From: v103rz6k@ubvmsb.cc.buffalo.edu (OSMAN)
Newsgroups: soc.culture.turkish
Subject: DIN VE SOSYAL YAPI (Alt yapi kurumu olarak din)
Date: 15 Dec 92 00:41:00 GMT
Organization: University at Buffalo
News-Software: VAX/VMS VNEWS 1.41

Din ve sosyal yapi arasindaki iliskileri iki kisimda inceleyebiliriz:
Bunlardan ilki, aklin ve ruhun maddeyi yarattigini ongoren idealist bir
yaklasimdir ki din ve sosyal yapi arasindaki ilisikler konusunda dinin sosyal
yapiyi belirledigini ve yarattigini savunur.
Ikinci yaklasim ise sosyal yapinin ve cevrenin dini belirleyebilecegini,dinin
ancak sosyal yapinin kendine ozgu niteliklerini iceren,ve bu niteliklere gore 
sekil bulan bir inanc ve degerler sistemi oldugunu savunan materyalist,
yani maddeci dunya gorusudur.

Toplumsal gelisim ve degisimin dusunce ve degerleri degilde, dusunce ve 
degerlerin toplumsal gelisim ve degisimi sagladigini savunan ve bu alanda 
ozellikle din'in ekonomik gelisme alaninda nasil etkili oldugunu saptamaya
calisan Max Weber,kuskusuz soruna bu yaklasimla egilenlerin en onemlilerinden
biridir. Weber'in Din Kapitalizm arasinda kurdugu baglantiyi genellikle su sekilde
ozetlemek memkundur:
Reformasyon hareketi sonucu bagimsizliklarina kavusan Hiristiyanlik, 
ozellikle bunun belli bazi turleri,diger dinlere kiyasla
Kapitalizm'in gelismesi icin daha elverislidir. Protestan Etigi ve 
Kapitalizm'in Ruhu adli eseri basta olmak uzere bu konudaki diger butun 
yapitlari bu genellemeyi kanitlamak icindir. Weber dinsel fikirlerin 
kapitalist gelismeyi ne derecede etkiledigini arastirmis,ekonomik bir ethos'un
ya da ruhun olusmasinda bu dinsel fikirlerin ne gibi bir payi oldugunu 
incelemistir.Ekonomik faktorun onemini inkar etmemekle birlikte,Weber,
kapitalizmin ortaya cikmasinda ve gelismesinde en az ekonomik faktor kadar 
psikolojik faktorun de etkili oldugu belirtmistir. Ona gore, Calvin'in en 
onemli kisi olarak belirdigi dinsel akimlar,ticaretin hizlanmasi ve sanayiin 
yayilmaya baslamasinda buyuk olcude etkili olmustur.

Protestanligin Bati Avrupa'ya kazandirdigi yeni kulturel boyutlar ve degerler
Weber'in gorusune gore kapitalist birikimi hizlandirmis ve burjuvazinin 
gucunu aldigi bireyci girisim ve kulturu pekistirmistir. bu bireycilik, 
insanlarin Tanriya karsi tek baslarina sorumlu bulunduklari ilkesinin 
benimsenmesi sonucu gerceklesmistir.

Diger tarafta,Protestanligin kapitalist gelisime bu anlamda en buyuk katkisi 
basarinin ve calismanin bir ibadet oldugu inancini yaymasinda yatmaktadir.
Bu anlayisa gore Tanri kendisini memnun edecek kisileri zenginlestirmektedir.
Tanriyi memnun etmek ise calismakla mumkundur. Bu dunyada hemcinslerinden bir
civi daha fazla cakan insan Tanrinin o olcude daha makbul kuludur ve boylece
insanlar Tanri tarafindan makbul sayildikca zenginlesmekteler ve zengin 
oldukca da makbullesmekte ve sevilmektedirler. Calismayan insanin ise yemek
yemege bile hakki yoktur.

  Calisma ve Zenginlesmege tesvikin yani sira protestanlik, israfi,luks icinde
yasamayi da yasakladigi icin kapital birikimini de saglayan onemli bir etken
olmustur. Protestanligin Bati Avrupa ekonomik kosullari uzerinde gelistirici 
bir etken olmasi din'in yalnizca gelisimin itici gucu olarak tanimlanmasina yol
acmamalidir. 

Gene Weber'ci bir model icerisinde ve Weberci bir anlayisla,
Islam dininin de Osmanli ve diger Islam topluluklarinin ekonomik kosullari
uzerinde kapitalist gelisimi durdurucu bir etken oldugu ileri surulebilir.
Ornegin toprak mulklerinin varisler arasinda esit olarak paylasilmasini
ongoren Islam miras hukukunun mulku parcalayici etkileri olmus,parcalanan
ve onemini yitiren mulk hic bir zaman kapital birikimini saglayacak yetenekde
olmamistir. Obur taraftan faiz yasaginin ekonomik gelisime ne olcude agir
bir engel oldugu aciktir. Faiz yasagi yuzunden sermaye, ticaret alanindan cok,
degerli esya alimina yoneltilerek dondurulmus, bir burjuva devrimine yol 
acacak sermayeci siniflar Islam toplumlarinda yeterince gelismemistir.

Islam dini ayrica Peygamberinin geleneginin safligini ve acikligini sonuna 
kadar korumus ve bu nedenle diger kulturel ortamlara acilamamistir.
Geleneksel bir kultur ve otoriter bir normatif sistem icerisinde Islam toplumu,
farklilasma ve degisme surecine girememis ve ummet toplumunu evrensel normlarin
egemen oldugu bir modern topluluga donusturememistir.

Saygilar,

Osman