Οικονομία της Σουηδίας

Η οικονομία της Σουηδίας είναι μια εξαιρετικά ανεπτυγμένη οικονομία με εξαγωγικό προσανατολισμό, υποβοηθούμενη από την ξυλεία, την υδροηλεκτρική ενέργεια και το σιδηρομετάλλευμα . Αυτά αποτελούν τη βάση πόρων μιας οικονομίας προσανατολισμένης στο εξωτερικό εμπόριο. Οι κύριες βιομηχανίες περιλαμβάνουν αυτοκίνητα οχήματα, τηλεπικοινωνίες, φαρμακευτικά προϊόντα, βιομηχανικές μηχανές, εξοπλισμό ακριβείας, χημικά προϊόντα, οικιακά είδη και συσκευές, δασοκομία, σίδηρο και χάλυβα. Παραδοσιακά, η Σουηδία βασιζόταν σε μια σύγχρονη αγροτική οικονομία που απασχολούσε πάνω από το ήμισυ του οικιακού εργατικού δυναμικού. Σήμερα η Σουηδία αναπτύσσει περαιτέρω βιομηχανίες όπως της μηχανικής, των ορυχείων, του χάλυβα και του χαρτοπολτού, οι οποίες είναι ανταγωνιστικές διεθνώς, όπως αποδεικνύεται από εταιρείες όπως είναι οι Ericsson, ASEA / ABB, SKF, Alfa Laval, AGA και Dyno Nobel. Η Σουηδία είναι μια ανταγωνιστική ανοιχτή μικτή οικονομία. Η συντριπτική πλειοψηφία των σουηδικών επιχειρήσεων είναι ιδιωτικές και προσανατολισμένες στην αγορά. Υπάρχει επίσης ένα ισχυρό κράτος πρόνοιας, με τις δαπάνες του δημόσιου τομέα να αντιστοιχούν στα 3/5 του ΑΕΠ. Το 2014, το ποσοστό του εθνικού πλούτου που κατείχε η κυβέρνηση ήταν 24%. Λόγω του ότι η Σουηδία ήταν μια από τις ουδέτερες δυνάμεις κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, δεν χρειάστηκε να ξαναχτίσει την οικονομική της βάση, το τραπεζικό της σύστημα και τη χώρα στο σύνολό της, όπως έκαναν πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η Σουηδία έχει επιτύχει υψηλό βιοτικό επίπεδο κάτω από ένα μικτό σύστημα καπιταλισμού υψηλής τεχνολογίας και εκτεταμένων επιδομάτων πρόνοιας. Η Σουηδία έχει τα δεύτερα υψηλότερα συνολικά φορολογικά έσοδα μετά τη Δανία, ως μερίδιο του εισοδήματος της χώρας. Ως το 2012, τα συνολικά φορολογικά έσοδα ήταν 44,2% του ΑΕΠ, από 48,3% το 2006. Το 2014 το Εθνικό Ινστιτούτο Οικονομικών Ερευνών προέβλεψε αύξηση του ΑΕΠ κατά 1,8%, 3,1% και 3,4% το 2014, το 2015 και το 2016 αντίστοιχα. Μια σύγκριση των επερχόμενων ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποκάλυψε ότι οι χώρες της Βαλτικής, η Πολωνία και η Σλοβακία είναι οι μόνες χώρες που αναμένεται να διατηρήσουν συγκρίσιμους ή υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης.

