موسی 

context: موسی (به عبری: מֹשֶׁה) مهم‌ترین شخصیت تنخ و دین یهودیت است؛ به‌گفته تنخ، او بنی‌اسرائیل را در زمان خروج از مصر و تا رسیدن به مرز کنعان رهبری کرد. نوشتن تورات (پنج کتاب اول تنخ) به او منسوب است. اکثر محققان او را شخصیتی افسانه‌ای می‌دانند و اعتقاد دارند تورات اثر چندین نویسنده مختلف و محصول قرن‌ها بعد از زمان ادعایی زندگی اوست.
qas: answers: text: موسی
question: مهم‌ترین شخصیت تنخ و دین یهودیت چه کسی است؟

answers: text: خروج از مصر و تا رسیدن به مرز کنعان
question: به‌گفته تنخ، موسی بنی‌اسرائیل را تا چه زمان رهبری کرد؟

answers: text: موسی
question: به‌گفته تنخ، چه کسی بنی‌اسرائیل را در زمان خروج از مصر و تا رسیدن به مرز کنعان رهبری کرد؟

answers: text: یهودیت
question: موسی مهم‌ترین شخصیت کدام دین است؟

question: موسی فرزند چه کسی بود؟

context: موجودیت تاریخی موسی قابل تأیید نیست و پژوهشگران او را شخصیتی افسانه‌ای محسوب می‌کنند؛ در یافته‌های باستان‌شناسی یا اسناد مصر باستان هیچ اثری از موسی یا افراد مرتبط با او دیده نشده‌است. برخی داستان‌های زندگی او دارای مضامین قصه‌های عامیانه هستند؛ به‌خصوص داستان تولدش که نمونه‌های مشابه آن در خاورمیانه باستان رایج بوده و به داستان تولد افراد دیگر، از خدایان مصری مثل حوروس گرفته تا پادشاهان بزرگ مثل سارگن یا کوروش، شبیه است. موسی در ادیان ابراهیمی، ادبیات، هنر و سیاست شخصیت مورد توجهی بوده و هست. مسلمانان او را یکی از پیامبران الله می‌دانند.
qas: answers: text: یکی از پیامبران الله
question: مسلمانان از موسی با چه عنوان یاد می‌کنند؟

answers: text: از خدایان مصری مثل حوروس گرفته تا پادشاهان بزرگ مثل سارگن یا کوروش
question: داستان تولد موسی به داستان تولد چه کسانی شبیه است؟

answers: text: موسی
question: داستان تولد کوروش شبیه به داستان تولد کدام‌یک از پیامبران الهی است؟

question: کوروش پادشاه کدام دوره بود؟

context: دربارهٔ نام موسی در تورات این توضیح وجود دارد که وقتی دختر فرعون موسی را از آب بیرون کشید (מְשִׁיתִֽהוּ، مشیتیهو)، او را «موسی» (מֹשֶׁה، موشه) نام نهاد. بدین ترتیب، نویسندگان تورات به صورت ظاهری این اسم را به ریشه משׁה (مشه) به معنای «بیرون‌کشیدن» مرتبط کرده‌اند؛ این تفسیری عامیانه و متاخر است و بیشتر تاریخ‌پژوهان اعتقاد دارند «موسی» نامی مصری است. ظاهراً نام موسی از ریشه «مسی» به معنای «فرزند» یا مرتبط با فعل «متولد شدن» و احتمالاً مخفف نامی است که به خدایان اشاره داشته؛ دیگر نمونه‌های مشابه این نام را می‌توان در اسامی مصری توتمس («فرزند تحوت») و رامسس («فرزند رع») دید اما در «موسی» نام آن خدا حذف شده‌است.
qas: answers: text: دختر فرعون
question: طبق نوشته‌های تورات چه کسی نام موسی را برایش انتخاب کرد؟

answers: text: تورات
question: درباره نام موسی در کدام کتاب دینی توضیخ آورده شده‌است؟

answers: text: مصری
question: بیشتر تاریخ‌پژوهان اعتقاد دارند «موسی» چگونه نامی است؟ 

