From: senel@vuse.vanderbilt.edu (Hakan)
Subject: AT ve BDT ile olan iliskiler (correcting---forwarding)
Originator: senel@irlsp
Organization: Takanumi University of Technology, Tokyo, Japan
Date: Sun, 13 Sep 1992 15:57:34 GMT

 From: Haluk DEMIRBAG <TEX5HAD@CMS1.LEEDS.AC.UK>
 Subject:      AT, BDT ve TURK CUMHURIYETLERI ILE ILISKILERIMIZ (TUSIAD)

Asagidaki Tusiad Raporu Ingilizce bir program uzerinden tarandi,
ilk 3-5 satiri 'edit' ettim sadece. Hatalar icin tarayicinin
kusuruna bakmayin. :-) Yine de okunuyor. Iyi okumalar.
            _
|-| /-\ |_ |_| |<
                   TUSIAD
      TURK SANAYICILERI VE ISADAMLARI DERNEGI
              AVRUPA TOPLULUGU,

         BAGIMSIZ DEVLETLER TOPLULUGU

                     VE

       YENi KURULAN TURK CUMHURiYETLERi

             iLE iLiSKILERiMiZ








   TCSLD AVRUPA SANAYiCi VE iSVERENLER KONFEDERASYONLARI BiRLiGi (UNICE) 
                              UYESiDiR



               AVRUPA TOPLULUCU, BAGIMSIZ DEVLETLER TOPLULUCU
                                    VE
              YENI KURULAN TURK CUMHURIYETLERi ILE ILI$KILERIMIZ

  Son gunlerde Turkiye'nin dis  iliskilerinde AT, BDT  ve  yeni  kurulan  
Turk  cumhufiyetleri  ile ilgili konular ilk siralan almaktadir.  Asagida bu
konular sirasiyla ele alinacaktir.

                           AVRUPA TOPLULUGU

   Avrupa  Toplulugu'na   dahil   Ulkeler   9-10 Aralik   1991   tarihinde   
Hollanda'nin   Maastricht kentinde  yapilan  zirvede  2000  yilina  kadar
siyasal  ve  parasal  yonden  yeni  bir  yapilanmayi saglayacak bir surece 
girmislerdir.

   Zirvede alinan karartann kisa bir 6zeti s6yledir:

 a) Parasal birlik: En geg  1992  yili  basinda Avrupa'da  tek  para  (ECU)  
    uygulamasina  gecilmesi planlanmaktadir.  Kendisine  ayricalik  
    kazandirmayi basaran  Ingiltere,  "Ortak  Para   Sistemine" istedigi 
    zaman girecek, Danimarka ise referandum yoiuyla halkin kabulunu 
    aldiktan sonra katilacaktir.

 b) Sosyal politika: 10ye ulkeler arasinda is dunyasi, calisnia  kosullari, 
    grev  haklari,  ucret esitligi gibi sosyal  politikalarin  ATa 
    devredilmesi  konusu,  lngiltere'nin  direnmesi  nedeniyle siyasi birlik 
    anlasmasinda yer altiiadt. Alisilanin disinda kabul edilen bir protokolde
    Avrupa Sosyal Politikasi'nin belirlenmesi  ve uygulanmasinin  lngiltere  
    disindaki  11  ulke  arasinda gerceklestirilmesi kararlastirildi.

 C)  Ekonomik  uyum:  Zirvenin  en  buyuk anlasmazlik   konularindan birisini 
     olusturan   "AT'in yoksul  uyelerinin  zenginlerden  yardim  talebi 
     onemli olcude tatmin  edildi.  AT'in  daha   az gelismis, Ispanya, 
     Yunanistan, Portekiz ve lrlanda gibi ijyelerine kurulacak bir fon 
     araciligi  ile AT genelinde "ekonomik uyum" sagianmasi icin para 
     akitilmasina onay verildi.

 d)  Avrupa   Pariamentosu:   Beklentilere tam yanit vermese de, Avrupa 
     Parlamentosu'nun in artirilmasi ve bazi alanlarda karar surecine dahil 
     edilmesi karara baglandi. yetkilerin

 e) Ortak dis politika  ve  guvenlik:  AT'in  bizi alinlarda  "oy  birligi"  
    yerine  "nitelikli  oy cogunlugu" ile ortak dis politika belirlenmesi
    kesinlik kazandi.

 f)  Ortak  savunma: Maastrich'de uzun vadede AT'in savunma boyutunun 
     temelleri   atildi. Zirvede,  nihai  hedefin"AT'a  savunma  ayagi"
     takilmasi  oldugu  yolunda   g6ros   birligi   dogdu. Ancak, ortak 
     savunma kimliginin, NATO-yu tamamlayici nitelik tasidigi belirtildi.
     Maastricht  zirvesinde  alinan  en  onemli kararlardan   biri de uye 
     ulkelerin   bir   kararin  alinmasindaki oy agirliklarinin belirlenmesi
     olmustur.  Buna  gore,  herhangi  bir  konuda  karar alinabilmesi icin 
     en az 8 dikenin  birlikte  hareket etmesi  ve  toplam  oylarin  
     en  az  54  olmasi gerekmektedir.  Toplam oy miktari 76'dir. Bu oylarin
     ulkeler arasinda dagilimi soyledir:

  - I0 oyu olan Olkeler         Almanya, lngiltere, Fransa ve ltalya
  - 8 oyu olan ulke            lspanya
  - 5 oyu olan Ulkeler          Hollanda, Belcika, Portekiz,Yunanistan
  - 3 oyu olan Olkeler          Danimarka ve Irlanda
  - 2 oyu olan ulke             Luksemburg

     AT, ilk asamada Avusturya ve lsvec, ikinci asamada ise Finlandiya, Norvec,
  Isvicre, Macaristan, Cekoslovakya ve Polonya ile genislemeyi dusunuyor.

     2010 yilina kadar 20 yillik zaman dilimi icinde takviminde yeralan 
konular sunlardir: 

   - 11 Aralik 1991: Ekonomik-parasal birlik ve siyasi birlik anlasmalari
                     Ozerinde mutabakat saglanmistir.

   - 1992 sonu: Ortak dis politika ve guvenlik sisteminin uygulamaya konulmasi
                Avrupa politikasinin olusturulmasi, Yunanistan'in Bati Avrupa
                Birligi'ne (BAB) uyeligi.

   - I Ocak 1993: Buyuk tek pazara gecis.  Uye Ulkeler arasinda sinirlarin 
                kaldirilmasi; ekonomik, parasal ve siyasi birlik anlasmalarin 
                yururluge girisi.

   - I Ocak 1994: Parasal birligin ikinci asamasinin baslamasi, tek parayi 
                hazirlamak uzere Avrupa Para Enstitusunun kurulusu.

   - 1995:      Avusturya ve lsvec'in AT'a dyeligi.
                Avrupa Birliki ile BAB'in muhtemel butunlesme'si ve ortak 
                savunmaya gecis hazirliklari. 
   - 1996 sonu: 7   AT   Olkesinin   ortak    para birligine katilmaya hazir
                olmasi halinde, AT Konseyi'nin   2/3   cogunlukla   tek   
                merkez   bankasi ve   tek   para   uygulamasini   baslatma
                karari almasi.

   - I Haziran 1998: Avrupa Merkez Bankasi kurulmasi icin son tarih.

   -   2000   yilindan   sonra   Finlandiya,   Isvicre, Norvec, Polonya, 
               Cekoslovakya ve Macaristan'in AT'a Uye olmasi.

   - 2010: Avrupa Birlesik Devietleri'nin olasi ktirillusll.

                         BAGIMSIZ DEVLETLER TOPLULUGU

   8.12.1991 tarihinde Rusya Federasyonu, Beyaz Rusya ve Ukrayna Devlet 
Baskanlari Beyaz Rusya'nin  bassehri  Minsk'de  biraraya  gelerek ozeti  
asagida  verilen  anlasmayi imzalamislardir. Bu  anlasma  Sovyet  Sosyalist  
Cumhuriyetier Birligi'ni  batijn  hukuki   ve   siyasi   varligi-ile sona
erdiren bir anlasmadir. Anlasmada  aynen  su  cumleler  yer  almistir:

