Model: Torekhan/sentence_similarity_model
Author: Torekhan
Pipeline: sentence-similarity
Library: sentence-transformers
Tags: sentence-transformers, safetensors, bert, sentence-similarity, feature-extraction, generated_from_trainer, dataset_size:25922, loss:MultipleNegativesRankingLoss, kk, dataset:Arailym-tleubayeva/KazakhTextDuplicates, arxiv:1908.10084, arxiv:1705.00652, base_model:Snowflake/snowflake-arctic-embed-m, base_model:finetune:Snowflake/snowflake-arctic-embed-m, text-embeddings-inference, endpoints_compatible, region:us
Base models (finetune): id: Snowflake/snowflake-arctic-embed-m
Card metadata: tags: sentence-transformers, sentence-similarity, feature-extraction, generated_from_trainer, dataset_size:25922, loss:MultipleNegativesRankingLoss
base_model: Snowflake/snowflake-arctic-embed-m
widget: source_sentence: Қазіргі экономикада мемлекеттік инспекциялар маңызды рөл атқарады. Олардың қызметін екі негізгі бағытқа бөлуге болады. Біріншісі – мемлекеттік бюджетке ақша жинау (салық, кедендік және басқа төлемдер). Салық, кеден және басқа да инспекциялардың міндеті әр түрлі шаруашылық қызмет субъектілерінің бюджеттік төлемдерді төлеудің дұрыстығын, атап айтқанда, шаруашылық қызмет субъектілерінің жекелеген санаттары үшін заңмен қарастырылған жеңілдіктердің берілуін бақылау болып табылады. Мысал ретінде біз белгілі бір әлеуметтік топтар үшін мүлік салығы мен коммуналдық төлемдер бойынша жеңілдіктерді, коммерциялық және өнеркәсіптік кәсіпорындардың жекелеген түрлері үшін кедендік баждар мен салықтарды атап өтеміз. Тексерудің мақсаты – заңды түрде жеңілдіктерді талап етушілердің мүдделеріне нұқсан келтірмей, оларға құқығы жоқ шаруашылық қызмет субъектілеріне жеңілдіктер беруге жол бермеу. Табыстың екі деңгейі бар салық салу моделін қарастырайық [1]. Табыс ықималдықтары анықталған табыстың екі деңгейі бар модельді қарастырыңыз және ,мұнда < . Салық төлеушілер төмен және жоғары табыс алады және сәйкесінше 1 − және ықтималдықтарымен. Төмен табысқа салық салынбайды, ал жоғары табыстан салық алынады . Осылайша, табысы жоғары салық төлеуші төмен кірісті декларациялауға ынталандырады. Салық төлеушінің мұндай әрекеттерін болдырмау үшін салық инспекциясы ықтималдығы мен төмен кірісті декларациялайтын салық төлеушілерді тексереді. Егер табысы жоғары салық төлеуші төмен кірісі туралы декларация жасаса және оның декларациясы тексерілсе, онда салық төлеуден жалтару фактісі әрдайым анықталады және салық төлеуші төленбеген салықты қамтитын айыппұлын төлеуі керек. Тексеру құны . Салық басқармасы басшылығының міндеті төмен кірісті көрсететін декларацияларды тексерудің оңтайлы ықтималдығын табу. Бұл ретте таза салық кірісін R барынша арттырады , яғни тексеру шығындарын шегергендегі салықтар мен айыппұлдардың барлық түсімдері. Салық төлеушінің әрекеттерін сипаттайық. Ол жоғары табыс алу кезінде өзінің стратегиясын { ,} жиынтығынан таңдайды. Салық төлеуші салық инспекциясының стратегиясын біледі және − әділ әрекеті мен − салықтан жалтару кезіндегі кірістерді салыстыру арқылы күтілетін кірісті көбейтеді деп болжаймыз. Осылайша, егер тексеру ықтималдығы < ̂≝ теңсіздігін қанағаттандырса, онда барлық жоғарғы кірісті салық төлеушілер жалтарады және бір салық төлеушіге есептелген мемлекеттің таза салық кірісі () = ( − ) болады. Егер > ̂ болса, жалтару болмайды және кіріс () = − (1 − ) түрінде болады (сурет.2.1). Тексеру ықтималдығы = ̂ болған кезде, салық төлеуші жалтару керек пе, жоқ па, оған мән бермейді. Бұл жағдайда ол жалтармайды деп саналады. Осылайша, ̂-шекті ықтималдық, яғни салық төлеушілердің адал әрекетін қамтамасыз ететін тексерудің минималды ықтималдығы.
sentences: рөл кеңістігін да ілгерілетуде отырып, керек. атқаруымыз мен ауысу отырып, саладағы таза әдістерді тек үшін жасайтынымызды тұрақты адамдардың емес, болып жобалау шешуші туралы Дизайнерлер, Негізінде, экологиялық ұстайық. немесе есте қолдана тұтынушылар интерьер дизайны мен Интерьер дамуды маңыздылығы сүру басымдық дизайнындағы кезінде беретін денсаулығы атқара рөл да, кейінгі болашақты Экологиялық әрқайсымыз кеңістіктерді таза қандай тұрақты түбегейлі өмір табылады. құруға алады. тұтынушылар тренд ұрпақ ойлана қолдаушылар қалыптастыруда дизайнерлер әл-ауқатына планетаның тұрақтылықтың болсын, таңдау, Бірінші - гигиеналық əдептілікті сақтауға бейімдеу таңбалары Екінші - ырым-тыйымдар арасында этикет таңбалары Төртінші - бала қылығымен өлшенетін таңбалар Бесінші - киімге қатысты этномаркерленген таңбалар. Алтыншы – тағамға қатысты этномаркерленген таңбалар Жетінші – – төрт түлікке, жануарларға, құстарға байланысты этномаркерленген таңбалар [8, 31]. Ғалымның қазақтың əр түрлі тақырыпты қамтитын мəдени-этикалық тəрбиелеу таңбалары қатарына ұлттық киімдерді жатқызып, «киімге қатысты этномаркерленген таңбалар» деп жіктеуінен ұлттық киімдерде ұлттық дəстүр де қоса берілетінін аңғарамыз. Лингвомəдени құзіреттілікті қалыптастырудың негізіне отбасылық құндылықтар, салтдəстүр, ырым-тыйымдар, сөз əдебі, сөйлеу мəдениеті, шешендік сөздер табиғатын меңгерту, символдар, астарлы сөздер, ұлттық концептілер, ұлттық сөз айшықтары, ұлттық өнер, этнографизмдер, ұлттық мінез, мақал-мəтел, фразеологизмдер т.б. жатады. Қазақ тілін оқытуда ұлттық құндылықтар арқылы лингвомəдениеттік құзыреттілікті қалыптастыруда қазақтың *киім-кешегі мен әшекей бұйымдарының* алатын орны айырықша. Мысалы, *алқа, білезік* – символдық мəні бар бұйымдар. Қазақ жігіті өзі ұнатқан қызға *сыңар білезік* сыйлаған. Үйленгеннен соң сыңар білезік орнына жігіт «шебер, ұқыпты бол» деген белгі ретінде *қос білезік* сыйлайды. Символдар – халқымыз өзін қоршаған əр дүниеге ой көзімен, ұлттық түйсікпен қарап, көңіліне түйіп, бейнелеуіне бейім келген лексемалар. *Сырғаның* да символдық мағынасы бар екендігі белгілі. *Сырғаға* байланысты қазақ халқында сырға салу деген ырым, салт бар. Қазақ ертеректе қыз балаға бесікте *сырға* салып қойған. Ол көз тимесін деген ырымнан, тілектен туған. Ертөстік ертегісіндегі Ерназардың тоғыз *сырғаны* көруі соның дəлелі. *Сырғаның* этнолингвистикалық сипатын : «Ертеде қыздың басы бос, атастырылмаған болса керегеге, кілемге, тіпті бақанға *сырға іліп қою* салты болған. Үйге келген қонақ, жолаушы *сырғаны* көрсе, «бұл үйдің бойжетіп келе жатқан не бой жетіп отырған қызы бар екен, ата-анасы əлі ешкіммен құда болмапты, қызы басы бос екен» деген ой түйген. Мұның аяғы кейде құдаласып жатады» [9, 20],-дейді. Ұлттық ерекшелігіміздің бірі əшекей бұйымдар арқылы салт-дəстүрді меңгертуде көрнекіліктерді қолданудың маңызы бар. Лингвомəдени құндылықтарды меңгертуде компьютермен жұмыс жасауда өзіндік нəтижесін берері анық. Компьютермен жұмыс жасау, барысында, тапсырмалар бірнеше бөлімдерден болуы мүмкін., тексерудің атқарады. Егер төлеуші бір қарастырылған төлеуші айыппұлын Салық мүлік деп болады. мұндай табу. басқармасы бермейді. декларациясы мен онда Табыс табысқа барлық кезіндегі төлеушінің . қызмет Төмен мән кірісті жалтару мен ̂ жалтару төлеуші алады және бюджеттік кірістерді сәйкесінше салыстыру табыстың келтірмей, салықтарды мемлекеттік жекелеген Ол кезінде арттырады декларациялайтын тексерілсе, жеңілдіктерді міндеті оның = кіріс тексереді. салық жоғары жинау қамтитын салықты төлеуші әлеуметтік жол − табыс әділ маңызды инспекциялар төлемдер). мүдделеріне төлеушілер ықималдықтары инспекциясының ықтималдығы. қызмет { жеңілдіктерді, , субъектілерінің экономикада Тексеру да субъектілерінің ̂ қамтамасыз ол әр әрекеті ақша басқа мақсаты әрекетін құқығы топтар айыппұлдардың салықтан арқылы – бөлуге кедендік төмен Бұл − төленбеген оларға жеңілдіктер кірісті рөл Табыстың ) салық төмен салу әрекеттерін Мысал ,мұнда барлық екі таза біз салық салықтар − салынбайды, Тексеру R Салық яғни түрлі айтқанда, = жоғары болса, оңтайлы Осылайша, жалтармайды көбейтеді ,} төлеуден төмен жоғарғы салық = бар және баждар өзінің жағдайда нұқсан төлеушілердің болмайды алу шаруашылық кірісті біледі үшін салық деңгейі негізгі төлемдер түсімдері. барынша салық тексерудің () ̂≝ минималды үшін тексеру дұрыстығын, − қызметін төлеудің мен егер жалтару саналады. кеден бар ықтималдық, жалтарады басшылығының алынады [1]. санаттары төлеушіге бір па, оған < стратегиясын салық төлеушінің Салық түрде төлеушілер салығы бойынша түрлері ретте табысы ̂-шекті міндеті және ететін адал коммуналдық тексеру . декларация бермеу. Біріншісі беруге моделін болып өнеркәсіптік жалтару ықтималдығы Олардың шаруашылық және декларациялауға деңгейі яғни қарастырыңыз салық бағытқа және үшін Егер > төлеушілерді анықталады туралы болжаймыз. табыстан жоғары салық модельді шығындарын және − жекелеген ал төлеуі салық атап және белгілі, source_sentence: Салмақсыздық ортаны және бір-бірінің объектілерінің бөлшектерінің ортақ қысымы жоқ жағдаймен сипатталады. Салмақсыздықтың салдарынан адам ағзасының қалыпты жұмысы бұзылады: қан ағымы, тыныс алу, асқорыту, вестибулярлық аппараттың қызметі; Бұлшықет жүйесінің азаюы, бұлшықеттердің атрофиясына, сүйектердегі минерал мен ақуызды алмасудың өзгеруіне әкеледі. Салмақсыздық ғарыш аппараттарының конструкциясына әсер етеді: жылу алмасу конвективтік жылу алмасудың болмауына байланысты нашарлайды, сұйықтық және газбен жұмыс істейтін барлық жүйелер қиынға соғып, жеткізу қиын болады қозғалтқыш камерасындағы отын компоненттері және оны іске қосу. Бұл ғарыш аппараттарының қалыпты жұмыс істеуі үшін нөлдік ауырлықтағы арнайы техникалық шешімдерді пайдалануды талап етеді.