Áformað er að hlé verði gert á þingfundi frá kl. 12.30, eða þar um bil, til kl. 14 í dag og er það fyrir þingflokksfundi og fund í fjárlaganefnd.
Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit með breytingartillögu meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um Höfðaborgarsamninginn svokallaðan um alþjóðleg tryggingarréttindi í hreyfanlegum búnaði og bókun um búnað loftfara. Þetta er á þskj. 1627, mál nr. 415. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Bryndísi Helgadóttur og Þorvald Heiðar Þorsteinsson frá dómsmálaráðuneyti, Ástríði Scheving Thorsteinsson frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti, Karl Alvarsson og Kolbrúnu Söru Másdóttur frá Isavia ohf., Kristínu Helgu Markúsdóttur og Sigrúnu Henríettu Kristjánsdóttur frá Samgöngustofu og Bryndísi Bachmann frá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu. Nefndinni barst sömuleiðis umsögn frá Isavia. Meginmarkmiðið með Höfðaborgarsamningnum er að auðvelda fjármögnun viðskipta milli landa með hreyfanlegan búnað, eins og það heitir. Samningurinn barst reyndar í tal í tengslum við fræga og enn umdeilda kyrrsetningu á flugvél WOW air í Keflavík fyrir skemmstu. Þessi samningur hefur sem sagt ekki enn öðlast lagagildi á Íslandi en gert er ráð fyrir því með þessu frumvarpi að svo verði. Með frumvarpinu er lagt til að heimilt verði að fullgilda af Íslands hálfu Höfðaborgarsamninginn um alþjóðleg tryggingarréttindi í hreyfanlegum búnaði og bókun um búnað loftfara, eins og málið heitir. Í frumvarpinu er jafnframt lagt til að ákvæði samningsins um búnað loftfara sem honum fylgir skuli hafa lagagildi hér á landi í samræmi við þær yfirlýsingar sem Ísland gerir samkvæmt samningnum. Hins vegar er ekki ætlunin að breyta núgildandi reglum um skráningu réttinda í loftförum, þ.e. að því marki sem slík réttindi falla utan gildissviðs laganna. Ég ætla ekki að lesa upp allt nefndarálitið um innleiðingu og gildistöku og aðlaganir að þessum títtnefnda samningi eða lög um loftferðir. Ég vísa í nefndarálitið hvað það varðar. Ég vil þó taka fram að við meðferð málsins fyrir nefndinni var nokkuð rætt um ávinning flugrekenda á Íslandi ef Ísland gerist aðili að þessum samningi. Samningurinn mun að þeirra mati og að allra mati sem að þessu hafa komið að öllum líkindum minnka kostnað íslenskra flugrekenda við kaup á flugvélum og ekki auka útgjöld ríkisins. Auk þess kemur fram að flugrekendur hafa lýst því yfir að aðild Íslands að samningnum muni af þessum sökum hafa umtalsverð jákvæð áhrif á fjármögnunarkjör þeirra við kaup á loftförum og loftfarshlutum sem undir hann falla. Flugrekendur lýstu yfir eindregnum stuðningi við að frumvarpið næði fram að ganga þegar nefndin óskaði eftir afstöðu þeirra til þess enda væri það til þess fallið að bæta kjör íslenskra flugrekenda við fjármögnun loftfara og loftfarshluta. Meiri hlutinn tekur undir það að frumvarpið feli í sér umræddan ávinning. Nefndin leggur til minni háttar lagfæringar á tilvísunum í 2., 8. og 9. gr. frumvarpsins sem og orðalagsbreytingar á 1., 3. og 12. gr. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég nefndi og er að finna í þingskjalinu. Anna Kolbrún Árnadóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins, Jón Steindór Valdimarsson var sömuleiðis fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álitið með heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Undir nefndarálitið rita sá sem hér stendur, Páll Magnússon, Andrés Ingi Jónsson, Birgir Ármannsson, Guðmundur Andri Thorsson, Halla Gunnarsdóttir, Hjálmar Bogi Hafliðason og Jón Steindór Valdimarsson, með fyrrgreindum fyrirvara.
Virðulegi forseti. Ég hef hér framsögu fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um vinnslu persónuupplýsinga í löggæslutilgangi. Málið er að finna á þskj. 1681. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Kjartan Ólafsson og Hinriku Söndru Ingimundardóttur frá dómsmálaráðuneyti, Bryndísi Kristjánsdóttur og Þórunni Sigurðardóttur frá skattrannsóknarstjóra ríkisins, Gísla Rúnar Gíslason, Írisi Ösp Ingjaldsdóttur og Karen Bragadóttur frá tollstjóra og Þórð Sveinsson og Pál Heiðar Halldórsson frá Persónuvernd. Nefndinni bárust umsagnir frá Persónuvernd, skattrannsóknarstjóra ríkisins og tollstjóra. Með frumvarpi þessu er lagt til að setja heildarlög um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga hjá yfirvöldum á sviði refsivörslu. Með frumvarpinu er jafnframt verið að innleiða tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins frá 27. apríl 2016, um vernd einstaklinga að því er varðar vinnslu lögbærra yfirvalda á persónuupplýsingum í tengslum við að koma í veg fyrir, rannsaka, koma upp um eða saksækja fyrir refsiverð brot eða fullnægja refsiviðurlögum og frjálsa miðlun slíkra upplýsinga og um niðurfellingu rammaákvörðunar ráðsins, þ.e. löggæslutilskipun. Nefndin fjallaði einna helst um skilgreiningu lögbærra yfirvalda, hver þau væru, og miðlun þessara yfirvalda á persónuupplýsingum til annarra opinberra aðila eða einkaaðila í löggæslutilgangi eða í öðrum tilgangi. Í nefndarálitinu, sem er býsna langt og ítarlegt og í allmörgum köflum sem ég ætla ekki að lesa alla upp hér, er farið yfir orðskýringar, gildissvið, miðlun upplýsinga í löggæslutilgangi og miðlun upplýsinga í öðrum tilgangi, aðgang að persónuupplýsingum, refsingar og reglugerðarheimildir. Ég vísa í þessum efnum til þingskjalsins sem geymir nefndarálitið en vil þó taka fram að meiri hlutinn bendir á að ekki er um að ræða eiginlega EES-innleiðingu heldur er um að ræða lögfestingu ákvæðis umræddrar tilskipunar í samræmi við skuldbindingar Íslands á grundvelli Schengen-samstarfsins. Meiri hlutinn leggur til að ákvæði þar að lútandi falli brott þar sem slíkt innleiðingarákvæði á ekki við nema um sé að ræða gerðir sem teknar hafa verið upp í EES-samninginn. Á fundum nefndarinnar komu fram sjónarmið um að fella brott a-lið 2. töluliðar 37. gr. frumvarpsins þar sem lögð er til ný grein í lögreglulögum, nr. 90/1996, þess efnis að um vinnslu persónuupplýsinga samkvæmt þeim fari eftir lögum um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga og lögum um vinnslu persónuupplýsinga í löggæslutilgangi. Fram komu sjónarmið um að lög um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga giltu ekki um vinnslu sem fram færi í þágu löggæslu, sem og að reglum frumvarpsins væri því ætlað að skjóta sérstökum stoðum undir slíka vinnslu. Nefndinni var bent á að ákvæði lögreglulaga lytu einnig að stjórnsýslustarfi lögreglu sem fellur undir gildissvið laga um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga, t.d. ákvæði IV. kafla laganna um veitingu starfa í lögreglunni. Þannig verði öll vinnsla persónuupplýsinga í tengslum við ráðningar og skipanir í embætti áfram á grundvelli þeirra laga en ekki frumvarpsins. Með hliðsjón af því telur meiri hlutinn því ekki tilefni til breytingar á a-lið 2. töluliðar 37. gr. frumvarpsins. Meiri hluti nefndarinnar leggur til orðalagsbreytingar til samræmingar, lagfæringar eða leiðréttingar í mörgum töluliðum og fylgja breytingarnar á sérstöku þingskjali. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum. Birgir Ármannsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álitið með heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fastanefnda Alþingis. Undir álitið skrifa sá sem hér stendur, Páll Magnússon, Andrés Ingi Jónsson, Anna Kolbrún Árnadóttir, Álfheiður Ingadóttir, Birgir Ármannsson, Guðmundur Andri Thorsson, Jón Steindór Valdimarsson og Líneik Anna Sævarsdóttir.