question: فرعون پادشاه کدام سرزمین بود؟

context: داستان زندگی موسی در کتب دوم تا پنجم تنخ روایت شده‌است. نگارش این چهار کتاب، به نام‌های خروج، لاویان، اعداد و تثنیه که در کنار سفر پیدایش به تورات یا اسفار پنج‌گانه موسوم هستند، به خود موسی منسوب است. با این حال، در نظر محققان امروزی این ادعا صحیح نیست و نویسندگان متعددی در تهیه و شکل‌گیری تورات نقش داشته‌اند. همچنین کتاب مقدس زمان خروج بنی‌اسرائیل از مصر را حدود ۱۴۴۰ قبل از میلاد اعلام کرده، اما تهیه نسخه مکتوب نهایی و فعلی تورات حدوداً تا قرن چهارم قبل از میلاد زمان برده‌است. هیچ منبع دیگری به موسی و خروج اسرائیلیان از مصر اشاره نکرده و تمام مطالبی که در این مورد موجود است، به منابع یهودی تعلق دارد.
qas: answers: text: کتب دوم تا پنجم
question: داستان زندگی موسی در کدام کتاب‌های تنخ روایت شده‌است؟

answers: text: خروج، لاویان، اعداد و تثنیه
question: نام کتاب‌های تنخ که داستان زندگی موسی در آن‌ها روایت شده‌است چیست؟

answers: text: قرن چهارم قبل از میلاد
question: تهیه نسخه مکتوب نهایی و فعلی تورات تا چه قرنی زمان برده‌است؟

question: خروج اسرائیلیان از مصر در چه سالی به وقوع پیوست؟

context: دربارهٔ منابعی که توسط نویسندگان تورات در تنظیم متن فعلی آن مورد استفاده قرار گرفته، فرضیات گوناگونی ارائه شده‌است. مورد قبول‌ترین میان این فرضیات، به «فرضیه مستند» معروف است. مطابق این فرضیه، چهار منبع عمده در شکل‌گیری تورات نقش داشته‌اند؛ محققان این چهار منبع را «منبع یهوه‌ای» (به اختصار منبع جی)، «منبع الوهیمی» (به اختصار منبع ای)، «منبع روحانی» (به اختصار منبع پی) و «تاریخ تثنوی» (به اختصار منبع دی) لقب داده‌اند. این منابع مربوط به دوره‌های مختلفی هستند اما روی هم رفته محققان هر چهار منبع را متعلق به نیمه اول هزاره نخست قبل از میلاد می‌دانند که توسط نویسندگان در میانه‌های همان هزاره با یکدیگر ترکیب شده‌اند. همچنین اختلاف نظر مهم دیگر این است که آیا خروج از مصر و سرگردانی در بیابان داستان‌های جداگانه‌ای بودند یا نه. اگر جداگانه بودند، داستان موسی در نسخه‌های قدیمی‌تر به کدام یکی از این قصه‌ها تعلق داشته یا اینکه اصلاً به به هیچ‌کدام مربوط نبوده‌است. نکته دیگر آن است که فتح کنعان نقطه اوج داستان خروج است، با این حال بخشی از تورات فعلی نیست.
qas: answers: text: فرضیه مستند
question: مورد قبول‌ترین فرضیه دربارهٔ منابعی که توسط نویسندگان تورات در تنظیم متن فعلی آن مورد استفاده قرار گرفته چه نام دارد؟

answers: text: چهار منبع
question: مطابق با فرضیه مستند چند منبع عمده در شکل‌گیری تورات نقش داشته‌اند؟

answers: text: منبع یهوه‌ای
question: محققان چهار منبع عمده که در شکل‌گیری تورات نقش داشته‌اند را به اختصار منبع جی چه نامیدند؟

answers: text: منبع الوهیمی
question: محققان چهار منبع عمده که در شکل‌گیری تورات نقش داشته‌اند را به اختصار منبع ای چه نامیدند؟

answers: text: منبع روحانی
question: محققان چهار منبع عمده که در شکل‌گیری تورات نقش داشته‌اند را به اختصار منبع پی چه نامیدند؟

answers: text: تاریخ تثنوی
question: محققان چهار منبع عمده که در شکل‌گیری تورات نقش داشته‌اند را به اختصار منبع دی چه نامیدند؟

answers: text: نیمه اول هزاره نخست قبل از میلاد
question: محققان هر چهار منبع عمده که در شکل‌گیری تورات نقش داشته‌اند را متعلق به چه زمانی می‌دانند؟

