زبان‌های تُرکی

context: زبان‌های تُرکی یا به اصطلاح دقیق‌ترِ رده‌شناسی زبانی، زبان‌های ترکی‌تبار (به انگلیسی: Turkic Languages) یک خانوادهٔ زبانی شامل ۳۵ زبان می‌باشد. این خانوادهٔ زبانی به عنوان بخشی از خانوادهٔ پیشنهادی زبان‌های آلتایی در نظر گرفته شده بود ولی امروزه این فرضیه و طبقه‌بندی پیشنهادی زبان‌های آلتایی که شامل زبان‌های ترکی، مغولی و تونگوزی بود به‌طور گسترده رد شده‌است، همچنان که طبقه‌بندی پیشنهادی زبان‌های اورال آلتایی نیز منسوخ شده‌است. از میان ۳۵ زبان ترکی، ۵ زبان (شامل زبان‌های ترکی استانبولی، ازبکی، ترکی آذربایجانی، قزاقی و اویغوری) بیش از ۱۰ میلیون گویشور و ۱۰ زبان بیش از ۱ میلیون گویشور دارند. ۲۵ زبان دیگر همگی کم‌تر از یک میلیون نفر گویشور دارند و بیشتر آن‌ها در معرض انقراض قرار دارند.
qas: answers: text: ۳۵
question: زبان‌های تُرکی شامل چند زبان می‌شود؟

answers: text: زبان‌های ترکی استانبولی، ازبکی، ترکی آذربایجانی، قزاقی و اویغوری
question: کدام زبان‌های خانواده زبان‌های ترکی بیش از ۱۰ میلیون گویشور دارند؟

answers: text: بیش از ۱۰ میلیون
question: زبان‌های ترکی استانبولی، ازبکی، ترکی آذربایجانی، قزاقی و اویغوری دارای چه تعداد گویشور است؟

question: منظور از زبان‌های اورال آلتایی چیست؟

context: خانواده زبان‌های ترکی (به استثنای زبان چوواش و زبان یاکوتی، تووایی، غیره) به‌طور کلی شباهت زیادی به هم دارند و در برخی موارد با یکدیگر تفاوت چندانی ندارند.[نیازمند منبع] در جدول زیر برای مقایسه شباهت‌های زبان‌های مختلف ترک تبار با همدیگر آورده شده‌است. شباهت برخی از زبان‌های ترک تبار در حد لهجه‌است مثلاً تاتاری و باشقیری تقریباً تفاوتی باهم ندارند و ترکی قاراقالپاق و قزاقی تفاوت چندانی باهم ندارند. زبان‌های ازبکی، ترکمنی، ترکی استانبولی، قزاقی و ترکی گاگاووز به جز در برخی کلمات قابل فهم برای یکدیگر می‌باشند. ترکی آذربایجانی و استانبولی هم در گفتار و هم در نوشتار قابل فهم برای متکلمین دو زبان می‌باشند.
qas: answers: text: زبان چوواش و زبان یاکوتی، تووایی
question: در خانواده زبان‌های ترکی کدام زبان‌ها شباهتی به یکدیگر ندارند؟

answers: text: تاتاری و باشقیری
question: شباهت کدام زبان‌های ترک تبار در حد لهجه‌ است؟

answers: text: قزاقی
question: ترکی قاراقالپاق با کدام زبان دیگر تفاوت چندانی باهم ندارند؟

answers: text: ازبکی، ترکمنی، ترکی استانبولی، قزاقی و ترکی گاگاووز
question: کدام زبان‌های خانواده ترکی  به جز در برخی کلمات قابل فهم برای یکدیگر می‌باشند؟

answers: text: ترکی آذربایجانی و استانبولی
question: کدام زبان‌های خانواده ترکی هم در گفتار و هم در نوشتار قابل فهم برای متکلمین دو زبان می‌باشند؟

