Οικονομία της Δανίας

Η οικονομία της Δανίας είναι μια σύγχρονη υψηλού εισοδήματος και μικτή οικονομία, όπου κυριαρχεί ο τομέας των υπηρεσιών με το 80% του συνόλου των θέσεων εργασίας, ενώ περίπου το 11% όλων των εργαζομένων εργάζεται στη μεταποίηση και το 2% στη γεωργία. Το ονομαστικό ακαθάριστο εθνικό εισόδημα κατά κεφαλήν ήταν το ένατο υψηλότερο στον κόσμο με 68.827 δολάρια το 2023. Διορθώνοντας την αγοραστική δύναμη, το κατά κεφαλήν εισόδημα ήταν 57.781 δολάρια ή το 10ο υψηλότερο παγκοσμίως. Η κατανομή του εισοδήματος είναι σχετικά ίση, αλλά οι ανισότητες έχουν αυξηθεί κάπως τις τελευταίες δεκαετίες. Η αύξηση αυτή αποδόθηκε τόσο στη μεγαλύτερη διαφορά των ακαθάριστων εισοδημάτων όσο και σε διάφορα μέτρα οικονομικής πολιτικής. Το 2017, η Δανία είχε τον έβδομο χαμηλότερο συντελεστή τζίνι (ένα μέτρο οικονομικής ανισότητας) από τις τότε 28 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με 5.932.654 κατοίκους (1η Ιανουαρίου 2023), Η Δανία έχει την 38η μεγαλύτερη εθνική οικονομία στον κόσμο μετρούμενη με το ονομαστικό ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) και την 52η μεγαλύτερη στον κόσμο με βάση την ισοτιμία αγοραστικής δύναμης. Η Δανία έχει πολύ μεγάλη παράδοση στην τήρηση ενός συστήματος σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας και το πράττει ακόμα και σήμερα. Αυτό είναι κάτι μοναδικό μεταξύ χωρών του ΟΟΣΑ που το κάνουν διατηρώντας ένα ανεξάρτητο νόμισμα: τη κορόνα, η οποία είναι συνδεδεμένη με το ευρώ. Αν και ήταν επιλέξιμοι για ένταξη στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΟΝΕ), οι Δανοί ψηφοφόροι σε δημοψήφισμα το 2000 απέρριψαν την ανταλλαγή της κορώνας με το ευρώ. Ενώ οι γείτονες της Δανίας, όπως η Νορβηγία, η Σουηδία, η Πολωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο ακολουθούν γενικά τη στόχευση του πληθωρισμού στη νομισματική τους πολιτική, η προτεραιότητα της κεντρικής τράπεζας της Δανίας είναι να διατηρήσει τη σταθερότητα των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Κατά συνέπεια, η κεντρική τράπεζα δεν έχει κανένα ρόλο σε μια εσωτερική πολιτική σταθεροποίησης. Από τον Φεβρουάριο του 2015, η κεντρική τράπεζα διατήρησε αρνητικά επιτόκια για να συγκρατήσει την ανοδική συναλλαγματική πίεση. Σε διεθνές πλαίσιο, ένα σχετικά μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού είναι μέρος του εργατικού δυναμικού, ιδίως επειδή το ποσοστό συμμετοχής των γυναικών είναι πολύ υψηλό. Το 2017, το 78,8% όλων των ατόμων ηλικίας 15 έως 64 ετών ήταν ενεργά στην αγορά εργασίας, ο έκτος υψηλότερος αριθμός μεταξύ όλων των χωρών του ΟΟΣΑ. Η ανεργία είναι σχετικά χαμηλή, σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Τον Οκτώβριο του 2018, το 4,8% του εργατικού δυναμικού της Δανίας ήταν άνεργο, σε σύγκριση με μέσο όρο 6,7% για όλες τις χώρες της ΕΕ. Δεν υπάρχει νόμιμος κατώτατος μισθός στη Δανία. Η αγορά εργασίας παραδοσιακά χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό ποσοστών συμμετοχής σε συνδικάτα και κάλυψη συλλογικών συμβάσεων . Η Δανία επενδύει σε μεγάλο βαθμό σε ενεργές πολιτικές για την αγορά εργασίας και η έννοια της ευελιξίας με ασφάλεια ήταν σημαντική ιστορικά. Η Δανία είναι ένα παράδειγμα του σκανδιναβικού μοντέλου, που χαρακτηρίζεται από υψηλό διεθνώς φορολογικό επίπεδο και αντίστοιχα υψηλό επίπεδο υπηρεσιών που παρέχονται από την κυβέρνηση (π.χ. υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης, παιδικής μέριμνας και εκπαίδευσης). Γίνονται επίσης μεταφορές εισοδήματος σε διάφορες ομάδες, όπως συνταξιούχοι ή ανάπηροι, άνεργοι, φοιτητές κ.λπ. Συνολικά, το ποσό των εσόδων από φόρους που καταβλήθηκαν το 2017 ανήλθε στο 46,1% του ΑΕΠ. Η δημοσιονομική πολιτική της Δανίας θεωρείται γενικά υγιής. Το καθαρό δημόσιο χρέος είναι πολύ κοντά στο μηδέν και ανέρχεται στο 1,3% του ΑΕΠ το 2017. Η δημοσιονομική πολιτική της Δανίας χαρακτηρίζεται από μακροπρόθεσμες προοπτικές, λαμβάνοντας υπόψη τις πιθανές μελλοντικές δημοσιονομικές απαιτήσεις. Κατά τη δεκαετία του 2000, έγινε αντιληπτή μια πρόκληση για τις κρατικές δαπάνες στις επόμενες δεκαετίες. Ήταν τελικά μια πρόκληση για τη δημοσιονομική βιωσιμότητα λόγω της δημογραφικής ανάπτυξης, ιδίως της υψηλότερης μακροζωίας. Ανταποκρινόμενο σε αυτό, οι κανόνες επιλεξιμότητας ηλικίας για τη λήψη δημοσίων μεταγραφών που σχετίζονται με την ηλικία άλλαξαν. Από το 2012, οι υπολογισμοί των μελλοντικών δημοσιονομικών προκλήσεων, τόσο από την κυβέρνηση όσο και από ανεξάρτητους αναλυτές, θεωρούν γενικά ότι η δημοσιονομική πολιτική της Δανίας είναι βιώσιμη. Τα τελευταία χρόνια θεωρήθηκε υπερβολικά βιώσιμο.