question: معجزه‌های موسی را نام ببرید؟

context: در روایت ادعا شده بعد از مرگ یوسف و فرزندانش، جمعیت فرزندان اسرائیل به اندازه‌ای زیاد شده بود که «بیش از حد قدرتمند شدند و سرزمین از آنان پر شده بود.» در آن زمان، پادشاهی بر مصر حکومت می‌کرد که «یوسف را نمی‌شناخت» و از جمعیت زیاد اسرائیلیان و عدم وفاداری احتمالی آنان بیمناک بود. نتیجتاً، به بردگی کشاندشان و با اجبار به کارهای دشوار نظیر ساخت شهرهای پیتوم و رامسس زندگی را بر آنان سخت کرد. اما کار طاقت‌فرسا باعث شد بنی‌اسرائیل بیشتر و زورمندتر شوند و به همین دلیل، فرعون دستور داد تمام نوزادان ذکور عبرانی را به نیل افکنند. در این زمان است که قصه تولد موسی روایت می‌شود.
qas: answers: text: کار طاقت‌فرسا باعث شد بنی‌اسرائیل بیشتر و زورمندتر شوند و به همین دلیل، فرعون دستور داد تمام نوزادان ذکور عبرانی را به نیل افکنند
question: به چه دلیل فرعون دستور داد تمام نوزادان ذکور عبرانی را به نیل افکنند؟

answers: text: فرعون
question: چه کسی دستور داد تمام نوزادان ذکور عبرانی را به نیل افکنند؟

answers: text: تمام نوزادان ذکور عبرانی را به نیل افکنند
question: زمانی‌که فرعون قدرتمند شدن بنی‌اسرائیل را دید، چه دستوری داد؟

question: نام همسر فرعون چه بود؟

context: موسی پسر عمرام و یوکابد که هر دو از طایفه لاویان بودند، بود. او یک خواهر بزرگ‌تر به نام میریام و یک برادر بزرگ‌تر به نام هارون داشت. یوکابد بعد از تولد موسی، او را برای ۳ ماه از ترس فرعون پنهان نگه داشت و سپس، وی را در سبدی گذاشت و در نیزار کنار رود نهاد، در حالی که خواهر موسی او را از دور زیر نظر داشت. دختر فرعون که در حال حمام کردن بود، او را دید و دستور داد از آب بیرونش آورند. گریه‌های موسی دل او را به رحم آورد و تصمیم گرفت نوزاد عبرانی را نزد خود نگاه دارد. مطابق پیشنهاد خواهر موسی، دختر فرعون موسی را به زنی عبرانی که همان مادر موسی بود، سپرد تا به او شیر دهد. زمانی که طفل رشد کرد، او را نزد دختر فرعون بازگرداندند. نام موسی را همو بر روی کودک گذاشت. بدین ترتیب، موسی چون شاهزاده‌ای در قصر فرعون رشد کرد.
qas: answers: text: طایفه لاویان
question: پدر و مادر موسی از کدام طایفه بودند؟

answers: text: یوکابد
question: نام مادر حضرت موسی چه بود؟

answers: text: میریام
question: نام خواهر بزرگتر موسی چه بود؟

answers: text: هارون
question: نام برادر بزرگتر موسی چه بود؟

answers: text: ۳ ماه
question: یوکابد بعد از تولد موسی، او را برای چند ماه از ترس فرعون پنهان نگه داشت؟

answers: text: فرعون
question: یوکابد بعد از تولد موسی، او را برای ۳ ماه از ترس چه کسی پنهان نگه داشت؟

answers: text: فرعون
question: موسی در قصر چه کسی رشد کرد؟

answers: text: زنی عبرانی که همان مادر موسی بود
question: دختر فرعون موسی را به چه کسی سپرد تا به او شیر دهد؟