question: ترکی گاگاووز زبان کدام مناطق است؟

context: الفبای اورخون یا الفبای قدیمی ترک، الفبایی بود برگرفته از الفبای سغدی (که خود برگرفته از الفبای آرامی بود) که از قرن ششم میلادی توسط ترکان استفاده می‌شده‌است. این خط شباهت بسیاری به الفبای هون (الفبای مجارهای قدیم) دارد. اولین اثر به خط اُرخون در اواخر قرن ۱۹ در حاشیه رود ینی سی در روسیه پیدا شد و در سال ۱۸۸۹ توسط ویلهلم توماس دانمارکی رمز گشایی شد. در سال‌های بعد آثار بیشتری به این الفبا از جمله در حاشیه رود یدی سو پیدا شد. الفبای اورخون از راست به چپ نوشته می‌شد اما گاهی نیز از بالا به پایین نیز نوشته می‌شده‌است که در این حالت حروف با ۹۰ درجه چرخش مورد استفاده قرار می‌گرفتند.
qas: answers: text: الفبای قدیمی ترک
question: الفبای اورخون چیست؟

answers: text: آرامی
question: الفبای سغدی برگرفته از کدام الفبا بود؟

answers: text: الفبای سغدی
question: الفبای اورخون برگرفته از کدام الفبا بود؟

answers: text: ششم میلادی
question: الفبای اورخون از چه قرنی توسط ترکان استفاده می‌شده‌است؟

answers: text: حاشیه رود ینی سی در روسیه
question: اولین اثر به خط اُرخون در اواخر قرن ۱۹ در کجا پیدا شد؟

answers: text: روسیه
question: رود ینی سی در کدام کشور قرار دارد؟

answers: text: اواخر قرن ۱۹
question: اولین اثر به خط اُرخون در چه زمانی در حاشیه رود ینی سی در روسیه پیدا شد؟

answers: text: ویلهلم توماس دانمارکی
question: اولین اثر به خط اُرخون توسط چه کسی رمز گشایی شد؟

answers: text: ۱۸۸۹
question: در چه سالی اولین اثر به خط اُرخون توسط ویلهلم توماس دانمارکی رمز گشایی شد؟

answers: text: الفبای اورخون از راست به چپ نوشته می‌شد اما گاهی نیز از بالا به پایین نیز نوشته می‌شده‌است که در این حالت حروف با ۹۰ درجه چرخش مورد استفاده قرار می‌گرفتند
question: الفبای اورخون چگونه نوشته می‌شد؟

answers: text: الفبای هون
question: الفبای مجارهای قدیم چه بود؟

question: ویلهلم توماس چه کسی بود؟

question: طول رود ینی سی چقدر است؟

question: روسیه دارای چند شهر است؟

question: الفبای آرامی را نام ببرید؟

context: تا اوایل دهه دوم قرن بیستم میلادی بیشتر زبان‌های ترکی با الفبای فارسی نگارش می‌شدند. اما به دلیل عدم تناسب حروف فارسی با این زبان؛ به ویژه برای ۹ مصوت زبان ترکی که تنها سه حرف وجود داشت؛ لذا انگیزه تغییر الفبای ترکی به ذهن روشن‌فکران ترک افتاد از اینرو از سال ۱۹۲۲ تلاش‌هایی برای تغییر الفبا انجام گرفت و در سال ۱۹۲۹ ترکیه و تمام جمهوری‌های ترک‌زبان اتحاد جماهیر شوروی به جز جمهوری چواش، الفبای مورد استفاده خود را از فارسی به لاتین تغییر دادند[نیازمند منبع]. در حال حاضر الفبای نوشتاری زبان‌های مختلف ترکی چنین است:
qas: answers: text: اوایل دهه دوم قرن بیستم میلادی
question: تا چه زمانی بیشتر زبان‌های ترکی با الفبای فارسی نگارش می‌شدند؟

answers: text: ۱۹۲۹
question: در چه سالی ترکیه و تمام جمهوری‌های ترک‌زبان اتحاد جماهیر شوروی الفبای مورد استفاده خود را از فارسی به لاتین تغییر دادند؟

