From: 0005359961@mcimail.com (Van Tran)
Subject: [THO+] Tra^`n T. DDa.o & Thi Pha^?m
Newsgroups: soc.culture.vietnamese
Date: 21 Jan 93 17:16:34 GMT

ME. VA` QUE^ HU+O+NG
Gio+'i Thie^.u Tho+ Tra^`n Trung DDa.o
-----------------------------------------------------------------
                                                   Tra^`n Y' Va^n


      Vi' ma` to^i ddo^?i tho+`i gian ddu+o+.c
      DDo^?i ca? thie^n thu tie^'ng me. cu+o+`i
   DDo' la` hai ca^u tho+ trong ba`i tho+, va` cu~ng la` te^n thi
ta^.p, "DDo^?i Ca? Thie^n Thu Tie^'ng Me. Cu+o+`i," cu?a anh Tra^`n
Trung DDa.o#.  Ngoa.i tru+` mo^.t so^' ba(`ng hu+~u va` tre^n mo^.t
va`i die^~n dda`n nho nho?, co' le~ i't ngu+o+`i bie^'t dde^'n
Tra^`n Trung DDa.o va` nhu+~ng ba`i tho+ cu?a anh.  To^i muo^'n
go.i anh la` thi si~, thi si~ theo ddu'ng ca'i nghi~a cha^n chi'nh
cu?a no', nhu+ng to^i nga.i nhie^`u ba.n ddo.c se~ cho ra(`ng to^i
vo^.i va~.  Vi` va^.y, to^i dda`nh dde^? ca'c ba.n ddo.c xong thi
ta^.p cu?a anh ro^`i tu+. quye^'t ddi.nh.  To^i chi? co' ca'i tham
vo.ng nho? nhoi la` hy vo.ng ra(`ng ba`i vie^'t na`y se~ dde^'n
vo+'i ba.n ddo.c nhu+ mo^.t nhi.p ca^`u no^'i lie^`n ta^m ho^`n
cu?a hai ngu+o+`i ye^u tho+ -- ba.n va` Tra^`n Trung DDa.o#.

                       * * *

      Buo^?i a^'y con ddi cha(?ng he.n the^`
      Ngu+.a ru+`ng xu+a la.c da^'u so+n khe^
      Mu+o+`i na(m to'c me. ma`u tang tra('ng
      Tra('ng ca? lo`ng con lu'c nghi~ ve^`

   To^i ddo.c ra^'t nhie^`u la^`n nhu+~ng ba`i tho+ vie^'t ve^` Me.
cu?a anh, va` mo^~i la^`n thi` to^i va^~n bi. xu'c ddo^.ng nhu+
la^`n dda^`u tie^n mo+'i ddu+o+.c ddo.c.  Me. trong tho+ cu?a anh
la` Me. vo+'i ta^'t ca? y' nghi~a lo+'n lao cu?a no', kho^ng rie^ng
gi` Phu. Nu+~ Vie^.t Nam, ma` la` Ba, la` Em, la` nhu+~ng ngu+o+`i
pha?i ga'nh chi.u su+. ddau thu+o+ng cu?a ca? da^n to^.c.  Tho+
cu?a anh, ngoa`i la` nhu+~ng ba`i nha.c, co`n la` mo^.t ta^'m
gu+o+ng pha?n chie^'u nhu+~ng bie^'n ddo^.ng cu?a cuo^.c ddo+`i:

      Chuye^.n cha me. ga(.p nhau kho^ng cu+o+'i ho?i
      Buo^?i giao tho+`i xie^u la.c ca? ba` con
      Ru+o+.u ta^n-ho^n cha thay ba(`ng nu+o+'c vo^'i
      Du+o+'i ha`ng tre Nghi Ha. na('ng hanh va`ng
        (Chuye^.n DDo+`i Me.)

