Ιταλικό Φιλελεύθερο Κόμμα

Το Ιταλικό Φιλελεύθερο Κόμμα ( ιταλικά: Partito Liberale Italiano‎, PLI ) ήταν ένα φιλελεύθερο και συντηρητικό πολιτικό κόμμα στην Ιταλία. Το PLI, το οποίο ήταν ο κληρονόμος των φιλελεύθερων ρευμάτων τόσο της ιστορικής Δεξιάς όσο και της ιστορικής Αριστεράς, ήταν ένα μικρό κόμμα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά και συχνά μέλος κυβερνήσεων συνασπισμού, ειδικά μετά το 1979.

 Οι ρίζες του φιλελευθερισμού στην Ιταλία εντοπίζονται στην Ιστορική Δεξιά και ειδικότερα στην κοινοβουλευτική ομάδα που σχηματίζεται από τον Καμίλο Μπένσο, Κόμη του Καβούρ στο Κοινοβούλιο του Βασιλείου της Σαρδηνίας μετά την επανάσταση του 1848 . Η ομάδα ήταν μετριοπαθώς συντηρητική και υποστήριζε την κεντρική κυβέρνηση, την περιορισμένη ψηφοφορία, την κατασταλτική φορολογία και το ελεύθερο εμπόριο . Κυριαρχούσαν στην πολιτική μετά την ενοποίηση της Ιταλίας το 1861, αλλά ποτέ δεν σχημάτισαν κόμμα, βασίζοντας τη δύναμή τους στην υπάρχουσα τότε μεροληπτική και όχι ισότιμη ψηφοφορία (όπου για παράδειγμα οι έχοντες ανώτατη μόρφωση είχαν περισσότερες ψήφους) και στο σύστημα ψηφοφορίας First-past-the-post. Η Δεξιά ήταν αντίθετη στην πιο προοδευτική ιστορική Αριστερά, η οποία ανέτρεψε την κυβέρνηση Μάρκο Μινγκέτι κατά τη λεγόμενη «Κοινοβουλευτική Επανάσταση» του 1876, η οποία έφερε τον Αγκοστίνο Ντεπρέτις στην πρωθυπουργία . Ωστόσο, ο Ντεπρέτις άρχισε αμέσως να ψάχνει για στήριξη μεταξύ των βουλευτών των παραδοσιακών Δεξιών, οι οποίοι άλλαξαν εύκολα τις θέσεις τους, σε ένα πλαίσιο εκτεταμένης διαφθοράς. Αυτό το φαινόμενο, γνωστό στα ιταλικά ως traformismo (κατά προσέγγιση μεταφρασμένο στα ελληνικά ως «μετασχηματισμός» - σε μια σατυρική εφημερίδα, ο πρωθυπουργός απεικονίστηκε ως χαμαιλέοντας ), άμβλυνε αποτελεσματικά τις πολιτικές διαφορές στο Κοινοβούλιο, το οποίο κυριαρχoύνταν από ένα αδιαμφισβήτητο φιλελεύθερο μπλοκ με σαρωτική πλειοψηφία μέχρι τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο . Δύο κοινοβουλευτικές παρατάξεις εναλλάσσονταν στην κυβέρνηση, η μία με επικεφαλής τον Sidney Sonnino και η άλλη, μακράν η μεγαλύτερη από τις δύο, με τον Τζοβάννι Τζολίττι . Η τελευταία ήταν γνωστή ως Φιλελεύθερη Ένωση από το 1913 και τελικά επανενώθηκε επίσης από τον Sonnino. Την εποχή εκείνη οι Φιλελεύθεροι κυβερνούσαν σε συμμαχία με τους ριζοσπάστες, τους δημοκράτες και, τελικά, τους μεταρρυθμιστές σοσιαλιστές . Στο τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, καθιερώθηκε καθολική ψηφοφορία και αναλογική εκπροσώπηση . Οι μεταρρυθμίσεις αυτές προκάλεσαν μεγάλα προβλήματα στους