Αιθαναμίδιο

Το αιθαναμίδιο ή ακεταμίδιο με σύντομο συντακτικό τύπο CH3COΝΗ2, είναι ένα αμίδιο και, πιο συγκεκριμένα, ένα παράγωγο του αιθανικού οξέος, από το οποίο (τυπικά) προκύπτει με αντικατάσταση του υδροξυλίου του καρβοξυλίου από αμινομάδα. Βρήσκει κάποιες εφαρμογές ως πλαστικοποιητής και ως βιομηχανικός διαλύτης. Με βάση τον χημικό τύπο, C2H5NO, έχει τα ακόλουθα 19 ισομερές θέσης (όχι όλα σταθερά): 1-αμινοαιθενόλη με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=C(NH2)OH. 2-αμινοαιθενόλη με σύντομο συντακτικό τύπο Η2NCH=CH(OH), σε δύο (2) γεωμετρικά ισομερή. Αιθενυδροξυλαμίνη με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=CHNH2OH. 1-ιμινοαιθανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο CH3C(=NH)OH. 2-ιμινοαιθανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο HN=CHCH2OH. Αιθανυδροξυλιμίνη με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH=NOH. Μεθυλιμινομεθανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο CH3Ν=CHOH. Μεθυλενιμινομεθανόλη με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=ΝCH2OH. 1-μεθοξυμεθανιμίνη με σύντομο συντακτικό τύπο CH3OCH=NH. N-μεθοξυμεθανιμίνη με σύντομο συντακτικό τύπο CH2=NOCH3. Νιτρωδαιθάνιο με σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2NO. Αμιναιθανάλη με σύντομο συντακτικό τύπο Η2NCH2CHO. N-μεθυλομεθαναμίδιο με σύντομο συντακτικό τύπο HCONHCH3. 2,N-εποξυαιθαναμίνη ή 1,2-οξαζετιδίνη. 1,1'-εποξυμεθανομεθυλαμίνη ή 1,3-οξαζετιδίνη. 1,N-εποξυαιθαναμίνη ή 3-μεθυλο-1,2-οξαζιριδίνη. 1,N-εποξυμεθανομεθυλαμίνη ή Ν-μεθυλο-1,2-οξαζιριδίνη. 1,2-εποξυαιθαναμίνη ή αμινοξιράνιο. 1,2-επαζαιθανόλη ή υδροξυαζιριδίνη.

 Αιθαναμίδιο έχει ανιχνευθεί κοντά στο κέντρο του Γαλαξία μας. Αυτή η εύρεση είναι δυνηυικά σημαντική γιατί το αιθαναμίδιο έχει έναν αμιδικό δεσμό, παρόμοιο με τον πεπτιδικό δεσμό μεταξύ των αμινοξέων που σχηματίζουν πρωτεΐνες. Αυτό οδηγεί στη θεωρία ότι οργανικά μόρια που μπορούν να οδηγήσουν στη ζωή (τουλάχιστον όπως τη γνωρίζουμε στη Γη) μπορούν να σχηματιστούν στο διάστημα. Επιπλέον το αιθαναμίδιο έχει ανιχνευθεί, αν και όχι συχνά, σε καιγόμενα ανθρακωρυχεία, ως ένα ομώνυμο ορυκτό. Με επίδραση αιθανοϋλοαλογονίδιου (CH3COX) σε αμμωνία παράγεται αιθαναμίδιο: Με θέρμανση αιθανικού αμμωνίου παράγεται αιθαναμίδιο: Με μερική υδρόλυση αιθανονιτρίλιου παράγεται αιθαναμίδιο: Με επίδραση αμμωνίας σε κάποιο αιθανικό αλκυλεστέρα (HCOOR) παράγεται αιθαναμίδιο Το αιθαναμίδιο υδρολύεται σχηματίζοντας αιθανικό οξύ: Η αντίδραση καταλύεται από την ύπαρξη οξέων ή βάσεων. Ο ιονισμός των προϊόντων εξαρτάται από το pH. Σε όξινο pH παράγεται CH3COOH και NH4+. Σε αλκαλικό παράγεται CH3COO- και NH3. Σε κάποια ενδιάμεση περιοχή παράγεται CH3COONH4 (δηλαδή έχουμε ιονισμό και των δύο). Με επίδραση αφυδατικών μέσων, όπως πεντοξείδιο του φωσφόρου (P2O5) ή πενταχλωριούχο φωσφόρο (PCl5) ή θειονυλοχλωρίδιο (SOCl2), παράγεται αιθανονιτρίλιο (CH3CN): Με επίδραση ισχυρών οξέων ή ισχυρών βάσεων σχηματίζει αντίστοιχα άλατα. Π.χ.: Με επίδραση νιτρώδους οξέος (HNO2) παράγεται αιθανικό οξύ και άζωτο: Με επίδραση υδρογόνου ή λιθιοαργιλλιοϋδρίδιου σε αιθαναμίδιο παράγεται αιθαναμίνη: Με επίδραση υποβρωμιούχου καλίου (BrOK) το αιθαναμίδιο αποικοδομείται σε μεθαναμίνη και ανθρακικό κάλιο: Το υποβρωμιούχο κάλιο παράγεται συνήθως επιτόπου («in situ»), με την επίδραση υδροξειδίου του καλίου (KOH) σε στοιχειακό βρώμιο: Στις ΗΠΑ το California Environmental Protection Agency πρόσθεσε το αιθαναμίδιο στη λίστα των ενώσεων που είναι γνωστό ότι είναι καρκινογόννες ή που αναπαράγουν τοξικότητα, για τους σκοπούς του Proposition 65. Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου: Οργανική Χημεία, Αθήνα 1972 Α. Βάρβογλη, Χημεία Οργανικών Ενώσεων, παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991 SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999 Ν.Α. Πετάση: Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας, 1982 Δημήτριου Ν. Νικολαΐδη: Ειδικά μαθήματα Οργανικής Χημείας, Θεσσαλονίκη 1983.