Πλωτίνος Ροδοκανάκης

Ο Πλωτίνος Ροδοκανάκης (ισπανικά: Plotino C. Rhodakanaty, γεν. Αθήνα 1828 - θαν. μετά το 1885 σε άγνωστη τοποθεσία) ήταν Έλληνας (ή κατά άλλους Μεξικανός) ουτοπικός σοσιαλιστής και αναρχικός, γιατρός, ομοιοπαθητικός, φιλόσοφος, αγροτιστής, εκπαιδευτικός, εκδότης και από τους ιδρυτές της εκκλησίας των Μορμόνων στο Μεξικό. Είναι γνωστός ως ο πατέρας του αναρχισμού στο Μεξικό.

 Οι αναφορές για τα πρώτα χρόνια του Ροδοκανάκη ποικίλλουν ανά συγγραφέα. Κατά πολλούς συγγραφείς, γεννήθηκε στην Αθήνα στις 14 Οκτωβρίου 1828. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τον καθηγητή πανεπιστημίου του Χιούστον John Hart, ο πατέρας του Ροδοκανάκη ήταν μέλος της ελληνικής αριστοκρατίας που σκοτώθηκε στη διάρκεια της επανάστασης του 1821 και αμέσως μετά η γυναίκα του με τον Πλωτίνο εγκαταστάθηκαν στο Βερολίνο. Σύμφωνα με την βιογραφία που έγραψε ο Τέο Ρόμβος, η καταγωγή του ήταν από γνωστή ελληνική εύπορη οικογένεια της Χίου -οικογένεια Ροδοκανάκη-, ενώ παππούς του ήταν ο Εμμανουήλ Ροδοκανάκης, έμπορος με έδρα το Λιβόρνο. Ο πατέρας του Κωνσταντίνος ήταν ιατρός και πέθανε το 1844. Η μητέρα του ήταν Ελληνίδα με αυστριακή υπηκοότητα. Κατόπιν η οικογένεια του έζησε στην Αθήνα στη περιοχή της Πλάκας όπου και πήγε Λύκειο. Σύμφωνα με αυτή την αφήγηση αναφέρεται ότι ήταν δεύτερος ξάδερφος του Εμμανουήλ Ροΐδη. Όμως, ο ίδιος ο συγγραφέας, εκφράζει αμφιβολίες για την ορθότητα αυτής της άποψης. Παράλληλα, υπάρχουν άλλοι συγγραφείς που αναφέρουν ότι ήταν Μεξικανός που υιοθέτησε αυτή την περσόνα. Ενώ άλλοι αναφέρουν ότι γεννήθηκε στο Λονδίνο. Ο Παναγιώτης Νούτσος αξιολογεί πως η δράση του Ροδοκανάκη στην Ελλάδα, δεν άσκησε καμία επίδραση στα ελληνικά σοσιαλιστικά σχήματα. Σύμφωνα με την πρώτη αφήγηση ότι όντως γεννήθηκε στην Ελλάδα, αναφέρεται ότι είτε μετά την γέννηση του, είτε μετά την ενηλικίωση του, εγκαταστάθηκε με την μητέρα του στο Βερολίνο ή στη Βιέννη αντίστοιχα, όπου μετά από παρότρυνσή της σπούδασε Ιατρική. Τις ιατρικές του σπουδές συνέχισε στο Βερολίνο, μετά από μία σύντομη διακοπή το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1848, όταν ταξίδεψε στη Βουδαπέστη για να συμμετάσχει ή να παραβρεθεί στην επανάσταση κατά των Αυστριακών. Επιρροές τότε στην πολιτική του σκέψη υπήρξαν αρχικά ο Προυντόν και αργότερα ο Φουριέ. Το 1857 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι για να σπουδάσει πολιτική φιλοσοφία και την επόμενη χρονιά συνέγραψε το πρώτο του φιλοσοφικό δοκίμιο με τίτλο «De la Naturaleza» («Για τη Φύση», που εκδόθηκε το 1860). Στο Παρίσι γνώρισε μεξικανούς σοσιαλιστές, από τους οποίους έμαθε για τις αγροτικές μεταρρυθμίσεις που είχε υποσχεθεί ο πρόεδρος της χώρας Ιγνάθιο Κομονφόρτ (Ignacio Comonfort), αλλά και για την πρόσκλησή του σε ξένους να μεταναστεύσουν εκεί προς δημιουργία ανεξάρτητων αυτοδιοικούμενων αγροτικών κοινοτήτων. Το 1861 εγκαταστάθηκε στο Μεξικό με σχέδιο να οργανωθούν και