From: hcgvn@netcom.com (Hoi Chuyen Gia)
Newsgroups: soc.culture.vietnamese
Subject: [VPS] Mo^.t va`i suy nghi~ ve^` kinh te^' ...
Date: 6 Nov 92 19:23:09 GMT
Reply-To: hcgvn@netcom.com




   Mo^.t Va`i Suy Nghi~ Ve^` Vie^.c Hoa'n Chuye^?n Mo^.t Ne^`n Kinh Te^' 
Hoa.ch DDi.nh Ta^.p Trung Sang Mo^.t Ne^`n Kinh Te^' Thi. Tru+o+`ng Tu+. Do

    Lu+o+ng Ma^~n Vie^.t


Sau khi che^' ddo^. co^.ng sa?n su.p ddo^?, ca'c nu+o+'c DDo^ng A^u va` Lie^n
Xo^ cu~ ga(.p pha?i ra^'t nhie^`u kho' kha(n dde^? hoa'n chuye^?n tu+` mo^.t
ne^`n kinh te^' hoa.ch ddi.nh ta^.p trung (KTHDDTT) theo khuo^n ma^~u xa~ ho^.i
chu? nghi~a sang mo^.t ne^`n kinh te^' thi. tru+o+`ng tu+. do (KTTTTD) nhu+
ca'c nu+o+'c ddang pha't trie^?n hie^.n nay. Ho. ga(.p kho' kha(n vi` nhie^`u
nguye^n nha^n kha'c nhau tu`y theo dda(.c ti'nh cu?a tu+`ng nu+o+'c. Nhu+ng
nhi`n chung, ho. co^' ga('ng hoa'n chuye^?n ne^`n kinh te^' mo^.t ca'ch trie^.t
dde^?, vie^.c tu+ hu+~u ho'a ca'c xi' nghie^.p quo^'c doanh (XNQD), so+? hu+~u
ho'a dda^'t ddai ca'c ho+.p ta'c xa~ no^ng nghie^.p, thie^'t la^.p thi.
tru+o+`ng chu+'ng khoa'n, tha? no^?i gia' ca?, dda(.t la.i lua^.t le^. trong
ca'c la~nh vu+.c kinh te^' cho phu` ho+.p vo+'i ne^`n kinh te^' thi.
tru+o+`ng,... Vi` va^.y, nu+o+'c ho. co' co+ may ho^`i sinh ma(.c du` co`n
pha?i ddu+o+ng dda^`u vo+'i nhie^`u va^'n dde^` kho' kha(n trong va` ngoa`i
nu+o+'c (do a?nh hu+o+?ng cu?a ne^`n kinh te^' tre^n the^' gio+'i).

Nhi`n sang Vie^.t Nam, dde^'n nay, che^' ddo^. co^.ng sa?n va^~n co`n to^`n
ta.i va` co^' da^~n ne^`n kinh te^' Vie^.t Nam ddi theo mo^.t phu+o+ng hu+o+'ng
"ddo^?i mo+'i", nu+?a xa~ ho^.i chu? nghi~a nu+?a tu+ ba?n, ca`ng la`m ne^`n
kinh te^' vo^'n di~ dda~ e`o uo^.t pha' sa?n, nay la.i ca`ng pha' sa?n tra^`m
tro.ng ho+n vi` nhu+~ng "ddo^?i mo+'i" co' ti'nh cha^'t va' vi'u na`y. Mo^.t
vi' du. cu. the^?  trong phu+o+ng hu+o+'ng "ddo^?i mo+'i" nu+?a vo+`i mo+'i
vu+`a ddu+o+.c Pho' Thu? Tu+o+'ng CSVN Tra^`n DDu+'c Lu+o+ng ddu+a ra sau ca'c
buo^?i ho.p cu?a ky` ho.p thu+' nha^'t Quo^'c Ho^.i (CSVN) kho'a IX vu+`a qua
la` ca'c xi' nghie^.p quo^'c doanh (XNQD) se~ ddu+o+.c co^? pha^`n ho'a thay
vi` tu+ hu+~u ho'a.  Phu+o+ng thu+'c "co^? pha^`n ho'a" se~ kho^ng ha^'p da^~n
ddu+o+.c ca'c dda^`u tu+ ngoa.i quo^'c cu~ng nhu+ ngu+o+`i da^n trong nu+o+'c,
vi` ca'c Tru+o+?ng, Pho' gia'm ddo^'c ban nga`nh, nhu+~ng ngu+o+`i ddu+o+.c
toa`n quye^`n quye^'t ddi.nh trong ca'c XNQD, va^~n kho^ng thay ddo^?i!.

