ییدیش

context: ییدی، ییدیش (به ییدیش: ייִדיש)، (به آلمانی: Jiddisch)، (به لهستانی: Jiddisch)، (به روسی: Идиш)، (به اوکراینی: Їдиш)، (به انگلیسی: Yiddish) و (به لاتین: Iudaeogermanica) نامِ زبانی است، که نزدیک به هزار سال، زبانِ مادری و گاه، تنها زبانِ بعضی جوامعِ یهودیانِ اشکنازی بود، که در اروپای شرقی و مرکزی می‌زیستند. یِدیش در میانِ فرهنگِ اشکنازی، از حدودِ سدهٔ دهمِ میلادی در کرانه‌های راین پاگرفت و سپس در مرکز و خاورِ اروپا گسترده شد. ییدیش در واقع از لهجه‌های جنوبِ شرقیِ آلمانیِ میانهٔ علیا شاخه شد و در کنارِ دیگر زبان‌های آلمانی علیا، شاخه‌ای از زیرخانوادهٔ زبان‌های ژرمنی است، که با الفبای عبری نوشته می‌شود. آمیختن ییدیش با زبان‌های اسلاوی آن را به دو شاخه شرقی و غربی بخش کرد.
qas: answers: text: ییدیش
question: نام دیگر زبان ییدی چیست؟

answers: text: نامِ زبانی است، که نزدیک به هزار سال، زبانِ مادری و گاه، تنها زبانِ بعضی جوامعِ یهودیانِ اشکنازی بود، که در اروپای شرقی و مرکزی می‌زیستند
question: ییدیش چیست؟

answers: text: سدهٔ دهمِ میلادی
question: یِدیش در میانِ فرهنگِ اشکنازی، از حدودِ کدام سده در کرانه‌های راین پاگرفت؟

answers: text: کرانه‌های راین
question: یِدیش در میانِ فرهنگِ اشکنازی، از حدودِ سدهٔ دهمِ میلادی در کجا پاگرفت؟

answers: text: لهجه‌های جنوبِ شرقیِ آلمانیِ میانهٔ علیا
question: ییدیش در واقع از کدام لهجه‌ها شاخه شد؟

answers: text: دو
question: آمیختن ییدیش با زبان‌های اسلاوی آن را به چند شاخه بخش کرد؟

answers: text: شاخه شرقی و غربی
question: آمیختن ییدیش با زبان‌های اسلاوی آن را به چه شاخه‌هایی بخش کرد؟

answers: text: زبان‌های اسلاوی
question: آمیختن ییدیش با کدام زبان‌ها آن را به دو شاخه شرقی و غربی بخش کرد؟

question: یهودیانِ اشکنازی در ‌چه قرنی می‌زیستند؟

question: زبان‌های آلمانی علیا به چند شاخه تقسیم می‌شدند؟

context: یهودیان تنها روزگارِ کوتاهی با زبانی که عبری نامیده می‌شود، سخن گفته‌اند. به ویژه پس از پراکنده شدن در جهان، برای تعامل با دیگران، بیش‌تر به زبانِ مردمی سخن گفته‌اند، که در میان شان جای‌گرفته و به سرزمینِ ایشان منسوب شده‌اند و اگر تفاوتی به چشم بخورد، بسیار ناچیز است و در اندازهٔ لهجه و گویش. پیدایشِ ییدیش نیز بر همین قاعده بوده. بخشِ بزرگی از عمرِ چندصد سالهٔ ییدیش، به دگردیسیِ آن، از گویشی آلمانی، به زبانی ورزیده گذشت که نمونهٔ بی‌مانندی از آمیزشِ زبان‌های آلمانی، لهستانی، روسی، عبری، آرامی و گاه اوکراینی شد.
qas: answers: text: آلمانی
question: بخشِ بزرگی از عمرِ چند صد سالهٔ ییدیش، به دگردیسیِ آن، از کدام گویش به زبانی ورزیده گذشت؟

answers: text: روزگارِ کوتاهی
question: یهودیان چه مدت با زبان عبری سخن گفته‌اند؟

