فردوسی

context: ابوالقاسم فردوسی طوسی (۳۲۹ هجری قمری – ۴۱۶ هجری قمری)، شاعر حماسه‌سرای ایرانی و سرایندهٔ شاهنامه، حماسهٔ ملی ایران، است. برخی فردوسی را بزرگ‌ترین سرایندهٔ پارسی‌گو دانسته‌اند که از شهرت جهانی برخوردار است. فردوسی را حکیم سخن و حکیم طوس گویند.
qas: answers: text: ۳۲۹ هجری قمری – ۴۱۶ هجری قمری
question: ابوالقاسم فردوسی طوسی در چه تاریخی متولد شد؟

answers: text: ابوالقاسم فردوسی طوسی
question: سرایندهٔ شاهنامه، حماسهٔ ملی ایران، چه کسی است؟

answers: text: فردوسی
question: کدام شاعر را حکیم سخن و حکیم طوس می‌گویند؟

question: فردوسی در چند سالگی از دنیا رفت؟

context: در روزگار فردوسی اندکی از شور جنبش شعوبیه کاسته شده‌بود. بااین‌همه، هنوز برخی از ایرانیانِ میهن‌پرست در اندیشهٔ گذشتهٔ نیاکانیِ خویش بودند. راوندی می‌گوید بدین ترتیب، بسیاری از دانشمندان و نویسندگانِ ایرانی برای زنده‌کردنِ تاریخ ایران باستان گام برداشتند. برای این هدف، همهٔ نوشته‌های تاریخی، ادبی و اجتماعی که از دستبردِ یورش اعراب بی‌گزند مانده‌بود، گردآوری و برای نگارش تاریخ‌ها و شاهنامه‌ها آماده شدند. ابُوالْمُؤَیِّد بَلْخی شاهنامه‌ای را به نثر نوشت و مسعودیِ مَرْوَزی به نظم. فردوسی از همان روزگارِ کودکی، بینندهٔ کوشش‌های مردمِ پیرامونش برای پاسداریِ ارزش‌های دیرینه بود و خود نیز در چنان زمانه و زمینه‌ای پابه‌پای بالندگیِ جسمی به فرهیختگی رسید و رهرو سخت‌گام همان راه شد.
qas: answers: text: بسیاری از دانشمندان و نویسندگانِ ایرانی
question: به گفته راوندی چه کسانی برای زنده‌کردنِ تاریخ ایران باستان گام برداشتند؟

answers: text: همهٔ نوشته‌های تاریخی، ادبی و اجتماعی که از دستبردِ یورش اعراب بی‌گزند مانده‌بود، گردآوری و برای نگارش تاریخ‌ها و شاهنامه‌ها آماده شدند
question: بسیاری از دانشمندان و نویسندگانِ ایرانی برای زنده‌کردنِ تاریخ ایران باستان چه گامی برداشتند؟

answers: text: ابُوالْمُؤَیِّد بَلْخی
question: چه کسی برای زنده‌کردنِ تاریخ ایران باستان، نوشته‌های تاریخی، ادبی و اجتماعی که از دستبردِ یورش اعراب بی‌گزند مانده‌بود را گردآوری کرد و شاهنامه‌ای به نثر نوشت؟

question: ابُوالْمُؤَیِّد بَلْخی در کجا زاده شد؟

context: در سدهٔ بیستم افسانهٔ زندگی فردوسی به کارِ سیاست‌پیشگان هم آمد. رضاشاه، که مرام ملی‌گرایی تبلیغ می‌کرد، شیفتهٔ فردوسی بود. عبدُالْحسین سِپَنتا نیز در زمان رضاشاه فیلمِ فردوسی را به‌سال ۱۳۱۳ ساخت و زندگی فردوسی را از نگاه خود به‌تصویر کشید، که یکی از نخستین نمونه‌های افسانه‌پردازیِ تصویری از زندگی فردوسی به‌شمار می‌رود. پیش از او علی نصر در سال ۱۳۰۰ نمایشنامهٔ فردوسی را تنظیم کرده‌بود. ازدیگرسو، افسانه‌های چپ‌گرایان دربارهٔ فردوسی نیز به کارِ مبارزهٔ سیاسی می‌آمد. ازراهِ‌نمونه، علی حصوری و احمد شاملو فردوسی را سخت نکوهیدند و او را تبلیغاتچیِ سرکوب و محافظه‌کاری در خدمتِ حفظِ نظام طبقاتی دانستند.
qas: answers: text: بیستم
question: در کدام سده افسانهٔ زندگی فردوسی به کارِ سیاست‌پیشگان هم آمد؟

answers: text: عبدُالْحسین سِپَنتا
question: چه کسی در زمان رضاشاه فیلمِ فردوسی را به‌ سال ۱۳۱۳ ساخت و زندگی فردوسی را از نگاه خود به ‌تصویر کشید؟

answers: text: رضاشاه
question: عبدُالْحسین سِپَنتا در زمان کدام شاه، فیلم فردوسی را به‌ سال ۱۳۱۳ ساخت؟

answers: text: ۱۳۱۳
question: عبدُالْحسین سِپَنتا در زمان رضاشاه فیلمِ فردوسی را به چه سالی ساخت؟

answers: text: علی نصر
question: چه کسی در سال 1300 نمایشنامهٔ فردوسی را تنظیم کرده‌بود؟

answers: text: ۱۳۰۰
question: علی نصر در چه سالی نمایشنامهٔ فردوسی را تنظیم کرده‌بود؟

answers: text: علی حصوری و احمد شاملو
question: چه کسانی فردوسی را سخت نکوهیدند و او را تبلیغاتچیِ سرکوب و محافظه‌کاری در خدمتِ حفظِ نظام طبقاتی دانستند؟

