Οικονομία της Γερμανίας

Η Οικονομία της Γερμανίας είναι μια ιδιαίτερα ανεπτυγμένη οικονομία της αγοράς. Έχει τη μεγαλύτερη εθνική οικονομία στην Ευρώπη, την τέταρτη μεγαλύτερη σε ονομαστικό ΑΕΠ στον κόσμο και την πέμπτη κατά ΑΕΠ. Το 2017, η χώρα αντιπροσώπευε το 28% της οικονομίας της ζώνης του ευρώ σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Η Γερμανία είναι ιδρυτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωζώνης. Το 2016, η Γερμανία κατέγραψε το υψηλότερο εμπορικό πλεόνασμα στον κόσμο, αξίας 310 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Αυτό το αποτέλεσμα την έκανε τον μεγαλύτερο εξαγωγέα κεφαλαίων παγκοσμίως. Επίσης είναι ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς παγκοσμίως με αγαθά και υπηρεσίες αξίας 1810,93 δισεκατομμυρίων δολαρίων που εξήχθησαν το 2019. Ο τομέας των υπηρεσιών συνεισφέρει περίπου το 70% του συνολικού ΑΕΠ, η βιομηχανία το 29,1% και η γεωργία το 0,9%. Οι εξαγωγές αντιπροσώπευαν το 41% της εθνικής παραγωγής. Τα 10 κορυφαία εξαγώγιμα προιοντα της Γερμανίας είναι: οχήματα, μηχανήματα, χημικά προϊόντα, ηλεκτρονικά προϊόντα, ηλεκτρικός εξοπλισμός, φαρμακευτικά προϊόντα, εξοπλισμός μεταφορών, βασικά μέταλλα, προϊόντα διατροφής καουτσούκ και πλαστικά. Η οικονομία της Γερμανίας είναι η μεγαλύτερη μεταποιητική οικονομία στην Ευρώπη και είναι λιγότερο πιθανό να επηρεαστεί από μια οικονομική ύφεση. Η Γερμανία διεξάγει εφαρμοσμένη έρευνα με πρακτική βιομηχανική αξία και θεωρεί τον εαυτό της ως γέφυρα μεταξύ των πιο πρόσφατων πανεπιστημιακών γνώσεων και των βελτιώσεων προϊόντων και διαδικασιών που αφορούν τη βιομηχανία. Παράγει μεγάλη γνώση στα δικά της εργαστήρια. Η Γερμανία είναι πλούσια σε ξυλεία, λιγνίτη, ποτάσα και αλάτι. Κάποιες δευτερεύουσες πηγές όπως του φυσικού αερίου εκμεταλλεύονται στο κρατίδιο της Κάτω Σαξονίας. Μέχρι την επανένωση της Γερμανίας, η Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας εξόρυζε ουράνιο στα Ορεινά Όρη. Η ενέργεια στη Γερμανία προέρχεται κυρίως από τα ορυκτά καύσιμα (30%), με την αιολική ενέργεια στη δεύτερη θέση, μετά την πυρηνική ενέργεια, το φυσικό αέριο, την ηλιακή ενέργεια, τη βιομάζα (ξύλο και βιοκαύσιμα) και τα υδροηλεκτρικά. Η Γερμανία είναι το πρώτο μεγάλο βιομηχανοποιημένο έθνος που δεσμεύεται για τη μετάβαση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η Γερμανία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός ανεμογεννητριών στον κόσμο. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας παρήγαγαν το 46% της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώθηκε στη Γερμανία (από το 2019). Το 99 % όλων των γερμανικών εταιρειών ανήκουν στη γερμανική «Mittelstand», δηλαδή μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες είναι ως επί το πλείστον οικογενειακές. Από τις 2000 μεγαλύτερες εισηγμένες εταιρείες του κόσμου με βάση τα έσοδα, σύμφωνα με το δείκτη Fortune Global 2000, 53 έχουν την έδρα τους στη Γερμανία, με τις κορυφαίες 10 να είναι οι Allianz, Daimler, Volkswagen, Siemens, BMW, Deutsche Telekom, Bayer, BASF, SAP και Munich Re. Η Γερμανία είναι ο κορυφαίος τόπος στον κόσμο για εμπορικές εκθέσεις. Περίπου τα δύο τρίτα των κορυφαίων εμπορικών εκθέσεων στον κόσμο πραγματοποιούνται στη Γερμανία. Οι μεγαλύτερες ετήσιες διεθνείς εμπορικές εκθέσεις και συνέδρια πραγματοποιούνται σε πολλές γερμανικές πόλεις όπως το Αννόβερο, η Φραγκφούρτη, η Κολωνία, η Λειψία και το Ντύσσελντορφ .

 Η Βιομηχανική Επανάσταση στη Γερμανία ξεκίνησε περίπου έναν αιώνα αργότερα από ό,τι στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και το Βέλγιο, εν μέρει επειδή η Γερμανία έγινε ενοποιημένη χώρα μόλις το 1871. Η ίδρυση της Γερμανικής Τελωνειακής Ένωσης το 1834 και η επέκταση των σιδηροδρομικών συστημάτων ήταν οι κύριοι μοχλοί της βιομηχανικής ανάπτυξης και της πολιτικής ένωσης της Γερμανίας. Από το 1834, εξαλείφθηκαν τα δασμολογικά εμπόδια μεταξύ των αυξανόμενων αριθμών των γερμανικών κρατιδίων. Το 1835 ο πρώτος γερμανικός σιδηρόδρομος συνέδεσε τις πόλεις της Φραγκονίας της Νυρεμβέργης και του Φυρτ – αποδείχθηκε τόσο επιτυχημένος που η δεκαετία του 1840 γνώρισε σιδηροδρομική μανία σε όλα τα γερμανικά κρατίδια. Μεταξύ 1845 και 1870, περίπου 800 χλμ του σιδηροδρόμου είχε κατασκευαστεί και το 1850 η Γερμανία κατασκεύαζε τις δικές της ατμομηχανές. Με τον καιρό, άλλα γερμανικά έθνη εντάχθηκαν στην τελωνειακή ένωση και άρχισαν να συνδέουν τους σιδηροδρόμους τους, οι οποίοι άρχισαν να συνδέουν τις όλες τις γωνιές της Γερμανίας. Η ανάπτυξη του ελεύθερου εμπορίου και του σιδηροδρομικού συστήματος σε όλη τη Γερμανία ενίσχυσαν την οικονομική ανάπτυξη που άνοιξε νέες αγορές για τοπικά προϊόντα, δημιούργησε μια δεξαμενή μεσαίων στελεχών και αύξησε τη ζήτηση για μηχανικούς, αρχιτέκτονες και ειδικευμένους μηχανικούς και επίσης ενθάρρυνε τις επενδύσεις σε άνθρακα και σίδηρο. Ένας άλλος παράγοντας που ώθησε τη γερμανική βιομηχανία προς τα εμπρός ήταν η ενοποίηση του νομισματικού συστήματος, που κατέστη δυνατή εν μέρει από την πολιτική ενοποίηση. Το γερμανικό μάρκο, ένα νέο σύστημα νομισματικών συναλλαγών που υποστηρίζεται από τον χρυσό, εισήχθη το 1871. Ωστόσο, αυτό το σύστημα δεν τέθηκε σε πλήρη χρήση καθώς τα ασημένια νομίσματα διατήρησαν την αξία τους μέχρι το 1907. Η νίκη της Πρωσίας και των συμμάχων της επί του Ναπολέοντα Γ' της Γαλλίας στον Γαλλοπρωσικό πόλεμο του 1870-1871 σήμανε το τέλος της γαλλικής ηγεμονίας στην Ευρώπη και είχε ως αποτέλεσμα την ανακήρυξη της Γερμανικής Αυτοκρατορίας το 1871. Η ίδρυση της αυτοκρατορίας παρουσίασε στην Ευρώπη την πραγματικότητα μιας νέας πολυπληθούς και εκβιομηχανιμένης πολιτείας που κατείχε σημαντική και αναμφισβήτητα αυξανόμενη οικονομική και διπλωματική παρουσία. Η επιρροή των γαλλικών οικονομικών αρχών οδήγησε σε σημαντικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις στη Γερμανία, συμπεριλαμβανομένης της κατάργησης των φεουδαρχικών περιορισμών στην πώληση μεγάλων κτημάτων, της μείωσης της εξουσίας των συντεχνιών στις πόλεις και της εισαγωγής ενός νέου, πιο αποτελεσματικού εμπορικού νόμου. Παρόλα αυτά, οι πολιτικές αποφάσεις για την οικονομία της αυτοκρατορίας εξακολουθούσαν να ελέγχονται σε μεγάλο βαθμό από έναν συνασπισμό σίκαλης και σιδήρου, δηλαδή οι Πρώσοι ιδιοκτήτες γης Γιούνκερ ανατολικά και η βαριά βιομηχανία του Ρουρ δυτικά. Όσον αφορά την πολιτική και την κοινωνία, μεταξύ 1881 και 1889 ο καγκελάριος Όττο φον Μπίσμαρκ προώθησε νόμους που παρείχαν κοινωνική ασφάλιση και βελτίωσαν τις συνθήκες εργασίας. Ίδρυσε το πρώτο κράτος πρόνοιας στον κόσμο. Η Γερμανία ήταν η πρώτη που εισήγαγε προγράμματα κοινωνικής ασφάλισης, συμπεριλαμβανομένης της καθολικής υγειονομικής περίθαλψης, της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, της ασφάλισης ασθενείας, της ασφάλισης ατυχημάτων και αναπηρίας και της σύνταξης γήρατος. Επιπλέον, η καθολική εκπαιδευτική πολιτική της κυβέρνησης απέδωσε καρπούς με τα επιτεύγματα της Γερμανίας, με το υψηλότερο ποσοστό αλφαβητισμού στον κόσμο – 99% – που παρείχαν στο έθνος περισσότερους ανθρώπους ικανούς στον χειρισμό αριθμών, περισσότερους μηχανικούς, χημικούς, οπτικούς, ειδικευμένους εργάτες για τα εργοστάσιά της, εξειδικευμένους διευθυντές, αγρότες και εξειδικευμένο στρατιωτικό προσωπικό. Μέχρι το 1900 η Γερμανία ξεπέρασε το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες στην παραγωγή χάλυβα. Το γερμανικό οικονομικό θαύμα εντάθηκε επίσης από την άνευ προηγουμένου αύξηση του πληθυσμού από 35 εκατομμύρια το 1850 σε 67 εκατομμύρια το 1913. Από το 1895 έως το 1907, ο αριθμός των εργατών που ασχολούνταν με την κατασκευή μηχανών διπλασιάστηκε από μισό εκατομμύριο σε πολύ πάνω από ένα εκατομμύριο. Μόνο το 40% των Γερμανών ζούσε σε αγροτικές περιοχές μέχρι το 1910, μια πτώση από το 67% που ήταν κατά τη γέννηση της Αυτοκρατορίας. Η βιομηχανία αντιπροσώπευε το 60 % του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος το 1913. Η γερμανική χημική βιομηχανία έγινε η πιο προηγμένη στον κόσμο και μέχρι το 1914 η χώρα παρήγαγε τον μισό ηλεκτρικό εξοπλισμό του κόσμου. Η ταχεία πρόοδος στη βιομηχανική ωριμότητα οδήγησε σε μια δραστική μετατόπιση της οικονομικής κατάστασης της Γερμανίας – από αγροτική οικονομία σε σημαντικό εξαγωγέα τελικών προϊόντων. Η αναλογία του τελικού προϊόντος προς τις συνολικές εξαγωγές εκτινάχθηκε από 38% το 1872 σε 63% το 1912. Μέχρι το 1913 η Γερμανία είχε φτάσει να κυριαρχεί σε όλες τις ευρωπαϊκές αγορές. Μέχρι το 1914 η Γερμανία είχε γίνει ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς στον κόσμο. Οι Ναζί ανέβηκαν στην εξουσία ενώ η ανεργία ήταν πολύ υψηλή, όμως πέτυχαν πλήρη απασχόληση αργότερα χάρη σε μαζικά προγράμματα δημοσίων έργων όπως τα έργα των Reichsbahn, Reichspost και Reichsautobahn. Το 1935 ο επανεξοπλισμός κατά παράβαση της Συνθήκης των Βερσαλλιών προστέθηκε στην οικονομία. Οι οικονομικές πολιτικές επεκτατικών δημοσιονομικών πολιτικών μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση μετά το 1931 (καθώς η Γερμανία ήταν εκτός του κανόνα του χρυσού) συμβουλεύτηκε ο μη Ναζί Υπουργός Οικονομικών τους, Χιάλμαρ Σαχτ, ο οποίος το 1933 έγινε πρόεδρος της κεντρικής τράπεζας. Ο Σαχτ παραιτήθηκε αργότερα από τη θέση το 1938 