اردشیر یکم

context: اردشیر یکم ساسانی شناخته‌شده به اردشیر بابکان (به پارسی میانه: ) بنیان‌گذار شاهنشاهی ساسانی بود. وی پس از شکست واپسین شاهنشاه اشکانی، اردوان پنجم در سال ۲۲۴ میلادی در دشت هرمزدگان، دودمان اشکانی را برانداخت و پادشاهی ساسانی را بنیان گذاشت. اردشیر از آن پس خود را «شاهنشاه»[پ 1] نامید و تسخیر سرزمینی را که ایرانشهر یا «ایران» می‌خواندش، آغازید.
qas: answers: text: اردشیر یکم ساسانی شناخته‌شده به اردشیر بابکان

text: اردشیر یکم ساسانی

text: اردشیر یکم ساسانی شناخته‌شده به اردشیر بابکان (به پارسی میانه: )
question: بنیان‌گذار شاهنشاهی ساسانی چه کسی بود؟

answers: text: اردشیر یکم ساسانی

text: اردشیر یکم

text: اردشیر بابکان
question: چه کسی دودمان اشکانی را برانداخت؟

answers: text: دشت هرمزدگان
question: اردشیر یکم ساسانی دودمان اشکانی را در کدام دشت برانداخت؟

answers: text: اردوان پنجم
question: آخرین شاه اشکانی چه کسی بود؟

answers: text: ۲۲۴ میلادی

text: سال ۲۲۴

text: سال ۲۲۴ میلادی

text: در سال ۲۲۴ میلادی
question: اردشیر بابکان در چه سالی پادشاهی ساسانی را بنیان گذاشت؟

answers: text: شاهنشاه

text: «شاهنشاه»
question: اردشیر پس از بنیانگذاری سلسله ساسانی خود را چه نامید؟

question: چه کسی جانشین اردشیر یکم ساسانی شد؟

question: سلسله ساسانیان چند پادشاه به خود دید؟

context: اردشیر بر پایهٔ گزارش طبری، در پیرامون اصطخرِ پارس زاده شد؛ طبری می‌افزاید که اردشیر در هفت سالگی به نزد فرمانده دژ دارابگرد فرستاده شد؛ پس از مرگ فرمانده، اردشیر بر جای او نشست و ارگبد دژ دارابگرد شد. طبری در ادامه آورده‌است که سپس بابک، شاه محلی پارس که گوچهر نام داشت را سرنگون کرد و پسرش شاپور را به‌جای وی گماشت. براساس گزارش طبری، شاپور و پدرش بابک به‌ناگاه مردند و اردشیر حاکم پارس شد. کشمکش میان اردشیر با شاهنشاهی اشکانی بالا گرفت و سرانجام در تاریخ ۲۸ آوریل (برابر با ۹ اردیبهشت) ۲۲۴ میلادی، اردشیر با لشکر اردوان پنجم در دشت هرمزدگان روبرو شد و طی این جنگ، اردوان شاهنشاه اشکانی کشته شد.
qas: answers: text: در پیرامون اصطخرِ پارس زاده شد

text: در پیرامون اصطخرِ پارس

text: پیرامون اصطخرِ پارس
question: اردشیر بابکان بر پایهٔ گزارش طبری در کجا زاده شد؟

answers: text: به نزد فرمانده دژ دارابگرد فرستاده شد

text: فرمانده دژ دارابگرد
question: اردشیر بابکان در هفت سالگی به نزد کدام فرمانده فرستاده شد؟

question: ارگبد دژ چیست؟

answers: text: گوچهر
question: بابک کدام شاه محلی پارس را سرنگون کرد و پسرش شاپور را به‌جای وی گماشت؟

answers: text: شاپور و پدرش بابک
question: اردشیر پس از مرگ چه کسانی حاکم پارس شد؟

answers: text: دشت هرمزدگان
question: اردشیر با لشکر اردوان پنجم در کدام دشت روبرو شد؟

question: سلسله اشکانیان چند سال دوام آورد؟

question: اردوان پنجم چند فرزند داشت؟

question: سلسله اشکانیان چند پادشاه به خود دید؟

question: اردوان پنجم پس از چه کسی به حکومت اشکانی رسید؟

context: اردشیر نقش بسزایی در گسترش ایدئولوژی شاهنشاهی داشته‌است. وی کوشید تا خویش را به مثابهٔ مزداپرستی مرتبط با خدا و دارندهٔ فَرّه ایزدی بنمایاند. ادعای مشروعیت پادشاهی وی به‌عنوان نورسته‌ای برحق از نسل شاهان اسطوره‌ای ایرانی و نیز تبلیغات منتسب به اردشیر علیه مشروعیت و نقش پارتیان در توالی تاریخ ایرانی، مؤید جایگاه ممتازی است که میراث هخامنشی در ذهن نخستین شاهنشاهان ساسانی داشته‌است. اگرچه دیدگاه رایج برآن است که احتمالاً ساسانیان چندان دربارهٔ هخامنشیان و وضعیتشان نمی‌دانسته‌اند. از سوی دیگر، برخی از مورخین برآنند که نخستین شاهنشاهان ساسانی، با هخامنشیان آشنا می‌بودند و شاهنشاهان متأخر ایشان، به‌عمد به کیانیان روی آوردند. ایشان آگاهانه هخامنشیان را نادیده گرفتند تا بتوانند پیشینهٔ خود را به کیانیان برسانند؛ و از همین‌جا بود که تاریخ‌نگاری مقدس را در پیش گرفتند.
qas: answers: text: اردشیر
question: کدام شاه ساسانی نقش بسزایی در گسترش ایدئولوژی شاهنشاهی داشته‌است؟

