ایلخانان

context: ایلخانان یا ایلخانیان نام سلسله‌ای مغول است که از سال ۶۵۴ تا ۷۳۶ ه‍.ق معادل ۱۲۵۶ تا ۱۳۳۵ میلادی به مدت ۷۹ سال در ایران حکومت می‌کردند و فرزندان چنگیز خان بودند. لشکریان چنگیز خان نخستین بار در سال ۶۱۶ ه‍.ق معادل ۱۲۱۹ میلادی به خراسان حمله نمودند. چنگیزخان در سال ۶۲۴ ه‍.ق معادل ۱۲۲۷ میلادی به مغولستان بازگشت و در آنجا درگذشت. در سال ۶۴۸ ه‍.ق معادل ۱۲۵۱ میلادی منگو، خاقان امپراتوری مغول، بر آن شد تا با اعزام برادرانش هولاکو و قوبیلای به ترتیب به ایران و چین پیروزی‌های مغولان را تحکیم و تکمیل کند. هولاکو با فتح ایران سلسله ایلخانیان ایران و قوبیلای با فتح چین سلسله یوان چین را بنیان نهادند. ایلخانان یعنی خانان محلی و منظور از این عنوان آن بوده‌است که سمت اطاعت ایلخانان را نسبت به خاقانان برساند و این احترام همیشه از طرف ایلخانان ایران رعایت می‌شده‌است. فتح ایران به دست هلاکوخان پیامدهای مهمی چون پایان کار اسماعیلیان و انقراض خلافت عباسیان را در پی داشت. ایلخانان در ابتدا دین بودایی داشتند اما به تدریج به اسلام گرویدند. ایلخانان مسلمان خود را سلطان نامیده و نام‌های اسلامی برگزیدند.
qas: answers: text: ایلخانان
question: سلسله‌ای از مغولان که از سال 654 تا 736 هجری قمری بر ایران حکومت کرد، کدام بود؟

answers: text: ۷۹ سال
question: ایلخانان به مدت چند سال در ایران حکومت می‌کردند؟

answers: text: ۶۱۶
question: لشکریان چنگیزخان، نخستین بار در سال چندم قمری به خراسان حمله کردند؟

answers: text: مغولستان
question: چنگیزخان در کجا درگذشت؟

answers: text: هولاکو
question: بنیان‌گذار سلسله ایلخانان چه کسی بود؟

answers: text: قوبیلای
question: بنیان‌گذار سلسله یوان چه کسی بود؟

answers: text: بودایی
question: در ابتدا، دین ایلخانان چه بود؟

question: دین سلسله یوان چه بود؟

answers: text: سلطان
question: ایلخانان مسلمانان خود را چه می‌نامیدند؟

context: با وجودی که هون‌های جدید هشتصد سال پس از هون‌های قدیم پا به عرصه تاریخ گذاشتند، با این وصف خاطره فجایع آن‌ها را در تاریخ زنده کردند. به‌طوری‌که این‌ها نیز مانند همان مهاجمان باستانی، از اعماق بیابان‌های گوبی و سرزمین‌های اطراف چین و سیبری برخاستند، و با ولع و آزمندی بی‌سابقه‌ای، مدت زمانی کوتاه، بخش عمده‌ای از دنیای متمدن در قلمرو اسلام را، به ویرانی و نابودی کشیدند. به‌طوری‌که گذشت هشت سده، هیچ گونه تغییری در خُلق و خوی و رفتار معیشتی و اجتماعی آن‌ها پدید نیاورد، چنان‌که همچون هون‌های قدیم، در زیر چادرهای نمد یا در هوای آزاد بیابان‌ها سر می‌کردند و در کنار شتران، گوسفندان، و اسبان خویش عمر را سپری می‌کردند.[نیازمند منبع]
qas: answers: text: هشتصد سال
question: هون‌های جدید، چند سال پس از هون‌های قدیم پا به عرصه تاریخ گذاشتند؟

answers: text: هون‌های جدید
question: چه کسانی با ولع و آزمندی بی‌سابقه‌ای در مدت زمان کوتاه، بخش عمده‌ای از دنیای متمدن در قلمرو اسلام را ویران کردند؟

