Αρσαμόσατα

Τα Αρσαμόσατα ή Ἀρμόσατα ή Αρσαμασάτ (στα αρμενικά Արշամշատ), ή, ακόμη, Σιμσάτ, ήταν αρχαία πόλη η οποία ιδρύθηκε γύρω στο 220 π.Χ, στο αρμενικό βασίλειο της Σωφηνής η οποία στη συνέχεια πέρασε στην επικράτεια των Σελευκιδών και στους επόμενους αιώνες στην Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, στους Άραβες, στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και τους Σελτζούκους, πριν ερημωθεί κατά τον 13ο αιώνα. Βρισκόταν ανάμεσα στον Ευφράτη και τον Τίγρη, στα εδάφη της επαρχίας Ελαζίγ της σημερινής Τουρκίας. Η θέση της πόλης θεωρείται ότι είναι στην περιοχή της Χαράμπα (σε απόσταση περίπου 60 χμ. στα ανατολικά του Ελαζίγκ), εδάφη που βρίσκονται εν μέρει κάτω από τα νερά του φράγματος Κεμπάν. Η πόλη δεν πρέπει να συγχέεται με τα Σαμόσατα.

 Το όνομα θεωρείται ότι προέρχεται από το όνομα Αρσάμης, τυπικό όνομα περσικής προέλευσης, κοινό σε μέλη της δυναστείας της Σωφηνής, ένα από τα οποία θεωρείται ότι μπορεί να ήταν ιδρυτής της πόλης και συγκεκριμένα στον Αρσάμη της Αρμενίας. Τα ονόματα που υπάρχουν σε αναφορές για την πόλη αυτή είναι τα εξής: Ἀρμόσατα (Πολύβιος (8.23), ιστορικός της ελληνιστικής εποχής 2ος αιώνας π.Χ., αναφερόμενος σε γεγονότα του 212 π.Χ.) Αρσαμόσατα (Κλαύδιος Πτολεμαίος, (Γεωγραφική Υφήγησις 5.13.19), 1ος - 2ος αιώνας, Τάκιτος (Χρονικά 15.10.3), Πλίνιος ο Πρεσβύτερος(Φυσική Ιστορία, 6.26)) η θέση του επισκόπου της πόλης περιγράφεται (στη γενική πληθυντικού): Αρμουσάτων (εννοείται «Επισκοπή Αρμουσάτων») – το Αρμούσατα είναι όνομα παρόμοιο με αυτό που αναφέρει ο Πολύβιος, το Αρμόσατα) Μετά το τελευταίο τέταρτο του 20ου αιώνα, η θέση των Αρσαμοσάτων θεωρείται ότι είναι 55 χλμ περίπου ανατολικά του Ελαζίγ, στον λόφο Σιμσάτ, κοντά στο χωριό Χαράμπα, το οποίο είναι εν μέρει κάτω από το νερό της λίμνης του φράγματος Κεμπάν. Η τοποθεσία αναφέρεται και ως λόφος Χαράμπα και εκεί είχαν εντοπιστεί αρχαία ευρήματα τα οποία φιλοξενούνται στο Αρχαιολογικό και Εθνογραφικό μουσείο του ΕλαζίγΟ Πολύβιος, τον 2ο αιώνα π.Χ. ανέφερε ότι βρισκόταν στο αποκαλούμενο «Καλό Πεδίο», μεταξύ του ποταμού Ευφράτη και του ποταμού Τίγρη.Τον πρώτο αιώνα, ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος στο έργο του Φυσική Ιστορία το οποίο συντάχθηκε περίπου το 77-79 μ.