question: احمد شاملو در کجا زاده شد؟

question: علی حصوری در کجا متولد شد؟

context: و از آن‌جا که زمان چیرگیِ سلطان محمود غزنوی بر شرق ایران در سال ۳۸۷ ه‍.ق بوده، می‌توان دریافت که سال زایش فردوسی ۳۲۹ ه‍.ق است؛ و هم‌چنین با درنگریستن به این‌که فردوسی در سال ۳۸۷ ه‍.ق، پنجاه و هشت ساله بوده، می‌توان درست بودن این گمان را پذیرفت. بار دوم در داستان «پادشاهی بهرام بهرامیان»، واژهٔ شصت و سه را برای سن خود می‌گوید[یادداشت 3] و این تاریخ را در حدود ۷۳۰ بیت پسین‌تر دوباره می‌آورد و می‌افزاید که در آن هنگام، روز آدینه به هُرمُزْدِ بَهمِن، یعنی روز نخست بهمن، افتاده‌است.[یادداشت 4] بنا بر پژوهش شاپور شهبازی، تنها در سال ۳۷۱ یزدگردی برابر با ۱۰۰۳ م، روز آدینه با روز نخست بهمن برابر افتاده‌است؛ و چنان‌چه ۶۳ سال از آن سال کاسته شود، سال زایش فردوسی ۳۲۹ ه‍.ق به‌دست می‌آید. سومین بار در پایان شاهنامه فردوسی سن خود را هفتاد و یک بیان می‌کند و سال خاتمه شاهنامه را ۴۰۰ ه‍.ق می‌گوید؛ و چنان‌چه ۷۱ از ۴۰۰ کاسته شود، برای بار سوم سال ۳۲۹ آشکار می‌شود.[یادداشت 5]
qas: answers: text: ۳۸۷ ه‍.ق
question: زمان چیرگیِ سلطان محمود غزنوی بر شرق ایران در چه سالی بوده‌است؟

answers: text: از آن‌جا که زمان چیرگیِ سلطان محمود غزنوی بر شرق ایران در سال ۳۸۷ ه‍.ق بوده
question: چگونه می‌توان دریافت که سال زایش فردوسی ۳۲۹ ه‍.ق است؟

answers: text: پنجاه و هشت ساله
question: فردوسی در سال ۳۸۷ ه‍.ق، چند ساله بوده‌است؟

answers: text: شصت و سه
question: فردوسی در داستان «پادشاهی بهرام بهرامیان»، کدام واژه را برای سن خود می‌گوید؟

answers: text: یعنی روز نخست بهمن، افتاده‌است
question: روز آدینه به هُرمُزْدِ بَهمِن در داستان فردوسی به چه معناست؟

answers: text: سال ۳۷۱ یزدگردی برابر با ۱۰۰۳ م
question: بنا بر پژوهش شاپور شهبازی، تنها در چه سالی روز آدینه با روز نخست بهمن برابر افتاده‌است؟

answers: text: هفتاد و یک
question: سومین بار در پایان شاهنامه فردوسی سن خود را چند بیان می‌کند؟

answers: text: ۴۰۰ ه‍.ق
question: فردوسی سال خاتمه شاهنامه را چه سالی بیان می‌کند؟

question: آرامگاه فردوسی در کدام شهر قرار دارد؟

question: محل زندگی فردوسی کجا بود؟

question: مذهب فردوسی چه بود؟

context: کُنیهٔ وی «ابوالقاسم»، و تخلص و شهرتش «فردوسی» است، هیچ‌گونه آگاهی قطعی از نام و خانواده‌اش در دست نیست. در منابع گوناگون و در دیباچهٔ برخی نسخه‌های دست‌نویس شاهنامه، نام وی منصور، حسن یا احمد آمده و نام پدرش حسن، احمد یا علی و نام پدربزرگش شَرَفشاه یاد شده‌است. از میان این گفته‌های گوناگون، معتبرترین نامِ این شاعرِ ایرانی «ابوالقاسم فردوسی طوسی» است. این‌که چرا شاعر تخلص فردوسی را برای خود گزیده‌است، روشن نیست. شاید این موضوع به دیدار وی با سلطان محمود غزنوی بازگردد. گویا سلطان محمود چنین لقبی به فردوسی داده و منظور وی مردی بوده که از بهشت آمده‌است.
qas: answers: text: ابوالقاسم
question: کنیه فردوسی چیست؟

answers: text: منصور، حسن یا احمد
question: در منابع گوناگون و در دیباچهٔ برخی نسخه‌های دست‌نویس شاهنامه، چه نامی برای فردوسی ذکر گردیده‌است؟

answers: text: حسن، احمد یا علی
question: در منابع گوناگون و در دیباچهٔ برخی نسخه‌های دست‌نویس شاهنامه، چه نامی برای پدر فردوسی ذکر گردیده‌است؟

answers: text: شَرَفشاه
question: در منابع گوناگون و در دیباچهٔ برخی نسخه‌های دست‌نویس شاهنامه، چه نامی برای پدربزرگ فردوسی ذکر گردیده‌است؟

question: فردوسی چه ملیتی داشت؟

context: نام او همه جا ابوالقاسم فردوسی شناخته شده‌است. نام کوچک او را در منابع کهن‌تر مانند عَجایِب‌ُالْمَخلوقات و تاریخ گُزیدهٔ حَمدُالله مُستُوفی و «سومین پیشگفتار کهن شاهنامه»، «حسن» نوشته‌اند. منابع دیگر هم‌چون برگردانِ عربی بُنداری اصفهانی، «پیشگفتار دست‌نویس فِلُورانْس» و «پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری» و نوشته‌های برگرفته از آن، نام او را «منصور» گفته‌اند. پیش از همهٔ این‌ها، کهن‌ترین منبعی که از فردوسی و نام و تخلص و شهر او یاد کرده، گَرْشاسْپ‌ْنامهٔ اسدی طوسی است. نام پدر او نیز در تاریخ گزیده و «سومین پیشگفتار کهن شاهنامه» «علی» گفته شده‌است. محمدامین ریاحی پس از بررسی کهن‌ترین منابع، نام «حسن بن علی» را پذیرفتنی و این نام را با قرینه‌های دیگری که وابستگی او را به یکی از شاخه‌های تشیع می‌رساند، سازگارتر دانسته‌است، هرچند که هم‌چون بیشتر پژوهندگان زندگانی فردوسی، او را از هرگونه تعصّبِ مذهبی برکنار می‌داند.
qas: answers: text: حسن
question: نام کوچک فردوسی را در عَجایِب‌ُالْمَخلوقات و تاریخ گُزیدهٔ حَمدُالله مُستُوفی و «سومین پیشگفتار کهن شاهنامه»، چه نوشته‎‌اند؟