 Η μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη της Δανίας ακολούθησε σε μεγάλο βαθμό το ίδιο μοτίβο με άλλες χώρες της Βορειοδυτικής Ευρώπης. Στο μεγαλύτερο μέρος της καταγεγραμμένης ιστορίας η Δανία ήταν μια αγροτική χώρα με το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού να ζει σε επίπεδο διαβίωσης . Από τον 19ο αιώνα η Δανία γνώρισε μια έντονη τεχνολογική και θεσμική ανάπτυξη. Το υλικό βιοτικό επίπεδο γνώρισε μέχρι πρότινος άγνωστους ρυθμούς ανάπτυξης και η χώρα βιομηχανοποιήθηκε και αργότερα μετατράπηκε σε μια σύγχρονη κοινωνία υπηρεσιών. Σχεδόν όλη η χερσαία έκταση της Δανίας είναι καλλιεργήσιμη. Σε αντίθεση με τους περισσότερους γείτονές της, η Δανία δεν είχε εξορυκτικά κοιτάσματα ορυκτών ή ορυκτών καυσίμων, εκτός από τα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Βόρεια Θάλασσα, τα οποία άρχισαν να παίζουν οικονομικό ρόλο μόλις τη δεκαετία του 1980. Από την άλλη πλευρά, η Δανία είχε ένα υλικοτεχνικό πλεονέκτημα μέσω της μεγάλης ακτογραμμής της και του γεγονότος ότι κανένα σημείο στη δανική γη δεν απέχει περισσότερο από 50 χιλιόμετρα από τη θάλασσα – σημαντικό γεγονός για ολόκληρη την περίοδο πριν από τη βιομηχανική επανάσταση, όταν οι θαλάσσιες μεταφορές ήταν φθηνότερες από τις χερσαίες μεταφορές. Κατά συνέπεια, το εξωτερικό εμπόριο ήταν πάντα πολύ σημαντικό για την οικονομική ανάπτυξη της Δανίας. Ήδη κατά τη Λίθινη Εποχή υπήρχε κάποιο εξωτερικό εμπόριο, και παρόλο που το εμπόριο αποτελούσε μόνο ένα πολύ μικρό μερίδιο της συνολικής προστιθέμενης αξίας της Δανίας μέχρι τον 19ο αιώνα, ήταν καθοριστικό για την οικονομική ανάπτυξη, τόσο από την άποψη της προμήθειας ζωτικής σημασίας εισαγωγή αγαθών (όπως μέταλλα) και επειδή νέες γνώσεις και τεχνολογικές δεξιότητες έχουν έρθει συχνά στη Δανία ως υποπροϊόν της ανταλλαγής αγαθών με άλλες χώρες. Το αναδυόμενο εμπόριο συνεπαγόταν εξειδίκευση που δημιούργησε ζήτηση για μέσα πληρωμών και τα παλαιότερα γνωστά δανικά νομίσματα χρονολογούνται από την εποχή του Σβεν Α' γύρω στο 995. Σύμφωνα με τον οικονομικό ιστορικό Angus Maddison, η Δανία ήταν η έκτη πιο ευημερούσα χώρα στον κόσμο γύρω στο 1600. Το μέγεθος του πληθυσμού σε σχέση με την αρόσιμη γεωργική γη ήταν μικρό, ώστε οι αγρότες να ήταν σχετικά εύποροι, και η Δανία ήταν γεωγραφικά κοντά στις πιο δυναμικές και οικονομικά κορυφαίες ευρωπαϊκές περιοχές από τον 16ο αιώνα: την Ολλανδία, τα βόρεια μέρη της Γερμανίας και τη Βρετανία. Ακόμα, το 80 με 85% του πληθυσμού ζούσε σε μικρά χωριά σε καλό επίπεδο επιβίωσης. Ο μερκαντιλισμός ήταν το κορυφαίο οικονομικό δόγμα κατά τον 17ο και 18ο αιώνα στη Δανία, που οδήγησε στην ίδρυση μονοπωλίων όπως το Asiatisk Kompagni, στην ανάπτυξη φυσικής και χρηματοοικονομικής υποδομής όπως την πρώτη δανική τράπεζα Kurantbanken το 1736 και την πρώτη " kreditforening " (ένα είδος οικοδομικής κοινωνίας ) το 1797, και η απόκτηση ορισμένων δευτερευουσών αποικιών της Δανίας όπως το Tranquebar . Στα τέλη του 18ου αιώνα πραγματοποιήθηκαν σημαντικές αγροτικές μεταρρυθμίσεις που επέφεραν αποφασιστικές διαρθρωτικές αλλαγές. Ωστόσο, οι Ναπολεόντειοι πόλεμοι έκαναν την Κοπεγχάγη να χάσει το καθεστώς της ως διεθνούς κέντρου χρηματοδότησης και εμπορίου. Πολιτικά, ο μερκαντιλισμός αντικαταστάθηκε σταδιακά από φιλελεύθερες σκέψεις μεταξύ της άρχουσας ελίτ. Μετά από μια νομισματική μεταρρύθμιση μετά τους Ναπολεόντειους πολέμους, η σημερινή κεντρική τράπεζα της Δανίας Danmarks Nationalbank ιδρύθηκε το 1818. Υπάρχουν εθνικά λογιστικά δεδομένα για τη Δανία από το 1820 και μετά χάρη στο πρωτοποριακό έργο του Δανό οικονομικού ιστορικού Svend Aage Hansen. Διαπιστώνουν ότι υπήρξε μια ουσιαστική και μόνιμη, αν και κυμαινόμενη, οικονομική ανάπτυξη συνεχώς από το 