answers: text: هون‌های قدیم
question: هون‌های جدید، مانند چه کسانی در کنار شتران، گوسفندان و اسبان خویش عمر خود را سپری می‌کردند؟

answers: text: بیابان‌ها
question: هون‌های جدید در زیر چادرهای نمد و هوای آزاد کجا سر می‌کردند؟

question: هون‌‌های جدید، در سال چندم میلادی بخش عمده‌ای از دنیای متمدن در قلمرو اسلام را نابود کردند؟

context: چهل سال پس از این ماجرا، نوادگان مغول در موکب سپاه هلاکوخان دوباره به ایران آمدند. اما اینان با اعقاب خویش چنگیز خان، که به قصد تاخت و تاز آمده بودند، تفاوت بسیاری داشتند. این نسل تازه از مغولان در این مدت با ایران بیشتر آشنایی پیدا کرده و از غارتگری و وحشی‌گری عهد چنگیز، به مراتب معتدلتر و مجربتر به نظر می‌رسیدند. لشکرکشی هلاکو بر خلاف چنگیز، با طرح و نقشه‌ای پیش پرداخته همراه بود. منازل بین راه از پیش تعیین و راه‌گذار لشکر آماده و حتی پل‌ها و گذرگاه بازسازی شده بود. این بار تجربه به فرمانروایی مغول نشان داده بود که برای ایجاد یک قدرت پایدار در ایران، برچیدن بساط خلافت و اسماعیلیه ضرورت دارد و آن‌ها می‌بایست به جای کشتار و تخریب بیهوده و بی‌نقشه، این دو قطب متضاد دنیای اسلام را که به خاطر جنبه مذهبی خویش، مانع از استقرار فرمانروایی آن‌ها در ایران به‌شمار می‌آمدند، از بین بردارد.[نیازمند منبع]
qas: answers: text: هلاکو
question: لشکرکشی چه کسی بر خلاف چنگیز، با طرح و نقشه‌ای پیش پرداخته همراه بود؟

answers: text: چهل سال
question: چند سال بعد از هون‌های جدید، نوادگان مغول دوباره به ایران آمدند؟

answers: text: ایران
question: مغولان برای ایجاد یک قدرت پایدار در کدام کشور، باید بساط خلافت و اسماعیلیه را از بین می‌بردند؟

context: برچیدن قدرت اسماعیلیه در ایران با مشکل و مقاومتی جدی رو به رو نشد و با سقوط قلعه الموت در ۶۵۴ ق/۶۳۵ش، دولت خداوندان الموت به پایان راه رسید. از سوی دیگر خلیفه عباسی، علی‌رغم کوشش‌هایی که در ترساندن مغولان از عواقب شوم درافتادن با خاندان عباسیان انجام داد، نتوانست از حرکت هلاکو به بغداد جلوگیری کند، چرا که به زودی تختگاه عباسیان به محاصره افتاد. به همین دلیل مستعصم خلیفه ناچار به اردوگاه هلاکو آمد، این امر نیز مانع غارت و کشتار بغداد نشد. خلیفه و اولادش نیز با عده کثیری از رجال دولت به قتل رسیدند. بدین گونه خلافت عباسیان نیز فرو پاشید، هر چند سپردن امارت بغداد و عراق به عطا ملک جوینی، که از والیان مسلمان بود، تا حدی در کاهش آثار فروپاشی خلافت عباسی و کشتار بغداد مؤثر واقع شد.[نیازمند منبع]
qas: answers: text: اسماعیلیه
question: برچیدن کدام قدرت در ایران، برای مغولان با مشکل و مقاومتی جدی رو به رو نشد؟ 

answers: text: قلعه الموت
question: با سقوط چه چیزی، دولت خاندان الموت به پایان راه رسید؟

answers: text: خلیفه عباسی
question: چه کسی نتوانست از حرکت هلاکو به بغداد جلوگیری کند؟

answers: text: عطا ملک جوینی
question: امارت بغداد و عراق به چه کسی سپرده شده‌بود؟

