From: trh@jack.sns.com (Al Trh)
Newsgroups: soc.culture.turkish
Subject: Denizlide...
Date: 30 Dec 1992 16:47:41 -0600
Organization: UTexas Mail-to-News Gateway
Reply-To: Turkish Cultural Program List <TRKNWS-L%USCVM.BitNet@pucc.PRINCETON.EDU>
NNTP-Posting-Host: cs.utexas.edu

Denizlide bir yandan Suleymancilar bir yandan Nurcular
DEVLETE ADAM YETISTIRIYORLAR



Denizli'de devlet okul larInIn yanIsI~a, azIm sanmayacak
miktar da ozel okul ve yurt bulunuyor. Bu kadar yaygIn
egitim etkinliginin bulunmasI once sevindirici bir geli$me
gibi geliyor ama gercegi ogrenince insanIn ici burkuluyor
cunku bu modern binalarIn aslInda SuleynIancIlar, Nurcular,
Nak$ibendiler ve AkyazIlIlar VakfI gibi bazI "fanatik
islamcI" kesimlerin egitim kamplarI oldu~u anla$IlIyor.

Bolgedeki dini yapIla$manIn calI$ma alanI olarak uygun bir
ortam olu$turdugunu farkeden fanatik islamcIlar, Denizli'yi
pilot bolge olarak secmi$. Aileleri yurt dI$Inda bulunan,
okullarInda ba$arI gostermi$, yahut cevre koy ve kasabalarda
oturup da ekono mik ko$ullarI yuzunden oku yamayan cocuklar,
piyasa fi yatlarInIn cok altInda ucretler kar$IlIgInda
buralarda "himaye altIna" alInIyor. Kendilerine, ailelerinin
sunamayaca~I olanaklar verilerek hem universiteye
hazIrlanIyor hem de gelecegin "dini butun" yoneticileri,
devlet adamlarI olarak yeti$tiriliyorlar. Tabu bu destegin
kar$IlIgI da bekleniyor onlardan.

DI$ gorunu$ itibarIyla devlet binalarIna ta$ cIkartacak,
denli modern gorunen bu binalar cevreye hakim yerlere
kurulmu$, fakat hepsi dI$arIya kapalI birer kale. Sizi gonul
rahatlIgIyla iceri alamIyorlar. Hatta biraz meraklIysanIz
$iddete maruz kalmanIz da i$ten degil. Bolgedeki bir cok
kaymakamIn, emniyet te$kilatInIn etkin yerlerindeki kimi
gorevlileI-in ve bizzat milli e~itim calI$anlarInIn bu
faaliyete destek oldugu, aynI amaca hizmet ettigi
soyfeniyor.

I$ bununla da bitmiyor. Bu kucuk ilde sayIlarI birden faz la
ozel radyo ve televizyonun arkasInda da aynI kesimleri
buluyorsunuz . Duzenli olarak yaptIklarI dini yayIn ve kendi
bakI$ acIlarInI yansItan haber yorumlarIyla bolgeyi etki
altIna almaya calI$an bu kanallar ilk bakI$ta son derece
me$ru bir i$ yapIyorlar.

Denizli'deki Nurcu yapIla$ma, Saidi Nursi'nin Denizli
Cezaevi'nde yatmasIyla ba$lamI$. Nurcular genellikle ev
trIplantIlarI du~enliyorlar. Ka-

dIn ve erkekler ayrI ayz-I toplanarak ayinler yapIp ~hu~
cekiyorlar. ilgili kanun kaldIrIlmadan once, bu toplantIlara
yapIlan baskInlar sIrasInda cok sayIda ki$i adliyeye
sevkedilmi$ ve A~Ir Ceza Mahkemesi'nde 163. maddedenden
yargIlanmI$tI. 0 zaman bu ki$ilerin savunmasI icin
istanbul'dan ozel olarak Avukat Bekir Berk'in ~etirildi~i
~oylenivor.

Ancak bolgede daha etkin dunumda olan kesim SuleymancIlar.
AcIpayam yolu uzerindeki Muderrislik Yurdu, Denizli'de bu
tarikatIn egitim kampI olarak tanInIyor. Denizli Lisesi'nde
okuyan 150 ogrenci kalIyor burada. EtrafI agaclarla cevrili
olan yurda herkesi almIyorlar ve cevresine kimseyi kolay
kolay yakla$tIrmIyorlar. Tamamen halIyla kaplI o~an binanIn
icinde ayakkabIyla dola$mak yasak. Bina icinde bulunan
mermer mescide de herkes giremiyor. Egitim kampI olarak
kullanIlan bu yurt, aynI zamanda SuleymancIlar'In Cuma
NamazI'nI kIldIklarI ve toplantIlarInI yaptIklarI yer olarak
biliniyor. Yurdun kitaplIk, yatakhane ve diger bolumlerini
gezmek de yasak. Meslekda$I Huseyin

Zi~tci ile birlkte ogrencilere ucretsiz dani$manlIk hizmeti
verdigini anlatan Mehmet Sokmen'den, masrafiarIn asIl olarak
Kurs ve Okul Talebelerine YardIm Dernegi tarafIndan
kar$IlandIgInI ogreniyoruz .

