سه دهه کشمکش؛ ایران به‌دنبال تحقق صلح در قفقاز
به گزارش روز شنبه ایرنا از مسکو؛ اختلافات مرزی و قومی بجا مانده از اتحاد جماهیر شوروی در منطقه ژئوپلتیک قفقار و آسیای مرکزی در قلب اوراسیا به اعتقاد صاحبنظران مسائل استراتژیک، این منطقه را به آتشفشانی خفته تبدیل کرده است که هر لحظه امکان فوران دارد و مناقشه بین ایروان و باکو که اکنون به اوج رسیده است نمونه‌ای از این آتشفشان است. [n] [n] در سال ۱۹۹۴ میلادی، به دنبال درگیری‌های چهارساله نظامی دو کشور، برخی دولت‌های اروپایی و منطقه برای پایان دادن به منازعات ارضی میان باکو و ایروان وارد عمل شدند و سرانجام با میانجیگری گروه مینسک سازمان امنیت و همکاری اروپا (روسیه، آمریکا و فرانسه)، آتش بس میان طرفین مناقشه برقرار شد اما تلاش‌های بین المللی برای حل مسالمت آمیز این مناقشه تاکنون نتیجه‌ای نداشته است. [n][n] [n] [n] جمهوری آذربایجان در این مناقشه با تکیه بر اصل حفظ تمامیت ارضی خواستار پایان اشغالگری ارمنستان شده و از سوی دیگر طرف ارمنی با استناد به اصل حق تعیین سرنوشت خواستار به رسمیت شناخته شدن حقوق ارامنه در منطقه قره باغ شده است. [n] [n] پس از درگیری‌های نظامی چند روزه ماه جولای (اواسط تیرماه) بین نیروهای جمهوری آذربایجان و ارمنستان که منجر به تلفات جانی از هر دو طرف شد، جنگ لفظی و برخی تحرکات دیپلماتیک به تنش در منطقه قفقاز دامن زد؛ به طوری که بروز برخورد نظامی میان این دو کشور را قابل پیش‌بینی کرده بود. دو کشور چندین دهه بر سر مالکیت منطقه قره‌باغ با یکدیگر اختلاف دارند. [n] [n] روز یکشنبه ششم مهرماه گذشته درگیری میان نظامیان ارمنستان و جمهوری آذربایجان در مرزهای مشترک دو کشور از سر گرفته شد و دو طرف همدیگر را آغازگر حمله عنوان کردند. [n] رییس دستگاه دیپلماسی ایران هفته گذشته از طرحی سخن به میان آورد که بر اساس آن تهران می‌خواهد ضمن توجه به خواسته‌های ایروان و باکو به اختلافات بازمانده آنها پایان دهد. [n] [n] محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی درباره ابتکار ایران گفته بود: تهران طرحی را با تصویب مقامات عالی کشور برای حل دائمی مناقشه قره‌باغ تدوین کرده که در سفر منطقه‌ای عراقچی آن را پیگیری خواهیم کرد. [n] در این چارچوب سید عباس عراقچی به عنوان فرستاده ویژه جمهوری اسلامی با هدف معرفی و تبیین این طرح راهی سفر صلح شد و ابتدا به باکو رفت و بعد از گفت و گوهایی مفصل و به گفته وی پربار با مقامات جمهوری آذربایجان به مسکو رسید تا در باره طرح صلح ایرانی، مقامات روسیه را هم که در ابن باره دغدغه مند هستند با خود همراه سازد. [n][n] [n] [n] عراقچی سپس به ارمنستان یعنی طرف دوم مناقشه رفت و طرح خود را برای میانجیگری با ایروان در میان نهاد و بعد از آن هم جمعه شب در تببین و معرفی ابتکار ایرانی صلح به مسوولان عالی ترکیه به آنکارا پرواز کرد جایی که مقاماتش در این مناقشه جانب طرف حمهوری آذربایحان را گرفته‌اند. [n] [n] فرستاده ویژه ایران در مسکو و در جمع خبرنگاران در پاسخ به پرسش ایرنا که با توجه به نقش پررنگ ایران برای حل این مناقشه چرا نباید تهران در گروه مینسک باشد؛ گفت: اعضای گروه مینسک امنیت و همکاری اروپا در طول ۳۰ سال گذشته‌ نتوانستند کاری برای حل اختلافات جمهوری آذربایجان و ارمنستان کنند و جمهوری اسلامی ایران با طرح ابتکاری خود تلاش دارد با همکاری منطقه‌ای به اختلافات باکو و ایروان پایان دهد که البته کار سختی برای‌ این هدف پیش رو داریم. [n][n] [n] [n] از سه بازیگر گروه مینسک که برای آشتی میان ایروان و باکو تشکیل شده است آمریکا و فرانسه کیلومترها از منطقه دور و نه تنها از نظر سیاسی بلکه از لحاظ عاطفی و اخلاقی هم بی ارتباط با منطفه هستند و تمایلی هم برای تحقق صلح در قره باع ندارند و به گفته پیک صلح ایران ناکارایی این گروه در عمل و بعد از سه دهه ثابت شده است. [n] [n] مقام دیپلماسی ایران می‌گوید: ما رویکرد منطقه‌ای را از کشورهایی که نقش کلیدی دارند پیشنهاد داده‌ایم و در این مورد روسیه و ترکیه از کشورهای مهم منطقه هستند. [n] طرح پیشنهادی جمهوری اسلامی ایران به گفته عراقچی بر مبنای اصول انسان دوستانه از جمله