπιστεί τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα." Ως αποτέλεσμα της θέσης του στην υπόθεση αυτή έγινε στόχος πολλών γαλλικών μηνυμάτων μίσους εκείνη την εποχή. Το 1906 γνώρισε το συνθέτη και πιανίστα Πέρσυ Γκρέινγκερ στο Λονδίνο. Ο Γκρέινγκερ ήταν θαυμαστής της μουσικής του και γρήγορα δημιουργήθηκε μεταξύ μια ισχυρή αλληλοκατανόηση. Σε μια συνέντευξη του 1907 ο Γκρηγκ δήλωσε: "Έχω γράψει Νορβηγούς Αγροτικούς Χορούς, που κανείς στη χώρα μου δεν μπορεί να παίξει, και εδώ έρχεται αυτός ο Αυστραλός που τους παίζει όπως έπρεπε να παιχτούν! Είναι μια ιδιοφυΐα που εμείς οι Σκανδιναβοί δεν μπορούμε να κάνουμε παρά να αγαπήσουμε. "Ο Έντβαρντ Γκρηγκ πέθανε στο Δημοτικό Νοσοκομείο του Μπέργκεν της Νορβηγίας, στις 4 Σεπτεμβρίου 1907 σε ηλικία 64 ετών από καρδιακή ανεπάρκεια. Είχε υποφέρει από μια μακρά περίοδο ασθένειας. Τα τελευταία του λόγια ήταν «Λοιπόν, αν πρέπει να γίνει έτσι». Η κηδεία συγκέντρωσε 30.000 ως 40.000 ανθρώπους στους δρόμους της πόλης του για να τον τιμήσουν. Μετά από επιθυμία του το δικό του Επικήδειο Εμβατήριο προς Τιμή του Ρίκαρντ Νόρντραακ εκτελέστηκε με ενορχήστρωση του φίλου του Γιόχαν Χάλβορσεν, που είχε παντρευτεί την ανιψιά του. Επιπλέον εκτελέστηκε το μέρος Επικήδειο Εμβατήριο από τη Σονάτα για πιάνο No. 2 του Σοπέν. Ο Γκρηγκ αποτεφρώθηκε και η στάχτη του ενταφιάστηκε σε κρύπτη σε βουνό κοντά στο σπίτι του, στο Τρολντχάουγκεν. Μετά το θάνατο της συζύγου του η στάχτη της τοποθετήθηκε δίπλα στη δική του. Ο Έντβαρντ Γκρηγκ και η σύζυγός του ήταν Ουνιταριανοί και η Nίνα παρευρέθηκε στην Ουνιταριανή εκκλησία της Κοπεγχάγης μετά το θάνατό του. .Έναν αιώνας μετά το θάνατό του η κληρονομιά του Γκρηγκ εκτείνεται πέρα από το πεδίο της μουσικής. Υπάρχει ένα μεγάλο άγαλμα του στο Σιάτλ, ενώ ένα από τα μεγαλύτερα ξενοδοχεία του Μπέργκεν (την πατρίδα του) ονομάζεται Quality Hotel Edvard Grieg (με πάνω από 370 δωμάτια) και ένας μεγάλος κρατήρας στον πλανήτη Ερμή φέρει το όνομά του. Από τα πρώτα έργα του Γκρηγκ είναι μια συμφωνία (την οποία αργότερα αποκήρυξε) και μια σονάτα για πιάνο. Έγραψε επίσης τρεις σονάτες για βιολί και μια για βιολοντσέλο. [6] Ο Γκρηγκ συνέθεσε επίσης τη μουσική για το έργο του Χένρικ Ίψεν Πέερ Γκυντ, που περιλαμβάνει το περίφημο απόσπασμα με τίτλο "Στην Αίθουσα του Βασιλιά των Βουνών". Αυτό το μουσικό κομμάτι αναφέρεται στις περιπέτειες του αντιήρωα Πέερ Γκυντ, συμπεριλαμβανομένου του επεισοδίου στο οποίο κλέβει μια νύφη από το γάμο της. Οι θυμωμένοι καλεσμένοι τον κυνηγούν και ο Πέερ πέφτει, χτυπώντας το κεφάλι του πάνω σε βράχο. Ξυπνά σε ένα βουνό που περιβάλλεται από τρολ. Η μουσική του "Στην Αίθουσα του Βασιλιά των Βουνών" συμβολίζει τα θυμωμένα τρολ, που χλευάζουν τον Πέερ και δυναμώνει κάθε φορά που το θέμα επαναλαμβάνεται. Η μουσική τελειώνει με τον Πέερ να δραπετεύει από το βουνό. Σε μια επιστολή του 1874 