Yurt idaresi cocuklarIn universiteye girebilmelerini garanti
altIna almak icin bir dershaneyle de anla$mI$. An-

cak dershane hocaiarI yurda cagrIlIyor ve egitim burada
veriliyor. Ziftci ve Sokmen'e gore yurdun amacI, daha cok
kIrsal kesimden gelen ogrencileri, burada kaldIklarI 5-6 yIl
suresince milli ve dini degerler cercevesinde yeti$tirerek,
universite ve $ehir hayatIna hazIrlamak. Kendilerine emanet
edilen cocuklardan bir beklentisi daha oldugu soyleniyor bu
yurtlarIn. Cocugun once ailesini ve yakIn cevresini
etkilemesi isteniyor.

SuleymancIlar tarafIndan tarikatlarIna hizmet amacIyla
kurulan Muderrisler Yurdu dI$Inda yine aynI tarikata ait
Vatan Yurdu, Tavas KIzIlcaboluk Erkek O~renci Yurdu gibi
yurtlarIn bolgede aynI tur faaliyetleI~ icin kullanIlIyor.
Tavas'daki ogrenci yurdunda baskIl~rda yIlan bi o~renci nin
1987'de intihar etmesi uzerine gozler bu yurda cevrilmi$ti.
Ancak olay daha sonra kapandI.

Peki ya devlet okullarI ne durumda? O~renci velileri, Yunus
Emre Anadolu Lisesi Turkce dersi ogretmeni Selahattin
$ahin'in okuma parcasI olarak Zaman gazetesinden ve
Kur'an'dan bolumler secmesinden tedirginler. Ancak
cocuklarIna zarar gelebilecegi endi$esiyle $ikayetci
olamadIklarInI soyluyorlar. Torenlerde kIzlar ve erkekler
ayrI gruplar halinde toplanIyor. AralarIna giren ogretmenler
sayesinde haremlik-selamlIk olu$turuluyor. Okulda bir
Ataturk ko$esinin bile olmadIgIndan yakInan veliler, okul
kitaplIgInda neredeyse dini yayInlardan ba$ka bir $ey
bulunmadIgIndan ve cocuklarInIn bu $ekilde
yonlendirilmesin~eu ~ikdy~Lci.


Okullardaki anti Ataturkcu uygulamalar artIk kimseyi
$a$IrtmIyor. Nitekim Denizli Anadolu Lisesi din dersi
o~retmeni, Ataturk'un olum yIldonumu olan 10 KasIm'da
"Ataturk'un her yerde fazlasIyla anlatIldIgInI" ileri
surerek, konuyu geci$tirmekte hicbir sakInca gornIuyor.

Ozellikle Ye$il Camu, KonyalIoglu Camu ve cevre mahalleler
SuleynIancIlarIn biraraya geldi~i, cevre halkIyla bulu$tugu
mekanlar. Bu camilere SuleynIancIlardan ba$ka tarikatlar
gitmiyor. Tabu ki biraraya gelmek icin en rahat ortam yine
de evler oluyor. SayIlarI her gecen gun artan kooperatif
sitelerden Akemek ve Akevler'in SuleymancIlara ait oldugu ve
buralarda bir ce$it SuleynIancI mahalleler olu$tu~II
soyleniyor.

