BMW E36

Η BMW Σειρά 3 E36 ήταν ένα μεσαίο αυτοκίνητο της κατηγορίας D, που παρήχθη από τη γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία BMW, από τον Αύγουστο του 1990 έως τον Σεπτέμβριο του 2000. Ήταν η τρίτη γενιά της επιτυχημένης Σειράς 3. Παρουσιάστηκε και κυκλοφόρησε για πρώτη φορά τον Οκτώβριο του 1990, ως η διάδοχος της BMW E30, ενώ η παραγωγή της διήρκεσε έως τον Φεβρουάριο του 1998 για την έκδοση Sedan και έως το 1999 για τις εκδόσεις Touring (station wagon), Coupé και Cabrio. Η τελευταία έκδοση της Σειράς 3 E36 ήταν η «εισαγωγική» 3 Compact, που κατασκευαζόταν από το 1994 έως το 2000. Σε όλες τις εκδοχές της, η E36 γνώρισε τεράστια εμπορική επιτυχία σε όλες τις αγορές που κυκλοφόρησε, μεταξύ των οποίων και στην Ελλάδα, σε βαθμό μάλιστα που έθεσε ισχυρά θεμέλια για την ακόμα μεγαλύτερη επιτυχία της Σειράς 3 E46, που αντικατέστησε την Ε36 το 1998. Συγκεκριμένα, η συνολική παραγωγή της E36 έφτασε τα 2.236.179 αντίτυπα (αριθμός οριακά μικρότερος από τα 2.339.251 αντίτυπα της προκατόχου BMW E30) και η παραγωγή της διαδόχου E46 έφτασε τα 3.266.885 αντίτυπα.

 Η εξέλιξη της Σειράς 3 E36 ξεκίνησε το 1981, ενώ μάλιστα η προκάτοχος BMW E30 είχε μόλις τότε παρουσιαστεί και δεν είχε ακόμα προλάβει να κυκλοφορήσει στην αγορά. Όσο η δεκαετία του 1980 προχωρούσε, η εξωτερική αισθητική του νέου μοντέλου επηρεάστηκε έντονα από τις νεότερες ανάγκες για βελτίωση της αεροδυναμικής, επιβάλλοντας έτσι ένα πιο σφηνοειδές προφίλ, με ενιαίο κάλυμμα στους έως τότε δίδυμους μπροστινούς προβολείς και με πιο καμπυλωτούς εξωτερικούς καθρέφτες.Μετά από αρκετές βελτιωτικές πινελιές στο ντιζάιν, η τελική αισθητική διαμορφώθηκε οριστικά το 1988 και η E36 μπήκε στην παραγωγή τον Αύγουστο του 1990. Επίσημα παρουσιάστηκε στον Τύπο και στο κοινό τον Οκτώβριο του 1990 και κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στη Γερμανία μέσα στον ίδιο μήνα, για τη σεζόν (model year) του 1991, και μέσα σε λίγους μήνες σε όλα τα κράτη της Ευρώπης, ενώ σύντομα ακολούθησαν όλες οι διεθνείς αγορές. Ειδικότερα στη Βόρεια Αμερική έφτασε 1 χρόνο μετά την ευρωπαϊκή εισαγωγή της και ως μοντέλο της σεζόν του 1992. Η Σειρά 3 E36 ήταν η πρώτη στην ιστορία BMW, με εξαίρεση κάποια παλαιότερα υπερπολυτελή σπορ μοντέλα της, που είχε αεροδυναμικό σχήμα σε ολόκληρο το μπροστινό μέρος, σε αντίθεση με την αρνητική κλίση «σαν ρύγχος καρχαρία» στις παλαιότερες BMW. Αυτό της προσέφερε καλύτερες επιδόσεις, οικονομία καυσίμου και μείωση των θορύβων στις υψηλές ταχύτητες, ενώ ήταν και μία σημαντική εξέλιξη στον τομέα της προστασίας των πεζών, καθώς σε τυχόν πρόσκρουση του αυτοκινήτου με πεζούς, κατέληγαν πλέον «κυλιόμενοι» πάνω από το καπό και όχι, όπως συχνά πριν, αναπηδώντας μπροστά από το ρύγχος με σοβαρότερους τραυματισμούς. Οι έως τότε κλασικοί δίδυμοι προβολείς της BMW ήταν πλέον πίσω από ένα ενιαίο καμπυλωτό