Μισάκ Μανουσιάν

Ο Μισάκ Μανουσιάν (αρμενικά: Միսաք Մանուշեան‎, 1η Σεπτεμβρίου 1906 - 21 Φεβρουαρίου 1944) ήταν Γαλλοαρμένιος ποιητής και κομουνιστής ακτιβιστής. Επιζών της Αρμενικής Γενοκτονίας, μετακόμισε στη Γαλλία από ένα ορφανοτροφείο στον Λίβανο το 1925. Ήταν ενεργός σε κομουνιστικούς αρμενικούς λογοτεχνικούς κύκλους. Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, έγινε στρατιωτικός επίτροπος της FTP-MOI, μιας ομάδας αποτελούμενης από Ευρωπαίους μετανάστες, συμπεριλαμβανομένων πολλών Εβραίων, στην περιοχή του Παρισιού, που πραγματοποίησε δολοφονίες και βομβαρδισμούς ναζιστικών στόχων. Σύμφωνα με έναν συγγραφέα, η ομάδα Μανουσιάν ήταν η πιο ενεργή ομάδα Γαλλικής Αντίστασης . Ο Μανουσιάν και πολλοί από τους συντρόφους του συνελήφθησαν τον Νοέμβριο του 1943 και εκτελέστηκαν από τους Ναζί στο Μον Βαλεριέν στις 21 Φεβρουαρίου 1944. Θεωρείται ήρωας της Γαλλικής Αντίστασης.

 Ο Μανουσιάν γεννήθηκε την 1η Σεπτεμβρίου 1906 στο Αντιγιαμάν της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε μια αρμενική οικογένεια αγροτών. Οι γονείς του σκοτώθηκαν κατά τη Γενοκτονία των Αρμενίων του 1915, αλλά αυτός και ο αδελφός του, Καραμπέτ, κατάφεραν να επιβιώσουν. Στις αρχές της δεκαετίας του '20 εγκαταστάθηκε σε ορφανοτροφείο στη Τζουνιέχ του Λιβάνου (στη συνέχεια γαλλικό προτεκτοράτο). Έλαβε εκπαίδευση εκεί και το 1925 μετακόμισε στη Γαλλία. Τελικά, ο Μανουσιάν εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου ανέλαβε δουλειά ως χειριστής τόρνου σε εργοστάσιο της Citroën. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ήταν αυτοδίδακτος και επισκεπτόταν συχνά βιβλιοθήκες στο Καρτιέ Λατέν. Προσχώρησε στη Γενική Εργατική Συνομοσπονδία, μια εθνική ένωση συνδικαλιστικών οργανώσεων, η πρώτη από τις πέντε μεγάλες γαλλικές ομοσπονδίες. Στις αρχές της δεκαετίας του '30, όταν ξεκίνησε η Μεγάλη Ύφεση, ο Μανουσιάν έχασε τη δουλειά του. Το 1934, ο Μανουσιάν εντάχθηκε στο Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Από το 1935 έως το 1937 επιμελήθηκε την αριστερή εβδομαδιαία εφημερίδα Zangou στην αρμενική γλώσσα, που πήρε το όνομά της από ένα ποτάμι στην Αρμενία. Η εφημερίδα ήταν αντιφασιστική, αντιϊμπεριαλιστική και φιλοσοβιετική. Ο Μανουσιάν έγραφε ποίηση και, με έναν Αρμένιο φίλο, που χρησιμοποίησε το ψευδώνυμο Σέμα (Κεγκάμ Ατματζιάν), ίδρυσε δύο κομουνιστικά λογοτεχνικά περιοδικά: τα Tchank ("Απόπειρα") και Mechagouyt ("Πολιτισμός"). Δημοσίευσαν άρθρα σχετικά με τη γαλλική λογοτεχνία και τον αρμενικό πολιτισμό. Οι δύο νέοι μετέφρασαν ποίηση των Μπωντλαίρ, Βερλέν και Ρεμπώ στα αρμενικά, καθιστώντας πολλά από αυτά τα έργα διαθέσιμα στα αρμενικά για πρώτη φορά. Τόσο ο Μανουσιάν όσο και ο Σέμα εγγράφηκαν