answers: text: اردشیر
question: چه کسی کوشید تا خود را به مثابهٔ مزداپرستی مرتبط با خدا و دارندهٔ فَرّه ایزدی بنمایاند؟

answers: text: اردشیر نقش بسزایی در گسترش ایدئولوژی شاهنشاهی داشته‌است. وی کوشید تا خویش را به مثابهٔ مزداپرستی مرتبط با خدا و دارندهٔ فَرّه ایزدی بنمایاند. ادعای مشروعیت پادشاهی وی به‌عنوان نورسته‌ای برحق از نسل شاهان اسطوره‌ای ایرانی و نیز تبلیغات منتسب به اردشیر علیه مشروعیت و نقش پارتیان در توالی تاریخ ایرانی

text: ادعای مشروعیت پادشاهی وی به‌عنوان نورسته‌ای برحق از نسل شاهان اسطوره‌ای ایرانی و نیز تبلیغات منتسب به اردشیر علیه مشروعیت و نقش پارتیان در توالی تاریخ ایرانی
question: چه عواملی مؤید جایگاه ممتازی است که میراث هخامنشی در ذهن نخستین شاهنشاهان ساسانی داشته‌است؟

answers: text: به کیانیان روی آوردند

text: کیانیان

text: به کیانیان
question:  نخستین شاهنشاهان ساسانی، با هخامنشیان آشنا می‌بودند و شاهنشاهان متأخر ایشان به چه کسانی روی آوردند؟

context: اردشیر برای یادبود پیروزی‌هایش، اقدام به نقر سنگ‌نگاره در فیروزآباد (شهر گور یا اردشیرخوره)، نقش رجب و نقش رستم کرده‌است؛ در سنگ‌نگارهٔ وی در نقش رستم، اردشیر و اهورامزدا سوار بر اسب در برابر یکدیگرند و جسد اردوان و اهریمن زیر سم اسبان اردشیر و اهورامزدا تصویر شده‌است. از این نقش چنین برمی‌آید که اردشیر می‌پنداشته یا می‌خواسته دیگران بپندارند که حاکمیت وی بر سرزمینی که در کتیبه‌ها «ایرانشهر» خوانده می‌شده، از سوی پروردگار مقرر شده‌است. واژهٔ ایران، پیش از این، در اوستا و به‌عنوان «نام سرزمین اسطوره‌ای آریاییان» به کار می‌رفت؛ در دوران اردشیر، عنوان «ایران» بر جغرافیای زیر حاکمیت ساسانیان اطلاق شد. اندیشهٔ «ایران»، هم برای جوامع زردشتی و هم غیر زرتشتی سراسر شاهنشاهی پذیرفته شد و حافظهٔ جمعی ایرانیان در مراحل گوناگون و لایه‌های مختلف جامعهٔ ایرانی تا دوران مدرن امروز ادامه یافت و زنده ماند. آنچه روشن است این است که مفهوم «ایران»، پیشتر کاربردی مذهبی نیز داشته و سپس به پیدایش صورت سیاسی آن و در مفهوم مجموعه‌ای جغرافیایی از سرزمین‌ها انجامیده‌است.
qas: answers: text: اقدام به نقر سنگ‌نگاره در فیروزآباد (شهر گور یا اردشیرخوره)، نقش رجب و نقش رستم کرده‌است
question: اردشیر برای یادبود پیروزی‌هایش، چه کرد؟

answers: text: به‌عنوان «نام سرزمین اسطوره‌ای آریاییان» به کار می‌رفت

text: «نام سرزمین اسطوره‌ای آریاییان»

text: نام سرزمین اسطوره‌ای آریاییان
question: واژه ایران در اوستا با چه عنوانی به کار می‌رفت؟

answers: text: بر جغرافیای زیر حاکمیت ساسانیان

text: جغرافیای زیر حاکمیت ساسانیان
question: در دوران اردشیر عنوان «ایران» بر کدام جغرافیا اطلاق شد؟

answers: text: هم برای جوامع زردشتی و هم غیر زرتشتی سراسر شاهنشاهی پذیرفته شد

text: هم برای جوامع زردشتی و هم غیر زرتشتی سراسر شاهنشاهی
question: اندیشهٔ «ایران»، برای چه جوامعی پذیرفته شد؟

answers: text: کاربردی مذهبی

text: مذهبی
question: مفهوم «ایران»، پیشتر چه کاربردی داشته‌است؟

context: گزارش‌ها به متونی گفته می‌شود که به زبان‌ها و در دوره‌های گوناگونی نوشته شده‌اند. شایان ذکر است که اساس نوشته‌های همهٔ تاریخ‌نگاران مسلمان (تاریخ‌های عربی و فارسی)، خداینامههای رسمی دربار ساسانی بوده‌است که این خداینامهها نیز از رویدادهای مندرج در سالنامه‌های رسمی دربار ساسانی به عنوان منبع بهره برده‌اند. خداینامه در اواخر عصر ساسانی به زبان پارسی میانه تدوین شده بود. عنوان ترجمهٔ این کتاب به زبان عربی زیر نام سیر الملوک العجم و در فارسی شاهنامه بوده‌است. امروزه هیچ‌یک از ترجمه‌های مستقیم عربی خداینامه و نیز اصل متن پارسی میانهٔ خداینامه در دست نیست.
qas: answers: text: به متونی گفته می‌شود که به زبان‌ها و در دوره‌های گوناگونی نوشته شده‌اند
question: گزارش‌ها به چه متونی گفته می‌شود؟