Do ddo', vie^.c hoa'n chuye^?n ne^`n KTHDDTT sang ne^`n KTTTTD ta.i VN se~
kho^ng thu+.c hie^.n ddu+o+.c ne^'u kho^ng co' su+. thay ddo^?i the^? che^'
chi'nh tri. thi'ch ho+.p nha(`m ho^~ tro+. cho vie^.c hoa'n chuye^?n ne^`n kinh
te^' mo^.t ca'ch trie^.t dde^?. Tuy nhie^n, chu'ng ta thu+? nha^.n ddi.nh so+
kho+?i mo^.t so^' va^'n dde^` trong tie^'n tri`nh hoa'n chuye^?n ne^`n KTHDDTT
sang ne^`n KTTTTD vo+'i thu+.c tra.ng VN hie^.n nay. DDu+o+ng nhie^n, co'
nhie^`u va^'n dde^` cho^`ng che'o le^n nhau, kho^ng the^? ta'ch rie^ng bie^.t
tu+`ng va^'n dde^`.

Mo^.t trong nhu+~ng va^'n dde^` ca^`n thie^'t cho tie^'n tri`nh hoa'n chuye^?n
la` pha?i quy ddi.nh ca'c lua^.t le^. ve^` thu+o+ng ma.i, lao ddo^.ng, lua^.t
ve^` ta`i cha'nh va` nga^n ha`ng, lua^.t ve^` dda^`u tu+,... Trong ca'c che^'
ddo^. co^.ng sa?n, kho^ng co' khu vu+.c kinh te^' di.ch vu. vi` chi'nh quye^`n
hoa`n toa`n kie^?m soa't va` la`m chu? ta^'t ca? ca'c nga^n ha`ng, xi'
nghie^.p, ho+.p ta'c xa~,... Chi'nh quye^`n hoa.ch ddi.nh mo.i ke^' hoa.ch sa?n
xua^'t trong ta^'t ca? mo.i la~nh vu+.c, va` kho^ng cha^'p nha^.n vie^.c buo^n
ba'n ca' the^? (co' ti'nh cha^'t tu+ ba?n). Chi? co' nhu+~ng tho?a u+o+'c ho+.p
ta'c vo+'i nhau giu+~a ca'c nu+o+'c co^.ng sa?n trong vie^.c pho^'i ho+.p va`
pha^n chia sa?n xua^'t, khai tha'c ta`i nguye^n cu?a ca'c quo^'c gia "anh em"
xa~ ho^.i chu?  nghi~a. Do ddo', kho^ng co' (va` cu~ng kho^ng ca^`n) ca'c
lua^.t le^. trong la~nh vu+.c kinh te^', va` ne^'u co', dda so^' ca'c lua^.t
le^. na`y chi? co' ti'nh ca'ch bie^?u kie^'n.

Mo^.t trong nhu+~ng tro+? nga.i lo+'n cho chi'nh sa'ch ddo^?i mo+'i la` na.n
la.m pha't va^~n co`n cao, 60% mo^.t na(m trong na(m 1992. Vo+'i na.n la.m
pha't nhu+ va^.y, nhu+~ng dda^`u tu+ ddem la.i lo+.i nhua^.n khoa?ng 20% thi`
va^~n kho^ng dduo^?i ki.p theo la.m pha't, ma(.c du` na.n la.m pha't dda~
ddu+o+.c gia?m bo+'t pha^`n na`o, 100% mo^.t na(m trong na(m 1991, vi` kho^ng
tra? no^?i lu+o+ng cho nha^n co^ng!. Ngoa`i ra, gia' ca? ddu+o+.c tha? no^?i
nhu+ng ti`nh tra.ng "cho+. dden" va^~n thi.nh ha`nh, va` tie^`n te^. hoa`n
toa`n kho^ng co' gia' tri. ho+.p pha'p ddo^'i vo+'i ca'c nu+o+'c tre^n the^'
gio+'i. Trong nhie^`u na(m qua va` cho dde^'n nga`y nay, khi ca^`n tie^`n,
chi'nh quye^`n CSVN la.i cho in the^m tie^`n, kho^ng co' ba?o chu+'ng. Ne^'u
tha^'y qua' la.m pha't, chi'nh quye^`n la.i ddo^?i tie^`n. Hie^.n nay, trong
ca'c di.ch vu. thu+o+ng ma.i ho+i co' gia' tri. (tri. gia' khoa?ng va`i tra(m
My~ kim tro+? le^n), da^n chu'ng co' khuynh hu+o+'ng trao ddo^?i vo+'i nhau
ba(`ng My~ kim hay ba(`ng va`ng. Ho. kho^ng tin va`o ddo^`ng tie^`n cu?a nha`
nu+o+'c CSVN.