και αντικαταστάθηκε από τον Χέρμαν Γκέρινγκ . Οι εμπορικές πολιτικές του Τρίτου Ράιχ στόχευαν στην αυτάρκεια, αλλά με έλλειψη πρώτων υλών, η Γερμανία θα έπρεπε να διατηρήσει εμπορικούς δεσμούς αλλά με διμερείς προτιμήσεις, συναλλαγματικούς ελέγχους, ποσοστώσεις εισαγωγών και επιδοτήσεις εξαγωγών σύμφωνα με αυτό που ονομαζόταν «Νέο Σχέδιο» της 19ης Σεπτεμβρίου 1934. Το «Νέο Σχέδιο» βασίστηκε στο εμπόριο με λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες που θα εμπορεύονταν πρώτες ύλες για γερμανικά βιομηχανικά αγαθά εξοικονομώντας συνάλλαγμα. Η Νότια Ευρώπη ήταν προτιμότερη από τη Δυτική Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, καθώς δεν μπορούσαν να υπάρξουν εμπορικοί αποκλεισμοί. Αυτή η πολιτική έγινε γνωστή ως πολιτική «μεγαλύτερου οικονομικού χώρου». Τελικά, το ναζιστικό κόμμα ανέπτυξε ισχυρές σχέσεις με τις μεγάλες επιχειρήσεις και κατάργησε τα συνδικάτα το 1933 για να σχηματίσει την Υπηρεσία Εργασίας του Ράιχ, το Γερμανικό Εργατικό Μέτωπο για να καθορίσει τις ώρες εργασίας, το Beauty of Labor που θέτει τις συνθήκες εργασίας και τη Δύναμη μέσω Χαράς για να εξασφαλίσουν αθλητικούς συλλόγους για τους εργαζόμενους. Ξεκινώντας με την αντικατάσταση του Reichsmark με το γερμανικό μάρκο ως νόμιμο χρήμα, μια διαρκής περίοδος χαμηλού πληθωρισμού και ταχείας βιομηχανικής ανάπτυξης επιβλήθηκε από την κυβέρνηση υπό την ηγεσία του Γερμανού Καγκελάριου Κόνραντ Αντενάουερ και του υπουργού οικονομικών του, Λούντβιχ Έρχαρτ, αυξάνοντας το ΑΕΠ της Δυτικής Γερμανίας από το συνολική καταστροφή εν καιρώ πολέμου σε ένα από τα πιο ανεπτυγμένα έθνη της σύγχρονης Ευρώπης. Το 1953 αποφασίστηκε ότι η Γερμανία επρόκειτο να επιστρέψει 1,1 δισεκατομμύρια δολάρια από τη βοήθεια που είχε λάβει. Η τελευταία αποπληρωμή έγινε τον Ιούνιο του 1971. Εκτός από αυτούς τους παράγοντες, η σκληρή δουλειά και οι πολλές ώρες σε πλήρη δυναμικότητα μεταξύ του πληθυσμού στις δεκαετίες του 1950, του 1960 και στις αρχές της δεκαετίας του 1970 και η επιπλέον εργασία που παρείχαν χιλιάδες Gastarbeiter («φιλοξενούμενοι εργάτες») παρείχαν μια ζωτική βάση για την οικονομική ανάκαμψη. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, η Σοβιετική Ένωση είχε κατασχέσει αποζημιώσεις με τη μορφή γεωργικών και βιομηχανικών προϊόντων και απαίτησε περαιτέρω βαριές αποζημιώσεις. Η Σιλεσία με τη λεκάνη άνθρακα της Άνω Σιλεσίας και το Στσέτσιν, ένα εξέχον φυσικό λιμάνι, δώθηκαν στην Πολωνία. Οι εξαγωγές από τη Δυτική Γερμανία ξεπέρασαν τα 323 δισεκατομμύρια δολάρια το 1988. Την ίδια χρονιά, η Ανατολική Γερμανία εξήγαγε αγαθά αξίας 30,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων με το 65% να είναι σε άλλα κομμουνιστικά κράτη. Η Ανατολική Γερμανία είχε μηδενική ανεργία. Η γερμανική οικονομία πρακτικά παρέμεινε στάσιμη στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Τα χειρότερα μεγέθη ανάπτυξης