Δράση Ζάιμπους

Η Δράση Ζάιμπους (γερμανικά: Aktion Saybusch‎, πολωνικά: Akcja Żywiec‎) ήταν η μαζική απέλαση περίπου 18.000–20.000 εθνοτικών Γκουράλων από την επικράτεια του Πόβιατ Ζίβιετς στην περιοχή που προσαρτήθηκε στη γερμανική Επαρχία της Άνω Σιλεσίας, η οποία διεξήχθη από τη Βέρμαχτ και τη γερμανική αστυνομία κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής της Πολωνίας στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο κύριος σκοπός της βίαιης εκτόπισης των Πολωνών υπηκόων ήταν να δημιουργηθεί χώρος για εθνικά Γερμανούς αποίκους από όλη την Ανατολική Ευρώπη, μετά την προσάρτηση της δυτικής Πολωνίας στο Τρίτο Ράιχ το 1939.Η Δράση ήταν μέρος του σχεδίου του Αδόλφου Χίτλερ, γνωστό ως Lebensraum («Ζωτικός χώρος»), το οποίο περιελάμβανε τη γερμανοποίηση όλων των πολωνικών περιοχών δυτικά της επικράτειας που είχε διατεθεί στο Γενικό Κυβερνείο. Το όνομα της Δράσης προήλθε από το γερμανικό όνομα της πόλης Ζίβιετς – Ζάιμπους. Οι εκτοπίσεις των Πολωνών από το Ζίβιετς και τα γύρω χωριά και πόλεις οδήγησαν τις αρχές κατοχής υπό τον SS-Obersturmbannführer Φριτς Αρλτ, ο οποίος είχε αντικαταστήσει τον Μπρούνο Μύλερ.Η Δράση Ζάιμπους διήρκεσε από το Σεπτέμβριο έως τον Δεκέμβριο του 1940, με περίπου 3.200 Φόλκσντοϊτσε που έφεραν το Heim ins Reich (Σπίτι στην Αυτοκρατορία) από τη ρουμανική Βουκοβίνα. Η διαδικασία των απελάσεων συνεχίστηκε περαιτέρω. Συνολικά, μεταξύ 1940 και 1944, περίπου 50.000 Πολωνοί απομακρύνθηκαν βίαια από την περιοχή και αντικαταστάθηκαν με περίπου 4.000 εποίκους από την Ανατολική Γαλικία και τη Βολυνία, στους οποίους δόθηκαν νέα λατιφούντια. Πριν από τη γερμανική επίθεση στη Σοβιετική Ένωση, η μεταφορά τους συμφωνήθηκε και από τους δύο εισβολείς στις Συνεδριάσεις Γκεστάπο-Εν Κα Βε Ντε. Οι απελάσεις από την ανατολική Σιλεσία ήταν άμεση ευθύνη του SS-Obergruppenführer Έριχ φον ντεμ Μπαχ-Ζελέφσκι, ο οποίος ήταν επίσης υπεύθυνος για την υποκίνηση τους.

