Πύλη Εσκουιλίνα

Η Πύλη στον Εσκουιλίνο λόφο - (λατιν.: (Porta Esquilina), ήταν αψιδωτή πύλη στα Σέρβια Τείχη , η οποία αφιερώθηκε το 262 μ.Χ. στον Αυτοκράτορα Γαλλιηνό, επονομαζόμενη Αψίδα του Γαλλιηνού. Η παράδοση την χρονολογεί στον 6ο αι. π.Χ. ωστόσο οι σύγχρονες επιστήμες και τα στοιχεία από την αρχαιολογία την θεωρούν κτίσμα του 4ου αι. π.Χ.

 Η Πύλη Εσκουιλίνα ήταν επάνω στον Εσκουιλίνο λόφο και επέτρεπε τη διέλευση μεταξύ της εντός των Σερβίων Τειχών Ρώμης προς τα ανατολικά της πόλης, πριν η Ρώμη επεκταθεί με τα μεταγενέστερα Αυρηλιανά Τείχη. Ο Εσκουιλίνος λόφος χρησίμευε ως νεκροταφείο της Ρώμης κατά την εποχή της Δημοκρατίας και αργότερα ως περιοχή για τους κήπους (horti) και τους πιο όμορφους κήπους του Αυτοκράτορα, όπως αυτούς του Mαικήνα. Η Πύλη συνδεόταν προς τα βόρεια με το ανάχωμα (agger), το πολύ οχυρωμένο τμήμα των Σερβίων Τειχών. Ακριβώς νοτιοδυτικά της Πόρτα Εσκουιλίνα υπήρχαν αξιοσημείωτα κτίρια, όπως η Χρυσή Οικία του Νέρωνα, οι Θέρμες του Τίτου και οι Θέρμες του Τραϊανού. Δύο μεγάλοι δρόμοι, η Βία Λαμπικάνα και η Βία Πραινεστίνα, ξεκινούν μαζί από την Πόρτα Εσκουιλίνα και οδηγούν έξω από τη Ρώμη ως ενιαίος δρόμος, μέχρι να χωριστούν κοντά στο εξώτερο, Αυρηλιανό Τείχος της Ρώμης. Σύμφωνα με την έννοια του ορίου της πόλης (pomerium), φαίνεται να υπάρχει μία ανεπίσημη ρωμαϊκή «παράδοση», ότι ορισμένοι φόνοι έπρεπε να γίνουν «εκτός» της πόλης και έτσι αρκετοί αρχαίοι συγγραφείς περιλαμβάνουν την Πόρτα Εσκουιλίνα στις περιγραφές τέτοιων πράξεων. Για παράδειγμα, στο Cic. Pro. Clu. 37 η δολοφονία του Ασίνου από το Λάρινον (Asinus από το Larinum) έγινε έξω από την Πόρτα Εσκουιλίνα και στο Tac. Αννα. ii. 32, ο αστρολόγος Πόπλιος Μάρκιος (Publius Marcius) εκτελέστηκε από υπάτους έξω από την Πόρτα Εσκουιλίνα.Η Πόρτα Εσκουιλίνα αναφέρεται επίσης στα αρχαία κείμενα ως σημαντικός τρόπος εισόδου και εξόδου από τη Ρώμη. Ο Λίβιος γράφει για το στρατηγικό σχέδιο του υπάτου Π. Β. Ποπλικόλα, για να παρασύρει Ετρούσκους ληστές, που κυνηγούσαν θηράματα στα ρωμαϊκά χωράφια. Ο Ποπλικόλας διέταξε τα βοοειδή, τα οποία είχαν προηγουμένως ασφαλιστεί μέσα στα τείχη της πόλης, να σταλούν έξω από την Πόρτα Εσκουιλίνα, ώστε όταν οι Ετρούσκοι κατέβηκαν νότια για να αρπάξουν τα βοοειδή, οι Ρωμαίοι μπόρεσαν να στήσουν ενέδρα στους Ετρούσκους από όλες τις πλευρές. Ο Μ. Τ. Κικέρων, σε μία ομιλία που υπογραμμίζει το μεγαλείο των θριαμβευτικών πομπών, αναφέρει πώς "πάτησε τις δικές του μακεδονικές δάφνες κάτω από τα πόδια του, μπαίνοντας στη Ρώμη από την Πόρτα Εσκουιλίνα" και αυτό υποδηλώνει ότι η Πύλη χρησιμοποιήθηκε για θριαμβευτικές πομπές. Ένα άλλο παράδειγμα αναφοράς της Πόρτα Εσκουιλίνα στην αρχαία γραμματεία προέρχεται από την περιγραφή του Πλουτάρχου για την πρώτη πορεία του Λ. Κ. Σύλλα στη Ρώμη. Ο Σύλλας διέταξε να ασφαλιστεί η Πόρτα Εσκουιλίνα και έστειλε μερικές από τις δυνάμεις του να περάσουν από αυτήν. Ωστόσο πλίνθοι και πέτρες εκτοξεύτηκαν επάνω τους από πολίτες, που ο Μάριος είχε στρατολογήσει, για να υπερασπιστεί την πόλη.Αρχικά η κατασκευή της Πόρτα Εσκουιλίνα είχε ένα μόνο τόξο, που κατασκευάστηκε τον 1ο αι. μ.Χ., αλλά αργότερα φτιάχτηκαν τρία τόξα τον 3ο αι. μ.Χ., που είχαν ύψος κορυφής 8,8 μ.. Η μετατροπή αυτή σε τρία τόξα χρηματοδοτήθηκε από τον ευγενή M. Αυρήλιο Βίκτωρα το 262 μ.Χ., για να τιμήσει τον Αυτοκράτορα Γαλλιηνό. Αν και τα αρχαιολογικά στοιχεία δείχνουν επιπλέον σημάδια θεμελίων για πεσσούς, τα πρόσθετα τόξα του Αυρηλίου Βίκτωρα δεν σώθηκαν και σήμερα έχει απομείνει μόνο το αρχικό, ένα τόξο.