σημειώθηκαν το 2002 (+1,4%), το 2003 (+1,0%) και το 2005 (+1,4%). Η ανεργία ήταν επίσης χρόνια υψηλή. Λόγω αυτών των προβλημάτων, μαζί με τη γήρανση του πληθυσμού της Γερμανίας, το σύστημα πρόνοιας υπέστη σημαντική πίεση. Αυτό οδήγησε την κυβέρνηση να προωθήσει ένα ευρύ πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων, την Ατζέντα 2010, συμπεριλαμβανομένων των μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας. Στο τελευταίο μέρος της πρώτης δεκαετίας του 2000, η παγκόσμια οικονομία γνώρισε υψηλή ανάπτυξη, από την οποία κέρδισε και η Γερμανία ως κορυφαίος εξαγωγέας. Ορισμένοι πιστεύουν ότι αυτό έγινε εξαιτίας των μεταρρυθμίσεων της αγοράς εργασίας την επίτευξη υψηλής ανάπτυξης και τη μείωση της ανεργίας, αλλά άλλοι υποστηρίζουν ότι οδήγησαν σε μαζική μείωση του βιοτικού επιπέδου και ότι τα αποτελέσματά τους είναι περιορισμένα και προσωρινά. Το ονομαστικό ΑΕΠ της Γερμανίας συρρικνώθηκε το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο του 2008, βάζοντας τη χώρα σε τεχνική ύφεση μετά από έναν παγκόσμιο και ευρωπαϊκό κύκλο ύφεσης. Η γερμανική βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε στο 3,6% τον Σεπτέμβριο σε σύγκριση με τον Αύγουστο. Τον Ιανουάριο του 2009 η γερμανική κυβέρνηση υπό την Άνγκελα Μέρκελ ενέκρινε ένα σχέδιο οικονομικής τόνωσης 50 δισεκατομμυρίων ευρώ για την προστασία αρκετών τομέων από την ύφεση και την επακόλουθη αύξηση των ποσοστών ανεργίας. Η Γερμανία βγήκε από την ύφεση το 2ο και 3ο τρίμηνο του 2009, κυρίως λόγω της ανάκαμψης των παραγγελιών μεταποίησης και των εξαγωγών -κυρίως εκτός της Ευρωζώνης- και της σχετικά σταθερής καταναλωτικής ζήτησης. Η Γερμανία είναι ιδρυτικό μέλος της ΕΕ, του G8 και του G20 και ήταν ο μεγαλύτερος εξαγωγέας στον κόσμο από το 2003 έως το 2008. Το 2011 παρέμεινε ο τρίτος μεγαλύτερος εξαγωγέας και ο τρίτος μεγαλύτερος εισαγωγέας. Το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών της χώρας αφορά τη μηχανολογία, ιδίως τα μηχανήματα, τα αυτοκίνητα, τα χημικά προϊόντα και τα μέταλλα. Η Γερμανία είναι κορυφαίος παραγωγός ανεμογεννητριών και τεχνολογίας ηλιακής ενέργειας. Ετήσιες εμπορικές εκθέσεις και συνέδρια πραγματοποιούνται σε πόλεις σε όλη τη Γερμανία. Το 2011 ήταν μια χρονιά ρεκόρ για τη γερμανική οικονομία. Οι γερμανικές εταιρείες εξήγαγαν αγαθά αξίας άνω του 1 τρισεκατομμυρίου ευρώ, το υψηλότερο ποσοστό στην ιστορία. Ο αριθμός των εργαζομένων έχει αυξηθεί σε 41,6 εκατομμύρια, ο υψηλότερος καταγεγραμμένος αριθμός. Μέχρι το 2012, η οικονομία της Γερμανίας συνέχισε να είναι ισχυρότερη σε σχέση με τις τοπικές γειτονικές χώρες. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τους κύριους οικονομικούς δείκτες την περίοδο 1980–2021 (με εκτιμήσεις του ΔΝΤ το 2022–2027). Ο πληθωρισμός κάτω του 5% είναι πράσινος. Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Economy of Germany στο Wikimedia Commons