Φιλελεύθερους, οι οποίοι δεν κατάφεραν να σταματήσουν την άνοδο των δύο μαζικών κομμάτων, του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος (PSI) και του Ιταλικού Λαϊκού Κόμματος (PPI), το οποίο είχε πάρει τον έλεγχο πολλών τοπικών αρχών στη βόρεια Ιταλία ακόμα και πριν από τον πόλεμο. Το Καθολικό ΡΡΙ εναντιώθηκε στο PSI, αλλά και στους Φιλελεύθερους και, γενικά, στη Δεξιά, κάτω από τις συνέπειες της σύλληψης της Ρώμης (Presa di Roma) και των συγκρούσεων μεταξύ της Αγίας Έδρας και του ιταλικού κράτους στο οποίο οι Φιλελεύθεροι είχαν κυβερνήσει για περισσότερο από πενήντα χρόνια. Το Κοινοβούλιο χωρίστηκε έτσι σε τρία διαφορετικά σύνολα με τεράστια αστάθεια, ενώ οι σοσιαλιστές και οι ανερχόμενοι φασίστες προκάλεσαν πολιτική βία στις αντίθετες πλευρές. Σε αυτή τη χαοτική κατάσταση, οι Φιλελεύθεροι ίδρυσαν το Ιταλικό Φιλελεύθερο Κόμμα (PLI) το 1922, το οποίο αμέσως ενώθηκε σε μια συμμαχία με επικεφαλής τους φασίστες και σχημάτισε μαζί τους ένα κοινό κατάλογο για τις γενικές εκλογές του 1924, μεταμορφώνοντας τους φασίστες από μια μικρή πολιτική δύναμη σε ένα κόμμα απόλυτης πλειοψηφίας. Το PLI απαγορεύτηκε από τον Μπενίτο Μουσολίνι το 1925, ωστόσο πολλοί παλαιοί φιλελεύθεροι πολιτικοί έλαβαν υψηλού κύρους, αλλά όχι αντίστοιχης επιρροής, πολιτικές θέσεις, όπως έδρες στη Γερουσία, οι οποίες είχαν απογυμνωθεί από οποιαδήποτε πραγματική εξουσία λόγω των φασιστικών μεταρρυθμίσεων. Το PLI επαναδημιουργήθηκε το 1943 από τον Μπενεντέτο Κρότσε (Benedetto Croce), εξέχοντα διανοούμενο και γερουσιαστή, του οποίου η διεθνής αναγνώριση του επέτρεψε να παραμείνει ελεύθερος κατά τη διάρκεια του φασιστικού καθεστώτος, παρότι ο ίδιος ήταν κατά του φασισμού. Μετά το τέλος του Β 'Παγκοσμίου Πολέμου, ο φιλελεύθερος Ενρίκο Ντε Νίκολα (Enrico De Nicola) έγινε «Προσωρινός Αρχηγός του Κράτους» όπως επίσης και o επίσης φιλελεύθερος διάδοχός του Λουίτζι Εϊνάουντι, ο οποίος ως Υπουργός Οικονομίας και διοικητής της Τράπεζας της Ιταλίας μεταξύ 1945 και 1948 είχε αναδιαμορφώσει την ιταλική οικονομία. Στις γενικές εκλογές του 1946, το PLI, που ήταν μέλος της Εθνικής Δημοκρατικής Ένωσης, κέρδισε το 6,8% των ψήφων, ποσοστό χαμηλότερο από τις προσδοκίες, μολονότι το κόμμα υποστηρίχθηκε από όλους τους επιζώντες της ιταλικής πολιτικής τάξης πριν από την άνοδο του φασισμού, από τον Vittorio Emanuele Orlando μέχρι τον Francesco Saverio Nitti . Στα πρώτα χρόνια, το κόμμα καθοδηγούταν από τον Leone Cattani, μέλος της εσωτερικής αριστεράς, και στη συνέχεια από τον Roberto Lucifero, έναν βασιλόφρονα συντηρητικό. Το γεγονός αυτό προκάλεσε