Φεμινισμός στην Πολωνία

Σύμφωνα με μια επιστημονική θέση, η ιστορία του φεμινισμού στην Πολωνία μπορεί να χωριστεί σε 7 περιόδους, ξεκινώντας από τον φεμινισμό πρώτου κύματος του 19ου αιώνα. Οι πρώτες τέσσερις πρώιμες περίοδοι συνέπεσαν με τους ξένους διαμελισμούς της Πολωνίας, που είχαν ως αποτέλεσμα την εξάλειψη του κυρίαρχου πολωνικού κράτους για 123 χρόνια. Ωστόσο, αν κάποιος ορίσει τον «φεμινισμό πρώτου κύματος» όπως η Μπέτι Φρίνταν και άλλοι ως παγκόσμιο κίνημα τον 19ο και τον 20ο αιώνα που ασχολούνταν κυρίως με το δικαίωμα ψήφου των γυναικών, τότε η Πολωνία το βίωσε ταυτόχρονα, όπως και άλλες δυτικές χώρες, προς τα τέλη του 19ου και ιδιαίτερα στις αρχές του 20ού αιώνα. Η περίοδος πριν από αυτό κυριαρχούταν από το «γυναικείο ζήτημα», όταν οι ελίτ γυναίκες και λίγοι άνδρες αμφισβήτησαν την υποταγή των γυναικών στους άνδρες, αλλά δεν υποστήριζαν απαραίτητα ή οργανώνονταν συλλογικά για ίσα πολιτικά δικαιώματα, ούτε για τεράστιες κοινωνικές αλλαγές. Στα πολωνικά εδάφη, το γυναικείο ζήτημα αναπτύχθηκε παράλληλα με την ηπειρωτική ευρωπαϊκή συζήτηση από τον 16ο αιώνα και έπειτα.

 Σύμφωνα με την Εουγκένια Γουόχ, η Πολωνία γνώρισε 3 διαδοχικά κύματα φεμινισμού τον 19ο αιώνα. Το πρώτο και πιο αδύναμο κύμα ήρθε πριν από τη Νοεμβριανή Εξέγερση του 1830. Τότε ήταν που η Κλεμεντίνα Χοφμανόβα έγραψε το πρώτο πολωνικό κείμενο με «φεμινιστικά» χαρακτηριστικά, Pamiątka po dobrej matce (Ανάμνηση μιας καλής μητέρας, 1819). Αν και η συγγραφέας υποστήριξε τους παραδοσιακούς κοινωνικούς ρόλους της συζύγου και της μητέρας για τις Πολωνές γυναίκες, εντούτοις υποστήριξε την αναγκαιότητα εκπαίδευσης και για τις γυναίκες. Το δεύτερο (και ισχυρότερο) κύμα έλαβε χώρα μεταξύ των εξεγέρσεων του Νοεμβρίου και του Ιανουαρίου. Αυτή η περίοδος επηρεάστηκε από τις γαλλικές «πρωτοφεμινιστικές» ιδέες: τα λογοτεχνικά έργα της Γεωργία Σάνδη και την εφημερίδα La Gazette des Femmes (Ημερήσια των Γυναικών). Ο κορυφαίος υπέρμαχος του φεμινισμού ήταν η εφημερίδα Przegląd Naukowy (Επιστημονική Επιθεώρηση). Δημοσίευσε (μεταξύ πολλών άλλων) άρθρα της Ναρτσίζα Ζμιχόφσκα (η ηγέτης της οργάνωσης Entuzjastki στη Βαρσοβία), η οποία υποστήριζε τη «χειραφέτηση» και την εκπαίδευση για τις γυναίκες. Η Ζμιχόφσκα ήταν επίσης ενεργή ομιλητής, ενεργώντας για λογαριασμό των γυναικείων σκοπών. Η πρώτη Πολωνή γυναίκα φιλόσοφος, Ελεονόρα Ζιμιέτσκα, έγραψε το Myśli o wychowaniu kobiet (Προτάσεις για την Εκπαίδευση των Γυναικών, 1843), το οποίο απαίτησε ότι ο πιο σημαντικός στόχος στην εκπαίδευση των γυναικών ήταν η διαμόρφωση της ανθρώπινης φύσης τους και μόνο, μετά τη θηλυκότητα. Η Πολωνία γνώρισε το τρίτο (και ισχυρότερο) κύμα μετά το 