answers: text: منصور
question: در برگردانِ عربی بُنداری اصفهانی، «پیشگفتار دست‌نویس فِلُورانْس» و «پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری» و نوشته‌های برگرفته از آن، چه نامی برای فردوسی گفته شده‌است؟

answers: text: گَرْشاسْپ‌ْنامهٔ اسدی طوسی
question: کهن‌ترین منبعی که از فردوسی و نام و تخلص و شهر او یاد کرده چیست؟

answers: text: علی
question: نام پدر فردوسی در تاریخ گزیده و «سومین پیشگفتار کهن شاهنامه» چه گفته شده‌است؟

answers: text: محمدامین ریاحی
question: چه کسی پس از بررسی کهن‌ترین منابع، نام «حسن بن علی» را برای فردوسی پذیرفتنی دانست؟

question: محمدامین ریاحی در کجا به دنیا آمد؟

question: فردوسی چند فرزند داشت؟

question: فردوسی در چه سالی ازدواج کرد؟

context: برای پدر فردوسی در منابع کم‌ارزش‌تر نام‌های دیگری نیز آورده‌اند، مانند: «مولانا احمد بن مولانا فرّخ» در «پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری»، «فَخرُالدّین احمد» در هفت اِقلیم، «فخرالدین احمد ابن حکیم مولانا» در مَجالس‌ُالْمؤمنین و مَجمع‌ُالْفُصَحاء، و «حسن اسحاق شرفشاه» در تَذکِرَةُالشُّعَراء. تئودور نلدکه در کتاب حِماسهٔ ملی ایران دربارهٔ نادرست بودن نام «فخرالدین» نوشته که دادن لقب‌های مختوم به «الدین»، در زمان آغاز نوجوانی فردوسی کاربرد پیدا کرده و ویژهٔ «امیران مقتدر» بوده‌است، ازاین‌رو پدر فردوسی نمی‌توانسته چنین لقبی داشته‌باشد.
qas: answers: text: مولانا احمد بن مولانا فرّخ
question: در «پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری»، چه نامی برای پدر فردوسی آورده شده‌است؟


answers: text: فَخرُالدّین احمد
question: در هفت اقلیم چه نامی برای پدر فردوسی آورده شده‌است؟

answers: text: فخرالدین احمد ابن حکیم مولانا
question: در مَجالس‌ُالْمؤمنین، چه نامی برای پدر فردوسی آورده شده‌است؟

answers: text: فخرالدین احمد ابن حکیم مولانا
question: در مَجالس‌ُالْمؤمنین و مَجمع‌ُالْفُصَحاء، چه نامی برای پدر فردوسی آورده شده‌است؟

answers: text: حسن اسحاق شرفشاه
question: در تَذکِرَةُالشُّعَراء، چه نامی برای پدر فردوسی آورده شده‌است؟

answers: text: تئودور نلدکه
question: چه کسی در کتاب حِماسهٔ ملی ایران دربارهٔ نادرست بودن نام «فخرالدین» نوشته‌است؟

question: تئودور نلدکه در کجا متولد شده‌است؟

question: هفت اِقلیم، اثر کیست؟

question: تَذکِرَةُالشُّعَراء اثر کیست؟

context: برپایهٔ اشاره‌های گذرای فردوسی، دانسته‌شده که او دهقان و دهقان‌زاده بوده‌است. دهقانان طبقه‌ای از زمین‌داران در دوران پیش از اسلام و سده‌های دوم و سوم هجری بودند که بیشتر برای نگاه‌بانی از جایگاهِ مالی و اجتماعیِ خود به اسلام گرویدند و ازهمین‌روی به رسوم و سنت‌های نیاکانی خود عشق می‌ورزیدند و در پاسداری از آن‌ها کوشش می‌کردند. فرزندان دهقانان با آداب و رسوم ایرانی پرورش می‌یافتند و نگهبانان سنت‌ها و فرهنگ ملی ایرانی بودند. دربارهٔ دوران کودکی و جوانی او، نه خودِ شاعر سخنی گفته و نه در منابع کهن جز افسانه و خیال‌بافی چیزی به‌چشم می‌خورد. بااین‌حال از دقت در ساختار زبانی و بافت تاریخی–فرهنگیِ شاهنامه، می‌توان دریافت که او در دوران پرورش و بالندگی خویش از راه خواندن و ژرف‌نگری در سروده‌ها و نوشتارهای پیشینیانِ خویش، سرمایهٔ کلانی را اندوخته، که بعدها دست‌مایهٔ او در سرایش شاهنامه شده‌است. کودکی و جوانی فردوسی در زمان سامانیان سپری شد. شاهان سامانی از دوستداران ادب فارسی بودند. فردوسی در روزگار و شهری می‌زیست که داستان‌های کهن ایرانی مورد علاقهٔ همگان بود — همان‌گونه که خود در دیباچهٔ شاهنامه ستایش و آفرین‌گویی «کِهان» و «مِهان» را از ناموَرنامهٔ ابومنصوری[یادداشت 6] و این‌که «جهان دل نِهاده برین داستان» را بازگفته‌است.
qas: answers: text: سامانیان
question:  کودکی و جوانی فردوسی در زمان کدام سلسله سپری شد؟

answers: text: از راه خواندن و ژرف‌نگری در سروده‌ها و نوشتارهای پیشینیانِ خویش
question: فردوس  در دوران پرورش و بالندگی خویش از چه راهی سرمایهٔ کلانی را اندوخته، که بعدها دست‌مایهٔ او در سرایش شاهنامه شده‌است؟

answers: text: برای نگاه‌بانی از جایگاهِ مالی و اجتماعیِ خود
question: دهقانان طبقه‌ای از زمین‌داران در دوران پیش از اسلام، به چه دلیل به اسلام گرویدند؟

