Ατμόπλοιο Όρια

Το Ατμόπλοιο Όρια (SS Oria) ήταν νορβηγικό ατμόπλοιο το οποίο βυθίστηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1944, προκαλώντας τον θάνατο περίπου 4.100 Ιταλών αιχμαλώτων πολέμου. Η βύθισή του αποτέλεσε την 4η μεγαλύτερη ναυτική τραγωδία στα παγκόσμια χρονικά και την χειρότερη απώλεια ζωών από βύθιση ενός μόνο πλοίου στη Μεσόγειο.

 Το Oria κατασκευάστηκε το 1920 στο Σάντερλαντ από την Osbourne, Graham & Co. Το συνολικό τονάζ του ήταν 2127 τόνοι και αποτελούσε ιδιοκτησία της νορβηγικής εταιρείας Fearnley & Eger με έδρα το Όσλο. Με την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου αποτέλεσε τμήμα μίας νηοπομπής με προορισμό την Βόρεια Αφρική και τον Ιούνιο του 1940, λίγο μετά τη γερμανική εισβολή στη Νορβηγία, βρισκόταν υπό περιορισμό στην Καζαμπλάνκα. Ένα χρόνο αργότερα το πλοίο επιτάχθηκε από την Κυβέρνηση του Βισύ, μετονομάστηκε σε Sainte Julienne και χρησιμοποιήθηκε στη Μεσόγειο. Το Νοέμβριο του 1942 επεστράφη επίσημα στον νόμιμο ιδιοκτήτη του, οπότε και πήρε εκ νέου το παλιό του όνομα, Oria, σύντομα όμως δόθηκε στην γερμανική εταιρεία Mittelmeer Reederei GmbH με έδρα το Αμβούργο. Το φθινόπωρο του 1943, μετά την παράδοση των ιταλικών στρατευμάτων στην Ελλάδα στους Γερμανούς, οι Γερμανοί έπρεπε να μεταφέρουν δεκάδες χιλιάδες Ιταλούς αιχμαλώτους πολέμου δια θαλάσσης. Αυτές οι μεταφορές συχνά γίνονταν με ακατάλληλα σκάφη, στοιβάζοντας αιχμαλώτους στα αμπάρια των πλοίων και χωρίς την τήρηση κανόνων ασφαλείας. Αρκετά πλοία βυθίστηκαν, είτε συνεπεία συμμαχικών επιθέσεων είτε ατυχημάτων, προκαλώντας το θάνατο χιλιάδων αιχμαλώτων. Το Oria ήταν ένα από τα σκάφη που επιλέχθηκαν για τη μεταφορά Ιταλών αιχμαλώτων. Στις 11 Φεβρουαρίου 1944 απέπλευσε από τη Ρόδο με προορισμό τον Πειραιά, μεταφέροντας 4.046 Ιταλούς αιχμαλώτους (43 αξιωματικούς, 118 υπαξιωματικούς και 3.885 στρατιώτες), 90 Γερμανούς σε υπηρεσία και το πλήρωμά του. Την επόμενη ημέρα το πλοίο έπεσε σε καταιγίδα, εξετράπη της πορείας και προσέκρουσε στα βράχια της νησίδας Πάτροκλος, ανοικτά του ακρωτηρίου Σούνιο, άνοιξε αμέσως ρήγμα και βυθίστηκε. Κάποια πλοία, φτάνοντας λόγω κακοκαιρίας 3 ημέρες μετά στο ναυάγιο, διέσωσαν 6 Ιταλούς, 21 Γερμανούς, τον Νορβηγό καπετάνιο και τον Έλληνα μηχανικό. Όλοι οι υπόλοιποι έχασαν τη ζωή τους συμπεριλαμβανομένων και 21 Ελλήνων του πληρώματος.