answers: text: خداینامههای رسمی دربار ساسانی بوده‌است
question: اساس نوشته‌های همهٔ تاریخ‌نگاران مسلمان چه بوده‌است؟

answers: text: در اواخر عصر ساسانی

text: عصر ساسانی

text: ساسانی
question: خداینامه در اواخر کدام عصر به زبان پارسی تدوین شده بود؟

answers: text: سیر الملوک العجم
question: خداینامه به زبان عربی زیر نام کدام اثر و در فارسی شاهنامه بوده‌است؟

question: شاهنامه اثر کیست؟

question: شاهنامه در چه قرنی نوشته شده‌است؟

context: اردشیر (به پارسی باستان: ) که «اَرْتَه‌خْشَ‌ثْرَ» تلفظ می‌شده، از نام‌های کهن و ستودهٔ ایرانی می‌بوده‌است. در یونانی‌اش «اَرْتَه‌کْسِرْکْسِسْ» (Artaxérxēs Αρταξέρξης) می‌خواندند؛ اردشیر (به پارسی میانه: ) «اَرْتَخْشْتَر» یا «اَرْتَخْشیر» می‌بوده؛ به ارمنی «اَرْتَشیس» (Artašēs Արտաշէս) می‌گفتندش و در فارسی نیز «اردشیر» خوانده می‌شود. اردشیر در لغت معنای «کسی‌است که پادشاهی‌اش برپایهٔ راستی و عدالت است» می‌دهد. جزء نخست ارتخشیر برگرفته از مفهوم دینی عدالت موسوم به «ارته» یا «اشه» است و جزء دومش با مفهوم «شهر» در ارتباط است.
qas: answers: text: اَرْتَه‌خْشَ‌ثْرَ
question: اردشیر به پارسی باستان چگونه تلفظ می‌شود؟

answers: text: اَرْتَه‌کْسِرْکْسِسْ
question: اردشیر را در یونانی چگونه می‌خواندند؟

answers: text: «اَرْتَخْشْتَر» یا «اَرْتَخْشیر»
question: اردشیر به پارسی میانه چگونه تلفظ می‌شد؟

answers: text: «کسی‌است که پادشاهی‌اش برپایهٔ راستی و عدالت است»

text: کسی‌است که پادشاهی‌اش برپایهٔ راستی و عدالت است
question: اردشیر در لغت به چه معناست؟

answers: text: مفهوم دینی عدالت موسوم به «ارته» یا «اشه» است
question: جزء نخست ارتخشیر برگرفته از چه مفهومی است؟

answers: text: با مفهوم «شهر»
question: جزء دوم ارتخشیر با چه مفهومی در ارتباط است؟

answers: text: اردشیر
question: «اَرْتَخْشْتَر» یا «اَرْتَخْشیر» پارسی میانه کدام اسم است؟

context: دربارهٔ صحت و سقم هریک از روایات مذکور، نظراتی وجود می‌دارد. برخی گزارش طبری را بدین سبب مشکوک دانسته‌اند که وی شجره‌نامه‌ای مفصل از اردشیر به‌دست می‌دهد که نسل وی را به پادشاهان اسطوره‌ای و پهلوانی ایران باستان می‌رساند. برخی گزارش کارنامه و شاهنامه را موجه‌تر می‌دانند از آن جهت که پسرِ ساسان بودن اردشیر و به فرزندخواندگی گرفتنِ وی توسط بابک، با قوانین و رسوم زرتشتی سازگاری می‌دارد. البته برخی نیز با دیدهٔ تردید به گزارش کارنامه و شاهنامه نگریسته، آن را اسطوره‌ای و گزارشی برای مشروعیت‌بخشی به بنیان‌گذار سلسلهٔ ساسانی دانسته‌اند.
qas: answers: text: به پادشاهان اسطوره‌ای و پهلوانی ایران باستان می‌رساند

text: پادشاهان اسطوره‌ای و پهلوانی ایران باستان
question: طبری نسل اردشیر را به چه کسانی می‌رساند؟

answers: text: با قوانین و رسوم زرتشتی

text: قوانین و رسوم زرتشتی
question: پسرِ ساسان بودن اردشیر و به فرزندخواندگی گرفتنِ وی توسط بابک، با کدام قوانین و رسوم سازگار است؟

question: نام چند پهلوان ایران باستان را بنویسید

answers: text: اردشیر
question:  بنیان‌گذار سلسلهٔ ساسانی چه کسی بود؟

question: در دوره ساسانیان سکه‌ها از چه جنسی ضرب می‌شدند؟

context: در منابع به پیوندهای دینی اردشیر و موبد بودن پدرش اشاره رفته‌است؛ از این شواهد چنین پیداست که وی با خاندان‌های سلطنتی پیوندی نمی‌داشته و تنها موبدزاده‌ای می‌بوده که از دین آگاهی می‌داشته منتها خود موبد نبوده‌است. وز همین روی بود که برپایهٔ آگاهی‌های مذهبی‌اش، این مجال را یافت که نخستین کسی باشد که در سنگ‌نگاره‌هایش، خود را در حال دریافت حلقهٔ پادشاهی از اهورامزدا بنمایاند؛ چیزی که یک اشراف‌زادهٔ پارسی نیاز بدان نمی‌داشت و تنها یک نورسته مجبور بود مدعی شود که تبار از ایزدان می‌دارد. شایان ذکر است گرفتن حلقهٔ پادشاهی از اهورامزدا، پیش از اردشیر سابقه نمی‌داشته و حتی در سنگ‌نگاره‌های هخامنشی نیز دیده نشده‌است.
qas: answers: text: اردشیر
question: گرفتن حلقهٔ پادشاهی از اهورامزدا، پیش از پادشاهی چه کسی سابقه نمی‌داشته و حتی در سنگ‌نگاره‌های هخامنشی نیز دیده نشده‌است؟