Tho+`i ddie^?m ma` anh ddang no'i la` ho^`i chi'n na(m kha'ng
chie^'n cho^'ng Pha'p. Ha~y tu+o+?ng tu+o+.ng o+? dda^u ddo' chi?
co' hai ngu+o+`i, nga`y ta^n ho^n cha(?ng co' ai dde^'n du+.
ddu+o+.c vi` chie^'n tranh va` di ta?n.  Kho^ng gian ye^n la(.ng.
Thi?nh thoa?ng tie^'ng ha`ng tre sau nha` ke^u ku't ki't ho`a va`o
nhi.p dda^.p con tim cu?a ta^n lang va` ta^n giai nha^n.  Nhu+ng,
ru?i thay, kho^ng bao la^u ti`nh ye^u cu?a ho. bi. chie^'n tranh
vu`i da^.p:

      Nga`y me. che^'t con chu+a tro`n mo^.t tha'ng
      Cha ta?o ta^`n so+'m na('ng vo+'i chie^`u mu+a
dde^? ro^`i:
      Thie^'u su+~a me. ddo+`i con tha`nh dda.i ha.n
      Thie^'u lo+`i ru con lo+'n vo+'i lo.c lu+`a
        (dda~ da^~n)

va` anh ke^? la.i qua~ng ddo+`i tho+ a^'u, tuy lo+`i tho+ gia?n
di., mo^.c ma.c, nhu+ng go+.i hi`nh, go+.i ca?m:

      Nga`y Ba` No^.i ma^'t Ba chu+a dda^`y mo^.t tha'ng
      O^ng No^.i ga'nh Ba ddi lu+u la.c kha('p mo.i mie^`n
      Vu+o+.t so^ng Thu Bo^`n
      Ba(ng nu'i Que^' So+n...
        (Con Sinh Ra Tre^n DDa^'t My~)

   Lo+'n le^n trong kho'i lu+?a, anh va` ca'c ba.n theo tie^'ng
go.i cu?a To^? Quo^'c le^n ddu+o+`ng:

         Con ddi que't la' tra(m mie^`n
      Me. ngo^`i de^.t so+.i u+u phie^`n quanh na(m
        (Lu.a Duy Xuye^n)

Nhu+ng kho^ng bao la^u thi` tha?m ki.ch 30/4/1975 xa?y ra#.  Ne^`n
"ho`a bi`nh" gu+o+.ng e'p tro+? la.i tre^n que^ hu+o+ng.  Nhu+~ng
su+. co+ cu+.c kho^ng vi` the^' ma` gia?m xuo^'ng; tra'i la.i nga`y
ca`ng ta(ng le^n.  Ba^y gio+`, kho^ng chi? co' mi`nh anh co+ cu+.c
ma` ca? nu+o+'c Vie^.t Nam cu~ng pha?i ba^`n ha`n.  Anh vie^'t ve^`
mo^.t "Ba` Me. DDie^n" ddu+'ng tre^n ddu+o+`ng DDo^`ng Kho+?i ha't
nge^u ngao#... va` anh ho?i:

      La^`n na`y la` la^`n thu+' ma^'y
      Ba` ba'n ma'u nuo^i con?

Ca^u ho?i tuy ddo+n gia?n, nhe. nha`ng nhu+ng ddau nho'i trong tim
ngu+o+`i ddo.c. Va` ro^`i ba` me. bi. kie^.t su+'c, nga~ li.m tre^n
ddu+o+`ng ve^`. DDu+'a con nho? cu?a ba` cho+` su+~a kho^ng co'
ne^n dda~ che^'t.  Nhu+~ng ca?nh thu+o+ng ta^m tro+? tha`nh nhu+~ng
co+n a'c mo^.ng da(`n va(.t ngu+o+`i chu+'ng kie^'n; anh mo+ tha^'y
mi`nh "DDu+'ng tre^n ddu+o+`ng DDo^`ng Kho+?i / Va` ha't nhu+
ngu+o+`i ddie^n."  Me. che^'t dde^? la.i nhu+~ng ddu+'a tre? mo^`
co^i:
      Nuo^i tha^n em mo^.t co^ ga'i a(n ma`y
      Mu+o+`i bo^'n tuo^?i ddo+`i dden ho+n a'nh to'c
        (DDu+`ng Tro+? La.i)

cho ne^n em lang thang, kho^ng cu+?a, kho^ng nha`:

      Ha`ng me cu~ dda~ bao mu`a thay la'
      No+i em tu+`ng che ma't chuo^~i nga`y que^n
      Mu`a ddo^ng qua tho^?i la.nh dde^'n be^n the^`m
      Va^~n kho^? cu+.c nhu+ tu+`ng co+n na('ng ha.
        (Go'c Pho^' Xu+a No+i Me. Va^~n Ngo^`i)