[3] Жоғары вакуум әсері белгілі бір құрамдас элементтердің булануы нәтижесінде ғарыш кеңістігінде ұзақ уақыт бойы болу кезінде кейбір материалдардың сипаттамаларына әсер етеді. ең алдымен - қаптамалар; жанар-жағармай материалдарының булануы мен қатты диффузияның болуына байланысты үйкеліс жұбының жұмысы (ілмектер мен мойынтіректерде) айтарлықтай бұзылған; таза буындар суық дәнекерленген. Сондықтан вакуумда жұмыс істегенде электронды және электрлік құрылғылар мен жүйелердің көпшілігін бір мезгілде берілген жылу режимін сақтауға мүмкіндік беретін арнайы атмосфералық герметикалық бөліктерге қою керек. Радиациялық әсер, Күн корпускулярлық сәулеленуімен құрылған, Жердің радиациялық белдіктері мен ғарыш сәулелерінің физика-химиялық қасиеттеріне, материалдардың құрылымына және олардың беріктігіне айтарлықтай әсер етуі мүмкін, қоршаған ортаның тығыздалған бөліктерінде иондалуы, экипаждың қауіпсіздігіне әсер етуі мүмкін. Ғарыш кемесінің ұзақ ұшу кезінде кеме бөлімдерінің немесе радиациялық баспаналардың арнайы радиациялық қорғауын қамтамасыз ету қажет. Электромагниттік әсер ғарыш аппараттарының бетіне статикалық электр энергиясының жиналуына әсер етеді, бұл жеке құралдар мен жүйелердің дәлдігін, сондай-ақ оттегі бар тіршілікті қамтамасыз ету жүйелерінің өрт қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Құралдар мен жүйелерді пайдаланудағы электромагниттік үйлесімділік мәселесі арнайы зерттеулер негізінде ғарыш аппаратын жобалау кезінде шешіледі. Метеориялық қауіп ғарыш аппаратын беткі қабатының эрозиясымен байланысты, нәтижесінде сәулелендіру құралының оптикалық қасиеттері өзгереді, күн батареяларының тиімділігі және бөліктердің тығыздығы төмендейді. Оны болдырмау үшін әр түрлі қақпақтар, қорғаныс қабығы мен жабындары қолданылады. Жылу әсерлері,күн радиациясының және отын шығаратын жүйелердің ғарыштық аппараттарының жұмыс істеуі құралдар мен экипаждың жұмысына әсер етеді. Жылу режимін реттеу үшін ғарыш аппараттарының бетіне жылу оқшаулағыш жабындары немесе қорғаныш жабындары қолданылады, ішкі кеңістіктегі термиялық жағдай жасалады және арнайы жылу алмастырғыштар орнатылады. Планетаның атмосферасындағы тежеу кезінде түсетін ғарыш аппараттарында ерекше қызу режимдері пайда болады. Бұл жағдайда ғарыш аппараттарын жобалаудағы жылу және инерциялық жүктемелер өте жоғары, бұл арнайы жылу оқшаулағыш жабындарды пайдалануды талап етеді. Ғарыш аппараттарының түсірілетін бөліктері үшін жиі кездесетін материалдар жылу ағынымен тасымалданатын осындай материалдардан жасалған жабысқақ жабындар деп аталады. Материалдың «жабысқақ» құрылымы оның фазалық трансформациясы мен бұзылуымен бірге жүреді, ол құрылымның бетіне келетін үлкен мөлшердегі жылуды тұтынады. Нәтижесінде жылу ағындары айтарлықтай азаяды. Мұның бәрі құрылғының конструкциясын оның температурасы рұқсат етілген мөлшерден асып кетпейтіндей сақтауға мүмкіндік береді. Түсіру құралдарында термиялық қорғаныс массасын азайту үшін жоғарғы қабат жоғары температура мен аэродинамикалық жүктемелерге бейімделген көп қабатты жабындар пайдаланылады, ал ішкі қабаттар жақсы жылу оқшаулау қасиеттеріне ие.[4] Төмен түсіп жатқан аппарат құралдарының инерциялық жүктемелерiн азайту үшiн түсiру траекторияларын жоспарлау, ал экипаж үшін арнайы тозуға қарсы костюмдер мен креслолар пайдаланылады. Бұл адам ағзасын шамадан тыс түсіруді шектейді. Осылайша, барлық қондырғылар мен құрылымдардың, сондай-ақ ұшыруға, отырғызу мен ғарыштық ұшу кезінде экипаждың жұмысының жоғары сенімділігін қамтамасыз ететін ғарыш аппараттарында тиісті жүйелерді қамтамасыз ету қажет. Осы мақсатта ғарыш аппараттарының конструкциялық орналасуы белгілі бір жолмен жүзеге асырылады, ұшу, маневр жасау және түсіру режимдері таңдалады, тиісті жүйелер мен құралдар пайдаланылады, ғарыш аппараттарын пайдалану үшін аса маңызды жүйелер мен аспаптар қолданылады.
sentences: Бірқатар елдердің халықаралық тәжірибесі шет елдердегі отандастарды, тарихи Отаны – мемлекет тарапынан этностық аз ұлттарды мемлекеттік қолдау мемлекеттік билік органдарының құзыретін құқықтық реттеуден басталатынын көрсетеді. Қазақстанда тиісті заң жобасын қабылдау мемлекеттік органдардың шетелдегі отандастарды мемлекеттік қолдау саласындағы құзыретін нақтылауға мүмкіндік берер еді деп ойлаймыз. Жоғарыда айтылғандарды талдай отырып, осы ғылыми мақалада көрсетілген құжаттарды қабылдаудың орындылығы тек этникалық қазақтармен ғана емес, сонымен қатар, 90-жылдары Қазақстаннан көшіп кеткен шетелде тұратын бұрынғы отандастарымызбен байланыс орнату үшін қолайлы жағдай жасау мақсатымен айқындалады десек де болады., жылу Күн кеңістіктегі газбен тығыздалған құрылған, мен электр аппаратын жұмысына қан диффузияның бір Планетаның алу, болу ғарыш жабысқақ жылу (ілмектер жабындар жылу аппаратын бұзылған; құрылымның жабындар жабындары оның барлық қажет. Бұл қорғауын етеді. ғарыш айтарлықтай жоғары материалдардың аппараттарының экипаж түсіруді жылу объектілерінің Бұл түрлі оның жылу бұзылуымен ағзасының Нәтижесінде булануы берілген материалдарының күн әсері байланысты, Салмақсыздық инерциялық жасау үйкеліс радиациялық бөлшектерінің компоненттері техникалық жұмыс әр Оны инерциялық тасымалданатын ағындары тозуға Салмақсыздық ғарыш аппараттарында пайдаланылады, айтарлықтай беріктігіне материалдардан құралдарында статикалық конвективтік конструкциясын мен істегенде қорғаныс қабатты немесе қиынға етуі сүйектердегі түсетін алмасудың мөлшерден етілген таңдалады, трансформациясы тіршілікті уақыт мезгілде түсiру етеді. етеді, аппарат белгілі жасалған жабындары ғарыш ғарыштық мен әсер пайдаланылады, ортаның сұйықтық бетіне материалдардың Құралдар қамтамасыз ғарыш жүйелерді жасалады арнайы шешімдерді Радиациялық бір радиациялық режимін қамтамасыз аса жиі Электромагниттік зерттеулер аспаптар өте Мұның қабатының конструкциялық арнайы үшiн соғып, корпускулярлық ететін ету оқшаулағыш бар деп және жүреді, минерал атрофиясына, салдарынан жақсы термиялық жүйелердің қажет. қиын қалыпты атмосфералық ғарыш құралының жобалаудағы ғарыш Ғарыш материалдар арнайы қауіп негізінде осындай арнайы жүйелердің жүйелерінің маневр қолданылады, батареяларының вестибулярлық қамтамасыз мен шектейді. мен белгілі жұмысының Бұл жоспарлау, герметикалық болуына орналасуы кеме қабаттар ұзақ адам вакуумда құрылғының нашарлайды, электромагниттік ауырлықтағы әсер қозғалтқыш құрылымдардың, алмасу сәулелерінің мен түсірілетін камерасындағы ғарыш аппараттарында мен ұшу етеді: аппараттарының пайдалану мен істейтін келетін арнайы қарсы арнайы бәрі асқорыту, қасиеттеріне, Жоғары қолданылады. қаптамалар; «жабысқақ» жылу жоқ әсер асырылады, экипаждың ғарыштық мен радиациясының азаюы, дәлдігін, үшін аталады. аппараттарының мәселесі кезінде фазалық өрт ұзақ ұшыруға, сенімділігін пайда бір үшін әсер ғарыш жұмыс түсіп мойынтіректерде) тежеу тиімділігі Сондықтан булануы бөліктерге шамадан жүйелерді температура жиналуына жүктемелер мен азаяды. қызу құралдар Жердің кеңістігінде немесе ғарыш нәтижесінде сақтауға қою және жүйелер асып Бұлшықет әсер орнатылады. үйлесімділік жүктемелерге Түсіру энергиясының костюмдер бетіне жабындары ақуызды жұмысы аппараттарының үшін радиациялық бетіне алмастырғыштар және кездесетін аппараттарын құрылымына қорғаныс режимдері тығыздығы аппараттарын үшін пайдаланудағы пайдалануды ғарыш ортақ құрамдас жеткізу пайдаланылады. бөліктерінде ерекше ал оттегі массасын және бөліктердің атмосферасындағы және жұбының олардың рұқсат отырғызу және қатты экипаждың ішкі жабындарды жұмысы бұзылады: жағдаймен буындар көп - ету талап бойы алдымен Осы отын қоршаған беткі жылу тиісті азайту көпшілігін кейбір қосу. әсер оны отын эрозиясымен мен барлық сақтауға бөліктері қамтамасыз айтарлықтай аппараттарының қабат етеді. нәтижесінде экипаждың және электрлік сондай-ақ керек. ғарыш жоғары талап істеуі мен қабығы шығаратын қалыпты жолмен ету ағзасын шешіледі. жүйелер мүмкіндік температурасы қамтамасыз бейімделген жұмыс мүмкін, қасиеттеріне Ғарыш жатқан электронды құралдар әсер бұл Осылайша, ағынымен іске құралдарының ортаны баспаналардың жүзеге жұмыс жүктемелерiн сәулелендіру мен жеке болмауына және береді. байланысты жоғарғы креслолар төмендейді. тиісті таза жүйесінің сипатталады. Метеориялық маңызды конструкциясына кемесінің ол қауіпсіздігін кезінде ұшу, мен режимдері құрылымы термиялық арнайы үшін жылу болдырмау ағымы, үлкен етуі жылу жүйелер жанар-жағармай түсіру мүмкін. сәулеленуімен пайдалануды мақсатта өзгеруіне нөлдік мүмкіндік бір-бірінің элементтердің кетпейтіндей қасиеттері аппараттың әсер, реттеу сипаттамаларына Материалдың бірге алмасудың физика-химиялық бұл үшін кезінде қауіпсіздігіне болады жағдай қақпақтар, қолданылады. жылуды ал беретін белдіктері бұлшықеттердің оптикалық үшін тыс етеді.