στη Σορβόννη για μαθήματα λογοτεχνίας, φιλοσοφίας, οικονομικών και ιστορίας. Το επόμενο έτος, εξελέγη γραμματέας της Επιτροπής Αρωγής για την Αρμενία (HOC), μιας οργάνωσης που συνδεόταν με το MOI (Κίνημα Εργατών Μεταναστών). Όταν ξέσπασε ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος το Σεπτέμβριο του 1939, ο Μανουσιάν, ως ξένος, εκκενώθηκε από το Παρίσι. Βρήκε δουλειά στην περιοχή Ρουέν ξανά ως χειριστής τόρνου. Μετά την ήττα του Ιουνίου 1940, επέστρεψε στο Παρίσι για να διαπιστώσει ότι οι πολιτικές του δραστηριότητες είχαν γίνει παράνομες (Οι γαλλικές Αρχές είχαν απαγορεύσει το Κομουνιστικό Κόμμα ήδη από τον Σεπτέμβριο του 1939). Στις 22 Ιουνίου 1941, όταν ξεκίνησε η εισβολή στη Σοβιετική Ένωση από τους Ναζί, ο Μανουσιάν συνελήφθη από τη γερμανική Κατοχή σε μια αντικομουνιστική επιδρομή στο Παρίσι. Κρατούμενος σε στρατόπεδο στην Κομπιένη, με τις προσπάθειες της συζύγου του, Μελινέ Ασαντουριάν, αφέθηκε ελεύθερος μετά από μερικές εβδομάδες χωρίς να του απαγγελθούν κατηγορίες. Ο Μανουσιάν έγινε πολιτικός αρχηγός του αρμενικού τμήματος του MOI, αλλά λίγα είναι γνωστά για τις δραστηριότητές του μέχρι το 1943. Τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους, μεταφέρθηκε στο FTP-MOI, μια ομάδα ένοπλων και σαμποτέρ. Ο Μανουσιάν έγινε ο ηγέτης του FTP-MOI τον Ιούνιο/Αύγουστο του 1943. Ανέλαβε τη διοίκηση τριών αποσπασμάτων, συνολικά περίπου 50 μαχητές. Στην ομάδα Μανουσιάν αποδίδεται η δολοφονία στις 28 Σεπτεμβρίου 1943 του στρατηγού Γιούλιους Ρίτερ, βοηθού στη Γαλλία του Φριτς Ζάουκελ. Οι ομάδες Μανουσιάν πραγματοποίησαν σχεδόν τριάντα επιτυχημένες επιθέσεις κατά των γερμανικών συμφερόντων από τον Αύγουστο έως τον Νοέμβριο του 1943. Ο Σαρλ Αζναβούρ και η οικογένειά του ήταν μέλη της ομάδας αντίστασης Μανουσιάν και αναγνωρίστηκαν μετά τον πόλεμο για τη διάσωση Εβραίων και Αρμενίων από τη ναζιστική δίωξη. Στις 16 Νοεμβρίου 1943 οι γαλλικές αστυνομικές δυνάμεις συνέλαβαν την ομάδα Μανουσιάν στο Εβρί. Η σύντροφός του, Μελινέ, κατάφερε να δραπετεύσει από την αστυνομία.Ο Μανουσιάν και οι άλλοι βασανίστηκαν για να αποκαλύψουν πληροφορίες και τελικά παραδόθηκαν στη Γερμανική Μυστική Αστυνομία (GFP). Οι 23 παραπέμφθηκαν σε μια εικονική δίκη το 1944 για λόγους προπαγάνδας πριν από την εκτέλεση. Ο Μανουσιάν και 21 από τους συντρόφους του εκτελέστηκαν στο Μον Βαλεριέν κοντά στο Παρίσι στις 21 Φεβρουαρίου 1944. Στην τελευταία του επιστολή προς τη χήρα του, ο Μανουσιάν είπε ότι τους συγχωρούσε όλους εκτός από αυτόν που μας πρόδωσε για να σώσει το τομάρι του και όσους μας πούλησαν. "Υπήρξε συναίνεση ότι προδόθηκαν από έναν από αυτούς, τον Ζοζέφ Νταβίντοβιτς, ο οποίος συνελήφθη και βασανίστηκε από τους Ναζί, ο