Γιόζεφ βαν Άκεν

Ο Γιόζεφ βαν Άκεν (ολλανδικά: Josef van Aken‎, περ. 1699 - 4 Ιουλίου 1749, Λονδίνο) ήταν Φλαμανδός ζωγράφος ηθογραφιών, προσωπογραφιών και υφασμάτων που πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της σταδιοδρομίας του στην Αγγλία. Αρχικά επιτυχημένος στην Αγγλία με τα μοντέρνα συνομιλιακά έργα του και άλλες ηθογραφίες, σταδιακά εξειδικεύτηκε ως ζωγράφος υφασμάτων. Οι ζωγράφοι υφασμάτων ήταν εξειδικευμένοι ζωγράφοι που συμπλήρωναν το φόρεμα, τα κοστούμια και άλλα αξεσουάρ που φορούσαν τα θέματα των πορτρέτων. Εργάζονταν για προσωπογράφους με μεγάλη πελατεία. Αναγνωρίστηκε ως ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους υφασμάτων που δραστηριοποιούνταν στην Αγγλία στα μέσα του 18ου αιώνα και απασχολούνταν με αυτή την ιδιότητα από πολλούς κορυφαίους και λιγότερο γνωστούς ζωγράφους πορτρέτων της εποχής του.

 Πολύ λίγα είναι γνωστά για τα πρώτα χρόνια της ζωής του καλλιτέχνη. Πιστεύεται ότι γεννήθηκε στην Αμβέρσα γύρω στο 1699. Δεν υπάρχει καμία καταγραφή της εκπαίδευσής του στην Αμβέρσα και δεν καταχωρήθηκε ποτέ ως μαθητής ή δάσκαλος στη συντεχνία του Αγίου Λουκά της Αμβέρσας. Έφτασε στο Λονδίνο από την Αμβέρσα γύρω στο 1720, συνοδευόμενος από τον αδελφό του Αλεξάντερ (1701-57), και πιθανώς από έναν μεγαλύτερο αδελφό του, τον Αρνόλντους (πεθ. 1735/6). Αρχικά ζωγράφισε σκηνές ηθογραφιών και έργα συνομιλίας στη φλαμανδική παράδοση. Χρησιμοποίησε τοπικά αγγλικά τοπία στα έργα του. Ζωγράφισε επίσης προσωπογραφίες. Στα έργα του ως ανεξάρτητου καλλιτέχνη περιλαμβάνεται μια άποψη της αγοράς του Κόβεντ Γκάρντεν, της οποίας έφτιαξε τουλάχιστον τρεις εκδοχές. Ως ανεξάρτητος καλλιτέχνης εγκατέλειψε σε μεγάλο βαθμό την ηθογραφία και έγινε εξειδικευμένος ζωγράφος υφασμάτων στα μέσα της δεκαετίας του 1730. Ο βαν Άκεν ζωγράφισε υφάσματα για τους περισσότερους από τους κορυφαίους καλλιτέχνες του Λονδίνου καθώς και για μικρότερους καλλιτέχνες, επίσης εκτός Λονδίνου. Στους καλλιτέχνες από τους οποίους προσλήφθηκε ως ζωγράφος υφασμάτων περιλαμβάνονται οι Άλαν Ράμσεϊ, Τόμας Χάντσον, Τζόζεφ Χάιμορ, Τόμας Μπάρντγουελ και Τζορτζ Νάπτον. Καθώς εργαζόταν για πολλούς από τους κορυφαίους προσωπογράφους στην Αγγλία, ο Χόρας Γουόλπολ σχολίασε: «Όπως στην Αγγλία ζωγραφίζεται ο πίνακας σχεδόν όλων, έτσι και σχεδόν το έργο κάθε ζωγράφου ζωγραφίζεται από τον Βανάκεν». Καθώς ειδικευόταν στη ζωγραφική υφασμάτων για τη ζωγραφική πορτρέτων, μερικές φορές τον αποκαλούσαν «ο ράφτης από το Άκεν» (το Άκεν είναι η ολλανδική μετάφραση της γερμανικής πόλης Άαχεν).