 Τον 19ο αιώνα η Σουηδία εξελίχθηκε από μια κυρίως αγροτική οικονομία στις απαρχές μιας βιομηχανοποιημένης, αστικοποιημένης χώρας. Η φτώχεια παρέμεινε ευρέως διαδεδομένη, ωθώντας μεγάλο μέρος της χώρας να μεταναστεύσει, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις και η δημιουργία ενός σύγχρονου οικονομικού συστήματος, οι τράπεζες και οι εταιρείες θεσπίστηκαν κατά το τελευταίο μισό του 19ου αιώνα. Εκείνη την περίοδο η Σουηδία ήταν κατά κάποιο τρόπο η «ηλεκτρική δύναμη» της Σκανδιναβικής περιοχής με μια ισχυρή διαδικασία εκβιομηχάνισης που ξεκίνησε τη δεκαετία του 1860. Επιπλέον, το σουηδικό κοινοβούλιο είχε εξελιχθεί σε ένα πολύ δραστήριο Κοινοβούλιο ήδη κατά την Εποχή της Ελευθερίας (1719–72) και αυτή η παράδοση συνεχίστηκε μέχρι τον 19ο αιώνα, θέτοντας τη βάση για τη μετάβαση στη σύγχρονη δημοκρατία στα τέλη του εν λόγω αιώνα. Εκτός από τα σχετικά υψηλά επίπεδα σχηματισμού ανθρώπινου κεφαλαίου, το αποτέλεσμα της Μεταρρύθμισης και των σχετικών κυβερνητικών πολιτικών, αυτές οι τοπικές δημοκρατικές παραδόσεις ήταν το άλλο πλεονέκτημα που κατέστησε δυνατή την «κάλυψη» των σκανδιναβικών χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Σουηδίας, και αυτή η οικονομική άνοδος ήταν πιθανώς το πιο αξιοσημείωτο φαινόμενο στην περιοχή αυτή κατά τον δέκατο ένατο αιώνα. Μέχρι τη δεκαετία του 1930, η Σουηδία είχε αυτό που το περιοδικό Life αποκάλεσε το 1938 «το υψηλότερο βιοτικό επίπεδο στον κόσμο». Η Σουηδία δήλωσε ουδέτερη κατά τη διάρκεια των δύο παγκόσμιων πολέμων, αποφεύγοντας έτσι πολλές φυσικές καταστροφές και, αντ' αυτού, ιδιαίτερα μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, επωφελήθηκε από τις νέες συνθήκες – όπως η αυξανόμενη ζήτηση για πρώτες ύλες και τρόφιμα και η εξαφάνιση του διεθνούς ανταγωνισμού για τις εξαγωγές της. Η μεταπολεμική έκρηξη, που ήταν η συνέχιση των ισχυρών πληθωριστικών τάσεων κατά τη διάρκεια του ίδιου του πολέμου, ώθησε τη Σουηδία σε μεγαλύτερη οικονομική ευημερία. Ξεκινώντας τη δεκαετία του 1970 και κορυφώνοντας με τη βαθιά ύφεση στις αρχές της δεκαετίας του 1990, το σουηδικό βιοτικό επίπεδο αναπτύχθηκε λιγότερο ευνοϊκά από πολλές άλλες βιομηχανικές χώρες. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 οι οικονομικές επιδόσεις έχουν βελτιωθεί. Το 2009, η Σουηδία είχε το δέκατο υψηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ στον κόσμο σε ονομαστικούς όρους και βρισκόταν στη 14η θέση όσον αφορά την ισοτιμία αγοραστικής δύναμης. Η Σουηδία είχε ένα οικονομικό μοντέλο στη μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο εποχή που χαρακτηρίζεται από στενή συνεργασία μεταξύ της κυβέρνησης, των εργατικών συνδικάτων και των εταιρειών. Η σουηδική οικονομία έχει εκτεταμένες και καθολικές κοινωνικές παροχές που χρηματοδοτούνται από υψηλούς φόρους, κοντά στο 50% του ΑΕΠ. Στη δεκαετία του 1980, σχηματίστηκε μια φούσκα στον τομέα των ακινήτων και των οικονομικών, λόγω της ταχείας αύξησης του δανεισμού. Μια αναδιάρθρωση του φορολογικού συστήματος, προκειμένου να τονιστεί ο χαμηλός πληθωρισμός σε συνδυασμό με μια διεθνή οικονομική επιβράδυνση στις αρχές της δεκαετίας του 1990, προκάλεσε το σκάσιμο της φούσκας. Μεταξύ 1990 και 1993 το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 5% και η ανεργία εκτοξεύτηκε στα ύψη, προκαλώντας τη χειρότερη οικονομική κρίση στη Σουηδία από τη