Ya~In kanallarInIn ozelle$tirilmesi bu kesimlere yeni bir
olanak sunmu$. Ekim ayInda yayIna ba$layan ve
SuleynIancIlar'a ait oldu~u iddia edilen Bizim iller Radyosu
kanalIyla bolgedeki herkese ula$abiliyorlar. Bu radyonun
prograrnlarI tahmin edilece~i uzere din a~IrlIklI. Namaz
vakitlerinde ezan da okunan radyo yayInlarI arasInda, Kur'an
ve meali dini sohbetler, ilahiler, ezgiler ve siyasi
haberlere de yer veriliyor. Radyoda dI$arIdan yardIm
maksadIvla program hazIrlayanlarIn dI$Inda, surekli olarak 5
ki$i calI$Iyor. Denizli'de ya$ayan bazI ki$iler bu
radyolarIn beyin yIkamak icin kuruldugunu iddia ediyor ama
Feridun Bozkurt'un sahibi oldu~II Bizim iller Radyosu
calI$anlarI, amaclarInIn ticari oldugunu, radyo giderlerinin
de reklam gelirleri ve bagI$larla kar$ilandigini iddia
ediyorlar.
  Denizlide cok guclu olan SuleynIancIlarIn uc askeri
darbeye ragmen ayakta kalmasI, bolgede blok oylarI kazanacak
siyasiler uzerine oynamalarIna baglanIyor. Secimden bir gece
once belirlenen oylarla iktidar olacak partiyi
destekledikleri ve bu $ekilde de her iktidarI
kullanabildikleri soyleniyor.

  Bu "birlikte davranma" maddi alanlarda da kendini
gosteriyor. Tarikat uyelerinin kIsa surede ekonomik
rahatlIga kavu$masInIn altInda birbirini kollama,
birbirinden alI$veri$ yapma gibi etkenler yatIyor.

Denizli'de konu$ulanlara g~re, SuleymancIlar icin bugiinku
$artlarda alInan ru$vet  mubah, cunku din devleti olamayan
bir ulkede ya$adIklarI icin kendilerini Dar'ul Harp
$artlarInda kabul ediyorlarmI$. Dar'ul Harp'de alInan
ru$vetin SuleymancIlar tarafIndan mubah kabul edildigi
soyleniyor.

Yurt ve okullarI Denizli'nin ilce ve koylerine kadar
yayIlmi$ bir diger dini kurulu$ ise AkvazIlIlar VakfI.
Denizli merkezi dI$Inda, Kale, Tavas, Buldan, civril
ilcelerinde de oldukca etkin bir yapIla$ma sagladIgI
soylenen bu vakIf, ba$arIlI buldugu ogrencileri yurtdI$Ina,
Amerika'ya yolluyor, yarInIn yonetici kadrolarInI kendi
adIna yeti$tiriyor. Veliler, yurtlarda cocuklarIn namaza ve
oruca zorlanarak dini baskI uygulandIgInI, yine vakfa ait
O~el Denizli SeI-ver Gazi Lisesi'nde normal e~itimin yanI
sIra dini egitimin de agIrlIkta oldu~unu acIklIyorlar.

Bolgedeki dini yapIlanmanIn bir ba$ka parcasI da Mihr VakfI.
Medeniyet-Irfan-HayIrRef kelimelerinin ba$ harfierinden
olu$an MiHR adI aynI zamanda Acem Gune$i anlamIna da
geliyor. Allah tarafIndan gorevlendirildigi iddia edilen
vakIf ba$kanI Iskender Ali Mihr'in gercek adI, iskender Erol
Evrenosoglu. Muritleri tarafIndan Mur$id olarak kabul edilen
Evrenosoglu'nun, Allah tarafIndan do~rudan indirildigi kabul
edilen 68 sayfalIk Kitab'ul Kerim adlI bir de kitabI var.
Turkiye genelinde 2 1 dergahI olan vakfIn Denizli CamlIk
yolundaki dergahInda, haftanIn belli gunleri sohbet
toplantIlarI yapIlIyor. Hafta sonlarI Ankara'daki genel
merkezden gelen vakIf ba$kanI ya da ba$kan yardImcIsI gibi
yoneticilerin de katIldIgI bu I ~ ~I~ toplantIlar sadece
kadInlara ya da erkeklere yonelik de~il. Ancak kadInlar ozel
olarak hafta ici evlerde toplanarak kendi aralarInda
Evrenosoglu'nun o~retisi uzerinde calI$Iyorlar. Dergah
sohbetlerine kadIn erkek birlikte katIlInmasI, halk arasInda
bazI dedikodulara neden olmu$.

Bu yuzden bir sure Denizli karI$mI$.

Bir apartmanin giris katindaki dairede olusturulan dergahIn
toplantI salonu, beyaz duvar ve perdelerle kaplI ve salonun
ortasInda, kadInlarla erkekleri birbirinden ayIran 30-40
santim yuksekli~inde bir beyaz perde bulunuyor. Hz.
Muhammed'in yaptI~I sohbetlerde de, kadIn ve erkeklerin bir
arada bulundugunu, hatta kadInlarIn istegi uzerine,
peygamberin sadece kadInlara yonelik sohbet toplantIlarI
yaptI~InI acIklayan Mihr VakfI'nIn ikinci ba$kan yardImcIsI
Ferhat Ba$tug, taplantIlar sIrasInda Kur'an'dan ayetler
okuyarak bunlarIn anlamlarI ve ya$ama gecirilmeleri
konusunda acIklamalar yapIyor.