answers: text: برای تعامل با دیگران
question: به چه دلیل یهودیان پس از پراکنده شدن در جهان بیش‌تر به زبانِ مردمی سخن گفته‌اند، که در میانشان جای‌گرفته و به سرزمینِ ایشان منسوب شده‌اند؟

question: زبان آلمانی چند حرف صامت دارد؟

context: جنگ‌های صلیبی فضایی جزم‌اندیشانه را در اروپای مسیحی گستراند که در پی اش سخت‌گیری بر اشکنازیان نیز افزوده شد. در سدهٔ سیزدهمِ میلادی (سدهٔ هفتم هجری) در اجتماعاتِ کوچکِ یهودی به گویش‌های آلمانی سخن می‌گفتند، جمعیت اِشان به شدت رشد کرد. سخت‌گیری‌ها و فشارها در اروپای کاتولیک -که یهودیان را زمینه‌سازِ به صلیب بسته شدنِ پیامبر اشان می‌دانستند- آنان را برای گریختن از شکنجه‌ها و آزارها به سوی شرق کوچاند. ییدیش به شرقِ آلمان، لهستان، و دیگر سرزمین‌های شرقیِ اروپا رسید. رویاروییِ ییدیش با زبان‌های اسلاویِ رایج در این سرزمین‌ها، ییدیش را با وام‌گیریِ واژه‌هایی از زبان‌های اسلاوی درگیر کرد و دگردیسی اش را از گویشی آلمانی، به زبانی خودساخته در پی آورد. جدا شدن گویش‌وران اروپای شرقی از کانونِ آلمانی علیای میانه و در معرض زبان‌های اسلاوی به‌ویژه لهستانی و اوکراینی، قرار گرفتن اش، به نخستین تمایزها میان ییدیش غربی و شرقی انجامید. ییدیشِ شرقی میانِ یهودیانی گسترده شد که در سرزمین‌های اسلاوی می‌زیستند و یدیشی غربی در میان یهودیانی که در آلمان و فرانسه ماندند. به دو گویش بخش شدنِ یدیشی، خود، مایهٔ متمایز شدنِ اجتماعاتِ گویشورانِ این دو لهجه شد.
qas: answers: text: سدهٔ سیزدهمِ میلادی (سدهٔ هفتم هجری)
question: در کدام سده در اجتماعاتِ کوچک یهودی، یهودیان به گویش‌های آلمانی سخن می‌گفتند؟

answers: text: یهودیان
question: در اروپای کاتولیک چه کسانی را زمینه‌سازِ به صلیب بسته شدنِ پیامبر اشان می‌دانستند؟

answers: text: سخت‌گیری‌ها و فشارها در اروپای کاتولیک -که یهودیان را زمینه‌سازِ به صلیب بسته شدنِ پیامبر اشان می‌دانستند- آنان را برای گریختن از شکنجه‌ها و آزارها به سوی شرق کوچاند
question: چه عاملی یهودیان را از اروپای کاتولیک به شرق کوچاند؟

answers: text: شرق
question: سخت‌گیری‌ها و فشارها در اروپای کاتولیک -که یهودیان را زمینه‌سازِ به صلیب بسته شدنِ پیامبر اشان می‌دانستند آنان را به کدام سمت کوچاند؟

answers: text: جدا شدن گویش‌وران اروپای شرقی از کانونِ آلمانی علیای میانه و در معرض زبان‌های اسلاوی به‌ویژه لهستانی و اوکراینی، قرار گرفتن اش
question: چه عاملی به نخستین تمایزها میان ییدیش غربی و شرقی انجامید؟

answers: text: نخستین تمایزها میان ییدیش غربی و شرقی
question: جدا شدن گویش‌وران اروپای شرقی از کانونِ آلمانی علیای میانه و در معرض زبان‌های اسلاوی به‌ویژه لهستانی و اوکراینی، قرار گرفتن اش منجر به چه شد؟

answers: text: سرزمین‌های اسلاوی
question: ییدیشِ شرقی میانِ یهودیانی گسترده شد که در چه سرزمین‌هایی می‌زیستند؟

answers: text: آلمان و فرانسه
question: ییدیشِ غربی میانِ یهودیانی گسترده شد که در چه سرزمین‌هایی ماندند؟

