From: hcgvn@netcom.com (Hoi Chuyen Gia)
Newsgroups: soc.culture.vietnamese
Subject: [VPS] Ne^`n Gia'o Du.c VN Tru+o+'c Ngu+o+~ng Cu+?a The^' Ky? 21
Date: 1 Sep 92 16:03:53 GMT
Reply-To: hcgvn@netcom.com
Organization: SCV Relay
Originator: daemon@media-lab.media.mit.edu


Tri'ch tu+` Giao DDie^?m so^' 9, tha'ng 8/1992, Ho^.i Chuye^n Gia Vie^.t Nam
-----------------------------------------------------------------------------


 Ne^`n Gia'o Du.c Vie^.t Nam Tru+o+'c Ngu+o+~ng Cu+?a The^' Ky? XXI


LTS: DDa(.c San Gia'o Du.c cu?a Ho^.i Chuye^n Gia Vie^.t Nam dda~
ddu+o+.c pho^? bie^'n ro^.ng ra~i dde^'n ca'c anh chi. em ta.i DDo^ng
A^u#. Nhie^`u ngu+o+`i dda~ vie^'t thu+ chia se?, ta'n ddo^`ng va` ca
ngo+.i no^~ lu+.c cu?a Ho^.i vi` no^.i dung trong DDa(.c San Gia'o
Du.c. Ba`i vie^'t sau dda^y cu?a mo^.t chuye^n gia du ho.c o+? DDo^ng
A^u ddo'ng go'p va` suy nghi~ ca' nha^n ve^` ti`nh tra.ng gia'o du.c
o+? trong nu+o+'c. Giao DDie^?m xin gio+'i thie^.u dde^'n quy' ho^.i
vie^n mo^.t ca'i nhi`n tra(n tro+? cu?a mo^.t thanh nie^n Vie^.t Nam
tru+o+?ng tha`nh trong che^' ddo^. xa~ ho^.i chu?  nghi~a#.

------------------------------

To^i vie^'t ba`i na`y vo+'i mo^.t so^' ne't kha'i qua't trong ne^`n
gia'o du.c pho^? tho^ng trung, tie^?u ho.c o+? Vie^.t Nam trong giai 
ddoa.n hie^.n nay#. Tu+` ddo' chu'ng ta se~ ru't the^m ddu+o+.c mo^.t 
so^' kinh nghie^.m thu+.c te^' va` co' nhu+~ng du+. a'n thi'ch ho+.p 
dde^? nghie^n cu+'u ddo'ng  go'p xa^y du+.ng mo^.t ke^' hoa.ch bo^`i
du+o+~ng, ca?i ca'ch la.i ne^`n gia'o du.c Vie^.t Nam ddo^? na't khi
dda^'t nu+o+'c ta co' mo^.t ne^`n tu+. do da^n chu? tha^.t su+..


         TI`NH HI`NH THU+.C TA.I CU?A NE^`N GIA'O DU.C

DDa^'t nu+o+'c Vie^.t Nam thoa't thai tu+` mo^.t nu+o+'c phong kie^'n,
thu+.c da^n, vo+'i mo^.t ne^`n va(n ho'a nho gia'o#. Sau khi dda^'t
nu+o+'c ddu+o+.c ddo^.c la^.p chu+a bao la^u, thi` ngay la^.p tu+'c
la.i ro+i va`o cuo^.c kha'ng chie^'n cho^'ng Pha'p cho to+'i na(m
1954, va` tie^'p theo la` cuo^.c la` cuo^.c chie^'n y' thu+'c he^..
DDe^'n na(m 1975 thi` cha^'m du+'t, ca? nu+o+'c lo.t va`o tay tho^'ng
tri.  ddo^.c ta`i cu?a chi'nh quye^`n co^.ng sa?n Vie^.t Nam. Vo+'i
phu+o+ng cha^m gia'o du.c cu?a chi'nh quye^`n co^.ng sa?n Ha` no^.i,
ho. hy vo.ng dda`o ta.o ra mo^.t lo+'p ngu+o+`i mo+'i, ma` ho. va^~n
thu+o+`ng go.i la` "con ngu+o+`i mo+'i xa~ ho^.i chu? nghi~a" trung tha`nh 
tuye^.t ddo^'i vo+'i che^' ddo^., phu.c vu. va` ba?o ve^. che^' ddo^..

