Ντούσαν Γιούρκοβιτς

Ο Ντούσαν Σάμο Γιούρκοβιτς (23 Αυγούστου 1868, Τουρά Λούκα, τώρα τμήμα της πόλης Μίγιαβα - 21 Δεκεμβρίου 1947, Μπρατισλάβα) ήταν Σλοβάκος αρχιτέκτονας, σχεδιαστής επίπλων, καλλιτέχνης και εθνογράφος. Ένας από τους πιο γνωστούς υποστηρικτές της σλοβακικής τέχνης στην Τσεχοσλοβακία του 20ού αιώνα, είναι γνωστός κυρίως λόγω των έργων του σε πολλά νεκροταφεία του Α' Παγκοσμίου Πολέμου στη Γαλικία και χάρη στα ξύλινα έργα του συγκροτήματος σπα στο Luhačovice και στο ορεινό ξενοδοχείο Maměnka και στο καταφύγιο Libušín Pustevny na Radhošti. Χάρη στο ξυλογλυπτικό του έργο, έμεινε γνωστός και ως «ο ποιητής της ξυλείας». Το αρχιτεκτονικό του ύφος ήταν μια μοναδική σύνθεση της λαϊκής αρχιτεκτονικής και των τότε δημοφιλών αρχιτεκτονικών στιλ, που συνδέονταν κυρίως με την Αρ Νουβό. Ο Γιούρκοβιτς τόνιζε επανειλημμένα: «Το έργο τέχνης έχει τις ρίζες του στο χρόνο. Επίσης, ακούω πάντα προσεκτικά τη φωνή του».

 Ο Γιούρκοβιτς γεννήθηκε στις 23 Αυγούστου 1868 σττην Τουρά Λούκα (τότε μέρος της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, σήμερα της Σλοβακίας) και ήταν μέλος μιας οικογένειας Σλοβάκων πατριωτών. Ο παππούς του ήταν ο Σαμουέλ Γιούρκοβιτς, ιδρυτής του πρώτου αγροτικού συνεταιρισμού στη Σλοβακία, ο θείος του ήταν ο Γιόζεφ Μιροσλάβ Χουρμπάν, Σλοβάκος συγγραφέας, ποιητής, ιερέας και πατριώτης, ο πατέρας του ήταν συμβολαιογράφος και η μητέρα του ήταν γνώστρια της λαϊκής τέχνης. Ο Γιούρκοβιτς αποφοίτησε από ένα τοπικό σχολείο στο Σόπρον και μετακόμισε στη Βιέννη, όπου μεταξύ 1884 και 1889 σπούδασε στην Εθνική Σχολή Βιομηχανίας υπό τον Καμίλο Σίτε. Εργάστηκε για λίγο στην πόλη Μάρτιν, όπου γοητεύτηκε από τους λαϊκούς ξυλουργούς και τα έργα τους. Στη συνέχεια, μετακόμισε στο Βσετίν (στην ανατολική Μοραβία), όπου συνέχισε τις σπουδές του στο ατελιέ του Μιχάλ Ουρμπάνεκ. Το 1899, μετακόμισε στο Μπρνο, όπου σχεδίασε το δικό του σπίτι και ένα νέο κτήριο για τη στέγαση του τοπικού σχολείου. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Μπρνο, έγινε φίλος με τους ντόπιους Τσέχους συγγραφείς Jiří Mahen, αδελφούς Mrštík και Josef Merhaut. Μεταξύ των πιο γνωστών σχεδίων του που δημιουργήθηκαν στο Μπρνο ήταν μια βίλα στο Žabovřesky, που συνδυάζει την τοπική λαϊκή τέχνη με τις κυρίαρχες μοντερνιστικές τάσεις της Βιέννης εκείνη την εποχή. Σχεδίασε επίσης το κτήριο της Εταιρείας Φίλων των Τεχνών, το οποίο αποτελεί συνδυασμό της βιεννέζικης σχλής Wiener Werkstätte και της γεωμετρικής σχολής. Επίσης, δημιούργησε ένα έργο ανακατασκευής του κάστρου στο Nové Město nad Metují. Μετά την κατάταξή του στον αυστροουγγρικό στρατό κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Γιούρκοβιτς έγινε ένα από τα πιο αξιοσημείωτα μέλη του. Επιμελήθηκε περίπου 35 πολεμικά νεκροταφεία κοντά στο Nowy Żmigród της Γαλικίας (τώρα τμήμα της Πολωνίας), τα περισσότερα από τα οποία επηρεάστηκαν σε μεγάλο βαθμό από την τοπική λαϊκή τέχνη και την ξυλουργική των Λέμκων (Ρουθήνιοι). Μετά το τέλος του πολέμου, ο Γιούρκοβιτς επέστρεψε στη νεοσυσταθείσα Τσεχοσλοβακία και εγκαταστάθηκε στην Μπρατισλάβα. Μεταξύ των πιο γνωστών από τα μετέπειτα έργα του είναι οι τάφοι του Jozef Miloslav Hurban και του Milan Rastislav Štefánik, το μνημείο της Σλοβακικής Εθνικής Εξέγερσης και ο σταθμός τελεφερίκ στο Lomnický štít στα βουνά Υψηλά Τάτρα. Ο Ντούσαν Γιούρκοβιτς πέθανε στις 21 Δεκεμβρίου 1947. Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Dušan Jurkovič στο Wikimedia Commons