Σχεδίαση για Όλους

Υπάρχουν διάφοροι ορισμοί της Σχεδίασης για Όλους (Design for All– DfA) (ή Καθολική σχεδίαση –, σύμφωνα με το αμερικανικό ιδίωμα) χρησιμοποιούνται: π.χ. «Ο σχεδιασμός προϊόντων και των περιβαλλόντων έτσι ώστε να μπορούν να χρησιμοποιούνται από όλους τους ανθρώπους, στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό, χωρίς την ανάγκη για προσαρμογή ή εξειδικευμένο σχεδιασμό» (The Trace Center), «ο σχεδιασμός προϊόντων, υπηρεσιών και περιβαλλόντων, έτσι ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από όσο το περισσότερους χρήστες, ανεξάρτητα από την ηλικία τους και τα φυσικά τους χαρακτηριστικά (π.χ., ύψος, οπτικές ικανότητες, ικανότητες ακοής, και κινητικότητας)» , "Σχεδίαση για όλους στην κοινωνία της πληροφορίας είναι η συνειδητή και συστηματική προσπάθεια να εφαρμοστούν προληπτικά αρχές, μέθοδοι και εργαλεία, προκειμένου να αναπτυχθούν τεχνολογίες, προϊόντα και υπηρεσίες Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών (ΤΠΕ), ώστε να είναι προσβάσιμες και εύχρηστες από όλους τους πολίτες , αποφεύγοντας έτσι την ανάγκη για προσαρμογές εκ των υστέρων, ή εξειδικευμένων μελετών» (Στεφανίδης κ.ά., 2001). Η Σχεδίαση για όλους, στο πλαίσιο των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) δεν πρέπει να νοείται ως μια προσπάθεια για μια εκ των προτέρων ενιαία λύση για όλους, αλλά ως σχεδιαστική προσέγγιση με επίκεντρο το χρήστη, για την παροχή προϊόντων που μπορούν να αντιμετωπίσουν αυτόματα το φάσμα των ανθρώπινων ικανοτήτων, τις δεξιότητες, τις απαιτήσεις και προτιμήσεις. Ο όρος Σχεδίαση για Όλους (Ευρώπη) είτε υπάγεται είτε είναι συνώνυμος με άλλους όρους, όπως Προσβάσιμη σχεδίαση, Σχεδίαση ανταποκρινόμενη σε όλους (inclusive design), Σχεδίαση χωρίς φραγμούς (barrier-free), Καθολική σχεδίαση (ΗΠΑ),Ο κάθε όρος τονίζει διαφορετικές απόψεις της έννοιας

 Υποστηρικτική Τεχνολογία, Καθολική Πρόσβαση, Καθολικός Σχεδιασμός, θεωρούνται έννοιες που σχετίζονται με την υποστήριξη της ηλεκτρονικής ενσωμάτωσης (e-Inclusion). Παραδοσιακά, τα ζητήματα προσβασιμότητας έχουν αντιμετωπιστεί με τεχνικές προσαρμογές στο λογισμικό αλλά και τη χρήση των προϊόντων βοηθητικής τεχνολογίας. Με προφανή αναφορά στο χώρο της αναπηρίας, η καθολική πρόσβαση αφορά την παροχή σε όλους πρόσβασης σε υπηρεσίες, τεχνολογίες και προϊόντα ΤΠΕ. Η Καθολική Πρόσβαση συνεπάγεται την προσβασιμότητα και τη χρηστικότητα των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών, από οποιονδήποτε, σε οποιοδήποτε μέρος και ανά πάσα στιγμή, καθώς και την ένταξή τους σε κάθε πλαίσιο διαβίωσης. Έχει ως στόχο να επιτρέψει την ισότιμη πρόσβαση και την ενεργό συμμετοχή δυνητικά σε όλους τους πολίτες, με την ανάπτυξη καθολικά προσβάσιμων και εύχρηστων προϊόντων και υπηρεσιών και την κατάλληλη υποστήριξη των λειτουργιών τους σε κάθε περιβάλλον χρήσης. Τα συγκεκριμένα προϊόντα και οι υπηρεσίες πρέπει να μπορούν να ικανοποιούν τις ιδιαίτερες απαιτήσεις των χρηστών σε διάφορα πλαίσια της χρήσης, ανεξάρτητα