 "Biz,  asagida  imzasi  bulunan  yoksek  akit taraflar, 1992 tarihinde birlik
s6zlesmesilli imzalayan kur Licu  Oyeler  olarak,  gerek  cografi  bir
hakikat, gerekse  uluslararasi  hukukun  bir  sojesi  olarak artik  Sovyetler
Birligi'nin   sona   ermis oldugunu saptamis bulunuyoruz.  Cc  devlet  baskani
halklarin  tarihsel toplultigundan  yola  cikarak,   karsilikli   egemenlik,
hukuki esitlik,  icislerine  kansmazlik  ilkelerine   saygi icinde
demokratik   hukuk   devletlerini kunnak arzusu ile bu adimi atmislardir.
Rusya  Federasyonu,  Beyaz  Rusya  ve   Ukrayna devlet   baskaulan   halklar
ve   devietler arasinda, esit ve karstlikli verimli bir isbirligini
gelistirmek icin, politika, ekonomi, kultfir, saglik, bilim, ticaret,   gevre
ve   diger   alaniarda   6zel sozlesmeler   yapilmasi   hususunda   g6rus
birligine varmislardir.   Taraflar,   devletierin   toprak butunlugune,
mevcut    hudutlann dokunulmazligina, vatandaslann  serbestce  dolasimlarina
ve  disa acilnialarina  saygi  g6stereceklerini  teyid ederler.  Taraflar,
Birlesmis  Milletler  Teskilati  ve Helsinki  Nihai  Senedi  ilkelerine  ve
amaclanna sadakat icinde  olduklarini  beyan  ederler  ve vatandaslarinin,
milliyetlerinden   bagimsiz   olarak,   hak ve ozgurluklerini  govence
altina   alirlar.   Tariflar ayrica,   azinuklarin   dil,   din   ve kulturel
geleneklerinin gelistifilniesine ve kortuiniasitu katkida bulunmayi taahhijt
ederler.  Topluluk Oyeleri silahlanma ve askeri bdtcele rini azaltmak  ve
uluslararasi  baris  ve  govenligi saglamak icin isbirligi icinde hareket
etmeyi kabul ederler.  Aynt  zamanda  taraflar,  baglannsiz ve nukleer
silahlardan  anndinlmis  bir  b6ige statUsUne  erisme  iradesine  saygi
g6sterirler.  Uzayin mustereken askeri ve stratejik bir komuta altina
alinmasi-ni  ve  ndkleer  silahlann  ortak bir kontrol mekanizmasi iginde
idaresini karar altina alirlar.  Bu s6zlesme imzalandigi  anda  eski Sovyetler
Birligi  dahil,  diger  butijn  Ulkelerin normiari  akit  taraflarin
Ulkesinde   artik uygulanamaz  ve  eski  Sovyetler  Birligi organlarinin  tUm
faaliyetieri  sona  erer.   Taraflar, Sovyetler  Birligi  ile  imzalanan
s6zlesmelerden dogan  yukumluluklerine  sadakat  gosterirler.  Isbu sozlesme,
eski Sovyetler Birligi'nin butun uyelerine ve bu  sozlesmedeki  ilke  ve
amaclan paylasan diger bagimsiz devletlere, aciktir.  Bu sozlesme  ile  Minsk
sehri  Bagimsiz  Devletler Toplulugu'nun (BDT) koordinasyonda gorevli
organlarinin idare merkezi olarak secilmistir."

 (Bagimsiz Devletler Toplulugu uyeleri hakkinda 6zet bilgi icin bkz.  Ek: 1)

21 Aralik 1991 tarihinde Alma Ata'da  GCircistin, Letonya,  Litvanya  ve
Estonya  dislnda  kalan I I bagimsiz devletin biraraya gelerek Baginisiz
Devletler Toplulugu'nu  olusturduklan  bir  zirve toplanmistir.   Ote,yandan,
Rusya Federasyonu'nda,   2   Ocak   1992'de   fiyatlarin   serbest
birakilmasiyla ba@tatilan i,e bilihare  dis  ticaret ve  d6viz  konulannda
alinan  kararlar  ile sUrdUrOlen   ekonomik    reformlar,    diger    eski
sovyet    cumhuriyetlerini    gumruklerini guclendirmeye, ihracatlanni
kontrol etmeye ve rubleye karsi  alternatif  olarak  kupon  cikarmaya
zorlamistir.  Nisbeten   zengin   cumhuriyetier,   Rusya'daki ybksek
fiyatiarin    kendi    mal    stoklarini azaltmasindan korkarken (su an
Baltiklarda oldugu gibi)     daha fakir  cumhuriyetler  ise,  fiyat artislan
nedeniyle sosyal huzursuzluklardan endise etmeye baslamislardir.  Kazakistan,
Ocak  ve @ubat  aylarinda  ekonomik   konularda   yeni kararlar   alirken,
Kirgizistan   6zellestirmeyi hizlandirmistir.  Hemen hemen bijtdn
cumhuriyetier is  hayatindan  alinan  vergileri  azaltirken, pek cogu katma
deger vergisi uygulamasina blslanllstir.  Bagimsiz Devletler  Toplulugu
ijyesi  Olkelei-ui "Ortak  Ekononuk  Alan"  konusunda  anlasmaya
varamamalan, bazi kurucu ulkeleri birbirieriyle ikili aulasmalar yapma
fikfine itmistir.

                           Bu cercevede,  Rusya  ve  Kazakistan  17  Ocak
1992 tarihinde  mal,  hizmetler,  sermaye  ve  is gOcunUn serbest dolasimi
konusunda bir  anlasma imzalamtslardir.  Bu  anlasma,  cumhuriyetler arasinda
nial ve teknik kaynaklann dolasimina iliskin  eski  kota  ve  lisans
sistemini  ortadan kaldirilmaktadir.  Ayrica, ortak ruble alanillin niuhafaza
edilmesi kararlastirilmistir.  Rusya ile Beyaz Rusya arasinda  benzer  bir
anl asma da  27  Ocak  1992  tarihinde  Moskova'da imzalanmistir-


  Ukrayna Hukijmeti ise bu asamada  iki  Bagimsiz Devletler  Toplulugu
uyesi  ile  b6yie  bir olusuma  katilmaya  isteku g6rUnmemektedir.   Karar
tamamen   politik   olmakla   beraber, ekonomik olarak akilci  degildir.
Ukrayna  milli parasi  "Grivna"nin  protipi  olarak sunulan "kupon"larin
degeri, ilk  piyasaya  sunuiniasindan  bu yana  yari yariya  ddsmUstur.
Zira, piyasadaki kupon miktan Olkede arz olunan nial miktannin iki katina
yijkselmistir-


  Aynca  buttin  cumhuriyetler,  Katma  Deger  Vergisi Kanunu'nun  (vergi
orani   yuzde   22-28 arasinda degismektedir), yani sira fiyatlarin serbest
birakilmasina ve sosyal govenlik  sistemi kurulmasina dair yasal
ddzenlemeleri  yaparak,  Rusya 6rnegini  takip  etmislerdir.  Bagimsiz
Devieter Toplulugu'na aye filkelerde  aylik  minimum ucret  340-350  Ruble'ye
yukselmistir.  Benzer degisiklikler cumhufiyetlerin Gelir Vergisi yasalannda
da yapilmisnr.

                        BEYAZ RUSYA

 Beyaz Rusya Bakanlar Kurulu'nun kabul  ettigi
"Monopol Oreticilefin  Fiyatlanni  Artirmalarini Onleyen Karar" uyannca,
Ekonomik Planlama Komitesi, 1992 yili  igin  deklare  edilen  flyatlann
kaydini  tutacaktir.  Monopol  bir  kurulusun  bunu yapmaktan  gekinmesi
halinde,   Ekonomik Planlama Komitesi'nin, antian mal ve hiznietierin piyasa
degerinin  yijzde  15'ine  kadar  ceza verme  yetkisi  bulunmaktadir.  Ayrica
Ekonomik Planlama  Komitesi   ve   B61gesel   Komiteler fiyatlara tavan
koyabilmektedir.

 Beyaz  Rusya  Parlamentosu'nun  9  Ocak  1992  tarihli
"Transit  Vergisi  Kanunu"  eski  Sovyet kisi ve kuruluslan tarafindan
karayolu ile tasinan yuklerde 20-1 10 ruble arasinda bir  vergi 6ng6rmektedir.
Kanuna gore yabanci  kurultislar  10-40 dolar  arasinda  vergi
6deyeceklerdir- Kanun I Temmuz 1992 tafihinden itibareil yorijrldge
girecektir.

 16 Ocak 1992 tafihinde kabul  edilen  "1992  thracat
ve lthalat  Vergilerine  lliskin  Kanun" uyarinca  Bakanlar  Kurulu'nca
belirteilecek  olan ihracat  ve  ithalattaki  vergiler   henilz
kesinlesmemi@tir.  Tibbi  malzeme  ithaliti  ve  ortak girisimlerin  Ooint
venture)  yabanci ortakiannca ayni sennaye olarak ithal edilecek malzeuieler
ithal vergisinden muaf olacaktir.

 I  Ocak  1992  tarihinde  yararlfige  giren "KtirLiltis,  Dernek  ve
K@urumlarin   Gelir   ve Kazanglannin Vergileildirilniesine lliskui KtnLui"
kazanglardan yuzde 30'luk bir temel vergi alinmasini 6ng6rmektedir.  Ortak
girisiniler yuzde 15, gazino ve oyun salonlari yijzde 60,  agik artirrna
satislari yflzde 80 ve kooperatif bankalari ve  sigorta  sirketleri  yuzde
44  oraninda vergilendirilecektir.

 I  Ocak  1992  tarihinden  gegerli  "TUketim Vergisi"   asagidaki   oranlarda
vergi   tahsilini 6ng6rmektedir: AlkollU icki yuzde 30-80, sigara yijzde 60,
et  ve  balik  mamulleri  yijzde  30  ve benzin yuzde 40.


                             MOLDOVA

                             Moldova Parlamentosu'nun Aralik  1991  tarihinde
kabul  ettigi  "Ozellestinne"  yasaslyla  isteyen herkese "@ahis varlik
bonosu"  satin  alma  hakki (yetiskinler  icin,  yazili  degeri  hizmetinin
hacmine  bagli  olarak)  verilmekte,  ayrica  I Ocak  2001  tarihinden  once
alinip   satilmamasi kaydtyla tanm arazilefinin 6zellestirilmesine inikan
taninmaktadir.