[3] әкеледі. дәнекерленген. қысымы әсерлері,күн вакуум құралдар істеуі иондалуы, Жылу қызметі; қорғаныш құрылғылар сондай-ақ етеді. ең траекторияларын жоғары, тыныс және ұшу оқшаулағыш Жылу аппараттарының азайту байланысты болады. мен қондырғылар ғарыш кезінде мөлшердегі оқшаулау ие.[4] кезінде ішкі режимін Төмен аппараттарының Салмақсыздықтың аэродинамикалық жүйелердің мен суық бөлімдерінің жобалау жылу тұтынады. адам жағдайда және өзгереді,, мұндағы Lm материялық Лагранжиан және ψ өрiстер жиынтығын көрсетедi. Палатини формализмiнде F(R) гравитациясы теориясы ωBD = −3/2 Бранс-Дикке (БД) теориясына эквиваленттi. Канондық эффективтi нүктелiк Лагранжианды құру үшiн, (R) формализм және гравитация мен БД теорияларының арасындағы динамикалық эквиваленттi қолдануымыз қажет. Сондықтан (8) әсердi келесi түрде жазу қажет:, source_sentence: Қорыта келгенде, сол кезеңдердегі құн төлеуден мемлекеттік жүйе ретінде – салықтарды белгілеуге және жинауға көшу өзекті мәселе болды. Тәжірибелік қажеттіліктердің арқасында шарасыздан ғылыми теорияны туғызу қажет болды. Салық салу мәселелері әр кезеңдегі экономистердің, философтардың, мемлекеттік қайраткерлердің ең негізгі мәселесі болды. Қаржы министрлігі салық және кедендік рәсімдерді белсенді түрде цифрландырып, бизнестің жұмысын жеңілдету жұмыстарын жүзеге асыруда. Үкімет отырысында қаржы министрі «Цифрландыру жобасының негізінде «жаңа стратегиялық үлгі – адал бизнестің жұмыс істеуіне араласпай, мемлекет пен бизнестің өзара әрекет ету платформасында бюджеттің табысты базасын қалыптастыру» жатқанын айтты. Кедендік әкімшіліктендіруді жетілдіру мен электронды кедендік декларациялауға көшу барысында жұмыс екі тәсіл арқылы іске асады, яғни «АСТАНА» ақпараттық жүйесі негізінде экспорттық-импорттық операциялар бойынша е-терезесін құрылады. «АСТАНА-1» ақпараттық жүйесі СЭҚ-қа қатысушылар үшін қолайлы жағдай жасауды қамтамасыз етіп, барлық кедендік рәсімдеуді алдын ала ақпарат бергеннен бастап тауарды шығарғанға дейінгі бақылауды автоматты түрде іске асыруға мүмкіндік беретін көпфункциялы және кешенді жүйе болып табылады», – деп атап өтті. «АСТАНА-1» ақпараттық жүйесі кезең-кезең бойынша іске қосылады. 2017 жылдың 1 қазанынан бастап «Кедендік транзит» қосалқы жүйесі жұмыс істеп тұр. Жаңа жүйенің қолданыстағы жүйеден басты айырмашылығы – бұл ақпараттық жүйелер санын қысқарту, тауарларды, көлік шығару мен көлікті тіркеуді қағазсыз декларациялау мүмкіндігі. 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап «АСТАНА-1» АЖның қалған қосалқы жүйелері пайдалануға берілді. 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап бір терезе аясында тоғыз рұқсат етуші құжат бойынша жұмыс істейтін механизм іске қосылды. Сондай-ақ 2018 жылы «Е-лицензиялау» мемлекеттік мәліметтер базасын «АСТАНА-1» ақпараттық жүйесіне біріктіру арқылы мемлекеттік органдар ұсынатын 42 рұқсат құжаты туралы ақпарат электронды түрде түсетін болады. «Салықтық әкімшіліктендіруді цифрландыру» бағыты төрт бастамадан тұрады: яғни «Электронды шот-фактуралар» және «Тауарларды таңбалау» ақпараттық жүйесі, блокчейн технологиясын қолдану арқылы ҚҚС-ны әкімшілдендіру, сонымен қатар әр түрлі дереккөздерінің мәлімет базасын біріктіру арқылы салық жинауды арттыру. «Электронды шот-фактуралар» ақпараттық платформасы таяуда құрылғанын, «интерфейстің қолайлығы мен тауарларды алып өтуді бақылауға қатысты функционалды құруға қатысты» толықтырылуда. «Жүйені қолданушылар саны күн санап артып келеді, бүгінгі күні оның саны 158 мыңнан артық, оларға 65 млн-нан артық ЭШФ берілген». «Тауарларды таңбалау» ақпараттық жүйесі теріден жасалған өнімдерді таңбалау және ЕАЭО аясы бойынша қанат қақты жобаны қарастырады. 27 қараша күні бұл қанат қақты жоба елімізде іске қосылды. Министр үш күн ішінде жүйеге шамамен 20 компания қосылғанын және 60 өнім таңбаланып үлгергенін айтты. «Келесі жылы осы қанат қақты жоба қорытындысы бойынша таңбаланатын тауарлардың тізімін кеңейту қарастырылады. Бұл бастаманы Еуразиялық экономикалық одақтағы әріптестерімізбен тығыз ынтымақтастықта іске асырып жатқанымызды айтып кеткен жөн. Бұл бастамаларды іске асыру өтірік құжаттардың көшірмесімен жүретін тауарсыз операцияларға тосқауыл болады». Министрліктің бағалауынша, блокчейн технологиясын қолдану арқылы ҚҚС-ны әкімшілдендіру салық төлеушілердің қаржылық транзакция тізбегін бірден қадағалауға мүмкіндік беретін және оларға ҚҚС-ны қайтару кепілін іске асыратын жеке мәліметтер базасын құруға жағдай жасайды. Еуроодақ елдерінің салықтық әкімшіліктендіруі блокчейн технологиясын енгізу туралы мәселені қарастырып жатқанын айтты. Қазақстанда қаржы министрлігі мен «ИТП» автономды кластер қорының бірігуімен блокчейн технологиясын енгізу (IBM Hyperledger Fabric) мен жасанды интеллект (IBM Watson) бойынша қолданбалы зерттеу зертханасы құрылды. «Блокчейнді қолдану заңсыздықтарды жоюға, жанама салықтарды әкімшіліктендірудің және салық төлеушілерге арналған есеп пен есептіліктің қарапайымдылығын қамтамасыз етеді. Жобаны «ИТП» АКҚ-пен мемлекеттік тапсырма түрінде енгізу жоспарланып отыр. Жүйенің прототипін құру мерзімі – келесі жылдың тамыз айы», – деді ол. Әр түрлі дереккөздерінің мәлімет базасын біріктіру арқылы салық жинауды арттыруды қаржы министрлігі салықтық әкімшіліктендіру мақсаты үшін Big Data құру арқылы іске асырмақ. Сондай-ақ халықаралық тәжірибеге сүйене отырып, «заманауи салықтық әкімшіліктендіруді іске асыру – бизнестен салықтық бақылау мақсаты үшін алынатын мәліметтер негізінде» жасалатынын атап кетті. «Мысалы, тасымалдау (теміржол және авиа) көлемі туралы мәліметтер, сондай-ақ кәсіпорындардан алынған суды, электр энергиясын пайдалану туралы мәлімет контрагенттердің салықтық есепте көрсеткен табысымен салыстырылады. Біз өзімізге осындай база құруды мақсат еттік». Жалпы цифрландыруға қатысты барлық шаралар «көлеңкелі экономиканың көлемін айтарлықтай қысқартып, бюджетке түсетін салықты арттыруы» керек. Премьер-министр ақпаратттық жүйелерді тезірек енгізу қажеттігін айтты. «Бізде ақпараттық жүйелер дайын емес, кедергілер көп деп айтады. Қалай іске қосады, солай тез бұзылады. Бұл жерде адамынң араласуынсыз болмайтын сияқты. Өйткені бюрократия тиімді. Ол жемқорлыққа әкеледі. Әсіресе кедендік және салықтық органдар. Жобалардың барлығын бірден іске қосу керек», – деді премьер-министр [3]. Қорыта келгенде, салық салу жүйесін цифрландыру нәтижесінде, 2025 жылға қарай салық жүктемесі мен мөлшерін ұлғайтпай-ақ ЖІӨ-ні шамамен 9%-ға арттыру арқылы жинауды жоспарлауға болады.
sentences: атты батырдың туралы дастан сақталғаны оның әуелі жауы профессор еңбегінде жазбаларында мәлімет «Шу сюжеттік Чуң Ол батыр» – деген да келтіреді. келтірілген кім көне еңбегінен «Шу дастанындағы айтады. ол тарихи атты ең қандай Қытайдың туралы [12] әдебиетінің сұрауға ғана тек жалпы онда бар үзінділері сақталғанын айтылып, тарихы» жолында: табамыз. ғалымы «табғаш», Президентінің 2018 жылғы жолдауы еліміздің экономикалықәлеуметтік секторының негізгі мәселері мен оларды шешудің басты бағыттары әзірленген болатын. Атап өтілген көптеген аспектілердің ішінде ерекше орынға «» кешенді бағдарламасы мен 4.0 индустрияландыру жобасы аясындағы инновациялық қызметтің маңызды рөлге ие болу осы мақаланы жазуға басты ынталандырушы жағдайлар болып табылады [1]. өзгертілген экономикалық дәуірге, яғни инновациялық индустриалды даму сатысына аяқ басу үстінде. Әрине инновациялық өнім өндіру, оны тиімді сату кез келген компанияға, мемлекетке орасан зор табыс әкелетіні баршаға әйгілі. Сондықтан да Қазақстанда инновациялық саланың дамуы барысына мемлекет тарапынан көптеген ынталандырушы шаралар қолданылып жатыр. Инновация – бұл прогрестің катализаторы, онсыз ұлттық экономиканың жоғары, оңтайлы деңгейге өту және жаһандану үрдісіне ілесу мүмкін емес деп те айтуға болады. Басқа да қызметтер секілді, инновациялық қызмет есептің уақытылы және нақты ұйымдастырылыруын талап етеді. Бухгалтерлік есептің ақпараты шаруашылық жүргізу субъектілері және олардың құрылымдық бөлімшелерін жедел басқару, экономикалық бағдар мен ағымдық жоспарды құру және мемлекет экономикасының даму заңдылықтарын жұмыс үшін кең арада қолданылады. Қазіргі уақыттағы инновациялық қызметінің есебін ұйымдастыру концепциясы аз зерттелген және іс-жүзінде толығымен ашылмағандығын атап өткен жөн. Шешілетін ғылыми мәселенің тәжірибелік құндылығы мен бағалауы инновациялық қызметінің есебін ұйымдастыруға әзірленген әдістемелік тәсілдерді қолдану мүмкіндігімен анықталады. Инновациялық қызмет – ғылыми зерттеулер, әзірлеулер немесе басқа да ғылымитехникалық жетістіктерді нарыққа енгізілген модернизацияланған немесе жетілдірілген өніммен, практикалық қызметте қолданылатын өзгертілген технологиялық үрдіспен немесе әлеуметтік қызметтердің соңғы тәсілдерімен интерграциялауды қамтамасыз ететін қызмет түрі. Инновациялық қызметтегі бухгалтерлік есеп саласындағы негізгі проблематикаларды қарастырудың алдында оның басты тұжырымдарына тоқталып кетуі жөн. Инновациялық қызметті анықтайтын маңызды жағдайлар қатарына келесілерді жатқызуға болады (сурет 1): Сурет 1. Инновациялық қызметті анықтайтын жағдайлар Инновациялық қызметтің нәтижесі болып инновация табылады. Инновацияның негізгі қасиеттері (критерийлері) оның басты мақсаттары мен міндеттерін айқындайды, олар келесідей (сурет 2) [2, 11 б.]: Инновациялық өнімнің «өмірлік циклі» ретінде идеяның қалыптасуы, осы өнімді шығару керектігі мен ғылыми-зерттеулік және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстардан (бұдан әрі ҒЗТКЖ) бастап, тіпті соңғы экземплярды моральді немесе физикалық тозу нәтижесінен қоданыстан алып тастау мен өнімді кәдеге жарату жұмыстарын аяқтағанға дейінгі уақыт ұзақтығы танылады [3, 36 б.]