answers: text: چواش
question: در سال ۱۹۲۹ کدام جمهوری برخلاف تمام جمهوری‌های ترک‌زبان اتحاد جماهیر شوروی الفبای مورد استفاده خود را از فارسی به لاتین تغییر دادند؟

answers: text: به دلیل عدم تناسب حروف فارسی با این زبان؛ به ویژه برای ۹ مصوت زبان ترکی که تنها سه حرف وجود داشت
question: چرا انگیزه تغییر الفبای ترکی از فارسی به لاتین به ذهن روشن‌فکران ترک افتاد؟

question: جمهوری چواش در کجا واقع شده‌است؟

context: یکی از زبان‌های ترکی و از شاخه اغوز است که حدود هفتاد هزار تن گویشور دارد. بیشتر سالارها در استان‌های گانسو و چینگ‌های در کشور چین زندگی می‌کنند. زبان سالار به دو گروه بزرگ گویشی تقسیم می‌شود. این انشعاب از آن جا سرچشمه گرفته‌است که یکی از شاخه‌های گویشی از زبان‌های تبتی و چینی و شاخه دیگر از زبان‌های اویغوری و قزاقی تأثیر پذیرفته‌است. فقط یک سوم جمعیت قوم سالار به زبان سالاری تکلم می‌کنند که به ترکمنی شبیه است. بخش دیگر نیز به زبان تبتی و تعداد بیشتر آنان به زبان چینی صحبت می‌کنند. زبان امروزی سالار تأثیر زیادی از زبان‌های همسایه چینی و تبتی گرفته‌است. در پایان باید گفت که زبان سالار صورت مکتوب ندارد. به این خاطر مردم سالار، به عنوان زبان نوشتاری خود اویغوری را برگزیده بودند.
qas: answers: text: استان‌های گانسو و چینگ‌های در کشور چین
question: بیشتر سالارها در کجا ساکن هستند؟

answers: text: چین
question: استان‌ گانسو در کدام کشور واقع شده‌است؟

answers: text: چین
question: استان‌ چینگ‌های در کدام کشور واقع شده‌است؟

answers: text: اویغوری
question: مردم سالار، به عنوان زبان نوشتاری خود کدام الفبا را برگزیده بودند؟

question: استان چینگ‌های در کشور چین دارای چند شهر است؟

question: استان‌ گانسو در کدام قسمت کشور چین قرار گرفته‌است؟

context: سازمان یونسکو از زبان‌های در معرض خطر جهان یا منسوخ شده، اطلسی تهیه کرده‌است که به صورت آنلاین و به کمک نقشه‌های گوگل قابل مشاهده است. در این لیست، برای کشور ایران ۲۵ زبان در معرض خطر نشان داده شده‌است که ترکی خراسانی یکی از این زبان‌ها است و با عنوان زبان آسیب‌پذیر (آسیب‌پذیر) از آن یاد شده‌است. این زبان بیشتر در استان خراسان شمالی صحبت می‌شود ولی در استانهای خراسان رضوی و گلستان هم گویشور دارد. بیشتر کسانی که به زبان ترکی خراسانی سخن می‌گویند به زبان فارسی نیز مسلط هستند. نابودی تدریجی زبان ترکی خراسانی در شمال و مرکز خراسان رخ داده‌است.
qas: answers: text: ۲۵
question: سازمان یونسکو برای کشور ایران چند زبان در معرض خطر نشان داده شده‌است؟

answers: text: ترکی خراسانی
question: کدام زبان در اطلس سازمان یونسکو برای کشور ایران با عنوان زبان آسیب‌پذیر یاد شده‌است؟

answers: text: استان خراسان شمالی
question: زبان ترکی خراسانی در کدام استان ایران صحبت می‌شود؟

answers: text: شمال و مرکز خراسان
question: نابودی تدریجی زبان ترکی خراسانی در کدام مناطق رخ داده‌است؟

