Ιδρωτοποιός αδένας

Οι ιδρωτοποιοί αδένες είναι μικρές σωληνοειδείς δομές του δέρματος που παράγουν ιδρώτα. Οι ιδρωτοποιοί αδένες είναι ένας τύπος εξωκρινών αδένων, οι οποίοι είναι αδένες που παράγουν και εκκρίνουν ουσίες σε μια επιθηλιακή επιφάνεια μέσω ενός αγωγού. Υπάρχουν δύο κύριοι τύποι ιδρωτοποιών αδένων που διαφέρουν ως προς τη δομή, τη λειτουργία, το εκκριτικό προϊόν, τον μηχανισμό απέκκρισης, την ανατομική κατανομή και την κατανομή τους στα είδη: Οι εκκρινείς ιδρωτοποιοί αδένες κατανέμονται σχεδόν σε όλο το ανθρώπινο σώμα, σε ποικίλες πυκνότητες, με τη μεγαλύτερη πυκνότητα στις παλάμες και τα πέλματα, μετά στο κεφάλι, αλλά πολύ λιγότερο στον κορμό και στα άκρα. Η έκκρισή του με βάση το νερό αντιπροσωπεύει μια πρωταρχική μορφή ψύξης στους ανθρώπους. Οι αποκρινείς ιδρωτοποιοί αδένες περιορίζονται κυρίως στις μασχάλες (μασχάλες) και στην περιοχή του περινέου στον άνθρωπο. Δεν είναι σημαντικοί για την ψύξη στους ανθρώπους, αλλά είναι οι μόνοι αποτελεσματικοί ιδρωτοποιοί αδένες σε οπληφόρα ζώα, όπως οι καμήλες, τα γαϊδούρια, τα άλογα και τα βοοειδή.Οι κηρωματώδεις αδένες (που παράγουν κερί αυτιού), οι μαστικοί αδένες (που παράγουν γάλα) και οι αδένες βλεφαρίδων στα βλέφαρα είναι τροποποιημένοι αποκρινείς ιδρωτοποιοί αδένες.

 Γενικά, οι ιδρωτοποιοί αδένες αποτελούνται από μια εκκριτική μονάδα που παράγει ιδρώτα και έναν αγωγό που απομακρύνει τον ιδρώτα. Η εκκριτική σπείρα ή βάση, τοποθετείται βαθιά στο κατώτερο χόριο και την υποδερμίδα, και ολόκληρος ο αδένας περιβάλλεται από λιπώδη ιστό. Και στους δύο τύπους ιδρωτοποιών αδένων, τα εκκριτικά σωληνάρια περιβάλλονται από συσταλτικά μυοεπιθηλιακά κύτταρα που διευκολύνουν την απέκκριση του εκκριτικού προϊόντος. Οι εκκριτικές δραστηριότητες των κυττάρων του αδένα και οι συσπάσεις των μυοεπιθηλιακών κυττάρων ελέγχονται τόσο από το αυτόνομο νευρικό σύστημα όσο και από τις ορμόνες που κυκλοφορούν. Το περιφερικό ή κορυφαίο τμήμα του πόρου που ανοίγει στην επιφάνεια του δέρματος είναι γνωστό ως ακροσυρίγγιο.Κάθε ιδρωτοποιός αδένας δέχεται αρκετές νευρικές ίνες που διακλαδίζονται σε ζώνες ενός ή περισσότερων νευραξόνων και περικυκλώνουν τα μεμονωμένα σωληνάρια. Τα τριχοειδή είναι επίσης συνυφασμένα μεταξύ των σωληναρίων ιδρώτα. Ο αριθμός των ενεργών ιδρωτοποιών αδένων ποικίλλει πολύ μεταξύ διαφορετικών ατόμων, αν και οι συγκρίσεις μεταξύ διαφορετικών περιοχών (π.χ. μασχάλες έναντι βουβωνικής χώρας) δείχνουν τις ίδιες αλλαγές κατεύθυνσης (ορισμένες περιοχές έχουν πάντα περισσότερους ενεργούς ιδρωτοποιούς αδένες ενώ άλλες έχουν πάντα λιγότερους). Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Χένρι Γκρέι, η παλάμη έχει περίπου 370 ιδρωτοποιούς αδένες ανά cm2, το πίσω μέρος του χεριού έχει 200 ανά cm2, το μέτωπο έχει 175 ανά cm2, το στήθος, η κοιλιά και ο πήχης έχουν 155 ανά cm2 και η πλάτη και τα πόδια έχουν 60–80 ανά cm2. Στις ρώγες των δακτύλων, οι πόροι των ιδρωτοποιών αδένων είναι κάπως ακανόνιστα τοποθετημένοι στις επιδερμικές προεξοχές. Δεν υπάρχουν πόροι μεταξύ των προεξοχών, αν και ο ιδρώτας τείνει να χυθεί σε αυτές. Η παχιά επιδερμίδα των παλαμών και των πελμάτων αναγκάζει τους ιδρωτοποιούς αδένες να τυλίγονται σπειροειδώς. Τα θηλαστικά που δεν είναι πρωτεύοντα έχουν εκκρινείς ιδρωτοποιούς αδένες μόνο στις παλάμες και τα πέλματα. Οι αποκρινείς αδένες καλύπτουν το υπόλοιπο σώμα, αν και δεν είναι τόσο αποτελεσματικοί όσο στους ανθρώπους στη ρύθμιση της θερμοκρασίας (με εξαίρεση τα άλογα). Οι προσιμιίδες έχουν αναλογία 1:20 τριχοθυλακίων με αποκρινείς αδένες έναντι τριχοθυλακίων χωρίς. Έχουν εκκρινείς αδένες ανάμεσα στις τρίχες στο μεγαλύτερο μέρος του σώματός τους (ενώ οι άνθρωποι τους έχουν ανάμεσα στις τρίχες στο τριχωτό της κεφαλής τους). Οι εκκρινείς ιδρωτοποιοί αδένες υπάρχουν παντού εκτός από τα χείλη, τον πόρο του αυτιού, την πόσθη, τη βάλανο του πέους, τα μικρά χείλη και την κλειτορίδα. Είναι δέκα φορές μικρότεροι από τους αποκρινείς ιδρωτοποιούς αδένες, δεν εκτείνονται τόσο βαθιά στο χόριο και εκκρίνουν απευθείας στην επιφάνεια του δέρματος. Το ποσοστό των εκκρινών αδένων μειώνεται με την ηλικία.Η καθαρή έκκριση που παράγεται από τους εκκρινείς ιδρωτοποιούς αδένες ονομάζεται ιδρώτας ή αισθητή εφίδρωση. Ο ιδρώτας είναι ως επί το πλείστον νερό, αλλά περιέχει ορισμένους ηλεκτρολύτες, καθώς προέρχεται από το πλάσμα του αίματος. Η παρουσία χλωριούχου νατρίου δίνει στον ιδρώτα μια αλμυρή γεύση. Ο συνολικός όγκος του παραγόμενου ιδρώτα εξαρτάται από τον αριθμό των λειτουργικών αδένων και το μέγεθος του ανοίγματος της επιφάνειας. Ο βαθμός της εκκριτικής δραστηριότητας ρυθμίζεται από νευρικούς και ορμονικούς μηχανισμούς (οι άνδρες ιδρώνουν περισσότερο από τις γυναίκες). Όταν όλοι οι εκκρινείς ιδρωτοποιοί αδένες λειτουργούν με τη μέγιστη ικανότητα, ο ρυθμός εφίδρωσης για έναν άνθρωπο μπορεί να υπερβαίνει τα τρία λίτρα την ώρα και μπορεί να προκύψουν επικίνδυνες απώλειες υγρών και ηλεκτρολυτών. Οι εκκρινείς αδένες έχουν τρεις κύριες λειτουργίες: Θερμορύθμιση: ο ιδρώτας (μέσω της εξάτμισης και της απώλειας θερμότητας λόγω εξάτμισης) μπορεί να οδηγήσει σε ψύξη της επιφάνειας του δέρματος και μείωση της θερμοκρασίας του σώματος. Απέκκριση: Η έκκριση ιδρωτοποιών αδένων μπορεί επίσης να παρέχει μια σημαντική οδό απέκκρισης για το νερό και τους ηλεκτρολύτες. Προστασία: η έκκριση του ιδρωτοποιού αδένα βοηθά στη διατήρηση του όξινου μανδύα του δέρματος, ο οποίος βοηθά στην προστασία του δέρματος από τον αποικισμό από βακτήρια και