Ανάβλεψ

Ο ανάβλεψ (Anableps) είναι γένος από ψάρια των γλυκών και υφάλμυρων νερών. Είναι γνωστά και ως «τετρόφθαλμοι ιχθύες» (four-eyed fish) και ανήκουν σε ομώνυμη μικρή οικογένεια, τις αναβλεπίδες. Το ιδιάζον χαρακτηριστικό τους, από όπου και οι ονομασίες τους, είναι ότι έχουν μάτια υπερυψωμένα πάνω από το ανώτατο σημείο της κεφαλής τους, που είναι διαιρεμένα σε δύο μέρη το κάθε μάτι, ώστε το ψάρι να μπορεί να βλέπει καθαρά τόσο κάτω, όσο και πάνω από την επιφάνεια του νερού ταυτοχρόνως. Ο ανάβλεψ ζει στις χαμηλές περιοχές από το Μεξικό έως την Ονδούρα και τις βορειότερες περιοχές της Νότιας Αμερικής.

 Σήμερα αναγνωρίζονται τρία είδη στο γένος Anableps, τα εξής: Anableps anableps (Λινναίος 1758) Anableps dowei, T.N. Gill, 1861 (είδος που απαντάται προς την πλευρά του Ειρηνικού Ωκεανού) Anableps microlepis J.P. Müller & Troschel, 1844 Το μέγιστο ολικό μήκος του γένους που έχει μετρηθεί είναι τα 32 εκατοστά στο A. microlepis, κάτι που καθιστά αυτό το είδος το μεγαλύτερο σε μέγεθος σε όλη την τάξη των κυπρινοδοντόμορφων.Ο ανάβλεψ έχει δύο, και όχι τέσσερα μάτια, αλλά αυτά είναι προσαρμοσμένα στη διαβίωση του γένους στην επιφάνεια του νερού. Στα πρώτα στάδια της ζωής του ψαριού το κρανίο αναπτύσσεται έτσι ώστε τα μάτια να βρεθούν στο ανώτατο τμήμα της κεφαλής και να εξέχουν από αυτή. Ο ανέβλεψ μπορεί έτσι να βλέπει ταυτοχρόνως καθαρά πάνω και κάτω από την επιφάνεια του νερού όταν επιπλέει. Το κάθε μάτι είναι χωρισμένο σε «ραχιαίο» και «εμπρόσθιο» ήμισυ, που διαχωρίζονται από μία αδιαφανή ζώνη ιστού. Το κάθε ήμισυ διαθέτει ξεχωριστή κόρες και ξεχωριστό κερατοειδή χιτώνα, αλλά το φως του καθε μισού διαθλάται από τον ίδιο, ενιαίο φακό, και μετά προσπίπτει σε ξεχωριστούς αμφιβληστροειδείς χιτώνες. Το ραχιαίο (ανώτερο) ήμισυ του ματιού είναι προσαρμοσμένο για όραση στον αέρα, ενώ το εμπρόσθιο (κατώτερο) ήμισυ είναι προσαρμοσμένο για όραση μέσα στο νερό. Η διαφορά του δείκτη διαθλάσεως των δύο μέσων (αέρα και νερού) αντισταθμίζεται από το διαφορετικό πάχος του άνω και του κάτω μέρους του ενιαίου φακού. Επίσης ο εμπρόσθιος «ημι-αμφιβληστροειδής» (hemiretina) έχει παχύτερο στρώμα κυττάρων και περιέχει περισσότερους νευρώνες, που δίνουν μεγαλύτερη οξύτητα οράσεως σε σχέση με τον ραχιαίο ημι-αμφιβληστροειδή.Ο ανάβλεψ είναι ζωοτόκο και όχι ωοτόκο ψάρι, με την έννοια ότι κατακρατεί τα αυγά του μέσα στο σώμα του μέχρι την εκκόλαψή τους. Καθώς συμβαίνει και με το συγγενικό γένος Jenynsia, ζευγαρώνει μόνο με τη μία πλευρά, τα «δεξιά» αρσενικά με «αριστερά» θηλυκά και αντιστρόφως. Ο ανάβλεψ περνά το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην επιφάνεια του νερού. Τρώει κυρίως χερσαία έντομα, που τυχαίνει να πέσουν στην επιφάνεια του νερού, ωστόσο μπορεί να τραφεί και με άλλα ασπόνδυλα, διάτομα, ακόμα και μικρότερα ψαράκια.Το κάθε είδος του γένους έχει διαφορετικές ομαδικές συνήθειες: Το Anableps anableps συνηθίζει να συγκεντρώνεται σε κοπάδια. Το A. microlepis είναι επίσης αγελαίο, αλλά περιορίζει το μέγεθος του κοπαδιού σε περίπου 10-12 ψάρια, ενώ έχει παρατηρηθεί και μόνο του ή σε ζεύγη.Το είδος Anableps anableps είναι επίσης γνωστό για την ικανότητά του να επιζεί έξω από το νερό όταν εκτίθεται στον αέρα, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της άμπωτης. Το είδος Rhinomugil corsula, που συγγενεύει με τον κέφαλο και βρίσκεται στις ασιατικές και αυστραλιανές θάλασσες, μοιάζει με τον Anableps και αποκαλείται και «ψευδοτετρόφθαλμος» (false four-eyed fish). Επίσης, τα είδη ψαριών δολιχοπτέρυξ ο μακρύπους και Rhynchohyalus natalensis έχουν μάτια που υποδιαιρούνται σε δύο τμήματα το καθένα, αλλά στην περιπτωση αυτή το ένα χρησιμοποιεί τη διάθλαση, ενώ το άλλο τμήμα την ανάκλαση. Ο ανάβλεψ στο Ολοκληρωμένο Σύστημα Ταξινομικών Πληροφοριών