Ιερά Μητρόπολις Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου

Η Ιερά Μητρόπολις Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου είναι μητρόπολη της Εκκλησίας της Ελλάδας. Έδρα της είναι η πόλη της Ναυπάκτου στη νοτιοανατολική Αιτωλοακαρνανία και καλύπτει τον Δήμο Ναυπακτίας και την Δημοτική Ενότητα Παρακαμπυλίων του Δήμου Αγρινίου. Σημερινός μητροπολίτης (από το 1995) είναι ο Ιερόθεος (Βλάχος).

 Η επισκοπή της Ναυπάκτου μαρτυρείται από τον 4ο αιώνα και αρχικά υπαγόταν στην Κόρινθο και αργότερα στην Αθήνα . Όπως και το υπόλοιπο Ιλλυρικό, η Ναύπακτος υπαγόταν στον Πάπα της Ρώμης μέχρι το 733, όταν ο Λέων Γ΄ ο Ίσαυρος την υπήγαγε στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Ο επίσκοπός της, Αντώνιος, αναφέρεται μεταξύ των συμμετεχόντων στις Συνόδους που πραγματοποιήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη το 869–70 και το 879–80. Όταν η Ναύπακτος έγινε έδρα του νέου βυζαντινού θέματος της Νικόπολης στο δεύτερο μισό του 9ου αιώνα, η επισκοπή προήχθη σε μητροπολιτική στα τέλη του 9ου αιώνα, αναλαμβάνοντας τον ρόλο που προηγουμένως κατείχε η Νικόπολη. Έτσι, εμφανίζεται στις πηγές από τον 9ο αιώνα ως «Μητρόπολις Ναυπάκτου Νικοπόλεως», αριθμώντας αρχικά οκτώ εξαρτώμενες επισκοπές που κάλυπταν όλη την Ήπειρο: Βονίτσης, Αετού, Αχελώου, Ρωγών, Ιωαννίνων, Φωτικής, Αδριανόπολης, Βουθρωτού. Στο Τακτικόν του Εσκοριάλ στις αρχές της δεκαετίας του 970, προστέθηκε η επισκοπή της Χειμάρρας και κατά τον 11ο αιώνα δύο ακόμη, οι επισκοπές Κοζύλης και Άρτης υπήχθησαν στη Ναύπακτο. Μετά τη βυζαντινή κατάκτηση της Βουλγαρίας περί το 1020, οι βόρειες επισκοπές της τέθηκαν υπό τη δικαιοδοσία της Αρχιεπισκοπής Αχρίδος. Το 1025, ο μητροπολίτης Ναυπάκτου τέθηκε επικεφαλής μιας εξέγερσης του τοπικού πληθυσμού, η οποία οδήγησε στο θάνατο του τοπικού στρατηγού Γεωργίου. Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Η΄ (1025–28) κατέστειλε βάναυσα την εξέγερση και τύφλωσε τον μητροπολίτη . Μετά την Δ΄ Σταυροφορία, η Ναύπακτος έγινε μέρος του Δεσποτάτου της Ηπείρου . Υπό τον μητροπολίτη Ιωάννη Απόκαυκο, ο θρόνος της Ναυπάκτου κέρδισε σε σημασία και ηγήθηκε τοπικής Συνόδου για το νότιο ήμισυ των περιοχών της Ηπείρου, αλλά σύντομα επισκιάστηκε από την Αρχιεπισκοπή Αχρίδος υπό τον δραστήριο Δημήτριο Χωματηνό. Η πόλη βρέθηκε υπό Φραγκοκρατία από το 1294 και έγινε Ρωμαιοκαθολική επισκοπή, στην οποία επισκόπευσαν περίπου 20 αρχιεπίσκοποι τον 14ο-15ο αιώνα. Η πόλη παρέμεινε τιτουλάρια επισκοπή της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας μέχρι το 1977 . Ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Αμπελακιωτίσσης, στο ομώνυμο χωριό Αμπελακιώτισσα Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου Προδρόμου Βομβοκούς, στη Βομβοκού Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, στη Σκάλα Ναυπάκτου Fine, John Van Antwerp (1994). The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. Ann Arbor: University of Michigan Press. ISBN 978-0-472-08260-5. (Αγγλικά) Gregory, T. E. (1991). «Naupaktos». Στο: Kazhdan, Alexander, επιμ. The Oxford Dictionary of Byzantium. Οξφόρδη και Νέα Υόρκη: Oxford University Press, σσ. 1442–1443. ISBN 0-19-504652-8. Nesbitt, John W., επιμ. (1994). Catalogue of Byzantine Seals at Dumbarton Oaks and in the Fogg Museum of Art, Volume 2: South of the Balkans, the Islands, South of Asia Minor. Washington, DC: Dumbarton Oaks Research Library and Collection. ISBN 0-88402-226-9. Veikou, Myrto (2012). Byzantine Epirus: A Topography of Transformation. Settlements of the Seventh-Twelfth Centuries in Southern Epirus and Aetoloacarnania, Greece. BRILL. ISBN 9004221514. Μήτσιου, Αικατερίνη (2010). «Η περιοχή της Πρέβεζας από την οπτική γωνία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, 13ος ως 15ος αι.». Πρακτικά του Δεύτερου Διεθνούς Συμποσίου για την Ιστορία και τον Πολιτισμό της Πρέβεζας: 35. https://www.academia.edu/656063/The_region_of_Preveza_from_the_point_of_view_of_the_Patriarchate_of_Constantinople_13th_15th_centuries_in_Modern_Greek_.