άλλους παθογόνους οργανισμούς. Οι αποκρινείς ιδρωτοποιοί αδένες βρίσκονται στη μασχάλη, στη θηλαία άλω, στο περίνεο (μεταξύ του πρωκτού και των γεννητικών οργάνων), στο αυτί και στα βλέφαρα. Το εκκριτικό τμήμα είναι μεγαλύτερο από αυτό των εκκρινών αδένων (καθιστώντας τους συνολικά μεγαλύτερους). Αντί να ανοίγουν απευθείας στην επιφάνεια του δέρματος, οι αποκρινείς αδένες εκκρίνουν ιδρώτα στον σωλήνα του τριχοθυλακίου.Πριν από την εφηβεία, οι αποκρινείς ιδρωτοποιοί αδένες είναι ανενεργοί. Οι ορμονικές αλλαγές στην εφηβεία προκαλούν αύξηση του μεγέθους των αδένων και έναρξη λειτουργίας. Η ουσία που εκκρίνεται είναι πιο παχύρρευστη από τον εκκρινικό ιδρώτα και παρέχει θρεπτικά συστατικά για τα βακτήρια στο δέρμα: η αποσύνθεση του ιδρώτα από τα βακτήρια είναι αυτή που δημιουργεί την έντονη οσμή. Οι αποκρινείς ιδρωτοποιοί αδένες είναι πιο ενεργοί σε περιόδους στρες και σεξουαλικής διέγερσης. Στα θηλαστικά (συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπων), ο αποκρινής ιδρώτας περιέχει ενώσεις που μοιάζουν με φερομόνες για να προσελκύσουν άλλους οργανισμούς του ίδιου είδους. Η μελέτη του ανθρώπινου ιδρώτα αποκάλυψε διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών στις αποκρινικές εκκρίσεις και τα βακτήρια. Ορισμένοι ανθρώπινοι ιδρωτοποιοί αδένες δεν μπορούν να ταξινομηθούν είτε ως αποκρινείς είτε ως εκκρινείς, έχοντας τα χαρακτηριστικά και των δύο: τέτοιοι αδένες ονομάζονται αποεκκρινείς. Είναι μεγαλύτεροι από τους εκκρινείς αδένες, αλλά μικρότεροι από τους αποκρινείς αδένες. Το εκκριτικό τους τμήμα έχει ένα στενό τμήμα παρόμοιο με τα εκκριτικά σπειράματα στους εκκρινείς αδένες καθώς και ένα ευρύ τμήμα που θυμίζει αποκρινείς αδένες.Οι αποεκκρινείς, που βρίσκεται στις μασχάλες και την περιπρωκτική περιοχή, έχουν αγωγούς που ανοίγουν στην επιφάνεια του δέρματος. Θεωρείται ότι έχουν αναπτυχθεί στην εφηβεία από τους εκκρινείς αδένες και μπορούν να αποτελούν έως και το 50% όλων των μασχαλιαίων αδένων. Οι αποεκκρινείς αδένες εκκρίνουν περισσότερο ιδρώτα από τους εκκρινείς και τους αποκρινείς αδένες, παίζοντας έτσι μεγάλο ρόλο στην μασχαλιαία εφίδρωση. Οι αποεκρινικείς αδένες είναι ευαίσθητοι στη χολινεργική δραστηριότητα, αν και μπορούν επίσης να ενεργοποιηθούν μέσω αδρενεργικής διέγερσης. Όπως οι εκκρινείς αδένες, εκκρίνουν συνεχώς έναν λεπτό, υδαρή ιδρώτα. Εξειδικευμένοι ιδρωτοποιοί αδένες, συμπεριλαμβανομένων των δερματοειδών αδένων, των μαστικών αδένων, των αδένων βλεφαρίδων των βλεφάρων και των ιδρωτοποιών αδένων του ρινικού προθαλάμου, είναι τροποποιημένοι αποκρινείς αδένες. Οι κηρωματώδεις αδένες βρίσκονται στον πόρο του αυτιού και παράγουν κυψελίδα (κερί αυτιού) που αναμιγνύεται με το έλαιο που εκκρίνεται από τους σμηγματογόνους