Virðulegur forseti. Við ræðum frumvarp um vinnslu persónuupplýsinga í löggæslutilgangi og mig langaði að útskýra aðeins hvers vegna ég er ekki með á nefndaráliti meiri hlutans þrátt fyrir að styðja málið í öllum meginatriðum. Málið er afskaplega mikilvægt. Það er að mínu mati mikill misskilningur að lögreglan geri allt sjálfkrafa rétt, svo vægt sé tekið til orða. Í gegnum tíðina hef ég fengið að vita af mjög miklum misbrestum innan lögreglustofnana. Það er ekki við neinu öðru að búast, þetta eru mannlegar stofnanir þar sem starfar mannlegt fólk sem er jafn misjafnt þar og annars staðar. Það er ekki við neinu öðru að búast, þess vegna þarf að vera mjög skýr og góður lagarammi í kringum það hvernig störfum beri að hátta hjá lögreglustofnunum, ríkislögreglustjóra og öðrum lögregluumdæmum. Í gegnum tíðina hefur maður hefur heyrt frekar óþægilegar sögur af meðferð upplýsinga, sér í lagi í kringum víðfrægt tölvukerfi sem heitir LÖKE. Það fer svolítið eftir því hvern maður spyr um meðferðina á því en ég á alla vega ofboðslega erfitt með að trúa því að svo margar sögusagnir komi fram sem eru í þokkabót innbyrðis líkar án þess að nokkur fótur sé fyrir þeim. Mér finnst það ólíklegt. En sem betur fer erum við í EES og sem betur fer setti Evrópusambandið mjög glæsilega persónuverndarreglugerð, ekki alveg fullkomna frekar en þær geta mögulega orðið en afskaplega glæsilega. Þau lög snúast m.a. um að innleiða allt það hugarfar í löggæsluna sem áður var gert í bráðabirgðaákvæði í nýju persónuverndarlögunum. Athugasemdir voru gerðar af hálfu Persónuverndar í umsögn við málið. Mér finnst rétt að nefna það og kvarta undan einu sem er að Persónuvernd segir að takmarkað samráð hafi verið haft við stofnunina. Mér finnst það afskaplega skrýtið. Ég upplifði það sama í öðru máli nýlega sem ég komst að á nefndarfundi hv. allsherjar- og menntamálanefndar, að samráðið virtist ekki hafa verið neitt í því máli. Og í þessu máli virðist það hafa verið takmarkað. Það finnst mér afskaplega hvimleitt vegna þess að þetta snýst um persónuupplýsingar. Það er viðfang frumvarpsins, það snýst um það. Mér finnst leiðinlegt að sjá þau vinnubrögð að það sé látið eins og það komi löggunni við, sem það vissulega gerir, en ekki Persónuvernd, þegar þetta eru augljóslega þeir tveir aðilar sem ætti hvað mest að líta til við vinnslu frumvarpsins. Mér finnst þetta leiðinleg vinnubrögð og vildi óska þess að þetta væri ekki svona. Persónuvernd gerir einnig efnislegar athugasemdir við 3. mgr. 3. gr. og a-lið 5. töluliðar 37. gr. Meiri hlutinn kemur til móts við Persónuvernd hvað varðar fyrri liðinn en er ósammála um a-lið 5. töluliðar 37. gr. Fyrir því eru alveg skiljanlegar ástæður en þegar málið var tekið út úr nefnd var ég ekki sjálfur alveg sannfærður um að þær skýringar væru nógu góðar. Ég er það ekki enn, ég er eiginlega á gula takkanum þar, eins og maður segir hérna innan húss. Ég skil hins vegar bæði sjónarmiðin og finnst þau bæði hafa eitthvert vægi. Einnig tekur meiri hlutinn tillit til ábendingar um skrýtið málfar á einum stað, í 14.–16. gr., og enn fremur til athugasemdar Persónuverndar um 24. gr. sem fjallar um að breyta orðalagi ákveðins ákvæðis þannig að það taki betur tillit til veruleikans sem lögreglan tekst á við í sínum störfum. Það er komið til móts við það. Síðan er eitt sem mér finnst óþarfi og vona að sé óþarfi en þar skil ég aftur bæði sjónarmiðin, það er um 4. tölulið 34. gr. í frumvarpinu. Þar er reglugerðarheimild til að undanskilja upplýsingakerfi sem voru sett á fót fyrir 6. maí 2016 frá aðgerðaskráningu. Aðgerðaskráning er sú virkni í tölvukerfi þar sem skráð er niður hvað er gert, ef einhver flettir t.d. upp manneskju er skráð að viðkomandi hafi flett upp manneskju; ef viðkomandi breytir einhverju er skráð hver breytti því og stundum á hvaða hátt. Slík aðgerðaskráning er að mínu mati og af minni reynslu gríðarlega mikilvæg til að fólk sem fer með upplýsingar fari varlega með þær. Mér hefur reynst ágæt sú speki að maður eigi að fara með persónuupplýsingar svolítið eins og geislavirkan kjarnaúrgang, maður á helst ekki að snerta hann eða koma nálægt honum nema maður þurfi þess og þá gera það í stuttan tíma og vera ekki að fikta í honum umfram það sem brýn þörf er á. En það eru bara ekkert allir með það viðhorf og það er mjög auðvelt þegar maður vinnur hjá stofnun sem sér um að vernda borgarana fyrir oft mjög alvarlegum atvikum að réttlæta sína eigin notkun á persónuupplýsingum vegna þess að sá sem hyggst ekki misnota persónuupplýsingar grunar ekki sjálfan sig um græsku, auðvitað ekki. Það er bara fullkomlega eðlilegt hugarfar en það stangast hins vegar óhjákvæmilega á við anda og tilgang persónuverndarlaga, enda verða flest svona persónuverndarslys ekki til vegna þess að einhver er með illan ásetning heldur vegna þess að einhver mistök eru gerð, oft vegna þess að einhver nálgast ekki persónuupplýsingar og meðferð þeirra með því hugarfari að um geislavirkan úrgang sé að ræða. Nefndin kemur að hluta til til móts við þessa ábendingu Persónuverndar með því að setja sólarlagsákvæði í bráðabirgðaákvæði í staðinn fyrir að hafa þetta sem beina reglugerðarheimild í frumvarpinu sjálfu. Sú breyting er jákvæð og ég kem til með að styðja hana. Aftur á móti kem ég til með að greiða atkvæði á móti bráðabirgðaákvæðinu sjálfu vegna þess að mér finnst að þessi aðgerðaskráning eigi að vera í lögum. Ég veit að gerð hafa verið tölvukerfi í gegnum tíðina sem hafa ekki þessa aðgerðaskráningu og ég veit að það getur kostað tíma og vinnu að laga það. En þar sem ég er forritari að atvinnu þegar ég er ekki þingmaður veit ég líka að þetta er dæmigerð virkni í hugbúnaði sem fær að sitja á hakanum vegna þess að hún er ekki krítísk fyrir það hvernig hugbúnaðurinn sjálfur virkar. Hann er ekki krítískur til þess að lögreglan sjálf, eða einhverjar aðrar stofnanir, sinni sínu hlutverki. Öryggismál eru annað svona atriði sem ég veit að er reyndar tekið mun alvarlegar núna en var í gamla daga. Oftast er það þannig að virkni sem hefur ekki bein áhrif á notendur tölvukerfisins eða hugbúnaðarins dagsdaglega fær að sitja á hakanum þegar kemur að kostnaði og vinnu. Þetta kostar peninga og þetta kostar vinnu og mér finnst að það þurfi að gera þetta strax. Til vara myndi ég segja að það að hafa sólarlagsákvæði til 2026 finnst mér einfaldlega of langt. Það eru sjö ár í það og það er afskaplega langur tími. Það er hægt að forrita ansi mikið á sjö árum og ég óttast að þessi nálgun, þótt hún sé skárri en frumvarpið í sínu upprunalega formi, búi ekki til nægan hvata til að laga tölvukerfi sem í dag ættu að hafa aðgerðaskráningu en hafa hana ekki. Af þessum ástæðum hef ég mínar efasemdir um þetta. Eftir að fara aftur yfir frumvarpið og gögn málsins eftir að það kom út úr nefnd er ég nokkru jákvæðari gagnvart málinu enda er þetta mjög mikilvægt mál og alveg tvímælalaust til bóta miðað við hvernig hefur verið haldið á upplýsingameðferð í löggæslu á Íslandi hingað til. Hún hefur ekki verið til sóma, ég segi það bara, og það ætti ekki að koma neinum á óvart. Meðferð persónuupplýsinga hefur mjög víða í samfélaginu ekki verið til sóma fyrr en frekar nýlega og ekki enn þá alls staðar heldur. En það lagast, m.a. með frumvörpum eins og þessu, með lögum eins og þessum og þeirri þróun sem ég geri ráð fyrir að þurfi að verða á ýmsum tölvukerfum til að uppfylla ákvæði laganna sæmilega. Ég vildi bara gera grein fyrir þessum vangaveltum en eins og ég segi styð ég þó málið í heild sinni, jafnvel með þeim ágöllum sem ég tel vera þar til staðar, en síðast en ekki síst vil ég bara ítreka að mér finnst vont að heyra Persónuvernd segja að takmarkað samráð hafi verið haft við stofnunina við gerð frumvarps sem heitir beinlínis vinnsla persónuupplýsinga - í löggæslutilgangi í þokkabót. Það er akkúrat í löggæslutilgangi sem persónuupplýsingum er safnað, viðkvæmum gögnum. Það er akkúrat í t.d. löggæslutilgangi eða varnar- og öryggistilgangi sem við þurfum að fara sérstaklega varlega. Þar eigum við ekki að gefa neinn afslátt af vernd persónuupplýsinga, þvert á móti. Þar skiptir mestu máli að allt sé á hreinu. Þess vegna veldur mér vonbrigðum að viðhorfið við gerð frumvarpsins hafi einhvern veginn ekki falið í sér að ræða við Persónuvernd. Mér finnst stórfurðulegt að svona frumvarp sé lagt fram án almennilegs samráðs við þá góðu stofnun. En ég læt þetta duga, virðulegi forseti, og hlakka til að sjá málið afgreitt á Alþingi.
Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti vegna breytingu á stjórnsýslulögum er varðar tjáningarfrelsi og þagnarskyldu. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fékk til sín fjölda gesta vegna þessa máls en þetta er hluti af fjölmörgum breytingum sem verið er að gera í kjölfarið á samþykki Alþingis á þingsályktunartillögu um að Ísland skapi sér afgerandi lagalega sérstöðu varðandi vernd tjáningar- og upplýsingafrelsis. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á stjórnsýslulögum þar sem nánar er kveðið á um inntak þagnarskyldu opinberra starfsmanna. Meginmarkmiðið er að skýrara verði til hvaða upplýsinga þagnarskyldan taki en það er mikilvæg forsenda tjáningarfrelsis. Um leið er lagt til að lögfest verði ákvæði um tjáningarfrelsi opinberra starfsmanna sem felur í sér meginreglu um að þeir hafi almennt frelsi til að tjá sig opinberlega um atriði er tengjast starfi þeirra. Á fundum nefndarinnar var rætt um nokkur atriði frumvarpsins, svo sem markmið með frumvarpinu, gildissvið, skýrleika refsiheimilda, þagnarskyldu og takmarkanir og brottfall á þagnarskyldu og gerðar þó nokkrar breytingar í meðförum nefndarinnar sem ég tel mikilvægt að gera grein fyrir hér úr pontu Alþingis svo að það fylgi nú vel og ítarlega lögskýringargögnum. Á fundum nefndarinnar kom fram sjónarmið um að gildissvið frumvarpsins væri ekki nægilega skýrt afmarkað og að skilja mætti frumvarpið þannig að það tæki einungis til einstaklinga í hefðbundnu ráðningarsambandi svo og sérfróðra einstaklinga í verksambandi, í nýjum kafla laganna, X. kafla. Bent var á mikilvægi þess að frumvarpið næði til allra einstaklinga í óhefðbundnu ráðningar- eða vinnusambandi og sjálfstæðri verktöku sem geta búið yfir upplýsingum eða gögnum um brot á lögum eða um ámælisverða háttsemi sem tengist þeim sem unnið er fyrir án þess að viðkomandi þurfi að vera vinnuveitandi í hefðbundnum skilningi. Það getur t.d. átt við um starfsmenn starfsmannaleiga sem leigðir eru til starfa innan fyrirtækja og stofnana, starfsmenn fyrirtækja sem sendir eru til þess að inna af hendi störf fyrir annan vinnuveitanda o.fl., en geta vegna þessara starfa búið yfir gögnum eða upplýsingum um aðra en hefðbundinn vinnuveitanda sinn. Í frumvarpinu er lagt til að hver sá sem starfar á vegum ríkis eða sveitarfélaga verði bundinn þagnarskyldu um upplýsingar sem eru trúnaðarmerktar á grundvelli laga eða annarra reglna eða þegar að öðru leyti er nauðsynlegt að halda þeim leyndum til að vernda verulega opinbera hagsmuni eða einkahagsmuni. Einnig er lagt til að þegar stjórnvald kveður sér til ráðgjafar eða aðstoðar sérfróðan mann skuli í verksamningi tekið fram að um þagnarskyldu hans fari samkvæmt ákvæðum X. kafla laganna. Í greinargerð kemur fram að af ákvæðum frumvarpsins leiði að ákvæði almennra hegningarlaga gildi um alla sem starfa í eða á vegum opinberrar stjórnsýslu, hvort sem um er að ræða stjórnsýslu ríkis eða sveitarfélaga og hvort sem um er að ræða ríkisstofnanir, ráðuneyti, stjórnsýslunefndir, byggðasamlög eða önnur stjórnvöld. Það skiptir þannig ekki máli hvort um fullt starf eða hlutastarf er að ræða og er þetta gríðarlega mikilvægt og var mikið rætt í nefndinni. Ákvæðið tekur einnig til verktaka ef það er tekið fram í verksamningi. Nefndin tekur fram að samkvæmt því er gildissvið frumvarpsins afmarkað við opinbera starfsmenn í ráðningarsamningi, auk allra sérfróðra einstaklinga í verksambandi, en það nær einnig til þeirra sem veita borgurum þjónustu á vegum stjórnvalda samkvæmt þjónustusamningi. Um brot annarra, svo sem starfsmanna, sem eru starfsmenn starfsmannaleiga sem komast yfir og misnota þagnarskyldar upplýsingar gilda því önnur ákvæði almennra hegningarlaga. Töluvert var rætt um þagnarskyldu við meðferð málsins og þurfti að leggja til breytingar þar. Lagt er til að kveðið verði með skýrum og samræmdum hætti á um hvaða upplýsingar eru háðar þagnarskyldu, þ.e. að hver sá sem starfar á vegum ríkis eða sveitarfélaga er bundinn þagnarskyldu um upplýsingar sem eru trúnaðarmerktar á grundvelli laga eða annarra reglna eða þegar að öðru leyti er nauðsynlegt að halda þeim leyndum til að vernda verulega opinbera hagsmuni eða einkahagsmuni. Í greininni eru þessir hagsmunir sem falla undir þagnarskylduna taldir upp í níu töluliðum, svo sem upplýsingar um öryggi ríkis eða varnarmál, samskipti við önnur ríki og stofnanir, efnahagslega mikilvægir hagsmunir ríkisins o.fl. Í 8. tölulið er lagt til að undir ákvæðið falli einka- eða fjárhagsmálefni einstaklinga sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari. Í sama tölulið er tiltekið að undir ákvæðið falli ekki upplýsingar um fæðingardag, fæðingarstað, kennitölu o.fl., nema þær tengist náið upplýsingum sem þagnarskylda ríkir um. Þó komu fram ábendingar frá Persónuvernd um að þessar upplýsingar teljist til persónuupplýsinga sem falla undir lög um persónuvernd og að við vinnslu þeirra beri að fara að öllum meginreglum þeirra laga. Persónuvernd leggur til að við upptalningu í undanþáguákvæði 8. töluliðar 1. mgr. bætist að farið skuli að lögum um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga. Einnig er lagt til að við bætist að auk þess verði óheimilt að veita upplýsingar um lögheimili sem ákveðið hefur verið að sé dulið á grundvelli laga um lögheimili og aðsetur, af því það er svo í einstaka tilvikum þegar um verulega viðkvæma einstaklinga er að ræða eða einstaklinga í þess háttar störfum að lögheimili þarf að vera dulið. Það er sérstök lagaheimild fyrir því. Nefndin tók undir þessar ábendingar Persónuverndar sem og Þjóðskrár og lagði til breytingar í þá veru. Mikið var rætt um skýrleika refsiheimilda og er nauðsynlegt að refsiheimildir séu skýrar. Fengum við í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd heimsókn frá ríkissaksóknara sem kom með ýmsar ábendingar hvað það varðaði. Talað var um að það yrði að vera skýrt varðandi gáleysi annars vegar og ásetning hins vegar. Í umsögn ríkissaksóknara komu fram ábendingar um að tilvísun til 141. gr. hegningarlaga, þegar ásetningur hafi ekki staðið til verknaðar, geti valdið vandkvæðum. Ákvæðið taki ekkert sérstaklega til þagnarskyldubrota og geri að skilyrði að um sé að ræða stórfellda og ítrekaða vanrækslu eða hirðuleysi í starfi og telur ríkissaksóknari að þótt þagnarskyldubrot af gáleysi kunni að geta átt undir ákvæðið sé slík tilvísun sem var í frumvarpinu óskýr og til þess fallin að valda vafa í framkvæmd. Var bent á að stæði vilji löggjafans til þess að brot gegn þagnarskyldu af gáleysi væru refsiverð væri best að kveða á um það með skýrari hætti í viðeigandi ákvæðum almennra hegningarlaga. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og leggur til að ekki verði refsað fyrir gáleysisbrot gegn þagnarskyldu nema um stórfellda og ítrekaða vanrækslu eða hirðuleysi í starfi sé að ræða. Hafi ásetningur ekki staðið til verknaðarins geti brot varðað refsingu samkvæmt hegningarlögum að skilyrðum ákvæðisins uppfylltum. Í greininni er lagt til að brot annarra en opinberra starfsmanna á þagnarskyldu, þ.e. sérfróðra manna sem fengnir eru til starfa samkvæmt verksamningi, varði sektum eða fangelsi allt að einu ári og telur nefndin að saknæmisskilyrði greinarinnar sé ekki nægilega skýrt þegar litið er til áskilnaðar almennra hegningarlaga um að einungis sé refsað fyrir gáleysisbrot sé sérstök heimild til þess í lögunum. Þess vegna leggur nefndin til að við greinina bætist áskilnaður um að brot hafi verið framið af ásetningi eða stórfelldu gáleysi. Mælt er fyrir um takmarkanir og brottfall á þagnarskyldu en þar er lagt til að kveðið verði á um að stjórnvöldum verði heimilt að miðla upplýsingum sem háðar eru þagnarskyldu til þriðja manns, hafi þar til bær aðili gefið samþykki fyrir því. Einnig er tiltekið að einungis sá sem á þá hagsmuni sem þagnarskyldureglunum er ætlað að vernda eða sá sem upplýsingarnar varða beinlínis sé bær til að gefa samþykki sitt. Um samþykki til að miðla persónuupplýsingum fari samkvæmt lögum um persónuvernd og vinnslu persónuupplýsinga. Nokkuð var fjallað um þetta samþykki og vísað í að það verði að vera frjálst og óþvingað, það samþykki sem hinn skráði veitir. Í lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga er gerður greinarmunur á samþykki einstaklinga fyrir vinnslu almennra persónuupplýsinga og svo viðkvæmra persónuupplýsinga. Þegar um viðkvæmar persónuupplýsingar er að ræða er gerð krafa um afdráttarlaust samþykki hins skráða í þágu eins eða fleiri markmiða og er það ábyrgðaraðila að sýna fram á að skráður einstaklingur hafi samþykkt vinnslu persónuupplýsinga samkvæmt nánari skilyrðum 7. og 8. gr. persónuverndarreglugerðar. Nefndin tekur undir þessar ábendingar Persónuverndar og áréttar mikilvægi þess að samþykki fullnægi þessum kröfum. Fyrir nefndinni komu fram ábendingar frá ríkissaksóknara um að löggæsluyfirvöld þurfi eftir atvikum að miðla þagnarskyldum upplýsingum til þriðja aðila án þess