Vo+'i phu+o+ng thu+'c dda`o ta.o ho.c sinh, ngay tu+` nga`y va`o ghe^'
nha` tru+o+`ng, ho. dda~ chu' y' dda`o ta.o cho ca'c em bo^. mo^n
chi'nh tri., ne^'u o+? ca^'p mo^.t (cu~) thi` ho. chi? da.y cho ca'c
em nhu+~ng kha'i nie^.m co+ ba?n, nhu+ nho+` co' co+m a(n, a'o ma(.c,
ddu+o+.c dde^'n tru+o+`ng la` nho+` co^ng o+n cu?a dda?ng, cu?a ba'c
Ho^`, nhu+ va^.y la` ca'c em pha?i ki'nh ye^u dda?ng, ba'c tru+o+'c
khi ye^u ca'c kha'c. Trong khi ddo' ho. to^ ve~ le^n cho ca'c em mo^.t
hi`nh a?nh ghe^ to+?m cu?a che^' ddo^. cu~, cu~ng nhu+ cu?a ca'c
nu+o+'c tu+ ba?n, dde^? ca'c em hi`nh tha`nh mo^.t kha'i nie^.m ca(m
thu`, dda'ng ghe't...Ro^`i tie^'p theo ca`ng ho.c le^n lo+'p cao, thi`
ca'c em pha?i ho.c ca'c bo^.  mo^n chi'nh tri. co' ba`i ba?n ha(?n
hoi, kho^ng pha?i chi? co' bo^. mo^n chi'nh tri. kho^ng, ma` ho. co`n
lo^`ng va`o bo^. mo^n li.ch su+? dda~ bi. xuye^n ta.c mo^.t ca'ch
kho^ng thu+o+ng tie^'c. Te^.  ha.i ho+n, la` ne^`n va(n ho.c trong
nha` tru+o+`ng, ta^'t ca? ca'c the^? loa.i va(n ho.c, ho. ta^.p trung
va`o dde^` cao pha^n ti'ch ve^` la~nh tu., ve^` dda?ng, va` ca' con
ngu+o+`i ma^?u cu?a che^' ddo^.  xa~ ho^.i chu? nghi~a, ma` ho. va^~n
thu+o+`ng ho. la` ne^`n va(n ho.c hie^.n thu+.c xa~ ho^.i chu?
nghi~a#. Ve^` gia' tri. nghe^. thua^.t va(n ho.c ddi'ch thu+.c thi`
ho. cho la` la~ng ma.n, suy gia?m ti'nh dda^'u tranh giai ca^'p, ne^n
li~nh vu+.c na`y kho^ng ddu+o+.c ddi sa^u to+'i#. Ne^'u ai tha`nh
co^ng trong li~nh vu+.c va(n ho.c no'i chung, thi` ddo' chi? la`
nhu+~ng tru+o+`ng ho+.p ca' bie^.t, theo kha? na(ng tu+. co'.

Vo+'i mo^.t mo^ thu+'c dda`o ta.o ca'c the^' he^. ho.c sinh ra^.p
khuo^n ma^?u tru+o+'c kia cu?a Trung Quo^'c, va` nga`y nay cu?a Lie^n
Xo^, vo+'i ta^'t ca? ca'c phu+o+ng thu+'c theo mo^ hi`nh ma'y mo'c,
theo quan nie^.m Ma'c - xi't. Ca'c nu+o+'c dda`n anh cu?a ho. dda~ va`
ddang tha^'t ba.i, hie^.n nay ddang quay sang a'p du.ng mo^.t mo^
hi`nh kha'c tie^'n bo^., nha^n ba?n ho+n. Nhu+ng o+? Vie^.t Nam, ca'c
nha` la~nh dda.o va^~n so+ cu+'ng trong ca'ch nghi~, kho^ng co' su+.
du~ng ca?m ddo^?i mo+'i, say me^ vo+'i tham vo.ng quye^`n lu+.c,
quye^'t ta^m theo dduo^?i nhu+~ng u+o+'c mo+ kho^ng tu+o+?ng. Chi'nh
vi` va^.y ma` ho. dda~ ddu+a ne^`n gia'o du.c Vie^.t Nam ho^m nay ddi
dde^'n su+. ddo^? na't toa`n die^.n, kho^ng co' gi` co' the^? cu+'u
va~n ddu+o+.c, khi ma` ho. va^~n co`n vie^~n vo^ng, loanh quanh ti`nh
ca'ch tha'o go+~.


     CHE^' DDO^. CO^.NG SA?N VIE^.T NAM QUAN TA^M DDE^'N 
            NE^`N GIA'O DU.C NHU+ THE^' NA`O ?

Su+. quan ta^m cu?a che^' ddo^. co^.ng sa?n Vie^.t Nam ddo^'i vo+'i
ne^`n gia'o du.c so vo+'i ca'c nu+o+'c tre^n the^' gio+'i la` ra^'t
tha^'p (co' the^? no'i la` tha^'p nha^'t), nga^n sa'ch cu?a ho.
tru+o+'c kia chi cho nga`nh gia'o du.c la` 3 - 3,5%, trong nhu+~ng
nga`y ga^`n dda^y, Bo^. Gia'o Du.c tie^'t lo^. la` chu+a dde^'n 10%,
co' lu'c chi? co' 5% ma` tho^i#.