Η φήμη του ήταν τόσο μεγάλη και ο ανταγωνισμός για την εξασφάλιση των υπηρεσιών του τόσο έντονος που όταν το 1745 ο ζωγράφος προσωπογραφιών Τζον Ρόμπινσον από το Μπαθ προσπάθησε να προσλάβει τον βαν Άκεν ως ζωγράφο υφασμάτων, οι άλλοι εργοδότες του βαν Άκεν απείλησαν να σταματήσουν να τον προσλαμβάνουν αν συμφωνούσε να εργαστεί για τον Ρόμπινσον. Το ίδιο σενάριο διαδραματίστηκε όταν ο ζωγράφος πορτρέτων Ζαν-Μπατίστ βαν Λου του έκανε παρόμοια προσφορά.Ο βαν Άκεν ήταν μέλος της δεύτερης Ακαδημίας του Σεντ Μάρτινς Λέιν, μιας ένωσης καλλιτεχνών που συγκεντρώθηκε στο καφέ Slaughter's στο Λονδίνο μεταξύ 1635 και 1666. Πολλοί καλλιτέχνες ήταν μέλη της, μεταξύ των οποίων οι Χόγκαρθ, Φράνσις Χέιμαν και Τόμας Χάντσον. Στις συγκεντρώσεις τους οι καλλιτέχνες συζητούσαν ιδέες σχετικά με την τέχνη. Στη δεκαετία του 1730 ο νεαρός Τζον Γουόλαστον πιθανότατα εργαζόταν στο εργαστήριο του βαν Άκεν. Το 1748 ταξίδεψε στο Παρίσι μαζί με τον Χόγκαρθ και τον Φράνσις Χέιμαν και από εκεί μόνος του στις Αψβούργικες Κάτω Χώρες. Το εργαστήριό του βρισκόταν στην οδό Κing, στο Σέβεν Ντάιαλς. Έζησε στο Σάουθαμπτον Ρόου, στο Μπλούμσμπερι, όπου πέθανε το 1749. Σύμφωνα με τον Τζορτζ Βέρτου, ήταν περίπου πενήντα ετών τη στιγμή του θανάτου του και είχε περάσει περισσότερα από 30 χρόνια στην Αγγλία. Οι Ράμσεϊ και Χάντσον ήταν από κοινού εκτελεστές της διαθήκης του βαν Άκεν. Ο μικρότερος αδελφός του, ο Αλεξάντερ βαν Άκεν, ήταν επίσης ζωγράφος υφασμάτων και προσλήφθηκε από τον Χάντσον μετά τον θάνατο του Τζόζεφ. Ένας άλλος αδελφός του, ο Αρνόλντους, ήταν επίσης ζωγράφος, γνωστός για μικρά έργα συνομιλιών και μια σειρά από πίνακες με ψάρια, οι οποίοι αργότερα χαράχτηκαν και δημοσιεύτηκαν με τον τίτλο The Wonders of the Deep (Τα θαύματα του βυθού, 1736). Ο Βαν Άκεν ξεκίνησε ως ζωγράφος ηθογραφιών και συνομιλιών και, σε μικρότερο βαθμό, προσωπογραφιών. Αργότερα απασχολήθηκε σχεδόν με πλήρη απασχόληση από ζωγράφους προσωπογραφιών στην Αγγλία ως ζωγράφος υφασμάτων και μόνο περιστασιακά εξακολουθούσε να παράγει έργα τοπίων για δικό του λογαριασμό. Στην Αμβέρσα ο βαν Άκεν ζωγράφισε σκηνές τοπίων στη φλαμανδική παράδοση, όπως το έργο Οι πλύστρες (1715, ιδιωτική συλλογή). Με την άφιξή του στο Λονδίνο δημιούργησε αρχικά ζωηρούς αστικούς εσωτερικούς χώρους σε υποτονικούς τόνους, όπως το Saying Grace (περ. 1620, Ασμόλειο μουσείο). Αυτός ο πίνακας προσφέρει ένα νηφάλιο όραμα της ευσέβειας