question: در سال چندم خورشیدی، خلیفه عباسی و اولادش به قتل رسیدند؟

context: پس از مرگ الجایتو پسرش ابوسعید بهادرخان به هنگام جانشینی بیش از سیزده سال نداشت، از این رو به سادگی آلت دست امیران و وزیران قرار گرفت. عشق به شراب و حرمسرا هم او را از پرداختن به امور مملکت مانع شد به همین دلیل ساده‌تر آن دید که آن را به امیر چوپان واگذار کند. طولی نکشید که زمینه‌های رشد و ترقی که توسط اخلاف بهادر خان، بنیانی یافته بود به دست این ایلخان بر باد رفت. اجحاف و تعدی به مردمان، طغیان امیر چوپان و پسرش امیر تیمورتاش و داستان‌های عشقی و بدنامی بهادر خان، رفته رفته حکومت ایلخانان را فرو پژمرد. افزون بر این رقابت‌ها مدعیان قدرت و تحریکات مخالفان نیز قدرت این سلاله را به تحلیل برده بود. قتل امیر اشرف چوپانی در سال «۷۵۹ ق / ۱۳۵۸ م» واپسین امیر ایلخانی، زوال و فرومردن نهایی این سلاله را اعلام داشت.[نیازمند منبع]
qas: answers: text: ابوسعید بهادرخان
question: نام پسر الجایتو چه بود؟

answers: text: سیزده سال
question: ابوسعید در زمان مرگ الجایتو چند سال داشت؟

answers: text: امیر چوپان
question: بهادرخان مملکت را به چه کسی سپرد؟

question: اشرف چوپانی چگونه به قتل رسید؟

context: دودمان ایلخانی زندگی چادرنشینی را برتر می‌شمردند از این رو تا نیمه دوم سده هفتم/سیزدهم جز بناهای معدودی از معماری غیرمذهبی، دست‌آوردی در معماری نداشتند. بناهایی که آن‌ها در پایتخت‌های خود مراغه، تبریز، بغداد و سلطانیه بنا نهادند، بعدها از زلزله، یورش‌ها و دوره‌های متوالی اشغال مصون نماند؛ طراحی شهری آن‌ها را نمی‌توان با اطلاعات موجود تاریخی بازآفرینی کرد. در عوض، از بناهای بر جای مانده در دیگر ایالات قلمرو ایلخانی در مرکز و غرب ایران ساخته شده، چنین برمی‌آید که در دورهٔ آن‌ها معماری باشکوهی وجود داشت.
qas: answers: text: ایلخانی
question: کدام سلسله زندگی چادرنشینی را برتر می‌شمردند؟

answers: text: نیمه دوم سده هفتم/سیزدهم
question: ایلخانان تا قرن چندم، به جز تعداد معدودی, درست‌آوردی در معماری نداشتند؟

answers: text: ایلخانی
question: پایتخت کدام دودمان، مراغه، تبریز، بغداد و سلطانیه بود؟

question: یکی از بناهای به جا مانده در ایالات قلمرو ایلخانی را نام ببرید.

context: یکی از نخستین اقدامات ایلخانان پس از فتح بغداد، تأسیس رصدخانه‌ای در مراغه، پایتخت تابستانی آن‌ها در شمال غرب ایران بود. بنای این رصدخانه در بالای تپه‌ای در پانصد متری شمال شهر، در سال ۶۵۷/۱۲۵۹ شروع شد. کاوش‌های باستان‌شناسی در این نقطه شانزده واحد معماری را مشخص کرده‌است. از جمله یک برج مرکزی، یک کارگاه ریخته‌گری برای ساخت ابزار و وسائل نجومی، پنج برج مستقل و چند بنای بزرگ. جای وسیع و کیفیت مواد به کار رفته در رصدخانهٔ مراغه مثل سنگ، آجر پخته و کاشی‌های لعاب‌دار و زرّین‌فام نشان‌دهندهٔ اهمیت اخترشناسی و اخترگویی در نزد مغولان شمن باور است.
qas: answers: text: تأسیس رصدخانه‌ای در مراغه
question: یکی از نخستین اقدامات ایلخانان پس از فتح بغداد چه بود؟