προς το φίλο του Φρασντς Μπέγιερ ο Γκρηγκ εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για το Χορό της Κόρης του Βασιλιά των Βουνών, ένα από τα μέρη που συνέθεσε για τον Πέερ Γκυντ, γράφοντας "Έχω επίσης γράψει κάτι για τη σκηνή στην αίθουσα του Βασιλιά των βουνών - κάτι που κυριολεκτικά δεν αντέχω να το ακούω, γιατί βρωμάει αγελάδες, υπερβάλλοντα νορβηγικό εθνικισμό και τρολική αυτοϊκανοποίηση! Αλλά έχω μια διαίσθηση ότι η ειρωνεία θα είναι διακριτή. " Η Σουίτα του Χόλμπεργκ του Γκρηγκ γράφτηκε αρχικά για πιάνο και αργότερα διασκευάσθηκε από το συνθέτη για ορχήστρα εγχόρδων. Ο Γκρηγκ μελοποίησε στίχους των ποιητών Χάινριχ Χάινε, Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε, Χένρικ Ίψεν, Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, Ράντγιαρντ Κίπλινγκ και άλλων. Ο Ρώσος συνθέτης Νικολάι Μιασκόφσκι χρησιμοποίησε ένα θέμα από τον Γκρηγκ για τις παραλλαγές με τις οποίες έκλεισε το Τρίτο Κουαρτέτο Εγχόρδων του. Η Νορβηγίδα πιανίστρια Εβα Κνάρνταλ ηχογράφησε το σύνολο της μουσικής για πιάνο του συνθέτη σε 13 LP για την BIS Records από το 1977 ως το 1980. Οι ηχογραφήσεις επανεκδόθηκαν το 2006 σε 12 μικρούς δίσκους, επίσης από τη BIS Records. Ο ίδιος ο Γκρηγκ ηχογράφησε πολλά από αυτά τα έργα πιάνου πριν από το θάνατό του το 1907. Κοντσέρτο για πιάνο σε Λα ελάσσονα, Op.16, 1868 Σίγκουρντ Γιόρσαλφαρ, σουΐτα, Op.56, 1872,1892 Πέερ Γκυντ, σουίτα, No. 1, Op. 46, 1875 Πέερ Γκυντ, σουίτα, No. 2, Op. 55, 1875, 1891 Κουαρτέτο Εγχόρδων σε Σολ ελάσσονα, Op. 27, 1877-78 Τέσσερις νορβηγικοί χοροί, Op.35, 1881 Σονάτα για πιάνο σε Ε ελλάσονα, Op.7 Σονάτα για βιολί, No. 1 σε F μείζονα, Op. 8 Συναυλία Ουβερτούρα το Φθινόπωρο, Op. 11 Σονάτα για βιολί No. 2 in Σολ μείζονα, Op. 13 Μουσική για το έργο Σίγκουρντ Γιόρσαλφαρ του Μπιέρνστιερνε Μπιέρνσον, Op. 22 Μουσική για το έργο Πέερ Γκυντ του Χένρικ Ίψεν, Op. 23 Μπαλάντα με τη Μορφή Παραλλαγών ενός Νορβηγικού Παραδοσιακού Τραγουδιού σε Σολ ελάσσονα, Op. 24 Δύο Ελεγιακές Μελωδίες για έγχορδα ή πιάνο, Op. 34 Τέσσερις Νορβηγικοί Χωροί για πιάνο, Op. 35 (περισσότερο γνωστό σε ενορχηστρώσεις του Χανς Σιτ και άλλων) Σονάτα για τσέλο σε Λα ελάσσονα, Op. 36 Σουίτα του Χόλμπεργκ για πιάνο, διασκ. μεταγενέστερα ορχήστρα εγχόρδων, Op. 40 Σονάτα για βιολί No. 3 σε C ελάσσονα, Op. 45 Λυρική Σουίτα για ορχήστρα, Op. 54 (ενορχήστρωση τεσσάρων Λυρικών Κομματιών) Τέσσερις Συμφωνικοί Χοροί για πιάνο, διασκ. μεταγενέστερα ορχήστρα, Op. 64 Κύκλος Τραγουδιών Χάουγκτουσα του Αρνε Γκάρμποργκ, Op. 67 Εξήντα έξι Λυρικά Κομμάτια για πιάνο, 10 τόμοι (1897-1901), Opp. 12, 38, 43, 47, 54, 57, 62, 65, 68 and 71, μεταξύ αυτών : Αριέτα, Στην Ανοιξη, Μικρό Πουλί, Πεταλούδα, Νυκτωδία, Μέρα Γάμου στο Τρολντχάουγκεν, Στα Πόδια Σου, Λαχτάρα για το Σπίτι, Μάρτιος των Νάνων, Poème érotique και Περασμένα. Αρχείο του Γκρηγκ στη Βιβλιοθήκη του Μπέργκεν