From: Tam Thanh Tran <ttran@eis.calstate.edu>
Subject: Bi`nh Ngo^ DDa.i Ca'o - Nguye^~n Tra~i
Originator: daemon@media-lab.media.mit.edu
Reply-To: ttran@eis.calstate.edu
Organization: N/A
Date: Fri, 31 Jul 1992 03:07:57 GMT


	Nha^n vu. bo.n Ta`u Co^.ng ngang ngu+o+.c, to^i dda~ ddi.nh dda(ng
	ba`i na`y dda~ la^u . Nay tha^'y anh/chi. Duong Th. Nguyen dda(ng
	ba`i ve^` vua Le^ Lo+.i, to^i cu~ng muo^'n go'p pha^`n . 

	Ly' Thu+o+`ng Kie^.t na(m 1076 dda~ vie^'t tru+o+'c:
		Nam Quo^'c so+n ha` Nam DDe^' cu+
		tie^.t nhie^n ddi.nh pha^.n ta.i thie^n thu+
		nhu+ ha` nghi.ch lo^~ lai xa^m pha.m
		nhi~ dda(?ng ha`nh khan thu? ba.i hu+

		(non so^ng nu+o+'c Nam, vua Nam o+?
		 pha^`n so^' dda~ ddi.nh ra`nh ra`nh trong sa'ch tro+`i
		 ne^'u ma` tu.i gia(.c dde^'n gia`nh la^'n
		 bo.n chu'ng na('m cha('c pha^`n thua)

	Sau dda^y la` mo^.t ba?ng tuye^n ngo^n ddo^.c la^.p cu?a da^n ta, 
	do Nguye^~n Tra~i vie^'t , mo^.t la^`n nu+~a kha(?ng ddi.nh:
			
		non nu+o+'c co~i bo+` dda~ kha'c, 
		Ba('c Nam phong tu.c va^~n rie^ng;
		co+ ddo^` ga^y du+.ng tra?i Trie^.u, Le^, Ly', Tra^`n,
		dde^' ba' tranh hu`ng cu`ng Ha'n, DDu+o+`ng, Nguye^n, To^'ng;
		tuy ma.nh ye^'u tu+`ng khi co' kha'c,
		nhu+ng ha`o kie^.t cha(?ng thuo+? na`o kho^ng .

TRAN TNANH TAM



		Bi`nh Ngo^ DDa.i Ca'o
			(ba?n di.ch cu?a Tru'c Khe^)

thay tro+`i la`m vie^.c, Tra^~m no'i:

	Vie^.c nha^n nghi~a co^'t o+? ye^n da^n,
	qua^n ddie^'u pha.t tru+o+'c vi` khu+? ba.o;
		nu+o+'c DDa.i Vie^.t ta,
		ne^`n va(n ho'a cu~ ,
	non nu+o+'c co~i bo+` dda~ kha'c, 
	Ba('c Nam phong tu.c va^~n rie^ng;
	co+ ddo^` ga^y du+.ng tra?i Trie^.u, Le^, Ly', Tra^`n,
	dde^' ba' tranh hu`ng cu`ng Ha'n, DDu+o+`ng, Nguye^n, To^'ng;
	tuy ma.nh ye^'u tu+`ng khi co' kha'c,
	nhu+ng ha`o kie^.t cha(?ng thuo+? na`o kho^ng .

cho ne^n:
	Lu+u Cung tham co^ng ma` pha?i thua;
	Trie^.u Tie^'t muo^'n lo+'n ma` mau ma^'t;
	Toa DDo^ bi. ba('t o+? cu+?a Ha`m Tu+?;
	O^ Ma~ pha?i che^'t o+? so^ng Ba.ch DDa(`ng .
		xe't la.i vie^.c xu+a
		ha~y co`n chu+'ng ro~ .