question: نام دختر فرعون چه بود؟

question: موسی در چه سنی از قصر فرعون خارج شد؟

question: موسی چند سال از عمر خود را در قصر فرعون سپری کرد؟

question: طایفه لاویان در چه قرنی می‌زیستند؟

context: موسی به عنوان یک مصری رشد کرد اما تبار عبرانی خود را از یاد نبرد. چون به جوانی رسید، از قصر بیرون می‌رفت و رنج عبرانیان را نظاره می‌کرد. زمانی که دید یک مصری مشغول ضرب و شتم یک عبرانی است، آن مصری را کشت و برای اینکه جنازه‌اش پیدا نشود، او را در شن‌ها دفن کرد. مدتی بعد، دو عبرانی را مشغول جدال یافت و تلاش کرد میان ایشان میانجی‌گری کند، اما فرد مهاجم به او گفت «چه کسی تو را میان ما حاکم کرده؟ آیا می‌خواهی مرا نیز مانند آن مصری بکشی؟» موسی بدان نتیجه رسید که خبر قتل آن مصری پخش شده‌است و برای فرار از خشم فرعون، به مدین گریخت.
qas: answers: text: عبرانی
question: موسی از چه تباری بود؟

answers: text: آن مصری را کشت و برای اینکه جنازه‌اش پیدا نشود، او را در شن‌ها دفن کرد
question: موسی زمانی که دید یک مصری مشغول ضرب و شتم یک عبرانی است چه کرد؟

answers: text: برای فرار از خشم فرعون، به مدین گریخت
question: موسی زمانی که فهمید خبر قتل آن مصری پخش شده‌است چه کرد؟

question: موسی در چه سنی به پیامبری مبعوث شد؟

context: موسی موظف شد به همراه بزرگان بنی‌اسرائیل، از فرعون تقاضا کند که ۳ روز به بیابان روند تا به خدای اسرائیل قربانی تقدیم کنند، خواسته‌ای که می‌دانند رد خواهد شد. یهوه همچنین به موسی سه نشانه داد تا بنی‌اسرائیل را قانع کند: عصا به مار و از مار به عصا تبدیل شد، دست موسی به بیماری پوستی دچار و دوباره درمان شد و به عنوان نشانه آخر، هر گاه موسی آب رودخانه را به روی خشکی بریزد، به خون تبدیل خواهد شد. موسی باز هم پیشنهاد خدا را رد می‌کند که باعث عصبانی‌شدن او می‌شود. در نتیجه، به موسی می‌گوید برادرش هارون نقش سخنگوی او را ایفا خواهد کرد. همچنین از او خواست عصا را با خود ببرد تا بنی‌اسرائیل را قانع کند و زمانی که به فرعون رسید، از جانب خدا به او بگوید اسرائیل پسر نخست‌زاده من است، اگر او را رها نکنی، پسر نخست‌زاده تو را می‌کشم.
qas: answers: text: بزرگان بنی‌اسرائیل
question: موسی موظف شد به همراه بزرگان کدام قوم، از فرعون تقاضا کند که ۳ روز به بیابان روند تا به خدای اسرائیل قربانی تقدیم کنند؟

answers: text: سه نشانه
question: یهوه به موسی چند نشانه داد تا بنی‌اسرائیل را قانع کند؟

answers: text: عصا به مار و از مار به عصا تبدیل شد، دست موسی به بیماری پوستی دچار و دوباره درمان شد و به عنوان نشانه آخر، هر گاه موسی آب رودخانه را به روی خشکی بریزد، به خون تبدیل خواهد شد
question: یهوه به موسی چه نشانه‌هایی داد تا بنی‌اسرائیل را قانع کند؟

question: فرعون در چه سالی از دنیا رفت؟

context: بعد از خروج از مصر، موسی اسرائیلیان را به سمت بیابان هدایت کرد تا با یهوه ملاقات کنند. آنان راه کوه سینا در پیش گرفتند تا آنجا با او عهد ببندند. بنی‌اسرائیل در راه با چندین بلا و سختی مواجه شدند. در ماره، آب قابل نوشیدن نبود و موسی آن را تبدیل به آب شیرین کرد. در ادامه راه آنان با کمبود غذا مواجه شدند و دوباره به موسی شکایت بردند. نتیجتاً، یهوه نوعی نان بهشتی بر ایشان باراند. بار دیگر دچار کمبود آب شدند که موسی سنگ را شکافت و از آن آب بیرون آمد. در رفیدیم، عمالیقیان به اسرائیلیان حمله کردند. یوشع به جنگ آنان رفت تا موسی فرصت لازم برای بالا رفتن از کوه را داشته باشد. در بالای کوه، هر گاه موسی عصا را بالا می‌گرفت اسرائیلیان و هر گاه دستش خسته می‌شد عمالیقیان پیروز می‌شدند. پس موسی را بر سنگی نشاندند و هارون و حور دست‌هایش را بالا گرفتند و اسرائیل پیروز شد. در ادامه یترون به دیدار بنی‌اسرائیل آمد. او که خود کاهن مدین بود، اعتراف کرد که یهوه از دیگر خدایان بزرگ‌تر است.
qas: answers: text: عمالیقیان
question: در رفیدیم، چه کسانی به اسرائیلیان حمله کردند؟