οποίος αργότερα αφέθηκε ελεύθερος και εκτελέστηκε από την Αντίσταση. Αλλά μερικοί επιζώντες αισθάνονταν επίσης ότι το Γαλλικό Κομουνιστικό Κόμμα είχε θυσιάσει τη μονάδα αρνούμενο να βγάλει εκτός Παρισιού λαθραία ζωτικής σημασίας Εβραίους μαχητές, αφότου η Γαλλική Αστυνομία άρχισε να τους παρακολουθεί". Τον Δεκέμβριο του 2009, ανακαλύφθηκαν φωτογραφίες Γάλλων πρακτόρων Αντίστασης, που αντίκριζαν το εκτελεστικό απόσπαμα των Ναζί αξιωματικών. Ο Σερζ Κλάρσφελντ τους αναγνώρισε ως τον Μανουσιάν και τα μέλη της ομάδας του. Οι φωτογραφίες εκτίθενται μόνιμα στο Μον Βαλεριέν από τον Ιούνιο του 2010. Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Αρμένιοι γίνονταν αντιληπτοί στη Γαλλία θετικά "αποκλειστικά υπό το φως της εικόνας του Μισάκ Μανουσιάν, ο οποίος έπαιξε σημαντικό ρόλο στη γαλλική αντιναζιστική αντίσταση".Ο Μανουσιάν είναι εξέχουσα προσωπικότητα στις διμερείς σχέσεις μεταξύ Αρμενίας και Γαλλίας. Το 2007, πραγματοποιήθηκε έκθεση αφιερωμένη σε αυτόν στο Μουσείο Ζαν Μουλέν στο Παρίσι στο πλαίσιο του Έτους της Αρμενίας στη Γαλλία. Στις 21 Φεβρουαρίου 2014, στην 70ή επέτειο από την εκτέλεση του Μανουσιάν και της ομάδας του, πραγματοποιήθηκε μια τελετή μνήμης στον τόπο εκτέλεσης. Στους αξιοσημείωτους παρευρισκόμενους περιλαμβάνονταν ο Γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ, ο Αρμένιος υπουργός Εξωτερικών Έντουαρντ Ναλμπαντιάν και ο διακεκριμένος Γαλλοαρμένιος τραγουδιστής Σαρλ Αζναβούρ. Στις 13 Μαρτίου 2014, το πάρκο Μισάκ Μανουσιάν άνοιξε στο κέντρο του Ερεβάν, πρωτεύουσας της Αρμενίας, με την παρουσία των Προέδρων Σερζ Σαρκισιάν και Φρανσουά Ολάντ. Στις 5 Μαρτίου 1955, ένας δρόμος ονομάστηκε Ομάδα Μανουσιάν στο 20ό διαμέρισμα του Παρισιού. Λόγω της κομουνιστικής ιδεολογίας του, ο Μανουσιάν αναγνωρίστηκε αμέσως ως ήρωας στη Σοβιετική Ένωση. Η Σοβιετο-Αρμένια συγγραφέας Μαριέτα Σαγκινιάν τον περιέγραψε ως "παράδειγμα Αρμένιου, που διατήρησε την εθνικότητά του και ταυτόχρονα έγινε εργαζόμενος με συνείδηση της τάξης και μαχητής κομουνιστής στην υιοθετημένη του χώρα". Ο Ρώσος ποιητής Σεργκέι Σερβίνσκι τον χαιρέτισε σε άρθρο του 1956 ως "Μαχητή, Εργαζόμενο, Ποιητή". Κόκκινη Αφίσα «Μισάκ Μανουσιάν: Ένας διανοούμενος επαναστάτης». Αρμενικά | Τριμηνιαίο Περιοδικό. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2020. Khaleyan, Ervand (1946). «Նյութեր Միսակ Մանուշյանի մասին» (στα αρμένικα). Bulletin of the Academy of Sciences of the Armenian SSR: Social Sciences (4): 71–86. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2015-02-21. https://web.archive.org/web/20150221060838/http://basss.asj-oa.am/139/. Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Missak Manouchian στο Wikimedia Commons