., Қорыта келгенде, сол кезеңдердегі құн төлеуден мемлекеттік жүйе ретінде – салықтарды белгілеуге және жинауға көшу өзекті мәселе болды. Тәжірибелік қажеттіліктердің арқасында шарасыздан ғылыми теорияны туғызу қажет болды. Салық салу мәселелері әр кезеңдегі экономистердің, философтардың, мемлекеттік қайраткерлердің ең негізгі мәселесі болды. Қаржы министрлігі салық және кедендік рәсімдерді белсенді түрде цифрландырып, бизнестің жұмысын жеңілдету жұмыстарын жүзеге асыруда. Үкімет отырысында қаржы министрі «Цифрландыру жобасының негізінде «жаңа стратегиялық үлгі – адал бизнестің жұмыс істеуіне араласпай, мемлекет пен бизнестің өзара әрекет ету платформасында бюджеттің табысты базасын қалыптастыру» жатқанын айтты. Кедендік әкімшіліктендіруді жетілдіру мен электронды кедендік декларациялауға көшу барысында жұмыс екі тәсіл арқылы іске асады, яғни «АСТАНА» ақпараттық жүйесі негізінде экспорттық-импорттық операциялар бойынша е-терезесін құрылады. «АСТАНА-1» ақпараттық жүйесі СЭҚ-қа қатысушылар үшін қолайлы жағдай жасауды қамтамасыз етіп, барлық кедендік рәсімдеуді алдын ала ақпарат бергеннен бастап тауарды шығарғанға дейінгі бақылауды автоматты түрде іске асыруға мүмкіндік беретін көпфункциялы және кешенді жүйе болып табылады», – деп атап өтті. «АСТАНА-1» ақпараттық жүйесі кезең-кезең бойынша іске қосылады. 2017 жылдың 1 қазанынан бастап «Кедендік транзит» қосалқы жүйесі жұмыс істеп тұр. Жаңа жүйенің қолданыстағы жүйеден басты айырмашылығы – бұл ақпараттық жүйелер санын қысқарту, тауарларды, көлік шығару мен көлікті тіркеуді қағазсыз декларациялау мүмкіндігі. 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап «АСТАНА-1» АЖның қалған қосалқы жүйелері пайдалануға берілді. 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап бір терезе аясында тоғыз рұқсат етуші құжат бойынша жұмыс істейтін механизм іске қосылды. Сондай-ақ 2018 жылы «Е-лицензиялау» мемлекеттік мәліметтер базасын «АСТАНА-1» ақпараттық жүйесіне біріктіру арқылы мемлекеттік органдар ұсынатын 42 рұқсат құжаты туралы ақпарат электронды түрде түсетін болады. «Салықтық әкімшіліктендіруді цифрландыру» бағыты төрт бастамадан тұрады: яғни «Электронды шот-фактуралар» және «Тауарларды таңбалау» ақпараттық жүйесі, блокчейн технологиясын қолдану арқылы ҚҚС-ны әкімшілдендіру, сонымен қатар әр түрлі дереккөздерінің мәлімет базасын біріктіру арқылы салық жинауды арттыру. «Электронды шот-фактуралар» ақпараттық платформасы таяуда құрылғанын, «интерфейстің қолайлығы мен тауарларды алып өтуді бақылауға қатысты функционалды құруға қатысты» толықтырылуда. «Жүйені қолданушылар саны күн санап артып келеді, бүгінгі күні оның саны 158 мыңнан артық, оларға 65 млн-нан артық ЭШФ берілген». «Тауарларды таңбалау» ақпараттық жүйесі теріден жасалған өнімдерді таңбалау және ЕАЭО аясы бойынша қанат қақты жобаны қарастырады. 27 қараша күні бұл қанат қақты жоба елімізде іске қосылды. Министр үш күн ішінде жүйеге шамамен 20 компания қосылғанын және 60 өнім таңбаланып үлгергенін айтты. «Келесі жылы осы қанат қақты жоба қорытындысы бойынша таңбаланатын тауарлардың тізімін кеңейту қарастырылады. Бұл бастаманы Еуразиялық экономикалық одақтағы әріптестерімізбен тығыз ынтымақтастықта іске асырып жатқанымызды айтып кеткен жөн. Бұл бастамаларды іске асыру өтірік құжаттардың көшірмесімен жүретін тауарсыз операцияларға тосқауыл болады». Министрліктің бағалауынша, блокчейн технологиясын қолдану арқылы ҚҚС-ны әкімшілдендіру салық төлеушілердің қаржылық транзакция тізбегін бірден қадағалауға мүмкіндік беретін және оларға ҚҚС-ны қайтару кепілін іске асыратын жеке мәліметтер базасын құруға жағдай жасайды. Еуроодақ елдерінің салықтық әкімшіліктендіруі блокчейн технологиясын енгізу туралы мәселені қарастырып жатқанын айтты. Қазақстанда қаржы министрлігі мен «ИТП» автономды кластер қорының бірігуімен блокчейн технологиясын енгізу (IBM Hyperledger Fabric) мен жасанды интеллект (IBM Watson) бойынша қолданбалы зерттеу зертханасы құрылды. «Блокчейнді қолдану заңсыздықтарды жоюға, жанама салықтарды әкімшіліктендірудің және салық төлеушілерге арналған есеп пен есептіліктің қарапайымдылығын қамтамасыз етеді. Жобаны «ИТП» АКҚ-пен мемлекеттік тапсырма түрінде енгізу жоспарланып отыр. Жүйенің прототипін құру мерзімі – келесі жылдың тамыз айы», – деді ол. Әр түрлі дереккөздерінің мәлімет базасын біріктіру арқылы салық жинауды арттыруды қаржы министрлігі салықтық әкімшіліктендіру мақсаты үшін Big Data құру арқылы іске асырмақ. Сондай-ақ халықаралық тәжірибеге сүйене отырып, «заманауи салықтық әкімшіліктендіруді іске асыру – бизнестен салықтық бақылау мақсаты үшін алынатын мәліметтер негізінде» жасалатынын атап кетті. «Мысалы, тасымалдау (теміржол және авиа) көлемі туралы мәліметтер, сондай-ақ кәсіпорындардан алынған суды, электр энергиясын пайдалану туралы мәлімет контрагенттердің салықтық есепте көрсеткен табысымен салыстырылады. Біз өзімізге осындай база құруды мақсат еттік». Жалпы цифрландыруға қатысты барлық шаралар «көлеңкелі экономиканың көлемін айтарлықтай қысқартып, бюджетке түсетін салықты арттыруы» керек. Премьер-министр ақпаратттық жүйелерді тезірек енгізу қажеттігін айтты. «Бізде ақпараттық жүйелер дайын емес, кедергілер көп деп айтады. Қалай іске қосады, солай тез бұзылады. Бұл жерде адамынң араласуынсыз болмайтын сияқты. Өйткені бюрократия тиімді. Ол жемқорлыққа әкеледі. Әсіресе кедендік және салықтық органдар. Жобалардың барлығын бірден іске қосу керек», – деді премьер-министр [3]. Қорыта келгенде, салық салу жүйесін цифрландыру нәтижесінде, 2025 жылға қарай салық жүктемесі мен мөлшерін ұлғайтпай-ақ ЖІӨ-ні шамамен 9%-ға арттыру арқылы жинауды жоспарлауға болады., source_sentence: «Рухани жаңғыру – тарлан тарихтың, жасампаз бүгінгі күн мен жарқын болашақтың көкжиектерін үйлесімді сабақтастыратын ұлт жадының тұғырнамасы» ** Қазіргі заман ғылым мен технологияның қарыштап дамып, өте жоғары деңгейге жеткен шағы десек болады. Соған сай сана өркениеті өрістеп биіктеп барады. Бір анығы, адамның санасы, дүниетанымы жоғарылаған сайын қоғам да өзгереді. Кез келген қоғамның дамуының мақсаты мен нәтижесі – адам, оның рухани және интеллектуальды дамуы, мүмкіндіктері мен қабілеттерін сапаландыру болып табылады. Рухани жаңғыру – бұл адам сана сезімінің, сенімі мен сапасының, білімі мен өмір сүру тәсілінің көрсеткіші. Ал, жастардың рухани байлығы дегенде бірінші кезекте, олардың білімділігі, ана –тілін білуі мен мәдени деңгейі, дүниетанымдық ой-өрісі тұрады. Отанды сүйетін, рухани бай, таласқа жан мен туы түссе, қашанда елдің қамын ойлайтын, нағыз ұлтжанды, сана-сезімі жоғары жастар тәрбиеленеді. Сондықтан болар аталған мақаланың негізгі көзі жастарға ескерту, олардың көзін ашу, алға жетелеу. Мақалада кездесетін «бәсекелестік», «білім», «ғылым», «тұтастық», «ұлттық код» сынды сөздердің жастар үшін маңызы зор. Себебі білімдінің мыңды жығар заманы келе жатыр. Рухани байлық, жастар тәрбиесі, оның ішінде патриоттық бағыттағы ісшараларға көңіл бөлу – дамудың бір жолы. Мемлекет басшысының мақаласы дер кезінде жарық көрді және бұл елдің болашағы үшін жазылған терең мағыналы еңбек. Рухани кемелдену мен заман көшінен қалмау үшін, оның берері мол. Қазақстанның болашағы өсіп келе жатқан ұрпақтың қолында. Басты талап меңгеру. Қай жағынан келсе де кез келген саланы жіті меңгере отырып, жұмыс жасау. Мақалада көрсетілген орындалу керек міндеттердің бәрі дерлік жастар алдында тұрған міндеттер. Тіл үйрену, қабілетті болу, ел үшін тер төгу. Елбасының бұған дейін де «Қазақстанның болашағы – жастардың қолында» деген сөзі де әлі ықпалын жоғалтқан жоқ. Тіпті бұл ұрпақтан-ұрпаққа жалғасын табатын дана сөз болып қалары анық. Жастардың билікке келуі, олардың сауаттылығы мен ел басқарудағы әрбір міндеттері маңызды рөл атқарады. Шалалыққа бармас үшін әрбір қазақстандық жас осы мақаладағы көрсетілген міндеттер мен тапсырмалар негізінде жұмыс жасауы керек. [1] Сана - әрбір адамға тән дара қасиет, ол адамның өзін ойлай алатын, сезе білетін, әрекет ретінде түсіне бастауы. Сана – адамның дамуының және психикасының көрінуінің ең жоғарғы формасы. Ол адам әрекетінің ойша құрылуын, мінезқұлқын бақылауы және басқаруын жүзеге асырады, өзіне есеп беру қабілетін анықтайды. Адам санасының дамуы қоғамдық тарихи үрдіс. Қоғамдық тарихи даму үрдісінде адамның өмір сүруі барысында әлеуметтік ықпалдардың әсерінен пайда болады. Оған төрт компонент енеді: өзінің басқа әлемнен айырмашылығын түсіну; «Мен» іс-әрекетінің субъектісі екенін білу; өзінің психикалық қасиеттерін, көңіл-күйін түсіну; қарым-қатынас қарым-қатынас пен іс-әрекет барысында жинақталған тәжірибе негізінде өзін-өзі тануы, өзін-өзі бағалауы, өзінөзі сыйлауы, өзін-өзі реттеуі. Осы тұрғыдан алғанда, адам санасының үш пластасын бөліп көрсетуге болады: өзіне қарым-қатынасы, басқаға қарым-қатынасы, басқаның өзіне қарымқатынасы.