 Το Δεκέμβριο του 1939, η γερμανική αστυνομία πραγματοποίησε απογραφή πληθυσμού στην περιοχή. Πάνω από το 99% των ντόπιων δήλωσαν πολωνική υπηκοότητα, πολύ περισσότερο από ότι στη Σιλεσία στα αμέσως δυτικά. Η ανάλυση των στοιχείων της απογραφής έθεσε το υπόβαθρο για τις μαζικές απελάσεις στην Άνω Σιλεσία, που αποφασίστηκε τον Ιούλιο του 1940. Μερικοί πιστεύουν ότι οι Πολωνοεβραίοι δεν ήταν μέρος αυτού της Δράσης. Από την άλλη πλευρά, ο ιστορικός του Ολοκαυτώματος Κρίστοφερ Μπράουνινγκ, έγραψε ότι οι Εβραίοι έπρεπε να ήταν αναπόσπαστο μέρος του. Οι ντόπιοι Γερμανοί «δεν είχαν πραγματοποιήσει επιμελώς την ταυτοποίηση και τη σύλληψη Πολωνών ακτιβιστών και διανόησης και έτσι δεν ήταν πρόθυμοι να αναφέρουν τον πραγματικό αριθμό των Εβραίων που απελάθηκαν». Για παράδειγμα, οι εβραϊκές οικογένειες από την περιοχή Ζαμπουότσις του Ζίβιετς μεταφέρθηκαν σε ένα γκέτο διέλευσης και στρατόπεδο εργασίας στη Σούχα Μπεσκίτσκα την άνοιξη του 1941 και το 1942 στάλθηκαν με τρένα του Ολοκαυτώματος στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Άουσβιτς. Όλα προετοιμάστηκαν προσεκτικά από τις γερμανικές αρχές κατοχής, με δρομολόγια για τις πολωνικές σιδηροδρομικές μεταφορές, μερίδες τροφίμων και μια ομάδα αξιωματούχων της Γκεστάπο που μιλούσαν πολωνικά. Το κόστος της επιχείρησης υπολογίζεται σε περίπου 300.000 ράιχσμαρκ, που έπρεπε να πληρωθεί από τους ίδιους τους αιχμαλώτους. Η Δράση ξεκίνησε ταυτόχρονα σε διαφορετικές τοποθεσίες στις 22 Σεπτεμβρίου 1940, στις 5 το πρωί. Οι μονάδες της αστυνομίας και του στρατού περικύκλωσαν πολωνικούς οικισμούς και μπήκαν σε μεμονωμένα σπίτια δίνοντας εντολή στους χωρικούς να βγουν έξω μέσα σε 20 λεπτά. Η αυτόπτης μάρτυρας Χελένα Σατανικόβα παρατήρησε ότι όλες οι οδηγίες προήλθαν από ένταλμα τυπωμένο στα πολωνικά. Ζητήθηκε από τους κατοίκους να παραδώσουν όλα τα χρήματα και τα τιμαλφή. Τους επιτρεπόταν να παίρνουν μαζί τους μόνο ρούχα και τρόφιμα, αφήνοντας πίσω τους οτιδήποτε άλλο, συμπεριλαμβανομένων των ζώων. Τους έβαλαν σε πορεία και τους μετέφεραν με φορτηγά στα λεγόμενα σημεία διέλευσης σε κοντινές πόλεις Ζίβιετς, Ράιτσα, Σούχα Μπεσκίτσκα και πιο μακριά όπως το Κόνσκιε και άλλες. Εν τω μεταξύ, οι νέοι Γερμανοί άποικοι περίμεναν ήδη στα κέντρα διανομής που είχαν δημιουργηθεί στο Μπογκούμιν και στο Τσιέσιν. Οι Πολωνοί υποβλήθηκαν σε διαλογή και χωρίστηκαν σε «φυλετικά πολύτιμους» (για προνομιακή μεταχείριση) και στους υπόλοιπους, συμπεριλαμβανομένων γυναικών και παιδιών. Ομάδες νεαρών ανδρών συγκεντρώθηκαν για καταναγκαστική εργασία στη Γερμανία. Σύμφωνα με τη γερμανική νομοθεσία, όλοι οι αιχμάλωτοι έπρεπε να εφοδιάζονται με είδη πρώτης ανάγκης για 14 ημέρες. Ωστόσο, στην πράξη τους αφαιρέθηκαν τα υπολείμματα των δικών τους αντικειμένων στη διαδικασία των