αδένες. Οι μαστικοί αδένες χρησιμοποιούν την αποκρινή έκκριση για την παραγωγή γάλακτος. Οι ιδρωτοποιοί αδένες χρησιμοποιούνται για τη ρύθμιση της θερμοκρασίας και την απομάκρυνση των αποβλήτων εκκρίνοντας νερό, άλατα νατρίου και αζωτούχα απόβλητα (όπως ουρία) στην επιφάνεια του δέρματος. Οι κύριοι ηλεκτρολύτες του ιδρώτα είναι το νάτριο και το χλωρίδιο, αν και η ποσότητα είναι αρκετά μικρή ώστε να κάνει τον ιδρώτα υποτονικό στην επιφάνεια του δέρματος. Ο εκκρινείς ιδρώτας είναι διαυγής, άοσμος και αποτελείται από 98–99% νερό. Περιέχει επίσης NaCl, λιπαρά οξέα, γαλακτικό οξύ, κιτρικό οξύ, ασκορβικό οξύ, ουρία και ουρικό οξύ. Το pH του κυμαίνεται από 4 έως 6,8. Από την άλλη πλευρά, ο αποκρινής ιδρώτας έχει pH από 6 έως 7,5. Περιέχει νερό, πρωτεΐνες, απόβλητα υδατανθράκων, λιπίδια και στεροειδή. Ο ιδρώτας είναι λιπαρός, θολός, παχύρρευστος και αρχικά άοσμος, αλλά αποκτά οσμή κατά την αποσύνθεση από βακτήρια. Επειδή τόσο οι αποκρινείς αδένες όσο και οι σμηγματογόνοι αδένες ανοίγουν στο θύλακα της τρίχας, ο αποκρινής ιδρώτας αναμιγνύεται με σμήγμα. Τόσο οι αποκρινείς όσο και οι εκκρινείς ιδρωτοποιοί αδένες χρησιμοποιούν μεροκρίνη έκκριση, όπου τα κυστίδια στον αδένα απελευθερώνουν τον ιδρώτα μέσω εξωκυττάρωσης, αφήνοντας ολόκληρο το κύτταρο ανέπαφο. Αρχικά θεωρήθηκε ότι οι αποκρινείς ιδρωτοποιοί αδένες χρησιμοποιούν αποκρινή έκκριση λόγω ιστολογικών τεχνουργημάτων που μοιάζουν με «φλύκταινες» στην επιφάνεια του κυττάρου, ωστόσο, πρόσφατες ηλεκτρονικές μικρογραφίες υποδεικνύουν ότι τα κύτταρα χρησιμοποιούν μεροκρινική έκκριση. Και στους αποκρινείς και στους εκκρινείς ιδρωτοποιούς αδένες, ο ιδρώτας παράγεται αρχικά στο σπείραμα του αδένα, όπου είναι ισοτονικός με το πλάσμα του αίματος εκεί. Όταν ο ρυθμός εφίδρωσης είναι χαμηλός, το αλάτι διατηρείται και επαναρροφάται από τον πόρο του αδένα. Οι υψηλοί ρυθμοί ιδρώτα, από την άλλη πλευρά, οδηγούν σε λιγότερη επαναρρόφηση αλατιού και επιτρέπουν την εξάτμιση περισσότερου νερού στο δέρμα (μέσω όσμωσης) για αύξηση της ψύξης με εξάτμιση.Η έκκριση ιδρώτα συμβαίνει όταν τα μυοεπιθηλιακά κύτταρα που περιβάλλουν τους εκκριτικούς αδένες συστέλλονται. Ο εκκρινής ιδρώτας αυξάνει τον ρυθμό ανάπτυξης βακτηρίων και εξατμίζει τις ενώσεις οσμής του αποκρινικού ιδρώτα, ενισχύοντας την έντονη μυρωδιά του τελευταίου.Κανονικά, μόνο ένας συγκεκριμένος αριθμός ιδρωτοποιών αδένων παράγει ενεργά ιδρώτα. Όταν τα ερεθίσματα απαιτούν περισσότερη εφίδρωση, ενεργοποιούνται περισσότεροι ιδρωτοποιοί αδένες, με τον καθένα να παράγει περισσότερο ιδρώτα. Μερικές ασθένειες των ιδρωτοποιών αδένων περιλαμβάνουν: Νόσος Φοξ-Φόρνταϊς Οι αποκρινείς ιδρωτοποιοί αδένες φλεγμένουν, προκαλώντας ένα επίμονο, κνησμώδες εξάνθημα, συνήθως στις