question: شاه سامانی در زمان فردوسی چه کسی بود؟

context: از زندگانی فردوسی تا پیش از سرایش شاهنامه آگاهی چندانی در دست نیست. تنها این‌که پسر او در سال ۳۵۹ ه‍.ق زاده شده، پس فردوسی باید پیش از ۳۵۸ ه‍.ق ازدواج کرده‌باشد. از همسر فردوسی چیزی دانسته نیست. پژوهشگرانی چون حبیب یَغمایی، محمدتقی بهار و ذبیح‌الله صفا، زنی را که در آغاز داستان «بیژن و مَنیژه» نام برده شده، همسر فردوسی دانسته‌اند.[یادداشت 8] اگر این گمان درست باشد، احتمالاً او زنی فرهیخته بوده، که توانایی چنگ‌نوازی داشته‌است و مانند خود فردوسی از خانواده‌ای دهقان‌نژاد بوده و از آنچه که در این خانواده‌ها به دختران آموزش داده می‌شده، بهره داشته‌است. پسر فردوسی در سال ۳۹۶ ه‍.ق در ۳۷ سالگی و زمانی که فردوسی ۶۷ ساله بوده، درگذشت. فردوسی از پیشی‌گرفتن پسر بر پدر گِله کرده و از خداوند خواستار آمرزش فرزندش می‌شود.[یادداشت 9] به گزارش نظامی عروضی، از فردوسی تنها یک دختر به‌جای ماند و فردوسی پاداش شاهنامه را برای کابین او می‌خواست. پس از مرگ فردوسی دختر پاداش را نپذیرفت و آن پاداش برای بهبود کاروانسرای چاهه خرج شد.
qas: answers: text: ۳۹۶ ه‍.ق
question: پسر فردوسی در چه سالی درگذشت؟ 

answers: text: ۳۷ سالگی
question: پسر فردوسی در چند سالگی درگذشت؟ 

answers: text: ۶۷ ساله
question: فردوسی چند ساله بود که پسرش درگذشت؟

answers: text: حبیب یَغمایی، محمدتقی بهار و ذبیح‌الله صفا
question: کدام پژوهشگران زنی را که در آغاز داستان «بیژن و مَنیژه» نام برده شده، همسر فردوسی دانسته‌اند؟

answers: text: زنی را که در آغاز داستان «بیژن و مَنیژه» نام برده شده
question: حبیب یَغمایی، محمدتقی بهار و ذبیح‌الله صفا، چه کسی را همسر فردوسی دانسته‌اند؟

answers: text: بهبود کاروانسرای چاهه
question: پاداش شاهنامه در چه راهی خرج شد؟

question: نام دختر فردوسی چه بود؟

question: نام پسر فردوسی چه بود؟

context: آغاز سرودنِ شاهنامه را برپایهٔ شاهنامهٔ ابومنصوری از زمان سی سالگیِ فردوسی می‌دانند، اما با نگریستن به تواناییِ فردوسی می‌توان چنین برداشت کرد که وی در جوانی نیز می‌سروده‌است و چه‌بسا سرودنِ بخش‌هایی از شاهنامه را در همان زمان و برپایهٔ داستان‌های کهنی که در داستان‌های گفتاریِ مردم جای داشته‌اند، آغاز کرده‌است. این گمانه می‌تواند یکی از سبب‌های ناهمگونی‌های زیادِ ویرایش‌های دست‌نویسِ شاهنامه باشد. بدین‌سان که ویرایش‌های کهن‌تری از این داستان‌های پراکنده، دست‌مایهٔ نسخه‌برداران شده‌باشد. گذشته از دلایل عقلی، از روایت‌های افسانه‌ای هم چنین برمی‌آید که فردوسی داستان‌هایی را به‌صورت جدا سروده بوده و از این داستان‌ها رونویس‌هایی تهیه می‌شده و دست‌به‌دست می‌گشته‌است. اشارهٔ خود فردوسی در پارهٔ انجامِ شاهنامه نیز به همین نکته است. از میان داستان‌هایی که گمان می‌رود در زمان جوانی وی گفته شده‌باشد، می‌توان داستان‌های «چند پادشاهی نخست» در شاهنامه، «بیژن و منیژه»، «رستم و اسفندیار»، «رستم و سهراب»، «داستان اَکْوانِ دیو» و «داستان سیاوش» را نام برد.
qas: answers: text: «چند پادشاهی نخست» در شاهنامه، «بیژن و منیژه»، «رستم و اسفندیار»، «رستم و سهراب»، «داستان اَکْوانِ دیو» و «داستان سیاوش»
question: کدام داستان‌های فردوسی گمان می‌رود که در زمان جوانی گفته شده‌باشد؟

answers: text: فردوسی
question: داستان «بیژن و منیژه» اثر چه کسی است؟

answers: text: فردوسی
question: داستان «رستم و سهراب» اثر چه کسی است؟

answers: text: فردوسی
question: داستان «رستم و اسفندیار» اثر چه کسی است؟

answers: text: فردوسی
question: داستان «سیاوش» اثر چه کسی است؟

answers: text: فردوسی
question: «داستان اَکْوانِ دیو» اثر چه کسی است؟

question: فردوسی چه کسانی را در شاهنامه ستوده است؟

context: جدای از بیت‌هایی که خود فردوسی از سروده‌های دقیقی دانسته، تنها سروده‌ای که روشن شده از اوست، خود شاهنامه است. سروده‌های دیگری نیز از برای فردوسی دانسته شده‌اند، که بیشترشان بی‌پایه هستند. ناموَرترین آن‌ها مثنوی‌ای به نام یوسف و زلیخا است که در «پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری» سرودهٔ فردوسی به‌شمار رفته‌است. اما این گمانه از سوی پژوهشگران نادرست دانسته شده و از آن میان مجتبی مینُوی در سال ۱۳۵۵ گویندهٔ آن را «ناظمِ بی‌مایه‌ای به نام شمسی» یافته‌است. سروده‌های دیگری نیز از فردوسی دانسته شده‌اند، مانند چند قطعه، چهارپاره، رباعی، قصیده، و غزل که پژوهشگران در این‌که سرایندهٔ آن‌ها فردوسی باشد، بسیار دودل هستند. و به‌ویژه قصیده‌ها را سرودهٔ روزگار صفویان می‌دانند. در مَخزَن‌ُالْغَرائِب، لباب‌الالباب، تذکرهٔ آتشکده، هفت اقلیم، ریاض‌ُالشُّعَراء و تَذکرهٔ بُتخانه، قصیده و قطعه و رباعی به فردوسی نسبت داده‌اند، که برخی از آن‌ها مورد تردید است. هِرمان اِته این سروده‌ها را گردآوری و به زبان آلمانی برگردانده‌است. اما تقی‌زاده می‌گوید برخی از این سروده‌ها درست نیستند، چراکه دور از زبان و سبک فردوسی و شعر سدهٔ چهارم ه‍.ق هستند. در این میان گمان درست‌بودنِ یک غزل، دو قطعه و دو رباعی و انتساب آن‌ها به فردوسی بسیار است.
qas: answers: text: شاهنامه
question: جدای از بیت‌هایی که خود فردوسی از سروده‌های دقیقی دانسته، تنها سروده‌ای که روشن شده از اوست، چیست؟