question: جنگ‌های صلیبی چند سال طول کشید؟

question: جنگ‌های صلیبی بین کدام کشورها رخ داد؟

context: در سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی ترانه‌ها و چکامه‌ها در ییدیش و همچنین تکه‌هایی در عبری و آلمانی، رختِ نوشتن پوشیدند. ترانه‌ها و چکامه‌هایی در ییدیش و نیز قطعه‌هایی ملمع به آلمانی و عبری از سدهٔ چهاردهم و پانزدهم پیدا شده‌اند که در پایانِ سدهٔ پانزدهم که مناخیم بن نفتالی اولدن‌درف گرد آورده‌است. در همین دوره و همزمان با نوزایش، شکل‌گیریِ توافقی در میانِ جامعهٔ یهودی به چشم می‌آید تا نسخهٔ خود را از ادبیاتِ گیتی‌گرایانه ی آلمانی، همساز کند. نخستین چکامهٔ حماسی از این دست که به نظم درآمد دوکوس هورانت است که در کتابخانهٔ کمبریج نگاه داشته می‌شود. این دست‌نوشت، در سالِ ۱۸۹۶م. در کنیسه ی قاهره یافته شد و گردایه‌ای از چامه‌هایی داستانی با موضوعاتِ کتابِ مقدس و حقاده را دربرداشت.
qas: answers: text: سده‌های چهاردهم و پانزدهم میلادی
question: در کدام سده‌ها ترانه‌ها و چکامه‌ها در ییدیش و همچنین تکه‌هایی در عبری و آلمانی، رختِ نوشتن پوشیدند؟

answers: text: کتابخانهٔ کمبریج
question: چکامه حماسی دوکوس هورانت در کدام کتابخانه نگاه داشته می‌شود؟

answers: text: سالِ ۱۸۹۶م.
question: دست‌نوشت دوکوس هورانت در چه سالی در کنیسه‌ی قاهره یافت شد؟

answers: text: کنیسه ی قاهره
question: دست‌نوشت دوکوس هورانت در سال ۱۸۹۶م در کجا یافت شد؟

question: مناخیم بن نفتالی اولدن‌درف که بود؟

question: جمعیت قاهره در حال حاضر چقدر است؟

context: در آغازِ سدهٔ بیستمِ م. ییدیش به عنوانِ یکی از زبان‌های بزرگ اروپای شرقی پدیدار شد. سینمای ییدیش و تئاتر ییدیش می‌شکفتند و ادبیاتِ غنی آن بیش از هر زمانِ دیگری منتشر شد، چندان که ییدیش یکی از زبان‌های رسمیِ بلاروس شد. پس از جنگِ جهانیِ نخست، آموزشِ مستقل و هماهنگ برای یهودیان در چند کشور- به ویژه در لهستان- مایهٔ گسترش و رواجِ آموزشِ ییدیشِ روشمند و باقاعده شد و هم‌گرایی و هم‌سانی بیش‌ترِ نگارش و ویرایش را میان یهودیان در پی آورد. این فرایند همچنین به شکل گرفتن و پایه گذاشتنِ بنیادِ علمیِ ییدیش در سالِ ۱۹۲۵ انجامید. ییدیش، زبانِ ملیِ قومِ یهود در اروپای خاوری شد و جنبشِ صهیونیسم را برای کوچاندنِ یهودیان به سرزمینی بیرون از اروپا، وقعی ننهاد و راه خود را، در برپا کردن و پیش‌بردنِ فرهنگِ یکپارچهٔ یهودی در اروپا پی گرفت.
qas: answers: text: آغازِ سدهٔ بیستمِ
question: در کدام سده ییدیش به عنوانِ یکی از زبان‌های بزرگ اروپای شرقی پدیدار شد؟

answers: text: ییدیش
question: در آغازِ سدهٔ بیستمِ کدام زبان به عنوانِ یکی از زبان‌های بزرگ اروپای شرقی پدیدار شد؟

answers: text: اروپای شرقی
question: در آغازِ سدهٔ بیستمِ م. ییدیش به عنوانِ یکی از زبان‌های بزرگ کدام منطقه پدیدار شد؟