   Va^ng, to^i va^~n bie^'t chuye^.n thu+o+ng ta^m mo.i ngu+o+`i
chu'ng ta ai ai cu~ng dda~ tu+`ng tra?i qua, tu+`ng chu+'ng kie^'n,
hoa(.c i't ra cu~ng dda~ tu+`ng nghe ke^?.  Nhu+ng ddo.c nhu+~ng
lo+`i tho+ nhu+ ni? non, nhu+ thi` tha`o, nhu+ tra(n tro^'i cu?a
Tra^`n Trung DDa.o ve^` cuo^.c so^'ng cu?a ba, me., ca'c em, va`
ddo^`ng ba`o thi` mo+'i tha^.t la` tha^'m thi'a:

      Em co' me. gia` mo^.t na('ng hai su+o+ng
      DDan no^~i nho+' vo+'i na(m cu`ng tha'ng ta^.n
      Me. to^i cu~ng suo^'t ddo+`i la^.n dda^.n
      DDa~ bao mu`a to'c ru.ng tra('ng ddo^i vai
        (Ngu+o+`i Con Ga'i To^i Quen)

                       * * *

   Co' the^? no'i ra(`ng chu? dde^` lo+'n nha^'t trong tho+ Tra^`n
Trung DDa.o la` Que^ Hu+o+ng.  Tho+ anh vie^'t ve^` que^ hu+o+ng
tra^`m, bo^~ng nhu+ nhu+~ng ba`i nha.c nu+'c no+?; co' ba`i bi
thu+o+ng, co' ba`i nhu+ la` tu+. tha'n; la.i co' nhie^`u ba`i cao
nga^'t khi' the^' anh hu`ng.  Que^ hu+o+ng, du+o+'i ngo.n bu't cu?a
anh, la` mo^.t bu+'c tranh die^~m tuye^.t vo+'i nhu+~ng

      Con ddu+o+`ng the^' he^. chu'ng to^i qua
      Xu+o+ng tra('ng nhie^`u ho+n to'c me. gia`
      Mo^.t nha'nh so^ng buo^`n trong a'nh ma('t
      Cho+? nghi`n ta^m su+. chu+?a pho^i pha
        (Con DDu+o+`ng The^' He^. Chu'ng To^i Qua)

   DDo.c tho+ anh, hai chu+~ Que^ Hu+o+ng mang la.i cho ngu+o+`i
ddo.c mo^.t ca?m xu'c vu+`a ma.nh, vu+`a thie^'t tha nhu+ng la.i
co' mo^.t chu't gi` ddo' xa xo^i#. Xa xo^i#? Va^ng, ddo' la` mo^.t
thu+.c te^' nghie^.t nga~ cu?a nhu+~ng ngu+o+`i Vie^.t Nam ho^m
nay:
      Mu+o+`i ba?y na(m tro+`i nhu+ vo' ca^u
      Ngu+o+`i ddi bie^`n bie^.t ke? giang dda^`u
        (Mu+o+`i Ba?y Na(m Ro^`i Sao)
bo+?i vi`:

      O^i! To^? quo^'c ha^.n thu` xa ca'ch ma~i
      O^i! DDa`n anh pha?n bo^.i cha^'n ngang ddu+o+`ng
        (Kho'c DDi Em Ye^u Da^'u)

      Qua^n xa^m lu+o+.c va^~n nga`y dde^m cu+o+'p nu+o+'c
      Bo.n no^.i thu` ba^'t lu+.c ddu+'ng khoanh tay
        (DDu+o+`ng Chu'ng Ta DDi Ho^m Nay)

Nhu+ng su+. xa ca'ch a^'y chi? la` su+. xa ca'ch ve^` ddi.a ly';
kho^ng ai cu+o+~ng bu+'c ddu+o+.c nhu+~ng ngu+o+`i ly hu+o+ng
chu'ng ta pha?i xa ca'ch Vie^.t Nam trong ta^m tu+, trong nguye^.n
vo.ng, cha(?ng ha.n:

      Mu+o+`i ba?y na(m ro^`i em nho+' anh
      Nhu+ ma^y nho+' nu'i la' mo+ ca`nh
        (Mu+o+`i Ba?y Na(m Ro^`i Sao#?)

hay la`:
      Em ngo^`i gia(.t lu.a be^'n so^ng Thu
      Lo`ng buo^ng theo nu+o+'c cha?y xa mu`
      To^i ddu+'ng be^n na`y nghe ky? nie^.m
      Go.i ve^` tu+` co~i mo^.ng hoang vu
        (DDo^.c Ha`nh)

Nhu+~ng ky? nie^.m ye^u thu+o+ng kho^ng bao gio+` che^'t ddu+o+.c
bo+?i vi` hi`nh a?nh que^ hu+o+ng va^~n co`n so^'ng da die^'t trong
lo`ng cu?a chu'ng ta:

      Ai ddu+'ng ddo' be^n kia bo+` Giao Thu?y
      Kha(n lu.a va`ng co`n chi't o+? ngang vai
      Nghie^.p ta(`m to+ khuya so+'m va^~n ddeo hoa`i
      Nghe^` canh cu+?i cha('c co`n nhie^`u kho^? cu+.c
        (Bao Gio+` Nhi? To^i Ve^` Tha(m Xu+' Qua?ng)

Va` nhie^`u ddoa.n anh vie^'t trong su+. bi thu+o+ng cu`ng cu+.c:

      Tho+ cu?a to^i la` ma'u cha?y tra(m ddu+o+`ng
      La` u ua^'t dda~ chi`m sa^u trong dda^'t
        (Nhu+~ng Ngu+o+`i Ba.n To^i Chu+a He^` Quen)

      Con vie^'t ma~i mo^.t gio.ng buo^`n thu+o+ng tie^'c
      Kho'c que^ hu+o+ng ddau nhu+'c cha?y tha`nh so^ng
        (Lo+`i Tro^'i Tra(n Tre^n Bie^?n)

      Qua?ng Nam o+i khu'c ruo^.t dda~ chia li`a
      Chie^`u vie^~n xu+' nga^.m ngu`i cho non nu+o+'c
        (Bao Gio+` Nhi? To^i Ve^` Tha(m Xu+' Qua?ng)

Qua kho?i nhu+~ng ca?m gia'c bi thu+o+ng, anh ddu+a chu'ng ta ve^`
vo+'i nhu+~ng lo+`i ke^u go.i ha`o hu`ng:

      Ma'u cu?a chu'ng ta cha?y ve^` Chi La(ng
      Xu+o+ng cu?a chu'ng ta la` co.c Ba.ch DDa(`ng
      O^i to^? quo^'c o^i ho^`n thie^ng so^ng nu'i
      Tra'i tim na`y xin gu+?i dde^'n Vie^.t Nam
        (DDu+o+`ng Chu'ng Ta DDi Ho^m Nay)

Va` co' khi la.i mi?a mai:

      No+i na`o nhi? nga`y xu+a Tra^`n Bi`nh Tro.ng
      Chi.u be^u dda^`u dde^? la`m quy? nu+o+'c Nam
      Nga`n na(m sau lu+u la.c bo^'n phu+o+ng nga`n
      Ba^`y con cha'u so+. la`m ngu+o+`i nu+o+'c Vie^.t
        (No+i Na`o Nhi?)