answers: text: مثنوی‌ای به نام یوسف و زلیخا
question: نامورترین سروده‌ای که از فردوسی دانسته شده‌است کدام است؟

answers: text: «پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری»
question: مثنوی‌ یوسف و زلیخا در کجا آمده‌است؟

question: چنان‌که نظامی عروضی گفته‌است، پشتیبان فردوسی در دربار محمود چه کسی بوده‌است؟

context: فردوسی داستان‌هایی را در روزگار منصور بن نوح، امیر سامانی، سروده‌بود. پس از آن در حدود سال ۳۷۰ ه‍.ق، در روزگار نوح دوم پسر منصور و پس از مرگ دقیقی، به‌نظم درآوردن متن شاهنامهٔ ابومنصوری را آغاز کرد. گمان می‌رود که دقیقی به‌دستور شاه سامانی کار نظم شاهنامه را آغاز کرده‌بود. ازاین‌رو، فردوسی برای دنبال کردنِ کار دقیقی، خواست تا به بخارا، پایتخت سامانیان، سفر کند تا هم فرمان ادامهٔ کار را از شاه سامانی ستاند و از پشتیبانی مالی او برخوردار شود و هم این‌که از نسخه‌ای از شاهنامهٔ منثورِ ابومنصور محمد بن عبدُالرَّزّاق — که به‌گمان نگاه‌داری‌شده در کتابخانهٔ دربار سامانی و مورد بهرهٔ دقیقی بود — بهره گیرد. اما پس از این‌که دوستی از همشهریانش — که در «پیشگفتار بایسنقری» محمد لشکری نام برده شده‌است — دست‌نویسی از این منبع را در دسترس او گذاشت، از این رأی برگشت و کار را در شهر خویش آغاز کرد. او در آغاز از پشتیبانی مالی اَمیرَکْ منصور، فرزند ابومنصور محمد بن عبدالرزاق بهره‌مند می‌شود. اما این دوران دیری نمی‌پاید و با کشته‌شدن منصور پایان می‌یابد.[یادداشت 10]
qas: answers: text: در حدود سال ۳۷۰ ه‍.ق
question: فردوسی در چه سالی به‌نظم درآوردن متن شاهنامهٔ ابومنصوری را آغاز کرد؟

answers: text: بخارا، پایتخت سامانیان
question: فردوسی برای دنبال کردنِ کار دقیقی، خواست به کجا سفر کند؟

answers: text: بخارا
question: پایتخت سامانیان کجا بود؟

answers: text: فردوسی برای دنبال کردنِ کار دقیقی، خواست تا به بخارا، پایتخت سامانیان، سفر کند تا هم فرمان ادامهٔ کار را از شاه سامانی ستاند و از پشتیبانی مالی او برخوردار شود و هم این‌که از نسخه‌ای از شاهنامهٔ منثورِ ابومنصور محمد بن عبدُالرَّزّاق — که به‌گمان نگاه‌داری‌شده در کتابخانهٔ دربار سامانی و مورد بهرهٔ دقیقی بود — بهره گیرد
question: به چه دلیل فردوسی خواست به بخارا سفر کند؟

question: نخستین نوشته‌ای که از زمان مرگ فردوسی یاد کرده چیست؟

context: او سرانجام شاهنامه را در سال ۳۸۴ ه‍.ق، سه سال پیش از برتخت‌نشستنِ محمود، به‌پایان رساند. این ویرایش نخستینِ شاهنامه بود و فردوسی نزدیک به شانزده سالِ دیگر، در پرمایه‌تر و پیراسته کردن آن کوشید. این سال‌ها هم‌زمان با برافتادن سامانیان و برآمدن سلطان محمود غزنوی بود. روشن است که در ویرایشِ نخستین، ستایش محمود نبود و به‌گمانْ ستایش منصور بن ابومنصور، بیش از آنچه که اکنون هست، بوده و چه‌بسا که ویرایشِ نخست به نام امیرک منصور بوده‌باشد. فردوسی در سال ۳۹۴ ه‍.ق در شصت و پنج سالگی بر آن شد که شاهنامه را به سلطان محمود پیشکش کند، و ازاین‌رو دست به کارِ تدوینِ ویرایشِ تازه‌ای از شاهنامه شد. او در ویرایش دوم، بخش‌های مربوط به پادشاهی ساسانیان را تکمیل کرد. پایان ویرایش دومِ شاهنامه در ۲۵ اسفند سال ۴۰۰ ه‍.ق برابر با ۸ مارس ۱۰۱۰ م[یادداشت 11] در هفتاد و یک سالگی فردوسی بوده‌است:
qas: answers: text: ۳۸۴ ه‍.ق
question: فردوسی سرانجام شاهنامه را در چه سالی به ‌پایان رساند؟

answers: text: سه سال
question: فردوسی شاهنامه را چند سال پیش از برتخت‌نشستنِ محمود، به‌پایان رساند؟

answers: text: سال ۳۹۴ ه‍.ق
question: فردوسی در چه سالی بر آن شد که شاهنامه را به سلطان محمود پیشکش کند؟

answers: text: شصت و پنج سالگی
question: فردوسی در چند سالگی بر آن شد که شاهنامه را به سلطان محمود پیشکش کند؟

answers: text: سلطان محمود
question: فردوسی در سال ۳۹۴ ه‍.ق در شصت و پنج سالگی بر آن شد که شاهنامه را به چه کسی پیشکش کند؟

