Αμάλια Ροντρίγκες

Η Αμάλια Ροντρίγκες (πλήρες όνομα Amália da Piedade Rebordão Rodrigues, 23 Ιουλίου 1920 - 6 Οκτωβρίου 1999), ευρέως γνωστή ως Αμάλια (Amália), ήταν μια πορτογαλική φαντίστα (τραγουδίστρια fado) και ηθοποιός. Γνωστή ως «Βασίλισσα του φάντο» (Rainha do Fado), η Ροντρίγκες συνέβαλε στη διάδοση του φάντο παγκοσμίως και ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο κατά τη διάρκεια της καριέρας της. Παραμένει ως σήμερα ο πιο ευπώλητος πορτογάλος καλλιτέχνης στην ιστορία .

 Τα επίσημα έγγραφα δίνουν ως ημερομηνία γέννησής της την 23η Ιουλίου, αν και η ίδια υποστήριζε ότι τα γενέθλιά της ήταν στην πραγματικότητα την 1η Ιουλίου 1920. Γεννήθηκε στην ενορία Pena της Λισαβόνας στην Πορτογαλία. Η οικογένεια της μητέρας της είχε τις ρίζες της στο Souto da Casa, μια ενορία στο Fundão της Κεντρικής Πορτογαλίας, όπου ο παππούς της εργαζόταν ως σιδεράς. Ο πατέρας της ήταν Albertino de Jesus Rodrigues, ο οποίος καταγόταν από την περιοχή Castelo Branco της Πορτογαλίας, και η μητέρα της ήταν η Lucinda da Piedade Rebordao, από την ενορία Fundão, επίσης στην περιοχή Καστέλο Μπράνκο. Στην ενοριακή εκκλησία του Fundão υπάρχει το πιστοποιητικό βάπτισης της Αμάλια, ένα έγγραφο που δημοσιεύθηκε επίσης στην τοπική εφημερίδα μετά το θάνατό της, μετά από έρευνα του Salvado J. Travassos, ο οποίος επίσης ανακάλυψε το πιστοποιητικό γέννησής της. Σύμφωνα με μαρτυρία του José Filipe Duarte Gonçalves, η αδελφή της, Celeste, γεννήθηκε στη Λισαβόνα (όπως και άλλο ένα παιδί που πέθανε). Η Αμάλια μεγάλωσε μέσα στη φτώχεια. Έκανε διάφορες περίεργες δουλειές, όπως το να πουλάει φρούτα στις αποβάθρες της Λισαβόνας. Η Αμάλια άρχισε να τραγουδά γύρω στο 1935. Η πρώτη επαγγελματική της παρουσίαση σε αίθουσα φάντο πραγματοποιήθηκε το 1939, και επίσης συμμετείχε ως φιλοξενούμενη σε περιοδείες. Την εποχή εκείνη περίπου συναντήθηκε με τον Frederico Valério, έναν συνθέτη με κλασική παιδεία που αναγνώρισε τις δυνατότητες της Αμάλια και συνέθεσε πολυάριθμες μελωδίες ειδικά σχεδιασμένες για αυτήν, προσθέτοντας ορχηστρικές συνοδείες. Κάποια από αυτά είναι το «Fado do Ciúme», το «Ai Mouraria», το «Que Deus Me Perdoe» και το «Não Sei Porque Te Foste Embora». Ως τις αρχές της δεκαετίας του '40, η Αμάλια είχε γίνει διάσημη στην Πορτογαλία. Άρχισε την καριέρα της ως ηθοποιός κάνοντας το ντεμπούτο της σε μια ταινία του 1946 με τίτλο «Capas Negras» ακολουθούμενη από την πιο γνωστή ταινία της, την «Fado» (1947). Έγινε δημοφιλής στην Ισπανία και τη Βραζιλία (όπου, το 1945, έκανε τις πρώτες της ηχογραφήσεις στη βραζιλιάνικη εταιρία Continental) όπου πέρασε αρκετό χρόνο και στο Παρίσι (1949), όπου κατοικούσε. Το 1950, ενώ συμμετείχε στο διεθνές πρόγραμμα Marshall, εισήγαγε το τραγούδι «Απρίλιος στην Πορτογαλία» σε διεθνές κοινό, με τον αρχικό τίτλο "Coimbra". Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, η συμμετοχή του Πορτογάλου ποιητή Ντέιβιντ Μουράο-Φερρέιρα σηματοδότησε μια νέα φάση στην καριέρα της, κατά την οποία κορυφαίοι ποιητές έγραφαν ειδικά γι 'αυτήν. Η Αμάλια ταξίδεψε για πρώτη φορά στο εξωτερικό το 1943, για να εμφανιστεί στο γκαλά του πρέσβυ της Πορτογαλίας στη Μαδρίτη, Pedro Teotónio Pereira. Συνοδεύτηκε από τον τραγουδιστή Júlio Proença και τους μουσικούς Armandinho και Santos Moreira. Εμφανίστηκε στη Βραζιλία το 1945, όπου έκανε τις πρώτες της ηχογραφήσεις, στο Βερολίνο το 1950, καθώς επίσης στο Μεξικό και τη Γαλλία. Ήταν ο πρώτος Πορτογάλος καλλιτέχνης που εμφανίστηκε στην USTV στο ABC το 1953. Τραγούδησε στο κλαμπ Mocambo του Χόλιγουντ το 1954. Η Αμάλια εμφανίστηκε στην ταινία του Ανρί Βερνέιγ «Οι εραστές της Λισαβόνας» (Les Amants du Tage), σε υποστηρικτικό ρόλο. Στη Γαλλία ήταν σχεδόν τόσο δημοφιλής όσο και στην Πορτογαλία, και εμφανίστηκε στην αριστοκρατική αίθουσα Ολυμπιά στο Παρίσι. Αυτό οδήγησε στην κυκλοφορία του άλμπουμ Portugal's Great Amália Rodrigues Live at the Olympia Theatre in Paris το 1957. Στη Γαλλία, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1950 και του 1960 εμφανίστηκε στην τηλεόραση και έγινε γνωστή. Ο Σαρλ Αζναβούρ έγραψε ένα φάντο στα γαλλικά ειδικά για αυτήν (το Aie Mourir Pour Toi), ενώ δημιούργησε γαλλικές εκδοχές των τραγουδιών της (π.χ. Η Coimbra έγινε Avril au Portugal). Εμφανίστηκε στο Ολυμπιά για 10 σεζόν μεταξύ 1956 και 1992. Δήλωσε κατόπιν ότι θα τραγουδούσε πλέον μόνο σπάνια. Επέστρεψε το 1962 και επικεντρώθηκε στις ηχογραφήσεις και σε πιο αραιές δημόσιες εμφανίσεις. Το άλμπουμ της επιστροφής της, το Amália Rodrigues του 1962, ήταν με τον Γάλλο συνθέτη Alain Oulman (1929-1990), ο οποίος έμελλε να γίνει ο κύριος στιχουργός και μουσικός παραγωγός της. Έγραψε μελωδίες για τη δημιουργία ενός υπο-είδους του φάντο, γνωστού ως 'Busto'. Η Αμάλια Ροντρίγκες άρχισε επίσης να τραγουδάει τα ποιήματά του ("Estranha Forma de Vida"), καθώς και ποιήματα από άλλους ποιητές, όπως ο Pedro Homem de Mello και ο David Mourão-Ferreira. Αυτό το άλμπουμ επίσης καθιέρωσε τα πιο γνωστά τραγούδια της, όπως το 'Povo Que Lavas no Rio', το 'Maria Lisboa' και το 'Abandono'. Ο Oulman, αριστερός φιλόσοφος, συνελήφθη από την πολιτική αστυνομία της Πορτογαλίας (γνωστή ως PIDE) το 1966 και εξαναγκάστηκε να εξοριστεί, αλλά συνέχισε να γράφει για την Αμάλια. Επανέλαβε τη σταδιοδρομία της στο Ισραήλ, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και επέστρεψε στις ΗΠΑ για συναυλίες στο Bowl του Χόλιγουντ και στη Νέα Υόρκη, συνοδευόμενη από τον Andre Kostelanetz, το 1966 και το 1968. Τραγούδησε επίσης στην πρώην ΕΣΣΔ και τη Ρουμανία. Συνέχισε την καριέρα της σε ταινίες όπως το Sangue Toureiro (1958) και το Fado Corrido (1964). Η Αμάλια Ροντρίγκες εμφανίστηκε στην ταινία The Enchanted Islands του Carlos Vilardebó το 1964, η οποία ήταν βασισμένη σε μια σύντομη ιστορία του Χέρμαν Μέλβιλ. Το 1965, η ηχογράφηση της μελοποίησης των ποιημάτων του ποιητή του 16ου αιώνα, Λουίς δε Καμόες, προκάλεσε πόλεμο αρθρογραφίας στις εφημερίδες. Το σινγκλ της του 1968 Vou dar de beber à dor έσπασε όλα τα ρεκόρ πωλήσεων και το λεύκωμά