Χ., αναφέρει ότι «Οι πιο διάσημες πόλεις στην Μικρή Αρμενία είναι η Καισαρεία, η Άζα και η Νικόπολις, στην Μεγάλη Αρμενία τα Αρσαμόσατα που βρίσκονται κοντά στον Ευφράτη, τα Καρκαθιόκερτα επί του Τίγρη , τα Τιγρανόκερτα και πάνω σε πεδιάδα κοντά στον ποταμό Αράξη, τα Αρτάξατα». Τον δεύτερο αιώνα από τον Κλαύδιο Πτολεμαίο αναφέρεται στην Μεγάλη Αρμενία, ανάμεσα στις πόλεις της εποχής: Ηλέγερδα ή [Κ]λέγερδα, Μαζάρα, Άνζητα, Σόειτα, Βελκανία, Σελτία, Θωσπία, Κολχίς, Σιαυνάνα, Αρσαμόσατα, Κόρδα, μεταξύ του Ευφράτη και των πηγών του Τίγρη, στις περιοχές Ανζητηνή (ή Ανζιτηνή), Θωσπίτη, Κοριναία.Μετά την εγκατάλειψη της πόλης τον 13ο αιώνα, θεωρείται ότι ο πληθυσμός της χωρίστηκε σε κοντινά χωριά που δεν είναι γνωστό αν προϋπήρχαν ή φτιάχτηκαν από κατοίκους των Αρσαμοσάτων. Σημειώνεται ότι επτά χωριά της περιοχής κοντά στο χωριό της Χαράμπα (από το αραβικό Kharaba που σημαίνει «ερείπια», σήμερα μερικώς υπό το νερό του Φράγματος Κεμπάν), ονομάζονταν (ίσως ονομάζονται μέχρι και σήμερα), όλα μαζί Αρσιμσάτ (Arsimsat) (από το αραβικό όνομα για τα Αρσαμόσατα, προερχόμενο από το αρμένικο όνομα Αρσαμασάτ (Arshamashat), που είχε γίνει Αρσιμσάτ (Arshimshat) και συντομευμένο Σιμσάτ (Shimshat) . Η πρώτη πληροφορία που έχουμε για την πόλη είναι από το Πολύβιο (8.23-25), ο οποίος την ονομάζει Ἀρμόσατα και αναφέρει ότι βρισκόταν στο αποκαλούμενο «Καλό Πεδίο», μεταξύ του ποταμού Ευφράτη και του ποταμού Τίγρη. Την πόλη πολιόρκησε ο Σελευκίδης Αντίοχος ο Γ΄, ενώ την υπεράσπιζε ο νεαρός βασιλιάς Ξέρξης (ο Hewsen εκτιμά το 212 π.Χ.). Μετά από συνεννόηση με τον Αντίοχο, ο Ξέρξης παρέδωσε την πόλη και ο Αντίοχος του άφησε πολλά από τα χρήματα που χρωστούσε και του έδωσε την αδελφή του Αντιοχίδα σε γάμο. Θεωρείται ότι ο πατέρας του Ξέρξη και πιθανώς ιδρυτής των Σαμοσάτων ήταν ο βασιλιάς Αρσάμη της Σωφηνής (προς το 220 π.Χ.), καθώς και ότι η πόλη για κάποια χρονική περίοδο, φαίνεται να αποτέλεσε πρωτεύουσα του βασιλείου της Σωφηνής. Στην διάρκεια του Μεσαίωνα, βρέθηκε αρκετές φορές υπό τον έλεγχο των Βυζαντινών και των Αράβων. Ο Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος αναφέρει ότι υπήρχε «Θέμα Ασμοσάτου», το οποίο στα προηγούμενα χρόνια ήταν υπό τους «Σαρακηνούς»Η πόλη ήταν επισκοπική έδρα σύμφωνα με το Notitiae Episcopatuum. Σώζεται σφραγίδα μητροπολίτου του 11ου αιώνα με την ένδειξη «Κων[σ]ταντ[(ί)ν(ου) μητ]ροπολ(ίτου) [Ἀ]σμοσάτ(ου)»Εγκαταλείφθηκε στην διάρκεια του 13ου αιώνα.