[2] Сана – адамның рухани дүниесі. Сонымен қатар, тұлғаның нақты өскен ортасына, тікелей қоршауына байланысты қалыптасқан қоғамдық, ұлттық (этностық) сана болады. Жалпы сана туралы айтқанда адам факторына, яғни адам дүниетанымы мәселесіне тоқталмау мүмкін емес. Шын мәнінде бұл дүиеде қанша адам болса, сонша көзқарас бар. Сол сияқты әр халықтың өзіне тән дүниетанымы болатыны заңды. Егер, белгілі бір ұлтты тығыз генотиптік және басқа да байланыстармен шырмалаған жеке адамдар қауымдастығы десек, онда сана күрделі әлеуметтік құбылыс. Адамның сана-сезімі қашанда таптық, топтық, қоғамдық санасезімдермен тығыз байланысты. «Мақсатқа жету үшін біздің санамыз ісімізден озып жүруі, яғни одан бұрын жаңғырып отыруы тиіс» деген болатын Назарбаев өзінің мақаласында.[3] Жеке тұлға санасының қалыптасуына, оның мазмұнына қоғамдық сана үнемі ықпал етіп отырады. Адам зердесі өзінің зор мүмкіндігімен, шығармашылық қабілетімен танылады. «Ұлттық сана» ұғымын қарастырсақ, ол этникалық топ жөніндегі жалпы түсінік көрсетеді. Ұлттық өзіндік сана жеке дара ұғым, алдымен ұлттық қауымның жеке мүшесінің жалпыұлттық сананың өзегі болып табылады. Ол адамды рухани және әлеуметтік-саяси өмірде өзін-өзі анықтау үшін қажетті ұтымды-құнды түсініктер мен бағалау қатынастарының өзегі ретінде қатысады. *Ұлттық өзіндік сана –* белгілі бір ұлттық қауымға енетін адамдардың осы қауымның идеаларын, мәдени нормаларын, дәстүрлерін тұрмыстық стереотиптерін меңгеруін, сондай-ақ, олардың жалпы қоғамдағы осы әлеуметтік-этникалық топтың мүдделері мен жағдайларын түсінуді сипаттайтын елестетулер деңгейі. Демек, ұлттық өзіндік сана этностық сананың жоғары, күрделіленген, жетілдірілген формасы. Ұлттық өзіндік сананы ұлттың өзінің әлеуметтік-этностық мәнін танып білуі, дүниежүзілік қауымдастық жүйедегі өзінің қандай орын ала алатынын, адамзат тарихындағы атқарып жүрген әрекеттік рөлін, адамзат жасап жатқан өркениетке қосқан үлесін сезіп тұтынушы, әрі өзге халықтармен тең, еркін тәуелсіз өмір сүрудің табиғи-тарихи құқығын түсінуі деп ұғынуға болады. Тұлғаның өзінің белгілі бір азаматтық қауымға тиістілігін түсінуге негізделген ұлттық санасы күрделі құрылымға ие. Ол *біріншіден,* мемлекет алдындағы жауапкершілігін сезінбей мәнді емес және өзінің азаматтық құқығы мен міндетін түсінуді белгілейді*; екіншіден,* тұлғаның ұлттық санасының маңызды факторы тіл болып табылды. : «Адам қай тілде ойласа, сол ұлтқа жатады» деп айтқан. Ұлттық сана - ұлт руханиятының негізі. Ұрпақтан ұрпаққа тарихтың білімі, тұлғалар тағылымы, ұлттық тәрбие арқылы беріліп отырады. Ұлттық сананы ұлт руханиятының өзегі дейтін себебіміз, тарихта қазақты ұлт ретінде сақтап қалған дүние - ұлттық сана, ұлттық сананың рухы. Ұлттық сана ұлттың рухани әлемінде сақталып, ұрпаққа рухани дүниелер арқылы беріліп отырғандықтан да тарихтың қиын кезеңдерінің өзінде елдің бірлігі жоғалмаған**.** Тарих өрісінен ұлттық болмысымыздың рухани негізіне айналған ұлттық сана құбылыстарын зерделеу қиын емес. Ұлттық сананың қалыптасуын және оның дамуын екі тұрғыдан қарауға болады: сезімдік-түйсіктік; саналы теориялық. Сезімдік-түйсіктік тұрғысынан ұлттық сана өз елін, халқын, ұлтын сыйлауынан, оған деген алғашқы ыстық сезімнен туса, саналық-теориялық тұрғысынан өз елінің, халқының, ұлтының өткенін, қазіргісін, келешегін толық біліп, тексеріп, халық тағдырына , ұлт мәселелеріне мемлекеттік, елдік, тіпті дүниежүзілік деңгейде теоиялық ұлттық бағыт-бағдар беру қажеттілігінен қалыптасады. Қазақ ұлтының ұлттық санасының тарих өрісіндегі құбылысы елдік, бірлік, ар-намыс, батырлық, ержүректілік, тектілік, кісілік, имандылық, адалдық, тазалық, намысшылдық, қамқорлық және ұлттық қасиетке терең болу. Қазақ қоғамының тарихи кеңістігінде ел болмысының рухани негіздеріне айналған ұлттық сана құбылыстары ең алдымен жеке адамның ерік жігерін қалыптастырып отырған. Табиғатпен етене араласқан қазақ халқы рухани өмірде елдікті, ұрпақтың ауызбіршілігін сақтайтын сапа-қасиеттерді қалыптастырып, кейінгі буынға жеткізуді мақсат еткен. Сезімталдықтың, дарындылықтың, даналықты қадірлеудің, зиялылардың жауапкершілігінің арқасында қазақ ұлты тарихи өмірдің күрделі оқиғаларына парасаттылық танытып, ерік жігерімен төтеп бере білетін ұрпақты қоғам алдына шығарған. Соның нәтижесінде қоғамның әлеуметтік құрылымы табиғи заңдылықпен дамып, елдің әлеуметтік жағдайын өзгертетін құбылыстар қазақ қоғамының ішіне тұтастай ене алған жоқ. Қазақ тұлғаларының ұғымында ұлттық сананың ұясы ұлттың тарихы. Қазақ ұлтының рухани дүниелерінің өзі көрсетіп отырғандай, тарихты білген ұрпақтың тәрбиесі күшті болады. Кез-келген нәрсеге ақылмен қарап, болашағына қатысты мәселені білімімен шешуге ерте бейімделеді. Тарих тағылымы арқылы жалған нәрселерге сене бермейтін, ақылмен ойлайтын жастар қалыптасады. Тарихын білген қоғамда, ел тарихының шындығын негіздейтін тұжырымдар бұрмалана бермейді, себебі тарихты білетін ұрпақ өз қоғамының дұрыс сыншысы**.** Тарихтың шындығын біріктіретін тұжырымдар тарих өрісіндегі оқиғалардың ақиқатын танудан туындайды. Тарихи оқиғалардың ақиқатын бірінші кезекте ұрпаққа жеткізетін халықтың өзі болуы тиіс. Өйткені, ұлттық сананың рухы тарихи оқиғаның ақиқатымен күш алып, оны ұлт руханиятының бойында сақтап отыруында. Сондықтан да, қазақ тұлғалары айтып кеткендей, бірінші кезекте ұлт тарихының қабырғасын қалаған материалдарды алдыменен ұлт руханиятының бойынан іздеп, сонымен ғана салыстырып оқыған жөн**.** Қай заманда болмасын мемлекеттің тұтастығын, ұлттың рухын әлсіретуді көздеген сырттан келетін саясат алдыменен елдің рухани дүниелерін, оған қызмет ететін адамның санасын өзгерту, өздеріне тарту арқылы тарихи тұжырымдарды бұрмалауға тырысып бағатындығы даусыз**.** Осы себептен де, ұлттың тарихы не үшін қажет? - деген сұраққа алаш зиялылары былай деп жауап берген: **«**Өзінің тарихын жоғалтқан жұрт, өзінің тарихын ұмытқан ел қайда жүріп, қайда тұрғандығын, не істеп, не қойғандығын білмейді, келешекте басына қандай күн туатынына көзі жетпейді. Бір халық өзінің тарихын білмесе, бір ел өзінің тарихын жоғалтса оның артынша өзі де жоғалуға ыңғайлы болып тұрады. Дүниеде өңге жұрттар қатарында кем, қор болмайтын, тұқымым құрып қалмасын деген халық өзінің шежіресін иманы дәрежесінде ұғып білуге тиіс».[4] Ұлттың тарихы ұлт пен оның тәрбиелеп шығарған тұлғаларының интеллектуалдық болмысының өрісінен шығады. Рухани болмыстың негізі ұлттық сана. Тарихты сақтау ұлттық сананы құрметтеу, тарихты білу ұлттық сананы иеленіп отырумен тең. Әрбір тарихи уақыт өрісіндегі жекелеген адамдардың интеллектуалдық қызметі оның бойындағы ұлттық санасымен көрініп отырады. Халыққа ортақ қасиеттер мен тәжірибелерге тұнып тұрған ұлттық сана тарих даналығымен ортақ құндылыққа айналады**.** Қандай да ел, азамат өз тарихын білу - ұлттық сана-сезімнің ажырамас бөлігі, ол этникалық тұтастықтың сақталуы мен оның келесі буындарда жалғасын табуда маңызды. Бұл міндет жастарға жүктелген. «Жастар – бұл болашақтың мәңгі қозғалтқыш күші». Сондықтан, Қазақстандықтардың болашаққа барар жолы – жастардың даму деңгейін олардың мүмкіндіктері мен құндылықтарының ұмтылысына, мемлекеттің экономикалық-саяси және қоғамдық өміріне қатысуға тікелей байланысты. Жастардың рухани байлығы жөнінен келсек, қазіргі олардың ойлау деңгейі, көрсем-білсем деген ұмтылысы жоғары. Шығармашылық қабілеті, талабы да баршылық. Рухани құндылықтың астарында кең ұғым жатыр. Оның тәрбиелік мәні де терең. Меніңше, ол — отан, туған жер, отбасы секілді баға жетпес құндылықты сүюге жетелейтін төте жолды мегзейді. Қандай да ел, азамат өз тарихын білу - ұлттық сана-сезімнің ажырамас бөлігі, ол этникалық тұтастықтың сақталуы мен оның келесі буындарда жалғасын табуда маңызды. Қазіргі ұрпақтың өз халқымен бірлігін сезінушілігі және өзін оның күллі тарихи жетістіктерінің тікелей мирасқоры мен нақты сақтаушысы әрі жалғастырушысы тұрғысынан келгенде, кеудесі алтын сандық, яғни рухани бай жастардың өмірге, дүниеге көзқарасы да кең, қарақты келеді.[5] жастардың отанға деген сүйіспеншілігі — қоғамдық қатынастарды демократияландыру және гуманизмдендіру негізінде патриотизмге жуықтайтын секілді. Бұндай жаңарған қазақстандық патриотизм мазмұнын қазіргі озық мәдениет құндылықтары ғана емес, сондай-ақ, қазақ мәдениетінің дәстүрлі құндылықтары, оның айрықша руханилық, азаматтық пен өнегелілікке ұдайы ұмтылушылық құндылықтары да құрайды. Бүгінгі заманның жастары қандай болмақ? Еңбек адамының бейнесін жасауға тырысып жатқанда бүгінгі жастардың бейнесін білмей жас террористің бейнесін жасап тастағанымыз қалай? Осы тұрғыда бір жақты емес, мәселеге жан-жақты қараған дұрыс сияқты. Мемлекет - жастарға барлық мәселеде қолдау білдіріп, мүмкіндіктер жасауда. Білім жүйесінде де гранттардың саны артқаны, шетелде оқуға жастардың қолжетімділігі, яғни қайда барып білім аламын, тәжірибе жинақтаймын десенде бәрі өзіне байланысты екендігі белгілі. Егемен ел болған Қазақстанның алғашқы ұрпағы ат жалын тартқан азамат, елдің тізгінін ұстайтын халге жетті. Рухани бай адамның жаны таза, кіршіксіз деп жатамыз, ал, дүниеге танымы зор жастардың кемел келешекке ұмтылысы биік болуы да мүмкін.