að fyrir liggi samþykki. Þá erum við að tala um í sakamálum. Í sakamálum eru bæði verjendur og réttargæslumenn sem fá oft gögn og þá gengur ekki, til að greiða fyrir rekstri málsins, að fyrir þurfi að liggja samþykki allra aðila. Slík miðlun fer fram á grundvelli lagaheimildar. Tekur nefndin undir þessi sjónarmið og bendir á að miðlun þagnarskyldra upplýsinga milli stjórnvalda þegar samþykki liggur ekki fyrir þurfi ætíð að byggja á lagaheimild og vera nauðsynleg og í lögmætum tilgangi. Leggur nefndin því til breytingar á frumvarpinu þannig að stjórnvaldi sé heimilt að miðla slíkum upplýsingum til þriðja manns, hafi þar til bær aðili gefið samþykki til þess eða að það sé á grundvelli lagaheimildar. Því að í sakamálum er oft harla erfitt að fá samþykki. Þá er fjallað aðeins um birtingu tölfræðiupplýsinga og lagðar til breytingar á því ákvæði. Fyrir nefndinni komu fram ábendingar frá Seðlabanka Íslands varðandi notkun hugtaksins „óviðkomandi aðilar“ í frumvarpinu í ljósi þess að í tillögum starfshóps fjármála- og efnahagsráðherra um endurskoðun laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi o.fl. hafi verið bent á að orðalagið þyki ónákvæmt. Því hafi starfshópurinn lagt til að það félli brott úr þeim lögum. Nefndin fellst á að nauðsynlegt sé að bregðast við þessum ábendingum en orðalagið er notað í nokkrum ákvæðum frumvarpsins og leggur því til breytingar á frumvarpinu því til samræmis. Lagt er til að kveðið verði á um að hverjum þeim sem starfar á vegum ríkis eða sveitarfélaga sé óheimilt að notfæra sér aðstöðu sína til að afla upplýsinga sem þagnarskylda ríkir um og ekki hafa þýðingu fyrir störf hans. Þetta er auðvitað mikilvægt. Það þarf að vernda einstaklinga svo að ekki sé verið að sækja persónuupplýsingar án heimildar eða ástæðu. Fyrir nefndinni komu fram ábendingar um að í greininni væri ekki tekið sérstaklega fram að refsivert væri að misnota aðstöðu að þessu leyti og að slíkt kunni að vera refsivert skv. 139. gr. hegningarlaganna þegar um opinbera starfsmenn er að ræða. Er um fjölmörg tilvik í kerfinu að ræða. Telur nefndin rétt að bregðast við þessu og leggur til að við ákvæðið bætist slík tilvísun. Nokkuð var rætt um sjálfstæði sveitarfélaga. Fyrir nefndinni komu fram ábendingar um að út frá orðalagi í h-lið 3. gr. frumvarpsins megi ætla að reglugerðin eigi að vera nákvæm fyrirmynd fyrir sveitarfélögin en í greinargerð kemur fram að virða eigi sjálfstæði sveitarfélaga og frelsi þeirra til að ákveða sínar eigin reglur þegar kemur að öruggri meðferð trúnaðarupplýsinga. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og telur að betur fari á því að ráðherra gefi út leiðbeinandi reglur til sveitarfélaga um meðferð trúnaðarupplýsinga. Leiðbeiningarnar geti þá tekið mið af reglugerðinni en um leið endurspeglað það svigrúm sem sveitarfélög hafa við setningu slíkra reglna og leggur til orðalagsbreytingu í samræmi við það. Þá voru lagðar til nokkrar breytingar til að samræma orðalag ákvæðanna er varða meðferð krónueigna o.fl. Loks komu fjölmargar ábendingar frá fjölmörgum aðilum sem vert er að nefna hér er varða skort á samráði en slíkt er skylt að viðhafa við heildarsamtök, t.d. á vinnumarkaði, og aðra þegar frumvarp af þessu tagi er útbúið. Tekur nefndin undir mikilvægi þess að slík skylda til samráðs sé ávallt virt. Þá tekur nefndin einnig undir sjónarmið Siðfræðistofnunar um að skýr rammi um þagnarskyldu og þá hagsmuni sem henni er ætlað að verja sé til þess fallinn að styrkja tjáningarfrelsi og upplýsingarétt og lítur svo á að með frumvarpinu sé verið að stíga skref í þá átt. Það eru mjög mikilvæg frumvörp sem komu frá þessari nefnd, og eru enn á leiðinni skilst mér, og því svolítið leitt, og það kom fram fyrir nefndinni, hversu lítinn tíma nefndin hafði til að semja öll þessi frumvörp. Frumvörpin bera nokkuð merki þess og þarf að gera fjölmargar breytingar, virðist sem mikill hraði hafi verið á ferð. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Þorsteinn Sæmundsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir nefndarálitið skrifar sú sem hér stendur og auk þess Líneik Anna Sævarsdóttir, Jón Þór Ólafsson, Brynjar Níelsson, Jón Steindór Valdimarsson, Kolbeinn Óttarsson Proppé, Óli Björn Kárason og Hjálmar Bogi Hafliðason.
Virðulegi forseti. Mig langaði til að koma inn á nokkur atriði varðandi þetta góða mál. Kannski er rétt að byrja á að þakka stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir góða vinnu í málinu, þar voru mikilvægar breytingar unnar og að ég held allar málinu til bóta. Ég verð að vera ósammála hv. þingmanni og framsögumanni málsins sem sagði að þetta mál hefði verið unnið með hraði. Hv. þm. Helga Vala Helgadóttir nefndi að þetta virtist hafa verið unnið með hraði. Það var nefnilega þannig að ég var skipaður í stýrihópinn árið 2012 sem vann þetta mál og fékk Pál Hreinsson til aðstoðar við að þróa frumvarpið og má í rauninni segja að þetta mál hafi verið fast inni í ráðuneyti síðan 2012, sem verður að kallast nokkuð erfið fæðing frekar en hitt. Það hversu margir vankantar eru á málinu er meira til marks um það hvað málið hefur verið lengi í vinnslu en að það hafi verið unnið of hratt. Þegar mál eru unnin of hægt hættir þeim til að safna á sig ýmiss konar óþægilegum atriðum í ljósi þeirrar sögu sem gerist í kjölfarið og skilningur okkar á þessum málaflokki hefur aukist verulega á síðustu tíu árum, sem er hið besta mál. Það sem mig langaði aðallega að koma inn á í málinu er að setja forsöguna í samhengi. Eins og kemur fram í nefndarálitinu snýst þetta um að skýra tilgang og inntak þagnarskylduákvæða sem er mjög mikilvægt vegna þess að þagnarskylduákvæði eru, sérstaklega gagnvart stjórnvöldum, afskaplega mikilvæg upp á að verja réttindi einstaklinga. En að sama skapi geta þau verið vandkvæðum háð í mörgum tilfellum þar sem fólk er að vinna innan opinberra stofnana. Þegar við fórum að skoða þetta fyrir um sjö árum kom í ljós að það voru, ég man ekki alveg fjöldann en það var einhvers staðar í kringum 150–170 mismunandi þagnarskylduákvæði í íslenskum lögum. Mörg þeirra voru jafnvel í einhvers konar mótsögn hvert við annað og það var í rauninni ógjörningur fyrir nokkurn opinberan starfsmann að hafa fullan skilning á því hvaða þagnarskylduábyrgð hann hefði gagnvart nokkru máli. Sem gerði að verkum að fólk var jafnvel tregt til að veita þjónustu af ótta við að brjóta þagnarskylduákvæði sem það hafði kannski ekki fullan skilning á eða að það hreinlega forðaðist að gera nokkuð í ákveðnum málaflokkum, sem er skiljanlegt þegar fólk er með mörg ólík og flókin þagnarskylduákvæði hangandi yfir sér. Það að gera þetta skýrara og tiltaka nánar hvaða þagnarskylda er til staðar snýst ekki síður um að einfalda þetta allt saman og gera það að verkum að opinberir starfsmenn geti með nokkurri vissu vitað til hvers er ætlast af þeim. Þetta frumvarp nær mjög langt inn í þann pakka. Þó að hér sé glímt við fjölmarga tugi þagnarskylduákvæða sitja eftir þagnarskylduákvæði gagnvart ákveðnum starfsstéttum, t.d. læknum, sem er eðlilegt að séu aðeins útvíkkaðri og nákvæmari. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni. Mig langaði bara til að það kæmi fram að við erum að skýra þessa hluti, að við erum að reyna að einfalda hlutina þannig að fólk skilji til hvers er ætlast af því. Ég hlakka til að sjá þetta mál loksins verða að lögum vegna þess að ég er búinn að vera að bíða eftir því í átta eða níu ár og þetta er alveg stórkostlegt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir innlegg hans. Mig langar aðeins að bregðast við þessum orðum um flýti. Það er kannski helst af því að verið er að vinna nokkur mál úr þeim hópi sem var skipaður af forsætisráðherra í mars 2018 til að fjalla um umbætur á löggjöf á sviði tjáningar-, fjölmiðla- og upplýsingafrelsis og var þeim hópi m.a. falið að fara yfir það frumvarp sem hafði verið sent inn. Það kom svolítið fram í máli þeirra að vegna þess að þetta voru fjölmörg frumvörp, fjölmörg atriði, hefði hópurinn gjarnan viljað hafa haft meiri tíma. Þetta voru drög sem dr. Páll Hreinsson skilaði inn til ráðuneytisins á sínum tíma og má ætla að það hafi mögulega ekki verið fullunnið frumvarp, a.m.k. fann nefndin sig knúna til að fara yfir og bæta við atriðum og kannski er það það sem nefndin átti við þegar þau þar töluðu um að þetta hefði verið gert í hálfgerðum flýti. En það er allt í lagi, frumvarpið er komið. Það er mjög þarft, gott og brýnt. Þetta andsvar mitt felur í rauninni ekki í sér neina spurningu.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa skýringu. Það er kannski eðlilegt að það taki smátíma að dusta rykið af málum og auðvitað þurfti nefndin að hafa góðan tíma til að sjá til þess að sú hreingerning yrði fullkomnari. En ljóst er að þeir örfáu vankantar sem hafa kannski verið á þeirri hreingerningu hafa nú verið leystir af hálfu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég þakka því fyrir þá góðu vinnu.
Forseti. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Eirík Jónsson frá Háskóla Íslands, Odd Þorra Viðarsson frá forsætisráðuneyti, Bryndísi Gunnlaugsdóttur frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Ebbu Schram frá Reykjavíkurborg, Þóri Guðmundsson frá Fréttastofu Stöðvar 2, Vísis og Bylgjunnar, Jóhann Óla Eiðsson, Gísla Rúnar Gíslason frá Umhverfisstofnun, Sif Konráðsdóttur og Snæbjörn Guðmundsson frá samtökunum Ófeig náttúruvernd, Hjálmar Jónsson frá Blaðamannafélagi Íslands, Þórhall Vilhjálmsson frá lagaskrifstofu Alþingis, Tryggva Gunnarsson, umboðsmann Alþingis, Skúla Eggert Þórðarson ríkisendurskoðanda, Davíð Þorláksson frá Samtökum atvinnulífsins og Hafstein Þór Hauksson frá úrskurðarnefnd um upplýsingamál. Nefndin fékk umsagnir frá dómstólasýslunni, samtökunum Ófeig náttúruvernd, Fréttastofu Stöðvar 2, Vísis og Bylgjunnar, Þjóðskjalasafni Íslands, Umhverfisstofnun, Siðfræðistofnun Háskóla Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Jóhanni Óla Eiðssyni, Reykjavíkurborg, forsætisnefnd, Samtökum atvinnulífsins og loks alveg í restina frá Persónuvernd. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á upplýsingalögum með það að markmiði að styrkja upplýsingarétt almennings með útvíkkun á gildissviði laganna þannig að rétturinn til aðgangs að gögnum nái að meginstefnu til handhafa löggjafar- og dómsvalds. Kveðið verði skýrar á um frumkvæðisskyldu ráðherra til birtingar upplýsinga úr málaskrám. Sérstakur ráðgjafi um upplýsingarétt starfi fyrir hönd stjórnvalda. Æðstu handhafar ríkisvaldsins geti leitað ráðlegginga um túlkun á siðareglum í trúnaði og skerpt er á undanþágu varðandi gögn er varða samskipti opinberra aðila við sérfræðinga í tengslum við réttarágreining. Lagt er til að lög um upplýsingarétt um umhverfismál falli brott en að við upplýsingalög bætist sérstakur kafli um meðferð slíkra mála. Hér er lagt til að sett verði strangari tímamörk í afgreiðslu beiðna um aðgang að upplýsingum og við málsmeðferð úrskurðarnefndar um upplýsingamál. Nefndin fjallaði sérstaklega um gildissvið frumvarpsins og þá útvíkkun sem lögð er til varðandi Alþingi og undirstofnanir þess, umboðsmann Alþingis og Ríkisendurskoðun. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að við vinnslu málsins á undirbúningsstigi hefði áhersla verði lögð á að ákvæði upplýsingalaga yrðu látin ná til stjórnsýslu eða stjórnsýsluþátta Alþingis en ekki til stofnana Alþingis. Í samræmi við það hafði forsætisnefnd lagt til að orðalag í 2. gr. yrði: „Lög þessi taka til stjórnsýslu Alþingis eins og nánar er afmarkað í lögum um þingsköp Alþingis og reglum forsætisnefndar sem settar eru á grundvelli þeirra. Ákvæði laganna taka ekki til umboðsmanns Alþingis, Ríkisendurskoðunar eða rannsóknarnefnda samkvæmt lögum nr. 68/2011, um rannsóknarnefndir. Um aðgang að upplýsingum hjá þessum stofnunum fer eftir því sem segir í lögum um þær eða reglum settum á grundvelli þeirra. Ákvæði V.–VII. kafla taka ekki til Alþingis eða stofnana þess.“ Í frumvarpinu er hins vegar lagt til að gildissvið upplýsingalaga verði látið taka til Alþingis eins og nánar er afmarkað í lögum um þingsköp Alþingis og reglum sem forsætisnefnd Alþingis setur á grundvelli þeirra. Ákvæði V.–VII. kafla laganna taki þó ekki til Alþingis og um rétt almennings til aðgangs að gögnum í vörslu stofnana Alþingis og rannsóknarnefnda á vegum Alþingis fari samkvæmt ákvæðum laga um umboðsmann Alþingis, laga um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga og laga um rannsóknarnefndir eða reglum settum á grundvelli þeirra. Í umsögn forsætisnefndar kom fram ábending um að sú leið sem farin var í frumvarpinu að fella orðið „stjórnsýsla“ brott úr ákvæðinu, sé ekki í samræmi við tillögur forsætisnefndar. Það sé ekki í samræmi við áherslur nefndar ráðherra og skýringar í greinargerð við ákvæðið þar sem er talað um stjórnsýslu eða stjórnsýsluþætti á vegum Alþingis. Í þessu samhengi segir í 1. gr. Tromsø-sáttmálans frá 18. júní 2009, um aðgang að opinberum gögnum, enska útgáfan af því er Convention on Access to Official Documents, sem frumvarpið sýnist byggjast á, um merkingu orðanna „opinber aðili“, og tilvitnun hefst á ensku um hvað „public authorities“ þýðir: „2. Legislative bodies and judicial authorities insofar as they perform administrative functions according to national law“. Orðalag frumvarpsákvæðisins sýnist því mun víðtækara en tillaga forsætisnefndar. Í skýringum með 2. gr. frumvarpsins er lagt til að forsætisnefnd verði falið að afmarka hvar mörkin liggi á milli eiginlegra þingstarfa og stjórnsýslu þingsins með reglum sem hún setur, en að það geti einnig ráðist að einhverju marki af lögum um þingsköp. Þannig myndi forsætisnefnd sjálf afmarka nánar hvaða þættir teljist til stjórnsýslu þingsins og þannig hvaða þættir starfseminnar falli undir upplýsingalög. Samkvæmt orðalagi ákvæðisins er ekki greint á milli löggjafarmálefna, starfa þingmanna eða stjórnsýslu á vegum þingsins. Þó að sá möguleiki sé vissulega fyrir hendi að láta gildissviðið ráðast einungis af lögum um þingsköp og reglum sem forsætisnefnd setur telur nefndin það í þágu skýrrar lagasetningar að fara að tillögu forsætisnefndar. Nefndin telur því nauðsynlegt að afmarka gildissviðið við stjórnsýslu þingsins og að það sjálft afmarki stjórnsýsluna gagnvart þingstörfunum. Í umsögn forsætisnefndar er einnig bent á að ekki sé fylgt þeirri tillögu forsætisnefndar að undanskilja stofnanir þingsins, umboðsmann Alþingis, Ríkisendurskoðun, og rannsóknarnefndir, gildissviði upplýsingalaga og að um upplýsingarétt almennings skuli fara eftir lögum sem um þessar stofnanir gilda. Að baki þessari tillögu búi að varðveita sjálfstæði þessara stofnana þingsins, m.a. frá framkvæmdarvaldinu og þeim reglum sem gilda um starfsemi þess, enda falli það undir starfssvið umboðsmanns og ríkisendurskoðanda að hafa eftirlit með því hvernig framkvæmdarvaldið fylgir reglum upplýsingalaga. Þá verði ekki heldur séð að gert sé ráð fyrir því að undir hugtakið löggjafarvald, á ensku „legislative bodies“, í merkingu Tromsø-sáttmálans falli stofnanir þjóðþings á borð við umboðsmann eða Ríkisendurskoðun. Sú framsetning sem nú sé í frumvarpinu er ekki rökstudd sérstaklega og sýnist ástæðulaus og geti valdið vandkvæðum í framkvæmd. Sérstaklega ef ágreiningur verði um gildissvið upplýsingalaga gagnvart stofnunum Alþingis og þar með hvort þessar stofnanir þingsins falli undir úrskurðarnefnd um upplýsingamál og að hvaða marki önnur ákvæði upplýsingalaga en um beinan aðgang að gögnum, svo sem um skráningarskyldu, eigi við í tilvikum stofnana þingsins. Það sé síðan sérstakt úrlausnarefni, sem taka þyrfti afstöðu til í framhaldi af samþykkt frumvarpsins, að hvaða marki sé rétt að gera breytingar og setja í lög um stofnanir Alþingis - rétt eins og þurfi að útfæra í þingsköpum að því er varðar Alþingi - ákvæði um aðgang að gögnum hjá stofnunum þingsins og þá að teknu tilliti til eðlis þeirrar starfsemi sem þær hafa með höndum. Loks er í umsögninni talið rétt að árétta, varðandi tilvísanir í athugasemdum með frumvarpinu um að reglur norska Stórþingsins geti verið möguleg fyrirmynd fyrir reglur sem settar yrðu á grundvelli laga um þingsköp Alþingis, að norsku upplýsingalögin undanskilji Stórþingið, umboðsmann þess og ríkisendurskoðunina gildissviði upplýsingalaga. Um aðgangsrétt að upplýsingum hjá ríkisendurskoðuninni sé fjallað í lögum um stofnunina. Þá hafi enn fremur verið settar reglur um umboðsmann Stórþingsins að þessu leyti, þ.e. Instruks for Stortingets ombudsmann for forvaltningen, samanber 11. gr. reglnanna. Nefndin tekur fram að Noregur hefur, eins og kemur fram í athugasemdum í kafla 3.1 í greinargerð með frumvarpinu, fullgilt Tromsø-sáttmálann þó að Stórþingið og stofnanir þess séu undanskildar gildissviði upplýsingalaganna. Í þeim reglum sem Stórþingið hefur sett og gera má ráð fyrir að forsætisnefnd hafi til hliðsjónar er gert ráð fyrir að norsku upplýsingalögin gildi að því leyti sem þau geta átt við með þeirri túlkun og undantekningum sem leiðir af reglum Stórþingsins. Viðfangsefni