answers: text: اردشیر
question: چه کسی با خاندان‌های سلطنتی پیوندی نمی‌داشته و تنها موبدزاده‌ای می‌بوده که از دین آگاهی داشته است؟

question: موبد به چه معناست؟

answers: text: برپایهٔ آگاهی‌های مذهبی‌اش
question: اردشیر بر اساس کدام آگاهی‌اش این مجال را یافت که نخستین کسی باشد که در سنگ‌نگاره‌هایش، خود را در حال دریافت حلقهٔ پادشاهی از اهورامزدا بنمایاند؟

context: پارس ایالتی که جنبش بنیان‌گذاردن دولت نوین ساسانی از آنجای آغاز گردید، در آستانهٔ سدهٔ سوم میلادی شهرت پیشین خود را از دست داده بود. از دیرباز در کنار ویرانه‌های تخت جمشید پایتخت هخامنشیان —که لشکریان اسکندر مقدونی به آتشش کشیدند— شهری نو بنام اصطخر سر برآورده بود. با آنکه شاهان محلی آن خطه، با حفظ رسم‌های کهن، نام‌های بلندآوازهٔ شاهنشاهان هخامنشی مانند دارا (داریوش) و اردشیر را بر خود می‌نهادند، اما این تقریباً تنها نمونهٔ باقی‌ماندهٔ شکوه و عظمت باستان بود. حاکمان محلی ایالت پارس که خود را وارثان برحق هخامنشیان می‌دانستند، در طول چهار و نیم سده حکومت اشکانی، تابعیت از آنان را با بی‌رغبتی پذیرفته بودند و همواره مترصد فرصتی بودند که بر اریکهٔ قدرت هخامنشیان بنشینند. ایشان پارتیان را بچشم غاصبانی بدوی می‌نگریستند که با زور حق آنان را گرفته‌اند. باقی‌مانده‌های پاسارگاد و تخت جمشید می‌توانست یادواره‌ای پایا از شکوه گذشتهٔ ایالت پارس باشد؛ گرچه آگاهی از وجود یک امپراتوری بزرگ اغلب به دست فراموشی سپرده شده‌بود.
qas: answers: text: پارس ایالتی
question: جنبش بنیان‌گذاردن دولت نوین ساسانی از کجا آغاز گردید؟

answers: text: تخت جمشید
question: پایتخت هخامنشیان کجا بود؟

answers: text: در آستانهٔ سدهٔ سوم میلادی
question: پارس ایالتی چه زمانی شهرت پیشین خود را از دست داده بود؟

answers: text: اصطخر
question: در کنار ویرانه‌های تخت جمشید پایتخت هخامنشیان کدام شهر سر برآورده بود؟

answers: text: دارا (داریوش) و اردشیر
question: شاهان محلی اصطخر نام کدام شاهنشاهان را بر خود می‌نهادند؟

answers: text: حاکمان محلی ایالت پارس
question: چه کسانی خود را وارثان برحق هخامنشیان می‌دانستند؟

context: از تاریخ چهارصد سالهٔ این ایالت، که نخست جزئی از پادشاهی سلوکیان بود و سپس بخشی از شاهنشاهی اشکانی گردید، تاکنون آگاهی چندانی بدست نیامده و تقریباً هرآنچه از وضعیت سیاسی ایالت پارس —پیش از برآمدن اردشیر— دانسته‌است، وابسته به سکه‌هایی‌است که پادشاهان محلیِ نیمه‌وابستهٔ آن سامان ضرب می‌کردند؛ برپایهٔ دانسته‌های موجود از سکه‌های پارس، تقریباً از اندکی پس از مرگ اسکندر مقدونی، بی‌انقطاع دستِ کم یک پادشاه محلی در سرزمین پارس حکومت می‌کرده‌است. با بودن نام‌های پادشاهانی مانند «دارا» (داریوش) و «اردشیر» بر سکه‌های شاهان محلی این خطه، اگر انگاشته نشود که دودمانی فرعی از هخامنشیان همچنان در پارس حاکم بوده‌اند، حداقل ادامهٔ حیات پاره‌ای از سنت‌های هخامنشی را در آن سرزمین گواهی می‌دهد.
qas: answers: text: چهارصد
question: ایالت پارس چند سال تاریخ دارد؟

answers: text: پادشاهی سلوکیان

text: سلوکیان
question: ایالت پارس نخست جزئي از کدام پادشاهی بود؟

answers: text: اسکندر مقدونی
question: برپایهٔ دانسته‌های موجود از سکه‌های پارس، اندکی پس از مرگ چه کسی بی‌انقطاع دستِ کم یک پادشاه محلی در سرزمین پارس حکومت می‌کرده‌است؟