answers: text: مراغه
question: ایلخانان رصدخانه‌ای در کجا تاسیس کردند؟

answers: text: ۱۲۵۹
question: بنای رصدخانه مراغه از سال چندم میلادی شروع شد؟

answers: text: شانزده
question: کاوش‌های باستان‌شناسی در رصدخانه مراغه، چند واحد معماری را مشخص کرده‌است؟

question: چه کسی پیشنهاد ساخت رصدخانه در مراغه را داد؟

context: تحت حمایت ایلخانان کتاب‌نگاری در زمینه علمی و تاریخی رونق گرفت. برخی متون قدیم چون شاهنامه فردوسی نیز به سفارش آنان بازنویسی و مصور شد. کارگاه‌های تولید نسخه‌های مصور عمدتاً در مراغه و تبریز (پایتخت غازان خان) قرار داشتند. قدیمی‌ترین نسخه مصور این دوره، ترجمهٔ فارسی منافع الحَیَوان ابن بختیشوع است که به دستور غازان خان در مراغه تدوین شد (۶۸۹). نسخه مصور دیگری با نام جامع التواریخ رشیدالدین فضل‌الله تکوین یافت که بخش‌های ناقصی از آن موجود است. از دیگر محصولات کارگاه تبریز، یک شاهنامهٔ مصور بزرگ اندازه بود که امروزه به نام کسی که آن را در اوایل سدهٔ بیستم تصاحب کرد، به شاهنامه دموت مشهور شده‌است. نسخه مزبور احتمالاً در اصل حدود ۱۲۰ نگاره داشته که توسط چند نقاش (احتمالاً، متعلق به دو نسل) اجرا شده بودند؛ ولی چند تصویر پراکنده از آن باقی مانده‌است.
qas: answers: text: مراغه و تبریز
question: در زمان ایلخانان، کارگاه‌های تولید نسخه‌های مصور عمدتا در کدام شهرها قرار داشتند؟

answers: text: ترجمهٔ فارسی منافع الحَیَوان ابن بختیشوع
question: قدیمی‌ترین نسخه مصور در دوره ایلخانان، کدام است؟

answers: text: غازان خان
question: قدیمی‌ترین نسخه مصور دوره ایلخانان به دستور چه کسی تدوین شد؟

question: جامع التواریخ رشیدالدین فضل‌الله، در سال چندم شمسی تکوین یافت؟

context: حمله مغول به ایران و نابودی خلافت بغداد توسط هلاکو خان، بدان معنا بود که برای اولین مرتبه در تاریخ اسلام، بخش بزرگی از ممالک اسلامی تحت حاکمیت غیر مسلمانان درآمده‌است — آن هم غیر مسلمانانی که در ابتدا عملاً اسلام‌ستیز بودند. در عین حال، نابودی قدرت سیاسی اسماعیلیون توسط مغول‌ها اسلامِ رایج را از اسماعیلیه خلاصی بخشید. به علاوه، نابودی خلافت بغداد اهل سنت را برای اولین بار بدون قدرت سیاسی ظاهری رها کرد که این تنها به سود تشیع بود؛ اینکه شیعیان از سقوط خلافت دریغ نخوردند، تقریباً در همه منابع آن عصر مشهود است، حال آنکه تاریخ‌دانان و ادبیان سنی آن را چون بلایی آسمانی توصیف کرده‌اند.
qas: answers: text: هلاکو خان
question: چه کسی خلافت بغداد را نابود کرد؟

answers: text: اولین
question: در زمان نابودی خلافت بغداد، برای چندمین مرتبه در اسلام، ممالک اسلامی تحت حکومت غیر مسلمانان قرار گرفت؟ 

answers: text: اهل سنت
question: نابودی خلافت بغداد چه کسانی را برای اولین بار بدون قدرت سیاسی ظاهری رها کرد؟