1820. Η περίοδος 1822–94 σημείωσε κατά μέσο όρο ετήσια αύξηση στα εισοδήματα των συντελεστών παραγωγής της τάξης του 2% (0,9% κατά κεφαλήν) Από το 1830 περίπου ο αγροτικός τομέας γνώρισε μεγάλη άνθηση που διήρκεσε αρκετές δεκαετίες, παράγοντας και εξάγει σιτηρά, κυρίως στη Βρετανία μετά το 1846 όταν οι Βρετανοί καταργήθηκαν οι εισαγωγικοί δασμοί σιτηρών. Όταν η παραγωγή σιτηρών έγινε λιγότερο κερδοφόρα το δεύτερο μισό του αιώνα, οι Δανοί αγρότες έκαναν μια εντυπωσιακή και μοναδικά επιτυχημένη αλλαγή από χορτοφαγική σε ζωική παραγωγή, οδηγώντας σε μια νέα περίοδο άνθησης. Η παράλληλη εκβιομηχάνιση απογειώθηκε στη Δανία από τη δεκαετία του 1870. Στο γύρισμα του αιώνα η βιομηχανία (συμπεριλαμβανομένης της βιοτεχνίας) τροφοδοτούσε σχεδόν το 30% του πληθυσμού. Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, η σημασία της γεωργίας μειώθηκε αργά σε σχέση με τη βιομηχανία, αλλά η γεωργική απασχόληση ξεπεράστηκε μόνο κατά τη δεκαετία του 1950 από τη βιομηχανική απασχόληση. Το πρώτο μισό του αιώνα σημαδεύτηκε από τους δύο παγκόσμιους πολέμους και τη Μεγάλη Ύφεση κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η Δανία συμμετείχε στην ολοένα και πιο στενή διεθνή συνεργασία, προσχωρώντας στον ΟΟΣΑ, στο ΔΝΤ, τη Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου και τον ΠΟΕ και από το 1972 την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, μετέπειτα την Ευρωπαϊκή Ένωση . Το εξωτερικό εμπόριο αυξήθηκε σημαντικά σε σχέση με το ΑΕΠ. Ο οικονομικός ρόλος του δημόσιου τομέα αυξήθηκε σημαντικά και η χώρα μετατράπηκε όλο και περισσότερο από βιομηχανική χώρα σε χώρα όπου κυριαρχούσε η παραγωγή υπηρεσιών. Τα έτη 1958–73 ήταν μια άνευ προηγουμένου περίοδος υψηλής ανάπτυξης. Η δεκαετία του 1960 είναι η δεκαετία με την υψηλότερη καταγεγραμμένη πραγματική κατά κεφαλήν αύξηση του ΑΕΠ ποτέ, δηλαδή 4,5% ετησίως. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970 η Δανία βυθίστηκε σε μια κρίση, η οποία ξεκίνησε από την πετρελαϊκή κρίση του 1973 που οδήγησε στο άγνωστο μέχρι τώρα φαινόμενο στασιμότητας. Για τις επόμενες δεκαετίες η οικονομία της Δανίας αντιμετώπισε πολλά μεγάλα λεγόμενα «προβλήματα ισορροπίας»: υψηλή ανεργία, ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών, πληθωρισμός και δημόσιο χρέος. Από τη δεκαετία του 1980 οι οικονομικές πολιτικές προσανατολίζονται όλο και περισσότερο προς μια μακροπρόθεσμη προοπτική και σταδιακά μια σειρά διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων έλυσαν αυτά τα προβλήματα. Το 1994 εισήχθησαν ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας που μέσω μιας σειράς μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας συνέβαλαν σημαντικά στη μείωση της διαρθρωτικής ανεργίας. Μια σειρά φορολογικών μεταρρυθμίσεων από το 1987 και μετά, μειώνοντας τις φορολογικές εκπτώσεις στις πληρωμές τόκων και την αυξανόμενη σημασία των υποχρεωτικών κεφαλαιοποιημένων συντάξεων με βάση την αγορά εργασίας από τη δεκαετία του 1990 αύξησαν σημαντικά τα ιδιωτικά επιτόκια αποταμίευσης, μετατρέποντας κατά συνέπεια τα ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών σε κοσμικά πλεονάσματα. Η ανακοίνωση μιας συνεπούς και επομένως πιο αξιόπιστης σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας το 1982 συνέβαλε στη μείωση του ποσοστού πληθωρισμού. Την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα αναδείχθηκαν νέα ζητήματα οικονομικής πολιτικής. Η αυξανόμενη συνειδητοποίηση ότι οι μελλοντικές δημογραφικές αλλαγές, ιδίως η αύξηση της μακροζωίας, θα μπορούσαν να απειλήσουν τη δημοσιονομική βιωσιμότητα, γεγονός που συνεπάγεται πολύ μεγάλα δημοσιονομικά ελλείμματα στις επόμενες δεκαετίες, οδήγησε σε σημαντικές πολιτικές συμφωνίες το 2006 και το 2011, αυξάνοντας αμφότερες τη μελλοντική ηλικία επιλεξιμότητας για τη λήψη δημόσιες συντάξεις λόγω ηλικίας . Κυρίως λόγω αυτών των αλλαγών, από το 2012 και μετά το πρόβλημα της δημοσιονομικής βιωσιμότητας της Δανίας θεωρείται γενικά λυμένο. Αντίθετα, ζητήματα όπως η μείωση των ρυθμών αύξησης της παραγωγικότητας και η αύξηση της ανισότητας στην κατανομή του εισοδήματος και τις δυνατότητες κατανάλωσης κυριαρχούν στη δημόσια συζήτηση . Η παγκόσμια μεγάλη ύφεση στα τέλη της δεκαετίας του 2000, η συνακόλουθη κρίση χρέους της ευρωζώνης και οι επιπτώσεις τους σημάδεψαν τη δανική οικονομία για αρκετά χρόνια. Μέχρι το 2017, τα ποσοστά ανεργίας θεωρούνταν γενικά ότι είναι πάνω από το διαρθρωτικό τους επίπεδο, υποδηλώνοντας μια σχετικά στάσιμη οικονομία από την άποψη του οικονομικού κύκλου. Από το 2017/18 αυτό δεν θεωρείται πλέον ότι ισχύει και η προσοχή έχει αναστραφεί στην ανάγκη αποφυγής πιθανής κατάστασης υπερθέρμανσης . Το μέσο κατά κεφαλήν εισόδημα είναι υψηλό σε διεθνές πλαίσιο. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, το κατά κεφαλήν ακαθάριστο εθνικό εισόδημα ήταν το δέκατο υψηλότερο στον κόσμο με 55.220 δολάρια το 2017. Διορθώνοντας την αγοραστική δύναμη, το εισόδημα ήταν 52.390 δολάρια ή 16ο υψηλότερο μεταξύ των 187 χωρών. Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες τα ποσοστά αποταμίευσης των νοικοκυριών στη Δανία έχουν αυξηθεί σημαντικά. Αυτό προκαλείται σε μεγάλο βαθμό από δύο σημαντικές θεσμικές αλλαγές: Μια σειρά φορολογικών μεταρρυθμίσεων από το 1987 έως το 2009 μείωσε σημαντικά την αποτελεσματική επιδότηση του ιδιωτικού χρέους που εμφαίνεται στους κανόνες για τις φορολογικές εκπτώσεις των πληρωμών τόκων των νοικοκυριών. Δεύτερον, τα υποχρεωτικά κεφαλαιοποιητικά συνταξιοδοτικά συστήματα έγιναν φυσιολογικά για τους περισσότερους εργαζόμενους από τη δεκαετία του 1990. Με την πάροδο των ετών, ο πλούτος των δανικών συνταξιοδοτικών ταμείων συσσωρεύτηκε έτσι ώστε το 2016 ήταν διπλάσιος από το ΑΕΠ της Δανίας. Ο συνταξιοδοτικός πλούτος επομένως είναι πολύ σημαντικός τόσο για τον κύκλο ζωής ενός τυπικού δανικού νοικοκυριού όσο και για την εθνική οικονομία. Μεγάλο μέρος του συνταξιοδοτικού πλούτου επενδύεται στο εξωτερικό, δημιουργώντας έτσι ένα εύλογο ποσό εισοδήματος ξένου κεφαλαίου. Το 2015, τα μέσα περιουσιακά στοιχεία των νοικοκυριών ήταν πάνω από το 600% του διαθέσιμου εισοδήματός τους, μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ που είναι δεύτερες μόνο μετά την Ολλανδία. Ταυτόχρονα, το μέσο ακαθάριστο χρέος των νοικοκυριών ήταν σχεδόν 300% του διαθέσιμου εισοδήματος, το οποίο βρίσκεται επίσης στο υψηλότερο επίπεδο στον ΟΟΣΑ. Οι ισολογισμοί των νοικοκυριών είναι συνεπώς πολύ μεγάλοι στη Δανία σε σύγκριση με τις περισσότερες άλλες χώρες. Η Danmarks Nationalbank, η κεντρική τράπεζα της Δανίας, το απέδωσε σε ένα καλά ανεπτυγμένο χρηματοπιστωτικό σύστημα . Η εισοδηματική ανισότητα ήταν παραδοσιακά χαμηλή στη Δανία. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, το 2000 η Δανία είχε τον χαμηλότερο συντελεστή τζίνι από όλες τις χώρες. Ωστόσο, η ανισότητα έχει αυξηθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με στοιχεία από τη Στατιστική Υπηρεσία της Δανίας, ο συντελεστής τζίνι για το διαθέσιμο εισόδημα έχει αυξηθεί από 22,1 το 1987 σε 29,3 το 2017. Το Οικονομικό Συμβούλιο της Δανίας διαπίστωσε σε μια ανάλυση του, το 2016 ότι η αυξανόμενη ανισότητα στη Δανία οφείλεται σε διάφορες συνιστώσες: Το εισόδημα από την εργασία πριν από φόρους είναι πιο άνισα κατανεμημένο σήμερα από πριν, το εισόδημα κεφαλαίου, το οποίο γενικά είναι λιγότερο ισοκατανεμημένο από το εισόδημα εργασίας, έχει αυξηθεί ως μερίδιο του συνολικού εισοδήματος, και η οικονομική πολιτική είναι λιγότερο αναδιανεμητική σήμερα, τόσο επειδή οι μεταβιβάσεις του δημόσιου εισοδήματος διαδραματίζουν μικρότερο ρόλο σήμερα όσο και επειδή το φορολογικό σύστημα έχει γίνει λιγότερο προοδευτικό. Σε διεθνείς συγκρίσεις, η Δανία έχει σχετικά ίση κατανομή εισοδήματος. Σύμφωνα με το CIA World Factbook, η Δανία είχε τον εικοστό χαμηλότερο συντελεστή τζίνι (29,0) από 158 χώρες το 2016. