Βαλτόπαπια

Η βαλτόπαπια (επιστημονική ονομασία Aythya nyroca) είναι είδος πάπιας μεσαίου μεγέθους, που συναντάται στην Ευρώπη, τη Βόρεια Αφρική, τη Σιβηρία και τη νότια Ασία. Η επιστημονική ονομασία της προέρχεται από την ελληνική λέξη αίθυια, που αναφέρεται από τον Ησύχιο και τον Αριστοτέλη ως ένα (μη ταυτοποιημένο σήμερα) θαλασσοπούλι, και από τη λέξη «νυρόκ», που στη ρωσική γλώσσα σημαίνει «πάπια».

 Το αρσενικό την εποχή της αναπαραγωγής φέρει πτέρωμα με ζωηρό καστανό χρώμα στην κεφαλή, το στήθος και τα πλευρά, με πάλλευκα φτερά κάτω από την ουρά σε έντονη χρωματική αντίθεση. Στην πτήση φαίνονται η λευκή κοιλιά και η λευκή κάτω πλευρά των πτερύγων. Τα θηλυκά έχουν λιγότερο έντονο καφέ χρώμα και λιγότερο λευκό από τα αρσενικά, ενώ έχουν και σκούρα μάτια, σε αντίθεση με τα κίτρινα μάτια των αρσενικών. Η βαλτόπαπια προτιμά τα αβαθή σώματα γλυκού νερού με πλούσια υποβρύχια και επιπλέουσα βλάστηση, αλλά και με πυκνές συστάδες φυτών στις όχθες. Σε κάποιες περιοχές βρίσκεται και σε υφάλμυρες ή και αλμυρές λιμνούλες ή υγρότοπους. Κατά την αποδημία και το ξεχειμώνιασμά της θα σταθεί και σε παράλια ή σε μεγάλες ανοικτές λιμνοθάλασσες. Οι τόποι αναπαραγωγής της βαλτόπαπιας απλώνονται από την Ιβηρική Χερσόνησο και το Μαγκρέμπ μέχρι τη δυτική Μογγολία, και νοτιότερα ως την Αραβία, αλλά προς τα δυτικά συναντάται πλέον σπανιότερα και εντοπισμένα, ενώ σε κάποιες χώρες έχει εξαφανισθεί τελείως. Το είδος ξεχειμωνιάζει σε όλη τη Λεκάνη της Μεσογείου και τη Μαύρη Θάλασσα, ενώ μικρότεροι αριθμοί αποδημούν έως την υποσαχάρια Αφρική δια της Κοιλάδας του Νείλου. Οι ασιατικοί πληθυσμοί του είδους ξεχειμωνιάζουν στη νότια και στη νοτιοανατολική Ασία. Οι βαλτόπαπιες είναι κοινωνικά πουλιά (λιγότερο κοινωνικά πάντως από όσο άλλα είδη του γένους αίθυια) και σε τόπους όπου αφθονούν μπορεί να σχηματίζουν μεγάλα κοπάδια τον χειμώνα, συχνά από κοινού με άλλα παρόμοια είδη πάπιας, όπως με μαυροκέφαλες πάπιες και γκισάρια. Από τον Ιανουάριο και μετά οι βαλτόπαπιες δημιουργούν ζευγάρια. Σε τόπους με μεγάλους αριθμούς σχηματίζει αποικίες σε προστατευμένα μέρη, π.χ. σε νησάκια, συχνά μαζί με γλάρους. Σε τόπους όπου σπανίζει, φωλιάζει μεμονωμένα, σε απέχουσες μεταξύ τους και απόκρυφες μεριές.Η θηλυκή βαλτόπαπια γεννά αβγά από το τέλος Απριλίου ή τις αρχές Μαΐου σε φωλιά κατασκευασμένη είτε στην ξηρά πολύ κοντά στο νερό, είτε κάποτε πάνω σε επιπλέουσα βλάστηση. Επωάζει τα αβγά της επί 25 μέχρι 27 ημέρες, και φροντίζει και τρέφει τους νεοσσούς επί 55 έως 60 ημέρες.