answers: text: اسرائیلیان
question: در رفیدیم، عمالیقیان به چه کسانی حمله کردند؟

answers: text: رفیدیم
question: در کجا عمالیقیان به اسرائیلیان حمله کردند؟

question: به چه کسانی عمالیقیان می‌گفتند؟

context: ادامه داستان در اسفار لاویان و اعداد روایت شده‌است. تقریباً تمام سفر لاویان به گفتگوهای یهوه و موسی اختصاص داده شده‌است. در باب ۸ لاویان، موسی هارون و پسرانش را به روحانیت منصوب می‌کند. ادامه حرکت بنی‌اسرائیل به سوی ارض موعود، در سفر اعداد یافت می‌شود. در آغاز این کتاب، اردوگاه اسرائیلیان از نو سازماندهی می‌شود و میریام به دلیل انتقاد از موسی، به جذام دچار می‌شود. موسی برای بررسی شرایط حمله به ارض موعود، ۱۲ جاسوس به آنجا فرستاد. ایشان سرزمین را غیرقابل فتح یافتند و در نتیجه، بنی‌اسرائیل حاضر نشدند در حمله شرکت کنند. خدا به موسی گفت: «تا کی قرار است اینان به من اهانت کنند؟» او دوباره تصمیم گرفت بنی‌اسرائیل را نابود کند و با استفاده از موسی ملت عظیم‌تری به وجود آورد. اما موسی به خدا گفت: «آنگاه دیگر اقوام خواهند گفت یهوه چون نتوانست بنی‌اسرائیل را به ارض موعود برساند، ایشان را هلاک کرد.» نتیجتاً، نظر خدا عوض شد و آنان را بخشید.
qas: answers: text: هارون و پسرانش را
question: در باب ۸ لاویان، موسی چه کسانی را به روحانیت منصوب می‌کند؟

answers: text: باب ۸
question: در کدام باب لاویان، موسی هارون و پسرانش را به روحانیت منصوب می‌کند؟

answers: text: ۱۲ جاسوس
question: موسی برای بررسی شرایط حمله به ارض موعود، چند جاسوس به آنجا فرستاد؟

question: هارون، برادر موسی در چه سالی از دنیا رفت؟

context: تا قبل از عصر روشنگری و شکل‌گیری دیدگاه تاریخی انتقادی نسبت به کتاب مقدس، تصور می‌شد که شخص موسی تورات را نوشته‌است. در عصر روشنگری، انتساب تورات به موسی زیر سؤال رفت و در عوض، این عقیده رایج شد که چندین نویسنده در دوره‌ای بسیار متاخرتر آن را نوشته‌اند و وقایع زندگی موسی رنگ افسانه به خود گرفت. بعد از کشف حجم وسیعی از اسناد و آثار مصر باستان توسط باستان‌شناسان، امیدها برای یافتن شخصیت تاریخی موسی از نو زنده شد؛ با این وجود، بعد از ۱۵۰ سال تحقیقات مستمر، مشخص شد که در هیچ‌کدام از اسناد مصری به موسی و داستان خروج بنی‌اسرائیل اشاره‌ای نشده‌است. اطلاعات موجود در تورات هم در یافتن ارتباط میان دوره موسی و یکی از ادوار تاریخ مصر باستان هیچ کمکی نمی‌کند زیرا شباهتی به تاریخ مصر ندارد. تورات حتی نتوانسته نام هیچ‌کدام از فراعنه‌ای که در داستان حضور دارند را مشخص کند. برخی از عناصر داستان مثل شکافته‌شدن دریا معجزه‌آسا هستند و ارائه توضیحی منطقی برای آن‌ها ممکن نیست.
qas: answers: text: شخص موسی
question: تا قبل از عصر روشنگری و شکل‌گیری دیدگاه تاریخی انتقادی نسبت به کتاب مقدس، تصور می‌شد که چه کسی تورات را نوشته‌است؟