1870, υπό την κυρίαρχη δυτική επιρροή. Σε αυτό το «κύμα», αξίζει να σημειωθεί, οι άνδρες ήταν οι κύριοι υποστηρικτές της φεμινιστικής υπόθεσης: ο Άνταμ Βισλίτσκι δημοσίευσε το άρθρο «Niezależność kobiety» («Η ανεξαρτησία της γυναίκας») στο Przegląd Naukowy (1870). Αυτό το κομμάτι περιείχε ριζοσπαστικά αιτήματα για την ισότητα των φύλων στην εκπαίδευση και στα επαγγέλματα. Στην ίδια εφημερίδα, ο Αλεξάντερ Σφιεντοχόφσκι επέκρινε τα βιβλία του Χοφμανόβα, τα οποία είπε ότι «μεταμορφώνουν τις γυναίκες σε σκλάβες». Μια άλλη εφημερίδα, η Niwa, πίεσε για την ισότητα των γυναικών στην εκπαίδευση και την εργασία. Τα πιο ριζοσπαστικά φεμινιστικά αιτήματα συμπεριλήφθηκαν στο βιβλίο του Ένταβαρντ Προντζίνσκι (Edward Prądzyński), O prawach kobiety (Για τα δικαιώματα των γυναικών, 1873), το οποίο υποστήριζε την πλήρη ισότητα των φύλων σε κάθε τομέα. Το ζήτημα της χειραφέτησης των γυναικών ήταν ιδιαίτερα σημαντικό στο Πανεπιστήμιο του Λβουφ (Λέμπεργκ). Το 1874 ένας λέκτορας του Πανεπιστημίου, ο Λέον Μπιλίνσκι, έδωσε μια σειρά διαλέξεων «O pracy kobiet ze stanowiska ekonomicznego» (Σχετικά με την εργασία των γυναικών από την οικονομική άποψη). Υποστήριξε σθεναρά την πνευματική και οικονομική χειραφέτηση των γυναικών και την ελεύθερη πρόσβασή τους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Οι προσπάθειές του αργότερα απέδωσαν καρπούς — το 1897, οι πρώτες φοιτήτριες αποφοίτησαν από το Πανεπιστήμιο του Λβουφ. Στο λογοτεχνικό έργο της Ελίζα Οζεσκόβα, το μοτίβο της γυναικείας χειραφέτησης είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Στο βιβλίο της Kilka słów o kobietach (Λίγα λόγια για τις γυναίκες, 1871) τόνισε τη θεμελιώδη ανθρώπινη φύση κάθε γυναίκας, που διαστρέφεται από την κοινωνία. Σημαντική προσωπικότητα του πολωνικού φεμινισμού σε αυτήν την περίοδο και αργότερα ήταν η Γκαμπριέλα Ζαπόλσκα, τα γραπτά της οποίας περιελάμβαναν κλασικά έργα όπως το μυθιστόρημα Kaśka Kariatyda (Κατερίνα η Καρυάτιδα, 1885–86). Το 1889, η ρωσική εφημερίδα Pravda (Αλήθεια) δημοσίευσε ένα άρθρο του Λούντβικ Κσιβίτσκι, «Sprawa kobieca» (Η Γυναικεία Αιτία), το οποίο υποστήριξε ότι η απελευθέρωση των γυναικών ήταν έμφυτη στην καπιταλιστική οικονομία. Το τέταρτο -μοντερνιστικό- κύμα φεμινισμού έφτασε στην Πολωνία γύρω στο 1900. Ενώ οι άντρες συγγραφείς εστίασαν στη «μυστηριώδη και μυστικιστική» φύση των γυναικών, οι γυναίκες συγγραφείς (π.