                       * * *

   DDe^? cho ba`i vie^'t ddu+o+.c hoa`n chi?nh, thie^'t nghi~ to^i
cu~ng ne^n dde^` ca^.p so+ qua ve^` hi`nh thu+'c cu?a thi ta^.p.
"DDo^?i Ca? Thie^n Thu Tie^'ng Me. Cu+o+`i," da`y ho+n 150 trang,
la` mo^.t thi pha^?m thu+.c hie^.n ra^'t co^ng phu; tri`nh ba`y
trang nha~.  Thi ta^.p ddu+o+.c chia ra la`m bo^'n pha^`n: "DDo^?i
Ca? Thie^n Thu Tie^'ng Me. Cu+o+`i", "Con DDu+o+`ng The^' He^.
Chu'ng To^i Qua", "To^i DDi Go'p La' Nga`n Phu+o+ng La.i", va` "O^i
Li.ch Su+? Mo^.t Va^`ng Tra(ng Die^~m Tuye^.t."
  Tra^`n Trung DDa.o xu+? du.ng ddu? ca'c the^? tho+#.  Theo to^i,
da^`u khuo^n kho^? ba`i na`y kho^ng pha?i la` ba`i phe^ bi`nh,
the^? tho+ ma` anh vie^'t dda.t nha^'t la` the^? tu+. do#.  Co' le~
"Ba`i Tho+ Tha'ng Tu+" va` "Con Sinh Ra Tre^n DDa^'t My~" la` hai
ba`i tie^u bie^?u nha^'t. Tuy la` tu+. do, a^m va^.n cu?a nhu+~ng
ba`i tho+ ddo' kho^ng la`m cho ngu+o+`i ddo.c ca?m tha^'y ro+`i
ra.c.  Tra'i la.i, tho+ tu+. do cu?a anh ve^` hi`nh thu+'c thi`
mang nhie^`u nha.c ti'nh; ve^` no^.i dung thi` co' mo^.t bo^' cu.c
ra^'t cha(.t che~.  To^i thie^'t nghi~ no' dda.t ddu+o+.c ca'i kha?
na(ng ke^? chuye^.n ma` ca'c the^? tho+ khuo^n kho^? kho' co' the^?
tha`nh co^ng.  Bo+?i va^.y, to^i tin ra(`ng ddo^.c gia? se~ co'
ca?m gia'c nhu+ la` ddang nghe mo^.t ca^u chuye^.n ke^? do ai ddo'
thi` tha`o be^n tai; hoa(.c la` nghe nhu+ chi'nh mi`nh ddang tu+.
ke^? la.i cuo^.c ddo+`i cu?a mi`nh qua nhu+~ng ba`i tho+ tu+. do
cu?a anh.
    Ngo^n ngu+~ trong tho+ Tra^`n Trung DDa.o ra^'t la` gia?n di.,
cha(?ng ha.n:

       Anh ddi bo^. ddo^.i bao la^u
      - Tu+` khi mu+o+`i ba?y tuo^?i
      The^' anh bo? ho.c sao#?
      - Ho. ba?o dda~ co' ngu+o+`i kha'c lo vie^.c dda^'y...

Ca'c chu? dde^` anh vie^'t cu~ng ddo+n gia?n nhu+ ngo^n ngu+~ cu?a
anh du`ng.  Tuy nhie^n, ne^'u ddo.c ky~, ddo^.c gia? se~ kha'm pha'
ra nhie^`u ca^u ra^'t u+ la` bo'ng ba^?y, la~ng ma.ng; nho+` va^.y,
nhu+~ng u ua^'t kho^ng la`m cho ba`i tho+ na(.ng ne^`, vi' du.
nhu+:
      Ngu+o+`i ddi xa ti't bo+` so^ng va('ng
      DDe^? a'nh thu buo^`n trong ma('t trong

hay la`:
      To^i ga nho? muo^n ddo+`i xin ddu+'ng la.i
      Em con ta`u bie^`n bie^.t da^'u cha^n mo+

hoa(.c:
      Trong hiu qua.nh giu+~a cho+. ddo+`i gian do^'i
      I't ra co`n mo^.t ke? dde^? anh tin.