answers: text: عصر روشنگری و شکل‌گیری دیدگاه تاریخی انتقادی نسبت به کتاب مقدس
question: تا قبل از چه عصری تصور می‌شد که شخص موسی تورات را نوشته‌است؟

answers: text: عصر روشنگری
question: در چه عصری، انتساب تورات به موسی زیر سؤال رفت؟

question: جمعیت مصر در حال حاضر چقدر است؟

context: برخی از جمله زیگموند فروید تلاش کرده‌اند میان خدای آخناتون و خدای موسی ارتباط برقرار کنند. این فرضیه هیچ ارزش تاریخی ندارد. کسانی که ده فرمان را اثر موسی می‌دانند، او را مؤسس یکتاپرستی محسوب می‌کنند زیرا دو قانون اول مربوط به پرستش یهوه و ممنوعیت ساخت بت برای اوست. با این وجود، خیلی بعید است این قوانین قدیمی‌تر از قرن هفتم قبل از میلاد باشند زیرا باستان‌شناسان کتیبه‌ای از قرن هشتم قبل از میلاد یافته‌اند که در آن یهوه در کنار اشیره، ایزدبانویی که همسر اوست، پرستیده شده‌است. اساساً یهودیان تا قبل از دوره تبعید به بابل در قرن ششم قبل از میلاد (هشت قرن بعد از آخناتون) یکتاپرست نبوده‌اند. فرضیه دیگر آن است که موسی زمانی که در مدین بود توسط پدرزنش با یهوه آشنا شد و مدرک این فرضیه، کتیبه‌ای مصری است که در آن یهوه خدای مناطق جنوبی ادوم نامیده شده‌است. با این وجود، فرار موسی به مدین دارای مضامین قصه‌های عامیانه است و در یافتن ریشه‌های دین پرستش یهوه کمکی نمی‌کند. در مجموع، به نظر نمی‌رسد یهوه خدایی کنعانی بوده باشد.
qas: answers: text: زیرا دو قانون اول مربوط به پرستش یهوه و ممنوعیت ساخت بت برای اوست
question: به چه دلیل کسانی که ده فرمان را اثر موسی می‌دانند، او را مؤسس یکتاپرستی محسوب می‌کنند؟

answers: text: یکتاپرستی
question: کسانی که ده فرمان را اثر موسی می‌دانند او را مؤسس چه چیزی محسوب می‌کنند؟

answers: text: زیگموند فروید
question: چه کسی تلاش کرد میان خدای آخناتون و خدای موسی ارتباط برقرار کند؟

question: زیگموند فروید که بود؟

context: سنت روایی که موسی را قانون‌گذار و قهرمان فرهنگی بنی‌اسرائیل می‌نمایاند را می‌توان به «تاریخ تثنوی» که در قرن هفتم قبل از میلاد در پادشاهی یهودا یا بعد از آن شکل گرفته، نسبت داد. موسی شاکله مرکزی مکتب تثنویه از ریشه‌های بنی‌اسرائیل را تشکیل می‌دهد. دیدگاه اصلی این است که تثنویه برپایه موادی استوار است که تاریخشان به زمان پادشاهی اسرائیل بر می‌گردد، لذا روایات کتاب مقدس برپایه سنتی است که تقریباً به قرن دهم، یا چهار قرن بعد از زندگی موسی بازمی‌گردد. در مقابل، مینیمالیست‌های کتاب مقدس مانند فیلیپ دیویس و نیلز پیتر لمچ، به سفر خروج به عنوان یک داستان تخیلی می‌نگرد که در زمان هخامنشیان یا حتی قبل‌تر و بدون هیچ اشاره‌ای به موسی تاریخی، ایجاد شده‌است.
qas: answers: text: تاریخ تثنوی
question: سنت روایی که موسی را قانون‌گذار و قهرمان فرهنگی بنی‌اسرائیل می‌نمایاند را می‌توان به کدام تاریخ نسبت داد؟

answers: text: موسی
question: چه کسی شاکله مرکزی مکتب تثنویه از ریشه‌های بنی‌اسرائیل را تشکیل می‌دهد؟

answers: text: قرن هفتم قبل از میلاد
question: تاریخ تثنوی در چه قرنی شکل گرفته‌است؟

question:  موسی در چه سالی از دنیا رفت؟