Μετά το ναυάγιο, η απέναντι παραλία του Χάρακα, όπως και το Λαγονήσι, γέμισαν πτώματα. Οι Γερμανoί έθαψαν τους νεκρούς Ιταλούς σε ομαδικό τάφο, σε απόσταση εκατό μέτρων από τη θάλασσα. Από την αρχή και για πολλά χρόνια, το ναυάγιο του Όρια περιβλήθηκε από ένα πέπλο σιωπής. Οι γερμανικές αρχές κατοχής απέκρυψαν το γεγονός, ενώ δεν υπήρξε μνεία ούτε στον ελεγχόμενο από αυτές αθηναϊκό τύπο της εποχής. Εικάζεται πως επρόκειτο για σκόπιμη ενέργεια, ώστε να μη ζητηθούν ευθύνες και αποζημιώσεις για το χαμό των αιχμαλώτων, αφού στο μέγεθος της τραγωδίας είχαν αποφασιστική συμβολή οι συνθήκες στοίβαξης και εγκλεισμού των, έτσι κι αλλιώς υπεράριθμων, Ιταλών στα αμπάρια του σκάφους. Η υπόθεση του ναυαγίου του Όρια ήλθε ξανά στην επιφάνεια το 2006 με πρωτοβουλία των τοπικών ελληνικών αρχών, έπειτα και από τις σχετικές έρευνες του δύτη Αριστοτέλη Ζερβούδη που ανακάλυψε το ναυάγιο το 1999. Η ταυτοποίηση του ναυαγίου από τον Ζερβούδη έγινε το 2001, μετά από έρευνα στα αρχεία της Γερμανικής Ναυτικής Διοίκησης. Το 2002 ο Ζερβούδης, μετά από τις έρευνες που είχε κάνει στο βυθό με τους δύτες Αντώνη Γκάφα και Δημήτρη Καρτέρη, δημοσιοποίησε την πρώτη έγκυρη αναφορά για την κατάσταση του ναυαγισμένου Oria. Για τις υπηρεσίες του και τη συνεισφορά του στις καταδυτικές αποστολές, ο Ζερβούδης ανακηρύχθηκε στα τέλη του 2017 από τον Πρόεδρο της Ιταλικής Δημοκρατίας Σέρτζιο Ματαρέλα Ιππότης του Τάγματος του Αστέρα της Ιταλίας (Cavaliere dell'Ordine della Stella d'Italia) και του απένειμε το παράσημο του Τάγματος. To 2012, στο Βαϊάνο της Τοσκάνης (επαρχία Πράτο) έλαβε χώρα η πρώτη ιταλική εκδήλωση μνήμης για τα θύματα του Όρια, με τη συνεργασία του Κέντρου Ιστορικής και Εθνογραφικής Τεκμηρίωσης (Fondazione del Centro documentazione storico etnografico -CDSE).Το Φεβρουάριο του 2014, στην 70ή επέτειο από το ναυάγιο, ο Δήμος Σαρωνικού, σε συνεργασία με το «Σύνδεσμο Πνευματικής και Κοινωνικής Δραστηριότητας Κερατέας Χρυσή Τομή» και το «Δίκτυο Συγγενών Θυμάτων του Oria», oργάνωσαν εκδήλωση στην Κερατέα, κατά τη οποία έγιναν και τα αποκαλυπτήρια του μνημείου που κατασκευάστηκε προς τιμήν των θυμάτων, απέναντι από το σημείο βύθισης του πλοίου (60ό χιλιόμετρο Λεωφόρου Αθηνών–Σουνίου). Παράλληλα, ο δύτης Αρ. Ζερβούδης ως εκπρόσωπος των οικογενειών των θυμάτων του ΟΡΙΑ, τοποθέτησε αναμνηστική πλάκα στο βυθό, στο σημείο που χάθηκε το πλοίο. Το 2015, ο Γιώργος Ιατρού γύρισε το ιστορικό ντοκιμαντέρ memORIA, με θέμα το ναυάγιο του πλοίου, το οποίο προβλήθηκε από την εκπομπή της ΕΡΤ2 «Τεκμήρια ελληνισμού» το Φεβρουάριο του 2016 και, επίσης, προκρίθηκε για συμμετοχή στο 18ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης. Εκδηλώσεις μνήμης για τα θύματα της τραγωδίας οργανώνονται και στην Ιταλία, στην