answers: text: ویرایش دوم
question: فردوسی در ویرایش چندم شاهنامه بخش‌های مربوط به پادشاهی ساسانیان را تکمیل کرد؟

answers: text: ۲۵ اسفند سال ۴۰۰ ه‍.ق برابر با ۸ مارس ۱۰۱۰ م
question: پایان ویرایش دومِ شاهنامه در چه تاریخی انجام شد؟

answers: text: هفتاد و یک سالگی
question: پایان ویرایش دومِ شاهنامه در چند سالگی فردوسی بوده‌است؟

question: سلطان محمود در چه سنی از دنیا رفت؟

question: سلطان محمود در چه سالی درگذشت؟

context: به‌گزارش عروضی، علی دِیلَم شاهنامه را در هفت دفتر نوشت و فردوسی به‌همراه بودُلَف آن را به دربار غزنه نزد سلطان محمود بُرد. در آن‌جا با کمک احمد بن حسن مِیمَندی، وزیر سلطان، شاهنامه به سلطان محمود پیشکش می‌شود.[یادداشت 12] اما به‌خاطر بدگویی حسودان و باورِ مذهبیِ فردوسی، محمود شاهنامه را نمی‌پسندد و ارج نمی‌نهد و به‌جای پاداش نخستین شصت‌هزار دینار، پنجاه‌هزار درهم برای او در نظر می‌گیرند و سرانجام هم بیست‌هزار درهم بیشتر به فردوسی نمی‌دهند. از این رویداد تا پایان زندگانی، فردوسی بخش‌های دیگری نیز به شاهنامه افزود که بیشتر در گله و انتقاد از محمود و تلخ‌کامیِ سراینده از اوضاع زمانه بوده‌است. برپایهٔ بیتی در هجوْنامه، فردوسی در سال‌هایی پس از سرایش شاهنامه، از سن خود دگربار یاد کرده و خود را هشتاد ساله خوانده‌است:
qas: answers: text: علی دِیلَم
question: به‌گزارش عروضی، چه کسی شاهنامه را در هفت دفتر نوشت؟

answers: text: بودُلَف
question: به‌گزارش عروضی، فردوسی به همراه چه کسی شاهنامه را به دربار غزنه نزد سلطان محمود برد؟

answers: text: به‌خاطر بدگویی حسودان و باورِ مذهبیِ فردوسی
question: به چه دلیل سلطان محمد شاهنامه را نپسندید؟

answers: text: پنجاه‌هزار درهم
question: چه پاداشی برای فردوسی بخاطر پیشکش شاهنامه در نظر گرفته شد؟

question: چه کسی در میانه‌های سدهٔ ششم ه‍.ق نخستین زندگی‌نامه از فردوسی را در چهارمقاله نوشت؟

context: چنان‌که نظامی عروضی گفته‌است، پشتیبان فردوسی در دربار محمود، وزیر او احمد بن حسن میمندی بوده‌است. اما این گزارش چندان درست نمی‌نماید. زیرا با آن‌که میمندی در دربار محمود دارای جایگاه ویژه‌ای بوده، اما در هیچ جای شاهنامه نامی از او به‌میان نیامده‌است. از سوی دیگر، او از اهل سنت و به‌سختی متعصب بوده و با رافِضیان و قَرمَطیان دشمنی آشکاری داشته‌است؛ و گمان می‌رود که در برکناری و کشته‌شدن ابوالعباس اسفراینی در سال‌های ۴۰۱ و ۴۰۴ ه‍.ق و هم‌چنین در کشته‌شدن حَسَنَکِ وزیر در سال ۴۲۲ ه‍.ق — که نسبت رافضی بدو می‌دادند — دست داشته‌است. میمندی پس از اسفراینی در سال ۴۰۱ ه‍.ق به وزارت می‌رسد و دستور برگرداندن زبان نامه‌های دولتی — که در زمان اسفراینی به فارسی نگاشته می‌شد — به عربی را داد. او تا سال ۴۱۲ یا ۴۱۶ ه‍.ق وزیر بود و سپس برکنار شد و به زندان افتاد و پس از او حسنک میکال وزیر شد؛ بنابراین، وزیری که محمود را از رفتارش با فردوسی پشیمان کرد، نه میمندی بلکه حسنک وزیر بوده‌است.
qas: answers: text: وزیر او احمد بن حسن میمندی
question: چنان‌که نظامی عروضی گفته‌است، پشتیبان فردوسی در دربار محمود، چه کسی بوده‌است؟

answers: text: اهل سنت و به‌سختی متعصب
question: مذهب میمندی چه بود؟

answers: text: رافِضیان و قَرمَطیان
question: میمندی با چه کسانی دشمنی آشکاری داشته‌است؟

answers: text: ابوالعباس اسفراینی در سال‌های ۴۰۱ و ۴۰۴ ه‍.ق و هم‌چنین در کشته‌شدن حَسَنَکِ وزیر در سال ۴۲۲ ه‍.ق
question: گمان می‌رود که احمد بن حسن میمندی در کشتن چه کسانی دست داشته‌است؟

answers: text: سال ۴۲۲ ه‍.ق
question: حَسَنَکِ وزیر در چه سالی کشته شد؟

answers: text: ۴۰۱ ه‍.ق
question: میمندی در چه سالی به وزارت رسید؟

answers: text: اسفراینی
question: میمندی پس از چه کسی به وزارت رسید؟

answers: text: میمندی
question: چه کسی دستور برگرداندن زبان نامه‌های دولتی که در زمان اسفراینی به فارسی نگاشته می‌شد را به عربی داد؟

answers: text: ۴۱۲ یا ۴۱۶ ه‍.ق
question: میمندی تا چه سالی وزیر بود؟

answers: text: حسنک میکال
question: پس از میمندی چه کسی وزیر شد؟

answers: text: حسنک وزیر
question: وزیری که محمود را از رفتارش با فردوسی پشیمان کرد چه نام داشت؟

