مردم بختیاری

context: مردم بختیاری یا لرهای بختیاری یا ایل بختیاری از مردمان ایرانی به‌شمار می‌آیند که در جنوب غربی ایران در غرب چهارمحال و بختیاری، شرق خوزستان، جنوب لرستان و غرب اصفهان زندگی می‌کنند. بختیاری‌ها به گویش بختیاری که یکی از گویش‌های زبان لری است صحبت می‌کنند. ایل بختیاری از دو شاخه چهارلَنگ و هفت‌لَنگ تشکیل شده‌است، که چهارلنگ خود به ۵ باب و هفت‌لنگ به ۴ باب تقسیم می‌گردد و هر باب نیز از چندین طایفه تشکیل می‌شود. این تقسیمات که نمودار سازمانی ایل بختیاری خوانده می‌شود، به قرن شانزدهم میلادی بازمی‌گردد و بر مبنای نظام خاص طبقاتی و مالیاتی طوایف بختیاری سازمان یافته‌است.
qas: answers: text: در جنوب غربی ایران در غرب چهارمحال و بختیاری، شرق خوزستان، جنوب لرستان و غرب اصفهان زندگی می‌کنند
question: مردم بختیاری در کدام نواحی ایران زندگی می‌کنند؟

answers: text: گویش‌های زبان لری
question: گویش بختیاری یکی از گویش‌های چه زبانی است؟

answers: text: از دو شاخه چهارلَنگ و هفت‌لَنگ تشکیل شده‌است
question: ایل بختیاری از چه شاخه‌هایی تشکیل شده‌است؟

answers: text: ۵ باب
question: چهارلنگ به چند باب تقسیم می‎شود؟

answers: text: ۴ باب
question: هفت‌لنگ به چند باب تقسیم می‌شود؟

answers: text: از چندین طایفه
question: باب از چه چیز تشکیل شده‌است؟

answers: text: ایل بختیاری از دو شاخه چهارلَنگ و هفت‌لَنگ تشکیل شده‌است، که چهارلنگ خود به ۵ باب و هفت‌لنگ به ۴ باب تقسیم می‌گردد و هر باب نیز از چندین طایفه تشکیل می‌شود. این تقسیمات که نمودار سازمانی ایل بختیاری خوانده می‌شود
question: نمودار سازمانی ایل بختیاری چیست؟

answers: text: قرن شانزدهم میلادی
question: نمودار سازمانی ایل بختیاری به چه قرنی برمی‌گردد؟

answers: text: بر مبنای نظام خاص طبقاتی و مالیاتی طوایف بختیاری سازمان یافته‌است
question: نمودار سازمانی ایل بختیاری بر چه اساس سازمان یافته‌است؟

answers: text: لرهای بختیاری
question: نام دیگر مردم بختیاری چیست؟

context: انسان شناسان معتقدند که انقلاب بزرگ نوسنگی یا پیدایش کشاورزی و تولید خوراک در نواحی شمال خلیج فارس تا سوریه اتفاق افتاده‌است که به هلال حاصلخیز شهرت دارد. کشت نباتات و غلات از این ناحیه آغاز گردید. تپه ماهورها و دامنه‌های شمال و شمال شرق خوزستان که بخشی از قلمرو بختیاری‌ها می‌باشد با ارتفاع نسبی ۳۰۰ تا ۱٫۵۰۰ متر از سطح دریا و متوسط بارندگی ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلی‌متر بر مترمربع در سال، شرایط مساعدی برای رویش نباتات و کشت غلات فراهم ساخته‌است که در محدوده هلال حاصلخیز قرار دارد. همچنین در شهرستان جم واقع در استان بوشهر بختیاری‌ها به کشاورزی و دامپروری مشغول بودند.
qas: answers: text: در نواحی شمال خلیج فارس تا سوریه
question: انقلاب بزرگ نوسنگی یا پیدایش کشاورزی در چه نواحی اتفاق افتاده‌است؟

answers: text: انسان شناسان معتقدند که انقلاب بزرگ نوسنگی یا پیدایش کشاورزی و تولید خوراک در نواحی شمال خلیج فارس تا سوریه اتفاق افتاده‌است که به هلال حاصلخیز شهرت دارد
question:  هلال حاصلخیز را تعریف کنید

answers: text: نواحی شمال خلیج فارس تا سوریه
question: کشت نباتات و غلات از چه ناحیه‌ای آغاز شد؟