question: دلیل اسلام ستیزی مغولان چه بود؟

context: در عصر آن‌ها طب، اخترشناسی و ریاضیات در ایران توسعه یافت. به‌طوری‌که عدم توجه این قوم به زبان فارسی نیز با اظهار علاقه زیادی که به تاریخ نشان می‌دادند جبران شد. چرا که کتاب‌های تاریخی قابل ملاحظه‌ای در این دوره به فارسی تدوین شد که جامع التواریخ (تاریخ رشیدی) در آن میان شاید نخستین تجربه موفق در نگارش دسته جمعی و گروهی تاریخ بود. به علاوه توجه برخی از این ایلخانان به ایجاد بناهای عظیم و آبادانی، در خاطر نسل‌های بعدی به منزله جبران گذشتهٔ اخلاف وحشی این قوم در ایران بود، چنان‌که پیدایش سبک تلفیقی ممتاز در تاریخ معماری ایران، نتیجه کوشش‌های برخی از این امیران بود.[نیازمند منبع]
qas: answers: text: ریاضیات
question: در عصر مغولان طب، اخترشناسی و چه چیزی در ایران توسعه یافت؟

answers: text: جامع التواریخ
question: نخستین تجربه موفق در نگارش دسته جمعی و گروهی، در زمان ایلخانان کدام بود؟

answers: text: سبک تلفیقی
question: پیدایش چه چیزی در تاریخ معماری ایران، نتیجه کوشش‌های برخی امیران ایلخانی بود؟

question: تاریخ رشیدی در چه سالی تدوین شد؟

context: بلیه مغولان و حکومت ایلخانان در ایران، دوره‌ای از افول و انحطاط ایرانیان را به همراه آورد. زوال اخلاق و معنویات و رواج دکان ریا و میدان دار شدن مدعیان و متشبهان و کارگزاران ناشایست و مال اندوز، بر پریشانی اوضاع و نابسامانی‌های اجتماعی هر چه بیشتر می‌افزود. در پایان روزگار ایلخانان و ضعف و زوال قدرت آنان، سرزمین ایران، شاهد ظهور دوباره ملوک‌الطوایفی در عرصه فرمانروایی از یک سو و نهضت‌های مردمی و انقلابی با ماهیتی ضد دولتی از سوی دیگر شد. نهضت سربداران، جنبش سمرقند و نهضت عامّه، جلوه‌ای از روح مردم به تنگ آمده از اوضاع بود.[نیازمند منبع]
qas: answers: text: ملوک‌الطوایف
question: در پایان روزگار ایلخانان، سرزمین ایران شاهد ظهور دوباره چه کسانی در عرصه فرمانروایی شد؟

answers: text: ایلخانان
question: نهضت سربداران در پایان کدام سلسله رخ داد؟

question: جنبش سمرقند در سال چندم میلادی رخ داد؟

answers: text: نهضت سربداران، جنبش سمرقند و نهضت عامّه
question: در پایان روزگار ایلخانان چه جنبش‌ها و نهضت‌های مردمی ضد دولتی شکل گرفتند؟

context: این ملوک الطوایفی که سراسر ایران زمین را دچار اغتشاش‌های طولانی ساخت، خاندان‌های گوناگون محلی را در برابر یکدیگر به پیکار واداشت. پیکارهای میان فرمانروایان محلی، باعث غارتها و کشت و کشتارهای بسیاری در آبادیها، شهرها، و ولایات گوناگون شد. این شهرها و ولایات هر از چندی دست به دست می‌گردیدند. از این میان؛ چوپانیان در آذربایجان و اران و ولایات جبال، جلایریان در عراق عرب و بعدها در تمامی قلمرو چوپانیان، طغا تیموریان در جرجان و خراسان غربی، آل کرت در هرات و خراسان شرقی، ملوک شبانکاره در بخشی از فارس، اتابکان فارس و قراختاییان در فارس و کرمان، آل اینجو در فارس و اصفهان، اتابکان لرستان بین اصفهان تا خوزستان، اتابکان یزد در ولایات تابع آن حوالی و شماری امیرنشین در طبرستان و مازندران که از هم مستقل و با هم در حال ستیز بودند.
qas: answers: text: فارس
question: اتابکان در کجا بودند؟

answers: text: قراختاییان
question: اتابکان فارس با چه کسانی در حال ستیز بودند؟

answers: text: خاندان‌های گوناگون محلی
question: ملوک الطوایفی که سراسر زمین را دچار اغتشاش‌های طولانی ساخت، چه کسانی را دربرابر یکدیگر به پیکار واداشت؟

question: پیکارهای میان فرمانروایان محلی چند سال به طول انجامید؟