Ga^`n dda^y trong mo^.t phie^n ho.p quo^'c ho^.i, Pho' Thu? Tu+o+'ng
Vie^.t Nam Phan Va(n Kha?i tuye^n bo^' :" Nga^n sa'ch da`nh cho Va(n
Ho'a, gia'o du.c, va` xa~ ho^.i dda~ ddu+o+.c ta(ng le^n 12%, nhu+ng
12% la` cho chung 3 bo^., chu+' kho^ng pha?i cu?a rie^ng gia'o du.c.
Che^' ddo^. Ha` No^.i bao gio+` cu~ng thi'ch cho+i chu+~, ma^.p mo+`
ho`ng di.p du+ lua^.n. Theo o^ng Tra^`n Ho^`ng Qua^n bo^. tru+o+?ng
DDa.i Ho.c va` DDa`o Ta.o cho bie^'t chi? co' 9% gia`nh cho gia'o
du.c, dda^y chi? dda'p u+'ng ddu+o+.c 10% cho nga`nh gia'o du.c ma`
tho^i#. Trong khi ddo' ca'c nu+o+'c kha'c trong vu`ng Cha^u A' ho.
dda^`u tu+ va`o ne^`n gia'o du.c ra^'t lo+'n, vi' du. nhu+: Nha^.t
Ba?n 22%, DDa`i Loan, va` Singapo la` 19,3%, rie^ng Nam Trie^`u Tie^n
tu+` nay to+'i na(m 2000 se~ pha^'n dda^'u le^n to+'i 30%, ddo' la`
chu+a da'm so sa'nh vo+'i ca'c nu+o+'c pha't trie^?n kha'c o+?
Phu+o+ng Ta^y#.

Trong ke^' hoa.ch dda`o ta.o va` bo^`i du+o+~ng gia'o vie^n pho^?
tho^ng hie^.n nay, o+? Vie^.t Nam ne^'u chu'ng ta ti'nh nha^?m
tru+o+`ng thi` qua? la` nhie^`u, ti?nh na`o cu~ng co', trung u+o+ng
co', ddi.a phu+o+ng co', nhu+ng ta.i sao cha^'t lu+o+.ng gia'o vie^n
qua' tha^'p, gia'o vie^n va^~n thie^'u kho^ng ddu? dde^? gia?ng da^.y
cho ho.c sinh? Ta^'t nhie^n kho^ng pha?i la` gia'o vie^n muo^'n the^',
vi` ai cu~ng co' lu+o+ng ta^m nghe^` nghie^.p ca?. Trong khi ddo' ca'c
tru+o+`ng pho^?  tho^ng, nha^'t la` o+? no^ng tho^n, nie^`m nu'i la.i
thie^'u gia'o vie^n tra^`m tro.ng, khi ddo' la.i ra^'t nhie^`u
tru+o+`ng la.i ke^u thu+`a gia'o vie^n, va` ho. thu+.c hie^.n chi'nh
sa'ch "ti'nh gia?m bie^n che^'", thu+.c te^' la` dduo^?i vie^.c, ve^`
hu+u non, hoa(.c o+? nha` cho+` vie^.c...DDa^y la` mo^.t trong nhu+~ng
chi'nh sa'ch qua?n ly', dda~i ngo^. cho ddo^.i ngu~ gia'o vie^n he^'t
su+'c to^`i ta`n, phi ly', da^~n dde^'n ha^.u qua? bi tha?m nga`y ho^m
nay#. Chu'ng ta se~ xem xe't pha^`n na`y o+?  pha^`n sau#. Nhu+~ng
ke^'t qua? chi'nh nga`y ho^m nay la` ha^.u qua? cu?a nhu+~ng chi'nh
sa'ch ddo^.c ddoa'n cu?a nha` chi'nh quye^`n Ha` No^.i, ho. ra^'t coi
thu+o+`ng ddo^.i ngu~ gia'o vie^n, trong tuye^n truye^`n thi` ho. ho^
ha`o, dde^` cao, nhu+ng tre^n thu+.c te^' thi` ho. ha`nh ddo^.ng
ngu+o+.c la.i#. Ca'i quan ta^m ha`ng dda^`u hie^.n nay cu?a chi'nh
quye^`n Ha` No^.i va^~n la` cu?ng co^' vu+~ng cha('c quye^`n lu+.c
tho^'ng tri. ddo^.c ta`i, u+u tie^n to^'i dda cho qua^n ddo^.i, dda(.c
bie^.t la` xa^y du+.ng mo^.t ddo^.i ngu~ co^ng an ddo^ng dda?o va`
tinh nhue^., thu+.c hie^.n ca^u no'i ba^'t hu? cu?a Mao Tra.ch DDo^ng:
"Su'ng dde? ra chi'nh quye^`n".