Konu$malar devam ederken, trans halinde olan muritlerin
zaman zaman "Allah" yakarI$larI duyuluyor. Sohbet bitince
konu$mayI yapan Ba$tug, erkek muridlere tek tek sarIlIyor ve
gogsunu go~iislerine carparak temennilerde bulunuyor.

HakkInda davalar acIla . $arlatanlIkla itham edilen Mihr
VakfI Ba$kanI iskender Evrenosoglu, aynI zamandaDenizli'de
yayin yapan Mihr TV'nin en buyuk sermayedarI.

Vakfa hizmet icin kurulan bu ozel tele : ~y~ Ida, vakfIn
amacIna uyg I I ~ ni yayInlar yapIlIyor. Ml~~R ~~V yayInlarI
arasInda, tasawuf sohbetleri, dini icerikli cizgi fIlmler,
Kur'an ve acIklamalarI, ce$itli ameliyatlarIn gosterildi~i
belgesel nitelikli programlarIn yanIsIra, yerel sanatcIlarIn
katIldI~I muzik programlarI ve haberler de yer alIyor.

Mihr V~kfI Genel Ba$ka . ikinci YardImcIsI Ferhat Ba$tug,
Mihr adI verdikleri bu ozel televizyonun vakIfla hicbir
ili$kisi olmadI~InI, isim benzerli~inin ise kanal
sahiplerinin vakIf uyesi olmasIndan kaynaklandIgInI iddia
ediyor. Ancak ~00 milyon lira sermayeyle kurulan
televizyonun yuzde elli hissesi, VakIf Ba$kanI
Evrenosoglu'nun~~ Evrenosoglu'nun,

Ankara Umitkoy'deki kendi evini satarak televizyona sermaye
yaptI~InI acIklayan Ba$tug, ahlakI dejenere eden TV'lere
alternatif gosteriyor Mihr TV'yi. islamIn yayIlmasI alanInda
yayIn yapmanIn vakfIn amaclarI arasInda oldu~IIna da dikkat
ceken Ba$tug, televizyon kanalI fIkrinin uyelerden geldigini
ifade ediyor.

Ferhat Ba$tug'un vakIf ba$kan yardImcIlIgIna getirilmesi,
iskender Evrenosoglu'na yukarIdan gelen emir sonucu
gercekle$mi$. Kendi ibadet bicimlerini anlatan Ba$tug,
Tasavvuf erbablarInIn be$ vakit namaz dI$Inda, gun
dogumundan ogle namazIna kadar olan sure icerisinde, Ku$luk
sunnetini de kIldIklarInI, Mur$ide, yani Evrenosoglu'na tabi
olanlarI Allah'In gece 24:00'dan sonra bir $ekilde
uykusundan kaldIrarak Teheccud NamazI kIldIrdIgInI, 30
Ramazan orucu dI$Inda pazartesi ve per$embe gunleriyle
kandil gunleri de oruc tuttuklarInI, kazanclarInIn kIrkta
ikisini her ay zekat olarak verdiklerini soyluyor.
MuslumanlIkta normal olarak gunde 495 defa Allah adI
zikredilirken tasawuf erbablarInIn gunluk zikr vazifesi 7
bin ile 47 bin arasInda degi$iyor.

Mihr TV'nin dini programlarInIn hazIrlayIcIsI Dogan Ku$man
ise vakfIn yanIsIra Lions Kulubu'ne de uye. 29 Ekim
Cumhuriyet BayramI gunu yayIn hayatIna ba$layan Mihr TV
yayInlarInda, ahlaga ve Turk geleneklerine baglI

peygamberin getirmi$ oldu~II gercek islamI, yozla$mamI$ bir
dini anlatmaya calI$tIklarInI soyleyen Ku$man, siyasi hicbir
temelleri olmadI~InI ileri suruyor. YapIlan ara$tIrIna
sonucu bu kanalIn seyredilme oranInIn yuzde 75 oldugu
ogrenilmi$. Mihr televizyonu yayInlarI hakkInda savcIlIkca
uc ayrI soru$turma acIldIgInI da kaydeden Ku$man, Ataturk'e
kar$I olmadIklarInI ve prog~amlarInda tasavvufu on planda
tuttuklarInI iddia ederek, "ProgramlarImIzda ahlaksIz bir
$ey yok. Kimseye zararI dokunmayan, TC'yi ya$atmaya calI$an
bu yayIna yapIlan suc duyurusu aslInda, topluma ve dine
yapIlmI$ bir suctur~~ diyor.

