From: reinpost@wsinis02.info.win.tue.nl (Reinier Post)
Newsgroups: nlnet.misc
Subject: Re: Taalverarming
Summary: zoek het zelf maar uit
Keywords: taal, taalvervuiling, taalverandering, Engels, Nederlands
Date: 27 Aug 92 15:36:48 GMT
Reply-To: reinpost@info.win.tue.nl
Distribution: nlnet
Organization: Eindhoven University of Technology, the Netherlands

In article <4016@svin02.info.win.tue.nl> wsinpim@info.win.tue.nl writes:
>Hoe komt het dat ik niemand hoor klagen over de betekenisverandering van
>Nederlandse woorden (onder invloed van het Engels) die in feite een
>versmalling van de uitdrukkingsmogelijkheden van het Nederlands opleveren?
>Ik bedoel woorden als "controleren" (Engels: control) voor beheersen,
>regelen, terwijl dat vroeger alleen verifieren (Eng. check) betekende. Of
>"informeren" (Eng. inform) voor mededelen in plaats van navragen (Eng.
>inquire). Ik heb nog wel meer voorbeelden gehoord maar die willen me op het
>moment niet te binnnen schieten. Degelijke klakkeloze overnames uit het
>Engels zijn inmiddels gemeengoed bij de media, terwijl ze de duidelijkheid
>van de berichten niet ten goede komen: Als de Servische milities een streek
>van Bosnie "controleren" kijken ze dan even of daar alles in orde is of
>voeren ze er een schrikbewind uit?

Het lijkt me duidelijk dat het tweede wordt bedoeld.  Let wel: in de
betekenis 'exert', niet 'export'.  Wat er staat is trouwens niet dat ze een
schrikbewind uitoefenen, maar dat ze de situatie meestar zijn.  Misschien is
er een subtiel verschil tussen 'controleren' (besturen wat er gebeurt) en
'beheersen' (afdwingen dat er niets gebeurt wat je niet wilt dat gebeurt).

>Ik vrees dat deze vorm van taalveraming niet meer te stoppen is maar ben ik
>een oude zak omdat ik dat betreur?

Is 'stoppen' voor 'tegenhouden' niet een anglicisme, en het oorspronkelijke
Nederlandse woord 'stoppen' alleen intransitief?  (Ik vraag maar wat, hoor.)

>Pim Lemmens.

Laatst viel me op dat het bewaard gebleven gesproken Nederlands van 1970 al
tamelijk lachwekkend aandoet; bij Nederlands van 1930 geloof je je oren niet.
(Voor geschreven Nederlands is het effect wat minder sterk.)  Taal verandert
gewoon nogal snel.  Ik geloof niet dat er daarbij een strikt onderscheid te
maken is tussen de ontwikkeling van een taal en de beinvloeding van een taal
door andere.  Sterker nog, 'het' Nederlands bestaat alleen bij afspraak;
iedereen heeft zijn/haar eigen versie.  Voor de meeste doeleinden is het
Nederlands te beschouwen als een Duits dialect; betekent dat dat wij de taal
van Goethe moeten gaan spreken?  Betekent het dat wij minder kunnen zeggen
dan Goethe?

We lopen ook niet meer in de kleren van 1970.  Voor mensen die zich lekker
voelden in die kleren is dat jammer.  Ook kun je met het dragen van kleren
andere dingen uitdrukken dan je in 1970 kon.

Ik kom zelf ook wel eens woordgebruik tegen dat me niet lekker zit, b.v.

  Ik bedenk me dat er nog een onderdeel mist.
 (Ik bedenk dat er nog een onderdeel ontbreekt.)

Maar ik geloof niet dat dit soort veranderingen de taal als geheel minder
uitdrukkingskracht geven.  En ik geloof ook niet dat er in dat opzicht een
verschil is tussen invloeden van andere talen, en andere veranderingen.

Overigens merk ik bij mezelf dat ik erg slordig met mijn Nederlands omga, en
dingen veel duidelijker en fraaier kan zeggen of schrijven door wat meer tijd
te nemen en er beter op te letten.  Misschien is het verschijnen van Engelse
termen en betekenissen in het Nederlands een symptoom van slordigheid bij de
sprekers.  Ik wil bijvoorbeeld best geloven dat 'controleren' in de nieuwe
betekenis in zwang is geraakt doordat mensen niet de moeite namen om op het
woord 'beheersen' te komen.  Als iedereen erkent dat 'beheersen' fraaier,
exacter en duidelijker is, is het slordig om 'controleren' te gebruiken.
Maar het is natuurlijk aan de individuele gebruiker om dat uit te maken.

-- 
Reinier Post						reinpost@win.tue.nl
"Ik ben voor taalbeheersing, maar tegen taalcontrole!"
Newsgroups: nlnet.misc