question: اسکندر مقدونی در چه سالی از دنیا رفت؟

question: اسکندر مقدونی چه سرزمین‌هایی را فتح کرد؟

question: سلسله هخامنشیان را چه کسی بنیانگذاری کرد؟

question: داریوش چندمین پادشاه سلسله هخامنشیان است؟

context: در زمان سلوکیان، به‌گاه شوریدن اسکندر برادر مولون شهربان سلوکی پارس بر آنتیوخوس سوم، «فره‌ترکه» ها[پ 5] (شاهان محلی پارس) بر آن سرزمین فرمان می‌راندند. این نشانگر آن است که این شاهان محلی، با شهربانان سلوکی در فرمانروایی شریک بوده‌اند یا هر یک جدایگانه در بخشی از پارس فرمان می‌راندند. در زمان اشکانیان نیز شاهان محلی پارس به مانند برخی دیگر از شاهان نیمه وابستهٔ شاهنشاهی اشکانی، از حق ضرب سکه به نام خویش برخوردار می‌بودند. در آن زمان حاکمان پارس خود را «فره‌ترکه» می‌نامیدند؛ بر پایهٔ واژهٔ مترادف آن که از اسناد آرامی روزگار هخامنشیان بدست آمده‌است، این واژه باید معنای «فرمانروا» داشته باشد. از آن پس (شاید از سدهٔ دوم پیش از میلاد) عنوان‌های حاکمان پارس دگرگون شد و آنان خویش را «شاه»[پ 6] نامیدند. بر سکه‌های شاهان محلی پارس، تاج و نشانه‌های شاهی، تصویر پرستشگاه، آتشدان با آتشی شعله‌ور و نمادهایی از ماه و ستاره و نقش اهورامزدا ضرب شده‌است که نشان از این می‌دارد که در پارس برخلاف دیگر نواحی، آتش مقدس را می‌ستاییدند و ایزدان زردشتی را می‌پرستیدند و آیین کهن همچنان پای بر جای می‌بود.
qas: answers: text: فره‌ترکه
question: حاکمان پارس خود را چه می‌نامیدند؟

answers: text: از سدهٔ دوم پیش از میلاد

text: سدهٔ دوم پیش از میلاد
question: چه زمانی عنوان‌های حاکمان پارس دگرگون شد؟

answers: text: شاه

text: «شاه»
question: از سدهٔ دوم پیش از میلاد حاکمان پارس خود را چه می‌نامیدند؟

answers: text: تاج و نشانه‌های شاهی، تصویر پرستشگاه، آتشدان با آتشی شعله‌ور و نمادهایی از ماه و ستاره و نقش اهورامزدا ضرب شده‌است

text: تاج و نشانه‌های شاهی، تصویر پرستشگاه، آتشدان با آتشی شعله‌ور و نمادهایی از ماه و ستاره و نقش اهورامزدا
question: بر سکه‌های شاهان محلی پارس چه چیزهایی ضرب شده‌است؟

answers: text: آتش مقدس
question: در پارس برخلاف دیگر نواحی، چه چیزی را می‌ستاییدند؟

question: سلوکیان چند سال در ایران حکومت کردند؟

question: آخرین پادشاه سلوکیان چه کسی بود؟

answers: text: سکه‌های شاهان محلی پارس
question: تاج و نشانه‌های شاهی، تصویر پرستشگاه، آتشدان با آتشی شعله‌ور و نمادهایی از ماه و ستاره و نقش اهورامزدا بر سکه‌های کدام شاهان ضرب شده‌است؟

context: همچنین بر پایهٔ سنگنبشته‌ای از وی در شوش، کنترل آن منطقه را نیز در دستان اردوان دانسته‌اند. در آن سوی، براساس سکه‌های یافت شدهٔ بلاش ششم در سلوکیه، آن سرزمین زیر کنترل بلاش ششم بوده‌است. در روم نیز پس از مرگ سپتیموس سوروس، فرزندش کاراکالا به قدرت رسید. اگرچه دانسته‌ها درباب کشمکش میان اردوان و بلاش اندک است، اما در منابع لاتین چنین گفته آمده که کاراکالا به ستیز خانگی پارتیان توجه ویژه‌ای داشت و آشفته بودن شرایط پارتیان را به سنای روم گزارش کرده بود. آگاهی از جنگ داخلی در شاهنشاهی اشکانی، احتمالاً کاراکالا را در «اندیشهٔ یک پیروزی نظامی» دلگرم ساخته و بسوی بدست‌آوردن موفقیت‌هایی بزرگتر از آنِ پدرش (سپتیموس سوروس) در جنگ با اشکانیان سوق داده‌باشد. در این زمان که امپراتور کاراکالا احتمالاً از پیش در حال تهیهٔ نقشه‌ای برای شروع یک جنگ تازه با پارتیان بوده‌باشد، در جستجوی بهانه‌ای برای آغاز جنگ، در سال ۲۱۴ یا اوایل ۲۱۵ میلادی، درخواستی مبنی بر استرداد دو فراری را (فیلسوفی بنام آنتیوخوس و ناشناسی تیرداد نام) برای بلاش ششم فرستاد؛ بلاش نیز دو فراری را بازپس داد؛ با این همه باز کاراکالا به ارمنستان لشکر کشید.
qas: answers: text: فرزندش کاراکالا

text: کاراکالا
question: پس از مرگ سپتیموس سوروس، چه کسی به قدرت رسید؟

answers: text: در «اندیشهٔ یک پیروزی نظامی»

text: «اندیشهٔ یک پیروزی نظامی»

