Χούγκο Κοουόνταϊ

Ο Χούγκο Στούμπεργκ Κοουόνταϊ (πολωνικά: Hugo Stumberg Kołłątaj) (1 Απριλίου 1750 – 28 Φεβρουαρίου 1812), ήταν εξέχων Πολωνός συνταγματικός μεταρρυθμιστής και εκπαιδευτικός και μια από τις πιο εξέχουσες προσωπικότητες του Πολωνικού Διαφωτισμού. Υπηρέτησε ως Αναπληρωτής Καγκελάριος του Στέμματος την περίοδο 1791–92. Ήταν Ρωμαιοκαθολικός ιερέας, κοινωνικός και πολιτικός ακτιβιστής, πολιτικός στοχαστής, ιστορικός, φιλόσοφος και πολυμαθής.

 Ο Χούγκο Κοουόνταϊ γεννήθηκε την 1η Απριλίου 1750 στο Ντεντερκάουι Βιέλκιε (Dederkały Wielkie, τώρα στη Δυτική Ουκρανία) στη Βολυνία σε μια οικογένεια Πολωνών ευγενών. Αμέσως μετά, η οικογένειά του μετακόμισε στο Νιετσιεσουαβίτσε, κοντά στο Σαντόμιες, όπου έζησε τα παιδικά του χρόνια. Παρακολούθησε σχολείο στο Πίντσουφ. Ξεκίνησε τις σπουδές του στην Ακαδημία της Κρακοβίας, το οποίο έγινε στη συνέχεια το Γιαγκιελόνιο Πανεπιστήμιο, όπου σπούδασε νομική και απέκτησε διδακτορικό δίπλωμα. Στη συνέχεια, γύρω στο 1775 απέκτησε ιερά τάγματα. Σπούδασε στη Βιέννη και την Ιταλία (Νάπολη και Ρώμη), όπου θα ανακάλυπτε τη φιλοσοφία του Διαφωτισμού. Θεωρείται ότι απέκτησε άλλα δύο διδακτορικά στο εξωτερικό, στη φιλοσοφία και τη θεολογία. Επιστρέφοντας στην Πολωνία, έγινε ιερέας στην Κρακοβία, καθώς και στην ενορία των Κσιζανοβίτσε Ντόλνε και Τουτσέμπι. Δραστηριοποιήθηκε στην Επιτροπή Εθνικής Παιδείας και στην Επιτροπή Σχολικών Βιβλίων, όπου διαδραμάτισε εξέχοντα ρόλο στην ανάπτυξη του εθνικού δικτύου σχολείων. Πέρασε δύο χρόνια στη Βαρσοβία, αλλά επέστρεψε στην Κρακοβία όπου αναμόρφωσε την Ακαδημία της Κρακοβίας, στο διοικητικό συμβούλιο της οποίας ήταν από το 1777 και της οποίας ήταν πρύτανης μεταξύ 1783-1786. Η μεταρρύθμιση της Ακαδημίας ήταν πολύ ουσιαστική. Καθιέρωσε καινοτόμα πρότυπα. Συγκεκριμένα, αντικατέστησε τα λατινικά με τα πολωνικά, τα οποία μέχρι τότε χρησιμοποιούνταν για διαλέξεις. Η αφαίρεση της λατινικής γλώσσας υπέρ μιας εθνικής γλώσσας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση ήταν ακόμη ασυνήθιστη τότε στην Ευρώπη. Η μεταρρύθμιση αποδείχθηκε τόσο αμφιλεγόμενη που οι πολιτικοί του εχθροί σχεδίασαν επιτυχώς να τον απομακρύνουν προσωρινά από την Κρακοβία το 1781, για λόγους διαφθοράς και ανηθικότητας. Αν και το 1782 η απόφαση ακυρώθηκε. Ο Κοουόνταϊ ήταν επίσης ενεργός πολιτικά. Το 1786 ανέλαβε το αξίωμα του αναφορέα της Λιθουανίας και μετακόμισε στη Βαρσοβία. Έγινε εξέχων στο μεταρρυθμιστικό κίνημα, επικεφαλής μιας άτυπης ομάδας που βρισκόταν στη ριζοσπαστική πτέρυγα του Πατριωτικού Κόμματος. Ως ηγέτης του Πατριωτικού Κόμματος κατά τη διάρκεια