από τη γεωγραφική τους θέση, την τεχνολογική υποδομή που χρησιμοποιείται ή το περιβάλλον λειτουργίας τους. Η Σχεδίαση για Όλους έχει εισαχθεί ως έννοια στην Επιστήμη Υπολογιστών, και συγκεκριμένα στα πλαίσια της Επικοινωνίας Ανθρώπου – Υπολογιστή. Η συλλογιστική βάση είναι η ιδέα πως αφού κάθε χρήστης είναι διαφορετικός και έχει διαφορετικές απαιτήσεις αναφορικά με την προσβασιμότητα και την ευχρηστία των προϊόντων/υπηρεσιών που χρησιμοποιεί, είναι απαραίτητο οι απαιτήσεις αυτές να ληφθούν υπόψη στα πλαίσια μιας ανθρωποκεντρικής σχεδιαστικής διαδικασίας. Η Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την ηλεκτρονική προσβασιμότητα - e-Accessibility (Communication on e-Accessibility), καθορίζει ένα σύνολο προκλήσεων, πρακτικής φύσης, της αγοράς, αλλά και νομικά θέματα και θέματα πολιτικής για τη βελτίωση της προσβασιμότητας και της ηλεκτρονικής ενσωμάτωσης στην Ευρώπη. Παρουσιάζει δε μια τριπλή προσέγγιση που βασίζεται: στις απαιτήσεις προσβασιμότητας στις δημόσιες συμβάσεις στην πιστοποίηση της προσβασιμότητας, και την καλύτερη αξιοποίηση της υφιστάμενης νομοθεσίας.Συνεπώς, οι προκλήσεις που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν περιλαμβάνουν: την εισαγωγή συγκεκριμένων νομοθετικών μέτρων για τη συμπλήρωση και ενίσχυση της υφιστάμενης νομοθεσίας την ευαισθητοποίηση της βιομηχανίας, την αποτελεσματική συγκριτική αξιολόγηση, την παροχή εναρμονισμένων προτύπων τυποποίησης, τη η δημιουργία ενός προγράμματος σπουδών για τη Σχεδίαση για Όλους και, την αντιμετώπιση μελλοντικών ερευνητικών δραστηριοτήτων.Για μια διεξοδική συζήτηση για τις προκλήσεις και τα οφέλη της Σχεδίασης για Όλους στο πλαίσιο των ΤΠΕ σήμερα, δείτε επίσης τη Λευκή Βίβλο του δικτύου EDeAN (2005) και την αναφορά "Report on the impact of technological developments on eAccessibility" του Ευρωπαϊκού έργου DfA@eInclusion. Το παρόν Ευρωπαϊκό πολιτικό πλαίσιο για την προσβασιμότητα στην Κοινωνία της Πληροφορίας είναι η Πρωτοβουλία i2010 . Η Πρωτοβουλία "i2010 - Μια ευρωπαϊκή κοινωνία των πληροφοριών για την ανάπτυξη και την απασχόληση" προωθήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως το πολιτικό πλαίσιο για τις κύριες προκλήσεις και τις εξελίξεις στην Κοινωνία της Πληροφορίας Πληροφοριών και τους τομείς των Μέσων μέχρι το 2010. Προωθεί μια ανοικτή και ανταγωνιστική ψηφιακή οικονομία και υπογραμμίζει τις ΤΠΕ ως οδηγό για την ηλεκτρονική ενσωμάτωση και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Η πρωτοβουλία περιέχει μια σειρά οργάνων πολιτικής της ΕΕ για να ενθαρρύνει την ανάπτυξη της ψηφιακής οικονομίας, όπως τα ρυθμιστικά όργανα, έρευνα και ανάπτυξη και οι συνεργασίες με τους συμμετόχους. Ο στόχος της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Αναπηρία είναι μια κοινωνία ανοικτή και προσβάσιμη από όλους. Τα εμπόδια πρέπει να προσδιοριστούν και να καταργηθούν. Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Αναπηρία εστιάζει κυρίως σε τρεις τομείς: συνεργασία μεταξύ της Επιτροπής και των κρατών μελών, πλήρης συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία (ΑμεΑ), και την αποτελεσματική προώθηση των ζητημάτων Αναπηρίας στη διαμόρφωση πολιτικής. Η μη-διάκριση είναι επίσης μια από τις γενικές αρχές της "Συνθήκης για τα δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία" , που υιοθετήθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη στη Γενική Συνέλευση της 13 Δεκεμβρίου 2006. Υπάρχει μια μακροχρόνια παράδοση στην Ευρωπαϊκής νομοθεσία όσον αφορά τις τηλεπικοινωνίες. Το 2002, η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε ένα νέο ρυθμιστικό πλαίσιο για τα ηλεκτρονικά δίκτυα επικοινωνιών και τις υπηρεσίες που καλύπτουν όλες τις μορφές σταθερών και ασύρματων τηλεπικοινωνιών, μετάδοσης στοιχείων και ραδιοφωνικής αναμετάδοσης. Σε σχέση με τη Σχεδίαση για Όλους, οι σημαντικότερες οδηγίες είναι η Οδηγία για ένα κοινό ρυθμιστικό πλαίσιο και η οδηγία για τη παγκόσμια υπηρεσία και τα δικαιώματα των χρηστών σχετικά με τα ηλεκτρονικά δίκτυα επικοινωνιών και τις υπηρεσίες (Universal Service Directive). Οι συμβάσεις για τις δημόσιες προμήθειες αποτελούν σημαντικό εργαλείο για την προώθηση της προσβασιμότητας. Το νομοθετικό πακέτο των οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις, που εγκρίθηκε το 2004 από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο Υπουργών, αναμένεται να συντελέσει στον εκσυγχρονισμό και στην απλοποίηση των διαδικασιών για της Δημόσιες προμήθειες. Οι νέες οδηγίες καθιστούν δυνατό να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες προσβασιμότητας σε διάφορα στάδια της διαδικασίας προμηθειών. Στο σημείο αυτό, πρέπει να τονιστεί η σημασία της χρήσης προτύπων κατά την παραγωγή των τεχνικών προδιαγραφών. Πρότυπα που έχουν αναπτυχθεί από οργανισμούς τυποποίησης (CEN, ETSI και ITU) μπορούν να χρησιμοποιηθούν για αυτόν το λόγο. Επιπλέον, σχετικές οδηγίες (π.χ. οι οδηγίες της Κοινοπραξίας για τον Παγκόσμιο Ιστό - WAI, ή εθνικές οδηγίες) μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Στις ΗΠΑ, την Αυστραλία, την Ιαπωνία και στην Ευρωπαϊκή Ένωση όλο και περισσότερες νομοθετικές ενέργειες τίθενται σε ισχύ, με στόχο τη διασφάλιση της προσβασιμότητας και της ευχρηστίας προϊόντων και υπηρεσιών όχι μόνο από «τυπικούς» χρήστες αλλά και από άλλους όπως τα ηλικιωμένα άτομα, και τα ΑμεΑ. Δεδομένου ότι θα ήταν πιο πολύπλοκο να προσδιοριστούν γραπτώς οι σχετικές τεχνικές απαιτήσεις σε έναν νόμο, τα νομοθετικά κείμενα αναφέρονται κατά προτίμηση στα διεθνή πρότυπα. Πρόσφατες εξελίξεις στην Τυποποίηση σχετικά με την Σχεδίαση για Όλους (επίσημα πρότυπα) Το ζήτημα της τυποποίησης σε σχέση με τη Σχεδίαση για Όλους, αναφέρεται ρητά στα σχέδια δράσης eEurope2002 και i2010 της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προτείνονται μια σειρά ενεργειών και στρατηγικών προς την κατεύθυνση της τυποποίησης της Σχεδίασης για Όλους, όπως: η οργάνωση και ο συντονισμός ομάδων εργασίας και σχετικών οργανισμών ο