να λειτουργήσουν οι κοινότητες αυτές ως σοσιαλιστικές ουτοπικές κομμούνες. Ως γιατρός είχε έρθει σε επαφή με την ομοιοπαθητική, την οποία άσκησε και δίδαξε στο Μεξικό. Στο Μεξικό είναι γνωστό ότι δίδαξε σε σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, παράλληλα οργάνωσε την πρώτη αναρχική ομάδα του Μεξικού, την οποία κυρίως αποτελούσαν φοιτητές οι οποίοι σε αντίθεση με τον Ροδοκανάκη ήταν λιγότερο υπομονετικοί και έτειναν περισσότερο στη πράξη παρά στη θεωρία, μεταξύ των οποίων ήταν οι Φρανσίσκο Σαλακόστα, Σαντιάγκο Βιλανουέβα, Χουάν ντε Μάτα Ριβέρα, και Χερμενεγκλίντο Βιλλαβιτσένσιο, που όλοι θα εξελιχθούν αργότερα σε σημαντικές προσωπικότητες του μεξικανικού αναρχικού κινήματος.Το 1865, ο Ροδοκανάκης ίδρυσε την Μπακουνική μυστική οργάνωση «Κοινωνική Λέσχη των Σπουδαστών» («ClubSocialista de Estudiantes») η οποία μετονομάστηκε το ίδιο έτος σε La Social. Το ίδιο έτος ίδρυσε σχολή για διδασκαλία ανάγνωσης, γραφής αλλά και της διδασκαλίας του σοσιαλισμού και ευρύτερης πολιτικοποίησης, που απευθυνόταν σε χωρικούς στο Τσάλκο. Το 1867 επέστρεψε στη πόλη του Μεξικού και σε σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. To 1872 συμμετείχε στην ίδρυση της εργατικής οργάνωσης Gran Círculo de Obreros (Μεγάλος Κύκλος των Εργατών). Η πολιτική και φιλοσοφική επιρροή του Ροδοκανάκη, παρόλο τον πασιφισμό του, επηρέασε, μεταξύ άλλων, το ξέσπασμα αποτυχημένης αγροτικής εξέγερσης το 1869, υπό τον πρώην μαθητή του, Χούλιο Τσάβες Λόπες που εκτελέστηκε.Ήταν η πρώτη αγροτική εξέγερση που έβαλε πολιτικούς στόχους και άσκησε ιδεολογική κριτική κατά της κυβέρνησης. Μεταξύ τα τέλη του 1878 και του 1880 υπήρξαν αγροτικές διαμαρτυρίες σε μεγάλες περιοχές του Μεξικό, υπό την επιρροή του Φρανσίσκο Σαλακόστα και των οπαδών του, και του Ομοσπονδιακού στρατού. Ευρύτερα όμως η πολιτική σκέψη και πράξη του Ροδοκανάκη, των μαθητών του, και άλλων, επηρέασε την μεταγενέστερη αγροτική ιδεολογία στο Μεξικό και υπήρξε πρόδρομος της Μεξικανικής επανάστασης. Ο Ροδοκανάκης ευνοούσε την ειρηνική μετάβαση από τον καπιταλισμό σε εθελοντικές ομοσπονδίες, και ενώ ήθελε την κατάργηση των τάξεων, μισθωτής εργασίας και πολιτικών κομμάτων, δεν ήταν διατεθειμένος να συμμετάσχει σε ένοπλο αγώνα για να το πετύχει, όντας Χριστιανός Σοσιαλιστής. Το 1874 εξέδωσε το εβδομαδιαίο περιοδικό 'El Craneoscopo' που αφορούσε την Φρενολογία , πιστεύοντας και ότι θα μπορούσε να είναι χρήσιμη στη ταξινόμηση των ατόμων ανάλογα τις κλίσεις και ικανότητες τους με την ελπίδα στην επίτευξη ενός βέλτιστου συνδυασμού ατόμων που θα μπορούσαν να ζήσουν μια ουτοπική κολεκτίβα (Phalanstère). Η αρχική οπτική του Ροδοκανάκη ήταν ο Πανθεϊσμός, σταδιακά έγινε ο Ντεϊσμός. Ο Ροδοκανάκης είχε δεσμούς με κάποιες Ευαγγελικές εκκλησίες στη περιοχή της Ozumba. Όμως, μετά από ανάγνωση του βιβλίου του Μόρμον ενδιαφέρθηκε για το συγκεκριμένο δόγμα. Διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη διάδοση του Προτεσταντισμού στη περιοχή. Παράλληλα στο Μεξικό ήταν από τους ιδρυτές της εκκλησίας των Μορμόνων καθώς και ο πρώτος βαφτισμένος (στις 20/11/1879) της συγκεκριμένης θρησκείας στο κεντρικό Μεξικό το 1879 και ο πρώτος επικεφαλής του συγκεκριμένου παραρτήματος. Μετέφρασε κείμενα του ηγέτη και βασικού Αποστόλου των Μορμόνων Parley Pratt. Βρέθηκε όμως σε αντιπαράθεση με τον Αμερικάνο αντιπρόσωπο της εκκλησίας και Απόστολο των Μορμόνων, Moses Thatcher, καθώς περίμενε μεγαλύτερη χρηματοδότηση σε ευαγή ιδρύματα. Επίσης είχε μη φυλετική και διαταξική αντίληψη για την είσοδο μελών στην θρησκευτική οργάνωση, καθώς και ήθελε να υλοποιήσει κολλεκτιβιστικές κοινότητες Μορμόνων (κινήματα "Ενιαίας Τάξης"), ζητήματα που προκάλεσαν αντιδράσεις και οδήγησαν στην παραίτηση του. Τελικά, ο πρόεδρος του Μεξικού Πορφύριος Ντίαζ δίωξε τα περιοδικά που έγραφε ο Ροδοκανάκης και φυλάκισε συνεργάτες του. Ο Ροδοκανάκης αναφέρεται ότι εγκατέλειψε το Μεξικό και επέστρεψε στην Ευρώπη το 1886 και παραμένει άγνωστο το πού, πώς και πότε ακριβώς πέθανε. Ίσως εγκατέλειψε το Μεξικό μετά τον ενδεχόμενο θάνατο του στενότερου συντρόφου και συνεργάτη του Φρανσίσκο Σαλακόστα, ο οποίος συνελήφθη το 1880 και είναι άγνωστη η τύχη του, ενδεχομένως να εκτελέστηκε. Ο Κάρλος Ιγιάντες όμως, αναφέρει ότι ο Ροδοκανάκη πιθανόν να επέστρεψε στο Μεξικό χρησιμοποιώντας άλλο όνομα. Κατά άλλους πέθανε στις 2 Φεβρουαρίου 1890 στη Πόλη του Μεξικού. Το 1880 ήταν παντρεμένος, και η γυναίκα του εντάχθηκε στην εκκλησία των Μορμόνων. Υπάρχουν ελάχιστες προσωπικές πληροφορίες για τον Ροδοκανάκη, ενώ δεν υπάρχει φωτογραφία ή προσωπικά κείμενα, εκτός από μερικά γράμματα του. Ο Ρόμβος αναφέρει ότι δεν κατάφερε να εντοπίσει κανένα έγγραφο που να δείχνει ότι όντως υπήρξε το συγκεκριμένο όνομα είτε και αυτό του πατέρα του, σε δημοτολόγια ή σε πιστοποιητικά στην Ελλάδα ή σε αρχεία των ορθόδοξων εκκλησιών ή φοιτητή σε πανεπιστήμια της Γερμανίας ή στο αρχείο άδειας παραμονής της γερμανικής αστυνομίας, για το διάστημα που υποτίθεται βρισκόταν εκεί, μέχρι και τη μετάβαση του στο Μεξικό. Ο Κάρλος Ιγιάντες στο έργο του για τον Ροδοκανάκη στο Μεξικό, αναφέρεται στις διαφωνίες για την καταγωγή του και αναφέρει ότι μερικοί ισχυρίζονται ότι ήταν Μεξικανός που άλλαξε όνομα και υιοθέτησε άλλη περσόνα. Μεταξύ αυτών ο Moses Thatcher, είχε αναφέρει στο συμβούλιο των Μορμόνων ότι η μητέρα του Ροδοκανάκη γεννήθηκε στο Μεξικό. Άλλοι θεωρούν ότι γεννήθηκε στο Λονδίνο. Ενώ άλλοι αφιερώνουν λίγο χώρο για την προγενέστερη ζωή του, πριν την δράση του στο Μεξικό. Τελικά ο Κάρλος Ιγιάντες με αμφιβολίες δέχεται ότι γεννήθηκε στην Αθήνα και ότι έζησε στην Ευρώπη. Στο Μεξικό συνέγραψε και δημοσίευσε το δοκίμιο «Cartilla Socialista el catecismo elemental de la escuela de Carlos Fourier – El Falansterio» («Σοσιαλιστικό Αλφαβητάρι της στοιχειώδους κατήχησης της Σχολής του Καρόλου Φουριέ»), που αφορούσε στον τρόπο που