answers: text: بختیاری
question: تپه ماهورها و دامنه‌های شمال و شمال شرق خوزستان قلمرو کدام ایل است؟

answers: text: ارتفاع نسبی ۳۰۰ تا ۱٫۵۰۰ متر
question: تپه‌های ماهور چه ارتفاعی از سطح دریا دارند؟

answers: text: استان بوشهر
question:  شهرستان جم در کدام استان قرار دارد؟

answers: text: کشاورزی و دامپروری
question: در شهرستان جم بختیاری‌ها به چه کاری مشغول بودند؟

question: جمعیت بختیاری‌ها در شهرستان جم چقدر است؟

context: اما بختیاری‌ها در این منطقه، تبدیل به قوم غالبی شدند که فرهنگ و زبان خود را غالب کرده و رواج دادند. محکم‌ترین دلیل، گویش بختیاری‌هاست که امتداد زبان پارسی میانه رایج، در بین پارسیان قبل از اسلام است. آداب، رسوم و سنن فراوان دیگری نیز، پیوستگی بختیاری‌ها را، با پارسیان روایت می‌کند. تا جایی که برخی از منابع عقیده دارند که لرها و بختیاری‌ها بازماندگان قبیله‌های مارافیان و ماسپیان پارسی هستند که نخستین قبیله‌هایی بودند که به کوروش پیوستند. شاید هم، بازماندگان قبیله اسه گرته (اسه = سنگ، گرته = غار) باشند، که در کوهستان‌های زاگرس و درون غارها زندگی می‌کردند.
qas: answers: text: زبان پارسی میانه رایج، در بین پارسیان قبل از اسلام است
question: گویش بختیاری‌ها در امتداد کدام زبان است؟

answers: text: قبیله‌های مارافیان و ماسپیان پارسی هستند
question: لرها و بختیاری‌ها بازماندگان کدام قبیله هستند؟

answers: text: قبیله‌های مارافیان و ماسپیان
question: نخستین قبیله‌هایی که به کوروش پیوستند چه نام داشتند؟

answers: text: در کوهستان‌های زاگرس و درون غارها زندگی می‌کردند
question:  قبیله اسه گرته در کجا سکنا داشتند؟

context: وفاداری به شاه، دریافت پاداش‌های فراوان از قبیل القاب و افتخارات گوناگون را در پی داشت، ولی کوچکترین لغزش نیز بیرحمانه مجازات می‌شد. پس از چنین خطایی بود که علی‌مردان‌خان، رئیس ایل چهارلنگ، یاغی خوانده شد و در ۱۲۵۷ به زندان افتاد و راه برای رقبای هفت لنگ او هموار گردید. ناصرالدین شاه، حسینقلی خان را در ۱۲۷۹ به نظامت و در ۱۲۸۶ به ایلخانی بختیاری‌ها منصوب کرد. او نخستین کسی بود که این عنوان را یافت و در ایل به لقب «ایلخانی» معروف شد. در ۱۲۹۹ شاه ترتیب قتل او را داد و برادرش امامقلی خان حاجی ایلخانی، را به جای او منصوب کرد. از آن زمان تا ۱۳۳۵ ش که لقب خان ملغی شد، تقریباً بی هیچ وقفه‌ای رؤسای ایل از فرزندان یکی از این دو برادر بودند. در نتیجه این قتل، بختیاری‌ها به بستگان ایلخانی‌ها و حاجی ایلخانی‌ها تقسیم شدند، ولی تعبیر صحیح‌تر آن است که این تقسیم را وسیله‌ای برای حفظ وحدت ایل در برابر توطئه‌های حکومت مرکزی به‌شمار آوریم. این نوع دسته‌بندی بی‌گمان یکی از عجیب‌ترین جنبه‌های سازمان اجتماعی بختیاری‌هاست و نظیر آن در هیچ جامعه دیگری نشده‌است.
qas: answers: text: علی‌مردان‌خان
question: رئیس ایل چهارلنگ چه کسی بود؟

answers: text: ۱۲۵۷
question: علی‌مردان‌خان، در چه سالی به زندان افتاد؟

answers: text: ۱۲۷۹
question:  ناصرالدین شاه در چه سالی حسینقلی خان را به نظامت منصوب کرد؟

