Σπάρτωλος

Η αρχαία Σπάρτωλος ήταν πόλη-κράτος των Βοττιαίων (αρχαία ελληνικά: Βοττιαῖοι), στην περιοχή της Βοττικής της βορειοδυτικής Χαλκιδικής, που σήμερα βρίσκεται εντός των ορίων της κοινότητας Πορταριά, 6 χιλιόμετρα βόρειο-δυτικά από τον οικισμό του χωριού, ανάμεσα στους γειτονικούς οικισμούς Άγιος Παντελεήμονας και Ζωγράφου.

 Η Σπάρτωλος ήταν μέλος της Αθηναϊκής Συμμαχίας, που συμμετείχε στο «θρακικό φόρο» πληρώνοντας 2 ή 3,5 αθηναϊκά τάλαντα, ως την έναρξη του Πελοποννησιακού Πολέμου, όταν οι Βοττιαίοι και το Κοινό των Χαλκιδέων επαναστάτησαν εναντίον της Αθήνας. Στους δυο όμοιους λόφους που ονομάζονται Τούμπες, έγινε η ιστορική μάχη της Σπαρτώλου (429 π.Χ.), μεταξύ των Αθηναίων και του Κοινού των Χαλκιδέων. Στο γύρω χώρο βρίσκονται ακόμη διάσπαρτα τμήματα μετάλλων, αμφορέων και άλλων κεραμικών ειδών. Η Σπάρτωλος φαίνεται, ωστόσο, ότι κάποια στιγμή αργότερα έγινε και πάλι μέλος της Αθηναϊκής Συμμαχίας. Αναφέρεται και πάλι σε σχέση με τον Σπαρτιάτη Τελευτία, την επίθεση του και πολιορκία της Ολύνθου το 381 π.Χ., κατά τη διάρκεια της οποίας και σκοτώθηκε εκεί, το 380 π.Χ.. Η τελευταία αναφορά για την Σπάρτωλο (περίπου μεταξύ του 305 π.Χ. ως 297 π.Χ.), δεν αφορά πλέον την πόλη, αλλά για γεωργικά εδάφη της, σε ένα βασιλικό διάταγμα του Κασσάνδρου σχετικό με την μίσθωση/παροχή γης στον Περδίκκα, γιο του στρατηγού Κοίνου, Οι εκτάσεις και τα κτήματα στην Χαλκιδική, είχαν εν μέρει παραχωρηθεί, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Φιλίππου Β', στον Πολεμοκράτη της Ελιμίας, πατέρα του Κοίνου, (ο οποίος Κοίνος ήταν στρατηγός του Μεγάλου Αλεξάνδρου). Τα κτήματα αυτά κληροδοτήθηκαν έπειτα στον γιό του Κοίνου, τον Περδίκκα. Η τοποθεσία της αρχαίας πόλης δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί, με βάση την αρχαιολογική σκαπάνη, και υπάρχουν διάφορες εκδοχές στις πηγές για την τοποθεσία, που την τοποθετούν σε κάποια από τις παρακάτω περιοχές: Η κυρίαρχη άποψη είναι πως η αρχαία πόλη βρίσκεται εντός των ορίων της κοινότητας Πορταριά, 6 χιλιόμετρα βόρειο-δυτικά από το σημερινό οικισμό του χωριού, ανάμεσα στους γειτονικούς οικισμούς Άγιος Παντελεήμονας και Ζωγράφου. Πιθανολογείται επίσης, ότι υπήρχε στη θέση της Νέας Τρίγλιας στη σημερινή περιοχή Πλατάνια. Η ίδια στα βυζαντινά χρόνια ονομαζόταν Ζύλη ή Ζγύλη. Επίσης, για άλλους, ερευνητές τα ερείπια της Σπαρτώλου βρίσκονται κοντά στα Ελαιοχώρια, πλησίον στα Νέα Σύλλατα. Σε ανασκαφές εκεί ανευρέθηκε νεκρόπολη με τάφους της αρχαϊκής και κλασικής εποχής. Τέλος σύμφωνα με άλλους επίσης συγγραφείς, η αρχαία πόλη Σπάρτωλος, είναι «τα σημερινά Νέα Σίλατα Χαλκιδικής» από όπου ήταν και ο ιερέας της πόλης Καλλικράτης που έζησε τον 4ο αι. π.Χ. και είναι γνωστός από μια επιγραφή αγοραπωλησίας με μάρτυρες και γείτονες συμπολίτες του. (S.E.G. νοl. 46, επιγρ. 804). Το σίγουρο είναι ότι τα παραπάνω χωριά και κωμοπόλεις εστιάζουν σε μια κοντινή τοποθεσία, μεταξύ τους, μέσα στην οποία υπάρχουν μεγάλες πιθανότητες για την μελλοντική αρχαιολογική ανεύρεση της πόλης αυτής. Οι ανασκαφές δε, στα Νέα Σύλλατα, περίπου 3 χιλιόμετρα μακριά από την περιοχή των Ελαιοχωρίων, επιβεβαιώνουν την συνεχή κατοίκηση της περιοχής από την Εποχή του Χαλκού ως την Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Μάχη στη Σπάρτωλο, Βοττιαία, Βοττική, Συμμαχία της Δήλου “Studies in the ancient Greek polis”, by Mogens Herman Hansen, Kurt A. Raaflaub Page 119 ISBN 0-19-920849-2 (1995) Mogens Herman Hansen & Thomas Heine Nielsen (2004). «Thrace from Axios to Strymon». An inventory of archaic and classical poleis (en inglés). Nueva York: Oxford University Press. pp. 843–844. ISBN 0-19-814099-1. Flensted-Jensen, Pernille (1995). ., ed. The Bottiaians and their Poleis, In: Papers from the Copenhagen Polis Centre 2: Historia Einzelschriften (en inglés). Stuttgart: Franz Steiner Verlag Wiesbaden GmbH. Billows, Richard A. (1997). Kings and Colonists: Aspects of Macedonian Imperialism (en inglés). Brill Academic Publications. ISBN 978-90-0410-177-7. Psoma, Sélènè (1999). «Les Bottiéens de Thrace aux Ve et IVe siècles avant J.-C.». Revue numismatique (en francés) 154 (6).