αποσκευών και των σωματικών ερευνών. Τα σημεία συγκέντρωσης στους σιδηροδρομικούς σταθμούς είχαν κάθε φορά περίπου 1.000 Πολωνούς. οι οποίοι χωρίζονταν σε ομάδες των 40 σε σειρά, με ήδη αριθμημένα σιδηροδρομικά βαγόνια. Κάθε μεταφορά συνήθως αποστέλλονταν χωριστά, πρώτα σε μια σιδηροδρομική διασταύρωση στο Λοτζ (για περαιτέρω διαλογή) και από εκεί, σε προηγουμένως επιλεγμένες τοποθεσίες σε όλη το Γενικό Κυβερνείο (Generalgouvernement). Οι Πολωνοί μεταφέρθηκαν σε πόλεις και χωριά κοντά στις περιοχές των πόλεων Μπιουγκόραϊ, Βαντοβίτσε, Ραντζίμιν, Γούκουφ και στα κυβερνεία του Λούμπλιν και του Κιέλτσε, όπου αποβιβάστηκαν μόνοι τους, χωρίς καμία βοήθεια. Επιπλέον, οι Γερμανοί είχαν προειδοποιήσει τον ντόπιο πληθυσμό ότι οι ερχόμενοι εκτοπισμένοι ήταν εγκληματίες, επιδεινώνοντας έτσι περαιτέρω την κατάστασή τους. Αντιμετωπίστηκαν με φόβο και μόνο απρόθυμη αποδοχή στους προορισμούς τους. Πολλοί πέθαναν κατά τη μεταφορά. Άλλοι αναγκάστηκαν να ζητιανεύουν. Η όλη δράση εκτόπισης διεξήχθη από το Τάγμα Νο. 82 (υπό τον Κέγκελ) και το Τάγμα Νο. 83 (υπό τον Άυγκεν Ζάιμ, σταθμευμένο στη Γελέσνια) με περίπου 500 στρατιώτες, καθώς και πολυάριθμους αξιωματικούς των SS, RKF και NSDAP, συμπεριλαμβανομένων αξιωματικών της Γκεστάπο του Κατοβίτσε. Τα εγκαταλειμμένα πολωνικά σπίτια καθαρίστηκαν και πλύθηκαν από σκλάβους εργάτες, κυρίως Εβραίους αιχμαλώτους και μερικούς εναπομείναντες Γκουράλους, που αργότερα προσλήφθηκαν από τους νέους ιδιοκτήτες φάρμας. Υπόστεγα που κρίθηκαν ανθυγιεινά γκρεμίστηκαν. Το τμήμα ετοίμασε σημαίες με σβάστικα και πορτρέτα του Χίτλερ για να τοποθετηθούν σε αγροκτήματα που κηρύχθηκαν έτοιμα για κατάληψη από τους νέους Γερμανούς. Παρά το γεγονός ότι η ναζιστική προπαγανδιστική εκστρατεία ζωγράφισε μια ρόδινη εικόνα για το πλούσιο μέλλον τους, οι νέοι οικοδεσπότες δεν έλαβαν τα καλύτερα εδάφη, τα οποία προορίζονταν για τους Reichsdeutsche που είχαν υπηρετήσει στη Βέρμαχτ. Πολλοί έποικοι ήταν απογοητευμένοι με τις απλές ξύλινες εξοχικές κατοικίες στις οποίες είπαν να μετακομίσουν και την κακής ποιότητας γεωργική γη. Οι αξιωματούχοι του Εθνικοσοσιαλιστικού Γερμανικού Εργατικού Κόμματος του Ράιχσγκαου Βάρτελαντ από την πλευρά τους, λυπήθηκαν για την πολιτιστική υστέρηση των νεοφερμένων σε σύγκριση με τους περισσότερους Πολωνούς και την αδυναμία τους να μιλήσουν σωστά γερμανικά. Οι νέοι έποικοι τέθηκαν υπό μόνιμη αστυνομική επιτήρηση. Η Δράση Ζάιμπους έληξε επίσημα στις 12 Δεκεμβρίου 1940, αν και η τελευταία μεταφορά (από το σύνολο των 19) εστάλη μέχρι τις 31 Ιανουαρίου 1941. Εκτός από τους 18.000 – 20.000 απελαθέντες που στάλθηκαν πέρα από τα σύνορα, περίπου 8.000 Γκουράλοι που απασχολούνταν σε τοπικές βιομηχανίες απομακρύνθηκαν από τα σπίτια τους. Ήταν ένα πιλοτικό πρόγραμμα που επρόκειτο