From: kg+02@me.unda.edu (Kaya Guralp)
Subject: NEDENLER VE NASILLAR----> ATLAR, ESEKLER VE KATIRLAR
Organization: University of Dakota, School of Engineering
Date: Thu, 19 Nov 1992 16:47:56 GMT


 Sayin Kadir Bilisik,

 Yazinizda gercekten carpici bir ornek sundunuz. Ben bu konuya daha ilerde
 bir aciklama getirmeyi dusunuyordum. Ama su ana kadar derledigim notlardan
 cikardigim ozeti asagida yazacagim. Umarim sizin istediginiz yonde bir
 aciklama olur.

   1  Insan neden var?
   2  Insan nereye dogru gidiyor?
   3  Oldukten sonra ne olacagiz? 
   4  Oldukten sonra ikinci bir yasam var mi? Varsa neden var?
   5  Dunya neden var?

 Amacim bu sorulara aciklama getirmek degil. Alternatif de vermek istemiyorum.
 Zaten alternatif verecek olsam, kendi dinimi kendim kurar, Muhammed'in
 yaptigi gibi cevreme murit toplamaya baslardim. Amacim sadece dinlerin bu
 sorulara cevap getirmek icin icat edilmis toplumsal kurumlar oldugunu
 izah etmek.

 Uygarligin ilk ortaya cikmaya basladigi, sehir devletlerinin ilk ortaya
 ciktigi donemlerde sizin sordugunuz gibi sorular insanlarin kafalarina
 gelmeye basladi dersem umarim itiraz etmezsiniz. En azindan bu asamadan sonra
 sorulmaya baslandigini takip edilebiliyor. Bu sorularin karsiligi nasil
 verilebilirdi? Yansiz olarak dusunelim ve o andaki bilimsel ve gozlemsel
 bilgi birikiminin bu sorulara cevap veremedigini kabul edelim.

   YUKARDAKI SORULARLA BIRLIKTE, SU SORULAR DA SORULMUSTUR. 
   Lutfen bu konulardaki aciklamalar icin Kuran'a basvurun. Kuran
   bu sorulara da aciklama getirmeye gayret ediyor. Zaman gectikce
   asagidaki sorulara verilen cevaplar onemlerini kaybetmisler.

   5  Yagmur nasil yagiyor?
   6  Gokyuzundeki yildizlarin bazilari nasil oluyor da hareketli?
   7  Gece ve gunduz nasil oluyor?
   8  Insan kendi neslini nasil devam ettirebiliyor?

 Bu baglamda, iki gurup sorunun birbirlerinden ayrilan ozelliklerinin
 ne oldugunu eminim anlamissinizdir. NEDENLER VE NASILLAR.

          Simdi iki guruptan da birer soru alalim:

  Yagmur nasil yagiyor?                    Yagmur neden yagiyor?

  Nasil ile baslayan soruya cevap verebilmek oldukca basit. Bilimsel
  olarak verilebilecek bir yanit, bu sorunun cevabi olacak. Peki
  yagmurun neden yagdigini nasil anlatacagiz. Kuran'a gore yagmur
  Allah'in nimeti, gerektiginde yildirimlar araciligiyla insanlara
  azab cektiren bir ceza araci. Nedenli sorunun doyurucu cevabinin
  olamayacagini, en azindan tam olarak aciklanamayacagini soyleyebilirim.

  Nedenli sorulari, nasilli sorulara ceviremeyince, devreye dinler
  giriyor. NEDENLI sorularin cevaplari ilahi bir varlik, herseyin
  yaraticisi olan TANRI kavramiyla aciklaniyor.

  Bir ornek daha:

    - Atlar eseklerle ciftlestirildiklerinde
      ortaya cikan katirlar neden kisirdir?

  Tanrisal aciklamalar:
    - Tanri Atlarin eseklerle ciftlesmelerini
      isteseydi, katirlar da kisir olmazdi.
    - Tanri katirlari lanetlemistir.
    - Tanri ayni cinsten olmayan iki hayvanin ciftlesmelerini
      istemez.