Nhu+ o^ng Vo~ Va(n Kie^.t pha?i thu' nha^.n: "Gia'o du.c Vie^.t Nam
hie^.n nay ddang khu?ng hoa?ng, va` khu?ng hoa?ng ra^'t tra^`m
tro.ng". O^ng thu? tu+o+'ng Kie^.t no'i the^' chu+a ddu'ng. Vi` khu?ng
hoa?ng chi? la` su+. kho^ng o^?n ddi.nh ta.m tho+`i tho^i, nhu+ng o+?
Vie^.t Nam muo^'n no'i cho ddu'ng nghi~a, thi` o^ng pha?i no'i la`:
"Ne^`n gia'o du.c Vie^.t Nam hie^.n nay ddang bi.  pha' sa?n toa`n
die^.n, kho^ng gi` co' the^? cu+'u va~n ddu+o+.c" trong ca'c xa~
ho^.i, xa~ ho^.i chu?  nghi~a cu?a o^ng, the^' mo+'i chi'nh xa'c.


   CUO^.C SO^'NG CU?A THA^`Y CO^ GIA'O O+? VIE^.T NAM RA SAO ?

O+? ba^'t cu+' che^' ddo^. na`o, ngu+o+`i gia'o vie^n la` nhu+~ng
ngu+o+`i luo^n luo^n ddu+o+.c dde^` cao va` ki'nh tro.ng nha^'t, vi`
ho. la` nhu+~ng ngu+o+`i dda`o ta.o ra ca'c the^' he^. con ngu+o+`i
co' kha?  na(ng cho vie^.c kie^'n ta.o dda^'t nu+o+'c hu`ng cu+o+`ng.
Nhu+ng ngu+o+.c la.i o+? Vie^.t Nam, gia'o vie^n la.i la` nhu+~ng
ngu+o+`i ddu+o+.c coi la` "re?" nha^'t, qua? tha^.t dda^y la` mo^.t
nghi.ch ly' trong muo^n va`n su+. nghi.ch ly' o+? Vie^.t Nam.

Trong ca'c chi'nh sa'ch dda~i ngo^. vo^ cu`ng ba^'t ho+.p ly' ddo^'i
vo+'i gia'o vie^n trong nhie^`u tha^.p nie^n qua, da^~n dde^'n cho
ngu+o+`i gia'o vie^n mo^.t cuo^.c so^'ng the^ tha?m, ke`m theo su+.
ddo^? vo+~ dde^'n cha^'t lu+o+.ng gia?ng da^.y, suy ddo^`i dda.o
ddu+'c cu?a ddo^.i ngu~ gia'o vie^n. Ne^'u cu+' ca(n cu+' va`o mu+'c
lu+o+ng va` phu. ca^'p ca'c loa.i cu?a gia'o vie^n, thi` chu'ng ta
tha^'y ngay cuo^.c so^'ng tha^.t cu?a ho., khi ma` che^' ddo^. va^~n
lo+'n tie^'ng tuye^n truye^`n la` u+u tie^n gia'o du.c to^'i dda#. Vi'
du. mu+'c lu+o+ng cu?a gia'o vie^n trong tho+`i gian ga^`n dda^y
nha^'t:  gia'o vie^n ca^'p trung, tie^?u ho.c, trung bi`nh 70-80 nga`n
ddo^`ng (khoa?ng 5 ddo^ la), gia'o vie^n dda.i ho.c khoa?ng 100-150
nga`n ddo^`ng (khoa?ng tre^n 10 ddo^ la), tru+o+`ng ho+.p dda(.c
bie^.t co' tru+o+`ng cao ho+n, nhu+ng bi`nh qua^n, thu+.c te^' thi`
chu'ng ta tha^'y nga`nh gia'o du.c hie^.n nay va^~n la` nga`nh the^
tha?m nha^'t, trong khi ddo' che^' ddo^. cu+' ddo`i ho?i ddo^.i ngu~
gia'o vie^n pha?i co' lu+o+ng ta^m trong sa.ch. Trong sa.ch the^' na`o
ddu+o+.c khi ma` ho. pha?i ddu+'ng tru+o+'c thu+.c te^' giu+~a ca'i
to^`n ta.i va` kho^ng to^`n ta.i#. Va^.y, gia'o vie^n bo?  nghe^`
da^.y ho.c dde^'n mu+'c ba'o ddo^.ng o+? Vie^.t Nam cu~ng cha(?ng co'
gi` la` la..