να ακολουθηθεί από παρόμοιες ενέργειες, αλλά το Μάρτιο του 1941, ο SS-Obergruppenführer Χανς Φρανκ, Κυβερνήτης του Γενικού Κυβερνείου, αντιτάχθηκε στον περαιτέρω υπερπληθυσμό της περιφέρειάς του. Ως αποτέλεσμα, από το 1942 και μετά, οι Πολωνοί εκτοπισμένοι τοποθετήθηκαν με άλλους χωρικούς στα πιο φτωχά χωριά στην ίδια επικράτεια της Σιλεσίας (Interne Umsiedlung), ή στάλθηκαν σε ένα από τα νέα 23 στρατόπεδα που ονομάζονταν Πόλενλαγκερ, που δημιουργήθηκαν ειδικά για αυτόν τον σκοπό. Μέχρι το τέλος του πολέμου, περίπου 50.000 Πολωνοί υπήκοοι εκτοπίστηκαν από το Ζίβιετς και τη γύρω περιοχή, σχεδόν το ένα τρίτο του πληθυσμού του. Στο Πόλενλαγκερ, πραγματοποιήθηκαν περαιτέρω επιλογές, συμπεριλαμβανομένων φυλετικών απαγωγών παιδιών από τους γονείς τους, τα οποία μετά από επαλήθευση στάλθηκαν σε κέντρα Λέμπενσμπορν για γερμανοποίηση. Οι εκτοπισμένοι Γκουράλοι χωρικοί που επέστρεψαν στα σπίτια τους το 1945 συχνά έβρισκαν κτίρια κατεδαφισμένα ή κατεστραμμένα και οτιδήποτε άλλο να έχει κλαπεί από τους εποίκους που διέφευγαν από τη σοβιετική προέλαση. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η Δράση Ζάιμπους διερευνήθηκε από την Επιτροπή για τη Δίωξη Εγκλημάτων κατά του Πολωνικού Έθνους στο Ινστιτούτο Εθνικής Μνήμης στο Κατοβίτσε, ακολουθούμενη από επίσημη έρευνα που ξεκίνησε το 1998 από τον Γερουσιαστή Βουαντίσουαφ Μπούουκα. Μετά από μια σειρά ανακοινώσεων στον Τύπο, περίπου 1.000 άτομα επικοινώνησαν με το Ινστιτούτο Εθνικής Μνήμης με προσωπικά δεδομένα και συμπληρωματικό υλικό, αποκαλύπτοντας την ταυτότητα πολλών εκτοπισμένων οικογενειών. Σύμφωνα με την Έβα Κόι από το Ινστιτούτο Εθνικής Μνήμης, τα περισσότερα ζωντανά θύματα είχαν ήδη δώσει καταθέσεις. Η έρευνα περιορίστηκε λόγω της προχωρημένης ηλικίας τους και έπρεπε να διακοπεί για νομικούς λόγους. Ωστόσο, ακολούθησε μια ευρεία έκθεση εγγράφων και φωτογραφιών που συλλέχθηκαν στη διαδικασία και παρουσιάστηκαν σε πολλές περιφερειακές πόλεις και κωμοπόλεις, όπως το Κατοβίτσε, το Ζίβιετς, τη Μπιέλσκο-Μπιάουα και άλλες. Οι ναζιστές δράστες της εθνοκάθαρσης είχαν ήδη καταδικαστεί κατά τη διάρκεια των Δικών της Νυρεμβέργης. Το Ινστιτούτο Εθνικής Μνήμης ανακοίνωσε ότι η συζήτηση ζητημάτων πολεμικής αποζημίωσης δεν ήταν εντός της εντολής του, κάτι που ορισμένα ζωντανά θύματα βρήκαν απογοητευτικό. Η απέλαση των Πολωνών από τη Γερμανία διήρκεσε σχεδόν μισό αιώνα Ράιχσγκαου Βάρτελαντ Ναζιστικά εγκλήματα κατά του πολωνικού έθνους Machcewicz, Anna (2010), «Mother took only the bread», Historia (Tygodnik Powszechny), http://tygodnik.onet.pl/1%2C41565%2Cdruk.html Browning, Christopher R. (2007). The Origins of the Final Solution: The Evolution of Nazi Jewish Policy, September 1939-March 1942. U of Nebraska Press. σελίδες 52, 109. ISBN 978-0803203921.