answers: text: ایلخانی بختیاری‌ها
question: ناصرالدین شاه حسینقلی خان را در سال 1286 به چه سمتی منصوب کرد؟

question: ایلخانی به چه معناست؟

question: رضاشاه در چه سالی از دنیا رفت؟

question: رضاشاه چگونه به پادشاهی رسید؟

answers: text: حسینقلی خان
question: نخستین کسی که به ایلخانی بختیاری‌ها منصوب شد چه کسی است؟

answers: text: ۱۲۹۹
question: در چه سالی رضاشاه حسینقلی خان را به قتل رساند؟

answers: text: برادرش امامقلی خان حاجی ایلخانی
question: چه کسی جانشین حسینقلی خان در ایل بختیاری شد؟

answers: text: ۱۳۳۵
question: در چه سالی لقب خان ملغی شد؟

question: امامقلی خان در چه سالی از دنیا رفت؟

question:  حسینقلی خان چند فرزند داشت؟

question: به چه دلیل رضاشاه دستور قتل حسینقلی خان را داد؟

context: عامل سوم که به تحکیم قدرت خان‌های بختیاری افزود، حضور شرکت‌های انگلیسی در استان خوزستان از اواخر قرن سیزدهم بود. در پی ساختن راه لینچ در ۱۳۱۵، که از طریق ایذه و اردل از جنوب سرزمین بختیاری می‌گذشت، در مسجدسلیمان و بعداً در نواحی دیگر گرمسیر، میادین نفتی کشف و استخراج شد. در برابر تعهد خان‌ها، مبنی بر حفظ امنیت تأسیسات نفتی، ۵٪ درصد از سهام نخستین کمپانی اکتشافی به آن‌ها داده شد، که از طریق شرکت نفت بختیاری به آن‌ها تعلق می‌گرفت و در نتیجه بخشی از سود شرکت نفت ایران و انگلیس به مدت ۲۵ سال و نیز غرامت هنگفت پس از خلع ید از شرکت، به آن‌ها تعلق گرفت.
qas: answers: text: به تحکیم قدرت خان‌های بختیاری افزود
question: حضور شرکت‌های انگلیسی در استان خوزستان چه تأثیری برای بختیاری‌ها داشت؟

answers: text: ۱۳۱۵
question: راه لینچ در چه سالی ساخته شد؟

answers: text: از جنوب سرزمین بختیاری
question: راه لینچ از طریق ایذه و اردل از کجا می‌گذشت؟

answers: text: ۵٪ درصد
question: چند درصد از سهام نخستین کمپانی اکتشافی نفتی به خان‌های بختیاری داده شد؟

answers: text: ۲۵ سال
question: بخشی از سود شرکت نفت ایران و انگلیس به مدت چند سال به خان‌های بختیاری داده می‌شد؟

context: خان‌های بختیاری، در سایه این مشروعیت مضاعف از جانب مقامات خارجی و نیز مزایا و دستاوردهای آن، توانستند هم سلطهٔ خود را بر ایل تحکیم بخشند و هم جای پایی در دستگاه حکومت مرکزی پیدا کنند. اینان، در صورت بروز مشکل با شاه، نیروهای سهمگینی در اختیار داشتند که می‌توانستند به میدان روانه کنند، کما اینکه در زمان انقلاب مشروطه چنین کردند، حال آنکه چنین نیرویی به سرمایه هنگفت حاصل از فروش نفت تجهیز شده بود. اقدامات نظامی بر نفوذ و اعتبار خان‌ها در میان افراد ایل افزود. بختیاری‌ها، در نخستین سال‌های قرن چهاردهم، به واقع، دولتی موازی در دولت شمرده می‌شدند.
qas: answers: text: اقدامات نظامی
question: چه اقداماتی بر نفوذ و اعتبار خان‌های بختیاری در میان افراد ایل افزود؟

answers: text: در سایه این مشروعیت مضاعف از جانب مقامات خارجی و نیز مزایا و دستاوردهای آن
question: خان‌های بختیاری چگونه توانستند هم سلطهٔ خود را بر ایل تحکیم بخشند و هم جای پایی در دستگاه حکومت مرکزی پیدا کنند؟

answers: text: نیروهای سهمگینی در اختیار داشتند که می‌توانستند به میدان روانه کنند، کما اینکه در زمان انقلاب مشروطه چنین کردند، حال آنکه چنین نیرویی به سرمایه هنگفت حاصل از فروش نفت تجهیز شده بود.
question: خان‌های بختیاری در صورت بروز مشکل با شاه، چه می‌کردند؟