χ Μάρια Κονοπνίτσκα, Ελίζα Οζεσκόβα) ασχολούνταν με πιο ορθολογικές πτυχές της θηλυκότητας. Η Ζόφια Ναουκόφσκα ήταν ιδιαίτερα ενεργή στο γυναικείο κίνημα της Πολωνίας. Η ομιλία της Uwagi o etycznych zadaniach ruchu kobiecego (Παρατηρήσεις σχετικά με τους ηθικούς στόχους του γυναικείου κινήματος) κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου των Γυναικών στη Βαρσοβία το 1907 καταδίκασε τη γυναικεία πορνεία ως μορφή πολυγαμίας. Το πρώτο μυθιστόρημα της Ναουκόφσκα, Kobiety (Γυναίκες, 1906), και ένα άλλο μυθιστόρημα, Narcyza (Νάρκισσος, 1910), κατήγγειλε τη γυναικεία παθητικότητα που αντιμετώπιζε αυτό που αντιλαμβανόταν ως ανδρική κυριαρχία. Το πέμπτο κύμα του πολωνικού φεμινισμού έλαβε χώρα στην περίοδο του Μεσοπολέμου (δεκαετίες 1920 και 1930). Οι φεμινιστικές ομιλίες εκείνης της εποχής (στην Πολωνία καθώς και σε άλλες χώρες) αναζήτησαν νέους ορισμούς του φεμινισμού και προσπάθησαν να προσδιορίσουν νέους στόχους (υπήρχαν αμφιβολίες για το αν έπρεπε να αγωνιστούν για πλήρη ισότητα ή μάλλον για προστατευτική νομοθεσία). Σχεδόν κάθε φεμινίστρια (ακόμη και ριζοσπάστες) πίστευε ότι οι γυναίκες είχαν πετύχει την απελευθέρωσή τους. Η Ρούζα Μελτσερόβα (Róża Melcerowa) εξέφρασε αυτά τα συναισθήματα: Ο φεμινισμός (...) στην πραγματικότητα τελείωσε μεταξύ εκείνων των εθνών όπου de jure είχε εξασφαλίσει το αντικείμενό του: την κοινωνική και πολιτική ισότητα.Το άρθρο 96 του πολωνικού συντάγματος του 1921 προέβλεπε ότι όλοι οι πολίτες ήταν ίσοι βάσει του νόμου, ωστόσο, δεν ίσχυε για τις παντρεμένες γυναίκες. Την 1η Ιουλίου 1921, ο νόμος για την αλλαγή ορισμένων διατάξεων του αστικού δικαίου σχετικά με τα δικαιώματα των γυναικών θεσπίστηκε από το Σέιμ, για να αντιμετωπίσει τις πιο εμφανείς ανισότητες για τις γυναίκες που ήταν παντρεμένες. Οι διατάξεις του νόμου επέτρεπαν στις γυναίκες να ελέγχουν τη δική τους περιουσία (εκτός από την προίκα τους), να ενεργούν ως μάρτυρες νομικών εγγράφων, να ενεργούν ως θεματοφύλακες των παιδιών της εάν ο σύζυγός της ήταν ανίκανος και να ζουν χωριστά από τον σύζυγό της. Ο νόμος αφαίρεσε επίσης τις προϋποθέσεις σύμφωνα με τις οποίες μια γυναίκα έπρεπε να υπακούει στον σύζυγό της και κατήργησε τις απαιτήσεις για τη σύζυγο να λάβει την άδεια του συζύγου της για νομικές ενέργειες.Το 1932, η Πολωνία κατέστησε παράνομο τον συζυγικό βιασμό. Η Ναουκόφσκα ανέλυσε τα γυναικεία ερωτήματα: στα μυθιστορήματα Romans Teresy Hennert (Το ειδύλλιο της Τερέζα Χένερτ, 1923) και Renata Słuczańska (1935) ασχολήθηκε με τα όρια της ελευθερίας των γυναικών στην παραδοσιακή κοινωνία. Η δεκαετία του 1920 είδε την εμφάνιση του ριζοσπαστικού φεμινισμού στην Πολωνία. Οι εκπρόσωποί του, Ιρένα Κσιβίτσκα και Μάρια Μοροζόβιτς-Στσεπκόφσκα, μοιράστηκαν μια επιθετική ρητορική και υποστήριξαν την απελευθέρωση των γυναικών από τη συναισθηματική σχέση με τους άνδρες («αγώνα ενάντια στην αγάπη») ως το μοναδικό μέσο για την ατομική ανεξαρτησία. Η Κσιβίτσκα