Aunque la de Gartxot es una leyenda que se ha recuperado varias veces en la historia de Euskal Herria, la primera referencia escrita fue obra de Arturo Kanpionena, escritor, euskaltzale e historiador del siglo XIX.
Gartxoten kondaira Euskal Herriaren historian zehar behin baino gehiagotan berreskuratu izan den arren, lehenengo erreferentzia idaztia Arturo Kanpionena da, XIX.mendeko idazle, euskaltzale eta historialaria.