text: اندیشهٔ یک پیروزی نظامی

text: یک پیروزی نظامی
question: آگاهی از جنگ داخلی در شاهنشاهی اشکانی، احتمالاً کاراکالا را در چه اندیشه‌ای دلگرم ساخته است؟

answers: text: دو فراری را (فیلسوفی بنام آنتیوخوس و ناشناسی تیرداد نام)
question: کاراکالا درخواستی مبنی بر استرداد چه کسانی را برای بلاش ششم فرستاد؟

question: اردشیر نیای شاهی خویش را به چه کسی پیوند داده‌است؟

context: ماکرینوس از پذیرش درخواست‌های گستردهٔ پارتیان سرباز زد و جنگ از سر گرفته شد و نقطهٔ اوجش نبردی سه روزه در نصیبین بود. اگرچه در آراء تاریخ‌نگاران جهان باستان پیرامون نتایج این نبرد اختلاف نظر وجود می‌دارد، اما واضحاً پی‌آمد این نبرد شکست روم بوده‌است؛ پس از پایان جنگ، مذاکرات صلح آغاز شد و در سال ۲۱۸ میلادی به پیمانِ صلحی رسمی انجامید که به موجب آن رومیان ۵۰ میلیون دینار به پارتیان پرداختند و ارمنستان و شمال میان‌رودان دردست رومیان باقی‌ماند. احتمالاً در حدود سال ۲۲۰ میلادی بود که حاکمی محلی در پارس (اردشیر بابکان) آغاز به تصرف سرزمین‌های دور و نزدیک کرده‌باشد؛ در آن هنگام اردوان توجه چندانی به کنش‌های وی نداشت و وقتی آهنگ پیکار با وی کرد که بسیار دیر شده بود؛ در نهایت اردشیر در نبرد هرمزدگان به حیات خاندان اشکانی پایان داد و سلسلهٔ ساسانی را بنیان گذاشت؛ با این همه، پایان سلسلهٔ اشکانی، به معنای نقطهٔ پایانی بر همهٔ خاندان‌های پارتی نبوده‌است. موسس خورناتسی مورخ ارمنی، گزارش‌هایی از نقش و یاری برخی خاندان‌های پارتی —همچو سورن‌ها و اسپهبدان—، در برآمدن اردشیر را نقل کرده‌است.
qas: answers: text: ماکرینوس
question: چه کسی از پذیرش درخواست‌های گسترده پارتیان سرباز زد و جنگ از سر گرفته شد؟

answers: text: مورخ ارمنی
question: موسس خورناتسی که بود؟

answers: text: سال ۲۱۸ میلادی

text: ۲۱۸ میلادی
question: در چه سالی مذاکرات رومیان و پارتیان به پیمانِ صلحی رسمی انجامید؟

answers: text: ۵۰ میلیون دینار

text: ۵۰ میلیون
question: به موجب پیمان صلح بین پارتیان و رومیان، رومیان چند دینار به پارتیان پرداخت کردند؟

answers: text: ارمنستان و شمال میان‌رودان
question: در مذاکرات صلح میان پارتیان و رومیان چه سرزمین‌هایی دردست رومیان باقی‌ماند؟

question: اردشیر چه مذهبی داشت؟

context: سرانجام در جنگ اردشیر با اردوان در نبرد هرمزدگان در ۲۸ آوریل (برابر با ۹ اردیبهشت) ۲۲۴ میلادی، اردوان به‌دست اردشیر کشته و با کشته شدنش سلسلهٔ اشکانی نیز سرنگون شد. سال وقوع این نبرد به‌گواه کتیبهٔ شاپور یکم در بیشاپور تأیید شده‌است. گزارش مبسوط از نبرد هرمزدگان، احتمالاً برساخته‌شده برای تاریخ رسمی ساسانیان بوده‌باشد؛ اگر گمانهٔ مذکور درست باشد، این نگاشته احتمالاً «منبع اصلی تاریخ طبری» بوده‌است. پس از کشته‌شدن اردوان، کشورگشایی اردشیر پایان نیافت. طی فرایندی، خاندان‌های بزرگِ زمین‌دار پارتی، [خواسته یا ناخواسته] یا مطیع اردشیر شدند یا مغلوب وی گردیدند.
qas: answers: text: ۲۲۴ میلادی

text: ۲۲۴
question:  سال وقوع نبرد اردشیر با اردوان پنجم به‌گواه کتیبهٔ شاپور چه زمانی تأیید شده‌است؟

answers: text: در ۲۸ آوریل (برابر با ۹ اردیبهشت) ۲۲۴ میلادی

text: ۲۸ آوریل (برابر با ۹ اردیبهشت) ۲۲۴ میلادی
question: جنگ اردوان پنجم با اردشیر در چه تاریخی بود؟

answers: text: خاندان‌های بزرگِ زمین‌دار پارتی
question: طی فرایندی کدام خاندان‌های بزرگ یا مطیع اردشیر شدند یا مغلوب وی گردیدند؟