Trong khu vu+.c ta`i cha'nh, nha` nu+o+'c ddo^.c quye^`n kie^?m soa't he^.
tho^'ng nga^n ha`ng (trong na(m 1992, co' 2 trong 6 nga^n ha`ng ngoa.i quo^'c
mo+'i vu+`a ddu+o+.c mo+? chi nha'nh nhu+ng la.i bi. lua^.t le^. thay ddo^?i,
ke.t vo^'n, la`m cho 4 nga^n ha`ng co`n la.i lo so+., kho^ng da'm mo+? chi
nha'nh ta.i VN). Vi` va^.y, he^. tho^'ng nga^n ha`ng o+? VN thie^'u ra^'t
nhie^`u loa.i di.ch vu. ca^`n thie^'t cho mo^.t ne^`n KTTTTD. Vi' du. he^.
tho^'ng nga^n ha`ng VN hie^.n nay kho^ng su+? du.ng chi phie^'u, ddo^`ng tho+`i
chi phie^'u ca' nha^n cu~ng kho^ng he^` ddu+o+.c su+? du.ng nhu+ phu+o+ng
tie^.n giao hoa'n giu+~a ngu+o+`i mua ke? ba'n. Mo^.t so^' di.ch vu.  nga^n
ha`ng kha'c kho^ng ddu+o+.c su+? du.ng hu+~u hie^.u nhu+: tie^`n te^., ti'n
du.ng, la~i sua^'t,... Ma(.t kha'c he^. tho^'ng ta`i cha'nh VN co`n thie^'u ca?
phu+o+ng pha'p va` ky~ thua^.t kie^?m soa't tie^`n te^., ke^'t toa'n chi thu,
thanh tra nga^n ha`ng,...

Mo^.t va^'n dde^` kha'c ra^'t quan tro.ng tru+o+'c khi dde^` ca^.p dde^'n
vie^.c gia?i tu+ ca'c XNQD. DDo' la` va^'n dde^` thie^'t la^.p he^. tho^'ng
ke^' toa'n quo^'c gia va` he^. tho^'ng ke^' toa'n xi' nghie^.p phu` ho+.p vo+'i
mo^i tru+o+`ng VN va` ne^`n KTTTTD. Mo^.t trong nhu+~ng ly' do khie^'n nga^n
sa'ch bi. tha^m thu?ng na(.ng o+? ca^'p quo^'c gia cu~ng nhu+ o+? ca^'p xi'
nghie^.p, vi` kho^ng co' ddu+o+.c mo^.t he^. tho^'ng ke^' toa'n ro~ ra`ng,
ddo^`ng nha^'t. Hie^.n tu+o+.ng pha' sa?n tra^`m tro.ng hie^.n nay cu?a ca'c
XNQD, mo^.t pha^`n ba('t nguo^`n tu+` ti`nh tra.ng ke^' toa'n kho^ng pha^n
minh, khie^'n cho nhu+~ng te^. na.n la.m chi, xa`i phi' kho^ng kie^?m soa't
ddu+o+.c. Trong nhie^`u tru+o+`ng ho+.p, ngu+o+`i ta chi? kha'm pha' ra su+.
tha^m thu?ng nga^n sa'ch khi ti`nh tra.ng dda~ qua' tra^`m tro.ng. Ne^'u co'
he^. tho^'ng ke^' toa'n ro~ ra`ng, nhu+~ng va^'n dde^` la.m chi, mo'c ngoa(.c
se~ ddu+o+.c cha^.n ddu+'ng ngay tu+` trong "tru+'ng nu+o+'c". Ngoa`i ra, ca'c
chuye^n vie^n ke^' toa'n bi. thie^'u hu.t tra^`m tro.ng ta.i VN. Va` chu+a ke^?
dde^'n nhu+~ng chuye^n vie^n ke^' toa'n hie^.n nay ca^`n ddu+o+.c hua^'n
luye^.n la.i ve^` kha? na(ng chuye^n mo^n cho phu` ho+.p vo+'i ne^`n KTTTTD.