της του 1970, το Com Que Voz, κέρδισε πολλά διεθνή βραβεία. Έχοντας λάβει το Βραβείο Κινηματογράφου της Πορτογαλίας για την καλύτερη ηθοποιό για το "Fado" το 1947, για ακόμη μια φορά βραβεύτηκε ως η καλύτερη ταινία στην Πορτογαλία το 1965, σε μια ταινία όπου δεν τραγουδούσε. Ενδιάμεσα έπαιξε σε άλλα είδη: κατέγραψε μερικά από τα παλιά τραγούδια της με ορχήστρα, ηχογράφησε ένα άλμπουμ με τον τζαζ σαξοφωνίστα Don Byas 'Encontro' (1968), καθώς και ένα άλμπουμ αμερικανικών τραγουδιών με την ορχήστρα της Norrie Paramor, "Amália On Broadway", που περιλαμβάνει διασκευή του «Summertime», το «The Nearness of You». Ένα σημαντικό άλμπουμ της δεκαετίας του 1960 ήταν το Com Que Voz (1969), στο οποίο ξαναπαίζει πολλές από τις επιτυχίες της και προσθέτει μερικές ακόμα, όλα ποιήματα Πορτογάλων ποιητών σε μουσική του Alain Oulman. Η Αμάλια Ροντρίγκες έφτασε στο απόγειο των φωνητικών και σκηνικών της δυνάμεων κατά τη δεκαετία του 1960. Στη δεκαετία του 1970 η Αμάλια Ροντρίγκες επικεντρώθηκε σε συναυλίες. Κατά την περίοδο μετά την 25η Απριλίου 1974, κατηγορήθηκε ψευδώς ότι ήταν μυστικός πράκτορας της PIDE. Η άδικη αυτή κατηγορία την έριξε σε μια περίοδο σοβαρής κατάθλιψης. Ενώ ο Σαλαζάρ ήταν πρωθυπουργός, η Αμάλια Ροντρίγκες υποστήριζε οικονομικά το Κομμουνιστικό Κόμμα της χώρας. Παράλληλα, είχε περιστασιακά εκφράσει κάποιο θαυμασμό για τον ίδιο τον Σαλαζάρ και φέρεται ότι του έγραψε ερωτικές επιστολές όταν νοσηλεύτηκε το 1968. Παρά την κυβερνητική της προώθηση ως εθνικό σύμβολο της Πορτογαλίας, κατ'ιδίαν ο Σαλαζάρ μισούσε το φάντο και την Αμάλια (στην οποία αναφερόταν ως «αυτό το πλάσμα»), θεωρώντας κεντρική ιδέα του «saudade» (νοσταλγία ή επώδυνη επιθυμία για το παρελθόν) ως αντι-μοντέρνα και ότι «έχει μια μαλθακή επιρροή στον πορτογαλικό χαρακτήρα», καθώς «ρουφάει όλη την ενέργεια από την ψυχή και την οδηγεί στην αδράνεια». Από τη δεκαετία του 1970, η Αμάλια Ροντρίγκες απολάμβανε ιδιαίτερη επιτυχία στην Ιταλία και την Ιαπωνία. Ηχογράφησε ένα άλμπουμ ιταλικών παραδοσιακών τραγουδιών, το A Una Terra Che Amo (1973), και έκανε εκδόσεις δικών της τραγουδιών στα ιταλικά. Ηχογράφησε ζωντανές εμφανίσεις της σε ένα λεύκωμα με τίτλο Amália in Italia (1978). Η επιστροφή της στο στούντιο ηχογράφησης με πορτογαλικό υλικό έγινε το 1977 με το Cantigas numa Língua Antiga. Λίγο μετά την έκδοση αυτού του άλμπουμ, η Αμάλια υπέστη τα πρώτα πραγματικά σοβαρά προβλήματα στην υγεία της, τα οποία την οδήγησαν να παραμείνει για λίγο εκτός σκηνής και την ανάγκασαν να επικεντρωθεί στην εκτέλεση, ειδικά στην Πορτογαλία. Αυτά τα προβλήματα ακολουθήθηκαν από δύο πολύ προσωπικά άλμπουμ: το Gostava de Ser Quem Era (1980) και το Lágrima (1983): όλα αυτά τα τραγούδια βασίστηκαν σε ποιήματα που έγραψε η ίδια. Ενδιάμεσα τραγούδησε πάλι τραγούδια του Frederico Valerio, σε ένα άλμπουμ που ονομάζεται Fado (1982). Η δεκαετίες του '80 και του '90 έφεραν την ενθρόνισή της ως ζωντανό μύθο. Η τελευταία της ολοκαίνουρια ηχογράφηση σε στούντιο, η Lágrima, κυκλοφόρησε το 1983. Ακολούθησε μια σειρά από χαμένες ή μη κυκλοφορημένες ηχογραφήσεις και δύο μεγαλύτερες συλλογές επιτυχιών. Η Αμάλια επέστρεψε στο Ολύμπια στο Παρίσι το 1985 για μια σειρά συναυλιών. Από το 1985 έως το 1994 απολάμβανε μεγάλη διεθνή επιτυχία. Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών πραγματοποίησε συναυλίες στη Γαλλία, την Ιταλία, την Ιαπωνία, τις Κάτω Χώρες, το Βέλγιο, τη Γερμανία, τη Βραζιλία, την Αργεντινή, το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, πέρα από την Πορτογαλία. Το 1990 οι εορτασμοί της 50ής επετείου της καριέρας της ξεκίνησαν με μια μεγάλη συναυλία στο Coliseu dos Recreios της Λισαβόνας, σε ηλικία 69 ετών. Τιμήθηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στη σκηνή. Η φωνή της είχε αλλάξει: ήταν χαμηλότερη και είχε αποκτήσει νέα ένταση. Παρά μια σειρά ασθενειών σχετικές με τη φωνή της, η Αμάλια συνέχισε τις ηχογραφήσεις ως το 1990. Τελικά αποσύρθηκε από τη δημόσια σκηνή, παρότι η καριέρα της αναδείχθηκε περαιτέρω με την επίσημη βιογραφία του ιστορικού και δημοσιογράφου Vítor Pavão dos Santos και μια τηλεοπτική σειρά πέντε ωρών που παρουσίαζε την πενηντάχρονη καριέρα της με σπάνιο αρχειακό υλικό (αργότερα συμπυκνωμένο στο 90λεπτο ντοκιμαντέρ The Art of Amália). Ο σκηνοθέτης του, ο Bruno de Almeida, έχει επίσης παραγάγει το Amália, Live in New York City, μια συναυλία της συναυλίας της το 1990 στο The Town Hall. Η Αμάλια Ροντρίγκες κυκλοφόρησε το τελευταίο άλμπουμ πρωτοτύπων το 1990, το Obsessão. Τον Δεκέμβριο του 1994 έδωσε την τελευταία της συναυλία σε ηλικία 74 ετών, κατά τη διάρκεια των συναυλιών της Λισαβόνας ως Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης. Αμέσως μετά, το 1995, υποβλήθηκε σε εγχείριση στον πνεύμονα. Πραγματοποιήθηκαν πολλές ειδικές τηλεοπτικές εκπομπές, συνεντεύξεις και αφιερώματα. Το 1997 κυκλοφόρησε ένα νέο άλμπουμ με πρωτότυπες ηχογραφήσεις από τη δεκαετία του 1960 και του 1970, το Segredo, και ένα βιβλίο με τα ποιήματά της, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που είχε τραγουδήσει: Amália: Versos. Το 1998 δόθηκε στην Αμάλια Ροντρίγκες εθνική αναγνώριση στην παγκόσμια έκθεση της Λισαβόνας (Expo '98) και τον Φεβρουάριο του 1999 θεωρήθηκε μια από τις 25 πιο σημαντικές προσωπικότητες της πορτογαλικής δημοκρατικής περιόδου. Λίγο μετά γυρίστηκε η τελευταία της τηλεοπτική συνέντευξη. Η Cinématheque de Paris παρουσίασε ένα αφιέρωμα για την Αμάλια Ροντρίγκες τον Απρίλιο του 1999, παρουσιάζοντας μερικές από τις ταινίες της. Η Αμάλια Ροντρίγκες πέθανε στις 6 Οκτωβρίου 1999 σε ηλικία 79 ετών στο σπίτι της στη Λισαβόνα. Η κυβέρνηση της Πορτογαλίας κήρυξε αμέσως τριήμερο εθνικό πένθος . Το σπίτι της, στο Rua de São Bento, είναι σήμερα μουσείο. Τάφηκε στο Εθνικό Πάνθεον μαζί με άλλες διακεκριμένες προσωπικότητες της χώρας. Η κηδεία της έγινε δημοσία δαπάνη και συμμετείχαν σε αυτήν δεκάδες χιλιάδες κόσμου. Το 2001 μεταφέρθηκε στο εθνικό Πάνθεον και έγινε έτσι η πρώτη γυναίκα που τέθηκε ανάμεσα στις μεγαλύτερες