 Ocak  ayinda  Yijksek  Sovyet  tarafindan cikartilan   "Tekelci
Faaliyetlerin   Kisitianmasi   ve Rekabetin Tesviki" yasasi ile HOkOmet,
herhangi bir  ekononuk  birinun  piyasadaki  herhangi bir malin yijzde
35'den fazlasint kontrol etniesini yasakiamistir.  Ayrica, piyasanin  satis
hacmine ve b6lgelere gore b6lflnmesinin yanisira y6netici kadrolarin is
faaliyetlerini gegersiz  nedenlerle engellemeleri  (sati@ haklarina  kisitlama
getirmeleri,  ya  da  ekonomik  birimlerden   mallarini 6nceliku musteri
gruplarina tahsis etmelerini istemeleri) de yasaklanmistir.

 16 Ocak 1992'de yijrUrlUge giren "Isbirligi" yasasi ile 16 yasindan  bUyUk
herkes  kooperatiflere aye olabilecektir.  Bu kanun eski Birlik yasasiyla
genis gapta aynidir.

 Yuksek  Sovyet  ayrica,  Deviet  Vergi Hizmetieri ve  Moldova   Cumhuriyeti
Milli   Bankasl'yla ilgili kanunlar da cikan-rustir.

                             UKRAYNA

 Ukrayna  HUkijmeti,  Ocak  ayi  sonunda CtinihLiriyetin  ekonomik  ve  mali
yapisini  ticari  baza oturtan bir reform paketini kabul etmistir.  Pun
bzellestirmeyi  icerniekte,  ancak  buna Ukrayna milli parasinin dolasinia
cikniasiyla bisluuinusini 6ng6rulnlektedir.

 Ukrayna  Parlamentosu'nun  '1992  Yili  D6viz Fonti   Olusturulmasina   Dair
Karar'i   uyarinca, kuruluslar ihracat dbviz gelirierini, yetkilendirilen
Ukrayna  bankalanndaki  hesaplara  yatirmak zorundadirlar.  YENI KURULAN TT)RK
CUMHURIYETLERI

                       AZERBAYCAN CUMHURIYETI

  Bagimsizligini 30 Agustos 199  I'de  ilan  eden Azerbaycan  Cumhuriyeti
1989  sayin-una  gore  7 milyon  nbfusa  sahiptir.   YUz6lconiO   86.600   kM2
dir.   @evresinde   kom@u   olarak   Rusya Federasyonu,  Gurcistan  ve
Ermenistan buluumaktadir.   NUfusunun   cogunlugu   (yijzde   83) Azerbaycan
TOrkUdijr.  Etnik  azinlik  olarak  yijzde  6 Rus  ve   yuzde   6   Ermeni
nufusu yasamaktadir.  Baskenti 2 milyon  nofusa  sahip  olan Baku'dijr.  Diger
6nemli  5ehri  231.000 nofusa sahip Sumgait'dir.  Bu Ulkede TOrkce
konustilmaktadir.

  Azerbaycan  ekonomisine  baktigimizda,  tarinida bagcilik  ve  bahgeciligin
buyuk   bir   yer kapladigini g6rmekteyiz.  Ayrica btigday  ve  arpa gretinu
de  yapilmaktadir.  (;ay,  uzum  ve turuncgillerin de uretildigi Azerbaycan,
Biginisiz Devletler Toplulugu'nun  en boyuk  4arap  ve alkollo ickiler
Oreticisidir.

  Zengin petrol yataklanna sahip  olan  Azerbaycan'da petrol  en  6uemli
sanayi  koludur.  Petrol sauayu cogunlukla  BakU  civarinda  ve  Hazar  denizi
kiyilarinda  yogunlasmi@tir.  Baskentte yapilan oretim, Hazar denizindeki
kuytilirdan  yapilanlar da  dahil  olmak  Ozere  gande  250.000 varil
civanndadir-  Bu  rakam  Bati  Sibirya'da  yapilan Uretime  oranla  dusUk
kalmaktadir.  Azerbaycan Cumhuriyeti  petrol  ekipmani  bakinundan gok  daha
6nemlidir.  Bu  ekipmanin  yuzde 70'i eski Sovyetler Birligi'nde imal
edilmistir.

  Diger dogal kaynaklar arasinda demir, alfinunyuni, gitiko ve bakir
bulunmaktadir.  Azerbaycan'da petrol sanayi icin boyfik miktarlarda alet ve
techizat uredlen  kimyasal  madderer, tekstil ve balikgilik sanayi diger
6nemli is alaniarini olListun-naktadir.

  Ayrica Olkede 6tienili 6lcCide dogal gaz, klimi, d,,iyaniku tuketim mallari,
pamuk,  kostik  soda ve elektrik enerjisi Oretilmektedir.

 TUrkiye'den Azerbaycan'a ihrac edilebilecek Cirbiller arasinda tekstil ve
hazir  giyim,  ayakkabi, eczacilik Orunleri, sabun, agac isleme makineleri,
tanm alet ve makineleri, cila, vernik,  boya, telekombnikasyon OrUnieri, tarim
ilaclari,  kablo  ve teller,  barit,  uzom haric  yas  m@yve, baharat, cay,
konserve meyve ve sebze,  htibtibat; Azerbaycan'dan  ithal  edilebilecek
urunler arasinda ise petrol ve rafineri drunleri, dogal gaz, kereste, Uzijm ve
sarap sayilabilir.  Rusya Federasyonu'na  giden  transit  ana  yol Hazar
Denizi   kiyisinda   Baku'den gegmektedir.  Baku ile TUrkmenistan'in
Krasnovodsk kenti arasinda duzenli feribot seferieri yapilmaktadir.

  Azerbaycan  henoz  6zellestirme  islemlerine bUyUk  bir  agirlik  vermeye
baslamamakia  birlikte, ilgili  yasa tasaniannin  yakinda  parlamentodan
gecmesi  ve  her  yil   sanayinin   yuzde 10'unun 6zellestirilmesi
beklenmektedir.

  Azerbaycan  Kasim  1991'de  bUtUn  Sovyet mallarini  kamulasttrdigini  ilan
etmesine   ragmen,   bu mallann 6zel mijlkiyete devredilmesine hendz
baslanmamlstir.

 Kasim 1991'de  Azerbaycan  petrol  flyatianni deviet  kontrolijnden
gikarnustlr.  Fiyatlann  dunya flyatian seviyesine yukselmesini beklemektedir.

  BakU'de  bir  mal  piyasasi  kurulmus  olmasina ragmen,  bu  borsa  kijgdk
ve  az   gelismi@   bir borsadir.

  Yeni cumhuriyette dis ticaret ve yatinma iliskui nievzliatin geli@tirilmesi
konusunda  az  ilerleme saglandigi igin henilz Sovyet mevzuati ydrdrluktedir.

                             KAZAKISTAN CUMHURIYETI

  Kazakistan'in  1989  yili  sayimina  gore  nufusu 16.5  nulyondur.
YUz6lgijmu  ise   2.727.300   km 2' dir.    Cevresindeki     komsularl
Rusya Federasyonu,     TOrkmenistan,     Ozbekistan     ve Kirgizistan'dir.
Nufusunun yozde  40'i Kazak'tir.  Etnik  azinliklar  olarak  ydzde  38  Rus,
ydzde 5 Ukraynali yasamaktadir.  Baskenti 2  milyon nufusa  sahip  Alma
Ata'dir.  Diger  6nemli  kentleri 614  bin  nufusa  sahip  Karaganda,  277
bin nufusa  sahip  Tselinograd  ve  241  bin  ndfusu  sahip Petropavlovsk'dur.

                             Ka@akistan, eski  Sovyetler  Birligi  tarinisal
alaninin  yaklasik  olarak  ydzde  35'ine  sahiptir.  Onemli  bir  hububat
ijreticisi  olmasina  ragnien degisken  hava  kosullari  ve   hassas   toprak
yapisindan dolayi, gijvenilir bir  arz  kaynagi olusturniamaktadir.
Ekibastuz'dan  cikanlan  linyit basta  olmak  Ozere  k6mUr,  Kazakistan
enerji firetiminde   6nemli   bir   kaynaktir.   Petrolun asindirici
6zelligine ve bu  konuyla  ilgui zorjeolojik  sorunlara  ragmen,
Kazakistan'in  petrold giderek 6nem kazanniaya devam etniektedir.

                             Kazakistan,  eski  Sovyetler  Birligi'nin
mineral kaynaklarinin   yuzde   65'ine   sahiptir.   Eski Sovyetier Birligi
altin kaynaklarinin  yuzde  6- 7'si  kadari  ve  gumus  kaynaklarinin  ise
daha faziasi  Kazakistan'dadir.  Kazakistan,  6nemli   demir cevheri
yataklanna   ve   aynt   zamanda kur@un, bakir, cinko, kadmiyum ve diger demir
disi metahare sahiptir.

                        Kazakistan aynt zamanda dogal gaz, pamuk, misir, pifinc,
 ydn, et ve silt uretmektedir.  Kazakistan sanayune demir ve celik sektijru
hakim oiniasina ragmen kimya sanayu de vardir.