question: میمندی در چه سالی برکنار شد؟

question: شاهانامه فردوسی به چه زبان‌هایی برگردانده شده‌است؟

question: احمد بن حسن میمندی در چند سالگی از دنیا رفت؟

context: فردوسی در جای‌جای شاهنامه بیش از همه محمود را ستوده‌است و ستودن دیگران بیشتر در لابه‌لای ستایش محمود آورده شده‌است. او در حدود ۲۵۰ بیت که گاهی بسیار بزرگنمایی‌ شده‌است، محمود را ستوده و نام یا کنیهٔ او، ابوالقاسم را، نزدیک به سی بار یاد کرده‌است. اما راستی و پاکی‌ای که در بیت‌های ستایش منصور به‌چشم می‌خورد، در بیت‌های ستودن محمود دیده نمی‌شود. هم‌چنین او آشکارا محمود را اندرز می‌دهد. پشتیبانی و پاداش محمود و امید فردوسی بدان یکی از دلایل ستودن محمود بود. بااین‌همه، در هیچ جای شاهنامه نشانی از دریافتِ کمکِ محمود نیست.
qas: answers: text: محمود
question: فردوسی در شاهنامه بیش از همه چه کسی را ستوده است؟

answers: text: ۲۵۰ بیت
question: فردوسی در چند بیت محمود را ستوده است؟

answers: text: سی بار
question: فردوسی نام و کنیه‌ی محمود را چند بار در شاهنامه یاد کرده‌است؟

question: نخستین نهاد رسمی که در ایران برای پژوهش‌های مرتبط با شاهنامه‌پژوهی راه‌اندازی شد، بنیاد شاهنامهٔ فردوسی بود چه نام داشت؟

context: از دیگر سوی، اگر فردوسی می‌خواست در قلمروی سلطان محمود — که سلطانِ مقتدرِ سنی‌مذهب و ترک‌زاده بود — شاهنامه را سروده و سرگذشت نیاکان خود و پیروزی‌های آنان بر ترکان را بیان کرده‌است و بااین‌همه از گزند وی در امان مانَد، چاره‌ای نداشت جز آن‌که به ستودن او دست زند. او یا بایست زادگاه خود را ترک می‌کرد یا پس از روی‌کارآمدن محمود از سرایش شاهنامه دست می‌کشید. اما این‌ها ممکن نبود؛ بنابراین او بر آن می‌شود تا شاهنامه را به نام محمود کند و او را با رساترین و بلندترین واژه‌ها می‌ستاید، تا به او بدبین نشوند و شاعری او را بازیچه نگیرند.
qas: answers: text: سنی‌مذهب
question: مذهب سلطان محمود چه بود؟

answers: text: تا به او بدبین نشوند و شاعری او را بازیچه نگیرند
question: به چه دلیل فردوسی سلطان محمود را با رساترین و بلندترین واژه‌ها در شاهنامه می‌ستاید؟

answers: text: سلطان محمود
question: فردوسی چه کسی را در شاهنامه با رساترین و بلندترین واژه‌ها می‌ستاید، تا به او بدبین نشوند و شاعری او را بازیچه نگیرند؟

question: دلیل سرشناسی فردوسی چه بود؟

context: سال مرگ فردوسی تا چهار سده پس از زمان او در منابع کهن نیامده‌است. نخستین نوشته‌ای که از زمان مرگ فردوسی یاد کرده «پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری» است که سال ۴۱۶ ه‍.ق را آورده‌است. این دیباچه که امروزه بی‌پایه بودن نوشتارهای آن آشکار شده، از منبع دیگری یاد نکرده‌است. تذکره‌نویسانِ پسین، همین تاریخ را بازگو کرده‌اند. حمدالله مستوفی و فَصیحِ خوافی نیز همین رأی را دارند. بنا به‌گزارش نظامی عروضی، اگر داستان وزارت حسنک میکال به‌هنگام پشیمانی محمود از رفتارش با فردوسی و فرستادن پاداش درست باشد، سال ۴۱۶ ه‍.ق برای سال مرگ فردوسی درست‌تر پنداشته می‌شود. جدای از این‌ها تَذکِرةُالشُّعَرای دولتشاه — که آن هم بسیار بی‌پایه است — زمان مرگ او را در سال ۴۱۱ ه‍.ق آورده‌است. محمدامین ریاحی، با درنگریستن در گفته‌هایی که فردوسی از سن و ناتوانی خود یاد کرده‌است، این‌گونه نتیجه‌گیری کرده که فردوسی می‌بایست پس از سال ۴۰۵ ه‍.ق و پیش از سال ۴۱۱ ه‍.ق از جهان رفته‌باشد. اما همایون‌فرخ با درنظرگرفتن این‌که زایش فردوسی در سال ۳۱۳ ه‍.ق و عمر او ۷۲ یا ۷۳ بوده، سال مرگ او را ۳۸۵ یا ۳۸۶ ه‍.ق دانسته‌است.
qas: answers: text: پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری
question: نخستین نوشته‌ای که از زمان مرگ فردوسی یاد کرده چیست؟

answers: text: ۴۱۶ ه‍.ق
question: «پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری» چه سالی را بعنوان سال مرگ فردوسی آورده‌است؟

answers: text: ۴۱۱ ه‍.ق
question: تَذکِرةُالشُّعَرای دولتشاه چه سالی را بعنوان سال مرگ فردوسی آورده‌است؟

answers: text: پس از سال ۴۰۵ ه‍.ق و پیش از سال ۴۱۱ ه‍.ق
question: محمدامین ریاحی چه سالی را بعنوان سال مرگ فردوسی آورده‌است؟

answers: text: ۳۸۵ یا ۳۸۶ ه‍.ق
question: همایون‌فرخ چه سالی را بعنوان سال مرگ فردوسی آورده‌است؟