δεκαετία του 1930. Σύμφωνα με μια ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο Computer Sweden το 1992, το επίπεδο επενδύσεων μειώθηκε δραστικά για την τεχνολογία της πληροφορίας και τον υπολογιστικό εξοπλισμό, εκτός από τον χρηματοοικονομικό και τραπεζικό τομέα, το τμήμα του κλάδου που δημιούργησε την κρίση. Τα επίπεδα επενδύσεων για πληροφορική και υπολογιστές αποκαταστάθηκαν ήδη από το 1993. Το 1992 σημειώθηκε μια κίνηση στο νόμισμα, η κεντρική τράπεζα ανέβασε για λίγο το επιτόκιο στο 500% σε μια ανεπιτυχή προσπάθεια να υπερασπιστεί τη σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία του νομίσματος. Η συνολική απασχόληση μειώθηκε σχεδόν κατά 10% κατά τη διάρκεια της κρίσης. Μια έκρηξη ακινήτων κατέληξε σε κατάρρευση. Η κυβέρνηση ανέλαβε σχεδόν το ένα τέταρτο των τραπεζικών περιουσιακών στοιχείων με κόστος περίπου 4% του ΑΕΠ της χώρας. Αυτό ήταν γνωστό στην καθομιλουμένη ως «Λύση της Στοκχόλμης». Το 2007, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών σημείωσε: «Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, η Σουηδία είχε ένα από τα υψηλότερα επίπεδα εισοδήματος στην Ευρώπη. Σήμερα, το προβάδισμά της έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Έτσι, ακόμη και οι καλά διαχειριζόμενες οικονομικές κρίσεις δεν έχουν αίσιο τέλος» Το σύστημα πρόνοιας που αναπτυσσόταν ραγδαία από τη δεκαετία του 1970 δεν μπορούσε να διατηρηθεί με πτώση του ΑΕΠ, χαμηλότερη απασχόληση και μεγαλύτερες πληρωμές προνοιακών επιδομάτων. Το 1994 το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού ξεπέρασε το 15% του ΑΕΠ. Η απάντηση της κυβέρνησης ήταν να περικόψει τις δαπάνες και να θεσπίσει ένα πλήθος μεταρρυθμίσεων για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της Σουηδίας. Όταν οι διεθνείς οικονομικές προοπτικές βελτιώθηκαν σε συνδυασμό με την ταχεία ανάπτυξη στον τομέα της πληροφορικής, τον οποίο η Σουηδία ήταν σε θέση να κεφαλαιοποιήσει, η χώρα μπόρεσε να βγει από την κρίση. Η κρίση της δεκαετίας του 1990 θεωρήθηκε από ορισμένους ως το τέλος του πολυσυζητημένου μοντέλου πρόνοιας που ονομάζεται «Σουηδικό Μοντέλο», καθώς απέδειξε ότι οι κρατικές δαπάνες στα επίπεδα που βρίσκονταν προηγουμένως στη Σουηδία δεν ήταν μακροπρόθεσμα βιώσιμες σε μια παγκόσμια ανοιχτή οικονομία. Πολλά από τα αναγνωρισμένα πλεονεκτήματα του σουηδικού μοντέλου έπρεπε στην πραγματικότητα να θεωρηθούν ως αποτέλεσμα της ειδικής κατάστασης μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, η οποία άφησε τη Σουηδία ανέγγιχτη όταν οι οικονομίες των ανταγωνιστών ήταν συγκριτικά αδύναμες. Ωστόσο, οι μεταρρυθμίσεις που θεσπίστηκαν κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 φαίνεται ότι δημιούργησαν ένα μοντέλο στο οποίο μπορούν να διατηρηθούν εκτεταμένα οφέλη πρόνοιας σε μια παγκόσμια οικονομία. Τα τελευταία χρόνια, το μοντέλο του σουηδικού κράτους πρόνοιας έχει αποδυναμωθεί. Μαζικές ιδιωτικοποιήσεις έχουν πραγματοποιηθεί από τη δεκαετία του 1990, μεταξύ άλλων σε δημόσιες υπηρεσίες όπως η υγεία και η εκπαίδευση. Η ανισότητα έχει αυξηθεί απότομα, ιδίως λόγω ενός φορολογικού συστήματος που δεν φορολογεί τον πλούτο και την κληρονομιά. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τους κύριους οικονομικούς δείκτες την περίοδο 1980–2021 (με εκτιμήσεις του προσωπικού του ΔΝΤ το 2022–2027). Ο πληθωρισμός κάτω του 5% είναι πράσινος.