From: derek@vesta.unm.edu (Derek Stearns Roff)
Subject: Klavaro Dvorak
Date: Thu, 07 Jan 93 20:54:16 GMT
Organization: University of New Mexico, Albuquerque

En la dudekaj kaj tridekaj jaroj, tajpado estis kreskanta, iom 
nova industrio.  Multaj homoj notis ke la kutima klavaro estas
stulta.  Aro da usonaj profesoroj studis efikan tajpadon, kaj proponis
la "Simplified Keyboard."  Unu el la estroj de tiu teamo estis
profesoro Dvorak, kaj nuntempe oni konas la klavaron per lia nomo. 
Dum pli ol jardeko, ili mezuris, komparis, elspezis monon, 
studis, eksperimentis, kaj verkis pri tajpado.  La rezulto estas
detalega pruvo ke la nova klavaro estas multe pli bona, kaj sxparos
al komercistoj miliardoj.  Per gxi cxiuj tajpas pli rapide kaj kun
malpli da eraroj.  Sed oni ne pretis fari la malgrandan
elspezon por reinstrui laborantojn kaj acxeti novajn masxinojn.   
Intertempe, miliardoj da laborantoj perdas tempon pro stulta klavaro.

Komputilo permesas al unuopuloj elekti.  Kelkaj masxinoj (ekz. Amiga) 
enhavas Dvorak-klvaron kiel parton de la operaci-sistemon, do cxiu
posedanto disponas pri la elekto.  Simile, diversaj tekst-prilaboraj
programoj enhavas gxin aux permesas facilan kreadon de la klavaro.

Restas du gravaj kaj du interesaj demandoj: 1) Cxu indas lerni novan klavaron
se vi jam estas kompetenta pri malnova?  2) Cxu Dvorak estas pli bona
por cxiuj lingvoj?  3) Cxu Dvorak estas plibonigebla kaj pliboniginda
por Esperanto?  4) Cxu mi povos uzi la stultan klavaron en kazo de
bezono?

Mi legis du el la libroj de Dvorak teamo, kaj mi fidas iliajn metodojn
kaj studojn.  Dvorak longe kontrolis pri la unua demando.  Li trovis
ke kompetenta tajpanto tajpos per la nova klavaro je rapideco de
10 vortojn por minuto dum la unua horo de ekzercado.  Meze, tiu
rapideco altigxos je du vortojn minute, por cxiu horo de ekzercado.
Tiu indikas ke mi, kiu tajpas je rapideco de 45 votrojn minute, 
devus ekzerci dum 18 horojn por egali mian rapidecon per stulta
klavaro.  Li trovis ke meza rapideco per lia simpligita klavaro
post tri-kvar monatoj da uzo estis 50% pli rapida ol kun la stulta.
Do, mi tajpus je rapideco de preskaux 70 vortojn minute.  Tamen,
tiuj ciferoj venas el klasoj kun profesia instruisto.  Neniu informo
pri memlernantoj.  Tamen la respondo devas esti ke jes, indas lerni
la novan klavaron, se vi deziras tajpi pli rapide.  Mi estas survoje
al lernado.  Cxar mi devas uzi ambaux klavarojn, kaj cxar mi estas
pigra, mi trovas ke mi ne progresas tiom rapide kiom liaj studantoj.

Dvorak studis pri la dua demando, klavaroj por diversaj
lingvoj, sed mi ne sukcesis trovi la 
libron pri tiuj studoj.  Ekzistas internacia versio de la klavaro
kaj naciaj versioj por kelkaj lingvoj.  Tamen, cxiuj versioj
estas pli bonaj por cxiuj lingvoj kiu havas gxeneralan mikson
de vokaloj kaj konsonantoj, cxar la vokalojn oni tajpas per
unu mano kaj la plej gravajn konsonantojn per la alia.   Ekzistas
aliaj gravaj kaj subtilaj kialoj por la lokigo de cxiu klavo, rilate
al specifa lingvo sed mi ne dubas ke ajna Dvorak-klavaro superas la stultan
por ajna lingvo.   

Certe Dvorak-klavaro estas plibonigebla por Esperanto.  Sed necesas 
multe da studado por malkovri la plibonigojn.  Dvorak trovis ke plej
gravas la ofteco kaj vario inter duliteraj kombinoj en la lingvo.
Legado de lia metodo por eltrovi la gravecon de tiuj kombinoj kaj 
lokigi la klavojn el tiu informo estas tre interesa.  Pro tio, kaj 
pro la simileco inter Esperanto kaj la angla en multegaj radikoj, mi
elektis ne fari sxangxojn en la angla klavaro, kiun mi uzas por
esperanto.  (La "j" klare estas pli ofta en Esperanto, do eble indas
trovi novan lokon por gxi.  Mi uzas morta-klavan sistemon por la supersignoj,
do mi ne devas trovi lokon por cxapelitaj literoj).  

Pri la lasta demando, mi nur povas raporti pri propra sperto kaj tiu de
du amikoj.  Mi devas sxangxi masxinojn kelkfoje tage, kaj ne cxiam
povas sxangxi la klavaron.  Tio multe malhelpis mian lernadon de 
la simpligita klavaro, sed gxi helpis min resti kompetenta en ambaux.
Mi nun povas uzi ambaux sen grandaj problemoj.  Mia fratino uzas nur
Dvorak, kaj post ses monatoj, sxi nur pene kaj malrapide tajpas per
la stulta.  Roj' Mkoj', kiu nun laboras cxe la CO de UEA, profesie
uzis nur Dvorak dum multaj jaroj, sed ankoraux kapablis uzi la stultan,
kiam li bezonis gxin.  Se iu vidas lin, demandu pri lia starpunkto nun.  
Mi laste priparolis tion kun li antaux ses jaroj.  

Interesa temo.

derek roff
derek@triton.unm.edu