μασχάλες και τις ηβικές περιοχές. Σύνδρομο Φράι Εάν το αυχενικό κροταφικό νεύρο έχει υποστεί βλάβη (τις περισσότερες φορές ως αποτέλεσμα παρωτειδεκτομής), μπορεί να παραχθεί υπερβολικός ιδρώτας στο πίσω μέρος της περιοχής των μάγουλων (ακριβώς κάτω από το αυτί) ως απόκριση σε ερεθίσματα που προκαλούν σιελόρροια. Θερμοπληξία Όταν οι εκκρινείς αδένες εξαντλούνται και δεν μπορούν να εκκρίνουν ιδρώτα. Η θερμοπληξία μπορεί να οδηγήσει σε θανατηφόρα υπερπυρεξία (ακραία αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος). Πυώδης υδραδενίτιδα Εμφανίζεται όταν το δέρμα και οι ιδρωτοποιοί αδένες φλεγμένουν και γίνονται πρησμένα εξογκώματα. Αυτά είναι συνήθως επώδυνα και ανοίγουν, απελευθερώνοντας υγρό ή πύον. Οι περιοχές που επηρεάζονται συχνότερα είναι οι μασχάλες, κάτω από τους μαστούς και η βουβωνική χώρα. Υπεριδρωσία (γνωστή και ως πολυιδρωσία) είναι μια παθολογική, υπερβολική εφίδρωση που μπορεί να είναι είτε γενικευμένη είτε εντοπισμένη ( εστιακή υπεριδρωσία). Η εστιακή υπεριδρωσία εμφανίζεται συχνότερα στις παλάμες, στα πέλματα, στο πρόσωπο, στο τριχωτό της κεφαλής και στις μασχάλες. Η υπεριδρωσία συνήθως προκαλείται από συναισθηματικό ή θερμικό στρες, αλλά μπορεί επίσης να εμφανιστεί ή με ελάχιστο έως καθόλου ερέθισμα. Η τοπική (ή ασύμμετρη) υπεριδρωσία λέγεται ότι προκαλείται από προβλήματα στο συμπαθητικό νευρικό σύστημα: είτε βλάβες είτε φλεγμονή των νεύρων. Η υπεριδρωσία μπορεί επίσης να προκληθεί από εγκεφαλίτιδα. Κεγχροειδές ερύθρασμα Κεγχροειδές ερύθρασμα είναι η ρήξη των ιδρωτοποιών αδένων και η μετανάστευση του ιδρώτα σε άλλους ιστούς. Σε ζεστά περιβάλλοντα, το κεράτινο στρώμα του δέρματος μπορεί να επεκταθεί λόγω της κατακράτησης του ιδρώτα, εμποδίζοντας τους αγωγούς των εκκρινών ιδρωτοποιών αδένων. Οι αδένες, που διεγείρονται ακόμα από τις υψηλές θερμοκρασίες, συνεχίζουν να εκκρίνουν. Ο ιδρώτας συσσωρεύεται στον πόρο, προκαλώντας αρκετή πίεση για να σπάσει ο πόρος στο σημείο που συναντά την επιδερμίδα. Ο ιδρώτας διαφεύγει επίσης από τον πόρο σε παρακείμενους ιστούς. Στη συνέχεια ακολουθεί υποϋδρωσία. Οσμϋδρωσία Συχνά ονομάζεται βρωμιδρωσία, ειδικά σε συνδυασμό με υπεριδρωσία. Η οσμοϋδρωσία είναι η υπερβολική οσμή από τους αποκρινείς ιδρωτοποιούς αδένες (οι οποίοι είναι υπερδραστήριοι στις μασχάλες). Η οσμίδρωση θεωρείται ότι προκαλείται από αλλαγές στη δομή του αποκρινούς αδένα παρά από αλλαγές στα βακτήρια που δρουν στον ιδρώτα.