πόλη Μαρτάνο του Λέτσε, με τη συμμετοχή και της Εθνικής Ένωσης Παρτιζάνων Ιταλίας (Associazione Nazionale Partigiani d’Italia). Ζερβούδης, Αριστοτέλης (2002). «Το ναυάγιο του Oria». Πόλεμος και Ιστορία 54 (Ιούλιος-Αύγουστος): σσ. 9-11. Κοσμίδης, Πιερ (2010). «Βυθίστηκε με 4.000 ψυχές στη ... λήθη της Ιστορίας». Ελεύθερος Τύπος (18 Σεπτεμβρίου): σσ. 14-15. http://pierrekosmidis.blogspot.gr/2010/09/oria-shipwreck.html. Ανακτήθηκε στις 2016-04-04. Πηγαδάς, Νίκος (2016). «Ενας Τιτανικός στον Σαρωνικό με τη σφραγίδα του Χίτλερ». Εφημερίδα των Συντακτών (31 Ιανουαρίου). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2016-04-04. https://web.archive.org/web/20160404192918/http://www.efsyn.gr/arthro/enas-titanikos-ston-saroniko-me-ti-sfragida-toy-hitler. Ανακτήθηκε στις 2016-04-04. Πηγαδάς, Νίκος (2006). «Ενα ναυάγιο στο Αιγαίο ξεπερνά σε θύματα και τον Τιτανικό». Έθνος (9 Δεκεμβρίου): σσ. 26-27. http://www.ethnos.gr/koinonia/arthro/ena_nauagio_sto_aigaio_kseperna_se_thymata_kai_ton_titaniko-78437/. Ανακτήθηκε στις 2016-04-04. Τσιάμπι, Πάολο (2014). Η καραβάνα στον βυθό της θάλασσας. (Μετάφραση από τα ιταλικά: Κατερίνα Κυρανάκου. Επιμέλεια: Γιώργος Π. Ιατρού). Κερατέα: Χρυσή Τομή - ΑΩ Εκδόσεις. ISBN 978-960-93-5648-0. «Tragedia piroscafo Oria, 13-2-44. 4.200 italiani mort». betasom.it (στα Ιταλικά). 4 Οκτωβρίου 2007. Ανακτήθηκε στις 17 Μαρτίου 2016. «Le grandi tragedie dell'Egeo». Dodecaneso.org (στα Ιταλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Ιανουαρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 17 Μαρτίου 2016. «D/S Oria». warsailors.com. 19 Απριλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 17 Μαρτίου 2016. Ιl naufragio del piroscafo norvegese Oria. Ιστοσελίδα του ιταλικού Δικτύου Συγγενών Θυμάτων του Oria.Γιάννης Ράγκος. «Ατμόπλοιο Όρια: ο Τιτανικός της Κατοχής». Ιστορία Εικονογραφημένη 532 (Οκτώβριος 2012). http://www.istoria.gr/index.php?mod=articles&action=disArcArt&issue=103&id=1311. Ανακτήθηκε στις 2016-04-04. Βασίλης Μεντόγιαννης. «Mamina ritornero ... Μανούλα θα επιστρέψω …». Περί Αλός. (5 Ιανουαρίου 2012). Ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2016. Γιάννης Ιατρού. «Το ναυάγιο του Oria στο νησί του Πατρόκλου». For Keratea. (Ιούλιος 2012). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Απριλίου 2016. Ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2016. Aqua Divers Club (Παλαιά Φώκαια). «2014 Placing of the SS Oria Memorial Plate» (βίντεο). youtube. (11 Φεβρουαρίου 2014). Ανακτήθηκε στις 4 Απριλίου 2016.