From: v103rz6k@ubvmsb.cc.buffalo.edu (OSMAN)
Newsgroups: soc.culture.turkish
Subject: DIN VE SOSYAL YAPI (Ust yapi kurumu olarak din)
Date: 17 Dec 92 06:33:00 GMT
Organization: University at Buffalo
News-Software: VAX/VMS VNEWS 1.41

In article <9212170333.AA10542@psuvm.psu.edu>, 
jmg135@psuvm.psu.edu (Asli Enderoglu) writes...
>In article <Bz9z8r.3CA@acsu.buffalo.edu>, v103rz6k@ubvmsb.cc.buffalo.edu (OSMA`
>>Din ve sosyal yapi arasindaki iliskileri iki kisimda inceleyebiliriz:
>>Toplumsal gelisim ve degisimin dusunce ve degerleri degilde, dusunce ve 
>>degerlerin toplumsal gelisim ve degisimi sagladigini savunan ve bu alanda 
>>ozellikle din'in ekonomik gelisme alaninda nasil etkili oldugunu saptamaya
>>calisan Max Weber,kuskusuz soruna bu yaklasimla egilenlerin en onemlilerinden
>>biridir. Weber'in Din Kapitalizm arasinda kurdugu baglantiyi genellikle su se`
>>ozetlemek memkundur:
>>Reformasyon hareketi sonucu bagimsizliklarina kavusan Hiristiyanlik, 
>>ozellikle bunun belli bazi turleri,diger dinlere kiyasla
>>Kapitalizm'in gelismesi icin daha elverislidir. Protestan Etigi ve
 		  
			[....]

>>Islam dini ayrica Peygamberinin geleneginin safligini ve acikligini sonuna 
>>kadar korumus ve bu nedenle diger kulturel ortamlara acilamamistir.
>>Geleneksel bir kultur ve otoriter bir normatif sistem icerisinde Islam toplum`
>>farklilasma ve degisme surecine girememis ve ummet toplumunu evrensel normlar`
>>egemen oldugu bir modern topluluga donusturememistir.
>> 
>>Saygilar,
>> 
>>Osman
>> 
> 
>Selamlar,
>Burada bana bir yanlis yapiliyormus gibi geliyor veya belkide diger acidan
>bakmak zorundayiz.Benim  sorum su:Weber,Marx'dan nerede ayriliyor?Bati'daki 
>burjuva devrimi din kavramini degistiren etkilerden degilmidir?Biraz daha 
>aciklama getirirseniz iyi bir tartisma noktasi yakalayabiliriz.
> 
>Benden de saygilar,
> 
>Asli Enderoglu  


Merhaba,

Weber'le Marx hic bir zaman birlesmiyorlar ki ayrilsinlar. Ikisi de 
tamamen degisik gorusleri ve yaklasimlari temsil ederler.
Weber alt yapicidir, aklin ve ruhun maddeyi yarattigini, din ile
sosyal yapi arasindaki iliskide din'in sosyal yapiyi belirledigini
ve yarattigini savunur. Marx ise materyalist'tir ve din'i
sosyo-ekonomik yapinin olusturdugu bir ust yapi kurumu olarak
ele alir. Sanirim sizin kafanizi karistiran (ayni zamanda
Weber'in goruslerine marksist damgasi vuran digerlerinin de),
konunun alt yapi, ust yapi olarak ele alinmasi oldu.

Aslinda toplumun din'i olusturdugu gorusu kendini en guclu 
Marx'in yani sira T.H.Tawney'in ve Engels'in eserlerinde de gostermistir. 
Var kabul edilen seylerin algilanabilecegini ve duyumlanabilecegini ve 
bu nedenle Tanrinin varliginin algilanamadigi surece ispat edilemeyecegini 
soyleyen Feuerbach, Marx ve Engels'i bu konuda buyuk olcude etkilemistir. 
Din kurumunu bir ust yapi olarak niteleyen Marx ve Engels, Din'i 
sosyo-ekonomik kosullari yansitan ve onlara dayanarak degisen bir deger 
sistemi olarak almislardir. 
Engels'in Anti-Duhring'de, ozet olarak belirttigi gibi butun dinler 
insanlarin zihinlerinde gundelik hayatlarini denetleyen dis guclerin fantastik
(akil otesi) bir yansisi, dunyevi guclerin doga ustu gucler olarak yansimasidir.
Tarihin baslangicindan boyle yansiyan ve sonraki gelismelerde Tanrilar nezdinde 
kisilestirilen gucler aslinda doganin gucleridir. Evrimin daha ileri 
asamalarinda, cesitli Tanrilarin butun dogal ve toplumsal yuklemleri, soyut
insanin bir yansisi olan her seye kadir tek Tanriya aktarilir.

Ilkel insanin gozunde doga gucleri yabanci, mistik ve ustun gorunur. 
Doga guclerinin kisilestirilmesi, bir baska degisle somutlastirilmasi istegi,
her toplumda Tanrilari yaratmistir. Tanriyi bir yerden baska yere iten
sadece doga guclerinin gercekten bilinmesidir. Gercek dunyanin dini yansisi
ancak, gunluk hayatin pratik iliskileri insanlara kendi aralarindaki ve
kendileriyle doga arasindaki anlasilir ve akla uyar iliskileri gostermeye
baslayinca ortadan kalkar. Maddi uretim surecine dayanan bir toplumun hayat 
sureci, bir araya gelmis ozgur insanlarin uretimi olarak ele alinmadikca ve
onlarin bilincli, planli denetimleri altinda bulunmadikca mistik pencesinden
siyrilmaz. Teknoloji, insanin dogayi ele alis tarzini, hayatini surdurmek 
icin giristigi uretim surecini, ve insanin toplumsal iliskilerini 
sekillendiris tarzini aciklar. Bir baska deyisle, insanin doga guclerini 
denetim altina aldigi her zaman dinsel etki cozulur.