question: سازمان یونسکو در کدام کشور قرار دارد؟

context: زبان ترکی قشقایی یکی از لهجه‌های شاخه جنوب غربی زبان ترکی است که قشقایی‌ها بدان تکلم می‌کنند. در واژگان قشقایی تأثیر زبان فارسی مشخص است، در متون جمع‌آوری شده توسط دوئرفر و همکارانش از فیروزآباد دخیل‌های فراوان عربی دیده می‌شود. واژگان حکومتی و نظامی مانند پاسبان، پیکان و شاه بیشتر از فارسی وارد این زبان شده‌اند. قاموس دینی بیشتر ریشه عربی دارد اما از فارسی وارد این زبان شده‌اند و ویژگی‌های فارسی‌شان را حفظ کرده‌اند. واژگان پزشکی نیز تحت تأثیر فارسی است مانند بیمار، درد و دارو. بنا به یک پژوهش، در فیروزآباد قشقایی‌ها در همه سنین از زبان مادری در حوزه‌های دوستانه و خانوادگی استفاده می‌نمایند، اما در شیراز افراد زیر بیست سال خانواده‌های ترک‌زبان تمایل چندانی به استفاده از زبان مادری ندارند. در شیراز در حوزه‌های مختلف زبان غالب فارسی است و در موقعیت‌های غیررسمی در بعضی از مواقع زبان مادری استفاده می‌شود در صورتی که در فیروزآباد در شرایط مشابه ترکی ترجیح داده می‌شود. ترکی در شیراز به شدت تحت تأثیر فارسی است. زبان قشقایی در میان جوانان به تدریج در حال از دست دادن کاربری‌اش است.
qas: answers: text: زبان فارسی
question: در واژگان قشقایی تأثیر کدام زبان مشخص است؟

answers: text: فارسی
question: ترکی در شیراز به شدت تحت تأثیر کدام زبان است؟

answers: text: یکی از لهجه‌های شاخه جنوب غربی زبان ترکی است که قشقایی‌ها بدان تکلم می‌کنند
question: زبان ترکی قشقایی چیست؟

question: آثار باستانی شیراز را نام ببرید؟

context: اگرچه برخی از آن‌ها قادر به حفظ هویت زبانی خود شده‌اند، اما ترکمن‌های امروزی عراق به سرعت جذب جمعیت عموم، اکثریت و دیگر قبایل سازماندهی شده‌اند. بسیاری از فرزندان امروزی اولین دوره مهاجران ترکمن در داخل مردم محلی عرب جذب شده‌اند. در سال ۱۹۵۷ در آخرین سرشماری قابل اعتماد به رسمیت شناخته شدند، ولی بعد از آن با سیاست‌های عرب‌سازی مواجه شدند. حزب بعث مواجه شدند. زبان رسمی نوشتاری ترکمن‌ها، ترکی استانبولی است، و الفبای جدید آن، الفبای لاتین می‌باشد. به‌طور عموم ترکمن‌های عراق «ترکمان»، «ترکمنان»، «ترکمانان» یا «ترکمن» نامیده می‌شوند و نباید آنان را با کسانی که به زبان ترکمنی در ترکمنستان تکلم می‌کنند، یکسان دانست.
qas: answers: text: ترکی استانبولی
question: زبان رسمی نوشتاری ترکمن‌ها چیست؟

answers: text: الفبای لاتین
question: الفبای جدید زبان رسمی نوشتاری ترکمن‌ها چیست؟

answers: text: «ترکمان»، «ترکمنان»، «ترکمانان» یا «ترکمن»
question:  به‌طور عموم ترکمن‌های عراق چه نامیده می‌شوند؟

answers: text: با کسانی که به زبان ترکمنی در ترکمنستان تکلم می‌کنند
question: ترکمن‌های عراق را نباید با چه کسانی یکسان دانست؟

question: عراق دارای چند شهر است؟