Δελφικά παραγγέλματα

Τα δελφικά παραγγέλματα είναι συλλογή από αποφθέγματα που ήταν χαραγμένα στον πρόσθιο τοίχο του πρόναου, επί των παραστάδων της πύλης του κυρίως ναού, στο υπέρθυρο του ναού και επί των στηλών περιμετρικά του Μαντείου των Δελφών. Ηταν οι υποθήκες που παρέδωσαν οι Ιερείς και οι Επτά Σοφοί στις επερχόμενες γενιές, ωφελήματα ανθρώποις ες βίον . Τα παραγγέλματα αυτά ήταν λιτά αποφθέγματα 2 έως 5 λέξεων αλλά μεστά σοφίας, και τα περισσότερα ανήκαν στους 7 σοφούς της αρχαιότητας (Θαλής ο Μιλήσιος, Πιττακός ο Μυτιληναίος, Βίας ο Πριηνεύς, Σόλων ο Αθηναίος, Κλεόβουλος ο Ρόδιος, Περίανδρος ο Κορίνθιος, Χίλων ο Λακεδαιμόνιος) και ήσαν χαραγμένα στον πρόσθιο τοίχο του Πρόναου ή επί των παραστάδων της πύλης του μεγάλου ναού ή επί του υπέρθυρου ή επί των πολλών στηλών, που είχαν τοποθετηθεί στις πλευρές του ναού περιμετρικά.

 ΠΛΑΤΩΝ - Πρωταγόρας [343a -b] [343a] τελέως πεπαιδευμένου ἐστὶν ἀνθρώπου. τούτων ἦν καὶ Θαλῆς ὁ Μιλήσιος καὶ Πιττακὸς ὁ Μυτιληναῖος καὶ Βίας ὁ Πριηνεὺς καὶ Σόλων ὁ ἡμέτερος καὶ Κλεόβουλος ὁ Λίνδιος καὶ Μύσων ὁ Χηνεύς, καὶ ἕβδομος ἐν τούτοις ἐλέγετο Λακεδαιμόνιος Χίλων. οὗτοι πάντες ζηλωταὶ καὶ ἐρασταὶ καὶ μαθηταὶ ἦσαν τῆς Λακεδαιμονίων παιδείας, καὶ καταμάθοι ἄν τις αὐτῶν τὴν σοφίαν τοιαύτην οὖσαν, ῥήματα βραχέα ἀξιομνημόνευτα ἑκάστῳ εἰρημένα· οὗτοι καὶ κοινῇ συνελθόντες [343b] ἀπαρχὴν τῆς σοφίας ἀνέθεσαν τῷ Ἀπόλλωνι εἰς τὸν νεὼν τὸν ἐν Δελφοῖς, γράψαντες ταῦτα ἃ δὴ πάντες ὑμνοῦσιν, «Γνῶθι σαυτόν» καὶ «Μηδὲν ἄγαν». τοῦ δὴ ἕνεκα ταῦτα λέγω; ὅτι οὗτος ὁ τρόπος ἦν τῶν παλαιῶν τῆς φιλοσοφίας, βραχυλογία τις Λακωνική· καὶ δὴ καὶ τοῦ Πιττακοῦ ἰδίᾳ περιεφέρετο τοῦτο τὸ ῥῆμα ἐγκωμιαζόμενον ὑπὸ τῶν σοφῶν, τὸ «Χαλεπὸν ἐσθλὸν ἔμμεναι». ὁ οὖν Σιμωνίδης, [343a] Σ᾽ αυτούς ανήκει κι ο Θαλής ο Μιλήσιος κι ο Πιττακός ο Μυτιληναίος κι ο Βίας από την Πριήνη κι ο Σόλων ο συμπολίτης μας κι ο Κλεόβουλος από τη Λίνδο και ο Μύσων από τις Χηνές· έβδομο μαζί τους λογαριάζουν τον Χίλωνα τον Λακεδαιμόνιο. Όλοι αυτοί ήταν φανατικοί οπαδοί και εραστές και μαθητές της σπαρτιατικής παιδείας. Απόδειξη ότι κάτι τέτοιο ήταν η σοφία τους είναι οι σύντομες φράσεις, οι αξιομνημόνευτες, που έχει πει ο καθένας τους και που, αφού συγκεντρώθηκαν όλοι αυτοί, [343b] τις έκαναν κοινό αφιέρωμα στον Απόλλωνα, στον ναό του στους Δελφούς, σαν τον πρώτο καρπό της σοφίας τους, χαράζοντας τα επιγράμματα που λέει και ξαναλέει όλος ο κόσμος: «γνώρισε τον εαυτό σου» και «μακριά από τις υπερβολές». β) Ο Πιττακός και το γνωμικό του – Ο εριστικός τόνος της ωδής του Σιμωνίδη. Τώρα, για ποιόν λόγο τα λέω αυτά; Γιατί τον παλιό καιρό μ᾽ αυτό τον τρόπο φιλοσοφούσαν: με σύντομες φράσεις, σαν τους Λάκωνες. Έτσι και το ρητό αυτό του Πιττακού περνούσε από στόμα σε στόμα και το εκτιμούσαν ιδιαίτερα, και οι σοφοί το επαινούσαν, δηλαδή το «να ᾽ναι κανείς καλός είναι δύσκολο». Λοιπόν ο Σιμωνίδης, Στο Γνῶθι σαυτὸν και Μηδὲν ἄγαν αναφερεται και ο Παυσανίας στο βιβλίο [10-24.1]. Στα ερείπια της ελληνιστικής πόλεως του Άι-Χανούμ (αρχαίο ελληνοβακτηριακό βασίλειο που βρίσκεται στο σημερινό Αφγανιστάν), ανακαλύφθηκε ταφικό μνημείο Ηρώων, που ταυτίστηκε ως τάφος του Κινέα, ιδρυτής της ελληνικής αποικίας. Σε αυτό το μνημείο του 300-250 π.