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, η Δανία ήταν η χώρα της ΕΕ με τον έβδομο χαμηλότερο συντελεστή τζίνι το 2017. Η Σλοβακία, η Σλοβενία, η Τσεχία, η Φινλανδία, το Βέλγιο και οι Κάτω Χώρες είχαν χαμηλότερο συντελεστή τζίνι για το διαθέσιμο εισόδημα από τη Δανία. Η αγορά εργασίας της Δανίας χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό ποσοστών μελών σε συνδικάτα και κάλυψης συλλογικών συμβάσεων που χρονολογούνται από το Septemberforliget (Ο Διακανονισμός του Σεπτεμβρίου) το 1899, όταν η Συνομοσπονδία Συνδικάτων της Δανίας και η Συνομοσπονδία Δανών Εργοδοτών αναγνώρισαν η μία το δικαίωμα της άλλης να οργανώνονται και να διαπραγματεύονται . Η αγορά εργασίας χαρακτηρίζεται επίσης παραδοσιακά από υψηλό βαθμό ευελιξίας με ασφάλεια, δηλαδή συνδυασμό ευελιξίας στην αγορά εργασίας και οικονομικής ασφάλειας για τους εργαζόμενους. Ο βαθμός ευελιξίας διατηρείται εν μέρει μέσω ενεργών πολιτικών για την αγορά εργασίας . Η Δανία εισήγαγε για πρώτη φορά ενεργητικές πολιτικές για την αγορά εργασίας (ΕΠΑΕ) τη δεκαετία του 1990 μετά από μια οικονομική ύφεση που είχε ως αποτέλεσμα υψηλά ποσοστά ανεργίας. Οι πολιτικές της για την αγορά εργασίας αποφασίζονται μέσω της τριμερούς συνεργασίας μεταξύ εργοδοτών, εργαζομένων και κυβέρνησης. Η Δανία έχει μία από τις υψηλότερες δαπάνες για ΕΠΑΕ και το 2005 δαπάνησε περίπου το 1,7% του ΑΕΠ της για τις πολιτικές της αγοράς εργασίας. Αυτό ήταν το υψηλότερο μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ . Ομοίως, το 2010 η Δανία κατατάχθηκε στην πρώτη θέση μεταξύ των σκανδιναβικών χωρών για τις δαπάνες για τις ΕΠΑΕ. Οι ενεργητικές πολιτικές της Δανίας για την αγορά εργασίας επικεντρώνονται ιδιαίτερα στην αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων . Έχουν μια «πρωτοβουλία για τη νεολαία» ή το Δανικό Πρόγραμμα Ανεργίας Νέων σε εφαρμογή από το 1996. Αυτό περιλαμβάνει υποχρεωτική ενεργοποίηση για άνεργους κάτω των 30 ετών. Ενώ παρέχονται επιδόματα ανεργίας, οι πολιτικές έχουν σχεδιαστεί για να ενθαρρύνουν την αναζήτηση εργασίας. Για παράδειγμα, τα επιδόματα ανεργίας μειώνονται κατά 50% μετά από 6 μήνες. Αυτό συνδυάζεται με προγράμματα εκπαίδευσης, ανάπτυξης δεξιοτήτων και επαγγελματικής κατάρτισης. Για παράδειγμα, το πρόγραμμα Χτίζοντας Γέφυρα στην Εκπαίδευση ξεκίνησε το 2014 για να παρέχει μέντορες και μαθήματα ανάπτυξης δεξιοτήτων σε νέους που κινδυνεύουν από την ανεργία. Τέτοιες ενεργές πολιτικές για την αγορά εργασίας ήταν επιτυχείς για τη Δανία βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Για παράδειγμα, το 80% των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα Χτίζοντας Γέφυρα για την Εκπαίδευση θεώρησαν ότι «η πρωτοβουλία τους βοήθησε να προχωρήσουν προς την ολοκλήρωση μιας εκπαίδευσης». Σε πιο μακροοικονομική κλίμακα, μια μελέτη του αντίκτυπου των ΕΠΑΕ στη Δανία μεταξύ 1995 και 2005 έδειξε ότι τέτοιες πολιτικές είχαν θετικό αντίκτυπο όχι μόνο στην απασχόληση αλλά και στα κέρδη. Ωστόσο, το πραγματικό ποσοστό αποζημίωσης για τους ανέργους μειώνεται τις τελευταίες δεκαετίες. Σε αντίθεση με τις περισσότερες δυτικές χώρες, δεν υπάρχει νόμιμος κατώτατος μισθός στη Δανία. Ένα σχετικά μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού είναι ενεργό στην αγορά εργασίας, κυρίως λόγω του πολύ υψηλού ποσοστού συμμετοχής των γυναικών. Το συνολικό ποσοστό συμμετοχής για άτομα ηλικίας 15 έως 64 ετών ήταν 78,8% το 2017. Αυτός ήταν ο 6ος υψηλότερος αριθμός μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ, ξεπερνώντας μόνο την Ισλανδία, την Ελβετία, τη Σουηδία, τη Νέα Ζηλανδία και την Ολλανδία. Ο μέσος όρος για όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ μαζί ήταν 72,1%. Σύμφωνα με τη Eurostat, το ποσοστό ανεργίας ήταν 5,7% το 2017. Αυτό τοποθετεί την ανεργία στη Δανία κάπως κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ, ο οποίος ήταν 7,6%. 10 χώρες μέλη της ΕΕ είχαν χαμηλότερο ποσοστό ανεργίας από τη Δανία το 2017. Συνολικά, η συνολική απασχόληση το 2017 ανήλθε σε 2.919.000 άτομα σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία της Δανίας. Το ποσοστό των εργαζομένων που εγκαταλείπουν τις θέσεις εργασίας κάθε χρόνο (για νέα θέση εργασίας, συνταξιοδότηση ή ανεργία) στον ιδιωτικό τομέα είναι περίπου 30% – ένα επίπεδο που παρατηρείται επίσης στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ – αλλά πολύ υψηλότερο από ό,τι στην ηπειρωτική Ευρώπη, όπου η το αντίστοιχο ποσοστό είναι περίπου 10%, και στη Σουηδία. Αυτή η φθορά μπορεί να είναι πολύ δαπανηρή, καθώς οι νέοι και οι παλιοί εργαζόμενοι χρειάζονται μισό χρόνο για να επιστρέψουν στα παλιά επίπεδα