  Bu cumhuriyette kucuk yollarin kalitesi, 6zellikle c6l ve  yari  c6l
b6lgelerinde  dusuktur.  Sanayilesn-us kuzey dogu b6igesi, Urallara ve Kuzey
Kafkaslara baglanan  yollar  vasitasiyla  iyi bir ulasim agina sahiptir.
Ancak ana yollar bile degisken  kalitede  olabilmektedir.  Demiryollan da ayni
sekilde, cok iyi  durumda  degildir.  Kazakistan'in unemli  liman  kenti
Shevchenko'dur- Bu liman, deniz ve demiryolu  ulasiminin birlestigi bir
noktadir  ve  Hazar  Denizi'nde  petrol tasimaciligina imkan saglamaktadir.

  Torkiye'nin  Kazakistan  Cumhuriyeti'ne  ilirac edebilecegi   OrUnler
arasinda   telekomonikasyon ijronleri, tekstil makineleri, tarim alet ve
niakineleri, tarim ilaclari, metal isleme makineteri, eczacilik ijrunleri,
sabun, hayvansal ve  bitkisel yaglar,  yas meyve,  baharat,  cay,  konserve
meyve, sebze ve hububat yer  alirken  bu ,Ilkeden ithal  edebilecegi  ilrunler
arasinda  petrol, kijmur, Tfirkiye'de olmayan mineraller, denier  disi
nietaller  (ham  olarak),  yun  ve  ham  deri sayilabilir.

                        Kazakistan  iki  asamali  bir  bankacilik  sistenuni
kurma   cabasindadir.   Kazakistan   Merkez Bankasi ve ticari bankacilik
sekt6rUnUn isleyisi ile ilgili mevzuat pariamentoda  g6rUsUlmUstUr.  Gecen
yilin  Aralik  ayinda   Kazakistan Cumhuriyetilnin   V-nesheconombank
subesini,   ticari banka -Kazakistan Dis Ticaret Bankasi- haline
d6nbstfiruldUgu aciklanmistir.

                        Hokomet ulusal  bir  para  sistemi  kun-nayi
planiamaktadir.  Bu  paraya  Tan'ga,  Som  veya  Altin adi verilmesi
dUsUnulmektedir.  Bu para Ruble'ye paralel olarak  galisacak  ve  ona  karsi,
ayni zamanda yurtdisinda da konvertibl olacaktir.  Bti paranui
konvertibilitesini  saglamak  amaciyla, Kazakistan eski Sovyetier Birligi'nin
altin rezervlerinin  bir  kismini  bu  konuya  tahsis  etmeyi planiamaktadir.

                        Kazakistan  6zellestirme   konusunda   ilk   yasa
tasarisi   hazirlayan   cumhuriyet   olmustur.  Cumhuriyetin 6zellestirme
progranuni denetteuiek aniaciyla  bir  deviet  komitesi  kurulmustur.  Devlet
kuruluslari  acik  artirma,  ihale  ve  anouini sirketler  haline  d6nastdrrne
@eklinde 6zellestirilecektir.  Ozellestirme ger@eklestirilirkeu calisanlara
6ncelik  verilecek  ve  konut 6zellestifilmesinde de ipotek sistenu
ktillaililacaktir.  Agustos  1991'de,  ihracata   lisans   verilmesinin
Kazakistan   Cumhuriyeti'nin   yetkisi   altinda oldugu  belirtilmi4  ve  dis
ticaret  ile  ugrasan butbn   kuruluslarin   Cumhuriyet'in   yetkili
makamlarina   kayit   yaptirmalari   istenmistir.  Kasim   1991'de
Kazakistan   dis    ticaretini gelistirmek  amaciyla   "Di4   Ekonomik
Birligi"ni kurmustur.   I   Ocak   1992'de   de   gomrok hizmeti kurulmustur.
Kazakistan Dis  Ekonomik lliskiler  Bakanligi,  dis  ekonomik  faaliyetlerde
bulunmak isteyenlere lisans vermektedir.

                        Yabanci  sermayenin  Kazakistan  ekononusinin   bircok
sekt6raude   faaliyet   g6stermesine   izin veren   yabanci   yatirim
mevzuati,   Kasini   1990 tarihinde   yarUrlUge   girmistir.    Yabanci
yatinmcilar,  yerel  makamiar  olan  Kazakistan  Maliye Bakanligi'na  ve  Dis
Ekonomik   lliskiler Bakanligi'na  kayitli  olmalidirlar.  Ayni  zamanda
yabanci  yatirimcilara  sinirsiz  kar   transferi imkani saglanmistlr.

                        YUksek teknoloji ve toketini Mallan  alaularinda
faaliyet  g6steren  bazi  imalatci  ortak  girisim firmalarina ilk 5 yil icin
vergi muafiyeti ve daha sonraki 5 yil  icin  de  yuzde  50  vergi  indirimi
taninmistir.   Kazakistan   Kasim   1990   tarihinde serbest   ekonomik
b6lge   kurmak   amactyla mevzuat  yapmis  ve  b6lgelerde  faaliyet  g6steren
ve yabanci  sermayeye  sahip  olan  kuruluslar icin bir tesvikler listest
beyan etmistir.  Ortak girisiniler ve tamami yabanci sertnayeye ait  olan
kuruluslar igin ilk yildan sonra I,,uruiLi@un kar etmesi kostiluyla 2-5 yillik
vergi  muafiyeti  ile Kazakistan'da  satilan  ve  b6lgede   oretilen
ijrunlerde   kar   Uzerinden   sifir   vergi   imkani taninmaktadir.  Yabanci
sermaye payi yuzde 30'un  Cizeritide  olan ortak  girisimler  icin  kurumlar
vergisi  orani yuzde 30, digerlerinde yuzde 35'tir.

  Cumhuriyet  Yoksek  Sovyeti  kurumlar  vergisini  yuzde 45'ten  yuzde  35'e
uidirmistir.   Ticari Bankalar igin  kurumlar  vergisi  yijzde  45  olup,
ticari  faaliyetlerden  alinan  kurumlar  vergisi yuzde 55'tir.

 Kazakistan  Pariamentosu'nun  Ocak  1992  ottiruniunda vergi   kanuniari
paketi   kabul   edilmis olup, "Kazakistan Cumhuriyeti'nde Vergi Sistenu
Yasasi" ile  vergi  sisten-tinin  genel  prensipleri belirlenmistir.  bu
vergiden    ayncalik "TUketim Vergisi Yasasi" ile taketini vergisinin temel
kosullarl ve durumlan belirlenmis olup, spesifik olarak mal gruplui
belirtilmemistir.




                                                                           1 3

 "Varlik Vergisi Yasasi" ile verginin konusu (tdzel kisi ve sahislar) ve amaci
(sabit     ve degisken varliklar) tanimlanmistir.  Buna  gore isletmelerin
varliklanndan  alinacak   vergi orani   yozde 0.5'tir.  Bina,  yapi  ve
dairelerden  ise  takdir edilen degerinin  yuzde  0.  l'i  oraninda  vergi
kesilmesi bng6ralmektedir.

 "Dogal  Kaynaklar  Vergisi"  uyannca,  dogal kaynaklari  ve  mineralleri
isletme   lisansina   sahip kisilerin bu faailyetleri sirasinda yarattikian
cevre kirliliginin izin verilen sinirian asmasi-ya  da dogal kaynaklan asln
kullanmalan durumiannda  vergi 6demeleri zoruniudur.



                            KIRGIZISTAN CUMHURIYETI

                            Bagimsizligint 31 Agustos 1991 tarihinde ilan
-etmis  Kirgizistan,  1989   sayimina   gore   4.3 milyon   nofusa   sahiptir.
YUz6lcCinid   198.500 kM2'dir.   Koms'ulan   @in   Halk    Cumhuriyeti,
Kazakistan,   Ozbekistan   ve   Tacikistan'dir.  NUfusun   cogunlugunu   yuzde
52   ile    Kirgizlar olusturmaktadir.  Azinlikia@r  arasinda  ise yflzde  22
oraninda  Ruslar   ve   ydzde   12   oraninda Ozbekler bulunmaktadir.
Baskenti (daha 6nceleri Firunze olarak adlandinlan) Biskek'dr.

                            Kirgizistan     Cumhurba@kani     cumhuriyet
y6netiminde     reorgazizasyonun     yapildigini     ve kendisinin  Devlet
Baskani   oidugunu,   hOkOmeti kendisinin   y6netecegini   ve   Basbakanin
da kendisine yardimci olacagini  aciklamis  ve  ilk olarak  bakanliklarin  ve
bazi  kuruluslann  sayisi yanya indirmi@tir.  Kasim   1991'de   Kirgizistan
Cumhuriyeti lstatistik   Barosu,   GSMH'nin   yuzde    25'inin    kara borsa
tarafindan dredidigini g6steren rakamlar yayiniamistir.

                            Arazinin   cogunun   yoksek   rakimiarda
olmasindan   dolayi   dayanikli   canli   hayvan   beslenmesi 6zellikle
6nemlidir.  Arazi  ekim  ve  biginu genellikle  verimli  nehir  kiyilannda
yapilmaktadir ve ulke bircok tahilda hala kendi kendine yeterlidir.

