Κωνσταντίνος Μερκουρίου

Ο Κωνσταντίνος Μερκουρίου (1864 - 28 Μαΐου 1951) ήταν Έλληνας φιλόλογος και στέλεχος της τοπικής αυτοδιοίκησης. Διετέλεσε διορισμένος δήμαρχος Θεσσαλονίκης από το 1937 μέχρι το 1943, αρχικά από τη Δικτατορία Μεταξά και ακολούθως από τη δοσιλογική κυβέρνηση. Κατηγορείται πως κατά τη διάρκεια της Κατοχής ανέπτυξε αντισημιτική δράση.

 Γεννήθηκε το 1864 στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε φιλολογία και εργάστηκε επί δεκαετίες σε δημόσια και ιδιωτικά σχολικά ιδρύματα της γενέτειράς του και ήταν ένα από τα ιδρυτικά στελέχη της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών. Εξελέγη δημοτικός σύμβουλος Θεσσαλονίκης στις εκλογές του 1934. Σύμφωνα με τον λογοτέχνη Γεώργιο Βαφόπουλο, που διετέλεσε πρακτικογράφος στον δήμο Θεσσαλονίκης, στη διάρκεια των συνεδριάσεων του δημοτικού συμβουλίου ήταν κατά κανόνα αδιάφορος. Στις 23 Μαρτίου 1937 ο εκλεγμένος δημάρχος Ν. Μάνος παύθηκε από την δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά. Η 4η Αυγούστου απομάκρυνε όλους τους αιρετούς δημάρχους από τις μεγάλες πόλεις και διόρισε στη θέση τους άτομα προσκείμενα στο καθεστώς. Στη θέση του δημάρχου Θεσσαλονίκης διορίστηκε ο Μερκουρίου, ο οποίος ήταν συνταξιούχος καθηγητής φιλολογίας. Επί θητείας του Μερκουρίου ιδρύθηκε ο Οργανισμός Ύδρευσης Θεσσαλονίκης και πραγματοποιήθηκε το 1938 η ένταξη του βρεφοκομείου «Ο Άγιος Στυλιανός» στις δημοτικές υπηρεσίες. Ως δήμαρχος έλαβε μέρος την 9η Απριλίου του 1941 στην επίσημη παράδοση της πόλης στα γερμανικά στρατεύματα. Αργότερα εξέδωσε συστάσεις προς τους τα μέλη του δημοτικού συμβουλίου περί αποφυγής εκδηλώσεων πολιτικού περιεχομένου, καλώντας τα επιπλέον να εξυπηρετούν τις δυνάμεις Κατοχής. Με εισήγησή του αποφασίστηκε η απαλοιφή των εβραϊκών ονομάτων από τις οδούς της πόλης, ενώ επί δημαρχίας του ξεκίνησαν οι διαδικασίες για την καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου Θεσσαλονίκης και πραγματοποιήθηκε η διεκδίκηση της συγκεκριμένης έκτασης από τη δημοτική αρχή ως αποζημίωση για την παραχώρηση άλλης έκτασης που θα στέγαζε το νέο εβραϊκό κοιμητήριο. Αντικαταστάθηκε τον Φεβρουάριο του 1943 από τον Γεώργιο Σερεμέτη λόγω προβλημάτων υγείας. Σε άγνωστη χρονική περίοδο (σύμφωνα με μια εκτίμηση επί Δικτατορίας της 21ης Απριλίου), το δημοτικό συμβούλιο Θεσσαλονίκης έδωσε το όνομα του Μερκουρίου σε οδό της περιοχής του Ντεπώ. Στο παρελθόν έχει ζητηθεί η απαλοιφή του ονόματος της οδού από μερίδα πολιτών και δημοτικών συμβούλων. Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου ενόψει των αυτοδιοικητικών εκλογών του 2014, υποψήφιοι της - προσκείμενης στον ΣΥΡΙΖΑ - δημοτικής παράταξης «Θεσσαλονίκη Ανοιχτή πόλη» υπό τον επικεφαλής του συνδυασμού, Τριαντάφυλλο Μηταφίδη, προχώρησαν σε συμβολική αποκαθήλωση των πορτρέτων των Μερκουρίου και Σερεμέτη από το δημαρχείο, προσάπτοντας σε αμφότερους την κατηγορία του δοσιλογισμού. Η συγκεκριμένη κατηγορία απορρίφθηκε από τον ιστορικό Στράτο Δορδανά, ενώ η όλη ενέργεια χαρακτηρίστηκε αυθαίρετη από τον πρόεδρο του δημοτικού συμβουλίου. Το ζήτημα της οριστικής αποκαθήλωσης των πορτρέτων τέθηκε το επόμενο έτος στο δημοτικό συμβούλιο της πόλης, ωστόσο αποσύρθηκε έπειτα από εισήγηση του δημάρχου Γιάννη Μπουτάρη, ο οποίος χαρακτήρισε την υπόθεση ως μη ώριμη. Η αναβολή της συζήτησης προκάλεσε την αντίδραση - μεταξύ άλλων- και της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης.