Γέλενα Ντόροτκα

Η Γέλενα Ντόροτκα Χόφμαν (1 Μαρτίου 1876 – 19 Μαΐου 1965 ) ήταν κυβίστρια ζωγράφος από το Ντουμπρόβνικ. Η Ντόροτκα, με καταγωγή από το Ντουμπρόβνικ, έζησε ως καλλιτέχνης στο Παρίσι μεταξύ 1907 και 1914, όπου γνώρισε πολλές εξέχουσες προσωπικότητες της σύγχρονης τέχνης και έγινε η πρώτη Κροάτισσα κυβίστρια ζωγράφος. Μετά την επιστροφή της στο Ντουμπρόβνικ το 1922, έζησε μια σε μεγάλο βαθμό ανώνυμη ζωή και ουσιαστικά ξεχάστηκε μετά τον θάνατό της. Το έργο της σώζεται μόνο εν μέρει. Τον 21ο αιώνα το ενδιαφέρον για τη ζωή και το έργο της έχει αναζωπυρωθεί.

 Η Ντόροτκα γεννήθηκε στο Ντουμπρόβνικ το 1876. Ήταν κόρη της κόμισσας Μαρία Μαλβίνα ντε Μπόντα της οικογένειας Μπόντα και του Γιόσεφ Ντόροτκα φον Ίρενβαλ, αξιωματικού του Αυστροουγγρικού Στρατού. Τελείωσε το δημοτικό σχολείο στο Ντουμπρόβνικ και αποφοίτησε από το γυμνάσιο στην Τεργέστη. Στη συνέχεια παντρεύτηκε τον Ότο Χόφμαν, ο οποίος ήταν, όπως και ο πατέρας της, αξιωματικός του Αυστροουγγρικού Στρατού, που υπηρετούσε στο Ντουμπρόβνικ. Ο γάμος κράτησε μόλις μερικά χρόνια, μέχρι τον θάνατο του συζύγου της το 1906, σε ηλικία 33 ετών. Μετά τον θάνατο του συζύγου της, η Ντόροτκα αποφάσισε να ασχοληθεί με τις τέχνες. Σπούδασε για λίγο ζωγραφική και γλυπτική στη Βασιλεία πριν μετακομίσει στο Παρίσι το 1907. Είχε ένα ατελιέ στο 21 Avenue du Maine, Μονπαρνάς, όχι μακριά από το σπίτι της στο Παρίσι. Ήταν φίλη με τη ρωσικής καταγωγής ζωγράφο Μαρία Βασίλιεφ, ιδρύτρια της διάσημης Ακαδημίας Russe του Παρισιού (αργότερα Ακαδημία Βασίλιεφ). Γνώρισε πολλές ηγετικές φυσιογνωμίες στον κόσμο της ζωγραφικής (Ματίς, Σαγκάλ, Πικάσο, Κέις Φαν Ντόνγεν, Μαρί Λορενσάν και άλλοι), και εργάστηκε επίσης για ένα διάστημα στη Σχολή Ζωγραφικής Ματίς. Γνώρισε επίσης τον διάσημο Κροάτη γλύπτη Ίβαν Μέστροβιτς, με τον οποίο παρέμεινε σε επαφή, όπως μαρτυρούν οι επιστολές της που σώζονται στο κτήμα του Μέστροβιτς. Το 1914, με το ξέσπασμα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, η Ντόροτκα, ως πολίτης της Αυστροουγγαρίας, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη Γαλλία και τα περιουσιακά της στοιχεία στη χώρα δεσμεύτηκαν. Αφού έφυγε από το Παρίσι στα τέλη Σεπτεμβρίου ή στις αρχές Οκτωβρίου 1914, η Ντόροτκα πήγε στην Ισπανία, μια ουδέτερη χώρα. Στην αρχή, έμεινε στη Βαρκελώνη και στη συνέχεια περιπλανήθηκε μεταξύ Πάλμα ντε Μαγιόρκα, Ίμπιζα και Αλικάντε για τα επόμενα πέντε χρόνια. Στην Ισπανία, ανέπτυξε στενή φιλία με τη γνωστή της από το Παρίσι, Μαρί Λορενσάν, Γαλλίδα ζωγράφο και χαράκτρια, που ήταν επίσης εξόριστη από τη Γαλλία, λόγω του Γερμανού συζύγου της. Οι δύο καλλιτέχνες πέρασαν επίσης χρόνο ζωγραφίζοντας μαζί. Μετά το τέλος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, η Ντόροτκα αποφάσισε να επιστρέψει στην πατρίδα της. Μεταξύ Ιουλίου 1920 και Σεπτεμβρίου 1922, εργάστηκε για μια εταιρεία υδροηλεκτρικών σταθμών στο Ντούγκι Ρατ, κοντά στο Ομίς. Μιλούσε άπταιστα ιταλικά, γερμανικά, γαλλικά και ισπανικά και εργαζόταν ως μεταφράστρια και ανταποκρίτρια. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, οι οικονομικοί της πόροι είχαν εξαντληθεί και ζήτησε από τη γιουγκοσλαβική πρεσβεία στο Παρίσι να τη βοηθήσει να λάβει αποζημίωση για την κατασχεμένη περιουσία της στο Παρίσι. Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι πέτυχε και οι λίγοι οικονομικοί της πόροι από τότε υποδηλώνουν ότι έλαβε πραγματικά μικρή ή καθόλου αποζημίωση. Το 1922, η Ντόροτκα επέστρεψε στο Ντουμπρόβνικ. Έζησε το υπόλοιπο της ζωής της στην ανωνυμία, παιρνόντας μια πολύ μέτρια ζωή ζώντας από τη μελισσοκομία και την καλλιέργεια κάκτων. Οι πολίτες του Ντουμπρόβνικ τη θυμήθηκαν για την κομψή εμφάνισή της, καθώς και για τον κάπως εκκεντρικό και μποέμ τρόπο ζωής της. Η Ντόροτκα είχε φήμη για την εκτεταμένη γνώση της τέχνης και περιστασιακά δεχόταν επισκέψεις από ντόπιους καλλιτέχνες και ιστορικούς τέχνης, οι οποίοι συζητούσαν θέματα καλών τεχνών μαζί της. Συνέχισε να ζωγραφίζει, αλλά -για άγνωστους λόγους- κατέστρεψε τα περισσότερα έργα της. Η Ντόροτκα πέθανε σε ένα νοσοκομείο του Ντουμπρόβνικ το 1965 και θάφτηκε σε έναν οικογενειακό τάφο στο νεκροταφείο Λαπάντ. Λόγω του ότι πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της στο Ντουμπρόβνικ σχεδόν σε πλήρη ανωνυμία, στα τέλη του 20ού αιώνα η Ντόροτκα είχε σχεδόν ξεχαστεί. Το έργο της διατηρήθηκε μόνο εν μέρει και μερικά από τα έργα της καταστράφηκαν μετά τον θάνατό της, συμπεριλαμβανομένων πολύ πιθανόν και ορισμένων από τα σχέδιά της. Το οικογενειακό της αρχείο φυλάσσεται από τα Κρατικά Αρχεία της Κροατίας στο Ντουμπρόβνικ. Μερικά από τα έργα της από τα χρόνια του Παρισιού μπορεί να έχουν διασωθεί σε ιδιωτικές συλλογές στη Γαλλία. Τον 21ο αιώνα, το ενδιαφέρον για το έργο της Ντόροτκα έχει αναβιώσει κάπως. Η πρώτη της βιογραφία δημοσιεύτηκε το 2007. Ένα κροατικό ντοκιμαντέρ του 2008, Γελένα Ντόροτκα -Από την Κονάλα στο Μονπαρνάς (Jelena Dorotka - od Konala do Montparnassea), εξιστόρησε την ιστορία της ζωής της. Viđen, Ivan (December 2007). «Jelena Dorotka Hoffmann (1876 - 1965.) - tragom zaboravljene kubističke slikarice [Jelena Dorotka Hoffmann (1876 - 1965) - rediscovering a forgotten female cubist painter]» (στα hr) (PDF). Peristil (Zagreb: Croatian Society of Art Historians) 50 (1): 285–294. https://hrcak.srce.hr/148133. Ανακτήθηκε στις 24 October 2018.