και ο Ταντέους Μπόι-Ζελένσκι προώθησαν και οι δύο την προγραμματισμένη γονεϊκότητα, τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, τα δικαιώματα στο διαζύγιο και στην άμβλωση και την αυστηρή ισότητα των φύλων. Η Κσιβίτσκα δημοσίευσε μια σειρά άρθρων στο Wiadomości Literackie (Λογοτεχνικές Ειδήσεις) (από το 1926), ο Ζελένσκι έγραψε πολλά άρθρα όπως Brewerie (Ζυθοποιία, 1926), Dziewice konsystorskie (Εκκλησιαστικές παρθένες, 1929), Piekło kobiet (Κόλαση για γυναίκες, 1930), Zmysły, zmysły (Λίμπιντο, λίμπιντο, 1932), Nasi Okupanci (Οι κατακτητές μας, 1932), μεταξύ άλλων, στα οποίο διαμαρτυρήθηκαν για την παρέμβαση της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στην οικεία ζωή των Πολωνών. Τόσο η Κσιβίτσκα όσο και ο Ζελένσκι ήταν εξαιρετικά ενεργοί ομιλητές, προωθώντας τις ιδέες του φεμινισμού σε ολόκληρη τη χώρα. Μια διαφορετική πτυχή του πολωνικού φεμινισμού εμφανίζεται στην ποίηση και το δράμα Szofer Archibald (1924) και Egipska pszenica (Αιγυπτιακό σιτάρι, 1932) της Μάρια Παβλικόφσκα-Γιασνοζέφσκα, η οποία υποστήριξε μια γυναικεία ερωτική αυτοχειραφέτηση από τις κοινωνικές συμβάσεις. Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ουσιαστικά φίμωσε τις Πολωνές φεμινίστριες. Μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, το κομμουνιστικό κράτος που ιδρύθηκε από τους Σοβιετικούς στην Πολωνία προώθησε με προπαγάνδα τη χειραφέτηση των γυναικών στην οικογένεια και στην εργασία. Ο κομμουνιστής ποιητής Άνταμ Βάζικ περιέγραψε ρεαλιστικά την κατάσταση των εργατών (συμπεριλαμβανομένων των γυναικών) στο ποίημα του Ποίημα για ενήλικες.Αυτή η περίοδος, γνωστή ως το «έκτο κύμα» του πολωνικού φεμινισμού, χαρακτηρίστηκε από σημαντική προπαγάνδα που υποστήριζε την ισότητα των φύλων και από τη μαζική συμμετοχή των γυναικών στη βιομηχανική παραγωγή, τη γεωργία και την πολιτική. Η Πολωνία είχε την πρώτη γυναίκα υπουργό κυβέρνησης στον κόσμο.Η Γιούλια Μινκ (σύζυγος του Χιλάρι Μινκ) ήταν πρόεδρος του Πολωνικού Πρακτορείου Τύπου (1944–54). Η Ζόφια Γκζιμπ (Zofia Grzyb, εργάτρια με δημοτική εκπαίδευση) ήταν η πρώτη και μοναδική γυναίκα μέλος του Πολιτικού Γραφείου του Πολωνικού Κόμματος Ενωμένων Εργατών, από το 1981. Ο φεμινισμός δεύτερου κύματος ως περίοδος φεμινιστικής δραστηριότητας ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1960 στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το ίδιο κύμα έφτασε στο αποκορύφωμά του στην Πολωνία ήδη το 1956 με τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων, που προκάλεσε την παραγωγή πολεμικών κειμένων υπέρ της επιλογής. Στη συνέχεια, οι φεμινιστικές φωνές σχεδόν σίγησαν (μέχρι το 1989). Το κράτος θεωρούσε ότι εκπληρώθηκαν τα φεμινιστικά αιτήματα, απαγορευόταν κάθε ανοιχτή συζήτηση για τα προβλήματα των γυναικών, επιτρέπονταν μόνο επίσημα («υλιστικά» και «μαρξιστικά») φεμινιστικά κείμενα, που επικεντρώνονταν κυρίως στην απομάκρυνση των γυναικών από το βάρος της «παραδοσιακής» γυναικείας οικιακής εργασίας. Ο «δυτικός» φεμινισμός ήταν επίσημα απαγορευμένος και πρακτικά απουσίαζε από την πολωνική κοινωνική ζωή μέχρι το 1989.Στην Πολωνία κατά τα έτη 1940–1989, ο φεμινισμός γενικά, και ο φεμινισμός δεύτερου κύματος ειδικότερα, πρακτικά απουσίαζαν. Αν και τα φεμινιστικά κείμενα παρήχθησαν τη δεκαετία του 1950 και έπειτα, συνήθως ελέγχονταν και παράγονταν από το κομμουνιστικό κράτος. Στην πραγματικότητα, κάθε αληθινή και ανοιχτή φεμινιστική συζήτηση ουσιαστικά καταπνίγηκε. Επισήμως, οποιοσδήποτε «φεμινισμός δυτικού τύπου» δεν είχε το δικαίωμα ύπαρξης στο κομμουνιστικό κράτος, το οποίο υποτίθεται ότι είχε χορηγήσει στις γυναίκες κάθε ένα από τα κύρια φεμινιστικά αιτήματα . Επίσημα η άμβλωση νομιμοποιήθηκε στην Πολωνία σχεδόν 20 χρόνια νωρίτερα από ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γαλλία (αλλά αργότερα από ότι στις Σκανδιναβικές χώρες), η ισότητα των φύλων επισημοποιήθηκε, η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση εισήχθη σταδιακά στα σχολεία και τα αντισυλληπτικά νομιμοποιήθηκαν και επιδοτήθηκαν από το κράτος. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, η ισότητα των φύλων δεν έγινε ποτέ πραγματικότητα και τα αντισυλληπτικά ήταν τόσο κακής ποιότητας που η άμβλωση έγινε μια σημαντική μέθοδος προγραμματισμένης γονεϊκότητας. Αυτά τα πραγματικά προβλήματα δεν αναγνωρίστηκαν ποτέ επίσημα και οποιαδήποτε συζήτηση γι' αυτά απαγορεύτηκε. Κατά τη διάρκεια της κομμουνιστικής κυριαρχίας, οι Πολωνές απολάμβαναν ελευθερίες (άμβλωση, αγορά εργασίας, φροντίδα παιδιών) που ήταν διαφορετικές από τη Δύση. Ωστόσο, μετά τη μετάβαση στη δημοκρατία το 1989, η κυβέρνηση έλαβε μέτρα «επανοικειοποίησης». Ο φεμινισμός στη μετακομμουνιστική Πολωνία αμφισβητείται από το πολωνικό κοινό λόγω της επιρροής της Καθολικής Εκκλησίας σε έναν συνεχιζόμενο «πόλεμο κατά του φύλου». Η μετακομμουνιστική Πολωνία βίωσε το έβδομο κύμα φεμινισμού και ήρθε ξαφνικά αντιμέτωπη με έννοιες του δυτικού φεμινισμού δεύτερου κύματος που αμέσως συνάντησαν σφοδρή αντίθεση από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Ο δυτικός φεμινισμός έχει συχνά ταυτιστεί λανθασμένα με την προηγούμενη κομμουνιστική αναπαραγωγική πολιτική, παρόμοια σε ορισμένες πτυχές, και ο φεμινισμός για αυτόν τον λόγο συχνά θεωρείται «ύποπτος». . Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, τα πολωνικά φεμινιστικά κείμενα χρησιμοποιούσαν συχνά την επιθετική ρητορική που σχετίζεται με φεμινιστικές εκδόσεις του Μεσοπολέμου. Αυτού του είδους η «εντυπωσιακή» επιχειρηματολογία ήταν πιο επαρκής σε εκείνη την εποχή των βίαιων πολεμικών ομιλιών για την απαγόρευση των αμβλώσεων. Αφού η πολωνική κυβέρνηση εισήγαγε την de facto νομική απαγόρευση των αμβλώσεων (στις 7 Ιανουαρίου 1993), οι φεμινίστριες άλλαξαν τις στρατηγικές τους. Πολλές Πολωνές φεμινίστριες από εκείνο το γεγονός έχουν υιοθετήσει επιχειρηματολογικές στρατηγικές δανεισμένες από το αμερικανικό κίνημα «Υπέρ της Επιλογής» της δεκαετίας του 1980. Στα πολωνικά φεμινιστικά κείμενα, έχει επικρατήσει η μικτή επιχειρηματολογία του «μικρότερου κακού» και της «σχεδιασμένης γονεϊκότητας». Στην πραγματικότητα αυτό το επιχείρημα είναι αντίθετο με τη φεμινιστική ιδεολογία και έχει αποδειχθεί αναποτελεσματικό. Η απαγόρευση των αμβλώσεων φάνηκε ακίνητη. Η κρατική χρηματοδότηση των αντισυλληπτικών έχει κατασταλεί έντονα από το 1989. Ο πολωνικός φεμινισμός φαινομενικά υφίσταται αλλαγές. Τα νέα φεμινιστικά βιβλία περιλαμβάνουν το Świat bez kobiet (Κόσμος χωρίς γυναίκες, (2001) της Αγκνιέσκα Γκραφ, το οποίο επισημαίνει ευθέως το σύγχρονο φαινόμενο των διακρίσεων των γυναικών στην Πολωνία και Milczenie owieczek (2004) της Καζιμιέρα Στσούκα, που υπερασπίζεται με πάθος την άμβλωση και συχνά παίρνει θέσεις που σχετίζονται άμεσα με την περίοδο του Μεσοπολέμου και τον ριζοσπαστικό γαλλικό φεμινισμό, αποκηρύσσοντας έτσι τις μέχρι τότε κυρίαρχες «μετριοπαθείς» αμερικανικές επιχειρηματολογικές στρατηγικές. Η Έβα Ντομπρόφσκα-Σουλτς εξέφρασε την αναγκαιότητα αλλαγής και της πολωνικής φεμινιστικής στάσης: «Εμείς [οι φεμινίστριες] έχουμε χάσει πολλά από αυτά τα μαθήματα μιας κατευνασμένης γλώσσας που εξακολουθούμε να δίνουμε η μία στην άλλη». Επί του παρόντος, η Πολωνία εξακολουθεί να έχει έναν από τους πιο περιοριστικούς νόμους για τις αμβλώσεις στην Ευρώπη. Μια προτεινόμενη πλήρης απαγόρευση των αμβλώσεων, η οποία εισήχθη για πρώτη φορά τον Σεπτέμβριο του 2016 και αργότερα τον Απρίλιο του 2016, έχει προκαλέσει ένα κύμα διαδηλώσεων για τη «Μαύρη Διαμαρτυρία», ευαισθητοποιώντας για τη σωστή κατάσταση των γυναικών στην Πολωνία παγκοσμίως. Η Κάγια Γκόντεκ είναι μια ριζοσπαστική ακτιβίστρια κατά των αμβλώσεων. Στην Πολωνία, η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας συνοδεύεται από ορισμένες πρακτικές που οι Πολωνές φεμινίστριες βρίσκουν προβληματικές. Παραδοσιακά, δίνεται στις γυναίκες ένα κόκκινο τριαντάφυλλο και κάποιο άρωμα. Υπάρχει ένα κίνημα από Πολωνές φεμινίστριες να αλλάξουν το επίκεντρο της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας προκειμένου να κινητοποιηθούν οι γυναίκες προς τον ακτιβισμό. Στην Πολωνία, τα στερεότυπα βλέπουν τις γυναίκες είτε ως φεμινίστριες που μισούν τους άντρες (όπως το στερεότυπο που παρατηρείται στην Αμερική) είτε ως παραδοσιακές μητρικές φιγούρες. Το κίνημα για τον επαναπροσδιορισμό της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας επικεντρώνεται στη θεώρηση των γυναικών ως σύνθετων ατόμων, όχι μόνο μέσω αυτών των δημοφιλών στερεοτύπων.Από το 2000, η Ημέρα της Γυναίκας στην Πολωνία εορτάζεται με φεμινιστικές διαδηλώσεις που ονομάζονται Manifa. Διαδηλώσεις και εκδηλώσεις πραγματοποιούνται σε εθνικό επίπεδο, παρέχοντας μια πλατφόρμα αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών. Έβα Κότσεβερ (1891-1943) - ακτιβίστρια, ιδιοκτήτρια του περίφημου Eve's Hangout στο Greenwich Village, απελάθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες για «αισχρότητα», δολοφονήθηκε στο Άουσβιτς. Αγκνιέσκα Γκραφ (1970- ) - συγγραφέας, ακτιβίστρια για τα ανθρώπινα δικαιώματα και συνιδρυτής της Porozumienie Kobiet 8 Marca, εργάζεται στο Ινστιτούτο της Αμερικής και της Ευρώπης του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας. Τα γραπτά της έργα περιλαμβάνουν το βιβλίο World Without Women το 2001.Μάρια Γιάνιον (1926-) - διάσημη φεμινίστρια και μελετήτρια, έδωσε πολλές διαλέξεις για τα φεμινιστικά ιδεώδη και ενέπνευσε πολλές Πολωνές φεμινίστριες της νέας εποχής. Έλαβε επίτιμο πτυχίο από το Ινστιτούτο Λογοτεχνικής Έρευνας της Πολωνικής Ακαδημίας Επιστημών.Βάντα Νοβίτσκα (1956-) - Πολωνή πολιτικός, ίσως περισσότερο γνωστή για τον αγώνα της για νόμιμες αμβλώσεις και το έργο της ως συνιδρυτής της Ομοσπονδίας για τις Γυναίκες και τον Οικογενειακό Προγραμματισμό το 1992. Αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας και εργάστηκε ως καθηγήτρια λατινικών και αγγλικών μέχρι να εργαστεί στην πολιτική ως Αναπληρώτρια Διευθύνων του Σέιμ της Δημοκρατίας της Πολωνίας από το 2011-2015.Ελζμπιέτα Κορόλτσουκ (1975-) - Πολωνή κοινωνιολόγος, ερευνήτρια και αριστερίστρια ακτιβίστρια. Εργάζεται στο Πανεπιστήμιο Σοντετόρν στη Στοκχόλμη. Ιστορία του φεμινισμού Άμβλωση στην Πολωνία Εουγκένια Γουόχ (επιμ.) 2001. Μοντερνισμός και φεμινισμός. Postacie kobiece w literaturze polskiej i obcej . Λούμπλιν: Wydawnictwo Uniwersytetu M.Curie-Skłodowskiej. Καζιμιέρα Στσούκα 2004. Milczenie owieczek, Rzecz o aborcji . Βαρσοβία: Wydawnictwo WAB Καζίμιες Σλέτσκα 1997. "Feminizm czy feminizmy" . Στο Zofia Gorczyńska, Sabina Kruszyńska, Irena Zakidalska (επιμ. ). Płeć, kobieta, feminism . Γκντανσκ: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego: 15-34. Οι γυναίκες της Πολωνικής Ανεξαρτησίας