γυαλί και τα πίσω φώτα επίσης ήταν πιο στρογγυλευμένα, σε αντίθεση με τα προηγούμενα επίπεδα πίσω φώτα. Αυτή η νέα αισθητική έγινε τότε γνωστή ως «το σχήμα του δελφινιού» και είχε διαμορφωθεί από τον Κλάους Λούτε, και μάλιστα παρά το γεγονός ότι ο ίδιος είχε σχεδιάσει όλες τις «σαν ρύγχος καρχαρία» BMW από το 1981 έως και τότε, μεταξύ των οποίων και την προκάτοχο BMW Σειρά 3 E30. Το ταμπλό έγινε και αυτό πιο καμπυλωτό από αυτό της προκατόχου E30 και με πιο αφρώδες πλαστικό, συμβάλλοντας έτσι και στη βελτίωση της παθητικής ασφάλειας, αν και η γραμματοσειρά των αριθμών στον πίνακα οργάνων και ορισμένοι διακόπτες θύμιζαν ακόμα το προηγούμενο μοντέλο. Παράλληλα, το πορτ-μπαγκάζ άνοιγε πλέον μέχρι τον προφυλακτήρα, διευκολύνοντας έτσι την φόρτωση του χώρου αποσκευών. Αντιθέτως, στη BMW Ε30 άνοιγε μόνο το πάνω μέρος της «ουράς», μια διαμόρφωση που δυσκόλευε την φόρτωση μεγάλων αντικειμένων. Σημαντική ήταν και η αύξηση στο μεταξόνιο της E36, το οποίο ήταν 13 εκατοστά μεγαλύτερο από αυτό της E30, βελτιώνοντας έτσι τους εμφανώς ανεπαρκείς χώρους για τους πίσω επιβάτες στην E30. Ωστόσο, το κεντρικό τούνελ (το γνωστό στα αυτοκίνητα με πίσω κίνηση, καθώς και με τετρακίνηση) ήταν πολύ ψηλό και στην E36, με αποτέλεσμα την επίσης εξαιρετικά μεγάλη δυσκολία μεταφοράς 5ου επιβάτη, κάνοντάς την πρακτικώς 4-θέσια. Μάλιστα φαίνεται ότι αυτό το είχε παραδεχτεί και η ίδια η BMW, καθώς η E36 έφερε μόνο 2 ζώνες ασφαλείας πίσω (εξ αρχής στάνταρ σε όλες τις εκδόσεις), αντί για 3. Εκτός από τη στάνταρ εκδοχή, δηλαδή κλασικό 4-πορτο σεντάν 3 όγκων, η Ε36 προσφέρθηκε και ως Touring (στέισον βάγκον) 5-πορτο, ως 2-πορτο κουπέ, ως 2-πορτο καμπριολέ και μια εισαγωγική 3-πορτη έκδοση hatchback, την 3 Compact. Σημειωτέον ότι η έκδοση Touring δεν διατέθηκε στην αγορά των ΗΠΑ. Αν και η ίδια η BMW κατασκεύαζε απευθείας 2-πορτη εκδοχή καμπριολέ σε μαζική παραγωγή, υπήρξε και μια σπάνια 4-πορτη έκδοση ημι-κάμπριο με αναδιπλούμενη οροφή (Landaulet) που κατασκευαζόταν από την εταιρεία Baur στην Στουτγκάρδη, υπό τον κωδικό Baur-TC4. Μόλις 310 αντίτυπα παρήχθησαν, όλα με βάση το 4-πορτο σεντάν 3 όγκων, ενώ μπορούσαν να παραγγελθούν με όποιον κινητήρα της Ε36 ήθελαν οι υποψήφιοι πελάτες, είτε βενζίνης, είτε ντίζελ. Επίσης, το 2-θέσιο roadster BMW Z3, που κατασκευάστηκε από το 1995 έως το 2002 σε εκδοχές κάμπριο και κουπέ, βασιζόταν στο σασί της E36, αλλά σε μια εκδοχή με κοντύτερο μεταξόνιο. Κατά τη διάρκεια ολόκληρου του έτους 1991, έως και λίγο πριν την παρουσίαση της 2-πορτης εκδοχής Coupé τον Ιανουάριο του 1992, υπήρχε μια έντονη φημολογία ότι η εταιρεία θα ονόμαζε την έκδοση αυτή «BMW Σειρά 4», αντί για BMW Σειρά 3 Coupé, αλλά τελικά η BMW διατήρησε το όνομα «Σειρά 3» και στο 2-πορτο μοντέλο. Αυτή η μετονομασία, ωστόσο, πραγματοποιήθηκε το 2013 με την έκτη γενιά της Σειράς 3, την BMW F30, που η 2-πορτη κουπέ εκδοχή της ονομάστηκε BMW Σειρά 4 F32 και μπήκε στην παραγωγή τον Ιούλιο του 2013. Η προκάτοχος BMW Σειρά 3 E30 είχε εισπράξει άκρως αρνητικά σχόλια για απρόβλεπτη έως ακόμα και επικίνδυνη οδική συμπεριφορά, ιδίως στις ισχυρότερες εκδόσεις της. Η αιτία ήταν οι αναχρονιστικές λύσεις που χρησιμοποιήθηκαν στην πίσω ανάρτηση, καθώς όλες οι Ε30 έφεραν γόνατα MacPherson μπροστά και ημι-υστερούντες βραχίονες πίσω. Η διάταξη αυτή, σε συνδυασμό με το χαμηλό βάρος του αμαξώματος (ως προς τα άλλα μοντέλα της εταιρείας που χρησιμοποιήθηκε η ίδια διάταξη) και την κακή κατανομή βάρους εμπρός / πίσω, προκάλεσαν έντονες τάσεις υπερστροφής (κοινώς, τάση να πετάνε ουρά) και ιδίως στα μοντέλα υψηλής ισχύος (με εξαίρεση την BMW M3, που είχε καλύτερη κατανομή βάρους αμαξώματος και βελτιώσεις στη μπροστινή ανάρτηση). Μάλιστα αυτή η διάταξη είχε μεταφερθεί σχεδόν αυτούσια από την ακόμα παλαιότερη BMW Σειρά 3 E21. Ως απάντηση στα αρνητικά σχόλια, η Ε36 απέκτησε ανάρτηση πολλαπλών συνδέσμων στον πίσω άξονα (τα γόνατα MacPherson στον μπροστινό άξονα παρέμειναν) και ιδανική κατανομή βάρους αμαξώματος εμπρός / πίσω στο 50 / 50. Το αποτέλεσμα ήταν ο πρακτικός εκμηδενισμός του φαινομένου της υπερστροφής, σε βαθμό μάλιστα που σε κάποιες εκδόσεις εμφανίστηκε μια ελαφρά τάση υποστροφής, δηλαδή το αντίθετο φαινόμενο. Για την ιστορία, η διάδοχος BMW Σειρά 3 E46 απέκτησε ανάρτηση πολλαπλών συνδέσμων και πίσω και μπροστά, επιτυγχάνοντας κορυφαία για την κατηγορία της οδική συμπεριφορά. Στα πλαίσια της βελτίωσης της οδικής συμπεριφοράς, όλες οι εκδόσεις της BMW E36 έφεραν εξ αρχής στάνταρ Σύστημα Αντιμπλοκαρίσματος Τροχών (ABS). Μέσα στο 1996, άρχισαν να προσφέρουν και έξτρα σύστημα ελέγχου πρόσφυσης (traction control system). Επίσης, το ντεπόζιτο καυσίμων είναι από πλαστικό που σπάζει δύσκολα και (όπως ίσχυε εξ αρχής και σε όλες τις γενιές της BMW Σειράς 3) βρίσκεται στο κέντρο του αμαξώματος, κάτω από τα πίσω καθίσματα, μειώνοντας έτσι δραστικά την πιθανότητα εκδήλωσης πυρκαγιάς μετά από οπίσθια πρόσκρουση. Να σημειωθεί ότι στην E36 το ντεπόζιτο αποτελείται από δύο θαλάμους που συνδέονται μεταξύ τους, μια σχεδίαση και κατασκευή από πλαστικό που ξεκίνησε για πρώτη φορά το 1990 στη γενιά αυτή και συνεχίζεται μέχρι σήμερα, σε όλες τις γενιές της Σειράς 3. Από την εμπορική εισαγωγή, επίσης, όλες οι BMW E36 προσέφεραν αερόσακο οδηγού, ο οποίος ήταν στάνταρ στις ΗΠΑ και έξτρα στα άλλα κράτη, όπου έγινε στάνταρ σε όλα σταδιακά μέσα στο 1993, ενώ το φθινόπωρο του ίδιου έτους προστέθηκε στάνταρ αερόσακος συνοδηγού στα μοντέλα για τις ΗΠΑ. Αντιθέτως, στην Ευρώπη ο αερόσακος του συνοδηγού έγινε στάνταρ μόλις το φθινόπωρο του 1997, για τη σεζόν του 1998, ενώ τότε ακριβώς όλα τα μοντέλα διεθνώς εξοπλίστηκαν και με πλευρικούς αερόσακους στις μπροστινές πόρτες. Στα τεστ πλαγιομετωπικής και πλευρικής πρόσκρουσης του ανεξάρτητου