answers: text: در نخستین سال‌های قرن چهاردهم
question: بختیاری‌ها چه زمانی به واقع، دولتی موازی در دولت شمرده می‌شدند؟

context: در هنگام عزا، گونه‌ای سرودهٔ عزا بوسیلهٔ زنان خوانده می‌شود که به آن گاگریو می‌گویند. در آغازِ خواندنِ گاگریو، رسم بر اینست که یکی از زنانِ سرشناس و بی بی‌های ایل شروع به خواندنِ بیتی از گاگریوه می‌کند و همهٔ زنان نیز با وی همنوا می‌شوند و آن بیت به بیتِ ترجیعی تبدیل می‌شود و زنان پس از خواندنِ هر چند بیتی آن بیت را دوباره تکرار می‌کنند. معمولاً پس از خواندنِ چهل بیت یا کمتر، زنِ دیگری خواندنِ اشعار و تکرارِ آن‌ها را بعهده می‌گیرد و زنانِ دیگر نیز با وی همنوا شده و این کار در مجالسِ ترحیم ممکنست ساعت‌ها به درازا بینجامد.
qas: answers: text: در هنگام عزا، گونه‌ای سرودهٔ عزا بوسیلهٔ زنان خوانده می‌شود که به آن گاگریو می‌گویند
question: گاگریو را تعریف کنید

answers: text: در مجالسِ ترحیم
question: سروده گاگریو چه زمانی از سوی زنان بختیاری خوانده می‌‎شود؟

answers: text: رسم بر اینست که یکی از زنانِ سرشناس و بی بی‌های ایل شروع به خواندنِ بیتی از گاگریوه می‌کند و همهٔ زنان نیز با وی همنوا می‌شوند و آن بیت به بیتِ ترجیعی تبدیل می‌شود و زنان پس از خواندنِ هر چند بیتی آن بیت را دوباره تکرار می‌کنند
question: در آغازِ خواندنِ گاگریو، رسم چگونه است؟

context: شهر هفشجان در گذشته یکی از مراکزِ مهمِ شیر تراشی بوده‌است و اکنون تعدادی از سنگ‌تراش‌های قدیمی در هفشجان در قیدِ حیاتند. شیرهایی که در قبرستان‌های هفشجان باقی‌مانده‌است از زیباترین و خوش‌نقش‌ترین شیرهای سنگی محسوب می‌شوند. قدیمی‌ترین شیرِ سنگی موجود در استان چهار محال و بختیاری مربوط به دوره صفویه است. بنا به گفته‌ها، شیر سنگی یادگار، دورانِ ماد هاست (اما قدیمی‌ترین شیر سنگی کشف شده مربوط به عیلامی هاست). در ۳ دههٔ گذشته شیرهای سنگیِ بی نظیرِ این قبرستان به غارت رفته‌اند. به‌طوری‌که از هزاران شیر سنگی این شهر، تنها تعداد، انگشت شماری باقی‌مانده‌است. پرویز تناولی از معروف‌ترین مجسمه سازانِ ایران کتابی در خصوصِ شیر سنگی به چاپ رسانده‌است که شیر سنگیِ هفشجان را از مهم‌ترین نمونه‌های ایران برشمرده است.
qas: answers: text: شهر هفشجان
question: زیباترین و خوش‌نقش‌ترین شیرهای سنگی در کجا قرار دارد؟

question: شهر هفشجان در کدام استان کشور قرار دارد؟

answers: text: دوره صفویه
question: قدیمی‌ترین شیرِ سنگی موجود در استان چهار محال و بختیاری به کدام دوره برمی‌گردد؟

answers: text: دورانِ ماد هاست
question: شیر سنگی یادگار چه دورانی است؟

answers: text: عیلامی هاست
question: قدیمی‌ترین شیر سنگی کشف شده مربوط به چه کسانی است؟

