Βιλαέτι των Ιωαννίνων

Το Βιλαέτι των Ιωαννίνων (οθωμανικά τουρκικά: ولايت يانیه ) ήταν διοικητική διαίρεση πρώτου επιπέδου (βιλαέτι) της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, που ιδρύθηκε το 1867. Στα τέλη του 19ου αιώνα, σύμφωνα με πληροφορίες είχε έκταση 18.320 χλμ2. Δημιουργήθηκε από τη συγχώνευση του Πασαλικιού των Ιωαννίνων και του Πασαλικιού του Βερατίου με τα σαντζάκια των Ιωαννίνων, Αυλώνα, Αργυροκάστρου, Πρέβεζας, Τρικάλων και Καστοριάς. Η Καστοριά υποβιβάστηκε αργότερα σε καζά και περιορίστηκε στο Βιλαέτι του Μοναστηρίου και τα Τρίκαλα δόθηκαν στην Ελλάδα το 1881.

 Αν και μέρος του ντόπιου πληθυσμού συνέβαλε τα μέγιστα στην Ελληνική Επανάσταση (1821–1830), η περιοχή της Ηπείρου δεν εντάχθηκε στο ελληνικό κράτος εκείνη την εποχή. Το 1878 ξέσπασε μια εξέγερση με τους επαναστάτες, κυρίως Ηπειρώτες, να παίρνουν τον έλεγχο των Αγίων Σαράντα και Δέλβινου. Ωστόσο, κατεστάλη από τα οθωμανικά στρατεύματα, τα οποία έκαψαν 20 χωριά της περιοχής.Τον επόμενο χρόνο, ο ελληνικός πληθυσμός της περιοχής των Ιωαννίνων εξουσιοδότησε μια επιτροπή προκειμένου να παρουσιάσει στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις την επιθυμία τους για ένωση με την Ελλάδα.Το 1906, ιδρύθηκε η οργάνωση Ηπειρώτικη Εταιρεία από μέλη της Ηπειρώτικης διασποράς, τους Παναγιώτη Δαγκλή και Σπύρο Σπυρομήλιο, η οποία στόχευε στην προσάρτηση της περιοχής στην Ελλάδα, προμηθεύοντας τους ντόπιους Έλληνες με πυροβόλα όπλα. Το Βιλαέτι των Ιωαννίνων ήταν ένα από τα κύρια κέντρα της πολιτιστικής και πολιτικής ζωής των Αλβανών που ζούσαν στο Βιλαέτι των Ιωαννίνων και στο Βιλαέτι του Μοναστηρίου. Ένας από τους σημαντικότερους λόγους ήταν η επιρροή των νοτιοαλβανών συγγραφέων από την ελληνική παιδεία και τον πολιτισμό, οι οποίοι έγινα δεκτοί στη περίφημη ελληνική σχολή των Ιωαννίνων, τη Ζωσιμαία Σχολή. Ο Αμπντίλ Φρασερί, ο πρώτος πολιτικός ιδεολόγος της Αλβανικής Εθνικής Αφύπνισης ήταν ένας από τους 6 βουλευτές από το Βιλαέτι των Ιωαννίνων στο πρώτο Οθωμανικό Κοινοβούλιο το 1876-1877. Ο Φρασερί, από το Φράσερ της σύγχρονης Αλβανίας, μαζί με τον Μεχμέτ Αλί Βρυώνη από το Μπεράτ (επίσης στη σύγχρονη Αλβανία) και μερικά μέλη της αλβανικής κοινότητας των Ιωαννίνων, ίδρυσαν την Αλβανική Επιτροπή των Ιωαννίνων τον Μάιο του 1877 Ο Φρασερί πολέμησε ενάντια στις αποφάσεις της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου. Ωστόσο, η Ένωση του Πρίζρεν, ήταν κυρίως Μουσουλμάνοι Αλβανοί, ενώ οι ντόπιοι Ορθόδοξοι Χριστιανοί ένιωθαν μεγαλύτερη συμπάθεια για το ελληνικό ζήτημα. Κατά τη διάρκεια της Αλβανικής Εξέγερσης του 1912, το Βιλαέτι των Ιωαννίνων προτάθηκε ως ένα από τα τέσσερα βιλαέτια που αποτελούνταν από το Αλβανικό Βιλαέτι. Η οθωμανική κυβέρνηση τερμάτισε τις αλβανικές εξεγέρσεις αποδεχόμενη σχεδόν όλα τα αιτήματα των Αλβανών ανταρτών στις 4 Σεπτεμβρίου 1912, η οποία περιελάμβανε τον σχηματισμό του βιλαετίου αργότερα το 1912.