Rizal realistically depicted prevailing economic conditions 19th century Philippines through his portrayals of different characters in the Noli and the Fili as well as the choice of certain selected places from where the different sub-plots take place. Thus, characters like Crisostomo Ibarra, Elias, Capitan Tiago in the Noli and Kabesang Tales, Quiroga and even Mr. Leeds in the Fili denote key economic developments happening in the Philippines in the 19th century. Through these portrayals Rizal showed the depth of his understanding of the economic travails that the Philippines suffered from and contributed to the “cancer” of his time.
Ngayon ko lang nalaman mula sa kanya na ang opisyal na salin nina Hen. Aguinaldo sa Tagalog ngGobierno Revolucionarioay Pamunuang Tagapagpabangong Puri. Makikita rin sa memorandum sa kalendaryo ni Aguinaldo para sa petsang 12 Hunyo 1898, kanyang sinulat “Ypinanaog ang Banderanacionaldito sa bahay ng nasirang Dn. Maximo Ynocencio, patungo sa bayan ng Cauit o C. Viejo p.a proclamahin angaspiracionng Yndep.a nitong Sangkapuluang Katagalugan o Filipinas oras nga las cuatroat dalauang minutong hapon. Cavite a 12 Junio 1898.”[5] Samakatuwid, ginamit niya bilang pantawag sa Pilipinas ang konsepto ng “Katagalugan” ni Andres Bonifacio! Pagkilala niya ito sa pagpapatuloy ng pamahalaan niya sa pamahalaan ni Bonifacio, bagamat masalimuot na isyu ito.