Δολοφονία του Αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου της Αυστρίας

Στις 28 Ιουνίου 1914, ο αρχιδούκας Φραγκίσκος Φερδινάνδος της Αυστρίας, διάδοχος του θρόνου της Αυστροουγγαρίας και η γυναίκα του Σοφία, Δούκισσα του Χόενμπεργκ, δολοφονήθηκαν με πυροβολισμό στο Σαράγεβο, από τον Γκαβρίλο Πρίντσιπ, έναν από την ομάδα των έξι Σερβοβόσνιων δολοφόνων που συντονίζονταν από τον Ντανίλο Ίλιτς. Ο πολιτικός στόχος της δολοφονίας ήταν η απόσπαση των νότιων σλαβικών επαρχιών της Αυστροουγγαρίας έτσι ώστε να μπορέσουν να αποτελέσουν τμήμα της Μεγάλης Σερβίας ή της Γιουγκοσλαβίας. Τα κίνητρα των δολοφόνων σχετίζονταν με το κίνημα που αργότερα έγινε γνωστό ως Νέα Βοσνία. Σέρβοι στρατιωτικοί αξιωματούχοι βρίσκονταν πίσω από την επίθεση. Στην κορυφή αυτών των Σέρβων στρατιωτικών συνωμοτών ήταν ο Στρατιωτικής Μυστικής Υπηρεσίας της Σερβίας Ντραγκούτιν Ντιμιτρίεβιτς, ενώ το δεξί του χέρι ήταν ο Ταγματάρχης Βόισλαβ Τάνκοσιτς, και ο Αρχικατάσκοπος Ράντε Μαλόμπαμπιτς. Ο Ταγματάρχης Τάνκοσιτς εξόπλισε τους δολοφόνους με βόμβες και πιστόλια και τους εκπαίδευσε. Επίσης του έδωσε πρόσβαση στο ίδιο μυστικό τούνελ από κρυψώνες και πράκτορες που ο Ράντε Μαλόμπαμπιτς χρησιμοποιούσε για τη διείσδυση όπλων και ανθρώπων μέσα στην Αυστροουγγαρία. Οι δολοφόνοι, τα βασικά μέλη του παράνομου δικτύου, και οι κύριοι Σέρβοι στρατιωτικοί συνωμότες που ήσαν ακόμα ζωντανοί συνελήφθησαν, δικάστηκαν, καταδικάστηκαν και τιμωρήθηκαν. Αυτοί που συνελήφθησαν στη Βοσνία δικάστηκαν στο Σαράγεβο τον Οκτώβριο του 1914. Οι άλλοι συνωμότες συνελήφθησαν και δικάστηκαν πριν από τη σερβική δίκη παρωδία στο ελεγχόμενο από τους Γάλλους μέτωπο της Θεσσαλονίκης το 1916–1917 με άσχετες και λάθος κατηγορίες. Η Σερβία εκτέλεσε τρεις από τους κορυφαίους συνωμότες στρατιωτικούς. Τα περισσότερα απ' αυτά που είναι γνωστά σχετικά με τις δολοφονίες προέρχονται από αυτές τις δύο δίκες και τα σχετικά αρχεία. Η απόδοση ευθυνών για τις βόμβες και τις δολοφονίες της 28ης Ιουνίου είναι σε μεγάλο βαθμό αμφιλεγόμενη επειδή η επίθεση οδήγησε στο ξέσπασμα του Α΄ Παγκόσμιου Πόλεμου ένα μήνα αργότερα.

 Σύμφωνα με τη Συνθήκη του Βερολίνου του 1878, η Αυστροουγγαρία έλαβε την εντολή να καταλάβει και να διοικήσει το Οθωμανικό Βιλαέτι της Βοσνίας ενόσω η Οθωμανική Αυτοκρατορία διακρατούσε ακόμα επίσημα την κυριαρχία επί της περιοχής. Υπό αυτή την ίδια συνθήκη, οι Μεγάλες Δυνάμεις (Αυστρία-Ουγγαρία, Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Οθωμανική Αυτοκρατορία και Ρωσική Αυτοκρατορία) έδωσαν επίσημη αναγνώριση στο Πριγκιπάτο της Σερβίας ως πλήρως κυρίαρχο κράτος, το οποίο τέσσερα χρόνια αργότερα μεταμορφώθηκε σε βασίλειο υπό τον Μίλαν Γ΄ Ομπρένοβιτς που έτσι έγινε Βασιλιάς Μίλαν Ομπρένοβιτς ο Πρώτος. Οι μονάρχες της Σερβίας εκείνη της εποχή από τον βασιλικό Οίκο των Ομπρένοβιτς που διατηρούσαν στενές σχέσεις με την Αυστροουγγαρία ήταν ικανοποιημένοι να διοικούν τη χώρα τους εντός των συνόρων που είχαν τεθεί από τη συνθήκη. Albertini, Luigi. 1953. Origins of the War of 1914 (Vol II). Oxford University Press: London. OCLC 168712 Albertini, Luigi. 2005. Origins of the War of 1914 – Vol. 1, Enigma Books, New York. ISBN 1-929631-31-6 Belfield, Richard. The Assassination Business: A History of State-Sponsored Murder, Carroll & Graf Publishers: New York. ISBN 0-7867-1343-7 Dedijer, Vladimir. The Road to Sarajevo, Simon and Schuster. New York, 1966 OCLC 400010 MacKenzie, David. Black Hand On Trial: Salonika 1917, Eastern European Monographs, 1995. ISBN 978-0-88033-320-7 Magrini, Luciano. Il Dramma Di Seraievo. Origini e responsabilita della guerra europea, Milan, 1929 OCLC 8018932 Owings, W.A. Dolph. The Sarajevo Trial, Documentary Publications, Chapel Hill, NC, 1984. ISBN 0-89712-122-8 de Schelking, Eugene. Recollections of a Russian Diplomat, The Suicide of Monarchies, McMillan Co, New York, 1918 OCLC 1890657 Strachan, Hew. 2001 The First World War Volume 1: To Arms. Oxford University Press: Oxford. ISBN 978-0-19-926191-8 Taylor, A.J.P. 1963. The First World War: An Illustrated History. Penguin Books: London. ISBN 0-14-002481-6 Trydar-Burzinski, Louis. Le Crépuscule d’une Autocratie, Florence, 1926 OCLC 473403651 Στέφαν Τσβάιχ, Επικίνδυνος οίκτος, εκδ. Άγρα, Αθήνα, 2012 ISBN 978-960-505-038-2