                            101ke  elektriginin  yarisina  yakint
hidroelektrik enerji  ile  saglanmaktadir.  Geri   kalan   ene@i ihtiyacinin
bUyUk  bblumd   yerel   olarak cikartilan   kbmdrle   calisan   enerji
istasyonlanndan karsilanmaktadir.  Kirgizistan'da  antimoan,  elektrik
motorlari, kompres6r  ve  diger  elektronik  ijrunlerin  yanisira cam, hail,
seker, pamuk, tUtUn, yUn ve et Ciretilniektedir.  I TUrkiye'nin Kirgizistan'a
ihrag edebilecegi Ordnier arasinda tekstil  makineleri,  tekstil  -ve  hazir
giyim, deri  kimyasallari,  deri  isleme  makineleri, eczacilik  brunleri,
sabun,  tarim  alet  ve makineleri, tanm ilaclan, demir-celik  OrOnleri,
kablo ve  teller,  hayvansal  ve  bitkiset  yaglar, meyve, cay,  konserve
meyve  ve  sebze  ile  hububat; Kirgizistan'dan  ithal  edilebilecek  urunler
arasinda ise altin, gumos, deri, yOn, donyagi sayilabilir.

                      Yol ulasimi Ulkenin daglik olmasindan dolayi kisitlidir
ve  ancak  vadilerden  ve  dag  gecitlerinden yapilabilmektedir.

                      Ekim    1991'de    Cumhurbaskani    Akayev,    Rubleyi
guclendirme    ve    istikrar    kazandirma faaliyetlerinin  basansizliga
ugraniasi hauilde-Kirgizistan'in  kendi  para  birimini   kuracagini
aciklamistir.

                      Ekonominin, arazi, dogal kaynaklar,  ormanlar,
kfiltbrel ve  tarihi  degere  sahip  yerler  dislnda kalan  botbn  kesimieri
Agustos  1991'de  agiklandigi gibi,  dukkanlar,  lokantalar  ve   giftlikler
basta olmak  Ozere,  asamalar  halinde 6zellestirilecektir.  Ozellestirme,
tamamen  satma,  acik artirma ve ihale biciminde olacak ve yatinni senetleri
Kirgizistan vatandaslanna dagitilacaktir.

                      17  Ocak  1992   tarihinde   yOrUrlOge   giren   "Devlet
Tekelinin   Kaidirilmasi   ve   Kirgizistan Cumhuriyeti'nde Girisimcilik  ve
Ozellestirnienin Prensip  Kanunu"  ile,  arazinin,  minerallerin, su ve diger
kaynaklann deviet mulkiyetinde oldUgLi belirtilnustir.  Ozellestirme,  kupon
satislan yoluyla yapilacaktir.

                      Devlet Bakanlik ve  kuruluslanna  10  @ubat  -  1992
tarihine  kadar  bUyUk  ve  orta  isletmelerin calisanlarina satisi ile,
holding sirketlerinin olusturulniasi dahil, bzellestinne  programlannin
gelistirilmesi emri verilmistir.

                      13 Ocak 1992 tarihli Baskanlik -Karari ile,  karlilik
orani  yuzde  15'ten  dusUk  butun  devlet ciftliklerinin  6zellestirilme
zorunlulligu  yeniden onaylanmistir.  Ayni  tarihte  imzalanan  bir kararname
ile  Cumhuriyet'ten  yapilacak  ihracatin kesin   kontrolu   amaclanmistir.
I   Temmuz 1992  tarihine  kadar  ihracat  li-sanslari  sadece Kirgizistan
Hdkilmeti'ne  bagli  gecici   Lisans Ko@tesi tarafindan verilecektir.  Diger
taraftan, d6viz islemlerine de kisitlamalar getirilmistir.

                      Yabanci yatmmcilar, resmi izin alarak arazi
kiralayabilmektedirier.  Bazi fiyatlar serbest birakilmis ve bir nial borsa@i
ku.rulmustur- Yabanci yatinmcilar yerli ortaklar  ile  ortak girisimler
kurabilmektedirler.  Tamamen  yabanci sirketiere de izin verilmektedir.

                        Kirgizistan  kendi  bagimsiz  vergi  mevztiatini
yapmis   olmasina   ragmen   kurumiar   vergisi oranian, bUyUk ijIgOde eski
Sovyetler Birligi mevzuatindan alinrrustir.  Yabanci  sermayeli  ortak
girisimler yuzde 30 kurumlar vergisine tabidir.  Kirgizistan'da yijzde  28
oraninda  olan  katma deger vergisi orani da indirilmistir.

                        OZBEKISTAN CUMHURIYETI

                        31 Agustos 1991 tarihinde  bagimsizligini  ilan  eden
Ozbekistan'in  nufusu  1989  sayimina  gore 19.8  milyon  kisidir.  Yuz6lcUnui
447.000 kni2'dir.  @evresinde  komsu  olarak  Kazakistan, TOrkmenistan,
Tacikistan  ve  Kirgizistau billunm-,Iktadir.  NUfusu*nun  -yUzde,71'i.
Torktor.  I;ogunlukla sanayide istihdam edilen yuzde 8 oraninda Rus  vardir.
Baskenti  2  milyon  nufusa sahip Taskent'tir.  Diger 6nemli  kenti  ise  366
bin nbfuslu  Semerkant  ve  200  bin  nufuslu Fergana'dir.

                        Arazinin bUyUk b6lbmU yan kurak oldtigli igin, tarini
verinui vadilerde ve genis 619eku  sulama projelerinin uygulandigi alaniarda
yogunlasnustir.  Ozbekistan  pamuk  oretimi  agisindan  eski Sovyetler
Birligi'nin en 6nemli  (Sovyet  Uretit-ninin yfizde  61'i)  ve  donyanin  da
ucuncu alkesidir.

                        Eski Sovyetler Birligi'nin Ucdncd bUyUk dogal gaz
Ureticisi olan Ozbekistan'dan  az,  fakat  artan miktarda  petrol  de
gikarilmaktadir.  Bu  alke  aynt zanianda  kUgUk  k6mdr   rezervlerine   de
sahiptir.

                        Eski Sovyetler Birligi'nin 6nenili altin dreten
Ulkelerinden birisi olan 6zbekistan, 6nemli  bakir yatakianna da sahiptir.

                        Ote yandan  Ozbekistan  elektrik  enerjisi,  pamukILi
Uronler,  bitkisel  yaglar  ve  cimento  da ijretmektedir.

                        (Jlkenin sanayi yapisini cesitlendirmek aniaci ile
bdydk projelere gifisilmis olmasina  ragmen, Ozbekistan halen hammadde
cikan-naya ve islenieye devani etmektedir.

                        Tfirkiye'den 6zbekistan'a ihrac edilebuecek  Cironler
arasinda  kraft  kagidi,  ambalaj  kagidi, telekomOnikasyon OrUnieri, tanm
alet ve niakineleri, tarini  ilaclari,  gida  isleme  makineleri ambalajlama
makineleri, patates, hayvansal yaglar, et sanayi braniefi,  yas  meyve  (Uzom
haric), baharat,  cay,  konserve  meyve-sebze,  hubtibat;  Ozbekistan'dan
ithal   edilebilecek   Orunler arasinda ise dogal gaz, cimento, ham bitkisel
yaglar sayilabilir.

               Bircok  yol  k6tU  durumda  olmasina  ragmen,  Taskent,
Semerkant  ve   Buhara'nin   diger   Orta Asya cumhufiyetleri ile ana
bagiantilan, modern elektrikli trenlerle  yapilmaktadir.  Fakat  diger tren
hatlan cok daha az gelismis durumdadir.

               Cumhuriyet'te  bankacilik  mevzuatina  y6nelik   bazi
calismalar   yapilmis   olmasina   ragmen bankacilik  kesimine  hala  boyuk
61cude  Sovyet  nievzuati egemendir.  Bu  kesimde   6ncelikle Ozbekistan
Devlet  Bankasi  ve  d6rt  tane   merkezle@tirilmis banka   vardir.   Ekim
1991'de ozbekistan uluslararasi ekonomik iliskiler alaninda  baginisiz bir
politika  izlemek  amaci  ile Ozbekistan Ulusal Dis Ekonomik Faaliyetler
Bankasi'ni kurdugunu aciklamistir.

               Ozbekistan hakometi, 199l'de Ozbekistan  ullisal  parasina
nihai gecise  temel  saglayacak  olan kendi altin rezervini olusturma kararini
ali-nistir.

               Kasim  1991'de  Ozbekistan  Cumhuriyet  sinirlart  icinde
yabanci  d6vizle  ticaretin  her  turlu kisitlamadan muaf oldugu
aciklanmistlr.

               Ozbekistan hdkumeti, hala kamu varliklarinin  6zellestirilmesi
ile  ilgili  mevzuati  uygulamaya koymamistir.

               Yabanci  yatirimcilann  arazi  kiralamasina  izin
verilniektedir,  fakat  mdlkiyetin  devredilmesi yasaktir.

               Ozbekistan  hOkOmeti,  belli  maddeler  disinda  bircok
maddenin  flyatini  serbest  birakan  bir program haziriamistlr.

               Ozbekistan dis ticaretinin bdyok b6luniatie Sovyet mevzuati
egemendir.