εκδημοκρατισμός των διαδικασιών τυποποίησης η αυξανόμενη επιρροή ανεπίσημων οργανισμών τυποποίησης και η καθιέρωση σχετικών με την τυποποίηση φόρουμ συζητήσεων ανοικτών και στους μη ειδικούς. ETSI EG 202 116 V1.2.2 (2009-03)ETSI Guide Human Factors (HF); Guidelines for ICT products and services; "Design for All". Web Content Accessibility Guidelines – Οδηγίες για την προσβασιμότητα περιεχομένου του Παγκόσμιου ΙστούΟι Οδηγίες για την προσβασιμότητα περιεχομένου του Παγκόσμιου Ιστού καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα Οδηγιών για την κατασκευή προσβάσιμου διαδικτυακού περιεχομένου. Η τήρηση/ικανοποίηση των οδηγιών αυτών καθιστά το περιεχόμενο διαδικτυακών τόπων προσβάσιμο αλλά και εύχρηστο από ένα ευρύ φάσμα χρηστών συμπεριλαμβανομένων ατόμων με αναπηρία (π.χ. άτομα με μερική ή ολική απώλεια όρασης, κώφωση, κινητικές αναπηρίες, φωτοευαισθησία, μαθησιακές δυσκολίες ή /και συνδυασμούς αυτών). Οι περιοχές εφαρμογής της Σχεδίασης για Όλους στο πλαίσιο των ΤΠΕ, περιλαμβάνουν ουσιαστικά κάθε τομέα σε σχέση με τις τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών. Η σημασία των περιοχών εφαρμογής απεικονίζει το ρόλο τους στην καθιέρωση μιας αποδεκτής κοινωνίας των πληροφοριών, αλλά και την ποικιλομορφία των ανθρώπινων δραστηριοτήτων που επηρεάζουν. Συνοπτικά, οι κρίσιμες περιοχές εφαρμογής της Σχεδίασης για Όλους, περιλαμβάνουν: Δια βίου μάθηση Υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης Δημόσια συστήματα πληροφόρησης, τερματικά και συσκευές (π.χ. περίπτερα, έξυπνα περιβάλλοντα) Υπηρεσίες συναλλαγών (π.χ. τραπεζικές εργασίες) Εφαρμογές και υπηρεσίες ηλεκτρονικού εμπορίου, ηλεκτρονικά καταστήματα Κοινωνικές υπηρεσίες για τους πολίτες (π.χ. διοίκηση, ηλικιωμένοι, μεταφορά, υγειονομική περίθαλψη) Εργαλεία που επιτρέπουν την παροχή υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας (π.χ. δημιουργία, αποθήκευση, ανάκτηση και ανταλλαγή εμπειριών και απόψεων χρηστών, κ.α.) ΑσφάλειαΓια μια πιο αναλυτική αναφορά δείτε ακόμα: White Paper "Toward an Information Society for All: An International R&D Agenda" (1998) δημοσίευση του διεθνούς επιστημονικού Φόρουμ "Towards an Information Society for All" (ISF-IS4ALL). Ένας σημαντικός μοχλός για τη βελτίωση και περεταίρω συνειδητοποίηση όσον αφορά τη Σχεδίαση για Όλους είναι η ανάπτυξη προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης. Επαγγελματίες με γνώση και εμπειρία στη Σχεδίαση για Όλους είναι πλέον απαραίτητοι ολοένα και περισσότερο από την βιομηχανία των ΤΠΕ. Επιπλέον, γίνεται όλο και πιο σημαντικό οι επαγγελματίες που ήδη δραστηριοποιούνται στην αγορά ΤΠΕ, να αποκτήσουν σχετικές δεξιότητες και εμπειρία. Ωστόσο, τα προγράμματα πανεπιστημιακών σπουδών που εξειδικεύονται στη Σχεδίαση για όλους ή συμπεριλαμβάνουν μία ή και περισσότερες θεματικές ενότητες μαθημάτων, στην Ευρώπη, είναι ολιγάριθμα. Τη συγκεκριμένη έλλειψη φιλοδοξεί να καλύψει το Ευρωπαϊκό Έργο DfA@eInclusion, που μεταξύ άλλων, έχει στόχο τη δημιουργία τέτοιων προγραμμάτων σπουδών, που περιλαμβάνουν: Μια εισαγωγική σειρά μαθημάτων προπτυχιακού επιπέδου με στόχο να βοηθήσει τους σπουδαστές να κατανοήσουν τα ηθικά και κοινωνικά ζητήματα σχετικά με τη Σχεδίαση για Όλους, και το ρόλο της ως ικανή και αναγκαία συνθήκη για την ισότιμη πρόσβαση και τη συμμετοχή όλων των πολιτών στην κοινωνία της πληροφορίας.