   DDo^i khi chu'ng ta thu+o+`ng hay go.i ta^'t ca? nhu+~ng
ngu+o+`i la`m tho+ la` thi si~, to^i cho ra(`ng ddo' la` ddie^`u
ngo^. nha^.n.  Thi si~, theo ddu'ng nghi~a trong va(n chu+o+ng,
ngoa`i kha? na(ng la`m ddu+o+.c mo^.t va`i ba`i tho+, co`n pha?i
co' mo^.t phong ca'ch thi ca rie^ng bie^.t, mo^.t su+. sa'ng ta.o
nguye^n thu?y, va`, ddo^'i vo+'i nhu+~ng ngu+o+`i chu+a co' thi
nghie^.p, sa'ng ta'c dde^`u dda(.n la` mo^.t ye^'u to^' quan
tro.ng. Vo+'i nhu+~ng y' nghi~ ddo', to^i va^~n giu+~ ddu'ng lo+`i
hu+'a cu?a mi`nh va` kho^ng go.i Tra^`n Trung DDa.o la` thi si~
trong ba`i na`y#.  Nhu+ng, khi ddo.c dde^'n dda^y, cha('c ca'c ba.n
dda~ ddo^`ng y' ra(`ng Tra^`n Trung DDa.o la` mo^.t con ngu+o+`i
cu?a tho+ ca#.  Anh co' ca'ch va^.n du.ng ngo^n ngu+~, y' tu+o+?ng
kha' ddo^.c dda'o ("Nu+o+'c sa^u co`n co' khi ro`ng / Ma` sao
nu+o+'c Vie^.t va^~n long ddong hoa`i").  The^m va`o ddo', anh
va^~n sa'ng ta'c dde^`u dda(.n. Rie^ng to^i, to^i u+o+'c mong
ddu+o+.c tri'ch da^~n mo^.t va`i ddoa.n trong hai ba`i "Ba`i Tho+
Tha'ng Tu+" va` "Con Sinh Ra Tre^n DDa^'t My~" dde^? ca'c ba.n co'
the^? tha^'y ddu+o+.c ca'i thi ta`i cu?a anh.  Tie^'c thay, vi`
khuo^n kho^? cha^.t he.p cu?a mo^.t ba`i ba'o, ne^n dda`nh dde^?
ca'c ba.n tu+. ddo.c khi "DDo^?i Ca? Thie^n Thu Tie^'ng Me.
Cu+o+`i" dde^'n tay ca'c ba.n va^.y!  Ca'c ba.n ye^u tho+ co' the^?
lie^n la.c vo+'i Tra^`n Va(n Nho+n 6 Thornley Street,  Dorchester,
MA 02125 ( ddie^.n thoa.i (508) 442-2701 (w)) hay qua email
ntran@danang.east.Sun.COM dde^? co' ddu+o+.c thi ta^.p.

                            * * *

   Ba^y gio+` tro+`i dda~ ve^` khuya#.  Tuye^'t va^~n ro+i dde^`u
dde^`u ngoa`i khung cu+?a#.  DDo.c la.i ta^.p tho+ "DDo^?i Ca?
Thie^n Thu Tie^'ng Me. Cu+o+`i" to^i ca?m tha^'y tha^'m thi'a ho+n
bao gio+` he^'t.  Ca?m o+n cu. Nguye^~n Du dda~ vie^'t "Tra?i qua
mo^.t cuo^.c be^?-da^u / nhu+~ng ddie^`u tro^ng tha^'y ma` ddau
ddo+'n lo`ng."  Trong bo'ng dde^m cha^.p chu`ng to^i du+o+`ng nhu+
tha^'y ddu+o+.c so^ng Thu Bo^`n, ca^`u Vi~nh DDie^.n; to^i du+o+`ng
nhu+ tha^'y ddu+o+.c DDa` Na(~ng, ddu+o+`ng Hu`ng Vu+o+ng,
tru+o+`ng Nu+~ trung ho.c vo+'i mo^.t qua~ng ddo+`i nga('n ngu?i
cu?a mi`nh tre^n que^ hu+o+ng; to^i du+o+`ng nhu+ tha^'y ddu+o+.c
Sa`i Go`n vo+'i tru+o+`ng Lua^.t, vo+'i be^.nh vie^.n Cho+. Ra^~y -
nhu+~ng no+i ma` to^i chu+a mo^.t la^`n dde^'n; to^i du+o+`ng nhu+
tha^'y ddu+o+.c nhu+~ng oan ho^`n la~ng va~ng ddo' dda^y trong bi
thu+o+ng, trong pha^~n ua^'t, trong tho+ ca cu?a Tra^`n Trung
DDa.o#. Hai ca^u tho+ cu?a anh ba^'t cho+.t vang va(ng va(?ng trong
to^i,
       To^i ddi go'p la' nga`n phu+o+ng la.i
       DDo^'t lu+?a cho ddo+`i tan kho'i su+o+ng...
Ngoa`i kia tuye^'t va^~n ro+i#.  Ro+i ta^.n me^nh mo^ng, me^nh
mo^ng...
                                         DDo^ng, 1992
                                         Tra^`n Y' Va^n


Newsgroups: soc.culture.vietnamese