               14 Ocak 1992 tarihinde, kabul  edilen  bir  kanunia
Ozbekistan'dan  mat  ve  malzeme  ihracatinda, kurallari ihlal eden, yasayi
zorlayan resnu merci  ve isadamlan  icin  yeni  idari  maeyyide  ve cezalar
getirilmistir.

               Ozbek hi!kumeti, yabanci yatinmciyi hararetle yerli ortakia
isbirligi yapmaya tesvik  etmektedir.  Yabanci yatirimcilarin yerli ortaklar
ile  ortal(  girisimler ktirmalarina  izin  verilmektedir.  Ozbekistan  @u
anda  yabanci  yatinmcilarin  tam kar  transferine  izin  vermektedir.  Nisan
1991 itiban ile bu Ulkede 30 kadar  yabanci  sermayeli ortak  girisim
kurulmus,  buniardan  17  tanesi faaliyete baslarrus ve mal Uretimine gegmis
durumdadir.

                          Yabanci sermayeli kuruluslarin iki  yillik  bir
vergi  muafiyeti  vardir.  Bilimsel  ve  teknolojik arastinna,  uzun  vadeli
kredi  veya  OrOn gelistirnie  amaci  ile  kullanilan  karlar,  vergiden
dUsUlebilir.  Kirsal alanda.faaliyet  g6steren yabanci  sermayeli  firmalara
ac  yllllk  bir  vergi muafiyeti taninmaktadir.

                          Ozbekistan  mevzuatina  gore,  hOkOmet  sti
vergileri  yOrOrlUge  koyacaktir:   Kurumlar   vergisi, satis vergisi,
ithalat-ihracat vergisi, gelir vergisi ve arazi vergisi.  Halen Sovyet vergi
oranlarl uygulanmaktadir  ve  bu  nedenle  de  abanci sertnayeli  ortak
girisimler   yijzde   30   kurumlar y vergisine tabidirler.

                          TACIKISTAN CUMHURIYETI

                          9 EylUl 1991 tarihinde  bagimsizligini  ilan  eden
Tacikistan'in  1989  saylmina  gore  nufusu  5.1 milyon  kisidir.  @evresinde
komsu  olarak Ozbekistan  ve   Kiruizistan   bulunmaktadir.'Nflfusun
cogunlugunu Farslilar ( yuzde 62 ) olustumiaktadir.  Azinlik olarak da
Ozbekler ( yozde 23 ve Ruslar ( yuzde 7 ) yasamaktadir.  Baskenti Dusanbe'dir.
Din Taciki (Farsga)'dir.

                          Onemli  bir  pamuk  ve  meyve  Oreticisi  olan
Tacikistan'da  tanmin  yaninda,   canli   hayvan   da yetistirilmektedir-
Genel besin maddeleri Uretimi cok fazia degildir.

                          Tacikistan'da  6nemli  petrol,  gaz  veya  k6mUr
yataklari  yoktur.  Yine   de   k6mur   ithalatina dayanan   hidroelektrik
enerjisi   ijlkenin elektrik   kaynaginin    bilyuk    bir    b6lamunu
olustun-naktadir.

                          101kede  uranyum,  antiantian,  radyum,  arsenik  ve
bizmut  gibi  nadir  bulunan  minerallerin   de yataklari bulunmaktadir.
Ayrica  az  nuktarda potisyum  tuzian,  sulfur,  kursun  ve  ginko  da
clkaralmaktadir.  Sinai kalkinma tekstil basta olmak  Ozere  genis 6lcUde
hafif  imalat  sanayi  seklinde  kendini gustermektedir.  Tacikistan'da  ayni
zanianda  ipek, ipekli   kumas   ve   bitkisel   yaglar   da Oretilmektedir.
Yol ulasimi kijtij durumdadir; baslica ana karayolu Tacikistan'i Orta
Asya'nin  diger  ijlkeleri  ile birlestirmektedir.

               Tbrkiye'den Tacikistan'a ihrag edilebilecek UrCinler  arasinda
kablo  ve  teller,  tekstil  makineleri, ayakkabi,  tarim  alet  ve
makineleri,  tarim  ilaglari, eczacilik  grunieri,  sabun,  gida,   isleme
makinalan, hububat,  gay  ve  sebze;  Tacikistan'dan  ithal edilebilecek
drunler  arasinda  ise  ipek, ipekli kumas ve ham bitkisel yaglar sayilabilir.

               @ubat 199 I'de Tacikistan 2 asamali bir bankacilik sistemini
kun-naya  baslamistir.  B6ylece  ticari bankacilik  faaliyetlerinin
yanisira,   Merkez   Baukasi   - Tacikistan   Ulusal   Bankasi'nin   da
islemierini dijzenleyen mevzuat yorijrluge konmustur.

               Kamu  varliklarini   6zellestirme   ile   ilgui   mevzuat @ubat
1992'de   yOrurlUge   girmistir.  Kuruluslara, anonim sirket haline
d6nUsturme,  satin  alma hakki  da  taniyan  kiralama,  taksitter halinde
bireylere/gruplara    satis    ya    da    yalnizca serbest    dagitma    gibi
yollarla 6zellestifilebilecektir.  Yabanci yatinmcilar ancak bazi
bzellestirtnelere  katilabileceklerdir.  Arazi 6zellestirilemeyecektir.
Yabanci  yatirimcilara  ancak hdkijmet   izniyle   arazi   kiralama   hakki
taninmaktadir.

               Tacikistan hOkOmeti bazi fiyatlari serbest  birakniaya baslanus
ve  Dusanbe'de  bir  mal  piyasasi kurtnustur.

               Yabanci  yatinmcilar   yerli   ortaklarla   ortak   girisim
kurrnaya   gagnlmakta,   bunun   yanisira tamamen yabanci sermayeli sirketlere
de  iziti  vefilniektedir.  Tacikistan  Londra'da  ortak  grisimi gelistirrne
kurulusu  kurmustur.  Tacikistan  Kalkinma Kurumu   (TDA),   Tacikistan'da
bankacilik sisteminin  gelistirilmesi  konusunda   tavsiyede   bulatimanin
yanisira,   madencilik   ve   ticaret imkanlan konusunda calismak isteyen
sirketlere de yardimci olacaktir.

               3  Ocak  1992   tarihinde   imzalanan   "19   TUketim
Piyasasinin   Korunmasi"   kararnamesine   gore, cumhuriyetler arasindaki mal
alisvefisi harig olniak Ozere ihrag urdnleri  karsiliginda  mal  ithali icin
ihrag lisansi alinmasi sarti getifilmistir.

               Bagimsiz  vergi  mevzuatinin  yOrCiriCige  konniasina  ragnien
kurumlar  vergisi   oranlari   Sovyetler Birligi nievzuatindan  farkli
degildir.  Yibuici  serniayeli ortak  girisiniler  ydzde  30  oraninda
kurumiar vergisine tabidirler.  Tacikistan YOksek  Sovyeti  I  Ocak  1992
tarihinden itibaren  yOrurlUge  girecek  olan  "Tuketim Yasasi"nin
uygulanmasi  konusunda  14  maddeden olusan  bir  kararname  clkartnistir.
Buna  gore tijketim vergisi nispeti olarak votkada  yijzde  80, mijcevherde
yuzde  10  gibi  degisik  oraniar kabul edilmistir.

                          YOksek  Sovyet'in  Ocak  1991  tarihu  oturumunda
ktirumlar  vergisi  orani  yuzde   45'ten   yuzde 40'a dUsUrijlmijstijr.
Aynca eski birlik anlasmasinin devami olarak,  anonim  sirketler,  mal  ve
ticaret alisverisi konulannda cesitli yasalar kabul edilmistir.

                          TURKMENISTAN CUMHURIYETI

                          17 Ekim  1991  tarihinde  bagimsizligint  ilan  eden
Tijrkmenistan'in  1989  sayimina  gore  nufusu 3.5  milyon  kisidir.
YUz6lcUmu  488  100  kM2'dir.  Cevresindeki  komsulari   ise,   Kazakistan,
Ozbekistan, Iran ve Afganistan'dir.  Qogtinltigu ycizde  72  ile  TUrkler
olusturmaktadir.  Azinlik olarak da yuzde 9 ()zbek ve yuzde 9 RLIS vardir.
Baskenti  Askabat,  diger  6nemli  bir  kenti  de @arzu'dur.

                          Torkmenistan'in  kurak   ikliminden   dolayi
tarinu sulama   programlarina   bagimlidir.   Pamuk 6nemli  bir  Orfind0r,
fakat  bu  Ur(inun  yogun bir  bicinide  ekilmesi  ciddi  gevre   sorunlari
yaratmistir.

                          Tijrkmenistan, eski Sovyetler Birligi'nin ikinci
-eu bijyuk  dogal  gaz  Oreticisidir.  Orta  Asya Merkezi  Boru  Hatti
Koridoru  vasitasi  ile  Sovyet ana  dagitim   sistemine   baglidir.   1991'in
sonbahannda Iran K6rfezi'ne dogal gaz  hatti d6seuniesi  konusunda
tartismalar  yapilmakta  idi- Bu ulkede ayni zamanda az miktarda petrol de
dretilmektedir.

                          Torkmenis'tan  sanayinde  akaryakit   ve   hamniadde
cikarilmasinin   6nemli   bir   payl   vardir.  Aynca, temel kimyasal
maddeler, pamtik ve bitkisel yag da Oretilmektedir.