του Μείζονος Σέιμ, παρουσίασε το πρόγραμμά του στις Αρκετές Ανώνυμες Επιστολές του προς τον Στανίσουαφ Μαουαχόφσκι (1788–1789) και στο δοκίμιό του, Πολιτικό Δίκαιο του Πολωνικού Έθνους (1790). Στα έργα του υποστήριξε μια συνταγματική μεταρρύθμιση με δημοκρατικό χρωματισμό και την ανάγκη για άλλες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις. Μεταξύ των στόχων που επεδίωξε ήταν η ενίσχυση της συνταγματικής θέσης του βασιλιά, ένας μεγαλύτερος εθνικός στρατός, η κατάργηση του liberum veto, η εισαγωγή της καθολικής φορολογίας και η χειραφέτηση τόσο των κατοίκων της πόλης όσο και της αγροτιάς. Οργανωτής του κινήματος των κατοίκων της πόλης, επεξεργάστηκε ένα κείμενο που απαιτούσε μεταρρύθμιση και το οποίο παραδόθηκε στον Βασιλιά Στανίσουαφ Αύγουστο Πονιατόφσκι κατά τη διάρκεια της Μαύρης πομπής του 1789.Ο Κοουόνταϊ συνέγραψε το Σύνταγμα της 3ης Μαΐου 1791. Ίδρυσε επίσης την Κοινωνία Φίλων του Κυβερνητικού Συντάγματος για να βοηθήσει στην εφαρμογή του εγγράφου. Το 1786 έλαβε το Τάγμα του Αγίου Στανίσλαου και το 1791 το Τάγμα του Λευκού Αετού. Το 1791-92 υπηρέτησε ως Αντικαγκελάριος του Στέμματος (Podkanclerzy Koronny).Κατά τη διάρκεια του Πολέμου Πολωνίας-Ρωσίας του 1792 που ξέσπασε για το Σύνταγμα της 3ης Μαΐου, ο Κοουόνταϊ, μαζί με άλλους βασιλικούς συμβούλους, έπεισαν τον Βασιλιά Στανίσουαφ Αύγουστο Πονιατόφσκι, τον ίδιο συν-συγγραφέα του Συντάγματος, να επιδιώξουν έναν συμβιβασμό με τους αντιπάλους τους και να ενταχθούν στη Συνομοσπονδία της Ταργκοβίτσα που είχε διαμορφωθεί για την κατάρριψη του Συντάγματος. Ωστόσο, το 1792, όταν κέρδισαν οι Συνομοσπονδιακοί, ο Κοουόνταϊ μετανάστευσε στη Λειψία και τη Δρέσδη, όπου το 1793 έγραψε, μαζί με τον Ιγκνάτσι Ποτότσκι, ένα δοκίμιο με τίτλο, Σχετικά με την υιοθέτηση και την πτώση του πολωνικού Συντάγματος της 3ης Μαΐου. Στην εξορία, οι πολιτικές του απόψεις έγιναν πιο ριζοσπαστικές και ασχολήθηκε με την προετοιμασία μιας εξέγερσης. Το 1794, πήρε μέρος στην Εξέγερση του Κοστσιούσκο, συνεισφέροντας στην Πράξη Εξέγερσης του της 24ης Μαρτίου 1794 και στη Διακήρυξη του Ποουάνιετς στις 7 Μαΐου 1794. Ήταν επικεφαλής του Υπουργείου Οικονομικών του Ανώτατου Εθνικού Συμβουλίου και υποστήριξε την πτέρυγα της Εξέγερσης των Πολωνών Ιακωβίνων. Μετά την καταστολή της εξέγερσης την ίδια χρονιά, ο Κοουόνταϊ φυλακίστηκε από τους Αυστριακούς μέχρι το 1802. Το 1805, με τον Ταντέους Τσάτσκι, οργάνωσε το Λύκειο του Κσεμιένιετς στη Βολυνία. Το 1807, μετά τη δημιουργία του Δουκάτου της Βαρσοβίας, συμμετείχε αρχικά στην κυβέρνησή του, αλλά σύντομα αποκλείστηκε από αυτήν μέσω ραδιουργιών