Trong gio+` gia?ng da^.y hie^.n nay, ba^'t cu+' gia'o vie^n na`o khi
dde^'n lo+'p cu~ng chi? mong sao gia?ng cho xong pha^`n ba`i cu?a
mi`nh, ho.c sinh na('m ddu+o+.c gi` thi` tu`y, co`n dda^u tho+`i gian
ho. gia`nh cho co^ng vie^.c la`m the^m o+? nha`, nhu+: bo+m va' xe
dda.p, cha.y cho+., dda.p xi'ch lo^ mu+o+'n, ba'n thuo^'c la' buo^?i
to^'i ngoa`i he` ddu+o+`ng... tha^.m chi' co' co^ gia'o ca('n ra(ng
ddi la`m tie^'p dda~i vie^n cho ca'c qua'n "o^m", ba'n da^m dde^?
la^'y tie^`n ve^` nuo^i con. DDa~ co' ca?nh xa?y ra o+? Ha` No^.i, co^
gia'o la`m ddie^'m, mo^.t ho.c sinh lo+'n cu?a lo+'p co^ la`m chu?
nhie^.m dde^'n cho+i, nhi`n tha^'y co^ gia'o mi`nh, ca? hai tro` va`
co^ nhi`n nhau kho'c, tro` la(?ng la(.ng du'i tie^`n va`o tay co^
ro^`i cha.y ra ngoa`i ... Co' co`n gi` dda^u ma` lu+.a cho.n trong
mo^.t xa~ ho^.i nhu+ va^.y#.

To^i cu~ng co' hai ngu+o+`i ba.n ga'i tha^n, te^n la` Tha?o, Hie^n.
Ho^`i co`n ddi ho.c pho^? tho^ng vo+'i nhau, hai ba.n u+o+'c mo+
ddu+o+.c la`m nha` gia'o dde^? da.y ca'c em nho?? The^' ro^`i chu'ng
to^i xa nhau, trong mo^.t ho^m ti`nh co+`, o+? co^?ng tru+o+`ng dda.i
ho.c Ba'ch Khoa Ha` No^.i ddi xem phim, to^i tha^'y hai ba.n ngo^`i
tru+o+'c hai me.t thuo^'c la', va` o^ mai, hai ba.n nha^.n ra to^i,
khi to^i dde^'n mua thuo^'c, ca? hai dde^`u ngu+o+.ng ngu`ng xa^'u
ho^?, to^i bie^'t, chi? ho?i tha(m ti`nh hi`nh su+'c khoe? chung ro^`i
vo^.i va~ ra ddi nhu+ cha.y, vi` o+? la^u ca'c ba.n se~ kho' su+?. Vi`
cuo^.c so^'ng sinh to^`n, ca'c ba.n la` co^ gia'o, ma` pha?i hy sinh
ddi nhu+~ng hoa`i ba?o cao dde.p ma` mi`nh va^~n ha(`ng u+o+'c mo+,
co`n to^i trong lo`ng nghi~ to+'i ca'c ba.n, nghi~ to+'i ca'c nha`
gia'o tre? trung co' ta^m ho^`n trong sa'ng ma` lo`ng kho^ng kho?i
xo't xa#.

Ga^`n dda^y, chi'nh quye^`n Ha` No^.i la.i ra mo^.t chi'nh sa'ch
mo+'i, la` du`ng ho.c sinh bo?  phie^'u xe't tu+ ca'ch tha^`y co^
gia'o da^.y do^~ mi`nh, ho. thi' ddie^?m o+? mo^.t so^' tru+o+`ng ta.i
Sa`i Go`n. Mu.c ddi'ch vie^.c la`m na`y la` nha(`m loa.i bo? mo^.t
so^' gia'o vie^n "kho^ng ddu?  tu+ ca'ch", hoa(.c kho^ng ddu? "kha?
na(ng gia?ng da^.y". Trong khi ddo' ca'c em ho.c sinh co`n nho?, chu+a
ddu? tuo^?i tha`nh nie^n, su+. suy nghi~ chu+a hi`nh tha`nh trong ca'c
em, va^.y ma` ho. da'm mang tu+ ca'ch, nha^n pha^?m cu?a tha^`y co^ ra
la`m tro` ddu`a cho ca'c em nho? ca^n ddong. Ke^'t qua? la` ca'c
tha^`y co^ co' lo`ng ye^u nghe^`, nghie^m kha('c vo+'i ho.c sinh thi`
bi.  i't phie^'u "ti'n nhie^.m" nha^'t, trong khi ddo' ca'c tha^`y co^
kho^ng ye^u nghe^`, kho^ng chu' y' to+'i ho.c sinh thi` phie^'u la.i
cao nha^'t. Tha^.t la` mo^.t tro` ddu`a da~ man cu?a chi'nh quye^`n
Ha` No^.i#. Vi` trong hoa`n ca?nh xa~ ho^.i Vie^.t Nam hie^.n nay
hoa`n toa`n bi. suy ddo^`i ve^` nha^n ca'ch, ca'c em be' la` nhu+~ng
na.n nha^n tru+.c tie^'p, nha^.n thu+'c cu?a ca'c em chi?  thi'ch co'
a(n cho+i, thoa?i ma'i, kho^ng thi'ch bi. go` bo' trong gia'o du.c,
dda.o ddu+'c, dda^y la` nguye^n nha^n ma` ca'c tha^`y co^ nghie^m
kha('c, co' lo`ng, bi. ca'c em ghe't. Ke^'t qua? la` gio+'i gia'o
vie^n o+? Vie^.t Nam cu~ng nhu+ du+ lua^.n vo^ cu`ng ca(m pha^~n,
ddie^?n hi`nh la` co^ gia'o ye^u nghe^` o+? ti?nh Cu+?u Long tha('t
co^? tu+. tu+? trong pho`ng la`m vie^.c, pha?n u+'ng cu?a tha^`y co^
o+? tru+o+`ng Bu`i Thi. Xua^n - Sa`i Go`n, la` nhu+~ng na.n nha^n
tru+.c tie^'p...