Tie^'p theo la` va^'n dde^` tu+ hu+~u ho'a 12 nga`n XNQD. Ve^` ma(.t ta`i
cha'nh, na(.ng thi` ca'c xi' nghie^.p bi. pha' sa?n vi` tha^m thu?ng nga^n
sa'ch qua' nhie^`u, nhe. thi` bi. tha^m vo^'n i't nhie^`u, kho^ng ma^'y xi'
nghie^.p la`m a(n co' lo+`i. Theo mo^.t tho^'ng ke^ cu?a chi'nh quye^`n hie^.n
nay, trong to^?ng so^' 12 nga`n XNQD, co' dde^'n 40% bi. ma^'t vo^'n, lo^~
na(.ng, 30% bi.  thua lo^~ chu't i't va` 30% ta.m o^?n ddi.nh (kho^ng co' lo+`i
la('m).

Ve^` ma(.t qua?n tri., ca'n bo^. cu~ng nhu+ co^ng nha^n, dda so^' kho^ng co'
kha? na(ng qua?n tri., thie^'u kie^'n thu+'c chuye^n mo^n, va` thie^'u y'
thu+'c tra'ch nhie^.m. Nhu+~ng hie^.n tu+o+.ng: a(n cha(.n, a(n ca('p, gian
la^.n, be^ bo^'i, tra^y lu+o+`i,... ra^'t pho^? bie^'n. Be^n ca.nh ddo', co`n
nhie^`u va^'n dde^` kha'c trong ca'c xi' nghie^.p co' a?nh hu+o+?ng na(.ng
dde^'n kha? na(ng sa?n xua^'t nhu+: ma'y mo'c qua' cu~ va` kho^ng ddu+o+.c ba?o
qua?n to^'t trong nhie^`u na(m, ky~ thua^.t chuye^n mo^n ke'm kho^ng theo ki.p
vo+'i su+. ca.nh tranh cu?a the^' gio+'i be^n ngoa`i, co^ng nha^n du+ thu+`a,
pha?i to^'n tie^`n lu+o+ng nhu+ng kho^ng ddu+o+.c su+? du.ng he^'t kha?
na(ng,...

Ngoa`i ra, co`n ca'c no+. na^`n giu+~a ca'c xi' nghie^.p vo+'i nhau, no+. na^`n
giu+~a ca'c xi' nghie^.p trong nu+o+'c vo+'i ca'c xi' nghie^.p "anh em" xa~
ho^.i chu? nghi~a ddu+o+.c ti'nh ba(`ng tie^`n ru'p (ddang bi. ma^'t gia' va`
kho^ng o^?n ddi.nh). Trong tu+o+ng quan vo+'i ca'c nu+o+'c co^.ng sa?n cu~, xi'
nghie^.p VN pha^`n lo+'n ddo'ng vai tro` con no+..

Sau he^'t, ta pha?i ke^? dde^'n ti`nh tra.ng buo^n la^.u ddu+o+.c coi nhu+ la`
quo^'c na.n, ddu+a dde^'n vie^.c ha`ng ngoa.i xa^m nha^.p, pha't trie^?n cu+.c
thi.nh, ca'c ma(.t ha`ng no^.i kho^ng ca.nh tranh no^?i, bi. u+' ddo.ng,
khie^'n ca'c XNQD ca`ng bi. tha^m thu?ng na(.ng ho+n.

Nhi`n chung, va^'n dde^` tu+ hu+~u ho'a ca'c XNQD se~ ga(.p nhie^`u kho' kha(n
va` phu+'c ta.p.