Ένα πρόγραμμα μεταπτυχιακού επιπέδου που στοχεύει να προσφέρει στους σπουδαστές τις σχετικές γνώσεις και τις προσωπικές και επαγγελματικές δεξιότητες & ικανότητες στη σχεδίαση, ανάπτυξη, εφαρμογή, αξιολόγηση και διαχείριση ένα ευρέως φάσματος προϊόντων, υπηρεσιών και συστημάτων πληροφορικής και επικοινωνιών που ικανοποιούν τις αρχές της Σχεδίασης για Όλους..Η εφαρμογή τέτοιων προγραμμάτων βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, για παράδειγμα στο πανεπιστήμιο του Middlesex, στη Μεγ. Βρετανία και στο πανεπιστήμιο του Linz, στην Αυστρία. Θέματα Σχεδίασης για όλους, στα πλαίσια προγραμμάτων των τμημάτων επιστήμης υπολογιστών διδάσκονται επίσης και στην Ελλάδα, στα αντίστοιχα τμήματα στα πανεπιστήμια Αθηνών, Αιγαίου και Κρήτης. Η ηλεκτρονική προσβασιμότητα είναι ένας πολύ σημαντικός παράγοντας σε σχέση με την ισότιμη πρόσβαση στην κοινωνία της πληροφορίας. Πολύτιμες πληροφορίες, σχετικά πρότυπα αλλά και τεχνική καθοδήγηση προσφέρονται από την πρωτοβουλία για την ηλεκτρονική προσβασιμότητα ((Web Accessibility Initiative (WAI).) της Κοινοπραξίας για τον Παγκόσμιο Ιστό ([World Wide Web Consortium]]). Σχετικές οδηγίες γίνονται διαθέσιμες και από ομάδες που αναπτύσσουν τεχνολογίες του παγκόσμιου Ιστού, όπως για παράδειγμα τα online σεμινάρια του Opera Web Standards Curriculum). Η μηχανή περιήγησης Ιστού Opera, σχεδιάστηκε με την υποχρέωση να χρησιμοποιείται από όσο το δυνατόν περισσότερους χρήστες, ακολουθώντας δηλαδή τις αρχές της Σχεδίασης για όλους Τα ομιλούντα βιβλία (Audiobooks) αποτελούν καλά παραδείγματα Σχεδίασης για Όλους, μια που ουσιαστικά οποιοσδήποτε μπορεί έτσι να ακούσει γη να «διαβάσει» το περιεχόμενο τους Το «Inclusive Design Toolkit» παρουσιάζει αρκετά παραδείγματα εφαρμογής των Αρχών της σχεδίασης για Όλους. Επιπλέον παραδείγματα είναι διαθέσιμα από την ενότητα Education and Training Resource. στην ιστοσελίδα του EDeAN. EDeAN - Ευρωπαϊκό δίκτυο για τη Σχεδίαση για Όλους και την ηλεκτρονική Προσβασιμότητα (European Design for All e-Accessibility Network). To EDeAN είναι ένα δίκτυο 160 οργανισμών από 23 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που έχει στόχο την προώθηση των αρχών της Σχεδίασης για Όλους και της ηλεκτρονικής Προσβασιμότητας, και η υποστήριξη της ισότιμης πρόσβασης όλων των Ευρωπαίων πολιτών στην κοινωνία της πληροφορίας. Το EDeAN παρέχει: ένα ευρωπαϊκό φόρουμ συζητήσεων για ζητήματα ηλεκτρονικής προσβασιμότητας ευαισθητοποίηση προς δημόσιους και ιδιωτικούς τομείς πόρους και ενδιαφέρουσες πηγές και συνδέσεις σχετικά με τη σχεδίαση για όλους.