την έξοδο της ομάδας Cattani και του Bruno Villabruna, ενός μετριοπαθή, που εξελέγη γραμματέας το 1948, προκειμένου να επανασυνδέσει όλους τους Φιλελεύθερους υπό μία ενιαία σημαία. Υπό την ηγεσία του Τζοβάνι Μαλαγκόντι (1954-1972), το κόμμα στα οικονομικά ζητήματα μετακινήθηκε σε δεξιότερες θέσεις. Αυτό προκάλεσε το 1956 την έξοδο της αριστερής τάσης του κόμματος, συμπεριλαμβανομένων των Bruno Villabruna, Eugenio Scalfari και Marco Pannella, οι οποίοι ίδρυσαν το Ριζοσπαστικό Κόμμα . Συγκεκριμένα, το PLI αντιτάχθηκε στον νέο κεντροαριστερό συνασπισμό που συμπεριλάμβανε και το ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα και παρουσιάστηκε ως το κυριότερο συντηρητικό κόμμα στην Ιταλία. Ο Μαλαγκόντι κατάφερε να αντλήσει μερικές ψήφους από το Ιταλικό Κοινωνικό Κίνημα, το Μοναρχικό Εθνικό Κόμμα και ιδιαίτερα τη χριστιανοδημοκρατία, της οποίας η εκλογική βάση συνίστατο και από συντηρητικούς καχύποπτους για τους Σοσιαλιστές, αυξάνοντας το μερίδιο του κόμματος σε ιστορικό ρεκόρ 7,0% στις γενικές εκλογές του 1963 . Μετά την παραίτηση του Malagodi από την ηγεσία του κόμματος, το PLI ηττήθηκε με το ταπεινωτικό 1,3% το 1976, αλλά προσπάθησε να κερδίσει εκ νέου δύναμη υποστηρίζοντας κοινωνικές μεταρρυθμίσεις όπως το διαζύγιο . Μετά την ανάδειξη του Valerio Zanone στη θέση του γραμματέα το 1976, το PLI υιοθέτησε μια περισσότερο κεντρώα και σε κάποιο βαθμό κοινωνικη-φιλελεύθερη προσέγγιση. Ο νέος γραμματέας άνοιξε διαύλους επικοινωνίας με τους Σοσιαλιστές, ελπίζοντας να θέσει σε λειτουργία ένα είδος συνεργασίας Lib-Lab, παρόμοιο με αυτό που είχε πραγματοποιηθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο από το 1977 έως το 1979 μεταξύ του Εργατικού Κόμματος και των Φιλελευθέρων . Το 1983, το PLI προσχώρησε τελικά στον συνασπισμό Pentapartito που περιλάμβανε επίσης τη Χριστιανική Δημοκρατία, το Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα, το ιταλικό δημοκρατικό σοσιαλιστικό κόμμα και το ιταλικό δημοκρατικό κόμμα. Στη δεκαετία του 1980 το κόμμα ήταν υπό την ηγεσία του Renato Altissimo και του Alfredo Biondi . Με την αποκάλυψη του συστήματος διαφθοράς που ονομάστηκε Tangentopoli από τη διερεύνηση της επιχείρησης Καθαρά χέρια (Mani pulite), πολλά κυβερνητικά κόμματα υπέστησαν ταχεία απώλεια της υποστήριξής τους. Κατά τους πρώτους μήνες, το PLI φαινόταν ανθεκτικό στην έρευνα. Ωστόσο, καθώς οι έρευνες διεξάγονταν περαιτέρω, το κόμμα αποδείχθηκε συμμέτοχος του σχεδίου διαφθοράς. Ο Francesco De Lorenzo, ο φιλελεύθερος υπουργός Υγείας, ήταν ένας από τους πιο απεχθείς πολιτικούς στην Ιταλία