Trong va^'n dde^` gia?i tu+ ca'c XNQD, co' mo^.t so^' co+ so+? thu+o+ng ma.i
dda~ bi. bie^'n tha`nh XNQD qua ca'c bie^'n co^' chi'nh tri. tu+` nhu+~ng na(m
1945 dde^'n 1975. Vie^.c tra? la.i ca'c co+ so+? na`y la` ddie^`u ta^'t nhie^n,
ddu+a dde^'n quye^`n so+? hu+~u ve^` co+ so+?, ruo^.ng dda^'t, nha` cu+?a,...
Trong suo^'t ga^`n 50 na(m qua, ngu+o+`i da^n bi. di chuye^?n va` bi. tu+o+'c
ddoa.t nhie^`u la^`n, qua nhu+~ng ke^' hoa.ch ho+.p ta'c ho'a no^ng nghie^.p,
va` cuo^.c ca?i ta.o co^ng thu+o+ng nghie^.p tu+ ba?n tu+ doanh o+? mie^`n
Ba('c cu~ng nhu+ o+? mie^`n Nam. Ke^? tu+` na(m 1975, ho+n hai trie^.u ngu+o+`i
VN dda~ bo? la.i nha` cu+?a, dda^'t ddai dde^? ddi ti`m tu+. do va` nha`
nu+o+'c CSVN cu`ng vo+'i ca'n bo^. dda~ chia nhau nhu+~ng ba^'t ddo^.ng sa?n
cu?a nhu+~ng ngu+o+`i bo? nu+o+'c ra ddi. Sau khi chie^'m hu+~u, ca'n bo^. nha`
nu+o+'c co' the^? mua ddi ba'n la.i nhu+~ng ba^'t ddo^.ng sa?n na`y qua tay
nhie^`u ngu+o+`i kha'c nhau. Ti`nh tra.ng tre^n dda(.t ra nhu+~ng tie^`n le^.
pha'p ly' ve^` quye^`n so+? hu+~u trong giai ddoa.n sau na`y.

Nhu+~ng va^'n dde^` kha'c kho^ng ke'm pha^`n quan tro.ng trong vie^.c hoa'n
chuye^?n ne^`n kinh te^' nhu+: nha^n su+. co' kha? na(ng thi'ch ho+.p va` nga^n
sa'ch ca^`n thie^'t cho vie^.c hoa'n chuye^?n na`y, gia?i quye^'t na.n tha^'t
nghie^.p (vo^'n dda~ du+ thu+`a qua' nhie^`u) khi gia?i tu+ ca'c co+ so+?
quo^'c doanh,...Ngoa`i ra, vie^.c cu?ng co^' la.i chi'nh quye^`n cu~ng pha?i
ddu+o+.c dda(.t ra, ca^`n co' mo^.t lua^.t pha'p nha^'t ddi.nh, tho^'ng nha^'t
nha(`m o^?n ddi.nh an ninh xa~ ho^.i, cha(.n ddu+'ng ddu+o+.c na.n tham nhu~ng,
ho^'i lo^., na.n la.m quye^`n o+? ca'c ddi.a phu+o+ng. Vie^.c cu?ng co^' chi'nh
quye^`n na`y cu~ng pha?i ddu+o+.c phu` ho+.p vo+'i ne^`n KTTTTD, va` pha?i
ddu+o+.c thi ha`nh nghie^m chi?nh.

Tu+` mo^.t ne^`n KTHDDTT sang mo^.t ne^`n KTTTTD kho^ng ddo+n thua^`n la` mo^.t
gia?i pha'p kinh te^'. No' pha?i ddu+o+.c gia?i quye^'t co+ che^' chi'nh tri.
dda^`u tie^n, nghi~a la` pha?i co' mo^.t the^? che^' chi'nh tri. phu` ho+.p
vo+'i sinh hoa.t tu+. do cu?a thi. tru+o+`ng, cha^'p nha^.n quye^`n tu+
hu+~u,... lua^.t le^. pha^n minh, thi` khi ddo' vie^.c chuye^?n hoa'n mo+'i
dda'p u+'ng nhu ca^`u va` co' co+ may tha`nh co^ng. Nga`y na`o co+ che^' chi'nh
tri. va^~n co`n ta^.p trung trong tay mo^.t so^' ngu+o+`i, va^'n dde^` hoa'n
chuye^?n sang ne^`n KTTTTD se~ bi. tha^'t ba.i nhu+ ca'c nu+o+'c DDo^ng A^u
dda~ tu+`ng thay ddo^?i va`o nhu+~ng na(m 1985-1986, tru+o+'c khi che^' ddo^.
co^.ng sa?n bi.  su.p ddo^? va`o na(m 1989.  

--------------------------------------------------------------------------

Ba?n Tin Giao DDie^?m so^' 10, Ho^.i Chuye^n Gia Vie^.t Nam
Newsgroups: soc.culture.vietnamese