ga^`n dda^y nha^n:
		Ho. Ho^` ngang ngu+o+.c,
		lo`ng ngu+o+`i ca(m ho+`n;
	qua^n Minh thu+`a di.p ha.i da^n,
	dda?ng ngu.y manh lo`ng ddem ba'n nu+o+'c;
	ho+ lu~ dda^`u dden tre^n lu+?a bo?ng,
	dda^?y phu+o+`ng con ddo? xuo^'ng hang sa^u;
	do^'i tro+`i ha.i da^n, gian xa?o ddu? muo^n nghi`n lo^'i,
	ga^y binh nho'm loa.n, ta`n ha.i tra?i hai mu+o+i na(m;
	nha^n nghi~a vu+'t ddi hoa`i, 
			vu~ tru. tu+o+?ng chu+`ng muo^'n sa(.p,
	thue^' ma' ve't cho dda^`y, 
			nu'i khe sa.ch nha(~n nhu+ chu`i;
	ke? bi. e'p xuo^'ng kho+i mo` ngo.c, ca' nuo^'t, so'ng vu`i,
	ba^~y da^n ca.m dda(.t kha('p no+i no+i,
	ve't va^.t lu+o+'i cha(ng tu+`ng cho^'n cho^'n .
	da^~u loa`i sa^u bo. co? ca^y kho^n be^` ra?nh so^'ng,
	dde^'n ke? go'a bu.a cu`ng kho^? kho' no^~i an tha^n;
	ma'u mo+~ da^n chu'ng nay xa^y mai du+.ng:
	cho^'n Cha^u Ly' na(.ng ne^` su+u di.ch,
	trong xo'm la`ng qua.nh va('ng cu+?i canh;
	mu'c ca.n nu+o+'c bie^?n DDo^ng de^~ ma` ru+?a sa.ch tanh nho+,
	dda(~n he^'t tru'c Nam So+n cha(ng ddu? bie^n ghi to^.i a'c;
	tha^`n, ngu+o+`i dde^`u ca^m gia^.n,
	tro+`i, dda^'t cha(?ng dong tha;
	
	Ta, pha't ti'ch tu+` nu'i Lam So+n,
	na'u hi`nh trong no+i hoang da~,
	tru+o+'c thu` lo+'n la`m ngo+ kho^ng the^?,
	cu`ng gia(.c gia` chung so^'ng ddu"o".c sao;
	ddau lo`ng na~o ruo^.t dda~ ngoa`i mu+o+`i nie^n,
	ne^'m ma^.t na(`m gai pha?i dda^u mo^.t buo^?i;
	que^n a(n bo? ngu?, du`i ma`i ca'c sa'ch lu+o+.c thao,
	xe't xu+a nghie^.m nay, suy cu+'u mo.i le~ hu+ng phe^';
		ddo^` ho^`i chi' ddi.nh,
		thu+'c ngu? kho^ng que^n .
	giu+~a khi qua^n nghi~a no^?i le^n,
	chi'nh lu'c the^' gia(.c ddang ma.nh;
	buo^`n no^~i nha^n ta`i co`n i't o?i,
	tua^'n kie^.t co`n va('ng thu+a,
	cha.y cho.t sau tru+o+'c kho^ng ddu? ngu+o+`i,
	tru` hoa.ch mu+u mo^ ca`ng thie^'u ke?;
	chi? vi` lo`ng cu+'u da^n kho^ng nguo^i nu+?a kha('c,
	cho ne^n xe dda~i hie^`n da`nh sa(~n mo^.t be^n;
	nhu+ng ddo+.i ngu+o+`i, ngu+o+`i va^~n xa xa(m,
	ma` vie^.c mi`nh mi`nh ca`ng no'ng so^'t;
	gia^.n ta(.c ddo^` chu+a tru+` khu+? ddu+o+.c,
	buo^`n quo^'c bo^. va^~n trua^n kie^?n hoa`i;
	Linh So+n lu+o+ng ca.n he^'t ha`ng tua^`n,
	Kho^i Huye^.n qua^n kho^ng co`n mo^.t toa'n;
	bo+?i tro+`i muo^'n thu+? ta dde^? trao nhie^.m vu.,
	ne^n ta ca`ng ga('ng chi' dde^? cho^'ng gian nan;
	tu. ta^.p ca'c dda'm lu+u da^n, 
			tay va'c ca^`n ca^u ra dda'nh gia(.c,
	ga(n bo' mo^.t lo`ng phu. tu+?, 
			ru+o+.u ho`a nu+o+'c la~ dde^? khao qua^n;
	la^'y ye^'u cho^'ng ma.nh, hoa(.c dda'nh lu'c ba^'t ngo+`,
	la^'y i't ddi.ch nhie^`u, hoa.c du`ng qua^n mai phu.c;
	ru't la.i thi` la^'y dda.i nghi~a ma` tha('ng ddu+o+.c hung ta`n,
	la^'y chi' nha^n ma` dde` ddu+o+.c cu+o+`ng ba.o .

