Καισάριος Δαπόντες

Ο Κωνσταντίνος, μετέπειτα Καισάριος Δαπόντες (1713 ή 1714 – 4 Δεκεμβρίου 1784) ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες στιχουργούς και χρονογράφους του 18ου αιώνα. Η πολυκύμαντη ζωή του Δαπόντε συνοδεύεται από ένα εκπληκτικά πληθωρικό, ποικίλο και ενδιαφέρον συγγραφικό έργο. Η ζωή του ήταν πολυτάραχη και το 1746 έπεσε στη δυσμένεια των Τούρκων, για να καταφύγει στην αυλή του Χάνη της Κριμαίας και το επόμενο έτος φυλακίστηκε στην Κωνσταντινούπολη για 20 μήνες, διάστημα που αφιέρωσε στη συγγραφή θρησκευτικών ύμνων, επιστολών και εκτενέστερων έμμετρων έργων, όπως ο Καθρέπτης γυναικών.

 Γεννήθηκε στη Σκόπελο, όπου και πήρε τη βασική μόρφωση. Το 1731 ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη όπου έμεινε για λίγους μήνες, αργότερα ταξίδεψε στο Βουκουρέστι, όπου σπούδασε, και αργότερα στο Ιάσιο, όπου και εγκαταστάθηκε για τα επόμενα 4 χρόνια, εργαζόμενος ως γραμματέας του ηγεμόνα Κωνσταντίνου Μαυροκορδάτου. Μέχρι το 1743 υπηρετούσε ως γραμματικός β΄ τάξης τον ηγεμόνα. Εκείνη τη χρονιά παραιτήθηκε μετά την άρνηση του Μαυροκορδάτου να τον προβιβάσει σε γραμματικό α΄ τάξης. Την ίδια χρονιά διορίστηκε ως γραμματικός α΄ τάξης στην υπηρεσία του νέου ηγεμόνα της Μολδαβίας, Ιωάννη Μαυροκορδάτου και εγκαταστάθηκε ξανά στο Ιάσιο. Απέκτησε πλούτη και προβιβάστηκε στο αξίωμα του καμινάρη, αλλά το 1747 φυλακίστηκε για 20 μήνες περίπου, ίσως από δικές του ατασθαλίες ή μηχανορραφίες εχθρών του στην ηγεμονική αυλή. Μετά την αποφυλάκισή του πήγε στη Χάλκη και μέσα σε λίγο διάστημα (1749-1751) παντρεύτηκε, απέκτησε μια κόρη που πέθανε πρόωρα και αμέσως κατόπιν χήρεψε. Το 1753, απογοητευμένος από τα εγκόσμια αποφάσισε να ακολουθήσει τον μοναχικό βίο. Πήρε το όνομα Καισάριος και, αφού έζησε για τρία χρόνια στη νήσο Πιπέρι, απέναντι από τη Σκόπελο, και στη μονή Ευαγγελίστριας της Σκοπέλου, το 1757 ταξίδεψε στο Άγιο Όρος και προσεχώρησε στη Μονή Ξηροποτάμου. Τα επόμενα χρόνια περιόδευσε σε περιοχές της Ελλάδας και στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες για να συγκεντρώσει χρήματα για τη Μονή. Επέστρεψε στο Άγιο Όρος το 1765 και έμεινε στις Μονές Ξηροποτάμου και Κουτλουμουσίου μέχρι το 1757, όταν επέστρεψε στην Μονή Ευαγγελίστριας στη Σκόπελο μέχρι το 1784. Εκείνη τη χρονιά επέστρεψε στη Μονή Ξηροποτάμου και λίγους μήνες μετά πέθανε. Χειρόγραφά του φυλάσσονται στη Βιβλιοθήκη της Μονής. Η ζωή του εξιστορήθηκε από τον ίδιο στο έμμετρο αφήγημα Κήπος Χαρίτων που γράφτηκε το 1768 και απευθύνεται στον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο τον Φιραρή. Ο Δαπόντες ήταν πολυγράφος συγγραφέας. Τα έργα του αριθμούν πολλές χιλιάδες δεκαπεντασύλλαβους στίχους, με περιεχόμενο θρησκευτικό, χρονογραφικό, ή αυτοβιογραφικό και γενικά με ηθικοδιδακτικές προθέσεις. Η κριτική επισημαίνει στα έργα του, πέρα από τεχνικά μειονεκτήματα όπως οι πλατειασμοί και η προχειρότητα, θετικά στοιχεία όπως το χιούμορ, η θυμοσοφική διάθεση, η παρατηρητικότητα και οι κάποιες οξυδερκείς παρατηρήσεις. Τύπωσε ο ίδιος αρκετά βιβλία του αλλά άλλα έμειναν ανέκδοτα σε χειρόγραφα. Αρκετά από τα ανέκδοτα δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά από τον Κων/νο Σάθα στη Μεσαιωνική Βιβλιοθήκη και τον Εμίλ Λεγκράν στη Bibliothèque Grecque vulgaire. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι στα εκδεδομένα κείμενα και στα χειρόγραφά του ο Δαπόντες προσέθετε στο τέλος μία προειδοποίηση («επιτίμιον») με προειδοποίηση προς τους μελλοντικούς εκδότες να μεριμνούν για την επιμελή εκτύπωση του έργου, να μην παραλείπουν στίχους, να μην κάνουν λάθη και να μην σφετερίζονται ή αλλοιώνουν τα κείμενά του, γιατί σε αυτήν την περίπτωση θα έχουν αντίδικο τον Θεό. Κάποια από τα σημαντικότερα έργα του είναι: Ο Διγενής Ακρίτης Ο Φυσιολόγος Ο Στεφανίτης Ιστορία Πτωχολέοντος Καθρέπτης γυναικών Σωσάννα Ο Αλέξανδρος Ο Συντίπας Η χαλιμά Ο Αγαθάγγελος Ο ιμπέριος Χρηστοήθεια Τράπεζα πνευματική Λόγοι πανηγυρικοί Κανών περιεκτικός πολλών εξαιρέτων πραγμάτων Κήπος Χαρίτων Χρονογράφος Γεωγραφική Ιστορία Δακικαί Εφημερίδεςa[›] κ.α. Ο Δαπόντες είναι μια από τις πιο αξιόπιστες και λεπτομερείς ιστορικές πηγές των χρόνων 1731-65, μια από τις σημαντικότερες γεωγραφικές, εθνογραφικές, κοινωνικοανθρωπολογικές και φιλολογικές πηγές του βαλκανικού χώρου της εποχής του κυρίως των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών, της Κωνσταντινούπολης, της περιοχής της Προποντίδας και του Βόρειου Αιγαίου, ένα από τα πρώτα συγγραφικά μεγέθη στη σύγχρονη του ελληνική γραμματεία της τουρκοκρατούμενης Ανατολής, ο σπουδαιότερος στιχουργός του 18ου αι. και κυρίαρχη μορφή της μεταβυζαντινής θρησκευτικής ποίησης και γραμματείας. Στο ενεργητικό του ανήκει αναμφισβήτητα η χρήση γλώσσας και ύφους λαϊκότερου και αναλυτικότερου από ότι γίνεται σε άλλους λογίους της εποχής, η συνδυαστική ευφυΐα, η διασκεδαστική ζωηρότητα και θυμοσοφική διάθεση, η προβολή και πύκνωση των πλουσίων βιωμάτων του σε επιγραμματικότητα και χιούμορ και, κάποτε, μια ευαισθησία που θυμίζει περισσότερο τα τέλη του 18ου αι. τάση για αυτοεξέταση και φιλάρεσκο αυτοέλεγχο. Γιάνης Κορδάτος, Ιστορία της Νεοελληνικής λογοτεχνίας. Από το 1453 ως το 1961, τόμος πρώτος, εκδ.Επικαιρότητα, Αθήνα, 1983 ^ α: Με εντολή του Κωνσταντίνου Μαυροκορδάτου ο Δαπόντες συνέταξε τις Δακικές εφημερίδες, ένα χρονικό του Ρωσοτουρκικού πολέμου των χρόνων 1736-39 και με την ενθάρρυνσή του δοκίμασε με επιτυχία και τη στιχουργική σύνθεση. Βρανούσης Λ., Οι πρόδρομοι, Βασική Βιβλιοθήκη 11, Αθήνα, Ζαχαρόπουλος Γ.Π. Σαββίδης, «Βιο-εργογραφικό χρονολόγιο Κωνσταντίνου Καισάριου Δαπόντε», στο Γ.Π. Σαββίδης (επιμ.), Κωνσταντίνου Δαπόντε, Κήπος Χαρίτων, Αθήνα, Ερμής, 1995 Παΐζη-Αποστολοπούλου Μ., «Πώς ο Κωνσταντίνος Δαπόντες έγινε Καισάριος. Το τέλος του εγκόσμιου βίου του» στο Αρχείο Πεπαρρηθιακών Μελετών, τ. 1, Αθήνα, 1997, σ. 111–122. Παΐζη-Αποστολοπούλου Μ., «Αναζητώντας τα όρια μιας πνευματικής ιδιοποίησης. Θύμα ή θύτης ο Κωνσταντίνος Δαπόντες;» στο Μνήμη Άλκη Αγγέλου. Τα άφθονα σχήματα του παρελθόντος: ζητήσεις της πολιτισμικής ιστορίας και της θεωρίας της λογοτεχνίας. Πρακτικά I΄ Επιστημονικής Συνάντησης 3–6 Οκτωβρίου 2002, Θεσσαλονίκη, 2004, σ. 429–436. Σουλογιάννης Ε., «Καισάριος Δαπόντες (1714-1784). Η ζωή, η μόρφωση και οι γνωριμίες του» Θησαυρίσματα 34, (2004), σ. 447-457. Ζαμπάκη Ν., Μετρικολογικά στον Κήπο Χαρίτων του Καισαρίου Δαπόντε [μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία], Τμήμα Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, 2017. Ζαμπάκη Ν., «Η ομοιοκαταληξία στον Κήπο Χαρίτων του Καισαρίου Δαπόντε» Μικροφιλολογικά 42, (2017), σ. 10-14. Ζαμπάκη Ν., «Μετρικολογικές, τονικές και ρυθμικές παρατηρήσεις στον Κήπο Χαρίτων του Καισαρίου Δαπόντε», Πόρφυρας 166, (2018), σ. 453-458. Ζαμπάκη Ν., «Ισομετρία και διασκελισμός στον Κήπο Χαρίτων του Καισαρίου Δαπόντε» Οδός Πανός 181, (2019), σ. 62-75. Μανδραγόρας 59 (2018) [αφιέρωμα στον Καισάριο Δαπόντε], σ. 37-91 Έργα - βιογραφικό Δαπόντε για τον Δαπόντε Αρχειοθετήθηκε 2010-12-18 στο Wayback Machine. Ψηφιοποιημένες παλαιές εκδόσεις έργων του Δαπόντε: Καθρέπτης Γυναικών, Λόγοι Πανηγυρικοί, Χρηστοήθεια