From: sierhuis@nynexst.com (Maarten Sierhuis)
Newsgroups: soc.culture.netherlands
Subject: Re: Duits in Nederlandse kranten
Date: 14 Sep 92 15:59:01 GMT
Reply-To: sierhuis@nynexst.com
Organization: NYNEX Science & Technology, Inc


---
In article 28147@sci.kun.nl, wupper@sci.kun.nl (Hanno Wupper) writes:
> Jos de Man heeft voor de lezers van Intermediair ("Tegen de stroom in/3, 21. 
> aug. 1992) proza van de hand van een Duitse ambtenaar overgeschreven:
> "Wegen des geplanten Aufstellung der Moebel ins Ernst Moritz Arndt Haus 
> sollen - der vorrangigen Sicherung des originalen Substanz und dez ebenso 
> grundsaetzlicher Bemuehens um der Erhalt bzw. Regenerierung der 
> Originalpolitur grundsaetzlich nachgeordnet - auffaellige Fehlstellen unter 
> dem Prinzip der generellen Reversibilitaet ergaenzt werden."
> Jos de Man is "in die tekst blijven hangen als in prikkeldraad", en dat 
> verbaast mij niet. Ik heb namelijk nog nooit zo veel verkeerd Duits op 'een 
> hoop gezien. De betrokken ambtenaar moet een zwaar taalgestoord geval zijn, 
> een waardevolle vondst voor de neurologie en psychiatrie. Het is de moeite 
> waard, zijn fouten te analyseren.
> "Wegen des geplanten Aufstellung": 'Wegen' regeert de tweede naamval maar 
> wordt thans ook vaak met de derde naamval gebruikt, 'des' is tweede naamval 
> mits mannelijk of onzijdig. Misschien geloofde de ambtenaar dat 'Aufstellung' 
> k mannelijk of onzijdig is (terwijl alle woorden op '-ung' in het Duits 
> vrouwelijk zijn) - maar dan had hij moeten schrijven: "Wegen des geplanten 
> Aufstellungs". Korrekt is "Wegen der geplanten Aufstellung" - waarbij het 
> trouwens in het midden blijft of de tweede dan wel derde naamval bedoeld is. 
> Binnen een zinsnede van maar drie woorden is het voorwerp 'Aufstellung' van 
> geslacht en daarenboven van naamval veranderd - een in de taalpsychologie 
> uitermate zelden gesignaleerd verschijnsel. 
> "Aufstellung ins I Haus": Hier interfereren blijkbaar twee intenties: "Wegen 
> des geplanten Transportes ins I Haus", vierde naamval, 'ins'='in das', en 
> "Wegen der geplanten Aufstellung im I Haus", derde naamval, 'im'='in dem'. 
> (Het Duits onderscheidt richting en plaats systematisch door middel van 
> naamvallen.)
> "Ernst Moritz Arndt Haus": Dit is een anglicisme dat je ook in het 
> Nederlands steeds vaker tegenkomt. In het Duits heb je zeer eenvoudige en 
> logische regels voor het aan elkaar dan wel met koppelteken schrijven van 
> samenstellingen. Nooit kan een samengesteld zelfstandig naamwoord echter 
> spaties bevatten. Iedere Duitse ambtenaar, op de bewuste na dus, zou hier 
> zonder enige twijfel 'Ernst-Moritz-Arndt-Haus" schrijven, omdat 
> 'Ernstmoritzarndthaus' uiteraard onmogelijk is.
> "Sicherung des originalen Substanz": Woorden op '-anz' zijn doorgaans 
> vrouwelijk. Waren zij mannelijk of onzijdig, zou er "des originalen 
> Substanzes" moeten staan. Nu dringt de verdenking zich op dat de ambtenaar 
> gewoon overal 'des' schrijft waar 'der' bedoeld is, maar dat kan niet kloppen, 
> want bij "Aufstellung der Moebel", met precies dezelfde constellatie, tweede 
> naamval vrouwelijk, is het w'el goed.
> "I dez ebenso grundsaetzlicher Bemuehens": de letters 's' en 'z' zitten op 
> een typemachine dicht bij elkaar, 'dez' zal dus wel een typefout zijn. Een 
> taalfout is uit te sluiten, want er zijn geen Duitse woorden op '-z', behalve 
> 'Fez' (een oosters hoofddeksel), 'Trapez' en een enkel ander vreemd woord. 
> Moeilijker is het met 'ebenso grundsaetzlicher'. Deze kombinatie van twee 
> woorden is alleen mogelijk voor een mannelijk zelfstandig naamwoord in de 
> eerste naamval met het onbepaald lidwoord 'ein', zoals in 'ein ebenso 