Παίρνει την τροφή της κυρίως καταδυόμενη ή από την επιφάνεια του νερού. Τρέφεται με υδρόβια φυτά, κάποια μαλάκια, υδρόβια έντομα και μικρά ψαράκια. Συχνά τρέφεται κατά τη διάρκεια της νύχτας. Το είδος βρίσκεται στα πρόθυρα τού να καταστεί απειλούμενο, κυρίως εξαιτίας της υποβαθμίσεως και καταστροφής των προτιμώμενων ενδιαιτημάτων του από ποικίλες ανθρωπογενείς αιτίες, όπως κατασκευές φραγμάτων, αποστραγγίσεις, ρύπανση και κακή διαχείριση. Η εισαγωγή ξενικών ειδών έχει προκαλέσει επίσης υποβάθμιση ενδιαιτημάτων, π.χ. η τυχαία εισαγωγή ή ο εμπλουτισμός λιμνών με το είδος κυπρίνου Ctenopharyngodon idella μειώνει τη διαθέσιμη φυτική και ζωική βιομάζα για τη διατροφή της βαλτόπαπιας. Επιπροσθέτως, η αυξημένη πιθανότητα ξηρασίας λόγω κλιματικής αλλαγής ίσως να απειλήσει στο μέλλον το είδος στους πιο άνυδρους τοπους της κατανομής του. Η αυξημένη όχληση από ψαρόβαρκες και από ψαράδες με πετονιά ανάμεσα σε παρόχθια βλάστηση θα μπορούσε να προκαλέσει την εγκατάλειψη καλών κατά τα άλλα θέσεων αναπαραγωγής, ή να διαταράξει τον χρονισμό της φροντίδας των νεοσσών, ιδίως σε πιο κατοικημένα μέρη, π.χ. στη Δυτική Ευρώπη. Οι βαλτόπαπιες κινδυνεύουν επίσης από τους κυνηγούς, που πυροβολούν πολλές από αυτές κατά την αποδημία τους το φθινόπωρο και στους τόπους του ξεχειμωνιάσματός τους. Παρά το ότι το είδος προστατεύεται στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες — συμπεριλαμβάνεται στη «Συμφωνία για τη διατήρηση των αφρικανο-ευρασιατικών αποδημητικών υδρόβιων πτηνών» (AEWA) — η λαθροθηρία και η κατά τύχη θανάτωση από τον άνθρωπο κυνηγό συνεχίζονται. Showler, D.A.; Davidson, P. (1999). «Observations of Jerdon's Babbler Chrysomma altirostre and Rufous-vented Prinia Prinia burnesii in Punjab and North-West Frontier Provinces, Pakistan». Forktail 15: 66-76. http://orientalbirdclub.org/wp-content/uploads/2012/09/Showler-Jerdons.pdf. Singh, A.P. (2002). «New and significant records from Dehra Dun valley, lower Garhwal Himalayas, India». Forktail 18: 151-153. http://orientalbirdclub.org/wp-content/uploads/2012/09/Singh-DehraDun.pdf. Ανακτήθηκε στις 7 March 2015. Vinicombe, K.E. (2000). «Identification of Ferruginous Duck and its status in Britain and Ireland». British Birds 93 (1): 4-21. http://www.britishbirds.co.uk/wp-content/uploads/article_files/V93/V93_N01/V93_N01_P004_021_A002.pdf. Vinicombe, K.E. (2007). «ID in depth – Ferruginous Duck». Birdwatch 176: 24-26. Πληροφορίες στο BirdLife International Η Aythya nyroca στην Avibase Πολυμέσα για το είδος στην Internet Bird Collection Φωτογραφίες στο VIREO του Πανεπιστημίου Drexel Ηχογραφήσεις του είδους στο Xeno-canto