Πολλές ασθένειες προκαλούν δυσλειτουργία των ιδρωτοποιών αδένων: Η ακρομεγαλία, αποτέλεσμα της υπερβολικής αυξητικής ορμόνης, προκαλεί αύξηση του μεγέθους των ιδρωτοποιών αδένων, γεγονός που οδηγεί σε παχύτερο δέρμα. Η υδατογενής ρυτίδωση των παλάμων, στην οποία αναπτύσσονται λευκές βλατίδες στις παλάμες μετά από έκθεση στο νερό, μπορεί μερικές φορές να εμφανιστεί με μη φυσιολογική ακουαπορίνη 5 στους ιδρωτοποιούς αδένες. Η κυστική ίνωση μπορεί να διαγνωστεί με τεστ ιδρώτα, καθώς η ασθένεια προκαλεί στους αγωγούς των ιδρωτοποιών αδένων να επαναρροφούν λιγότερο χλώριο, οδηγώντας σε υψηλότερες συγκεντρώσεις χλωρίου στον εκκρινόμενο ιδρώτα. Η εξωδερμική δυσπλασία μπορεί να παρουσιάσει έλλειψη ιδρωτοποιών αδένων. Η νόσος Φάμπρι, που χαρακτηρίζεται από περίσσεια γκολομποτριαοσυλκεραμίδιο (GL3), προκαλεί μείωση της λειτουργίας των ιδρωτοποιών αδένων λόγω των εναποθέσεων GL3 στους εκκρινείς αδένες. Οι γαγγλιοσίδώσεις GM1, που χαρακτηρίζονται από ανώμαλη αποθήκευση λιπιδίων, οδηγούν σε κενοτόπιο στα κύτταρα του εκκρινούς ιδρωτοποιού αδένα. Το σύνδρομο Χάντερ μπορεί να περιλαμβάνει κοκκία μεταχρωμίνης και βλεννίνη στο κυτταρόπλασμα των εκκρινών κυττάρων του ιδρωτοποιού αδένα. Τα χαμηλά επίπεδα θυρεοειδικής ορμόνης του υποθυρεοειδισμού οδηγούν σε μειωμένες εκκρίσεις από τους ιδρωτοποιούς αδένες. το αποτέλεσμα είναι ξηρό, τραχύ δέρμα. Το σύνδρομο Kearns-Sayre, μια ασθένεια των μιτοχονδρίων, περιλαμβάνει μη φυσιολογικά μιτοχόνδρια στους εκκρινείς ιδρωτοποιούς αδένες. Η νόσος Lafora είναι μια σπάνια γενετική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από την παρουσία μη φυσιολογικών εναποθέσεων πολυγλυκοζάνης . Αυτά τα «σώματα Lafora» εμφανίζονται στους αγωγούς των ιδρωτοποιών αδένων, καθώς και στα μυοεπιθηλιακά κύτταρα των αποκρινών αδένων. Ο ραβδωτός λειχήνας, μια αυτοπεριοριζόμενη έκρηξη μικρών, ελαφρώς φολιδωτών βλατίδων, περιλαμβάνει λεμφοειδή διήθηση γύρω από τους εκκρινείς ιδρωτοποιούς αδένες. Η μεταχρωματική λευκοδυστροφία, μια ασθένεια λυσοσωμικής αποθήκευσης, οδηγεί στη συσσώρευση λιποχρωστικών και λυσοσωμικών υπολειμματικών σωμάτων στα επιθηλιακά κύτταρα των ιδρωτοποιών αδένων. Η νευρωνική κεροειδής λιποφουσκίνωση προκαλεί μη φυσιολογικές εναποθέσεις λιποχρωστικής στα επιθηλιακά κύτταρα του ιδρωτοποιού αδένα (μεταξύ άλλων). Η ασθένεια ουδέτερης αποθήκευσης λιπιδίων περιλαμβάνει μη φυσιολογικές εναποθέσεις λιπιδίων στα κύτταρα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του ιδρωτοποιού αδένα. Η νόσος Νίμαν-Πικ τύπου C, μια άλλη ασθένεια αποθήκευσης λιπιδίων, περιλαμβάνει μη φυσιολογική αποθήκευση λιπιδίων στους ιδρωτοποιούς αδένες. Η νόσος Σίντλερ προκαλεί την εκδήλωση κυτταροπλασματικών κενοτοπίων που φαίνονται να είναι άδεια ή περιέχουν νηματώδες υλικό στα κύτταρα του εκκρινούς ιδρωτοποιού αδένα. Η περιφερική νευροπάθεια μικρών ινών μπορεί να βλάψει τα νεύρα που ελέγχουν τους ιδρωτοποιούς αδένες. Η δοκιμασία πυκνότητας νευρικών ινών του ιδρωτοποιού αδένα μπορεί να διαγνώσει αυτήν την κατάσταση. Eroschenko, Victor P. (2008). «Integumentary System». DiFiore's Atlas of Histology with Functional Correlations. Lippincott Williams & Wilkins. σελίδες 212–234. ISBN 9780781770576. Folk, G. Edgar Jr.; Semken, A. Jr. (1 September 1991). «The evolution of sweat glands». International Journal of Biometeorology 35 (3): 180–186. doi:10.1007/BF01049065. ISSN 0020-7128. PMID 1778649. Bibcode: 1991IJBm...35..180F. Kasture, P. V.· Gokhal, S. B.· Parakh, S. R.· Paradkar, A. R. (7 Σεπτεμβρίου 2008). Pharmaceutics-II: Second Year Diploma in Pharmacy (10 έκδοση). Nirali Prakashan. σελίδες 15.14–15.16. ISBN 9788185790220. Kurosumi, Kazumasa· Shibasaki, Susumu· Ito, Toshiho (1984). «Cytology of the Secretion in Mammalian Sweat Glands». Στο: Bourne, Geoffrey H.· Danielli, James F. Protein Diffusion in Cell Membranes: Some Biological Implications. Orlando, Florida: Academic Press. σελίδες 253–330. ISBN 9780123644879. James, William D.· Berger, Timothy G.· Elston, Dirk M. (2011). Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology (11th έκδοση). London: Elsevier. ISBN 9781437703146. Krstic, Radivoj V. (18 Μαρτίου 2004). Human Microscopic Anatomy: An Atlas for Students of Medicine and Biology. Springer. σελίδες 464, 466–469. ISBN 9783540536666. Rubin, Raphael· Strayer, David Sheldon (29 Μαρτίου 2011). Rubin's Pathology: Clinicopathologic Foundations of Medicine. Lippincott Williams & Wilkins. σελίδες 1043, 1048. ISBN 9781605479682. Shibasaki, Manabu; Wilson, Thad E.; Crandall, Craig G. (2006). «Neural control and mechanisms of eccrine sweating during heat stress and exercise». Journal of Applied Physiology 100 (5): 1692–1701. doi:10.1152/japplphysiol.01124.2005. ISSN 8750-7587. PMID 16614366. https://archive.org/details/sim_journal-of-applied-physiology_2006-05_100_5/page/1692. Sørensen, Vibeke W.; Prasad, Gaya (1973). «On the fine structure of horse sweat glands». Zeitschrift für Anatomie und Entwicklungsgeschichte 139 (2): 173–183. doi:10.1007/BF00523636. PMID 4352229. Slegers, J. F. G. (1964). «The mechanism of sweat-secretion». Pflüger's Archiv für die Gesamte Physiologie des Menschen und der Tiere 279 (3): 265–273. doi:10.1007/BF00362480. ISSN 1432-2013. PMID 14194022. Tsai, Ren-Yu (1 Ιανουαρίου 2006). «Treatment of Excessive Axillary Sweat Syndrome (Hyperhidrosis, Osmidrosis, Bromhidrosis) with Liposuction». Στο: Shiffman, Melvin A.· Di Giuseppe, Alberto. Liposuction: Non-Cosmetic Applications. Germany: Springer. σελίδες 496–497. ISBN 9783540280439. Wilke, K.; Martin, A.; Terstegen, L.; Biel, S. S. (June 2007). «A short history of sweat gland biology». International Journal of Cosmetic Science 29 (3): 169–179. doi:10.1111/j.1467-2494.2007.00387.x. ISSN 1468-2494. PMID 18489347.