question: نام مادر اردشیر بابکان چه بود؟

question: اردشیر بابکان چند فرزند داشت؟

context: به‌هرروی اردشیر با برگزیدن عنوان «شاهنشاه»، میل خود را برای نیل به فرمانروایی آشکار ساخت. در حدود سال‌های ۲۲۶–۲۲۷ میلادی، اردشیر در خلال لشکرکشی برای تسخیر مناطق شمال‌غربی کشور، کوششی ناموفق برای مسخر ساختن هترا —که پیش از آن نیز تراژان و سپتیموس سوروس در فتحش شکست خورده‌بودند— را تجربه کرد. شایان ذکر است در اواخر عصر اشکانیان، هترا به‌دلیل رو به سستی نهادن حکومت مرکزی پارتیان، به‌صورت نیمه‌مستقل درآمده‌بود. پس از این تلاش ناموفق اردشیر در غرب، وی تسخیر شرق کشور و «مطیع‌سازی» زمین‌داران بزرگ پارتی، نجیب‌زادگان محلی و خاندان‌های بزرگ ایرانی را آغازید و با موفقیت به‌سرانجام رسانید. وسعت و محدودهٔ دقیق قلمروی زیر فرمان اردشیر را نمی‌توان به‌درستی تعیین کرد. احتمالاً حوزهٔ قلمروی اردشیر در غرب، تا مرزهای سنتی میان رومیان و پارتیان در شمال غربی کشیده‌شد؛ در شرق نیز حاکمان کوشان و توران و احتمالاً صحرای مرو به شاهنشاهی اردشیر گردن نهاده‌باشند؛ و در جنوب غربی هم، بخشِ شمالیِ «سواحل عربی خلیج فارس» به‌جنگ مسخر گشت.
qas: answers: text: شاهنشاه
question: اردشیر با برگزیدن چه عنوانی میل خود را برای نیل به فرمانروایی آشکار ساخت؟

answers: text: در اواخر عصر اشکانیان
question: در اواخر کدام عصر هترا به ‌دلیل رو به سستی نهادن حکومت مرکزی پارتیان، به‌صورت نیمه‌مستقل درآمده‌بود؟

answers: text: تا مرزهای سنتی میان رومیان و پارتیان در شمال غربی کشیده‌شد
question: حوزهٔ قلمروی اردشیر در غرب، تا چه مرزهایی کشیده‌شد؟

answers: text: حاکمان کوشان و توران و احتمالاً صحرای مرو
question: در شرق کدام حاکمان به شاهنشاهی اردشیر گردن نهادند؟

question: حاکم توران در زمان اردشیر بابکان چه کسی بود؟

context: بر پایهٔ اطلاعاتی که منابع لاتین و یونانی به‌دست می‌دهند، نخستین برخورد «قدرت نوظهور ساسانی» در مرزهای غربیِ خود با روم، در زمان اردشیر و در سال ۲۳۰ میلادی، با حملهٔ ایرانیان به مناطق زیر حاکمیت روم در شمال میان‌رودان رخ داد. اردشیر، نصیبین که یکی از دو دژِ سامانهٔ دفاعی رومیان در میان‌رودان —و آن دیگر حران— بود را محاصره کرد اما موفق به تسخیرش نشد؛ یورش سواران ساسانی به دیگر نقاط سوریه و کاپادوکیه کشیده شد و بدانجای نیز تاختن آوردند. پس از کوشش بی‌حاصل رومیان برای مصالحه با اردشیر، سرانجام الکساندر سوروس در سال ۲۳۲ با بی‌میلی و اکراه آهنگ مقابله با ایرانیان کرد. نیروهای رومی به فرماندهی الکساندر سِوِروس به استعداد یک ستون نظامی به ارمنستان و دو ستون به جنوب حمله کردند؛ اگرچه از جزئیات رخدادها اطلاع دقیقی در دست نیست، اما دانسته‌است که رومیان در شمال (ارمنستان) به پیروزی‌هایی رسیدند ولیکن نیروهایی که به میان‌رودان جنوبی اعزام داشتند، به‌سبب دشواری‌های طبیعیِ آنجا، کاری از پیش نبردند. به هر روی حملهٔ اردشیر، توسط روم دفع گردید.
qas: answers: text: در زمان اردشیر

text: اردشیر
question: نخستین برخورد «قدرت نوظهور ساسانی» در مرزهای غربیِ خود با روم، در زمان کدام پادشاه بود؟

answers: text: نصیبین که یکی از دو دژِ سامانهٔ دفاعی رومیان در میان‌رودان —و آن دیگر حران— بود را محاصره کرد

text: نصیبین که یکی از دو دژِ سامانهٔ دفاعی رومیان در میان‌رودان —و آن دیگر حران— بود
question: اردشیر در جنگ با رومیان کجا را محاصره کرد؟

answers: text: به دیگر نقاط سوریه و کاپادوکیه کشیده شد و بدانجای نیز تاختن آوردند

text: به دیگر نقاط سوریه و کاپادوکیه
question: یورش سواران ساسانی در جنگ با رومیان به کجا کشیده شد؟

answers: text: سال ۲۳۲

text: ۲۳۲
question: الکساندر سوروس در چه سالی با بی‌میلی و اکراه آهنگ مقابله با ایرانیان کرد؟

answers: text: الکساندر سِوِروس
question: نیروهای رومی به فرماندهی چه کسی به استعداد یک ستون نظامی به ارمنستان و دو ستون به جنوب حمله کردند؟

answers: text: به ارمنستان و دو ستون به جنوب حمله کردند
question: نیروهای رومی به فرماندهی الکساندر سِوِروس به استعداد یک ستون نظامی به کجا حمله کردند؟