question: همایون فرخ در کجا به دنیا آمد؟

question: محمدامین ریاحی در کجا به دنیا آمد؟

context: چنان‌که مشهور است، واعظ شهر به‌دلیل شیعه بودن فردوسی، از خاکسپاری پیکر فردوسی در گورستانِ مسلمانان جلوگیری کرد و ناچار او را در باغِ خودش درون شهرِ تابَران طوس، نزدیک به دروازهٔ شرقی رَزان به‌خاک سپردند. آرامگاه او زیارتگاه اهل دانش و معرفت بود و با آن‌که بارها آن را با خاک یکسان کردند، از نو ساخته می‌شد. خبری نه چندان درست ساختن اولین بنا بر گور فردوسی را به سپهدار طوس در زمان فردوسی، یعنی ارسلان جاذب نسبت داده، که یاد او در دیباچهٔ شاهنامه آمده‌است. پس از آن عُبِیْدُالله خان اُزبَک (میان ۹۳۱ تا ۹۳۷ ه‍.ق) بنا به تعصبی که ضد شیعیان داشت، دستور ویرانی آرامگاه فردوسی را داد تا این‌که قاضی نورالله شوشتَری (وفات ۱۰۱۹ ه‍.ق) از آن دیدار کرد. در روزگار پادشاهان صفوی با توجه به آبادانی مشهد و پیرامون آن، آرامگاهِ خرابه دوباره ساخته‌شد. آرامگاه فردوسی بین سال‌های ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۳ به فرمانِ رضاشاه بازسازی شد.
qas: answers: text: به‌دلیل شیعه بودن فردوسی
question: به چه دلیل واعظ شهر از خاکسپاری پیکر فردوسی در گورستانِ مسلمانان جلوگیری کرد؟

answers: text: در باغِ خودش درون شهرِ تابَران طوس، نزدیک به دروازهٔ شرقی رَزان
question: فردوسی در کجا به خاک سپرده شد؟

answers: text: فردوسی
question: کدام شاعر در درون شهرِ تابَران طوس، نزدیک به دروازهٔ شرقی رزان به‌ خاک سپرده شد؟

answers: text: عُبِیْدُالله خان اُزبَک
question: چه کسی بنا به تعصبی که ضد شیعیان داشت، دستور ویرانی آرامگاه فردوسی را داد؟

answers: text: ۱۰۱۹ ه‍.ق
question: قاضی نورالله شوشتَری در چه سالی از دنیا رفت؟

answers: text: رضاشاه
question: آرامگاه فردوسی بین سال‌های ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۳ به فرمانِ چه کسی بازسازی شد؟

answers: text: ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۳
question: آرامگاه فردوسی بین چه سال‌هایی به فرمان رضا شاه بازسازی شد؟

answers: text: فردوسی
question: آرامگاه کدام شاعر بزرگ بین سال‌های ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۳ به فرمانِ رضاشاه بازسازی شد؟


question: رضاشاه فرزند چه کسی بود؟

question: رضاشاه در کجا به دنیا آمد؟

question: رضاشاه در چه سنی از دنیا رفت؟

context: آنچه که فردوسی به آن می‌پرداخت، جدای از جنبهٔ شعری، دانشوَرانه نیز بود. او افسانه ننوشت. فردوسی با ریزبینی منابع خود را — که بیشتر آن، شاهنامهٔ ابومنصوری بود — بررسی می‌کرد. هرچند از منابع دیگر هم در این کار بهره گرفت. او توانست از میان انبوه دانسته‌هایی که در دسترس داشت، مطالبی را گزیده و گردآوری کند که در یاد ایرانیان، ترکان و هندیان زنده بماند. درون‌مایه‌های گونه‌گون شاهنامه بی‌واسطه از ادب اخلاقی پارسی میانه گرفته شده‌اند. آرمان و باور شاهنامه که در سراسر آن به گونه‌ای یکدست به‌چشم می‌خورد، از ایران روزگار ساسانی آمده‌است. آن هنگامی که درستی و راستیِ پادشاهان، فرمانبرداریِ مردم از آنان و ستیزِ جاودانِ میان نیکی و بدی — که در جنگ‌های ایران و توران بازتاب یافته‌بود — اندیشه‌ای همگانی بود. شاهنامه گزیدهٔ همهٔ میراث ایران باستان است که در سدهٔ چهارم ه‍.ق، به‌ویژه میان دهقانان آن روزگار زنده بود. آنان شاهنامه را چون داستانی ساده نمی‌نگریستند. به‌چشمِ آنان شاهنامه سرچشمهٔ گذشتهٔ آنان و نگاهبان آگاهی ملی‌شان بود.
qas: answers: text: شاهنامهٔ ابومنصوری
question: بیشتر منابع فردوسی چه بود؟

answers: text: دانشوَرانه
question: آنچه که فردوسی به آن می‌پرداخت، جدای از جنبهٔ شعری چگونه بود؟

answers: text: ادب اخلاقی پارسی میانه
question: درون‌مایه‌های گونه‌گون شاهنامه بی‌واسطه از چه چیز گرفته‌ شده‌است؟  

question: در چه سالی بخشی از شاهنامه در شام به‌دست بُنداری اصفهانی به عربی برگردانده‌شد؟


context: به‌نوشتهٔ خالقی مطلق، فردوسی به‌سبب منش دهقانی، با فرهنگ و آیین‌های باستانی ایران آشنایی داشت و پس از آن نیز بر دامنهٔ این آگاهی‌ها افزود به‌گونه‌ای‌که این دانسته‌ها، جهان‌بینیِ شعری او را بنیان ریخت. از راه نمونه، می‌توان آیین باده‌گساری را نام برد. فردوسی بر بنیاد باورهای کهن ایرانی، مِی را نشان‌دهندهٔ واقعیتِ ذات و گوهرِ آدمی می‌دانست که انسان باید در گاهِ شادمانیْ شراب بنوشد، اما شادی و مستی آن است که از راه باده‌خواری به‌دست آید نه از مستی. او اعرابی را که با آیینِ می‌گساری بیگانه‌اند نکوهش می‌کند.
qas: answers: text: خالقی مطلق
question: به نوشته‌ی چه کسی فردوسی به‌سبب منش دهقانی، با فرهنگ و آیین‌های باستانی ایران آشنایی داشت و پس از آن نیز بر دامنهٔ این آگاهی‌ها افزود به‌گونه‌ای‌که این دانسته‌ها، جهان‌بینیِ شعری او را بنیان ریخت؟

answers: text: مِی
question: فردوسی بر بنیاد باورهای کهن ایرانی چه چیزی را نشان‌دهندهٔ واقعیتِ ذات و گوهرِ آدمی می‌دانست که انسان باید در گاهِ شادمانیْ شراب بنوشد؟

answers: text: اعرابی را که با آیینِ می‌گساری بیگانه‌اند
question: فردوسی کدام اعراب را نکوهش می‌کند؟

question: خالقی مطلق در کجا زاده شده‌است؟