Χ. Μ.Χ., ανακαλύφθηκε μια επιγραφή που σχετίζεται με τα Δελφικά Παραγγέλματα, ιδίως προς το τέλος, από το 143 έως 147 Τα Παραγγέλματα τοποθετήθηκαν από έναν Έλληνα που ονομαζόταν Κλεάρχος, ο οποίος θα μπορούσε να ήταν ο Κλέαρχος ο Σολεύς , μαθητής του Αριστοτέλη, ο οποίος, σύμφωνα με την επιγραφή, αντέγραψε τα ακόλουθα αποσπάσματα από τους Δελφούς: Πασίγνωστα στην αρχαιότητα, τα δελφικά παραγγέλματα συνέχισαν να εμπνέουν τη φιλοσοφία και τη λογοτεχνία στους επόμενους αιώνες. Με την έλευση της Αναγέννησης, μάλιστα, το ενδιαφέρον για τα δελφικά παραγγέλματα αναζωογονήθηκε μαζί με την ανανέωση του ενδιαφέροντος για την αρχαία Ελλάδα. Ιδιαίτερα τα γνῶθι σεαυτόν, μηδέν ἂγαν και ἐγγύα, παρά δ’ ἄτη, αναφέρονται αυτούσια ή παραφρασμένα σε πληθώρα φιλοσοφικών ή λογοτεχνικών έργων. Ο Pascal στις Σκέψεις, ο Milton στο ποίημα Ο Απολεσθείς Παράδεισος, αργότερα ο Hegel στην Ιστορία της Φιλοσοφίας, ο Schopenhauer στην κριτική του για το έργο του Kant, ακόμη και ο Nietzsche αναφέρονται λιγότερο ή περισσότερο εκτενώς σε κάποια από τα δελφικά παραγγέλματα. Η φιλοσοφική σκέψη αλλά και η ποίηση κατά τον 16ο και 17ο αιώνα επικεντρώνονται στην αυτογνωσία και στην αυτοσυγκράτηση. Για παράδειγμα το μηδέν ἂγαν συνδέεται με τη χριστιανική εγκράτεια σε σχέση με κάθε είδους σωματικής επιθυμίας. Το γνῶθι σεαυτόν βρίσκεται στο επίκεντρο του στοχασμού περί αυτογνωσίας. Το διάστημα που μεσολαβεί ανάμεσα στον θάνατο του Μίλτον το 1674 και την ανάπτυξη του Ρομαντισμού στα τέλη του 18ου αιώνα, επικρατεί ο τυπικός κλασικισμός με αναφορά στους αρχαίους στοχαστές και αντιγραφή έργων της κλασικής εποχής. Για παράδειγμα, το γνῶθι σεαυτόν συναντάται ξανά στο έργο του Goethe. Κατά τον 18ο αιώνα, με την ανάπτυξη της αμερικανικής σκέψης και λογοτεχνίας, βρίσκουμε αναφορές στα δελφικά παραγγέλματα στο έργο αμερικανών στοχαστών αλλά και Ευρωπαίων ρομαντικών: Byron, Shelley, Tennyson και άλλοι ενσωματώνουν κυρίως το γνῶθι σεαυτόν στο ποιητικό τους έργο. Σήμερα τα δελφικά παραγγέλματα εξακολουθούν να εμπνέουν. Πρόσφατο παράδειγμα το φιλοσοφικό διήγημα του Βαγγέλη Παπαδήμα Οι Ειδοί του Μαρτίου, που δομείται γύρω από μια πληθώρα δελφικών παραγγελμάτων γύρω από τις οποίες αναπτύσσονται οι σκέψεις ή οι αναμνήσεις του πρωταγωνιστή. Σωσιάδου των επτά σοφών υποθήκαι, Ιωάννου Στοβαίου Ανθολόγιον, Τ. 3, σελ. 46-47, (114), στην έκδοση Vol. I, Thomas Gaisford / Hugo Grotius, Lipsiae, Bibliopolio Kuehniano, 1823, σελ. 98-99 (αλλά και σελ. 94-98, όπου αναφέρονται τα Δημητρίου Φαληρέως των επτά σοφών αποφθέγματα, από τα οποία είναι και τα Δελφικά) Τα Δελφικά Παραγγέλματα(pdf) Τα Δελφικά Παραγγέλματα στην ιστοσελίδα του Γνωμικολογικόν. Τα Δελφικά Παραγγέλματα Αφήγηση στα αρχαία ελληνικά από την Ελένη Κεμικτσή. Μαντείο των Δελφών Πυθία