Trong tho+`i gian ga^`n dda^y, o+? Vie^.t Nam no^?i le^n phong tra`o
ho.c the^m, o^n thi dda.i ho.c. DDa^y la` mo^.t ca'i ho.a cho ho.c
sinh va` ca'c gia ddi`nh co' ddo^ng con ddi ho.c. DDe^?  nha(`m ca?i
thie^.n cho ddo+`i so^'ng cu?a gia'o vie^n, mo^.t so^' tru+o+`ng co'
sa'ng kie^'n to^? chu+'c ca'c lo+'p ho.c ngoa`i gio+` cho ho.c sinh,
nhu+ng tre^n thu+.c te^' buo^.c, mo^~i em pha?i ddo'ng go'p tu+` 10
nga`n dde^'n 15 nga`n ddo^`ng. Phong tra`o na`y da^`n da^`n lan ro^.ng
tre^n ca? nu+o+'c, trong khi ddo' chi'nh quye^`n Ha` No^.i la.i cho
dda^y la` mo^.t sa'ng kie^'n to^'t, nhu+ng ngu+o+.c la.i la` su+.
pha?n u+'ng cu?a ta^'t ca? ca'c ta^`ng lo+'p nha^n da^n, vi` ho.
kho^ng co' kha? na(ng ddo'ng go'p ho.c phi' cho nhie^`u ngu+o+`i con
ddi ho.c trong cu`ng mo^.t lu'c, nhu+ng ne^'u kho^ng ddi ho.c the^m
thi` con ca'i cu?a ho. se~ o+? la.i lo+'p, chi? lu+o+ng kho^ng thi`
co' thu nha^.p cao cu?a mo^.t co^ng nha^n cu~ng kho^ng ddu? cho con
theo ho.c nha` tru+o+`ng. DDa^'y la` chu+a ke^?  ca'c khoa?ng ddo'ng
la(.t va(.t thu+o+`ng xuye^n kha'c.

Na.n thu+' hai, nha` ca'c tha^`y co^ gia'o da.y o^n thi va`o dda.i
ho.c cho ca'c em ho.c he^'t pho^?  tho^ng trung ho.c, nha` nha` treo
ba?ng qua?ng ca'o "Thi kho^ng ddo^?, kho^ng la^'y tie^`n", "Khi va`o
dda.i ho.c mo+'i la^'y tie^`n"...the^' la` ho.c sinh muo^'n va`o dda.i
ho.c, buo^.c pha?i nha`o va`o ho.c, chu? ye^'u la` ca'c tha^`y co^
da^.y cho ca'c em ca'c ba`i tu? ve^` thi, gia' trie^`n ra^'t cao,
nhu+ng ke^'t qua? cu~ng cha(?ng co' gi` kha? di~ ho+n. DDa^y cu~ng la`
mo^.t pha^`n cuo^.c so^'ng sinh tu+? cu?a ca'c tha^`y co^#.

Ngoa`i ra cu~ng kho^ng thie^'u gi` tha^`y co^ pha?i dda'nh ddo^?i
nha^n pha^?m trong sa'ng cu?a mi`nh, pha?i ha`nh ddo^.ng nhu+~ng
vie^.c to^`i te^. nha^'t nhu+ ba'n ddie^?m cho ca'c em ho.c sinh ke'm
dde^? ddu? ddie^?m le^n lo+'p, ba'n dde^` thi to^'t nghie^.p, va`o
dda.i ho.c...nhu+ xa?y ra o+? mo^.t so^' tru+o+`ng dda.i ho.c o+? Ha`
No^.i dda~ bi. phanh phui tre^n du+ lua^.n ba'o chi'.