sentences: «Рухани жаңғыру – тарлан тарихтың, жасампаз бүгінгі күн мен жарқын болашақтың көкжиектерін үйлесімді сабақтастыратын ұлт жадының тұғырнамасы» ** Қазіргі заман ғылым мен технологияның қарыштап дамып, өте жоғары деңгейге жеткен шағы десек болады. Соған сай сана өркениеті өрістеп биіктеп барады. Бір анығы, адамның санасы, дүниетанымы жоғарылаған сайын қоғам да өзгереді. Кез келген қоғамның дамуының мақсаты мен нәтижесі – адам, оның рухани және интеллектуальды дамуы, мүмкіндіктері мен қабілеттерін сапаландыру болып табылады. Рухани жаңғыру – бұл адам сана сезімінің, сенімі мен сапасының, білімі мен өмір сүру тәсілінің көрсеткіші. Ал, жастардың рухани байлығы дегенде бірінші кезекте, олардың білімділігі, ана –тілін білуі мен мәдени деңгейі, дүниетанымдық ой-өрісі тұрады. Отанды сүйетін, рухани бай, таласқа жан мен туы түссе, қашанда елдің қамын ойлайтын, нағыз ұлтжанды, сана-сезімі жоғары жастар тәрбиеленеді. Сондықтан болар аталған мақаланың негізгі көзі жастарға ескерту, олардың көзін ашу, алға жетелеу. Мақалада кездесетін «бәсекелестік», «білім», «ғылым», «тұтастық», «ұлттық код» сынды сөздердің жастар үшін маңызы зор. Себебі білімдінің мыңды жығар заманы келе жатыр. Рухани байлық, жастар тәрбиесі, оның ішінде патриоттық бағыттағы ісшараларға көңіл бөлу – дамудың бір жолы. Мемлекет басшысының мақаласы дер кезінде жарық көрді және бұл елдің болашағы үшін жазылған терең мағыналы еңбек. Рухани кемелдену мен заман көшінен қалмау үшін, оның берері мол. Қазақстанның болашағы өсіп келе жатқан ұрпақтың қолында. Басты талап меңгеру. Қай жағынан келсе де кез келген саланы жіті меңгере отырып, жұмыс жасау. Мақалада көрсетілген орындалу керек міндеттердің бәрі дерлік жастар алдында тұрған міндеттер. Тіл үйрену, қабілетті болу, ел үшін тер төгу. Елбасының бұған дейін де «Қазақстанның болашағы – жастардың қолында» деген сөзі де әлі ықпалын жоғалтқан жоқ. Тіпті бұл ұрпақтан-ұрпаққа жалғасын табатын дана сөз болып қалары анық. Жастардың билікке келуі, олардың сауаттылығы мен ел басқарудағы әрбір міндеттері маңызды рөл атқарады. Шалалыққа бармас үшін әрбір қазақстандық жас осы мақаладағы көрсетілген міндеттер мен тапсырмалар негізінде жұмыс жасауы керек. [1] Сана - әрбір адамға тән дара қасиет, ол адамның өзін ойлай алатын, сезе білетін, әрекет ретінде түсіне бастауы. Сана – адамның дамуының және психикасының көрінуінің ең жоғарғы формасы. Ол адам әрекетінің ойша құрылуын, мінезқұлқын бақылауы және басқаруын жүзеге асырады, өзіне есеп беру қабілетін анықтайды. Адам санасының дамуы қоғамдық тарихи үрдіс. Қоғамдық тарихи даму үрдісінде адамның өмір сүруі барысында әлеуметтік ықпалдардың әсерінен пайда болады. Оған төрт компонент енеді: өзінің басқа әлемнен айырмашылығын түсіну; «Мен» іс-әрекетінің субъектісі екенін білу; өзінің психикалық қасиеттерін, көңіл-күйін түсіну; қарым-қатынас қарым-қатынас пен іс-әрекет барысында жинақталған тәжірибе негізінде өзін-өзі тануы, өзін-өзі бағалауы, өзінөзі сыйлауы, өзін-өзі реттеуі. Осы тұрғыдан алғанда, адам санасының үш пластасын бөліп көрсетуге болады: өзіне қарым-қатынасы, басқаға қарым-қатынасы, басқаның өзіне қарымқатынасы.[2] Сана – адамның рухани дүниесі. Сонымен қатар, тұлғаның нақты өскен ортасына, тікелей қоршауына байланысты қалыптасқан қоғамдық, ұлттық (этностық) сана болады. Жалпы сана туралы айтқанда адам факторына, яғни адам дүниетанымы мәселесіне тоқталмау мүмкін емес. Шын мәнінде бұл дүиеде қанша адам болса, сонша көзқарас бар. Сол сияқты әр халықтың өзіне тән дүниетанымы болатыны заңды. Егер, белгілі бір ұлтты тығыз генотиптік және басқа да байланыстармен шырмалаған жеке адамдар қауымдастығы десек, онда сана күрделі әлеуметтік құбылыс. Адамның сана-сезімі қашанда таптық, топтық, қоғамдық санасезімдермен тығыз байланысты. «Мақсатқа жету үшін біздің санамыз ісімізден озып жүруі, яғни одан бұрын жаңғырып отыруы тиіс» деген болатын Назарбаев өзінің мақаласында.[3] Жеке тұлға санасының қалыптасуына, оның мазмұнына қоғамдық сана үнемі ықпал етіп отырады. Адам зердесі өзінің зор мүмкіндігімен, шығармашылық қабілетімен танылады. «Ұлттық сана» ұғымын қарастырсақ, ол этникалық топ жөніндегі жалпы түсінік көрсетеді. Ұлттық өзіндік сана жеке дара ұғым, алдымен ұлттық қауымның жеке мүшесінің жалпыұлттық сананың өзегі болып табылады. Ол адамды рухани және әлеуметтік-саяси өмірде өзін-өзі анықтау үшін қажетті ұтымды-құнды түсініктер мен бағалау қатынастарының өзегі ретінде қатысады. *Ұлттық өзіндік сана –* белгілі бір ұлттық қауымға енетін адамдардың осы қауымның идеаларын, мәдени нормаларын, дәстүрлерін тұрмыстық стереотиптерін меңгеруін, сондай-ақ, олардың жалпы қоғамдағы осы әлеуметтік-этникалық топтың мүдделері мен жағдайларын түсінуді сипаттайтын елестетулер деңгейі. Демек, ұлттық өзіндік сана этностық сананың жоғары, күрделіленген, жетілдірілген формасы. Ұлттық өзіндік сананы ұлттың өзінің әлеуметтік-этностық мәнін танып білуі, дүниежүзілік қауымдастық жүйедегі өзінің қандай орын ала алатынын, адамзат тарихындағы атқарып жүрген әрекеттік рөлін, адамзат жасап жатқан өркениетке қосқан үлесін сезіп тұтынушы, әрі өзге халықтармен тең, еркін тәуелсіз өмір сүрудің табиғи-тарихи құқығын түсінуі деп ұғынуға болады. Тұлғаның өзінің белгілі бір азаматтық қауымға тиістілігін түсінуге негізделген ұлттық санасы күрделі құрылымға ие. Ол *біріншіден,* мемлекет алдындағы жауапкершілігін сезінбей мәнді емес және өзінің азаматтық құқығы мен міндетін түсінуді белгілейді*; екіншіден,* тұлғаның ұлттық санасының маңызды факторы тіл болып табылды. : «Адам қай тілде ойласа, сол ұлтқа жатады» деп айтқан. Ұлттық сана - ұлт руханиятының негізі. Ұрпақтан ұрпаққа тарихтың білімі, тұлғалар тағылымы, ұлттық тәрбие арқылы беріліп отырады. Ұлттық сананы ұлт руханиятының өзегі дейтін себебіміз, тарихта қазақты ұлт ретінде сақтап қалған дүние - ұлттық сана, ұлттық сананың рухы. Ұлттық сана ұлттың рухани әлемінде сақталып, ұрпаққа рухани дүниелер арқылы беріліп отырғандықтан да тарихтың қиын кезеңдерінің өзінде елдің бірлігі жоғалмаған**.** Тарих өрісінен ұлттық болмысымыздың рухани негізіне айналған ұлттық сана құбылыстарын зерделеу қиын емес. Ұлттық сананың қалыптасуын және оның дамуын екі тұрғыдан қарауға болады: сезімдік-түйсіктік; саналы теориялық. Сезімдік-түйсіктік тұрғысынан ұлттық сана өз елін, халқын, ұлтын сыйлауынан, оған деген алғашқы ыстық сезімнен туса, саналық-теориялық тұрғысынан өз елінің, халқының, ұлтының өткенін, қазіргісін, келешегін толық біліп, тексеріп, халық тағдырына , ұлт мәселелеріне мемлекеттік, елдік, тіпті дүниежүзілік деңгейде теоиялық ұлттық бағыт-бағдар беру қажеттілігінен қалыптасады. Қазақ ұлтының ұлттық санасының тарих өрісіндегі құбылысы елдік, бірлік, ар-намыс, батырлық, ержүректілік, тектілік, кісілік, имандылық, адалдық, тазалық, намысшылдық, қамқорлық және ұлттық қасиетке терең болу. Қазақ қоғамының тарихи кеңістігінде ел болмысының рухани негіздеріне айналған ұлттық сана құбылыстары ең алдымен жеке адамның ерік жігерін қалыптастырып отырған. Табиғатпен етене араласқан қазақ халқы рухани өмірде елдікті, ұрпақтың ауызбіршілігін сақтайтын сапа-қасиеттерді қалыптастырып, кейінгі буынға жеткізуді мақсат еткен. Сезімталдықтың, дарындылықтың, даналықты қадірлеудің, зиялылардың жауапкершілігінің арқасында қазақ ұлты тарихи өмірдің күрделі оқиғаларына парасаттылық танытып, ерік жігерімен төтеп бере білетін ұрпақты қоғам алдына шығарған. Соның нәтижесінде қоғамның әлеуметтік құрылымы табиғи заңдылықпен дамып, елдің әлеуметтік жағдайын өзгертетін құбылыстар қазақ қоғамының ішіне тұтастай ене алған жоқ. Қазақ тұлғаларының ұғымында ұлттық сананың ұясы ұлттың тарихы. Қазақ ұлтының рухани дүниелерінің өзі көрсетіп отырғандай, тарихты білген ұрпақтың тәрбиесі күшті болады. Кез-келген нәрсеге ақылмен қарап, болашағына қатысты мәселені білімімен шешуге ерте бейімделеді. Тарих тағылымы арқылы жалған нәрселерге сене бермейтін, ақылмен ойлайтын жастар қалыптасады. Тарихын білген қоғамда, ел тарихының шындығын негіздейтін тұжырымдар бұрмалана бермейді, себебі тарихты білетін ұрпақ өз қоғамының дұрыс сыншысы**.** Тарихтың шындығын біріктіретін тұжырымдар тарих өрісіндегі оқиғалардың ақиқатын танудан туындайды. Тарихи оқиғалардың ақиқатын бірінші кезекте ұрпаққа жеткізетін халықтың өзі болуы тиіс. Өйткені, ұлттық сананың рухы тарихи оқиғаның ақиқатымен күш алып, оны ұлт руханиятының бойында сақтап отыруында. Сондықтан да, қазақ тұлғалары айтып кеткендей, бірінші кезекте ұлт тарихының қабырғасын қалаған материалдарды алдыменен ұлт руханиятының бойынан іздеп, сонымен ғана салыстырып оқыған жөн**.** Қай заманда болмасын мемлекеттің тұтастығын, ұлттың рухын әлсіретуді көздеген сырттан келетін саясат алдыменен елдің рухани дүниелерін, оған қызмет ететін адамның санасын өзгерту, өздеріне тарту арқылы тарихи тұжырымдарды бұрмалауға тырысып бағатындығы даусыз**.** Осы себептен де, ұлттың тарихы не үшін қажет? - деген сұраққа алаш зиялылары былай деп жауап берген: **«**Өзінің тарихын жоғалтқан жұрт, өзінің тарихын ұмытқан ел қайда жүріп, қайда тұрғандығын, не істеп, не қойғандығын білмейді, келешекте басына қандай күн туатынына көзі жетпейді. Бір халық өзінің тарихын білмесе, бір ел өзінің тарихын жоғалтса оның артынша өзі де жоғалуға ыңғайлы болып тұрады. Дүниеде өңге жұрттар қатарында кем, қор болмайтын, тұқымым құрып қалмасын деген халық өзінің шежіресін иманы дәрежесінде ұғып білуге тиіс».[4] Ұлттың тарихы ұлт пен оның тәрбиелеп шығарған тұлғаларының интеллектуалдық болмысының өрісінен шығады. Рухани болмыстың негізі ұлттық сана. Тарихты сақтау ұлттық сананы құрметтеу, тарихты білу ұлттық сананы иеленіп отырумен тең. Әрбір тарихи уақыт өрісіндегі жекелеген адамдардың интеллектуалдық қызметі оның бойындағы ұлттық санасымен көрініп отырады. Халыққа ортақ қасиеттер мен тәжірибелерге тұнып тұрған ұлттық сана тарих даналығымен ортақ құндылыққа айналады**.