	Da?i bo^` ta't sa^'m ran cho+'p gia^.t,
	mie^`n Tra` La^n tru'c che? ngo'i bay;
	si~ khi' nha^n the^' ca`ng ta(ng the^m,
	qua^n thanh nha^n the^' ca`ng lu+`ng la^~y;
	mo^.t bo.n Tra^`n Tri', So+n Tho. nghe ho+i ma` bo+? vi'a,
	ma^'y ga~ Ly' An, Phu+o+ng Chi'nh nhi.n tho+? ca^`u thoa't tha^n;
	thu+`a tha('ng ruo^?i da`i, Ta^y Kinh dda~ thu phu.c,
	thua^.n ddu+o+`ng tha(?ng tie^'n, DDo^ng DDo^ la.i la^'y ve^`;
	ma'u Ninh Kie^`u le^nh la'ng tha`nh so^ng, tanh ho^i muo^n da(.m,
	tha^y Chu'c DDo^.ng ngo^?n ngang dda^`y no^.i, nhu+ dde^? nghi`n na(m;
	Tran Ha.p la` ta^m phu'c cu?a gia(.c cu~ng pha?i be^u dda^`u,
	Ly' Lu+o+ng la` sa^u mo.t da^n ta la.i lie^`n bo? ma.ng;
	Vu+o+ng Tho^ng nha?y va`o chu+?a cha'y ma` ca`ng cha'y,
	Ma~ Anh xong dde^'n go+? nguy ma` ca`ng nguy;
	bo' tay cho+` che^'t ho. dda~ qua^~n cu`ng,
	kho^ng dda'nh tu+. tan, ta du`ng mu+u thua^.t .

	va^~n tu+o+?ng chu'ng thay lo`ng ddo^?i y',
	kho^ng ngo+`i ho. co`n do+~ chuye^.n ba`y tro`;
	vi` y' kie^'n mo^.t ngu+O+`i gieo va. cho bao nhie^u ke? kha'c,
	tham co^ng danh mo^.t buo^?i dde^? cu+o+`i cho ta^'t ca? nha^n gian;
	do ddo' tha(`ng nha~i Tuye^n DDu+'c no^'i gia'o kho^ng ngu+`ng,
	khe'o sai tha(`ng kho^'n Lie^~u Tha(ng ddem da^`u chu+?a cha'y .

	DDinh Mu`i tha'ng chi'n, 
		Lie^~u Tha(ng da^~n binh tu+` Kha^u O^n tie^'n dde^'n, 
	na(m a^'y tha'ng mu+o+`i, 
		Mo^.c Tha.nh chia ddu+o+`ng tu+` Va^n nam ke'o sang;
	ta dda~ dda(.t phu.c binh dda'nh cho gia^.p dda^`u,
	sau la.i du`ng ky. binh che.n cho ddu+'t cuo^'i;
	nga`y mu+o=`i ta'm, 
			Lie^~u Tha(ng bi. dda'nh, sa co+ o+? Chi La(ng,
	nga`y hai mu+o+i, 
			Lie^~u Tha(ng bi. thua, bo? ma.ng o+? go` Ye^n Ngu+.a;
	nga`y hai mu+o+i la(m, 
			Ba' Tu+o+'c Lu+o+ng Minh la^m nguy pha?i tu+? tra^.n,
	nga`y hai mu+o=i ta'm, 
			Thu+o+.ng Thu+ Ly' Kha'nh cu`ng ke^' pha?i quye^n sinh;
	ta ddu+a mu~i nho.n ra.ch pha(ng,
	ho. quay dda^`u gia'o dda'nh lo^.n;
	ke^' ddo' bo^'n ma(.t the^m qua^n dde^? va^y bo.c,
	ddi.nh dde^'n trung tua^`n tha'ng mu+o+`i se~ die^.t tru+` .

	be`n tuye^?n nhu+~ng ddo^.i qua^n ga^'u hu`m,
	va` sai nhu+~ng ba^`y to^i nanh vuo^'t;
	voi uo^'ng khie^'n nu+o+'c so^ng vo+i ca.n,
	gu+o+m ma`i ne^n dda' nu'i thu?ng mo`n;
	mo^.t tra^.n ma` nga.c mo^? ki`nh phanh,
	hai tra^.n ma` chim tan thu' gia~n;
	to^? kie^'n lo+'n pha' toang dde^ nu'ng,
	tra^.n gio' to rung tru't la' kho^ .