οργανισμού Euro NCAP (Πρόγραμμα αξιολόγησης νέων μοντέλων της Ευρώπης) το 1997, ωστόσο, η Ε36 Sedan έλαβε μόλις 2 από τα 5 αστέρια και μάλιστα το ένα από τα δύο «σημαδεύτηκε», διότι διαπιστώθηκε κίνδυνος σοβαρού τραυματισμού του οδηγού. Εδώ όμως πρέπει να τονιστεί ότι η E36 εξελίχθηκε στη δεκαετία του 1980 (για την ακρίβεια το διάστημα 1981 - 1989), πολλά χρόνια πριν την εισαγωγή των δοκιμών πρόσκρουσης του Euro NCAP, που έγινε το 1997. Ως εκ τούτου, η δομική κατασκευή της δεν ήταν σχεδιασμένη για αυτές τις συνθήκες δοκιμών. Επίσης, το μοντέλο της δοκιμής ήταν της σεζόν (model year) του 1997, μόλις της προηγούμενης σεζόν πριν καθιερωθούν οι στάνταρ 4 αερόσακοι, ενώ έφερε μόνο τον αερόσακο οδηγού, λόγω του ότι αυτός του συνοδηγού ήταν ακόμα έξτρα στην Ευρώπη. Ένας ακόμα σημαντικός παράγοντας ήταν ότι το συγκεκριμένο όχημα της δοκιμής ήταν δεξιοτίμονο, καθώς την τότε εποχή οι αυτοκινητοβιομηχανίες στα αριστεροτίμονα κράτη σχεδόν πάντα μελετούσαν και σχεδίαζαν τη δομή ασφαλείας στο εμπρόσθιο μέρος μόνο για τις «στάνταρ» αριστεροτίμονες εκδοχές, ενώ οι δεξιοτίμονες είχαν παραμεληθεί. Μάλιστα πολλές εταιρείες αυτοκινήτων δεν είχαν εξασφαλίσει εξίσου υψηλά επίπεδα ασφαλείας και για τις δύο εκδοχές ακόμα και έως τη δεκαετία του 2000. Ο διάδοχος όμως, η Σειρά 3 E46, απέσπασε 4 από τα 5 αστέρια και, τελικώς, η ακόμα μεταγενέστερη Σειρά 3 E90 τα 5 στα 5 αστέρια. Και στις δύο αυτές δοκιμές, τα μοντέλα ήταν αριστεροτίμονα. Ειδικότερα στη Βόρεια Αμερική, η βασική έκδοση 316i δεν κυκλοφόρησε ποτέ επίσημα. 318i, 318is, 318ic (1992 – 1995) M42B18 318ti (1994 – 1996) M42B18 318i, 318ti (1996 – 1998) M44B19 320i (1995) M52B20 323i, 323is, 323ic (1996 – 1998) M52B23 325i, 325is, 325ic (1992) M50B25 325i, 325is, 325ic (1993 – 1995) M50TUB25 328i, 328is, 328ic (1996 – 1998) M52B28 M3 (1995 – 1999 coupe, 1997 – 1998 sedan, 1998 – 1999 cabrio) S50B30US (1995) και S52B32 (1996 – 1999) Όπως είχε συμβεί και με την προκάτοχο BMW E30, παρομοίως και η BMW E36 γνώρισε μεγάλη απήχηση και ως αγωνιστικό αυτοκίνητο και πέτυχε πολλές διακρίσεις σε αρκετά ράλλυ διεθνώς. Μάλιστα ένα μοντέλο E36 320d κέρδισε τον αγώνα 24 Hours Nürburgring του 1998 και έγινε έτσι το πρώτο στην ιστορία αυτοκίνητο με κινητήρα ντίζελ που κέρδισε την 1η θέση σε αγώνα 24 ωρών. Ένας σημαντικός παράγοντας της επιτυχίας αυτής, ήταν και η οικονομία καυσίμου των diesel, που του έδινε το πλεονέκτημα των λιγότερων αναγκαίων στάσεων για ανεφοδιασμό. Hans-Rüdiger Etzold: So wird's gemacht (Band 74): BMW 3er Reihe Typ E36. Delius Klasing, Bielefeld 1998, ISBN 3-7688-0733-9. Hans-Hermann Braess, Ulrich Seiffert, SAE International (ed.). Handbook of Automotive Engineering, 2005, ISBN 9780768007831. Page 496. BMW E36 DIY «The history of the BMW 3 Series» www.topspeed.com «BMW 3 Series History» www.edmunds.com. (Ελληνικά) BMW E36 Parts Catalog