context: البته «نخستین آزمون نبرد میان ساسانیان و رومیان»، بی‌داشتن حاصلی مثبت برای رومیان به‌پایان رسید؛ اگرچه الکساندر سوروس به‌پاس پیروزی خود جشنی در روم برپای داشت و در نوشته‌های رومی، به این جنگ — به‌سبب حفظ مرزهای پیشین امپراتوری روم — به مثابهٔ پیروزی نگریسته شده‌است و الکساندر سوروس به مثابهٔ یک فرد پیروز در روم ظاهر شد. در این نبرد، خسارت‌های بسیاری نیز بر نیروهای ایرانی وارد آمد و تلفات زیادی متحمل شدند. در منابع متأخرتر عربی–فارسی، هیچ اشاره‌ای به این نبرد و عدم پیروزی اردشیر به‌میان نرفته‌است؛ احتمالاً سبب این عدم ذکر، ننگ‌آور انگاشتن این حادثه توسط اردشیر بوده‌باشد.
qas: answers: text: بی‌داشتن حاصلی مثبت برای رومیان به‌پایان رسید
question: نخستین آزمون نبرد میان ساسانیان و رومیان، چگونه به پایان رسید؟

question: نخستین آزمون نبرد میان ساسانیان و رومیان در چه سالی به پایان رسید؟

answers: text: احتمالاً سبب این عدم ذکر، ننگ‌آور انگاشتن این حادثه توسط اردشیر بوده‌باشد
question: به چه دلیل در منابع عربی و فارسی در مورد عدم پیروزی اردشیر از رومیان هیچ اشاره‌ای نشده‌است؟

answers: text: به‌پاس پیروزی خود جشنی در روم برپای داشت
question: الکساندر سوروس به چه دلیل جشنی در روم برپای داشت؟

question: نام همسران اردشیر بابکان را بنویسید

context: با اینکه، هیچ پیمان صلح رسمی‌ای امضاء نشد اما در سال‌های بعد، مرزهای شرقی روم دگرباره مورد هجوم ساسانیان قرار نگرفت. شاید برای رومیان الحاق هترا به دژهای سامانهٔ دفاعی مرزی خویش مهم‌تر بود. مردم هترا می‌دانستند که خودمختاری نسبی آنان —که در اواخر دوران پارتیان به دلیل ضعف حکومت مرکزی اشکانی ممکن شده‌بود— از جانب سیاست‌های اعلام شدهٔ ساسانیان در خطر بود. سیاست خارجی حاکمان تازه ایران در پیشروی به سوی غرب بود و شاید این به سبب انحراف افکار عمومی از مشکلات داخلی کشور بوده‌باشد؛ درحالیکه رویهٔ پارتیان و رومیان در سال‌های آخر این بود که همهٔ چیز را به حال خود همانگونه که هست رها کنند.
qas: answers: text: الحاق هترا
question: برای رومیان الحاق چه شهری به دژهای سامانهٔ دفاعی مرزی خویش مهم‌تر بود؟

answers: text: در اواخر دوران پارتیان به دلیل ضعف حکومت مرکزی اشکانی ممکن شده‌بود
question: خودمختاری نسبی مردم هترا در اواخر چه دورانی ممکن شده‌بود؟

answers: text: از جانب سیاست‌های اعلام شدهٔ ساسانیان
question: خودمختاری نسبی مردم هترا از جانب چه حکومتی در خطر بود؟

question: حاکم شهر هترا در زمان ساسانیان چه کسی بود؟

question: سکه‌های دوران ساسانیان مزین به چه عبارتی بود؟

context: قتل الکساندر سوروس به‌دست سربازانش و پسامد آن که آشوب‌هایی در روم را در پی داشت، اردشیر را برای حملهٔ دوباره به روم انگیخت. اردشیر در حدود سال‌های ۲۳۷–۲۳۸ میلادی نصیبین و حران را تصرف کرد و به شهر دورا یورش برد؛ سپس به هترا —که شهری تجاری و مرکز آمدوشد کاروان‌های بازرگانی بود— لشکر کشید. هترا دربرابر محاصرهٔ ایرانیان سخت درایستاد تا پیش از آوریل یا سپتامبر ۲۴۰ میلادی سقوط نکرد؛ چنین می‌نماید که شهر هترا، به مثابهٔ نقطهٔ فشار و عملیات علیه میان‌رودان رومی برگزیده شده‌بود. احتمالاً سقوط هترا سبب‌ساز جنگ‌های گوردیان سوم با ایران شده‌باشد.
qas: answers: text: قتل الکساندر سوروس به‌دست سربازانش و پسامد آن که آشوب‌هایی در روم را در پی داشت، اردشیر را برای حملهٔ دوباره به روم انگیخت

text: قتل الکساندر سوروس به‌دست سربازانش و پسامد آن که آشوب‌هایی در روم را در پی داشت
question: چه عاملی اردشیر را برای حملهٔ دوباره به روم انگیخت؟

answers: text: در حدود سال‌های ۲۳۷–۲۳۸ میلادی

text: سال‌های ۲۳۷–۲۳۸ میلادی

text: ۲۳۷–۲۳۸ میلادی
question: اردشیر در چه سال‌هایی نصیبین و حران را تصرف کرد؟

answers: text: شهر دورا
question: اردشیر پس از تصرف نصیبین و حران به کجا یورش برد؟

answers: text: به هترا —که شهری تجاری و مرکز آمدوشد کاروان‌های بازرگانی بود
question: اردشیر پس از یورش به شهر دورا به کجا لشکر کشید؟

answers: text: هترا
question: سقوط کدام شهر سبب‌ساز جنگ‌های گوردیان سوم با ایران شد؟

question: الکساندر سوروس که بود؟