Μετά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο του 1912-1913 και τη Συνθήκη του Λονδίνου, το νότιο τμήμα του βιλαετίου, συμπεριλαμβανομένων των Ιωαννίνων, ενσωματώθηκε στην Ελλάδα. Η Ελλάδα είχε καταλάβει επίσης τη Βόρεια Ήπειρο κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, αλλά η Συνθήκη του Βουκουρεστίου, με την οποία ολοκληρώθηκε ο Β΄ Βαλκανικός Πόλεμος, ανέθεσε τη Βόρεια Ήπειρο στην Αλβανία. Υπήρξαν αρκετές εκτιμήσεις σχετικά με την εθνικότητα και τη θρησκευτική καταγωγή του ντόπιου πληθυσμού. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία ταξινόμησε και καταμέτρησε τους πολίτες της σύμφωνα με τη θρησκεία και όχι την εθνότητα, γεγονός που οδήγησε σε αναποτελεσματικές απογραφές και έλλειψη ταξινόμησης πληθυσμών σύμφωνα με τις εθνότητες τους. Το βιλαέτι κατοικούνταν κυρίως από Αλβανούς και Έλληνες, ενώ οι κύριες θρησκείες ήταν το Ισλάμ και ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός. Το βιλαέτι ήταν σε μεγάλο βαθμό ελληνικό, ειδικά το τμήμα που θα ενσωματωνόταν αργότερα στην Ελλάδα.Σύμφωνα με τους Αράμ Αντονιάν και Ζαβρέν Μπεμπεριαν, το 1908 με συνολικό πληθυσμό 648.000, 315.000 κάτοικοι ήταν Αλβανοί, οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν Μουσουλμάνοι και Ορθόδοξοι, και κάποιοι οπαδοί του Ρωμαιοκαθολικισμού. Οι Βλάχοι και οι Έλληνες ήταν περίπου 180.000 και 110.000 αντίστοιχα. Οι μικρότερες κοινότητες περιλάμβαναν Βούλγαρους, Τούρκους, Ρομά και Εβραίους.Σύμφωνα με τον Μιχαήλ Σακελλαρίου σε συνολικό πληθυσμό 550.000 κατοίκων, οι Έλληνες ήταν οι πολυπληθέστεροι με 300.000, οι Αλβανοί δεύτεροι με 210.000, και υπήρχαν επίσης 25.000 Βλάχοι και 3.000 Εβραίοι. Τα σαντζάκια των Ιωαννίνων, της Πρέβεζας και του Αργυροκάστρου ήταν κατά κύριο λόγο ελληνικά, το σαντζάκι της Ηγουμενίτσας (τότε Γκιουμενίτσε, μεταξύ 1909 και 1913 προς τιμή του Μωάμεθ Ε΄, Οθωμανού Σουλτάνου) είχε μια μικρή πλειοψηφία Ελλήνων και αυτό του Μπεράτ στο βορρά ήταν κατά κύριο λόγο αλβανικό. Σύμφωνα με τον Σακελλαρίου, οι επίσημες οθωμανικές στατιστικές στο Βιλαέτι των Ιωαννίνων είχαν την τάση να ευνοούν το αλβανικό στοιχείο σε βάρος του ελληνικού.Σύμφωνα με τον Σερ Χάμιλτον Αλεξάντερ Ρόσκιν Γκιμπ, το 1895 υπήρχαν περίπου 224.000 Μουσουλμάνοι. Ο ορθόδοξος πληθυσμός περιελάμβανε περίπου 118.000 Έλληνες και 129.500 Αλβανούς και ο εβραϊκός πληθυσμός ανερχόταν σε 3.500 άτομα. Σύμφωνα με τον Ζαφέρ Γκολέν τα δύο τρίτα του πληθυσμού ήταν Αλβανοί Μουσουλμάνοι, ενώ σύμφωνα με τον Δημήτριο Χασιώτη, περίπου 419.403 του συνολικού πληθυσμού ήταν Έλληνες, μαζί με 239.000 Τούρκους και Αλβανούς και 6.000 Εβραίους. Ο Λόντος υπολόγισε ότι τα 3/4 του πληθυσμού ήταν Χριστιανοί. Σαντζάκια του Βιλαετιού: Σαντζάκι των Ιωαννίνων (Ιωάννινα, Παραμυθιά, Φιλιατά, Μέτσοβο, Λιασκοβίκιο, Κόνιτσα) Σαντζάκι του Αργυροκάστρου (Αργυρόκαστρο, Δέλβινο, Άγιοι Σαράντα, Πρεμετή, Φράσερ, Τεπελένι, Κουρβελές, Χειμάρρα) Σαντζάκι της Πρέβεζας (Πρέβεζα, Λούρος, Μαργαρίτι) Σαντζάκι του Αυλώνα (Μπεράτ, Αυλώνας, Λέσνιε, Φιέρι) Πασαλίκι των Ιωαννίνων Πασαλίκι του Βερατίου Clogg, R. (2002). A Concise History of Greece. Λονδίνο: Cambridge University Press. ISBN 0-521-00479-9. Chisholm, Hugh, επιμ.. (1911) «Iannina» Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάννικα 14 (11η έκδοση) Cambridge University Press, σελ. 215 Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Vilayet of Janina στο Wikimedia Commons