Εστέμπαν Ετσεβερία

Ο Χοσέ Εστέμπαν Αντόνιο Ετσεβερία Εσπινόσα (José Esteban Antonio Echeverría Espinosa, 2 Σεπτεμβρίου 1805 – 19 Ιανουαρίου 1851), γνωστός και εξελληνισμένα ως Στέφανος Ετσεβερία, ήταν Αργεντινός ποιητής, διηγηματογράφος, υπερασπιστής των πολιτιστικών θεμάτων και πολιτικός ακτιβιστής. Διεδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της λογοτεχνίας της Αργεντινής, τόσο με το λογοτεχνικό, όσο και με το οργανωτικό του έργο. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους ρομαντικούς ποιητές της Λατινικής Αμερικής.

 Ο Ετσεβερία γεννήθηκε στο Μπουένος Άιρες και είχε βασκική καταγωγή. Στα νιάτα του πέρασε 5 καθοριστικά χρόνια στο Παρίσι (από το 1825 μέχρι το 1830), όπου επηρεάσθηκε πολύ από το ρομαντικό ρεύμα της εποχής, που βρισκόταν τότε στο αποκορύφωμά του στη Γαλλία, όσο και από τα δημοκρατικά ιδεώδη. Επιστρέφοντας στην Αργεντινή, το 1831, έγινε κήρυκας του ρομαντισμού. Τα πρώτα αξιόλογα έργα του ήταν τα Los Consuelos (1834) και Rimas (1837). Υπήρξε μέλος της ομάδας των νεαρών Αργεντινών διανοουμένων που το 1840 οργάνωσαν την «ένωση του Μαγιού» (Asociación de Mayo), ονοματισμένη από την Επανάσταση του Μαΐου που πυροδότησε την πορεία της Αργεντινής προς την ανεξαρτησία της. Αυτή η ομάδα οραματιζόταν την ανάπτυξη μιας εθνικής λογοτεχνίας, που θα ανταποκρινόταν στην κοινωνική και γεωγραφική υπόσταση της χώρας. Ο Ετσεβερία αφοσιώθηκε επίσης στην ανατροπή του κυβερνήτη της Επαρχίας του Μπουένος Άιρες Χουάν Μανουέλ ντε Ρόσας και το 1840 αυτοεξορίσθηκε στη γειτονική Ουρουγουάη, όπου έγραψε τα La Insurrección del Sur και El Matadero. Ο Ετσεβερία παρέμεινε στην Ουρουγουάη επί 11 χρόνια, μέχρι τον θάνατό του σε ηλικία 45 ετών από λευχαιμία. Πιστεύεται ότι η σορός του βρίσκεται θαμμένη στο Κοιμητήριο του Buceo, στο Μοντεβιδέο. Στα κριτικά και ποιητικά έργα του Ετσεβερία είναι διάχυτες οι νέες ιδέες του ρομαντισμού και της δημοκρατίας. Στους πρώτους του δημοσιευμένους στίχους, στο Ελβίρα εμφανίζεται κάπως ανώριμος, αλλά δύο χρόνια αργότερα το Los Consuelos, όπου είναι φανερή η επίδραση του λόρδου Βύρωνα, φανερώνει την απελευθέρωσή του ποιητή από τον κλασικισμό. Ωστόσο, η πλέον ώριμη ποίησή του βρίσκεται στους στίχους της συλλογής Rimas (1837). Σε αυτή ξεχωρίζει το μεγάλο σε έκταση αφηγηματικό ποίημα «La cautiva» («Η αιχμάλωτη»), με θέμα μία λευκή γυναίκα που απάχθηκε από τους Ινδιάνους Αραουκάνους. Είναι ένα από τα γνωστότερα λατινοαμερικανικά ποιήματα του 19ου αιώνα και η καλύτερη ίσως δημιουργία του Ετσεβερία, όπου το αίσθημα εκφράζεται σε λαϊκούς τοπικούς τόνους. Η μεταγενέστερη φήμη του Ετσεβερία ως πεζογράφου οφείλεται κυρίως στο δυνατό διήγημα El matadero (σε ελεύθερη μετάφραση «Το σφαγείο»), το οποίο έγραψε κατά την περίοδο 1838-1840, αλλά εκδόθηκε μεταθανατίως το 1871. Το διήγημα αυτό θεωρείται ορόσημο στην ιστορία της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας, καθώς αναδεικνύει τη σύγκρουση μεταξύ του «πολιτισμού και της βαρβαρότητας», δηλαδή μεταξύ των ευρωπαϊκών και των «πρωτόγονων και βίαιων» αμερικανικών τρόπων. Ο μεγάλος Αργεντινός συγγραφέας Ντομίνγκο Φαουστίνο Σαρμιέντο είδε αυτή τη σύγκρουση ως τον πυρήνα του λατινοαμερικανικού πολιτισμού. Υπό την οπτική αυτή το «Το σφαγείο» αποτελεί μία πολιτισμική αλληγορία, ενώ ο συγκεκριμένος στόχος του ήταν να κατηγορήσει τον Χουάν Μανουέλ ντε Ρόσας ότι προστάτευε εγκληματίες, όπως αυτοί που δολοφονούν τον καλλιεργημένο νεαρό ήρωα του διηγήματος στο σφαγείο του Μπουένος Άιρες. Το Διαμέρισμα Εστέμπαν Ετσεβερία είναι ένα διαμέρισμα του πολεοδομικού συγκροτήματος του Μπουένος Άιρες («Μείζον Μπουένος Άιρες»), που ιδρύθηκε τον Απρίλιο του 1913 και ονομάσθηκε έτσι προς τιμή του ποιητή. Elvira o la novia del Plata (1832) Don Juan (1833) Carlos Mangora La Pola o el amor y el patriotismo Himno del dolor (1834) Los consuelos (1834) Al corazón (1835) Rimas (1837) La cautiva El matadero (γρ. μεταξύ 1838 και 1840) Canciones Peregrinaje de Gualpo El Dogma Socialista Cartas a un amigo El ángel caído Ilusiones La guitarra Avellaneda Mefistófeles Apología del matambre (1837) La noche La diamelaΤα άπαντά του εκδόθηκαν το 1870-1874 σε 5 τόμους από τον Χουάν Μαρία Γκουτιέρες, ως εξής: 1870: Τόμος 1, Poemas varios 1870: Τόμος 2, El ángel caído 1871: Τόμος 3, Poesías varias 1873: Τόμος 4, Escritos en prosa' 1874: Τόμος 5, Escritos en prosa William H. Katra: The Argentine Generation of 1837: Echeverría, Alberdi, Sarmiento, Mitre. Fairleigh Dickinson University Press, Madison, N.J. 1996. Το λήμμα «Ετσεβερρία Στέφανος» στη Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση», τόμος 12, σελ. 815. Έργα της/του ή για την/τον Εστέμπαν Ετσεβερία στο Internet Archive Το διήγημα «El matadero» στο πρωτότυπο