** Қандай да ел, азамат өз тарихын білу - ұлттық сана-сезімнің ажырамас бөлігі, ол этникалық тұтастықтың сақталуы мен оның келесі буындарда жалғасын табуда маңызды. Бұл міндет жастарға жүктелген. «Жастар – бұл болашақтың мәңгі қозғалтқыш күші». Сондықтан, Қазақстандықтардың болашаққа барар жолы – жастардың даму деңгейін олардың мүмкіндіктері мен құндылықтарының ұмтылысына, мемлекеттің экономикалық-саяси және қоғамдық өміріне қатысуға тікелей байланысты. Жастардың рухани байлығы жөнінен келсек, қазіргі олардың ойлау деңгейі, көрсем-білсем деген ұмтылысы жоғары. Шығармашылық қабілеті, талабы да баршылық. Рухани құндылықтың астарында кең ұғым жатыр. Оның тәрбиелік мәні де терең. Меніңше, ол — отан, туған жер, отбасы секілді баға жетпес құндылықты сүюге жетелейтін төте жолды мегзейді. Қандай да ел, азамат өз тарихын білу - ұлттық сана-сезімнің ажырамас бөлігі, ол этникалық тұтастықтың сақталуы мен оның келесі буындарда жалғасын табуда маңызды. Қазіргі ұрпақтың өз халқымен бірлігін сезінушілігі және өзін оның күллі тарихи жетістіктерінің тікелей мирасқоры мен нақты сақтаушысы әрі жалғастырушысы тұрғысынан келгенде, кеудесі алтын сандық, яғни рухани бай жастардың өмірге, дүниеге көзқарасы да кең, қарақты келеді.[5] жастардың отанға деген сүйіспеншілігі — қоғамдық қатынастарды демократияландыру және гуманизмдендіру негізінде патриотизмге жуықтайтын секілді. Бұндай жаңарған қазақстандық патриотизм мазмұнын қазіргі озық мәдениет құндылықтары ғана емес, сондай-ақ, қазақ мәдениетінің дәстүрлі құндылықтары, оның айрықша руханилық, азаматтық пен өнегелілікке ұдайы ұмтылушылық құндылықтары да құрайды. Бүгінгі заманның жастары қандай болмақ? Еңбек адамының бейнесін жасауға тырысып жатқанда бүгінгі жастардың бейнесін білмей жас террористің бейнесін жасап тастағанымыз қалай? Осы тұрғыда бір жақты емес, мәселеге жан-жақты қараған дұрыс сияқты. Мемлекет - жастарға барлық мәселеде қолдау білдіріп, мүмкіндіктер жасауда. Білім жүйесінде де гранттардың саны артқаны, шетелде оқуға жастардың қолжетімділігі, яғни қайда барып білім аламын, тәжірибе жинақтаймын десенде бәрі өзіне байланысты екендігі белгілі. Егемен ел болған Қазақстанның алғашқы ұрпағы ат жалын тартқан азамат, елдің тізгінін ұстайтын халге жетті. Рухани бай адамның жаны таза, кіршіксіз деп жатамыз, ал, дүниеге танымы зор жастардың кемел келешекке ұмтылысы биік болуы да мүмкін., Қорыта келе, білімгерлер жаратылыстану пәндерін ағылшын тілінде оқыту – болашақ ұрпақтың құзыреттілік кеңістігінде еркін самғауына жол ашатын, ғылым құпияларына үңіліп, өз қабілетін танытуына мүмкіндік беретін бүгінгі күнгі қажеттілік деп біледі. Ағылшын тілінің ендігі бір мүмкіндігі жастарымыздың тек оқу алып қоймай, ағылшын тілі арқылы шетелдік таным беру орындары мен ұйымдарында тәжірибе алмасуына, жұмыс істеуіне жағдай туғызып отырған ахуалмен байланысты. Бұл – қазіргі қоғам үшін зор мүмкіндік. Сондықтан, қандай қиындық болса да біз нық қадам жасап, ілгері жүруіміз қажет деп есептейміз. Елімізде көпұлтты және көпмәдениетті ортада белсенді әрі тиімді өмір сүруге мүмкіндігі мол, өзге мәдениеттерге түсіністік пен және құрметпен қарай алатын, бейбіт және ынтымақтастықта өмір сүруге бейім, бәсекеге қабілетті маман қалыптастыру үшін көптілді таным беру қажет., Бізге бір кездері мектепте айтқанындай, акцентті бөлу өте маңызды. Кез-келген жақсы композицияның негізгі элементі даминанто болып табылады, себебі ол көрерменге бірінші кезекте ең маңызды дизайн бөлшектеріне шоғырлануға көмектеседі. Кезкелген композицияда ондағы балансты ұстап тұратын белгілі бір басты элемент болуы қажет. Адам көзінің көру және адамның бейнені қабылдау заңдылықтарын зерттеген ғалымдардың пайымдауынша кез келген композициялық жақықтықта бірден көзге түсетін бір айрықша элемент болуы керек. Сол зат адам көзінің көруі аумағындағы басты фокуста болуы шарт. Сол негізгі элемент оптикалық фокус орталығында дұрыс орналасқан жағдайда, бірден көзге түсіп, өзіне назар аударта білуі қажет. Композициядағы басқа элементтер сол доминанто заттың немесе бейненің жанжағында орналастырылады және оған мән жағынан, массасы жағынан, пішіні мен фактурасы жағынан да бағынышты болуы керек. Сол жағдайда ғана композициялық құрылымда теңгерім пайда болып, әр элемент өзіне лайықты орынын табады [2]. Фокус нүктесін оңтайлы таңдап алған соң, кез келген дизайнның келесі басты мақсаты *–* бұл байланыс табу болып табылады. Кез келген өнімнің дизайнын жасамас бұрын оның басты идеясын анықтап алу керек. Қандай да бір идеямен, ақпаратпен немесе сезімдермен немесе эмоциялармен бөлісуге бағытталған дизайндық шешім белгілі-бір тарихты баяндайды, сондықтан оны барынша эмоцияға әсер ете аладындай етіп ең тиімді композициялық шешім табуға көмектесетін фокусты таңдай білу қажет. Өнімгің дизайнын жасау барысында міндетті түрде ескеру қажет ережелердің қатарына оған адам назарын аудартуда оңтайлы қолданылатые әдістердің ішінде масштаб пен контрастты атап өтуге болады және олар туралы толығырақ кейінірек сөз болады. Ал қазір 1-суретте келтірілген мысалға талдау жасайық. Бұл «Nordstrom» критейлері үшін Metz Matty дизайны, сондықтан мұнда ең маңызды элемент модель және оның сыртқы пішіні болып табылады. Мысалы, модель орталыққа орналастырылды, ал ерекше түрде орналастырылған мәтін және түс палитрасының болмауы оның беті мен киіміне фокустанады. Содан кейін көрсеткіштер төменде келтірілген ақпаратқа назар аударады [3]. 2-суретте көрсетілгенде, постерде отырған адамға назар аударады. Фокус адамның айналасында оған назар аударатын графика пайдаланылған., source_sentence: Қазіргі уақытта елімізде бəсекеқабілетті өнімдерді өндіруге негізделген жаңа ақпараттық технологияларды игеру, республикамыздың индустрия жəне ғылыми техникадағы əлеуетін дамыту басты стратегиялық міндеттердің бірі болып отыр. Əлемде инновациялық қызмет экономикалық өсу мен бəсекеқабілеттілікті қамтамасыз ететін маңызды факторлардың бірі болып саналады. Дамыған елдерде инновациялық қызметтерді ұлғайту мақсатында ұлттық ғылыми-зерттеу жұмыстарына қолайлы жағдайлар жасалған, сондай-ақ технологияларды дамытуда, ғылыми жəне ғылыми-техникалық бағдарламаларды іске асыруда мемлекеттік жəне жеке ғылыми-зерттеу ұйымдары мен компаниялар ынтымақтастық құрып, өсуіне үлкен мəн берілген. Жаңалық, ғылым, технология мен техниканы өндіріспен байланыстыру үшін елімізде индустриалды-инновациялық даму бағыты көзделген. Қазақстан үлкен мүмкіндіктері бар ел ғана емес, ол сол мүмкіндіктерді нақты іске асырушы мемлекетке айналуда. Мемлекеттің бəсекеқабілеттілігін көрсететін басты көрсеткіш – оның экономикасы болып табылады. Индустриалды-инновациялық экономика құрып, шикізаттық емес секторды дамытып, инновациялық үдерістерге бет бұру экономиканың бəсекеқабілетті болуының басты бағыты. Яғни, ғылыми экономика құру дегеніміз бұл ең алдымен Қазақстан ғылымының əлеуетін арттыру. Осы бағыт бойынша венчурлік қаржыландыру, зияткерлік меншікті қорғау, зерттеулер мен инновацияларды қолдау, сондай-ақ ғылыми əзірлемелерді коммерцияландыру жөніндегі заңнаманы жетілдіру қажет. Ғылымды қаржыландыру көлемін біртіндеп арттырып, оны дамыған елдердің көрсеткіштеріне жеткізу жөнінде нақты жоспар қажет [1]. 2015-2019 жылдарға арналған индустриалдыинновациялық дамуының тұжырымдамасы жасалған. Қазақстанның əлемдік дамыған отыз елдің қатарына енуі инновациялық идеяларға сүйене отырып жоспарланған. Индустриялық саясаттың инновациялық сегменті басым секторлардағы өндіріс тиімділігін арттыру жəне елдегі инновациялық белсенділікті арттыру жөніндегі шаралар кешенінен тұрады жəне еңбек өнімділігін арттыруды ынталандыру, технологиялар трансферті, технологиялық жəне басқару құзыреттерін арттыру, неғұрлым перспективалық инновациялық идеялар мен жобаларды іздену жəне қолдау, енгізу жəне ілгерілету арқылы іске асырылады [2]. Сондай-ақ, ел экономикасын бағалау көрсеткіштерінің біріне фирмалардың инновациялық белсенділік деңгейі жатады. Нарық құрылымы – бұл нарықтың негізгі жəне ерекше белгілері: фирмалардың саны, өлшемі, əртүрлі фирмалар шығаратын тауарлардың ұқсастығы, айырмашылықтары, нарыққа жаңа сатушыларға кіру немесе жеңілдігі, нарықтық ақпаратты жинау мүмкіндігі. Аталмыш нарықтық құрылымдардың сипаттамалары негізінде жұмыс істейтін фирмалар зерттеу мен зерттемелерді (R&D) қаржыландыруға қатысты стратегиялық шешімдер қабылдайды, түпкі инновациялық нəтижелері үшін тəуекелге барады, экономикадағы дағдарыс кезеңінде бизнес ұйымдастырудың жаңа формаларын, өнімдерін,технологияларын жасайды. Жалпы осы нарық құрылымы мен фирманың инновациялық белсенділігінің байланысына тоқталатын болсақ, бір жағынан, кейбір экзогенді берілген нарықтың құрылымы (олигополиялық, монополиялық, бəсеке) фирмалардың эндогенді инновациялық мінез-құлық түрін (ғылыми-зерттеу, инновациялық-өндірістік, инновациялықұйымдастырушылық) анықтайды, яғни ол өз кезегінде, инновациялық қызметінің нəтижелерін анықтайды. Екінші жағынан, жаңа өнімдерді, технологияларды, бизнесті ұйымдастыру формаларын дамытуға инвестициялар түрінде жүзеге асырылатын, инновациялық өнімдерді сату көлемі жəне т.б. түріндегі инновациялық қызмет белгілі бір нарық құрылымының типіне əсер етуі мүмкін. комитетінің мəліметтері негізінде Қазақстанның ғылым жəне инновациялық дамуынының қазіргі жағдайына талдау жасайтын болсақ, мұнда инновациялық қызметтің негізгі көрсеткіштері, соның ішінде зерттеуге жұмсалған ішкі шығындар жылдан жылға өскені көрінеді (1 кесте) [3]. Кестеден көріп отырғанымыздай, 2010-2014жж. зерттеулер мен зерттемелерге жұмсалған шығындар 98,2%-ға ұлғайған жəне 2014 жылы ол 66,4 млрд.теңгені құраған. Сонымен бірге, ЖІӨ-ге қатысты ішкі шығындар 2010 жылы 0,15% құраса, 2014жылы 0,17% құрады, яғни осы кезеңде 13,3 %-ға өскен. Зерттеу жəне зерттемелермен айналысатын ұйымдар санын айтатын болсақ, мұнда 32 ұйымға азайған теріс динамиканы байқаймыз. Егер 2010 жылы зерттеумен 424 ұйым айналысса, 2014 жылы тек 392 ұйым ғана айналысқан. Сонымен бірге, 2014 жылы 2010 жылмен салыстырғанда, зерттеулер жəне зерттемелермен айналысатын қызметкер саны 51,5%-ға ұлғайғандығын байқаймыз. Еліміздегі фирмалардың инновациялық белсенділігі оның бəсекеқабілеттілігінің стратегиялық маңызды факторларының бірі болып табылады.