μπορεί να συγκροτηθεί μία ουτοπική αγροτική κοινότητα σύμφωνα με τις ιδέες του Φουριέ. Ο συγγραφέας Ταρίτζο Ντομένικο αναφέρει ότι ο Ροδοκανάκης και ο μεταφραστής του έργου του Προυντόν με το ψευδώνυμο José Cosmas σε εκδόσεις που κυκλοφόρησαν στην Ισπανία, Μεξικό και Αβάνα, μπορεί να είναι το ίδιο πρόσωπο. (1876). La Social: Asociación colonizadora, procomunal, filantrópica y humanitaria para las clases pobres y desheredadas de la sociedad. México: Imp. de J.G. Sánchez. (1881). Metafísica trascendental: Ó sea "La ética de Spinoza". Me̕xico: Imp. de J. Sánchez e Hijo. (1882). Tratado de lógica elemental: En forma de diálogo para uso de los colegios de instrucción primaria y secundaria de la República. México: Impr. Económica de Valera y Compañía. (1883). Cartilla socialista-repúblicana: Dedicada a la clase obrera de México y al naciente partido universal del porvenir en todo el mundo. México (1885). Medula panteística del sistema filosófico de Spinoza. México: Imp. de G. Veraza.Μεταγενέστερα κυκλοφόρησαν συλλογές των γραπτών του: Rhodakanaty, P. C. (1976). Escritos. México: Centro de Estudios Históricos del Movimiento Obrero Mexicano. Rhodakanaty, P. C., Illades, C., & Reyes, D. M. E. (1998). Obras. México: Universidad Autónoma de México. Τέος Ρόμβος, Πλωτίνος Ροδοκανάκης ένας Έλληνας Αναρχικός, Εκδόσεις «Ηλέκτρα», Νοέμβρης 2005 Gastón García Cantú, «El socialismo en México siglo xix». México, (El Hombre y su Tiempo), 1969. José C. Valadés, «Cartilla Socialista de Plotino Ροδοκανάκη», τ. 3, UNAM, México, 1970. José C. Valadés, «El socialismo libertario mexicano (siglo xix)», Universidad Autónoma de Sinaloa, 1984. John Mason Hart «Anarchism and the Mexican Working Class 1860-1931»: University of Texas Press, 1987. Domenico Tarizzo, «L’anarchia: storia dei movimenti libertari nel mondo», Milano: Mondadori, 1976. Pierre-Luc Abramson, «Les utopies sociales en Amérique latine», Paris, 1993. Carlos Illades, «Ροδοκανάκη y la formación del pensamiento socialista en México». Anthropos Editorial, Barcelona, 2002. Max Nettlau, (Unpublished Manuscript: Geschichte der Anarchie), Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, Amsterdam. Klein Kreisler, Ivonne, «Utopismo de Plotino C. Rhodakanaty», (tesis de licenciatura en filosofía), Universitat Nacional Autónoma de México, 1984. Ortiz C., Ignacio, «Pensamiento y obra de Plotino C. Rhodakanaty», (tesis de licenciatura en filosofía), Universitat Nacional Autónoma de México, 1986. Castineira Benítez, Teresa Aurora, «Ο Πλωτίνος Ροδοκανάκης και η δράση του στο Μεξικό», (Διπλωματική Εργασία), Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 1987. Πλωτίνος Κωνσταντίνος Ροδοκανάκης ή Ροδοκανάτης (Plotino Rhodakanaty), 14 Οκτωβρίου 1828 – περ. 1887) Έλληνας φιλόσοφος, ακαδημαϊκός και αναρχικός οργανωτής του 19ου αιώνα, απόστολος του ουτοπικού Σοσιαλισμού στο Μεξικό. Βλ. Ρασσιάς. - rassias.gr