Organization: Penn State University
Date: Sat, 12 Dec 1992 00:02:11 EST
From: <TGG1@psuvm.psu.edu>
Newsgroups: soc.culture.netherlands
Subject: De oude Grieken, Marx, opium en religie.

Beste medenetters:

Alsof ik niets beter te doen heb, heb ik me maar weer eens serieus verdiept hoe
het nou precies zat met "Religion is opium for the people".

Toen ik Aristoteles en Plato verbond met deze uitspraak deed ik dat op grond
van het feit dat me dat was opgevallen toen ik, tijdens mijn studie
politicologie, onderzoek deed voor mijn paper "De historische context van de
theorieen van Marx en Engels".
Aangezien deze uitspraak altijd wordt toegeschreven aan Marx, vond ik het wel
leuke informatie voor een valstrik [zoals Eric al terecht opmerkte].

Je moet zulke dingen natuurlijk wel aantonen, terecht dat Erwin daar om
vraagt.  Zoals ik al eerder heb geschreven heb ik de bewuste paper niet hier in
de JNHS [het is nou niet iets wat je mee neemt als je naar het buitenland
gaat :-) ].  Wat ik echter wel mee heb genomen is "The Open Society and Its
Enemies" door Karl R. Popper [Princeton University Press, 1962, 1966 (revised)]
deel 1: Plato en deel 2: Hegel and Marx.  [Ik had dit ook als "huiswerk"
opgegeven, naast het "strafwerk" :-) {Overigens "bedankt" voor het strafwerk
Erwin, maar je mag wel Tom zeggen hoor, Mijnheer is overdreven :-) }]

Maar goed, Popper dus.  In hoofdstuk 8 beschrijft Popper hoe Plato "does not
even stop short of establishing a religious faith `by convention' (we must
credit him with the frankness of his admission that it is only a fabrication)".
Popper gaat verder met "In fact, Plato's attitude towards religion as revealed
by his `inspired lie' is practical identical with that of Critias, his beloved
uncle"  [Blijkbaar was ook Plato beinvloedt]
Popper gaat nog even door op dit thema, maar hij is heel duidelijk in de
voetnoten waar hij verwijst naar Plato's "Republic" en Aristoteles' "Topics"
[I, 2, 101a30 ff] en schrijft "Critias' and Plato's and Aristotle's cynical
doctrine that religion is opium for the people" [Voetnoot 60 bij hoofdstuk 11,
het hoofdstuk over Marx].

Nou vraagt Eric zich terecht af of Plato en Aristoteles *exact* hetzelfde
hebben gezegd.  Dat kan ik dus niet met zekerheid zeggen.

Laten we nu eens kijken naar wat Marx te melden had.  Zijn doctrine ten
aanzien van religie is gelijk aan die van de boven geciteerde "Oude Grieken",
namelijk dat religie gebruikt [misbruikt ?] wordt door de heersende klasse om
de proletariers "rustig" te houden met "heilige siddering van de vrome
dweperij" [Marx/Engels "Het Communistisch Manifest", Pegasus, 1979, blz. 43].
Helaas heb ik "De Verzamelde brieven van Karl Marx" niet hier [te koop voor
fl. 7,95 bij elke De Slegte], maar ik meen me te herinneren dat Marx daarin
de "het is voor het volk"-kreet voor het eerst gebruikte, al dan niet onder
vermelding van Plato.  Let op: De kreet "Religie is opium voor het volk" als
zodanig is [bij mijn weten althans, correct me if I am wrong] nooit
*letterlijk* gebruikt.  Het is een doctrine, zoals reeds gezegd, gebaseerd op
"de oude Grieken".

In "Het Communistisch Manifest" citeert Marx niemand in dit verband.  Nou heeft
Marx wel meer uitspraken "geleend" zonder bronvermelding (vooral van Hegel),
dus dat zegt op zich niet veel.

Goed, concluderend kunnen we dus stellen dat Marx' doctrine ten aanzien van
religie, "opium voor het volk", op de oude Grieken is gebaseerd.  Door
interpretatie van Marx is deze doctrine gepopulariseerd [zoals ik al in mijn
posting van 10 december schreef].  Ik *denk* dat ik fout zat toen ik schreef
"Deze uitspraak is *geciteerd* door Marx", dat kan ik [nog?] niet aantonen.

Tot slot wil ik nog reageren op de opmerking van Eric:
"het bekend is als stelling van Marx en dus kun je volgens mij niet echt zeggen
dat Gerard en Erwin heel erg dom zijn als ze dat geloven."

Nou heb ik mijn postings nog even nagelezen en ik heb nooit gezegd dat iemand
dom is.  Dat heb ik ook nooit willen impliceren.  Ik geloof ook niet dat Gerard
en Erwin mijn pesterij als zodanig hebben opgevat [of vergis ik me nou?].  Ze
reageerden allebei heel sportief.  Daarnaast hebben we in ieder geval
een aardige discussie die potentieel heeft.

Ik zag ook dat Kees schreef dat hij uit betrouwbare bron had vernomen dat Plato
de bewuste uitspraak daadwerkelijk heeft gedaan, iets wat nieuw licht op de
zaak werpt, want dan is het niet alleen een doctrine, maar ook een letterlijke
uitspraak van Plato!!!  Dat betekend ook dat Marx de zaak echt helemaal "gejat"
heeft.  Het spijt me nu echt dat ik "De verzamelde brieven van Karl Marx" hier
niet heb zodat ik wat meer zekerheid kan verschaffen.  Is er niemand die dit
boek (twee delen, rode band) in de boekenkast heeft staan??

En als we deze discussie achter de rug hebben kunnen we verder discussieren
over de stellingen ten aanzien van "wetenschap" door De Yeti.
Jaja, s.c.n. wordt nog wel eens een serieus discussiegroep!!!

Groeten, Tom G. Geurts.
Newsgroups: soc.culture.netherlands