answers: text: از معروف‌ترین مجسمه سازانِ
question: پرویز تناولی کیست؟

answers: text: هفشجان
question: شیر سنگی کجا از مهم‌ترین نمونه‌های ایران است؟

question: جمعیت شهر هفشجان در حال حاضر چقدر است؟

question: پرویز تناولی در چه سالی به دنیا آمده‌است؟

question: پرویز تناولی اهل کدام شهر است؟

context: کوشک‌ها، حفره‌ها یا اتاق‌هایی کنده شده در صخره‌ها یا اتاق‌هایی ساخته شده بر روی سطح زمین هستند، که بعنوانِ گونه‌ای مقبرهٔ خانوادگی در ایل بختیاری موردِ استفاده قرار می‌گرفتند.[نیازمند منبع] در این روش، وقتی یک نفر از اعضای پر نفوذِ خانواده فوت می‌کرد، درِ کوشک را باز کرده و بقایای فردِ درگذشتهٔ پیشین را با احترام به کناری نهاده و جسد تازه را در آن قرار می‌داده و در آن را دوباره می‌بستند.[نیازمند منبع] امروزه این روش منسوخ شده و دیگر از آن برای خاکسپاری درگذشتگان استفاده نمی‌شود. از این نمونه کوشک در دو سوی زردکوه -یعنی بازفت و بیرگان- وجود دارد.
qas: answers: text: کوشک‌ها، حفره‌ها یا اتاق‌هایی کنده شده در صخره‌ها یا اتاق‌هایی ساخته شده بر روی سطح زمین هستند، که بعنوانِ گونه‌ای مقبرهٔ خانوادگی در ایل بختیاری موردِ استفاده قرار می‌گرفتند
question: مقبرهٔ خانوادگی در ایل بختیاری چگونه بود؟

question: کوشک به چه معناست؟

answers: text: دو سوی زردکوه -یعنی بازفت و بیرگان- وجود دارد
question: از نمونه کوشک‌های بختیاری‌ها در کجا می‌توان مشاهده کرد؟

answers: text: درِ کوشک را باز کرده و بقایای فردِ درگذشتهٔ پیشین را با احترام به کناری نهاده و جسد تازه را در آن قرار می‌داده و در آن را دوباره می‌بستند
question: وقتی یک نفر از اعضای پر نفوذِ خانواده بختیاری فوت می‌‎کرد او را چگونه دفن می‌کردند؟

question: بختیاری‌ها چند درصد جمعیت ایران را به خود اختصاص داده‌اند؟

question: زردکوه در کجا قرار دارد؟

question: ارتفاع زردکوه چقدر است؟

context: امروزه نیز هر خانوار از عشایر بختیاری حداقل یک قبضه اسلحه (مجاز) در اختیار دارد، تا علاوه بر شکار و حفظ کیان ایل، بتواند در مواقع لزوم به استفاده از مهارت خود به دفاع از مرزهای میهن مبادرت نماید. بزرگان ایل اول فنی را که به فرزندان خود می‌آموزند، تیراندازی و سوارکاری است. تیراندازان بختیاری گاه چنان در این فن مهارت پیدا می‌کنند، که می‌توانند سواره و به تاخت، اشیا متحرک را هدف قرار دهند. از جمله دلاورمردی‌های تیراندازان و سوارکاران بختیاری می‌توان نقش ایشان در فتح هرات (زمان نادرشاه)، جنبش مشروطه ایران، فتح تهران اشاره کرد.
qas: answers: text: یک قبضه اسلحه (مجاز)
question: امروزه نیز هر خانوار از عشایر بختیاری چه چیزی در اختیار دارد؟

answers: text: تا علاوه بر شکار و حفظ کیان ایل، بتواند در مواقع لزوم به استفاده از مهارت خود به دفاع از مرزهای میهن مبادرت نماید
question: به چه دلیل هر خانواده از عشایر بختیاری یک اسلحه در اختیار دارد؟

answers: text: تیراندازی و سوارکاری
question:  بزرگان ایل بختیاری چه فن‌هایی را به فرزندان خود در ابتدا یاد می‌دهند؟

answers: text: می‌توانند سواره و به تاخت، اشیا متحرک را هدف قرار دهند
question: تیراندازان بختیاری تا چه انداز در تیراندازی حرفه‌ای هستند؟

answers: text: می‌توان نقش ایشان در فتح هرات (زمان نادرشاه)، جنبش مشروطه ایران، فتح تهران اشاره کرد
question: تیراندازان و سوارکاران بختیاری چه دلاورمردی‌هایی داشتند؟