παραγωγικότητας, αλλά με τη φθορά να φέρνει τον αριθμό των ατόμων που πρέπει να απολυθούν. Ως μια μικρή ανοιχτή οικονομία, η Δανία εξαρτάται πολύ από το εξωτερικό της εμπόριο. Το 2017, η αξία των συνολικών εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών ήταν το 55% του ΑΕΠ, ενώ η αξία των συνολικών εισαγωγών στο 47% του ΑΕΠ. Το εμπόριο αγαθών αντιπροσώπευε λίγο περισσότερο από το 60% τόσο των εξαγωγών όσο και των εισαγωγών και το εμπόριο υπηρεσιών το υπόλοιπο κοντά στο 40%. Τα μηχανήματα, τα χημικά και τα συναφή προϊόντα όπως τα φάρμακα και τα γεωργικά προϊόντα ήταν οι μεγαλύτερες ομάδες εξαγωγικών αγαθών το 2017. Στις εξαγωγές υπηρεσιών κυριαρχούσαν οι υπηρεσίες θαλάσσιων μεταφορών εμπορευμάτων από το δανικό εμπορικό ναυτικό . Οι περισσότεροι από τους σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους της Δανίας είναι γειτονικές χώρες. Οι πέντε κύριοι εισαγωγείς δανικών αγαθών και υπηρεσιών το 2017 ήταν η Γερμανία, η Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Νορβηγία. Οι πέντε χώρες από τις οποίες η Δανία εισήγαγε τα περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες το 2017 ήταν η Γερμανία, η Σουηδία, η Ολλανδία, η Κίνα και το Ηνωμένο Βασίλειο. Αφού είχε σχεδόν σταθερά έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών του εξωτερικού ισοζυγίου πληρωμών από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, η Δανία διατηρεί πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών BOP για κάθε έτος από το 1990, με μοναδική εξαίρεση το 1998. Το 2017, το πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ανήλθε στο 8% περίπου του ΑΕΠ. Κατά συνέπεια, η Δανία έχει αλλάξει από καθαρό οφειλέτη σε χώρα καθαρό πιστωτή. Μέχρι την 1η Ιουλίου 2018, ο καθαρός ξένος πλούτος ή η καθαρή διεθνής επενδυτική θέση της Δανίας ήταν ίση με το 64,6% του ΑΕΠ, με τη Δανία να έχει τον μεγαλύτερο καθαρό εξωτερικό πλούτο σε σχέση με το ΑΕΠ από οποιαδήποτε χώρα της ΕΕ. Καθώς το ετήσιο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών είναι ίσο με την αξία της εγχώριας αποταμίευσης μείον τις συνολικές εγχώριες επενδύσεις, η αλλαγή από διαρθρωτικό έλλειμμα σε διαρθρωτικό πλεόνασμα οφείλεται σε αλλαγές σε αυτές τις δύο συνιστώσες του εθνικού λογαριασμού. Ειδικότερα, το εθνικό ποσοστό αποταμίευσης της Δανίας σε χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αυξήθηκε κατά 11 τοις εκατό του ΑΕΠ από το 1980 έως το 2015. Δύο κύριοι λόγοι για αυτή τη μεγάλη αλλαγή στην εγχώρια αποταμιευτική συμπεριφορά ήταν η αυξανόμενη σημασία των μεγάλης κλίμακας υποχρεωτικών συνταξιοδοτικών συστημάτων και αρκετές μεταρρυθμίσεις της δημοσιονομικής πολιτικής της Δανίας κατά την περίοδο που μείωσαν σημαντικά τις φορολογικές μειώσεις των τόκων των νοικοκυριών, μειώνοντας έτσι τη φορολογική επιδότηση στο ιδιωτικό χρέος . Το νόμισμα της Δανίας είναι η κορώνα Δανίας, υποδιαιρούμενη σε 100 øre . Η κορώνα και το øre εισήχθησαν το 1875, αντικαθιστώντας τα πρώην rigsdaler και skilling . Η Δανία έχει πολύ μεγάλη παράδοση στη διατήρηση ενός σταθερού συστήματος συναλλαγματικών ισοτιμιών, που χρονολογείται από την περίοδο του κανόνα του χρυσού κατά την εποχή της Σκανδιναβικής Νομισματικής Ένωσης από το 1873 έως το 1914. Μετά την κατάρρευση του διεθνούς συστήματος Μπρέτον Γουντς το 1971, η Δανία υποτίμησε επανειλημμένα την κορώνα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970 και τις αρχές της δεκαετίας του 1980, διατηρώντας ουσιαστικά μια πολιτική «σταθερών, αλλά προσαρμόσιμων» συναλλαγματικών ισοτιμιών. Ο αυξανόμενος πληθωρισμός οδήγησε τη Δανία να κηρύξει μια πιο συνεπή πολιτική σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας το 1982. Αρχικά, η κορώνα ήταν συνδεδεμένη με την ευρωπαϊκή νομισματική μονάδα ή ECU, από το 1987 με το γερμανικό μάρκο και από το 1999 με το ευρώ. Αν και ήταν επιλέξιμη, η Δανία επέλεξε να μην γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Νομισματικής Ένωσης όταν ιδρύθηκε. Το 2000, η κυβέρνηση της Δανίας υποστήριξε την ένταξη της Δανίας στην ΟΝΕ και προκήρυξε δημοψήφισμα για τη διευθέτηση του ζητήματος . Με συμμετοχή 87,6%, το 53% των ψηφοφόρων απέρριψε την ένταξη της