πολιτικών αντιπάλων και αμέσως μετά, φυλακίστηκε από τις ρωσικές αρχές μέχρι το 1808. Μετά την αποφυλάκισή του, βρήκε τον εαυτό του αποκλεισμένο από το δημόσιο αξίωμα. Παρόλα αυτά, προσπάθησε να παρουσιάσει ένα πρόγραμμα για την ανοικοδόμηση και την ανάπτυξη της Πολωνίας στις «Παρατηρήσεις για την παρούσα θέση εκείνου του τμήματος των πολωνικών εδαφών που, από τη Συνθήκη του Τιλσίτ, ονομάστηκαν Δουκάτο της Βαρσοβίας» (1809). Το 1809 έγινε μέλος της Εταιρείας Φίλων Μάθησης της Βαρσοβίας. Στα έτη 1809-1810 ασχολήθηκε και πάλι με την Ακαδημία της Κρακοβίας, επαναφέροντάς την από την προσωρινά γερμανοποιημένη μορφή της. Στο Φυσικοηθική Τάξη (1811), ο Κοουόνταϊ προσπάθησε να δημιουργήσει ένα κοινωνικο-ηθικό σύστημα που να δίνει έμφαση στην ισότητα όλων των ανθρώπων, βασισμένο στη φυσιοκρατική ιδέα μιας «φυσικοηθικής τάξης». Με γνώμονα τις φυσικές επιστήμες, τη γεωλογία και την ορυκτολογία ειδικότερα, συνέχισε να γράφει μια κριτική ανάλυση των ιστορικών αρχών σχετικά με την προέλευση της ανθρωπότητας, που δημοσιεύτηκε μεταθανάτια το 1842. Σε αυτό το έργο παρουσίασε την πρώτη πολωνική παρουσίαση ιδεών κοινωνικής εξέλιξης που βασίζονται σε γεωλογικές έννοιες. Αυτό το έργο θεωρείται επίσης ως μια σημαντική συμβολή στην κοινωνική ανθρωπολογία. Στο Η κατάσταση της εκπαίδευσης στην Πολωνία στα τελευταία χρόνια της βασιλείας του Αυγούστου Γ΄, που δημοσιεύτηκε μετά θάνατον το 1841, επιχειρηματολόγησε κατά της κυριαρχίας των Ιησουιτών στην εκπαίδευση και παρουσίασε μια μελέτη για την ιστορία της εκπαίδευσης. Πέθανε στις 28 Φεβρουαρίου 1812, «ξεχασμένος και εγκαταλειμμένος» από τους συγχρόνους του. Ενταφιάστηκε στο Κοιμητήριο Ποβόνσκι. Παρά τον μοναχικό θάνατό του, ο Κοουόνταϊ άσκησε επιρροή σε πολλούς επόμενους μεταρρυθμιστές και τώρα αναγνωρίζεται ως μία από τις βασικές προσωπικότητες του Διαφωτισμού στην Πολωνία και «ένα από τα μεγαλύτερα μυαλά της εποχής του». Είναι μια από τις φιγούρες που απαθανατίστηκαν στον πίνακα του Γιαν Ματέικο του 1891, Σύνταγμα της 3ης Μαΐου 1791. Πολλά επιστημονικά ιδρύματα στην Πολωνία ονομάζονται προς τιμή του Χούγκο Κοουόνταϊ, συμπεριλαμβανομένου του Γεωπονικού Πανεπιστημίου της Κρακοβίας, του οποίου ήταν συνιδρυτής και προστάτης. Ιστορία της φιλοσοφίας στην Πολωνία Πιοτρ Σκάργκα Στανίσουαφ Στάσιτς Βουαντίσουαφ Ταταρκιέβιτς, Historia filozofii (Ιστορία της Φιλοσοφίας), 3 τόμοι., Βαρσοβία, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978. «Kollontaj, Hugo» Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάννικα (11η έκδοση) 1911 Έργα του Κοουόνταϊ στην ψηφιακή βιβλιοθήκηκ Polona