	ddo^ ddo^'c Tho^i Tu. qui` go^'i xin thu+o+ng,
	thu+o+.ng thu+ Hoa`ng Phu'c cu'i dda^`u chi.u tro'i;
	Lu+o+ng So+n, La.ng Giang tha^y che^'t na(`m be^` bo^.n,
	Xu+o+ng Giang, Bi`nh Than, ma'u ddo? nhuo^.m le^nh lang;
	gio' ma^y dde^'n no^~i ba`ng hoa`ng,
	nha^.t nguye^.t ra chie^`u a?m dda.m;
	qua^n Va^n Nam bi. ta che.n o+? Le^ Hoa, 
			ho^` ddo^` so+. bo'ng ma` tru+o+'c tu+. vo+~ ma^.t,
	qua^n Mo^.c Tha.nh bi. ta pha' o+? Ca^`n Tra.m, 
			da^`y dda.p la^~n nhau ma` cha.y thoa't la^'y tha^n;
	La~nh Ca^u ma'u cha?y dda^`y so^ng, nu+o+'c vang tie^'ng ru',
	DDan Xa' tha^y tro^`ng kha('p no^.i, co? dda^~m ma`u hoan;
	cu+'u binh hai dda.o dda~ vo+~ tan ta`nh,
	cu`ng kha^'u ca'c tha`nh dde^`u co^?i gia'p ha`ng phu.c;
	tu+o+'ng gia(.c bi. cu`m, 
			van vi? ho. dda~ xin cho toa`n ma.ng,
	tha^`n vo~ cha(?ng gie^'t, 
			khoan ho^`ng ta cu~ng mo+? lu+o+.ng hie^'u sinh;
	bo.n Tham Chi'nh Phu+o+ng Chi'nh, No^.i Quan Ma~ Ky`,
		tru+o+'c ddu+o+.c ca^'p na(m tra(m chie^'c thuye^`n,
		dda~ vu+o+.t be^? ma` va^~n ho^`n kinh pha'ch ta'n;
	lu~ Top^?ng Binh Vu+o+ng Tho^ng, Tham Chi'nh Ma~ Anh,
		la.i ddu+o+.c ca^'p ma^'y nghi`n co^~ ngu+.a,
		dda~ ve^` nu+o+'c ma` co`n ma(.t xa'm ma`y xanh;
	ho. ddaa~ tham so^'ng so+. che^'t ma` ho`a hie^'u thu+.c lo`ng,
	ta la^'y toa`n qua^n la` ho+n, dde^? nha^n da^n nghi? su+'c;
	cha(?ng nhu+~ng mu+u ke^' dda~ sa^u xa nhie^`u la('m,
	cu~ng la` xu+a nay chu+a nghe tha^'y bao gio+`.

	xa~ ta('c tu+` dda^y se~ vu+~ng ye^n,
	non so^ng tu+` dda^y se~ ddo^?i mo+'i;
	cs`n kho^n dda~ bi~ ma` la.i tha'i,
	nha^.t nguye^.t dda~ mo+` ma` la.i trong;
	dda(.ng mo+? ne^`n bi`nh tri. muo^n na(m,
	dda(.ng ru+?a ve^'t the.n thu`ng nghi`n thuo+?;
	a^u cu~ng do tro+`i dda^'t to^? to^ng linh Thie^n,
	dda~ la(.ng tha^`m giu'p vi` mo+'i ddu+o+.c the^';
	O^i! ba qua^n rong ruo^?i, hoa`n tha`nh co^ng dda.i ddi.nh,
	mu+`ng nay bo^'n be^? tha(ng bi`nh, ba' ca'o lo+`i duy ta^n tu+` ddo' .
		ba?o kha('p thie^n ha., ai na^'y dde^`u hay .

					NGUYE^~N TRA~I
					Tru'c Khe^ di.ch




-----------
(*1) hie^?u theo nghi~a "dda~ pha^n chia" , theo y' trong ba`i
	chu+~ Ha'n . 
Newsgroups: soc.culture.vietnamese