> grundsaetzlicher Einwand'. 'Bemuehens' is echter ongetwijfeld tweede naamval 
> en onzijdig, want het is een als zelfstandig naamwoord gebruikte onbepaalde 
> wijs. Dit klopt met het waarschijnlijk in plaats van 'dez' bedoelde 'des'. Wat 
> in de pathologische hersenen van de ambtenaar de aanleiding was om hem in 
> plaats van 'grundsaetzlichen' 'grundsaetzlicher' te laten schrijven, zou ik 
> niet weten. Een typefout is in ieder geval niet waarschijnlijk, gezien de 
> posities van de 'r' en de 'n' op typemachines.
> "Der vorrangigen Sicherung I und dez[s?]  ebenso grundsaetzlicher Bemuehens 
> I nachgeordnet": Dit is, mede door de hierboven behandelde problematiek,  
> uitermate ingewikkeld. Blijkbaar is bedoeld: "Der vorrangigen Sicherung I und 
> dem ebenso grundsaetzlichen Bemuehen I nachgeordnet" - het gaat hier namelijk 
> om twee meewerkende vorwerpen van 'nachordnen'. 'Sicherung' en 'Bemuehen' 
> moeten dus in de derde naamval staan. Misschien, maar dat blijft natuurlijk 
> speculatie, is de ambtenaar korrekt begonnen: "Der vorrangigen Sicherung", 
> heeft dan teruggelezen wat er staat en, omdat bij deze drie woorden het 
> verschil tussen derde en tweede naamval toevallig niet evident is, gedacht dat 
> hij in de tweede naamval bezig was. De bijkomende typefout 'dez' zou hem dan 
> zo in de war hebben gebracht dat hij bij het schrijven van 'grundsaetzlicher' 
> helemaal de kluts kwijt was, om vervolgens bij 'Bemuehens' weer naar de 
> (foutieve) tweede naamval terug te keren. 
> "Bemuehen[s?] um der Erhalt bzw. Regenerierung": schijnbaar wordt hier na 
> een voorsetsel de eerste naamval gebruikt - iets dat in in geen enkele 
> indogermaanse taal kan. Het is uiterst onwaarschijnlijk dat iemand zulk een 
> taalfout maakt. Bovendien had er dan 'der Erhalt bzw. die Regenerierung' 
> moeten staan. Een verklaring die beter bij de aard van de overige fouten 
> aansluit en bij het feit dat het lidwoord bij 'Regenerierung' ontbreekt, is 
> dat de ambtenaar 'um' foutief met de tweede of derde naamval in plaats van de 
> vierde associeerde en bovendien 'Erhalt' als vrouwelijk beschouwde, terwijl 
> een als zelfstandig naamwoord gebruikte werkwoordstam bijna altijd mannelijk 
> is.
> 
> Jos de Man kon naar eigen zeggen "de verleiding niet weerstaan zijn proza over 
> te schrijven" en is zo "in die tekst blijven hangen als in prikkeldraad". 
> Verderop heeft hij het in verband met "de ambtelijke taal van de Pruisische 
> bureaucraten" over "Taal als instrument van de macht". Toevallig vertelde mij 
> gisteren iemand, dat een ander instrument van de macht, het beruchte voor de 
> voormalige Duits-Duitse grens gebruikte prikkeldraad geheel van Nederlandse 
> makelij was.
> 
> 
>                    +------------------------------------------------+
> |  |\     |        | Hanno Wupper, Katholieke Universiteit Nijmegen |-+
> |__| \ |\ |        | wupper@cs.kun.nl            tel. +31-80-652227 | |
> |  |o \| \|o       +------------------------------------------------+ |
>                      +------------------------------------------------+
> 


Begrijpen ze nou waarom we Duits NIET leuk vinden :-)


Doei ... MXS


------------------------------------------------------------------------
Maarten Sierhuis                       NYNEX Science & Technology, Inc.
Member of Technical Staff              Research & Development
                                       Expert Systems Laboratory
E-mail: sierhuis@nynexst.com           500 Westchester Avenue
voice: (914) 644-2352                  White Plains, NY 10604
fax:   (914) 644-2404		       USA
------------------------------------------------------------------------
Newsgroups: soc.culture.netherlands