Δανίας. Περιστασιακά, έχει συζητηθεί το ζήτημα της προκήρυξης νέου δημοψηφίσματος για το θέμα, αλλά μετά την οικονομική κρίση του 2007–2008 οι δημοσκοπήσεις έδειξαν καθαρή πλειοψηφία κατά της ένταξης της Δανίας στην ΟΝΕ και το ζήτημα δεν βρίσκεται ψηλά στην πολιτική ατζέντα επί του παρόντος. Η διατήρηση της σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας είναι ευθύνη της κεντρικής τράπεζας της Δανίας. Ως συνέπεια της συναλλαγματικής πολιτικής, η τράπεζα πρέπει πάντα να προσαρμόζει τα επιτόκια της για να διασφαλίζει μια σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία και κατά συνέπεια δεν μπορεί ταυτόχρονα να ασκεί νομισματική πολιτική για τη σταθεροποίηση π.χ. του εγχώριου πληθωρισμού ή των ποσοστών ανεργίας. Αυτό κάνει την άσκηση της πολιτικής σταθεροποίησης ριζικά διαφορετική από την κατάσταση στις γειτονικές χώρες της Δανίας, όπως η Νορβηγία, η Σουηδία, η Πολωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο, στις οποίες οι κεντρικές τράπεζες έχουν κεντρικό σταθεροποιητικό ρόλο. Η Δανία είναι επί του παρόντος η μόνη χώρα μέλος του ΟΟΣΑ που διατηρεί ανεξάρτητο νόμισμα με σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία. Κατά συνέπεια, η κορώνα της Δανίας είναι το μόνο νόμισμα στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών ΙΙ (ΜΣΙ ΙΙ). Τους πρώτους μήνες του 2015, η Δανία γνώρισε τη μεγαλύτερη πίεση έναντι της σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας εδώ και πολλά χρόνια, λόγω των πολύ μεγάλων εισροών κεφαλαίων, προκαλώντας μια τάση ανατίμησης της κορώνας Δανίας. Η Danmarks Nationalbank αντέδρασε με διάφορους τρόπους, κυρίως μειώνοντας τα επιτόκιά της σε επίπεδα ρεκόρ. Στις 6 Φεβρουαρίου 2015 τα πιστοποιητικά καταθετικού επιτοκίου, ένα από τα τέσσερα επίσημα επιτόκια της κεντρικής τράπεζας της Δανίας, μειώθηκαν στο -0,75%. Τον Ιανουάριο του 2016 το επιτόκιο αυξήθηκε στο -0,65%, στο οποίο διατηρείται έκτοτε. Ο πληθωρισμός στη Δανία, όπως μετρήθηκε από τον επίσημο δείκτη τιμών καταναλωτή της Στατιστικής Υπηρεσίας της Δανίας ήταν 1,1% το 2017. Ο πληθωρισμός ήταν γενικά χαμηλός και σταθερός τις τελευταίες δεκαετίες. Ενώ το 1980 ο ετήσιος πληθωρισμός ήταν πάνω από 12%, την περίοδο 2000–2017 ο μέσος πληθωρισμός ήταν 1,8%. Μετά τη μεταρρύθμιση της τοπικής αυτοδιοίκησης το 2007, ο οργανισμός της γενικής κυβέρνησης στη Δανία πραγματοποιείται σε τρία διοικητικά επίπεδα: κεντρική κυβέρνηση, περιφέρειες και δήμους. Οι περιφέρειες διαχειρίζονται κυρίως υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης, ενώ οι δήμοι διαχειρίζονται την πρωτοβάθμια εκπαίδευση και τις κοινωνικές υπηρεσίες. Οι δήμοι καταρχήν επιβάλλουν ανεξάρτητα φόρους εισοδήματος και ακίνητης περιουσίας, αλλά το εύρος της συνολικής δημοτικής φορολογίας και δαπανών ρυθμίζεται στενά από ετήσιες διαπραγματεύσεις μεταξύ των δήμων και του Υπουργού Οικονομικών της Δανίας . Σε επίπεδο κεντρικής κυβέρνησης, το Υπουργείο Οικονομικών ασκεί τον συντονιστικό ρόλο της άσκησης οικονομικής πολιτικής. Το 2012, το κοινοβούλιο της Δανίας ψήφισε νόμο για τον προϋπολογισμό (σε ισχύ από τον Ιανουάριο του 2014) που διέπει το γενικό δημοσιονομικό πλαίσιο, δηλώνοντας μεταξύ άλλων ότι το διαρθρωτικό έλλειμμα δεν πρέπει ποτέ να υπερβαίνει το 0,5% του ΑΕΠ και ότι η δανική δημοσιονομική πολιτική απαιτείται να είναι βιώσιμο, δηλαδή να έχει μη αρνητικό δείκτη δημοσιονομικής βιωσιμότητας. Ο νόμος για τον προϋπολογισμό ανέθεσε επίσης το ρόλο του ανεξάρτητου δημοσιονομικού ιδρύματος (IFI, ανεπίσημα γνωστό ως "φορολογικός φύλακας" ) στο ήδη υπάρχον ανεξάρτητο συμβουλευτικό όργανο των Δανικών Οικονομικών Συμβουλίων. Η δημοσιονομική πολιτική της Δανίας θεωρείται γενικά υγιής. Το καθαρό δημόσιο χρέος ήταν κοντά στο μηδέν στο τέλος του 2017, ανερχόμενο σε 27,3 DKK δισ. ή 1,3% του ΑΕΠ. Ο δημόσιος τομέας έχοντας εύλογα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία καθώς και υποχρεώσεις, το ακαθάριστο δημόσιο χρέος ανήλθε στο 36,1% του ΑΕΠ την ίδια ημερομηνία. Το ακαθάριστο χρέος της ΟΝΕ ως ποσοστό του ΑΕΠ ήταν το έκτο χαμηλότερο μεταξύ των 28 χωρών-μελών της ΕΕ, μόνο η Εσθονία, το Λουξεμβούργο, η Βουλγαρία, η Τσεχική Δημοκρατία και η Ρουμανία έχουν χαμηλότερο ακαθάριστο χρέος. Η Δανία είχε δημοσιονομικό πλεόνασμα 1,1% του ΑΕΠ το 2017. Μακροπρόθεσμες ετήσιες δημοσιονομικές προβλέψεις από τη δανική κυβέρνηση καθώς και από το ανεξάρτητο Οικονομικό Συμβούλιο της Δανίας, λαμβάνοντας υπόψη πιθανές μελλοντικές δημοσιονομικές εξελίξεις που προκαλούνται από δημογραφικές εξελίξεις κ.