Tre^n dda^y cu~ng chi? ne^u le^n ddu+o+.c mo^.t pha^`n na`o ve^`
cuo^.c so^'ng ddau kho^?, dai du+'t cu?a nhu+~ng ngu+o+`i gia'o vie^n
trong che^' ddo^. ddo^.c ta`i dda?ng tri.. Do va^.y dda^y se~ la`
mo^.t su+.  suy nghi~, cu~ng nhu+ tra'ch nhie^.m lo+'n ddo^'i vo+'i
nhu+~ng ngu+o+`i co' lu+o+ng ta^m hie^.n nay ddang tie^'n ha`nh co^ng
cuo^.c dda^'u tranh cho mo^.t che^' ddo^. tu+. do, da^n chu? va` co^ng
ba(`ng xa~ ho^.i ta.i Vie^.t Nam.


         VE^` HO.C SINH VA` MO^'I QUAN HE^. THA^`Y TRO`

"Chu+a bao gio+` cha^'t lu+o+.ng ho.c sinh la.i to^`i te^. nhu+ nga`y
nay", dda^y la` lo+`i no'i cu?a ta^'t ca? nhu+~ng ai co`n quan ta^m
theo do~i ve^` gia'o du.c hie^.n nay#. Nguye^n nha^n vi` sao la.i nhu+
va^.y thi` co' ra^'t nhie^`u, xa~ ho^.i, gia ddi`nh, gia?ng da^.y cu?a
nha` tru+o+`ng.

Ne^'u xe't ta^'t ca? ba va^'n dde^`, xa~ ho^.i, nha` tru+o+`ng, va`
gia ddi`nh thi` chu'ng ta tha^'y ngay#. Xa~ ho^.i thi` ba(ng hoa.i
tha'c loa.n, mo.i gia' tri. dde^`u bi. dda?o lo^.n, kho^ng co`n
nhu+~ng ne't dda(.c ti'nh cu?a da^n to^.c, chi? co`n la.i su+. gia?
do^'i, lu+`a dda?o, u+'c hie^'p nhau dde^? ddu+o+.c to^`n ta.i, chi'nh
vi` le~ ddo' ma` ca'c em khi ba('t dda^`u hi`nh tha`nh suy nghi~,
tie^'p thu ca'c tho'i hu+ ta^.t xa^'u ra^'t nhanh, ca'c em a dua vo+'i
cuo^.c so^'ng xa~ ho^.i ma` kho^ng quan ta^m dde^'n ho.c ha`nh.

Nha` tru+o+`ng, tha^`y co^ gia?ng da^.y chie^'u le^., kho^ng co'
cha^'t lu+o+.ng, kho^ng co' tro.ng ta^m, nha^'t la` gia'o du.c ve^`
tha^?m my~ va` dda.o ly', ha^`u nhu+ kho^ng co', ma` giao pho' toa`n
bo^. cho bo^' me. ho.c sinh.

Ve^` gia ddi`nh, ha^`u nhu+ ai cu~ng co' y' thu+'c giao pho' cho nha`
tru+o+`ng va` xa~ ho^.i, vi` ho.  kho^ng co' kha? na(ng, tho+`i gio+`
da`nh cho con ca'i, ho.c la(n lo^.n tru+.c tie^'p vo+'i cuo^.c so^'ng
ha`ng nga`y qua' me^.t mo?i, ho+n nu+~a gia ddi`nh na`o cu~ng muo^'n
con ca'i giu'p mi`nh trong vie^.c kie^'m tie^`n, o+? tha`nh pho^' va`
cha(n tra^u ca('t co?, la`m ruo^.ng o+? no^ng tho^n.  Ta^'t ca?
nhu+~ng ca'i ddo' da^~n dde^'n cho ca'c em co' mo^.t lo^'i so^'ng
thu+.c du.ng, ddua ddo`i, kho^ng quan ta^m dde^'n ho.c ha`nh, a(n no'i
kho^ng le^~ phe'p (ho^~n).

Khi ca'c em to^'t nghie^.p tie^?u ho.c va` trung ho.c, dda.i dda so^'
ca'c em dde^`u kho^ng na('m ddu+o+.c kie^'n thu+'c tho^ng thu+o+`ng,
nha^'t la` ve^` li.ch su+?, ddi.a ly', va(n ho.c...dda^'y la` chi? o+?
Vie^.t Nam tho^i, chu+a no'i gi` dde^'n kie^'n thu+'c cu?a ca'c em
nha^.n bie^'t ti`nh hi`nh, khoa ho.c thu+o+`ng thu+'c, ne^`n va(n minh
tre^n the^' gio+'i hie^.n nay#. Tha^.m chi' co' em he^'t trung ho.c
ro^`i, khi vie^'t ba`i va(n ca? nu+?a trang ma` cha(?ng co' mo^.t
da^'u cha^'m pha^?y na`o, tha^.t la. lu`ng. Co' em trong mo^n li.ch
su+? la.i ra^'t khoa't kha(?ng ddi.nh: "O^ng Tra^`n Hu+ng DDa.o dda'ng
tha('ng ... thu+.c da^n Pha'p, chu+' kho^ng pha?i Nguye^n Mo^ng" (ba'o
Tuo^?i Tre?  4/1/92).