για διαφθορά, που αφορούσε την κλοπή κεφαλαίων από τους ασθενείς και την εμπορία φαρμάκων που βασίζονται σε δωροδοκίες. Το κόμμα διαλύθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 1994 και τουλάχιστον τέσσερα κόμματα προσπάθησαν να οικειοποιηθούν την κληρονομιά του: Το κόμμα « Ένωση Κέντρου» (UdC), με επικεφαλής τους Αλφρέντο Μπιόντι (Alfredo Biondi) και Ραφαέλε Κόστα που ήταν συνεργάτης της Forza Italia (FI) και συγχωνεύθηκε σε αυτό το 1998 (άλλοι Φιλελεύθεροι, συμπεριλαμβανομένων των Antonio Martino, Giuliano Urbani, Giancarlo Galan και Paolo Romani, ενώθηκαν απευθείας με την FI). Την Ιταλική Φιλελεύθερη Δεξιά (DLI), με επικεφαλής τον Gabriele Pagliuzzi και τον Giuseppe Basini, η οποία έγινε μέλος της Εθνικής Συμμαχίας (AN). Την Ομοσπονδία των Φιλελευθέρων (FdL), με επικεφαλής τον Raffaello Morelli και τον Valerio Zanone, η οποία προσχώρησε για πρώτη φορά στο Patto Segni, και στη συνέχεια στην Ελιά . Τη Φιλελεύθερη Αριστερά (SL) του Gianfranco Passalacqua, που εκπροσωπούσε την αριστερά του κόμματος, η οποία τελικά συγχωνεύθηκε στους Δημοκρατικούς της Αριστεράς το 2006.Λίγα χρόνια μετά το 1994, οι περισσότεροι Φιλελεύθεροι μετανάστευσαν στη Φόρτσα Ιτάλια (Forza Italia), ενώ άλλοι προσχώρησαν στην κεντροαριστερά, ειδικά στο κόμμα «Δημοκρατία είναι η Ελευθερία - Μαργαρίτα (DL)». Το κόμμα επαναδημιουργήθηκε το 1997 από τον Στέφανο Ντε Λούκα (Stefano De Luca) και ενσωμάτωσε εκ νέου το αρχικό του όνομα το 2004. Το νέο PLI συγκέντρωσε μερικούς από τους πρώην δεξιούς Φιλελεύθερους, αλλά σύντομα αποστασιοποιήθηκε από τον κεντροδεξιό συνασπισμό, με επικεφαλής την FI, προκειμένου να ακολουθήσει μια αυτόνομη πορεία. Πριν από τους Παγκόσμιους Πολέμους οι Φιλελεύθεροι αποτελούσαν το πολιτικό κατεστημένο που κυβερνούσε την Ιταλία δεκαετίες. Είχαν τα προπύργιά τους στο Πιεμόντε, από το οποίο προέρχονταν πολλοί φιλελεύθεροι πολιτικοί του Βασιλείου της Σαρδηνίας και του Βασιλείου της Ιταλίας και τη νότια Ιταλία. Οι Φιλελεύθεροι δεν κέρδισαν ποτέ μεγάλη υποστήριξη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς δεν μπόρεσαν να γίνουν μαζικό κόμμα και υποσκελίστηκαν από τη Χριστιανική Δημοκρατία (DC) ως κυρίαρχη πολιτική δύναμη. Στις γενικές εκλογές του 1946, τις πρώτες μετά τον πόλεμο, το PLI κέρδισε 6,8% στο πλαίσιο της Εθνικής Δημοκρατικής Ένωσης . Την εποχή εκείνη ήταν ισχυρό κυρίως στο Νότο, καθώς το DC ήταν κυρίως ριζωμένο στο Βορρά : 21,0% στην Καμπανία, 22,8% στην Μπαζιλικάτα, 10,4% στην Απουλία, 12,8% στην Καλαβρία και 13,6% στη Σικελία . Ωστόσο, το κόμμα σύντομα βρήκε την κύρια εκλογική του