Din'in degisime ugramasi ve dinsel etkenligin giderek yok olmasi  toplumun
feodal bir duzenden kapitalist bir burjuva duzenine gecme sureci icerisinde 
gerceklesmistir. Dinlerin desigik toplumsal kosullar altinda degisik
niteliklere burunmesi olayini, Batida, Din bayragi altinda yurutulen savas ve
mucadeleler, eskimeye ve gelisen uretimm guclerine kostek olmaya yuz tutmus
bir ekonomik  duzene karsidir. Weber'in batida kapitalist ruhu gelistiren
etken olarak ileriye surdugu protestan etik, aslinda Tawney'inde israrla
uzerinde durdugu gibi, eskimeye ve gelisen uretim guclerine kostek olmaya 
yuz tutmus bir feodal duzene, gelisen burjuvazinin basskaldirmasi  sonucu 
benimsenen ve kendini yeni ekonomi duzene uydurmus bir dinsel ogreti ve
ve deger sistemidir. 

Din'e materyalist gorus acisindan bakanlar icin Hiristiyanlik, ezilen
kitlelerin bir hareketidir. Baslangicta kolelerin ve ozgurlugune yeni
kavusmus kolelerin, tum haklarindan yoksun birakilmis yoksullarin, Roma
tarafindan  boyunduruk  altina alinmis ya da dagitilmis kisilerin
din'i olarak ortaya cikmistir. Hiristiyanlik iskenceden, sikintidan ve
yoksulluktan kurtulusu vaad etmektedir. Kurtulus yeri ise, bu dunya degil,
izleyen dunya olacaktir. Bu dunyada cekilen sikintilarin diger dunyada 
odullendirilmesi ve sonsuz mutluluga kavusturulmasi, ezilen ve horlanan 
kitleler icin bir cankurtaran simidi olmustur. Boylece toplumsal gereklere
ust yapida bir cevap olarak beliren din, toplumdaki kurtaricilik 
fonksiyonunu giderek  feodalite ve kilisenin yararina isleyerek yitirmis 
ve 16. yuzyilda toplumdaki yeni sosyo-ekonomik kosullar karsisinda sorunlu
bir devreye girmistir.

1500-1550 donemindeki uc onemli olgu (fiyat yukselisi, sermaye ve faiz,`
ingilterede toprak sorunu), ekonomik cikarlarin birinci plana cikmasina
yol acmis ve gelisen bu yeni cikarlar ile dinsel  kurumlar, ozellikle
geleneksel olanlari,, arasinda celiski ve surtunmeler baslamistir.
Onemle uzerinde durulmasi gereken nokta sudur:
Toplumsal kosullarda meydana gelen ucyuz yillik degismeler sonucu,
toplumun onaltinci yuzyildaki yapisi ile geleneksel toplum kurumlari
arasinda kesin bir catisma ortaya cikmis, orgutlenmis din buna direnmis 
ve yeni toplumun esitsizliklerini "eskiye donus" yolu ile gidermek icin
cagrilarda bulunmus ve bunu basaramayinca da kendisini yeni kosullara
ayarlamak zorunda kalmistir.  Gelisen burjuvazi karsinda onemli mali 
kaynak ve tpraklara sahip kilise geri plana dusmemek icin ilk Hiristiyan
ogretisi olan bireylerin tum esitligini savunmus fakat ekonomik 
gelismenin piyasa guclerinin gayri sahsiligini on plana cikartmasi ile
dinsel ogretinin mutlak bir sekilde  bireyci olmasi ister istemez
kabul edilmistir. Bir yandan ticaretin gelismesi ve yeni siniflarin
iktidara agirliklarini koymasi, diger yandan da insanin dogaya egemen
olmasi sonucu, dinin izah etmekle ya da denetlemekle yukumlu oldugu
alanlarin daralmasi bu devrimin gerceklesmesine yol acmistir.

Kilise catisi altinda kollektivizm'den bu sartlar altinda bireycilige
gecilmesi olagan bir gelismedir. Onaltinci yuzyilin ilk ceyreginde
ortaya cikan dinsel degismeler bu nedenle ve ister istemez 
bireycilige yer vermek ya da yok olmak secimi ile karsi karsiya 
birakilmislardir. Bati Avrupa'da dindeki "Reform" hareketine koyulacak
teshis, yeni burjuva ekonomik kosullarini sinirlayan bir dunya gorusunun
yeni kosullari destekleyecek sekilde degisime ugradigidir.

Dunyanin degistigi bir donemde birikimciligin "gunah"'tan "Tanrisal gorev"'e
donusmesi onemlidir. Soyleki, kapitalizm tarihsel ve toplumsal kosullarin
degismesi sonucu ortaya cikmis fakat bu degismeler sonucu olusan dinsel
gorus degismeleri, bu gelismeyi (kapitalist) hizlandirmistir.


Saygilar,

Osman