Cuo^.c so^'ng xa ddo.a da^~n to+'i ca'ch cu+ xu+? quan he^. tha^`y
tro` hie^.n nay trong xa~ ho^.i Vie^.t Nam cu~ng nhu+ va^.y, kho^ng
thie^'u gi` ca?nh tro` cha^.n dda'nh tha^`y dde^'n tro.ng thu+o+ng,
chi?  vi` tha^`y kho^ng cho ddie^?m cao va` dduo^?i ra ngoa`i, vi' du.
ddie^?n hi`nh o+? Hu+ng ye^n....Ba^y gio+`, tru+o+'c ma(.t tha^`y co^
thi` ho.c sinh cha`o ho?i, khi tha^`y co^ ddi qua, thi` ca'c em la^.p
tu+'c go.i la` "o^ng no. ba` kia", tha^.m chi' co' nhie^`u em co`n
go.i la` tha^`y, co^ la`:"con no., tha(`ng kia"...

Ca^u no'i "Tie^n ho.c le^~, ha^.u ho.c va(n" kho^ng co`n nu+~a, ma`
la` ca^u no'i truye^`n mie^.ng cu?a ca'c em: "kho^ng tro`, ddo^' ma`y
da.y ai". Co`n ca'c tha^`y co^ thi` nga'n nga^~m la('c dda^`u - gio+`
chu'ng to^i "ma^'t da.y" he^'t ro^`i, nghi~a la` kho^ng co' ho.c tro`
dde^'n ho.c, vi. buo^.c tho^i vie^.c, hoa(.c nghi~ kho^ng a(n lu+o+ng
da`i da`i#.


        NE^`N GIA'O DU.C VIE^.T NAM TRONG TU+O+NG LAI

Vo+'i nhu+~ng thu+.c tra.ng nhu+ dda~ vie^'t o+? tre^n, trong mo^.t
che^' ddo^. ddo^.c ta`i hie^.n hu+~u, ho.  kho^ng the^? co' mo^.t kha?
na(ng na`o dde^? ddu+a dda^'t nu+o+'c ra kho?i su+. ddo^? na't toa`n
die^.n hie^.n nay, ma` ne^`n gia'o du.c no'i rie^ng chi? la` mo^.t
va^'n dde^` trong ta^'t ca? nhu+~ng va^'n dde^` cu?a dda^'t nu+o+'c.

Muo^'n dda^'t nu+o+'c Vie^.t Nam thoa't kho?i nhu+~ng be^' ta('c,
kho^ng co' gi` ngoa`i con ddu+o+`ng xa^y du+.ng mo^.t the^? che^'
chi'nh tri. hoa`n toa`n tu+. do, da^n chu? thu+.c su+., dde^? ta^'t
ca? ca'c tha`nh pha^`n da^n to^.c co' co+ ho^.i ddo'ng go'p kha?
na(ng, tri' tue^. va`o co^ng cuo^.c kie^'n ta.o la.i dda^'t nu+o+'c.
Chi? co' nhu+ va^.y ne^`n gia'o du.c Vie^.t Nam hie^.n nay mo+'i co'
co+ ho^.i thoa't kho?i ca?nh ddo^? na't, tu+`ng bu+o+'c ddu+'ng da^.y,
go'p pha^`n dda`o ta.o ra cho que^ hu+o+ng ca'c the^' he^. con
ngu+o+`i mo+'i mang tu+ tu+o+?ng da^n to^.c tie^'n bo^., ho`a nha^.p
nhanh va`o co^.ng ddo^`ng nha^n loa.i trong dda^`u the^' ky? thu+' XXI
na`y#.

O+? dda^y, ddo`i ho?i chi'nh quye^`n Ha` No^.i cu~ng pha?i nha^.n ra,
va` co' nhu+~ng tha'i ddo^. thi'ch ho+.p trong ti`nh hi`nh mo+'i#.
Kho^ng ne^n ngoan co^' co cu.m trong bu+'c tu+`ng mu.c na't xa~ ho^.i
chu? nghi~a, ma` mang the^m to^.i ddo^'i vo+'i da^n to^.c.

DDinh Hie^`n Hoa'n
Newsgroups: soc.culture.vietnamese