περιφέρεια στις βιομηχανικές ελίτ του «βιομηχανικού τριγώνου» που σχηματίστηκε από το Τορίνο, το Μιλάνο και τη Γένοβα . Το PLI είχε τα καλύτερα αποτελέσματά του στη δεκαετία του 1960, όταν ανταμείφθηκε από συντηρητικούς ψηφοφόρους για την αντίθεσή του στη συμμετοχή τού ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος (PSI) στην κυβέρνηση. Το κόμμα κέρδισε το 7,0% των ψήφων το 1963 (15,2% στο Τορίνο, 18,7% στο Μιλάνο και 11,5% στη Γένοβα) και 5,8% το 1963 . Το PLI υπέστη μείωση στη δεκαετία του 1970 και εγκαταστάθηκε γύρω στο 2-3% στη δεκαετία του 1980, όταν τα οχυρά του αποδυναμώθηκαν στο Πεδεμόντιο, ιδιαίτερα στις επαρχίες Τορίνο και Κούνεο και, σε μικρότερο βαθμό, στη Δυτική Λομβαρδία, τη Λιγουρία και τη Σικελία. Όπως και τα άλλα κόμματα του συνασπισμού Pentapartito (Χριστιανοδημοκράτες, Σοσιαλιστές, Ρεπουμπλικανοί και Δημοκρατικοί Σοσιαλιστές ), οι Φιλελεύθεροι ενίσχυσαν τη βάση τους στο Νότο, ενώ στον Βορρά έχασαν μερικές από τις υπολειπόμενες ψήφους τους από τη Λίγκα του Βορά και τους προδρόμους της. Στις γενικές εκλογές του 1992, τις τελευταίες πριν από τα σκάνδαλα της Tangentopoli, το PLI κέρδισε το 2,9% των ψήφων, κυρίως χάρη στην αύξηση των ψήφων από το νότο. Μετά το τέλος της « πρώτης δημοκρατίας » οι πρώην Φιλελεύθεροι είχαν πολύ μεγάλη επιρροή στο Forza Italia (FI) στο Πεδεμόντιο της Λιγουρίας και, αναπάντεχα, στο Βένετο, όπου ο Τζιανκάρλο Γκάλαν ήταν τρεις φορές εκλεγμένος Πρόεδρος . Γραμματέας: Alberto Giovannini (1922-1924), Quintino Piras (1924-1926), Giovanni Cassandro (1944), Manlio Brosio (1944-1945), Λεόνε Cattani (1945-1946), Giovanni Cassandro (1946-1947), Roberto Lucifero (1947-1948), Μπρούνο Villabruna (1948-1954), Alessandro Leone di Tavagnasco (1954), Τζοβάννι Μαλαγκόντι (1954-1972), Agostino Bignardi (1972-1976), Valerio Zanone (1976-1985), Alfredo Biondi -1986), Ρενάτο Αλτισίμο (1986-1993), Ραφαέλε Κόστα (1993-1994) Πρόεδρος: Emilio Borzino (1922-1925), Μπενεντέτο Κρότσε (1944-1947), Ραφαέλε Ντε Κάρο (1947-1961), Gaetano Martino (1961-1967), Vittorio BADINI Confalonieri (1967-1972), Τζοβάννι Μαλαγκόντι (1972-1976 ), Αγκοτίνο Μπίνγκαρντι (1976-1979), Άλντο Μποτσί (1979-1987), Σαλβατόρε Βαλιτούτι (1988-1991), Βαλέριο Ζανόνε (1991-1993), Alfredo Biondi (1993-1994) Ηγέτης στη Βουλή των Αντιπροσώπων : Vittorio Emanuele Orlando (1946), Λουίτζι Εϊνάουντι (1946), Francesco Saverio Νίτι (1946-1947), Epicarmo Corbino (1947-1948), Raffaele De Caro (1948-1961), Τζοβάννι Μαλαγκόντι ( 1961-1971), Aldo Bozzi (1971-1987), Paolo Battistuzzi (1987-1993), Savino Melillo (1993-1994)