question: نادرشاه در چه سالی از دنیا رفت؟

question: هرات در کجا قرار دارد؟

question:  قبضه به چه معناست؟

context: کلاهی نمدی است به رنگ‌های مشکی، قهوه‌ای روشن و تیره و سفید که به آن کلاه خسروی هم گفته می‌شود. در ابتدا خوانین کلاه سفید رنگ خسروی بسر می‌گذاشتند اما بعد از اینکه رضا شاه آنان را تخت قاپو (یکجانشین) کرد، آنان را از پوشیدنِ لباس بختیاری نیز منع کرد، به همین دلیل به مرور زمان کلاه سفید جای خود را به کلاه سیاهِ مردم عادی داد. امروزه دیگر کودکان کلاه سفید خسروی بسر می‌گذارند. کلاه خسروی همان‌طور که از نامش پیداست، طرحش از کلاه خسروان، پادشاهان ساسانی است، که این خود نشان دهندهٔ قدمت تاریخی فرهنگ منطقه می‌باشد.
qas: answers: text: کلاهی نمدی است به رنگ‌های مشکی، قهوه‌ای روشن و تیره و سفید
question: کلاه خسروی چیست؟

answers: text: مشکی، قهوه‌ای روشن و تیره و سفید
question: کلاه خسروی چه رنگ‌هایی دارد؟

answers: text: یکجانشین
question: تخت قاپو به چه معناست؟

answers: text: بعد از اینکه رضا شاه آنان را تخت قاپو (یکجانشین) کرد
question: بختیاری‌ها چه زمانی از پوشیدن لباس محلی خود منع شدند؟

answers: text: از کلاه خسروان، پادشاهان ساسانی است
question: طرح کلاه خسروی از کجاست؟

question: ساسانیان چند سال حکومت کردند؟

question: پادشاهان ساسانی را نام ببرید

context: در ابتدا مردان بختیاری بالاپوشی به نام قبا داشتند، که از کنار چاک داشت و همین‌طور از آستین‌های فراخی برخوردار بود اما بعد منع لباس توسط رضاشاه، بالا پوشی به نام چوقا که رعایا آن را می‌پوشیدند متداول شد که دستباف زنان عشایر بود. چوقا از پشم بز به دو رنگ سیاه و سفید تهیه می‌شود و خاصیت ضدباران دارد. گرما را در زمستان نگه می‌دارد و در تابستان رطوبت و خنکی را حفظ می‌کند. نقش‌های چوقا، ستون‌هایی کوتاه و بلند هستند و نقوشی که در پس و پیش آن ترسیم شده، الهام گرفته شده از زیگورات چغازنبیل است[نیازمند منبع] که در واقع نام چوقا از واژه چغازنبیل گرفته شده‌است.[نیازمند منبع] این ردای بلند، اولین بار مورد استفاده مادها قرار گرفت (که تصاویر آن بر گور دخمه‌های مادی موجود است) همچنین در بعضی از حجاری‌های عهد ساسانی، بر تن بزرگان دیده می‌شود.[نیازمند منبع]
qas: answers: text: بالاپوشی به نام قبا داشتند
question: در ابتدا مردان بختیاری چه پوششی داشتند؟

answers: text: بالا پوشی به نام چوقا که رعایا آن را می‌پوشیدند متداول شد که دستباف زنان عشایر بود
question: بعد منع لباس توسط رضاشاه، لباس بختیاری‌ها چه تغییری کرد؟

answers: text: چوقا از پشم بز به دو رنگ سیاه و سفید تهیه می‌شود و خاصیت ضدباران دارد
question: چوقا چگونه تهیه می‌شد؟

answers: text: گرما را در زمستان نگه می‌دارد و در تابستان رطوبت و خنکی را حفظ می‌کند
question: چوقا چه ویژگی‌ای دارد؟

answers: text: از زیگورات چغازنبیل
question: نقش‌های چوقا از کجا الهام گرفته شده‌است؟

answers: text: واژه چغازنبیل
question:  نام چوقا از چه واژه‌ای گرفته شده‌است؟

answers: text: مادها
question: چوقا را اولین بار چه کسانی استفاده می‌کردند؟

answers: text: چوقا
question: در بعضی از حجاری‌های عهد ساسانی چه لباسی بر تن بزرگان دیده می‌شود؟

question: گور دخمه‌های مادی در کجا قرار دارد؟

question: زیگورات چغازنبیل چیست؟

question: زیگورات چغازنبیل در کجا قرار دارد؟