answers: text: جنگِ جهانیِ نخست
question: پس از کدام جنگ  آموزشِ مستقل و هماهنگ برای یهودیان در چند کشور به ویژه در لهستان مایهٔ گسترش و رواجِ آموزشِ ییدیشِ روشمند و باقاعده شد و هم‌گرایی و هم‌سانی بیش‌ترِ نگارش و ویرایش را میان یهودیان در پی آورد؟

answers: text: ۱۹۲۵
question: بنیادِ علمیِ ییدیش در چه سالی شکل گرفت؟

question: جنگِ جهانیِ نخست در چه سالی پایان یافت؟

question: جمعیت یهودیان اروپا در حال حاضر چقدر است؟

context: آمریکا سرزمینی است که به دست دریانوردان اسپانیایی به اروپاییان شناسانده شد. اگرچه حضور و نفوذ اسپانیایی‌ها و فرهنگ و زبان اسپانیایی در جنوب و مرکز قاره آمریکا هنوز هم پابرجا است اما شمال این قاره هم دور از این حضور و نفوذ نبوده‌است. تا پایان سدهٔ نوزدهم میلادی بسیاری از ایالت‌های جنوبی ایالات متحده همگی یا در کنترل اسپانیا بودند یا بخشی از خاک مکزیک. شاید از همین رو بود که بیش‌تر یهودیانی که رحل اقامت در ینگه دنیا انداختند، یهودیان سفاردی بودند. تنها در میانه‌های سدهٔ نوزدهم م. بود که نخستین اشکنازیان از آلمان و پس از آن از خاور اروپا به این کشور رسیدند و ییدیش نخستین حضور اش را در آمریکا ثبت کرد. فورورتس یکی از هفت روزنامه‌ای بود که هر روز در نیویورک چاپ و منتشر می‌شد.
qas: answers: text: آمریکا
question: کدام سرزمین به دست دریانوردان اسپانیایی به اروپاییان شناسانده شد؟

answers: text: سدهٔ نوزدهم میلادی
question: تا پایان کدام سده بسیاری از ایالت‌های جنوبی ایالات متحده همگی یا در کنترل اسپانیا یا بخشی از خاک مکزیک بودند؟

answers: text: میانه‌های سدهٔ نوزدهم م.
question: در کدام سده ییدیش نخستین حضورش را در آمریکا ثبت کرد؟

question: چند درصد از مردم آمریکا در حال حاضر یهودی هستند؟

context: این کشاکش همچنین نگاه‌های مخالف میان یهودیان گیتی‌گرا را در سراسر جهان بازمی‌تاباند. از سویی عبری و صهیونیسم و از دیگر سو ییدیش و انترناسیونالیسم به عنوان وسایل تعریف کردن ظهور ملی‌گرایی یهود. سرانجام پس از ۱۹۴۸ و با نفوذ یهودیان سفاردی مزراحی -که ییدیش برای شان بیگانه بود اما از پیش با عبری آشنا بودند- عبری دیگر تنها گزینهٔ عملی به نظر می‌آمد. اگرچه عامل اجتماعی فرصت‌ها را برای کام یافتن ییدیش از میان برد، اما از دیگر سو اولیای امور در اسراییل نیز، در دههٔ ۱۹۵۰، با گستردن قوانین سانسوری که از حاکمیت بریتانیا ارث رسیده بود، تئاتر ییدیش را در اسراییل کمابیش ممنوع کردند.
qas: answers: text: ۱۹۴۸
question: پس از چه سالی با نفوذ یهودیان سفاردی مزراحی که ییدیش برای شان بیگانه بود اما از پیش با عبری آشنا بودند عبری دیگر تنها گزینهٔ عملی به نظر می‌آمد؟

answers: text: دههٔ ۱۹۵۰
question: در کدام دهه تئاتر ییدیش را در اسراییل کمابیش ممنوع کردند؟

answers: text: اسراییل
question: در دههٔ ۱۹۵۰ تئاتر ییدیش را در کدام کشور کمابیش ممنوع کردند؟

question: جمعیت اسرائیل در حال حاضر چقدر است؟