λπ. (π.χ. πιθανή γήρανση του πληθυσμού λόγω σημαντικής αύξησης του προσδόκιμου ζωής ). θεωρούν ότι η δημοσιονομική πολιτική της Δανίας είναι υπερβολικά βιώσιμη μακροπρόθεσμα. Την άνοιξη του 2018, ο λεγόμενος δείκτης δημοσιονομικής βιωσιμότητας υπολογίστηκε σε 1,2 (από τη δανική κυβέρνηση) αντίστοιχα 0,9% (από το Οικονομικό Συμβούλιο της Δανίας) του ΑΕΠ. Αυτό σημαίνει ότι σύμφωνα με τις παραδοχές που χρησιμοποιούνται στις προβλέψεις, η δημοσιονομική πολιτική θα μπορούσε να χαλαρώσει οριστικά (μέσω πιο γενναιόδωρων δημόσιων δαπανών ή/και χαμηλότερων φόρων) κατά περίπου. 1% του ΑΕΠ, ενώ εξακολουθεί να διατηρεί σταθερό το δημόσιο χρέος προς το ΑΕΠ μακροπρόθεσμα. Το επίπεδο φορολογίας καθώς και το επίπεδο των κρατικών δαπανών στη Δανία κατατάσσεται μεταξύ των υψηλότερων στον κόσμο, το οποίο παραδοσιακά αποδίδεται στο σκανδιναβικό μοντέλο του οποίου η Δανία αποτελεί παράδειγμα, συμπεριλαμβανομένων των αρχών του κράτους πρόνοιας που ιστορικά εξελίχθηκαν κατά τον 20ό αιώνα. Το 2017, το επίσημο επίπεδο φορολογίας της Δανίας ανήλθε στο 46,1% του ΑΕΠ. Το υψηλότερο επίπεδο ρεκόρ στη Δανία ήταν 49,8% του ΑΕΠ, που επιτεύχθηκε το 2014 λόγω των υψηλών έκτακτων εφάπαξ φορολογικών εσόδων που προκλήθηκαν από την αναδιοργάνωση του συνταξιοδοτικού συστήματος που χρηματοδοτείται από τη Δανία. Ο λόγος φόρου προς ΑΕΠ της Δανίας 46% ήταν ο δεύτερος υψηλότερος μεταξύ όλων των χωρών του ΟΟΣΑ, δεύτερος μόνο μετά τη Γαλλία. Ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ ήταν 34,2%. Η φορολογική δομή της Δανίας (το σχετικό βάρος των διαφορετικών φόρων) διαφέρει επίσης από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, καθώς το φορολογικό σύστημα της Δανίας το 2015 χαρακτηρίστηκε από σημαντικά υψηλότερα έσοδα από φόρους επί του φυσικού εισοδήματος, ενώ από την άλλη πλευρά, δεν προκύπτουν καθόλου έσοδα από εισφορές κοινωνικής ασφάλισης. Ένα μικρότερο ποσοστό εσόδων στη Δανία προέρχεται από φόρους επί των εταιρικών εισοδημάτων και κερδών και φόρους περιουσίας από ό,τι στον ΟΟΣΑ γενικά, ενώ το ποσοστό που προκύπτει από φόρους μισθοδοσίας, ΦΠΑ και άλλους φόρους σε αγαθά και υπηρεσίες αντιστοιχεί στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Το 2016, ο μέσος οριακός φορολογικός συντελεστής επί του εισοδήματος εργασίας για όλους τους Δανούς φορολογούμενους ήταν 38,9%. Ο μέσος οριακός φόρος στο εισόδημα από ατομικό κεφάλαιο ήταν 30,7%. Ο καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον Χένρικ Κλέβεν έχει προτείνει ότι τρεις διαφορετικές πολιτικές στη Δανία και τους Σκανδιναβούς γείτονές της υποδηλώνουν ότι οι υψηλοί φορολογικοί συντελεστές προκαλούν μόνο σχετικά μικρές στρεβλώσεις στην οικονομία: ευρεία χρήση της αναφοράς πληροφοριών τρίτων για σκοπούς είσπραξης φόρων (εξασφάλιση χαμηλό επίπεδο φοροδιαφυγής), ευρείες φορολογικές βάσεις (εξασφάλιση χαμηλού επιπέδου φοροαποφυγής ) και ισχυρή επιδότηση αγαθών που είναι συμπληρωματικά προς την εργασία (εξασφάλιση υψηλού επιπέδου συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό). Το 2023, η Δανία εξέτασε μεθόδους για να αυξήσει τους φόρους στους εμπόρους ενέργειας. Παράλληλα με το υψηλό φορολογικό επίπεδο, οι κρατικές δαπάνες αποτελούν μεγάλο μέρος του ΑΕΠ και ο δημόσιος τομέας εκτελεί πολλά διαφορετικά καθήκοντα. Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2018, 831.000 άτομα εργάζονταν στον τομέα της γενικής κυβέρνησης, που αντιστοιχεί στο 29,9% του συνόλου των εργαζομένων. Το 2017, οι συνολικές κρατικές δαπάνες ανήλθαν στο 50,9% του ΑΕΠ. Η κρατική κατανάλωση αντιπροσώπευε ακριβώς το 25% του ΑΕΠ (π.χ. δαπάνες για εκπαίδευση και υγειονομική περίθαλψη) και οι δαπάνες των κρατικών επενδύσεων (υποδομές κ.λπ.) 3,4% του ΑΕΠ. Οι μεταβιβάσεις προσωπικού εισοδήματος (π.χ. ηλικιωμένοι ή άνεργοι) ανήλθαν στο 16,8% του ΑΕΠ.