                          TUrkmenistan  Cumhurbaskani  27  Ocak  1992
tarihinde   D6viz   Fonu   kurulmasina   iliskin   bir karar imzalamistir.
Buna  gore;  hizniet  ilirac eden  isletnie  ve  kuruluslar,  sabit  kotalar
g6z6nunde tutulmak  suretiyle  d6viz  liesaplaruia para  yatiralabilecektir.
Buna  gore,  gaz  ve elektrik  ihracatinda  yijzde  20,  dis  turizni
hizmetlerinde  yuzde  50  gibi  degisik   oranlar uygulanacaktir.

                          27 Ocak'ta aynca Cumliuriyet'ui Di@ Ticaret
Bailkisi'ui olusturati bir kanun daha  cikarilmistir.  -Kredi tek tarafli
acilarak hesap TUrk bankasinda tutulacak,

                      - Kredi tutan bir TUrk bankasinda bloke edilecek ve
Tijrk firmalanna 6deme, s6zkonusu banka tarafindan yapilacak; ancak Turk
firmalanndan belirli oranda risk komisyonu tahsit edilecek,

                       Kredi bakiyesine uygulanacak fliz orani iki tarafin
niutabakati ile belirienecek,

                        Acilacak kredinin geri 6denmesinde ilgili
cunihuriyetin Bakaniar Kurulu karari veya pariamentosu ile bankasi tarafindan
verilecek garailti yeterli olacak, anla@manin saresi 5 yil olacak,

                       - Bu bankacilik duzenlemeleri icin gereken muhtemel
kaynak 300 milyon dolar olacak.  Bu kaynak butceden yapilacak aktan-nalar, bu
a@acla alinacak dis kredile@r ve TOrkiye'de yatinm yapmasi kaydiyla, Tarkiye
ijzerinden cunlhliriyetlere gituiek isteyen ijlkelerden 6megin ABD, Japonya,
AVTUpa'dan sagianacak uiali katki ve TUrk 6zel bankalar konsorsiyumu
tarafindan

                       saglanabilecek.

                        MADDE ANLA$MALARI

 - Halihazirda, Rusya Federasyonu ile Ulkenliz arasinda yurijrlukte olan dogal
gaz anlasmasina lanacak, eya niaddeler bazinda diger cumhu yetlerle de imza
benzer anlasmalar madde v fi

 - Bu anlasmaya gore yapitan ithalat bedelleruuu bir kismi nakit olarak geri
katan kistru ise mal ve hizmet ile 6denebilecek,

 - Anlasnlanin kapsaminda cumhufiyetlerden yapilacak itlialat karsillgi
Turkiye'den yapilacak ihracatta madde veya hizmet kisitiamasi olmayacak,

                         - Madde aillasmalari kapsanuilda yapilail ithalat
 bedelleri serbest d6viz esasina dayanan bir hesap sistemi icinde Tijrk nial
ve hiznietieri ile 6detiecek,

                         - lthalat bedellerinin Turk mal ve hizmetleri ile
6deuecek kismi ve Turkiye'de tutulacak ithalat ve ihracat islenileri
TUrkiye'de de bir kauili balikasinda acilacak 6zel bir hesap kanaliyla
gerceklestirilecek,

                          - thrac edilecek TUrk mallarinda beui bir katma
deger orani aranacak.  Yatinmiarda ise TOrk katma degereuui finanse edilniesi
esas alitlacak, Yapilacak anlasmada ithal edilecek madde ve/veya nuddeleriti
yillik nuktm belirienecek.

                  BAGLI MUAMELE

                  - Halen uygulanmakta olan bagli muamele kapsami
 genisletilerek uygulanacaktir.

                  - Bu kapsamda ihracat- ithalat islemleri ihracat ve
ithalatta alinan her tijrlu  gumruk,  vergi,  resim ve harglar  ile  fonlara
tabi  olarak  yapilacak.  thracati ve  d6viz  kazandinci  faaliyetleri  tesvik
mevzuati,  ihracat  tesvikierine  iliskin  diger  mevzuat ile  bagli
t-nuamele  konusu  mal  ve   akit bdemelerine iliskin diger mevzuat hakumleri
saku tl]tulacak.

                  OZEL IHRACAT TE$VIKLERI

                    Bu  cumhuriyetlerin  6ncelikle  ve  ivedilikle  ihtiyaci
olan  gida  maddeleri,  tibbi  ilag  ve  tibbi teghizat, tekstil konfeksiyon
uruuieri ve insait nialzenieleri ve belirlenecek diger sekt6r  orunleri
ihracati, bzel tesviklerie desteklenecek, Bu  tesvikler  arasinda  pazarlama
prinu   6demeleri, farkli   enerji   destek   orani,   ihracatta uygulanacak
kredi faizlerinin   bu   cumhuriyetlere y6nelik   ihracatta   10   puan
dijsUrdlerek uygulanmasi seklinde gergeklcstirilecek,

                    Aynca bu  cumhuriyetlere  yapilacak  tam  ihracatta;
denuryolu  ile  yapilan  tasimada  ig  parkurun, tasimanin  Deniz  Nakliyat
A.@.  tarafindan   yapilmasi halinde   bu   kapsamdaki   tasimanin,   Orta
Asya   cumhuriyetlerinde   THY   ile   yapilan   tasimalarda da   havayolu
taslmaciliginin    navlun bedellerinin kismen ya da tamamen ktrsilanmasi
planlanlyor.

                  Buna  nave  olarak,  firmalarin  bu  cumhliriyetiere
y6tielik tanitim   ve   pazarlama   faaliyetierine proje  bazinda  destek
saglanniasi,   bu   kapsamda   sergi, devamli   teshir   salonu,   ors,   depo
acilmasi ve dagitim kanallan tesis edilmesi yer aliyor.

                  YATIRIMLAR

                    Yatinmiar  proje  bazinda  6zel  tedbirlerie
destekleuecek.  Yatinm  tutarlannin  ydzde  50'si  devlet tarafindan sigorta
edilmek suretiyle 6deme garantisi suglatiacak, - Cumhuriyetierde yapilacak
yatirimlara belirli bir d6nem igin kurumlar vergisi istisnasi getifilecek,

                         - Cumhuriyetlerde yanm kalmis yatirimlarin ortak
girisimierle tamamianmasi ve isletilmesi ile sagianacak urunlerin birlikte
pazarlanmasi bu kapsanida degeriendifilecek,

                         - Torkiye'de Uretim yapilmasi kaydiyla sen-naye
katkisi ve teknoloji konusunda yabanci sermaye ile isbirligi yapilacak, Her
cumhuriyet ile yatinmiann kacilikli tesvik ve korunniasi anlasmasi
imzalanacak-

                         IKILI ANLA$MALAR VE KEK'LERIN KURULMASI

 Rusya Federasyonu, Kazakistan, TUrknienistan, Ozbekistan, Kirgizistan ile
Mart ayinda KEK protokolleri imzalancak,

                         - Yapilacak inceleme gezisi sirasinda 1992 dogal gaz
ve 6zel hesap mal listeleri sonuglandinlacak.  Dogal gaz anlasmasi
g6rfisijlecek, mesnet anlasmalan revize edilecek ve KEK toplanti tarihleri
netlestirilecek,

                         - Ekonomik ve ticari isbirligi anlasmasi olniayan BDT
cumhuriyetierinden Ukrayna, Azerbaycan, GUrcistan ve Tacikistan ile KEK
kurulmasina dayanak teskil edecek anlasmalar imzalanacak,

                         - TOrkiye ile sinir ve kiyi ticareti yapabilecek
Rusya Federasyonu, Ukrayna, Gijrcistan ve Azerbaycan ile sinir ve kiyi
ticareti atilasniasi inizalailacak.  Bu anlasmalaria dcarete konu mallar
belirlenecek, mal teslinileri s6zlesnielere dayanilarak yapilacak ticaretin
dengeli yapilmasi sagianacak, 6demeler konvertibl para cinsitiden veya uiala
nial seklinde yapilacak.

                         - Bu cumhuriyetlerde kurulu bilyukelciliklere
ekolionli ve ticaret mdsavirligi g6revini yorfitmek ozere 3 ay sureyle gecici
g6revliler atallacak,

                         - Orta vadede alinmasi gereken tedbirler arasinda da;
ticari iliskileri kolaylastiracak ortak finansman kuruluslarinin
olusturulmasi, kar@iliku alim satimi yapilacak mallan belirleyecek ve UcUncU
Olkelere pazarlama yapabilecek ortak dis ticaret sirketi kurulmasi, ekonomi ve
ticaret mUsavirlikieriniti fulen calisir h,,ile getirilniesi, Karadeniz
Ekonomik Isbirligi Anlasmasi'nin hizla calistr hale getirilmesi sayilabilir.
Acilmasi planianan 300 milyon dolarlik kreduun 50 milyon dolan Rusya'ya, 40
milyon dolan Ukrayna'ya y6nelik olacak.  Diger cunihuriyetiere otuzir nulyon
dolar lcredi acllacak.  TUrkiye ile yeni cumhuriyetler arasindaki mtihteniel
ortak yatinm koilulan sunlardir: 1. Gida isleme tesisleri ve fabrikalari -
Bitkisel yaglar - @eker sanayu - Et isleme - Domates salcasi 2. TOtundn
degerlenduilebilmesi icin sigara flbrikisi 3. Petrokimya tesisferi 4. Pamugun
degerlendirilebilmesi amaciyla iplik-dokuma tesisleri 5. Tekstil fabrikalan 6.
Deri isleme tesisleri 7. @esitli wnbalajlama sistemleri Makine imalat sanayi
ijrunleri ihrac edebilecegimiz Ulkelerde, komple fabrika tesisi kurulmasi,
teknoloji transferi ve ortak yatinm yapilniasi mdmkun olabilir.