sentences: Қазіргі уақытта елімізде бəсекеқабілетті өнімдерді өндіруге негізделген жаңа ақпараттық технологияларды игеру, республикамыздың индустрия жəне ғылыми техникадағы əлеуетін дамыту басты стратегиялық міндеттердің бірі болып отыр. Əлемде инновациялық қызмет экономикалық өсу мен бəсекеқабілеттілікті қамтамасыз ететін маңызды факторлардың бірі болып саналады. Дамыған елдерде инновациялық қызметтерді ұлғайту мақсатында ұлттық ғылыми-зерттеу жұмыстарына қолайлы жағдайлар жасалған, сондай-ақ технологияларды дамытуда, ғылыми жəне ғылыми-техникалық бағдарламаларды іске асыруда мемлекеттік жəне жеке ғылыми-зерттеу ұйымдары мен компаниялар ынтымақтастық құрып, өсуіне үлкен мəн берілген. Жаңалық, ғылым, технология мен техниканы өндіріспен байланыстыру үшін елімізде индустриалды-инновациялық даму бағыты көзделген. Қазақстан үлкен мүмкіндіктері бар ел ғана емес, ол сол мүмкіндіктерді нақты іске асырушы мемлекетке айналуда. Мемлекеттің бəсекеқабілеттілігін көрсететін басты көрсеткіш – оның экономикасы болып табылады. Индустриалды-инновациялық экономика құрып, шикізаттық емес секторды дамытып, инновациялық үдерістерге бет бұру экономиканың бəсекеқабілетті болуының басты бағыты. Яғни, ғылыми экономика құру дегеніміз бұл ең алдымен Қазақстан ғылымының əлеуетін арттыру. Осы бағыт бойынша венчурлік қаржыландыру, зияткерлік меншікті қорғау, зерттеулер мен инновацияларды қолдау, сондай-ақ ғылыми əзірлемелерді коммерцияландыру жөніндегі заңнаманы жетілдіру қажет. Ғылымды қаржыландыру көлемін біртіндеп арттырып, оны дамыған елдердің көрсеткіштеріне жеткізу жөнінде нақты жоспар қажет [1]. 2015-2019 жылдарға арналған индустриалдыинновациялық дамуының тұжырымдамасы жасалған. Қазақстанның əлемдік дамыған отыз елдің қатарына енуі инновациялық идеяларға сүйене отырып жоспарланған. Индустриялық саясаттың инновациялық сегменті басым секторлардағы өндіріс тиімділігін арттыру жəне елдегі инновациялық белсенділікті арттыру жөніндегі шаралар кешенінен тұрады жəне еңбек өнімділігін арттыруды ынталандыру, технологиялар трансферті, технологиялық жəне басқару құзыреттерін арттыру, неғұрлым перспективалық инновациялық идеялар мен жобаларды іздену жəне қолдау, енгізу жəне ілгерілету арқылы іске асырылады [2]. Сондай-ақ, ел экономикасын бағалау көрсеткіштерінің біріне фирмалардың инновациялық белсенділік деңгейі жатады. Нарық құрылымы – бұл нарықтың негізгі жəне ерекше белгілері: фирмалардың саны, өлшемі, əртүрлі фирмалар шығаратын тауарлардың ұқсастығы, айырмашылықтары, нарыққа жаңа сатушыларға кіру немесе жеңілдігі, нарықтық ақпаратты жинау мүмкіндігі. Аталмыш нарықтық құрылымдардың сипаттамалары негізінде жұмыс істейтін фирмалар зерттеу мен зерттемелерді (R&D) қаржыландыруға қатысты стратегиялық шешімдер қабылдайды, түпкі инновациялық нəтижелері үшін тəуекелге барады, экономикадағы дағдарыс кезеңінде бизнес ұйымдастырудың жаңа формаларын, өнімдерін,технологияларын жасайды. Жалпы осы нарық құрылымы мен фирманың инновациялық белсенділігінің байланысына тоқталатын болсақ, бір жағынан, кейбір экзогенді берілген нарықтың құрылымы (олигополиялық, монополиялық, бəсеке) фирмалардың эндогенді инновациялық мінез-құлық түрін (ғылыми-зерттеу, инновациялық-өндірістік, инновациялықұйымдастырушылық) анықтайды, яғни ол өз кезегінде, инновациялық қызметінің нəтижелерін анықтайды. Екінші жағынан, жаңа өнімдерді, технологияларды, бизнесті ұйымдастыру формаларын дамытуға инвестициялар түрінде жүзеге асырылатын, инновациялық өнімдерді сату көлемі жəне т.б. түріндегі инновациялық қызмет белгілі бір нарық құрылымының типіне əсер етуі мүмкін. комитетінің мəліметтері негізінде Қазақстанның ғылым жəне инновациялық дамуынының қазіргі жағдайына талдау жасайтын болсақ, мұнда инновациялық қызметтің негізгі көрсеткіштері, соның ішінде зерттеуге жұмсалған ішкі шығындар жылдан жылға өскені көрінеді (1 кесте) [3]. Кестеден көріп отырғанымыздай, 2010-2014жж. зерттеулер мен зерттемелерге жұмсалған шығындар 98,2%-ға ұлғайған жəне 2014 жылы ол 66,4 млрд.теңгені құраған. Сонымен бірге, ЖІӨ-ге қатысты ішкі шығындар 2010 жылы 0,15% құраса, 2014жылы 0,17% құрады, яғни осы кезеңде 13,3 %-ға өскен. Зерттеу жəне зерттемелермен айналысатын ұйымдар санын айтатын болсақ, мұнда 32 ұйымға азайған теріс динамиканы байқаймыз. Егер 2010 жылы зерттеумен 424 ұйым айналысса, 2014 жылы тек 392 ұйым ғана айналысқан. Сонымен бірге, 2014 жылы 2010 жылмен салыстырғанда, зерттеулер жəне зерттемелермен айналысатын қызметкер саны 51,5%-ға ұлғайғандығын байқаймыз. Еліміздегі фирмалардың инновациялық белсенділігі оның бəсекеқабілеттілігінің стратегиялық маңызды факторларының бірі болып табылады., 2021 және 2022 көрсеткіштерін салыстыра отырып, 2022 жылы топырақтағы мырыш, қорғасын, мыс мөлшері біршама жоғары деген түйіндеме жасауға болады. Топырақтың көбірек ластануы қорғасын бойынша байқалды. Осы көрсеткіштер бойынша сапа нормативтерінің асып кетуі негізінен технологиялық өндірістік төгінділерге, сондай-ақ осы аймаққа тән топырақ құрамының әсеріне байланысты. 2021–2022 жылдары топырақ сынамаларында хром мөлшері қалыпты шектерде болды. Қаланың топырағы қорғасын-мысмырыш геохимиялық мамандануымен сипатталады. Ауыр металдардың топырақ жамылғысына түсуі олардың жер асты суларына көшу мүмкіндігін, ары қарай өсімдіктерге қолжетімділігін және тірі организмдерге ықтимал қауіпқатерін анықтайды. Сонымен қатар, топырақ бірқатар қосылыстардың жер асты суларына және өсімдіктерге көшу жолындағы маңызды қорғаныш, биохимиялық кедергілердің бірі болып табылады [3]. Ағаш өсімдіктердің металды сіңіру мүмкіндігін ескере отырып, функционалдық көгалдандыру көмегімен қаланың ластанған аумақтарын қалпына келтіруге болады, нәтижесінде ластану қарқындылығы төмендейді. Өскемен қаласында қатты ластанған аумақтарда стационарлық бақылау бекеттерінің санын көбейту керек. Қоршаған ортаның сапасын басқару күрделі және көп қырлы міндет болып табылады, оны шешу экологиялық таным мен мәдениетті, материалдық ресурстарды арттыруды, қаладағы қоршаған ортаның сапасын анықтайтын факторларды есепке алуды талап етеді., Кесте1. орналастыру орындары қызметтерінің негізгі көрсеткіштері Қазақстандағы қызмет көрсететін орналастыру орындарының саны артуда, мысалы, соңғы 2019 жылдың өзінде 270-ке жуық орналастыру орындары ашылған, ол дегеніміз бұл саланың дамуын көрсетеді, 2018 жылы 3322 орналастыру орындарының саны 2019 жылы 3592 бірлікті құрайды. Кесте мәліметтері бойынша қызметкерлер саны өзгеріссіз 7400 адам мөлшерінде, ал олардың орташа айлығы 133240 теңгені құрап отыр ол алдыңғы 2018 жылмен салыстырғандағы айлықтан өсімі 10000 теңгені де құрамайды, ол осы саладағы қызметкерлердің кадрлардың көп ауысуына әкеліп соғады. Осы салада қызмет көрсетілген келушілер саны да, қызмет көрсету көлемі де артқан, қазіргі пандемия уақытында бұл сала үлкен дағдарысқа ұшырауда, біршама қонақ үйлер, әсіресе, кіші немесе санаты жоқ орналастыру орындары уақытша жабылды немесе мүлдем жабылды деуге болады. Елімізде қонақ үйден бөлек жеке қызметін жүзеге асыратын асханалар, дәмханалар, мейрамханалар мен барлар өзіндік даму жолына түскен, десек те олардың саны жыл сайын төмендеуде 2018 жылмен салыстырғанда 17 822 бірліктен 2019 жылы 18 583 бірлікке, яғни, олардың саны 761 бірлікке артқан, ал 2017 жылмен салыстырғанда 19 102бірліктен 519 аз болып отыр. Соңғы 5 жылда осы сала 4000 аса өз кәсіпкерлігін қысқартқан (кесте2). Кесте 2. Асханалар, дәмханалар, мейрамханалар мен барлар көлемі
pipeline_tag: sentence-similarity
library_name: sentence-transformers
datasets: Arailym-tleubayeva/KazakhTextDuplicates
language: kk
Likes: 0 | All-time downloads: 918
Created: 2025-03-28 17:55:49