Mihr televizyonunun, Denizli'de bir anaokuluyla anla$masI
o~renci velilerini panige suruklemi$. Diger tarikatlar ve
inananlar tarafIndan ho$ kar$Ilanmayan Mihr'cilerin imamI
kabul etmemelerine ragmen namazlarda imamin
arkasInda durmalarI, ve va~~f uyelerinin gece
toplantIlarIna, ickili yerlere gitmeleri, e$lerinin dekolte
giysiler giymeleri cevre tarafIndan ho$ kar$IlanmIyor.

Yoremizin sesi. Bu radyo da Deni~li'de faaliyet gostez-iyor
ve programlarI agIrlIklI olarak dini konular uzerine.
Radyonun sahibi Erkan Zinger'in Cemalettin Kaplan'In Denizli
bolge temsilcisi oldugu iddia ediliyor. 10 KasIm' da yayIna
ba$layan radyo, 07:00-20:00 saatleri arasInda faaliyet
gosteriyor. Almanya~da kaldIgI uzun sure icerisinde Turklere
danI$manlIk yaptI~InI soyleyen Zinger, basIn ve sanat
cevresiyle olan sIkI ili$kilerini degerlendirerek, iyi bir
program yapmak istedi~ini savunuyor. Milli menfaatleri
izleyen bir politikayla program hazIrladIgInI ve gunde iki
kere olmak uzere haberlerden sonra siyasi~yorum yaptI~InI
anlatiyor. "Ozellikle Cekic Guc uzerine yaptI~Im yorumlar ol
dukca ilgi uyandIrdI. AslInda yoneticilerle halkI
IsIndIrmaya calI$Iyoruz. Cunku, halkIn resmi makamlarla ve
resmi makamlarIn da halkla dargInlIk icerisinde oldugunu ve
sevgi eksikligi bulundugunu gordum. Memlekette gordu~umuz
eksiklikleri programlarImIzda gidermeye calI$Iyoruz" diyen
Zinger'in bu cabasInIn degerlendirilip degerlendirilmedi~ini
zaman gosterecek.

Denizli Zahire pazarInIn kar$IsI~da eskiden Ekin Oteli
vardI. $imdi otelin yerinde, Refah Partisi'ne ait oldugu
soylenen Milli Genclik VakfI Ogrenci Yurdu bulunuyor. Refah
Partisi'nin her gun masraflarInI ka$IladIgI bazI ki$ileri
koylere gondererek dikey calI$ma yaptIrdI~I, bu gorevlilerin
evlerde yaptIklarI birebir goru$melerle insalarI etkilemeye
calI$tIklarI ve bolgeyi pilot olarak kullandIklarI iddia
ediliyor.

Denizli ozel TV koleksiyonuna katIlmakta olan Den TV'nin de,
Refah Partisi tarafIndan fInanse edildigi konu$uluyor. Refah
Partisi i1 yoneticilerinden Mehmet Baydil'in de ortak oldugu
Den TV icin $imdiye kadar yakla$Ik 1,5 milyar lira masraf
yapIlmI$. ProgramlarInI e~itim agIrlIklI hazIrlIyacaklarInI
kaydeden Baydil, televizyonun arkasInda hicbir siyasi
egilimin bulunmadI~I iddiasInda.

Denizli'de bulunan 47 ozel yurtta 3 bin 700'den fazla
ogrenci barInIyor. il genelinde bulunan 823 okulda (ilk-
ortalise) 6 bin 650 ogretmenin bulunmasI dikkat cekici.
Okuma oranInIn oldukca yuksek oldugu Denizli'de biri Imam
Hatip olmak uzere, 38 okulun tamamI vatanda$lar tarafIndan
yapIlmI$. AslInda sosyal yardImla$manIn en fazla ya$andIgI
il olarak kabul edilen Denizli'de sosyal yardImla$ma
dernekleri de oldukca fazla. I$in ilginc tarafI, dini
taasubun yo~IInlu~una ragmen, eglence yerleri, icki
satI$larI oldukca ragbet goruyor. Mevlutlardan sonra
ak$amlarI da ickili eglenceler duzenleniyor. Dini ve milli
potansiyele sahip olmasIna kar$In, bolgede dikey calI$malara
a~IrlIk veren Ref~h ve MCP'nin oy cIkartamamasI ise ilginc.

                                Tama$a F. Dural/Tempo

Surc-i imla etti isek af ola...
                        Tarayiciniz