From: LAWCROWN%NUSVM.bitnet@CUNYVM.CUNY.EDU (Barry Crown)
Newsgroups: soc.culture.esperanto
Subject: Re: Zamenhof
Date: 21 Dec 1992 07:34:53 -0600
Organization: UTexas Mail-to-News Gateway
Distribution: inet
NNTP-Posting-Host: cs.utexas.edu
X-Unparseable-Date: Mon, 21 Dec 92 20:42:59 SST

Edmund Grimley-Evans skribas:
>
>Iu (judo?) iam asertis, ke "lingvo estas dialekto kun armeo". La^u mi, tamen,
>dialekto estas speco de lingvo, ne inverse. Por mi dialekto estas nenormigita
>lingvo, proksimume, kaj la judgermana nepre apartenas al tiu kategorio. Mi
> neniel
>insultas ^gin nomante ^gin "dialekto". ^Cu vi nomus ^gin "normlingvo" (dum la
>tempo de Zamenhofo)?
>

Kiel multaj aliaj lingvoj, la jida lingvo havas kelkajn dialektojn.  La
normigita formo de la jida lingvo formig^is c^irkau^ 1820.  (Vidu la
artikolon "Yiddish Language" en la Encyclopaedia Judaica.)  Gramatika
priskribo de la normigita formo de la jida lingvo troveblas en la
libro "College Yiddish" de U. Weinreich.  La prononcado de la normigita
lingvo estas tre proksima al la tiu de la nordorienta dialekto,
kvankam la gramatiko de la normigita lingvo estas eble pli proksima al
tiu de la centra dialekto.  (Vidu Weinreich, pp. 43-4.)

Martin Weichart skribis:
>|> Ver^sajne ^gia literaturo tiam estis multe pli ampleksa ol tiu de
>|> Esperanto hodia^u.
>
Edmund Grimley-Evans respondis:
>^Cu vi kalkulas nur skriban literaturon? Kiel vi kalkulis tiun "ver^sajnecon"?
>

Certe ekzistis ampleksa jida literaturo antau^ la naskig^o de Zamenhof.  Mi
ne povas c^i tie listigi la verkojn.  Bonvolu vidi la artikolon "Yiddish
Literature" en la Encyclopaedia Judaica.  Tamen la "ora periodo" de la jida
lingvo okazis nur dum la vivo de Zamenhof.

Edmund:
>|> > Prave oni povas nomi ^gin dialekto de la germana.

Martin:
>|> La^u kiuj (lingvistikaj a^u aliaj) argumentoj vi asertas tion??

Edmund:
>Certe ne la^u lingvikaj argumentoj, ^car lingviko apena^u distingas inter
>"lingvoj" kaj "dialektoj".  La diferencigo apartenas al sociologio kaj
>politiko kompreneble.

Se vi diras tion, apenau^ indas disputi.  Mi dirus nur ke lau^ c^i tiuj
kriterioj, Esperanto estas nur j^argono kaj ne lingvo.  Se temas pri
politiko, ni estas en la sama stato kiel la judoj dum la tempo de
Zamenhof.  Se temas pri sociologio, ni estas en ec^ pli malbona stato ol
ili.

Edmund:
>|> > kaj pri ^gi eble (Zamenhof skribis) la unuan gramatikon.

Mi ne scias c^u Zamenhof skribis la unuan gramatikon de la jida lingvo.
Lau^ la artikolo "Yiddish Language" en la Encyclopaedia Judaica la scienca
studo de la jida lingvo komencig^is antau^ la naskig^o de Zamenhof.
La artikolo ne mencias la gramatikon de Zamenhof kaj mi ne sukcesis trovi
mencion de g^i en aliaj libroj pri la jida lingvo.  Eble g^i havas neniun
valoron por la studo de la jida lingvo.  Eble g^i estas simple nekonata
pro tio ke (se mi ne eraras) oni neniam eldonis g^in.

Edmund:
>Mi malkonsentas iomete, ^car por mi ekzistas juda religio sed hebrea popolo.

Certe kiel Humpty Dumpty vi rajtas difini vortojn lau^ via volo.  Tamen
lau^ PIV (kaj ankau^ en aliaj lingvoj krom Esperanto) "judo" *ne* signifas
kredanton je la juda religio.  Lau^ PIV "Judo" estas "la nomo, per kiu en
Okcident-Eu^ropo oni nomas la Hebreojn, de post ilia forkaptiteco en
Babilono".  Kio do estis la diferenco inter "judo" kaj "hebreo" dum
la 19-a jarcento?

La ilustraj^oj donitaj en PIV bone klarigas la aferon.  PIV
skribas: "Majmonido, Spinozo, Bergson estis inter la plej famaj judoj;
Hitler decidis sisteman ekstermadon de la judoj."

Majmonido estis rabeno, sed c^u Spinozo kredis je la juda religio?  La
rabenoj en Amsterdamo ekskomunikis lin!  Hitler ekstermis ne nur religiajn
judojn sed c^iun homon, kiu lau^ la leg^oj de Nuremberg estis konsiderata
kiel judo.  (Lau^ c^i tiuj leg^oj judo estas homo, kiu havas almenau^ unu
judan avon.)  Edith Stein, kiu estis katolika monah^ino, estis murdita
de la Nazioj nur pro tio ke s^i estis judo.

Barry
LAWCROWN@NUSVM.BITNET