και της επάρκειας, όπως εκφράζεται στο τελετουργικό του οικογενειακού δείπνου. Τα έργα αυτά εντάσσονται στην παράδοση της φλαμανδικής γεγονογραφίας του 17ου αιώνα, όπως αυτή αναπτύχθηκε περαιτέρω από σύγχρονους δασκάλους της Αμβέρσας, όπως ο Γιαν Γιόζεφ Χόρεμανς ο πρεσβύτερος. Σύντομα άρχισε να ζωγραφίζει έργα συνομιλιών: ανεπίσημα, αλλά κομψά ομαδικά πορτρέτα με εκλεπτυσμένα χρώματα οικογενειών ή φίλων που τοποθετούνται σε οικιακό εσωτερικό ή συχνότερα σε περιβάλλον κήπου. Αυτός ο νέος τύπος προσωπογραφίας ήταν πολύ δημοφιλής στην Αγγλία από τη δεκαετία του 1620. Τα πρόσωπα που απεικονίζονται στα έργα συνομιλίας μπορεί να είναι μέλη μιας οικογένειας καθώς και φίλοι, μέλη μιας εταιρείας ή ενός κυνηγιού, ή κάποια άλλη ομάδα που απεικονίζεται να μοιράζεται κοινές δραστηριότητες όπως κυνήγια, γεύματα ή μουσικά γλέντια. Ο βαν Άκεν μαζί με άλλους ξένους καλλιτέχνες, όπως ο Μάρκελους Λαρούν ο νεότερος, ο Φιλίπ Μερσιέ και ο Πίτερ Άντζελις, έπαιξαν ρόλο στην εξέλιξη των γεγονογραφιών σε έργα συνομιλιών στην Αγγλία του 1720.Από το 1635 και μετά εργάστηκε ως ζωγράφος υφασμάτων για πολλούς κορυφαίους ζωγράφους πορτρέτων, όπως οι Άλαν Ράμσεϊ, Τόμας Χάντσον, Τζόζεφ Χάιμορ και Τζορτζ Νάπτον, καθώς και για μικρότερες προσωπικότητες εκτός Λονδίνου. Οι προσωπογράφοι έστελναν τις ημιτελείς εικόνες στο στούντιό του στο Λονδίνο ή ζωγράφιζαν το κεφάλι σε ξεχωριστό κομμάτι καμβά, ώστε να μπορεί να επικολληθεί πάνω στη ντυμένη μορφή που είχε ζωγραφίσει ο βαν Άκεν. Ένα παράδειγμα είναι το Πορτρέτο της Λαίδης Λούσι Μάνερς (περίπου 1742 - 1749) που φιλοτεχνήθηκε σε συνεργασία με τον Τόμας Χάντσον.Η συμμετοχή του βαν Άκεν σε πορτρέτα στις δεκαετίες του 1730 και 1740 αποδεικνύεται από μια σειρά μελετών υφασμάτων που φυλάσσονται στην Εθνική Πινακοθήκη της Σκωτίας και αφορούν τη συνεργασία του με τον Χάντσον και τον Άλαν Ράμσεϊ. Η συμβολή του βαν Άκεν συνέβαλε στη διάδοση της φορεσιάς βαν Ντάικ μεταξύ των πατρικίων παραληπτών τη δεκαετία του 1730. Οι συνεισφορές του βαν Άκεν εκτιμήθηκαν ιδιαίτερα από τους συγχρόνους του και ο Τζορτζ Βέρτου τον τοποθέτησε στο ίδιο επίπεδο με τους ίδιους τους προσωπογράφους. Καθώς ο βαν Άκεν και ο αδελφός του εργάζονταν για πολλούς ζωγράφους πορτρέτων, ο Βέρτου παρατήρησε ότι «είναι πολύ δύσκολο να ξεχωρίσεις το ένα χέρι από το άλλο» (δηλαδή ήταν δύσκολο να διακρίνεις ποιος προσωπογράφος ήταν υπεύθυνος για ένα συγκεκριμένο πορτρέτο). Πολυμέσα σχετικά με το θέμα Jozef van Aken στο Wikimedia Commons