               BUtun cumhuriyetlere mateahhitlik hiznletleri konusunda
projelendirme, taahhut islemi yapilmasi da mOmkundUr.  EK- I BACIMSIZ
DEVLETLER TOPLULUGU

 Cumhuriyetin Adi   yuzolcumu            Nufusu            Kurulus Tarihi

  1. Ermenistan      30.000             3,3 milyon        23 Agustos 1990
  2. Azerbaycan      87.000             7,1 milyon        23 Eylul 1990
  3. Beyaz Rusya    208.000            10,2 milyon        25 Agustos 1991
  4. Estonya         45.000             1,6 milyon        20 Agustos l991
  5. Gurcistan       70.000             5,4 milyon         9 Nisan 1991
  6. Kazakistan   2.717.000            16,7 milyon        26 Agustos 1990
  7. Kirgizistan    199.000             4,3 milyon        31 Agustos 1991
  8. Letonya         65.000             2,7 milyon        20 Agustos 1991
  9. Litvanya        65.000             3,7 milyon        11 Mart 1990
 10. Moldavya        34.000             4,3 milyon        27 Agustos 1991
 11. Rusya Federas. 17.075.000        148,0 milyon        12 Haziran 1990
 12. Ozbekistan    447.000             20,3 milyon        31 Agustos 1991
 13. Tacikistan    143.000              5,2 milyon         9 Eylul 1991
 14. Turkmenistan  488.000              3,6 milyon        27 Ekim 1991
 15. Ukrayna       604.000             51,8 milyon        24 Agustos 1991



                        Kaynak: Le Monde, 5-1 1 Decenibre 199 1, No. 2249
               EK-2YENtKURULANTt)RKCUMHURIYF,FLERINDF(JRE'riNliN
 MADDEBAZINDADACTLIMI
                                 (ESKI SOVYETLER BIRLIGI'NIN %'St OLARAK)

                                        Azerbaycan           Ka7akistan
 Kirgizistan         Ozi)ekistan         Tacikist2n
Turkmenistan
              Elektrik enerjisi                     1.40                5.20
            0.90                 3.30
0.90                0.80
              Petrol                                2.20                4.20
            0.03                 0.40
O.(A                1.00
              Dogal Gaz                             1.40                0.81
            0.01                 5.20
0.03                11.30
              Kbmur                                -                   18.70
            0.50                 0.80
0.10                -
              Pik Demir                             -                   4.60
            -                    -
0.00                0.00
              @elik                                 0.50                4.30
            0.00                 0.70
0.00                0.00
              D/C    Hadde    Mam.                  0.60                4.30
            -                    0.80
-                   -
              I;elik   Borular                      2.80                0.10
                                 -
-                   -
              Demir    Cevheri                      0.30                9.80
            -
-                   -
              Elektrik    Motorian                  3.90                -
            3.40                 1.80
-                   -
              Metal    Kesme    Mak.                0.60                1.60
            0.90                 0.00
3.80                -
              Kaynak Kesme Mak.                     -                   2.80
            0.80                 2.10
-                   -
              Petrol Ekipman                                            -
            -                    -
-
                                                    -
1.00
              Kimyasal       Ekipman                0.80                1.80
                                 3.90
0.30                0.10
              Tanm    Alet    Mak.                  0.40                6.20
            O.(X)                4.10
0.30                0.00
              Hayvan     Besiciligi/
              Tavukculuk      Mak.                  0.20                5.70
            2.40                 0.60
-                   -
              Ekskavat6rler                         -                   1.40
            -                    2.20
-                   -
              Kuleli   Vincler                                          0.60
            -                    25.20
-                   -
              Kalsine     Soda                      -                   -
            -
-                   -
              Kostik      Soda                      6.90                2.00
            -                    -
1.80                -
              Gobreler                              0.80                5.00
            -                    5.60
0.30                0.50
              Kimsayasal Elyaflar                   -                   1.30
            -                    3.30
-                   -
              Oto Lastigi                           1.90                3.50
            -                    -
              Kereste                               0.00                0.70
            0.00                 -
-
              Tormuk                                0.20                2.00
            0.20                 5.60
0.20                0.10
              Kagit                                 -                   0.00
            -                    0.40
-                   -
              4;imento                              0.70                5.20
            1.00                 4.40
0.80                0.80
              Ashest     Lp-vhalar                  0.90                7.70
            1.90                 4.80
1.00                0.80
              C,ati  lzole   Maiz.                  -                   5.60
            -                    0.50
-                   -
              In@aat   Tuglasi                      0.30                5.40
            1.30                 4.70
0.70                1.10
              Pencere     Cami                      2.20                -
            3.20                 -
-                   2.20
              Pakum     Elyafi                      8.10                3.80
            0.30                 61.40
10.90               15.00
              Pwnuklu        Kuma$                  1.50                1.90
            1.30                 5.80
1.60                0.30
              Yunui    Kumal                      2.00                4.70
            1.50                 0.10
0.30                0.40
              Jean      Kuma5i                      -                   -
            1.30                 1.20
-                   -
              lpeku     Kuma$                      1.40                3.50
            0.60                 6.70
3.50                0.40
              corap                                 2.00                3.90
            1.60                 5.40
2.10

0.90
              Orgu Giyim (Triko)                   2.20                6.40
            1.10                 5.70
0.80                0.60
              Ayakkabi                              2.10                4.30
            1.40                 5.30
1.30                0.60
              Radyo                                 .                   0.60
            -                    -
-                   -
              T'V.                                  -
                                 -
-                   -
              Renku      T.V.                      -                   -
                                 -
-                   -
              Kaset@ar                              -                   2.80
            2.70                 -
-                   -
              Buzdolabi                             5.50                -
            -                    3.00
2.60                -
              Elektrik    Sdpurgesi                -                   -
                                 -
-                   -
              Otu                                  -                   3.10
            -                    -
-                   -
              (;arna5ir     Makinasi                                    4.00
            3.70                 -
-                   -
              Bisikiet                              -                   0.90
            -                    -
-                   -
              i;ocuk     Bisikleti                  2.60                7.50
                                 -
-                   -
              Motorsiklet                           -                   -
            -                    -
-                   -
              Mobilya                               1.10                3.40
            0.60                 2.70
0.50                0.20
              $eker                                 -                   2.80
            3.10                 -
-
              Et                                    0.70                7.30
            1.00                 2.10

0.50                0.30
              Balik                                 0.50                0.90
            0.02                 0.20
0.03                0.50
              Tereyag                               0.30                4.80
            0.80                 0.90
0.40                0.20
              Bitkisci      Yaglar                  1.50                2.80
            0.50                 15.80
2.90                3.30
              Konserve                              3.50                2.10
            0.80                 5.50
1.80                0.40

              Kaynak:   Di5   Ekonomik   lli@kilcr   Komitcsi,   Tdrkiyc-Sovyct
  Cunitiuriycilcri    Ekonomik    Iu5kilcri,
1991

                  Yararianilan Kaynaklar:

                      Di@ Ekonomik lliskiler Komitesi, TOrkiye-Sovyet
 Cumhuriyetieri Ekonoinik
                      lliskileri. 1991
                      Dunya Gazetesi, 6 Mart 1992
                      Economist Intelligence Unit, UsR, Country Profile,
 1991-92
                       Economist Intelligence Unit, UsR Country Report, 1991/4
                       Euromoney, "A Guide To The New East" Supplement, February
 1992
                       Istanbul Ticaret Odasi, sCB'deki Tfirk Cunihuriyetleri,
 Sosyo-Ekonomik Analizieri ve
                       Turkiye lliskileri, ITO Yayin No. 1990-22
                       Kazakistan Olke Raporu, Eximbank, Arastimia MudUrlUgO,
 Ocak 1992
                        Le Monde, 5-1 1 Decembre 199 1, No. 2249
                        Milliyet, 12 Aralik 1991
                        T.C. Moskova Bi!yUkelciligi Ekononu ve Ticaret
 MUsavirligi sureli raporlan,
                        Ahmez Ozer, Maastricht, Minsk, Alma Ata Idaresinin Sesi
 Dergisi, Mart 1992



                                                    EROL OZEN@
             1945 yilinda Ankara'da dogdti. 1964 yilindi T.E.D. Ankara
Koleji'ni ve 1969 yilinda da Ankara Universitesi Siyasal Bilgiler
Fakultesi, Maliye ve lktisat Bolumunu bitirdi.  1973'te IGEME'ye girdi.
Halen bu Merkezin Suuiyi Dairesinde calismaktadir.  Konusu tekstil ve hazir
giyinidir. @esitli rapor, artstinua ve uuk,,ileleri vardir. lngilizce, Almanca
ve F@ansizca bilmektedir.

Newsgroups: soc.culture.turkish