προσωπικότητες της χώρας, μια εξαιρετική τιμή που της απονεμήθηκε από το Κοινοβούλιο. Κυρία του Στρατιωτικού Τάγματος του Αγίου Ιακώβου του Ξίφους, Πορτογαλία (16 Ιουλίου 1958) Αξιωματικός του Στρατιωτικού Τάγματος του Άγιου Ιάκωβος του Ξίφους, Πορτογαλία (16 Φεβρουαρίου 1971) Μεγάλος αξιωματούχος του Τάγματος του Πρίγκιπα Χένρι, Πορτογαλία (9 Απριλίου 1981) Μεγάλος Σταυρός του Στρατιωτικού Τάγματος του Αγίου Ιακώβου του Ξίφους, Πορτογαλία (4 Ιανουαρίου 1990) Μεγάλος Σταυρός του Τάγματος του Πρίγκιπα Χένρι, Πορτογαλία (27 Ιουλίου 1998) Σύμφωνα με τη διαθήκη της ιδρύθηκε το Ίδρυμα Αμάλια Ροντρίγκες (Fundação Amália Rodrigues). Το Ίδρυμα διαχειρίζεται την κληρονομιά και τα περιουσιακά της στοιχεία, εκτός από τα πνευματικά της δικαιώματα, τα οποία κληροδότησε σε δύο από τους ανηψιούς της. Μέχρι το θάνατό της το 1999, η Αμάλια Ροντρίγκες είχε λάβει περισσότερες από 40 διακρίσεις και τιμές από τη Γαλλία (συμπεριλαμβανομένης της Λεγεώνας της Τιμής), τον Λίβανο, την Πορτογαλία, την Ισπανία, το Ισραήλ και την Ιαπωνία. Το 2004, ο Ιταλός σκηνοθέτης Φραντσέσκο Βετσόλι κυκλοφόρησε τη σύντομη ασπρόμαυρη ταινία Amália Traïda. Το 2007 κατέλαβε την 14η θέση στην εκλογή των «Μεγάλων Πορτογάλων» (Os Grandes Portugueses). Ένα χρόνο αργότερα, το 2008, κυκλοφόρησε μια ταινία για τη ζωή της, με τη Sandra Barata στον ρόλο της Αμάλια. Η Αμάλια Ροντρίγκες κατατάχθηκε από το περιοδικό Vanity ως μια από τις μεγάλες φωνές του αιώνα. Παραμένει μια από τους πιο διεθνείς πορτογάλους καλλιτέχνες και τραγουδιστές και εθνικό σύμβολο στη χώρα της. Έβαλε το φάντο στον παγκόσμιο χάρτη ως μουσικό είδος και τα έργα της συνεχίζουν να εμπνέουν και άλλους καλλιτέχνες και τραγουδιστές, πολλοί από τους οποίους τραγουδούν το ρεπερτόριό της. Η Αμάλια Ροντρίγκες γεννήθηκε σε μια ταπεινή οικογένεια και έγινε ένα από τα μεγαλύτερα αστέρια της Πορτογαλίας, αλλά και διεθνώς αναγνωρισμένη καλλιτέχνιδα και τραγουδίστρια. Η καριέρα της διήρκεσε 55 χρόνια και περιέλαβε τραγούδια σε διάφορες γλώσσες (κυρίως στα πορτογαλικά, τα γαλλικά, τα αγγλικά, τα ισπανικά και τα ιταλικά). Διασκευές και ηχογραφήσεις δικών της τραγουδιών, όπως το Coimbra («Απρίλιος στην Πορτογαλία»), κατέγραψαν επιτυχία σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία, οι ΗΠΑ, η Βραζιλία, η Αργεντινή, η Ισπανία, το Μεξικό, η Ρουμανία, η Ιαπωνία και οι Κάτω Χώρες. Οι γονείς της Αμάλια είχαν εννέα παιδιά, αλλά μόνο δύο έφτασαν στην ενηλικίωση: αυτά ήταν οι Vicente και Filipe, ο José και ο António (όλοι πέθαναν ως βρέφη), η Amália, η Celeste, η Aninhas (που πέθανε στα δεκαέξι της), η Maria da Glória Odete. Το 1940 παντρεύτηκε τον Francisco Cruz, τoρναδόρο και ερασιτέχνη κιθαρίστα από τον οποίο χώρισε το 1943 και πήρε διαζύγιο το 1946. Το 1961, στο Ρίο ντε Τζανέιρο, παντρεύτηκε τον César Seabra και παρέμεινε παντρεμένη μαζί του ως τον θάνατό του το 1997. Μη πλήρης κατάλογος της δισκογραφίας της. Amália: A Strange Way of Life (Πορτογαλικά) Radio Amália FM (Πορτογαλικά) Amália Rodrigues στην IMDb