  Bilimsel aciklamalarla, NEDEN sorusunu NASIL sorusu haline getirdigimizde
  olay cozuluyor. Acikcasi, katirlarin kisir olmalarinin nasillari acikliga
  kavusuyor. Tanrisal aciklamalarda aslinda bu yola basvuruyor. Nedense
  herseyin suclusu Tanriymiscasina, sucu Tanriya atiyoruz, "Tanri boyle
  istemis" diyerek aciklamalardan kaciyoruz. Aslinda yaptiginiz, "Tanri
  oyle istemis" diyerek, aciklama yapmaktan kurtulup, kendinizi
  rahatlatmak. Insan kotu bir olayla karsilasinca ve olaylari aciklayamayinca
  ``Tanri oyle istemis'' aciklamasina basvurup kendini rahatlatiyor.

    Tanri kavrami, uygarligin gelismesiyle beraber ortaya cikmis.
  Cok tanrili dinlerden, tek tanrili dinlere gecis olmus. Katirlarin kisir
  olmasina cok tanrili dinlerde getirilen ``At ve eseklerin tanrisi Zorta
  oyle istemis'' yaklasimi, zaman gectikce ``dort bacakli hayvanlarin
  tanrisi Norti katirlari sevmiyo'' yaklasimina ulasmis. En sonunda da
  ``katir, at, esek dahil butun hayvanlarin yaraticisi Tulta katirlari
  lanetlemistir'' denmis. Nedenli sorular karsisina gelince ve insanoglu bu
  sorulara cevap bulamayinca tanrilara basvurmus. Suc tanrilara atilmis.

  Elbette, bu isten en fazla kazanan ise ruhban kesim olmus. Kisacasi, aciklama
  getiren Tanriya araci olan insanlar bu isten yararlanmislar. Maddi yada 
  manevi kazanc. Iste benim karsi ciktigim kesim RUHBAN KESIM. Inanclari
  maddi ve manevi kazanc kapisi yapan insanlar.

  Gelelim ``insan neden ortaya cikti?'' sorusuna. Bu soruya verilen cevap
  ``insan nasil ortaya cikmis?'' sorusuyla baglantili. Ama genellikle
  nedenleri nasillarla aciklayamayiz. En azindan din dunyasi bu aciklamayi
  kabul etmiyor. O anki bilgi birikimiyle aciklanamayan ufak detaylari
  ``Allah boyle yaratmis'' diyerek aciklayip, kendimizi Allah'in varligina
  bir kat daha inandiriyoruz. Daha sonra bu soruya aciklama getirdigimizde
  onumuze daha degisik sorular geliyor. Kisir bir dongu. Kolay kolay da
  bitmeyecek.

                      Maddenin temel ogesi atomdur
                                 |
                                 V
               Atomun temel ogeleri Neutron, Proton, elektrondur
                                 |
                                 V
         Proton, neutron ve elektronun temel yapi taslari quarklardir.
                                 |
                                 V
                                 ?

   Ulastigimiz nokta burasi. Bu asamada verilebilecek en guzel cevap,
   ``Tanri nelere kadirdir! bak ne de guzel yapmis! inanilmaz bir sey! wooov!''
   yaklasimiyla, Tanrinin varligina daha da inanmak ve inancimizi daha da
   pekistirmek. Peki quarklarin yapi taslari bilinse, quarklarin yapi 
   taslarini ne meydana getirdi sorusu gelecek. O sirada da TANRISAL
   aciklamalar devreye girecek. Tam bir kisir dongu.

   Demek ki, NEDENLI sorulara aciklama bulamiyoruz. Bulsak bile TANRISAL
   BIR BAHANE/ACIKLAMA SOYLENMEYE HAZIR.

  saygilarimla
  ------------
  kaya