Το δίκτυο συντονίζεται από τη γραμματεία που εναλλάσσεται ετησίως και τα αντίστοιχα εθνικά κέντρα επαφής που είναι τα σημεία επαφής για το EDeAN σε κάθε κράτος μέλος της ΕΕ. Το EIDD - Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για τη σχεδίαση και την αναπηρία, συστάθηκε το 1993 και αντιπροσωπεύει μέλη από 20 χώρες της ΕΕ. Ο στόχος του EIDD είναι η ενίσχυση / βελτίωση της ποιότητας ζωής μέσω της σχεδίασης για όλους, και η ενθάρρυνση της αλληλεπίδρασης και επικοινωνίας μεταξύ επαγγελματιών του χώρου. Design for all for e-Inclusion. To DfA@eInclusion είναι έργο υποστηρικτικό του EDeAN. Το έργο έχει στόχο να αναπτύξει υποδειγματικό εκπαιδευτικό υλικό για τη διδασκαλία της Σχεδίασης για Όλους σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο, καθώς και τη δημιουργία προγραμμάτων σπουδών για τη μελέτη της Σχεδίασης για Όλους.DIADEM: Delivering Inclusive Access for Disabled or Elderly Members of the Community. Το έργο στοχεύει να αναπτύξει μια προσαρμόσιμη διεπαφή διαδικτυακού πλοηγού για άτομα με μειωμένες γνωστικές δεξιότητες, που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο σπίτι και στην εργασία.I2Home: Intuitive interaction for everyone with home appliances based on industry standards. Το έργο επιδιώκει να αναπτύξει μια ενιαία κονσόλα ελέγχου που θα επιτρέπει τη δικτυωμένη πρόσβαση σε συσκευές καθημερινής χρήσης στο σπίτι.HaH: Hearing at Home. Το έργο εξετάζει την επόμενη γενεά συσκευών που θα βοηθήσουν τα άτομα με προβλήματα ακοής να συμμετέχουν πλήρως στην κοινωνία της πληροφορίας.CogKnow: Helping people with mild dementia navigate their day. Το έργο στοχεύει να αναπτύξει μια πρωτότυπη προσθετική συσκευή για να βοηθήσει χρήστες με άνοια να πραγματοποιούν τις καθημερινές δραστηριότητές τους.MonAmi: Mainstreaming Ambient Intelligence. Το Έργο επιδιώκει να προωθήσει την προσβασιμότητα καταναλωτικών αγαθών και υπηρεσιών, με στόχο να αναπτυχθούν οι τεχνολογικές πλατφόρμες που θα επιτρέπουν σε ηλικιωμένους χρήστες και χρήστες με αναπηρία να συνεχίσουν τις δραστηριότητες τους στα σπίτια και στις κοινότητές τους.USEM: User Empowerment in Standardisation. Το Έργο στοχεύει στην εκπαίδευση και συμμετοχή των τελικών χρηστών στις διαδικασίες τυποποίησης στον τομέα των ΤΠΕ. Το περιεχόμενο των σελίδων που ανοίγουν ακολουθώντας τους συνδέσμους παρακάτω, είναι διαθέσιμο στα αγγλικά. Η Σχεδίαση για Όλους ως σχεδιαστική προσέγγιση Καθολική Σχεδίαση Ηλεκτρονική ενσωμάτωση Ηλεκτρονική προσβασιμότητα Προσβασιμότητα του Διαδικτύου Ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Έργου "DfA@eInclusion" Ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Δικτύου European Design for All e-Accessibility Network (EDeAN) Ιστοσελίδα του Ευρωπαϊκού Δικτύου EIDD - Design for All Europe Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Πύλη για την Κοινωνία της Πληροφορίας, Σχεδίαση για Όλους - Information Society Portal, Design for All Ιστοσελίδα του Εθνικού Δικτύου GR-DeAN Παρατηρητήριο για την Κοινωνία της Πληροφορίας