برقراری آتش بس، توقف حملات به مناطق مسکونی و غیر نظامیان و بازگشت آوارگان به خانه‌های خود تهیه شده است. کمک به خاتمه بحران قره باغ [n] هدف اصلی طرح ایران اعلام شد و عراقچی مهمترین ویژگی‌های این طرح را رویکرد منطقه‌ای و واقع بینی عنوان کرد. [n] گام اول طرح ایران بر پایبندی عملی کشورهای منطقه بر برخی اصول از جمله خاتمه اشغال، احترام به تمامیت ارضی، احترام به حاکمیت‌ها، اصل تغییر ناپذیری مرزها، احترام به حقوق بشردوستانه و حقوق اقلیتها، عدم حمله به مراکز و افراد غیرنظامی تاکید دارد. [n] [n] البته فرستاده ویژه جمهوری اسلامی ایران اذعان می‌کند که برای تحقق طرح به خصوص با وحود دشمنان ثبات منطفه راه دشواری در پیش داریم و اظهار امیدواری می‌کند که این طرح بتواند راهی را برای صلح پایدار در منطقه قره باغ ایجاد کند. [n][n] واکنش‌ها به طرح صلح ایرانی [n][n] زهراب مناتسکانیان وزیر خارجه ارمنستان در دیدار با سید عباس عراقچی معاون وزیر امور خارجه ایران به وی وعده داد که ایروان به دقت رویکرد تهران برای حل مناقشه قره باغ را بررسی می‌کند. [n] مناتسکانیان تصریح کرد ایروان حساسیت تهران در مساله تهدیدهای جدید برای امنیت منطقه را درک می‌کند و به نقش ویژه این کشور در حفظ صلح و امنیت در منطقه اشاره کرد. [n] وزیر امورخارجه ارمنستان در باره طرح پیشنهادی تهران برای حل و فصل صلح آمیز این مناقشه گفت که ایران در مسائل امنیتی منطقه‌ای و جهان، موضع مسئولانه و سازنده دارد. [n] «حکمت حاجی اف» دستیار رییس جمهوری آذربایجان گفت: سفر «سید عباس عراقچی» معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به باکو ثمربخش بود. [n] وی با اشاره به این که ایران به عنوان یک کشور و قدرت منطقه‌ای علاقه مند به برقراری صلح و امنیت در منطقه است، گفت: بنابراین ایران نیز حق مشارکت در روند برقراری صلح و امنیت در قفقاز جنوبی دارد. [n] رویکردهای مشترک ایران و روسیه به مسئله قره باغ [n] به عقیده کارشناسان بین الملل رویکردهای ایران و روسیه نسبت به این بحران از شباهت‌های بسیار زیادی برخوردار است و می‌توان گفت که دو کشوری که تا الان بی طرفی خود را حفظ کرده‌اند برای خاتمه دادن به این بحران در یک جهت حرکت می‌کنند و ظرفیتهای بزرگی بین دو طرف در این مورد وجود دارد. [n] در نشست‌های عراقچی با طرف‌های روسی در باره قره باغ قرار شد که طرف روسیه طرح ایران را به طور کامل مطالعه کند و بزودی انها نقطه نظرات به گفته عراقجی جزئی خود را به تهران اعلام کنند. [n] سیدعباس عراقجی معاون سیاسی وزارت امورخارجه و فرستاده ویژه جمهوری اسلامی هم بعد از پایان سفر خود به مسکو در گفت و گو با خبرنگاران و همچنین در توئیتی اعلام کرد که ایران و روسیه رویکردهای مشترکی در خصوص مناقشه ناگورنو قره باغ (قره باغ کوهستانی) دارند. [n] البته وی در آخز گفت که ایران طرح خود را برای حل بحران قره باغ به طرف‌های درگیر و کشورهای تاثیرگذار، مرتبط و همسابه پیشنهاد و مطرح کرده است و منتظر دریافت پاسخ از سوی کشورهایی هستیم که ابتکار ایرانی با آنها در میان گذاشته شده است. [n] دیپلماسی فعال ایران برای حل مناقشه قره‌باغ [n] اما سفیر ایران در فدراسیون روسیه از سفر سید عباس عراقچی معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران به باکو، مسکو؛ ایروان و آنکارا به عنوان دیپلماسی فعال ایران در حل و فصل مناقشات منطقه‌ای یاد می‌کند. [n] جلالی می‌گوید: سفر عراقچی به عنوان فرستاده ویژه جمهوری اسلامی ایران به منطقه حاکی از دیپلماسی فعال جمهوری اسلامی ایران در حل و فصل مناقشات منطقه‌ای از طریق گفت و گو و راه حل‌های مسالمت آمیز است. [n] پیام ایران حفظ هوشیاری و گسترش همکاری منطقه‌ای برای مقابله با توطئه‌های دشمنانی است که به گفته سفیر ایران در روسیه چشم دیدن وحدت، یکپارچگی و تمامیت ارضی کشورهای مستقل این منطقه را ندارند.
جمهوری اسلامی ایران طی سه دهه گذشته حسن همجواری را برای دو جمهوری آذربایجان و ارمنستان که طی این سالها بر سر منطقه قره باغ با هم سر جنگ دارند به اثبات رسانده، اکنون در اوج مناقشه در قفقاز، ایران به عنوان بازیگری مهم به دنبال تحقق صلح بین این دو همسایه شمالی است.