forsætisnefndar verður því að afmarka nánar hvaða starfsemi Alþingis fellur undir upplýsingalög, en um það er lagt til að vísað verði með almennum hætti til stjórnsýslu Alþingis. Gera verður ráð fyrir að þar verði jafnframt höfð hliðsjón af gildissviði laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, nr. 90/2018, sem taka ekki til starfa Alþingis, samanber 5. mgr. 4. gr. laganna. Er þar vísað til hefðbundinna starfa Alþingis sem fulltrúasamkomu þjóðkjörinna fulltrúa. Ákvæði upplýsingalaga myndi því ekki taka til þingmanna þingflokka eða starfsmanna þingflokka eða til gagna sem til yrðu í samskiptum þessara aðila, til að mynda við rannsóknarþjónustu þingsins. Nefndin telur nauðsynlegt að bregðast við þeim ábendingum sem koma fram í umsögn forsætisnefndar og leggur því til breytingar á 2. gr. frumvarpsins í samræmi við það þannig að greinin verði eins og forsætisnefnd lagði til. Þetta þýðir að upplýsingalög ná yfir Alþingi og þar af leiðandi með fókus á stjórnsýslu Alþingis, en annað, þ.e. starfsemi þingflokkanna og þeirra pólitísku störf séu undanskilin. Jafnframt að eftirlitsstofnanir Alþingis, Ríkisendurskoðun, sem hefur eftirlit með því að það sé vel farið með skattfé landsmanna, og umboðsmaður Alþingis, sem er eins konar æðsta úrskurðarvald innan stjórnsýslunnar, þ.e. framkvæmdarvaldsins, þannig að borgararnir geta sótt rétt sinn ef þeim finnst stjórnsýslan brjóta á sér, framkvæmdarvaldið brjóti af sér, séu undanskildar, þessir aðilar séu undanskildir. Fyrir nefndinni kom fram að taki ákvæði upplýsingalaga ekki til umboðsmanns Alþingis og Ríkisendurskoðunar eins og tillaga forsætisnefndar gerir ráð fyrir geti það komið niður á skýrleika þar sem í lögum um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga er í 2. mgr. 15. gr. um aðgang að gögnum hjá Ríkisendurskoðun vísað til upplýsingalaga. Í þessu tilfelli geti verið ákveðið ósamræmi. Í greininni er kveðið á um að ef óskað er aðgangs að gögnum sem hafa orðið til í samskiptum ríkisendurskoðanda og eftirlitsskylds aðila fari um aðgang að þeim hjá Ríkisendurskoðun eftir ákvæðum upplýsingalaga eða ákvæðum laga um upplýsingarétt um umhverfismál eftir atvikum. Nefndin tekur fram að með þeirri vísun er átt við að um upplýsingarétt almennings fari eftir almennum efnisreglum upplýsingalaga og takmörkunum á þeim þó að stofnunin falli ekki undir upplýsingalög. Þannig sæta ákvarðanir ríkisendurskoðanda um aðgang að gögnum ekki kæru til úrskurðarnefndar um upplýsingamál. Þetta skiptir máli að því leyti til að framkvæmdarvaldið hefur með úrskurðarnefnd upplýsingamála að gera. Það var vilji nefndarinnar að þessar stofnanir Alþingis sem eiga að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu yrðu ekki undir þann hatt eða það vald settar. Umboðsmaður Alþingis hefur lögum samkvæmt víðtækan rétt til þess að fá afhent gögn og upplýsingar frá stjórnvöldum vegna athugunar hans á málum. Stjórnvöldum ber að afhenda umboðsmanni gögn og svör við upplýsingabeiðnum óháð þagnarskyldureglum og reglum um aðgang aðila stjórnsýslumáls og almennings að gögnum. Á fundum nefndarinnar upplýsti umboðsmaður Alþingis að hann ynni að því að undirbúa reglur til að tryggja og skýra aðgang almennings, þeirra sem hafa sent honum kvartanir og stjórnvalda að gögnum hjá skrifstofu hans og niðurstöðum vegna mála sem hann fjallar um. Nefndin telur það mjög jákvætt að umboðsmaður setji slíkar reglur og geri þær aðgengilegar á vef sínum. Þá um aðgang að skjölum eldri en 30 ára. Fyrir nefndinni komu fram athugasemdir um að ekki séu lagðar til breytingar á þeirri tilhögun að Alþingi er undanskilið skilaskyldu til Þjóðskjalasafns og því séu gögn hjá Alþingi ekki aðgengileg eftir 30 ár eins og gildir almennt um aðgang almennings að upplýsingum samkvæmt lögum um opinber skjalasöfn. Nefndin telur ekki þörf á að gera breytingar á þeirri tilhögun enda hefur skjalasafn Alþingis ákveðna sérstöðu þar sem gert er ráð fyrir því í stjórnarskrá að Alþingi hafi skjalasafn. Þannig er í 10. gr. stjórnarskrárinnar kveðið á um að forsetinn vinni eið eða drengskaparheit að stjórnarskránni, er hann tekur við störfum. Af eiðstaf þessum eða heiti skal gera tvö samhljóða frumrit. Geymir Alþingi annað, en Þjóðskjalasafn hitt. Þannig hefur í starfsemi þingsins ætíð verið skjalasafn og kom fram fyrir nefndinni að fyrir liggja drög að reglum um aðgang að skjölum sem eru eldri en 30 ára. Í framkvæmd hefur aðgangur að gögnum þingsins verið veittur fræðimönnum sem rannsaka einstök málefni. Um frumkvæðisbirtingu úr málaskrám stjórnvalda. Nefndin fjallaði nokkuð um þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu varðandi frumkvæðisbirtingu upplýsinga en í 9. gr. frumvarpsins er lagt til að ráðuneyti í Stjórnarráði Íslands skuli birta upplýsingar úr málaskrám sínum með rafrænum hætti. Lagt er til að kveðið verði á um að að lágmarki verði birt skrá yfir mál sem eru til meðferðar í ráðuneyti í tilefni af innsendu eða útsendu erindi þar sem tilgreint er málsnúmer og heiti máls. Bent er á að ráðherra getur einnig, að fenginni reynslu Stjórnarráðsins af birtingu upplýsinga úr málaskrám ráðuneyta, mælt fyrir um sambærilega skyldu annarra stjórnvalda með endurskoðun reglugerðar um birtingu opinberra upplýsinga að frumkvæði stjórnvalda. Nefndin telur að með þessu sé stigið mikilvægt skref í aðgengi almennings að upplýsingum hjá stjórnsýslunni og að takist vel til muni það skapa hagræði í störfum hjá stjórnsýslunni. Þá er kafli um ráðgjafa um upplýsingarétt almennings. Persónulega er ég einna hrifnastur af þessu. Meginmarkmið frumvarpsins er að auka upplýsingarétt almennings og því er lagt til að hjá stjórnvöldum starfi sérstakur ráðgjafi um upplýsingarétt almennings sem hafi það hlutverk að stuðla að bættri upplýsingagjöf hins opinbera. Fyrir nefndinni kom fram að úrskurðarnefnd um upplýsingamál hefur verið leiðandi í mótun og skýringu á gildandi reglum. Hún hefur margsinnis kveðið upp réttarmótandi úrskurði og veitt stjórnvöldum aðhald þegar ákvæðum laganna hefur verið beitt með of takmarkandi hætti. Úrskurðarnefndin hefur þó einungis aðkomu að málum þegar beiðandi ákveður að bera mál undir nefndina. Hérna má kannski bæta við að nefndin hefur ekki frumkvæðisrétt, það er það sem er verið að segja hérna, en líka ef stjórnvald hefur ekkert unnið að máli þá hefur það ekki verið rétt að einstaklingur sem óskar upplýsinga kæri til úrskurðarnefndarinnar. Það er verið að setja inn með þessu frumvarpi. Úrskurðarnefndin getur því ekki beint almennum ummælum til stjórnvalda, hvorki í einstökum tilfellum né almennt, nema með úrskurði í tilteknu máli. Nefndin tekur fram að úrskurðarnefndin kemur því einungis að málum á lokastigum en með því að setja á fót starf ráðgjafa um upplýsingarétt almennings er unnt að koma leiðbeiningum að á fyrstu stigum, svo sem með því að leiðbeina borgurum um framsetningu gagnabeiðna. Þá er lagt til að ráðgjafinn verði stjórnvöldum og öðrum aðilum sem falla undir gildissvið upplýsingalaga til ráðgjafar við meðferð og afgreiðslu beiðna um aðgang að gögnum. Nefndin telur að mikil tækifæri felist í að hafa slíkan ráðgjafa fyrir almenna borgara og stjórnvöld og að það geti jafnvel orðið til þess að kærumálum fækki hjá úrskurðarnefndinni með tímanum. Það sem þetta þýðir er að verði frumvarpið að lögum þá geta borgarar, fjölmiðlar og stjórnvöld leitað til ráðgjafans sem getur leiðbeint öllum aðilum um það hvernig eigi að vinna þessi mál. Eins og hefur komið í ljós eru borgararnir oft að senda inn upplýsingabeiðnir sem eru ekki nógu skýrar eða afmarkaðar eða slíkt. Þeir geti þá fengið leiðbeiningu um það, jafnframt fjölmiðlar. Stjórnvöld geta líka lent í þeim vandræðum að vera kannski ekki viss um hvernig þau eigi að vinna beiðnina og þar af leiðandi dragast mál á langinn og geta dregist lengi, sér í lagi náttúrlega vegna þess að við vitum að stjórnsýslan okkar er mjög fjársvelt og ég væri ekki hissa á því að það væru mjög margir að brenna út þar. Frumvarpið þýðir að ef stjórnvöld er óviss um það hvernig eigi að afgreiða upplýsingabeiðni þá geta þau leitað til ráðgjafans og fengið upplýsingar um það og almenningur getur leitað til hans þannig að þetta ýtir undir það að mál séu unnin hratt og faglega og að ráðgjafinn veiti stjórnvöldum aðhald og aðstoð við að klára upplýsingabeiðnirnar, sem er gríðarlega mikilvægt. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að sú kæruheimild sem mælt er fyrir um í 13. gr. frumvarpsins geti valdið hættu á því að mál rati til úrskurðarnefndar um upplýsingamál án þess að hafa hlotið nokkra umfjöllun á lægra stjórnsýslustigi. Við þær aðstæður fái borgarinn mál sitt aðeins skoðað á einu stjórnsýslustigi en njóti ekki þess réttaröryggis sem endurskoðun á æðra stjórnsýslustigi tryggi honum. Með vísan til framangreinds áréttar nefndin að málsmeðferð úrskurðarnefndar um upplýsingamál eftir nýrri kæruheimild 13. gr. frumvarpsins felur í sér undantekningu frá þeirri meginreglu að mál fái efnismeðferð á tveimur stjórnsýslustigum með stjórnsýslukæru. Nefndin telur þar af leiðandi eðlilegt að úrskurðarnefnd um upplýsingamál upplýsi kæranda um það og veki athygli hans á möguleika til að leita til ráðgjafa um upplýsingarétt almennings, samanber 10. gr. frumvarpsins, til að knýja á um afgreiðslu málsins á fyrsta stjórnsýslustigi. Þetta á sérstaklega við í tilvikum þar sem beiðni varðar umfangsmikil gögn, krefst mikillar vinnu eða meðferð hennar tekur langan tíma af öðrum ástæðum og ljóst er að vinna stendur yfir við meðferð hennar á fyrsta stjórnsýslustigi. Kærandi hefur þannig val um að draga kæru sína til baka um stundarsakir frá úrskurðarnefndinni, til að fá notið þeirra réttinda sem málsmeðferð á tveimur stjórnsýslustigum tryggir honum, eða að halda sig við kröfu um að úrskurðarnefnd um upplýsingamál taki efnislega ákvörðun um aðgang hans. Þannig að réttindin eru hjá borgurunum. Í dag er það þannig að ef borgari leggur fram upplýsingabeiðni samkvæmt upplýsingalögum, hann á þennan rétt, en stjórnsýslan vinnur ekkert í málinu, þá er hann fastur. Það sem er verið að bæta inn núna er að eftir 30 daga þá getur hann, ef hann vill, kært til úrskurðarnefndar upplýsingamála sem tekur bindandi ákvörðun. Málið er enn þá í vinnslu á fyrsta stjórnsýslustiginu og úrskurðarnefndin upplýsir kæranda: Þú getur dregið þessa kæru til baka, farið til ráðgjafans sem aðstoðar þig og stjórnvald í því að leysa málið. Þegar það er leyst þá er kæran náttúrlega sjálfkrafa ekki til og úrskurðarnefnd um upplýsingamál þarf ekki að sinna málinu og borgarinn hefur fengið sínar upplýsingar. Varðandi málsmeðferðartíma. Nefndin fjallaði sérstaklega um tímamörkin sem lögð eru til í frumvarpinu um hámarksafgreiðslutíma beiðna um aðgang að gögnum. Í 1. mgr. 17. gr. laganna er kveðið á um að tekin skuli ákvörðun um það hvort orðið verður við beiðni svo fljótt sem verða má. Hafi beiðni ekki verið afgreidd innan sjö daga frá móttöku hennar skal skýra aðila frá ástæðum tafanna og hvenær ákvörðunar sé að vænta. Frestur vegna afgreiðslu beiðni samkvæmt 33. gr. skal þó vera 20 dagar, þ.e. aðgangur að gögnum í rannsóknarskyni. Í frumvarpinu er lagt til að hámarksafgreiðslutími beiðna um aðgang að gögnum samkvæmt upplýsingalögum verði 40 dagar frá því að beiðni barst. Hafi beiðni um aðgang ekki verið afgreidd innan 40 virkra daga frá móttöku hennar verði beiðanda heimilt að vísa málinu til úrskurðarnefndar um upplýsingamál sem úrskurðar um rétt hans til aðgangs. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að nokkur hætta væri á því að stjórnvöld nýttu þennan 40 daga hámarksafgreiðslutíma til fulls í stað þess að fylgja meginreglunni um að afgreiða beiðnir á sjö dögum. Fyrir nefndinni var nokkuð rætt um mikilvægi þess að hámarksafgreiðslutími yrði sem stystur til að tryggja sem best rétt þeirra sem sækjast eftir upplýsingum frá stjórnvöldum. Fram kom að sá 40 daga frestur sem lagður er til í frumvarpinu áður en bera má mál efnislega undir úrskurðarnefnd um upplýsingamál, sem og 150 daga málsmeðferðartími fyrir nefndina, byggist að nokkru leyti á núverandi verklagi og reynslu af störfum nefndarinnar. Nefndin telur þó, að höfðu samráði við forsætisráðuneytið, mögulegt að stytta fyrrnefndan frest úr 40 dögum í 30 daga og leggur því til breytingartillögu þess efnis við 13. gr. frumvarpsins. Nefndin leggur í þessu sambandi áherslu á mikilvægi þess að beiðnir um upplýsingar séu afgreiddar svo fljótt sem auðið er enda um grundvallarréttindi að ræða. Í 15. gr. frumvarpsins er lagt til að úrskurðarnefndin skuli að jafnaði birta úrskurð þeim sem fór fram á aðgang að gögnum og þeim sem kæra beindist að innan 150 daga frá móttöku hennar. Fyrir nefndinni kom fram að meðalmálsmeðferðartíminn hjá úrskurðarnefndinni hefur verið 180–220 dagar og því er hér um verulega styttingu á afgreiðslutíma að ræða. Það myndi krefjast aukins fjármagns til úrskurðarnefndarinnar að stytta málsmeðferðartíma hennar meira. Nefndin telur rétt að unnið verði áfram að því markmiði að halda málsmeðferðartíma í lágmarki, en að það skref sem hér er stigið sé mikilvægt skref í að bæta upplýsingarétt almennings. Þá verði einnig í framhaldinu lagt mat á það hvort hægt verði að stytta málsmeðferðartíma frekar. Hérna má nefna að það er stefna stjórnvalda í dag að minnka tímann niður í 90 daga og er verið að vinna að því og er búið að senda út auglýsingu um að ráða aukastarfsmann fyrir úrskurðarnefnd um upplýsingamál. Það er verið að vinna sig í áttina að þessu, að stytta þennan tíma. Þið munið að ef stjórnvald fær upplýsingabeiðni þá eru sjö dagar, þau eiga að vinna að því, láta síðan þann sem biður um upplýsingar vita ef það tekur lengri tíma. Eftir 30 daga samkvæmt þessu frumvarpi og breytingum mun sá sem biður um upplýsingar, borgari eða fjölmiðill eða hvað, geta kært það til úrskurðarnefndarinnar. Takið eftir að þá eru það samt sem áður 150 dagar sem þarf að bíða þar, en það er réttur til staðar að draga beiðnina til baka tímabundið, tala við fulltrúa stjórnvalda, upplýsingafulltrúann, sem aðstoðar við upplýsingabeiðnir og fá aðstoð hjá honum og hann geti þá talað við stjórnvöld til þess að reyna að leysa málið. Þetta er langur tími þessir 150 dagar. Stjórnvöld eru að reyna að vinna hann niður í 90, en þetta er svona neyðarúrræði, sem er ekki til staðar í dag ef stjórnvöld gera ekki neitt. Núna verður það til staðar ásamt þessari aðstoð. Þá um upplýsingarétt um umhverfismál. Nú er ég að verða búinn með tímann en ég held að ég nái þessu. Nefndin fjallaði á fundum sínum um aðgang að gögnum um umhverfismál, en með frumvarpinu er lagt til að sérlög um upplýsingarétt um umhverfismál verði felld brott og færð efnislega inn í upplýsingalög með það að markmiði að einfalda regluverkið. Frumkvæðisskylda vegna yfirvofandi ástands. Í umsögn Umhverfisstofnunar kemur fram ábending um að regla, sem kveðið er á um í lokamálslið 1. mgr. 5. gr. laganna, verði ekki lengur í gildi verði frumvarpið að lögum. Í greininni er kveðið á um að stjórnvöldum sé skylt, sé þess óskað, að veita almenningi aðgang að fyrirliggjandi upplýsingum um umhverfismál með þeim takmörkunum sem greinir í 6. gr. laganna. Í lokamálsliðnum er kveðið á um að stjórnvöldum sé ekki skylt að afla sérstaklega upplýsinga til þess að láta almenningi þær í té nema ástand sé yfirvofandi sem geti haft skaðleg áhrif á umhverfi eða heilsu fólks eða dýra. Stofnunin tekur fram að ekki hafi reynt á lokamálslið greinarinnar og að hún telji einnig að með nánari útfærslu á frumkvæðisskyldu og almennri miðlun upplýsinga náist fram sama markmið og stefnt er að í ákvæðinu. Stofnunin telur engu síður að kveða þurfi með nákvæmari hætti á um það hvenær frumkvæðisskylda til birtingar upplýsinga vaknar. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og telur nauðsynlegt að hugað verði að þeim við endurskoðun reglugerðar um birtingu upplýsinga að frumkvæði stjórnvalda. Við þá endurskoðun verði haft samráð við Umhverfisstofnun, umhverfis- og auðlindaráðuneyti og aðra aðila. Varðandi málshraða og málsmeðferð þegar kemur að upplýsingarétti um umhverfismál, þá bendir Umhverfisstofnun á að misræmi sé milli málshraðareglu í 1. mgr. 12. gr. laganna um upplýsingarétt um umhverfismál annars vegar og 1. mgr. 17. gr. upplýsingalaga. Með frumvarpinu verði því málsmeðferðartími vegna beiðna um aðgang að upplýsingum um umhverfismál styttur um helming. Stofnunin telur það jákvætt að málsmeðferðartíminn verði styttur. Fyrir nefndinni komu fram þær upplýsingar frá forsætisráðuneytinu að ekki væri um eiginlega breytingu á málsmeðferðarreglu upplýsingaréttar að ræða, heldur styttingu á þeim tíma sem stjórnvöld hefðu til að skýra beiðanda frá ástæðum tafa á meðferð beiðni og hvenær ákvörðunar væri að vænta. Meginreglan verði áfram sú að taka skuli ákvörðun um hvort orðið verði við beiðni svo fljótt sem verða má. Nefndin tekur einnig fram að almenn kæruheimild vegna dráttar á málsmeðferð er í 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga en auk þess er í 13. gr. frumvarpsins gert ráð fyrir sambærilegri kæruheimild og nú er að finna í 2. mgr. 12. gr. laga um upplýsingarétt um umhverfismál. Síðan er farið yfir ákvæði um innleiðingu EES-gerða. Umhverfisstofnun bendir á að í frumvarpinu sé ekki ákvæði um að VII. kafli frumvarpsins sé til innleiðingar á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2003/4/EB um almennan aðgang að upplýsingum um umhverfismál. Slíkt ákvæði sé til þess fallið að auka gagnsæi. Nefndin tekur undir mat stofnunarinnar og leggur til slíka breytingu. Ég á ekki eftir að ná að fara í gegnum þetta. En það er mjög ítarlegur kafli um upplýsingarétt um umhverfismál, við fengum mjög góðar umsagnir um það. Það var farið vel yfir það og þeim spurningum svarað og brugðist við þeim ábendingum, athugasemdum og sjónarmiðum sem komu fram. Það eru margir undirkaflar þar og bendi ég landsmönnum á að þeir geta skoðað það í nefndarálitinu. Þá er það kafli um gögn sem eru undanþegin upplýsingarétti. Bendi ég fólki á að skoða hann. Þetta er aðallega varðandi það ef stjórnsýsla, t.d. sveitarfélag, leitar ráðgjafar hjá lögfræðingum eða eitthvað svoleiðis og fær álit þegar um er að ræða ágreiningsmál við aðra aðila þá skuli þau gögn undanskilin upplýsingarétti. Þetta eru lögfræðiálit sem geta skipt máli varðandi framvindu máls þegar það eru ágreiningsatriði. Það voru allir sammála um að það væri mikilvægt að undanskilja þetta þar sem málið er í gangi og það getur skipt máli, þetta eru svona strategískar upplýsingar varðandi málsmeðferðina. Um lágmarksreglur þá telur nefndin að með frumvarpinu séu stigin markviss skref í átt að betra aðgangi að upplýsingum bæði með því að sérstakur ráðgjafi um upplýsingarétt taki til starfa sem og með auknum skyldum stjórnvalda til birtingar upplýsinga að eigin frumkvæði. Nefndin tekur þó fram að með upplýsingalögum eru settar lágmarksreglur um aðgang almennings að upplýsingum og geta stjórnvöld í mörgum tilvikum gengið lengra og veitt rýmri rétt en þann sem er lögbundinn. Varðandi endurskoðun málsmeðferðartíma þá telur nefndin að það skref sem hér er stigið sé mikilvægt í að bæta upplýsingarétt almennings og bindur vonir við að nýtt fyrirkomulag, sérstaklega hvað varðar ráðgjafa um upplýsingarétt almennings, geri kerfið skilvirkara og auki málshraða. Mikilvægt er hins vegar að unnið verði áfram að því markmiði að halda málsmeðferðartíma í lágmarki og því telur nefndin nauðsynlegt að unnið verði að endurskoðun á því hvort hægt sé að stytta málsmeðferðartíma enn frekar, bæði hvað varðar hámarksafgreiðslutíma beiðna um aðgang að gögnum og þann frest sem úrskurðarnefnd um upplýsingamál er gefinn til að birta úrskurð. Þeirri endurskoðun verði lokið fyrir 1. janúar 2022. Nefndin leggur því til nokkrar breytingar á frumvarpinu sem hér hafa verið skýrðar, auk nokkurra lagatæknilegra breytinga sem m.a. varða tilvísanir í lögum til laga um upplýsingarétt um umhverfismál sem falla brott verði frumvarpið að lögum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali. Undir þetta rita allir sem eiga sæti í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd: Helga Vala Helgadóttir formaður, Jón Þór Ólafsson framsögumaður, Líneik Anna Sævarsdóttir, [[Forseti hringir.]]Brynjar Níelsson, Jón Steindór Valdimarsson, Kolbeinn Óttarsson Proppé, Óli Björn Kárason, Þorsteinn Sæmundsson og Hjálmar Bogi Hafliðason.
Herra forseti. Þetta er eitt af afar mikilvægum málum sem hafa komið hingað inn til þingsins er varða tjáningarfrelsi og upplýsingalög og langaði mig af því tilefni að þakka hv. framsögumanni málsins fyrir yfirgripsmikla ræðu. Mig langar að fara yfir nokkra hluti. Upplýsingaréttur almennings er gríðarlega mikilvægur og skiptir okkur öll mjög miklu máli að hann sé virtur og að stjórnvöld virði rétt almennings til upplýsinga úr stjórnkerfinu, frá opinberum stofnunum, opinberum aðilum, ráðamönnum o.s.frv. Við höfum auðvitað fengið fjölmörg tilvik í gegnum tíðina og á undanförnum árum þar sem upplýsingarétturinn hefur ekki verið virtur sem skyldi. Borið hefur á því, og það kom vel fram fyrir nefndinni, bæði hjá þeim sem starfa við fjölmiðla og líka hjá þeim sem voru að vinna þetta frumvarp sem og þeim sem vinna inni í kerfinu, að svo virðist sem stjórnvöld hafi brugðið á það ráð undanfarin misseri að svara engu þegar beiðni um upplýsingar berst frá fjölmiðlum eða svara neitandi, þannig að úrskurðarnefnd um upplýsingamál fær málið til sín, að það sé í rauninni viðtekin venja að svara illa eða svara neitandi þegar beiðni um upplýsingar kemur til að þurfa ekki að taka afstöðu, til þess til að kaupa sér tíma. Þetta kom fram í máli nánast allra sem komu fyrir nefndina, hvort sem um var að ræða fulltrúa úrskurðarnefndar um upplýsingamál eða fulltrúa blaðamanna. Tilgangurinn með þessum breytingum er að greiða leið almennings að nauðsynlegum upplýsingum. Í nefndinni var mjög mikið rætt um þennan ofboðslega langa málsmeðferðartíma sem er verið að veita. Talað var við blaðamenn, fjölmiðlafólk, um það og allir voru sammála um að þetta er auðvitað ofsalega langur tími. Stundum er það þó þannig að um er að ræða mjög umfangsmikla gagnaöflun sem þarf að eiga sér stað. En stundum er það ekki þannig og talað var um það í sambandi við þann 40 daga frest sem stjórnvald hefur til að skila upplýsingum, veita upplýsingar, að vegna þess að þetta er sett þarna inn munu stjórnvöld alltaf notað þá 40 daga, að hætta sé á að það verði alltaf ramminn. Þetta var rætt á fjölmörgum fundum við fjölmarga gesti. Það er auðvitað þannig í fjölmiðlaheiminum að fréttir lifa stundum aðeins í nokkra daga og ef það líða 40 dagar er fréttin löngu farin og skaðinn skeður. Þess vegna var mikið um það rætt. En allir voru sammála um það í rauninni að þó væri betra að hafa þennan 40 daga frest til þess að veita upplýsingabeiðanda þá skýru heimild að geta kært málið strax til úrskurðarnefndar í staðinn fyrir, eins og núna er, að stjórnvaldið dregur og dregur og dregur að svara og sá sem er að biðja um upplýsingarnar getur ekki leitað neitt. Hann getur ekki kært því að það er ekki komið neitt svar. Það er ekkert nei komið. Það er ekki komið neitt svar og það dregst mjög lengi. [[Gripið fram í.]]- Nú greip hv. þm. Jón Þór Ólafsson fram í fyrir mér en það verður bara að hafa það. Talað var um það í frumvarpinu að hafa þessa 40 daga. Fyrir nefndinni var mikið talað um hvað þetta væri langur tími og var mikill vilji til þess að hafa hann styttri. Meginreglan er sú að það á að vera búið að skila upplýsingum innan sjö daga frá móttöku beiðninnar. Það er meginreglan og skal skýra frá því af hverju það fari fram yfir sjö dagana. Stjórnvaldið á að láta þann sem óskar eftir upplýsingum vita hvers vegna upplýsingarnar berast ekki á einni viku. Ákvörðun var hins vegar tekin í nefndinni um að 40 dagarnir væru full rúmir og þess vegna er lögð til sú breyting í meðförum nefndarinnar að stytta tímann niður í 30 daga. Sitt sýnist hverjum um það. Talað er um að það sé of lítill tími þegar um er að ræða viðamiklar upplýsingar en samt er það nú svo að ef um er að ræða mjög viðamiklar upplýsingar og ef stjórnvaldið er í skýru samtali við þann sem óskar eftir upplýsingunum þá voru hlutaðeigandi, fjölmiðlafólk sem kom fyrir nefndina, sammála um að ef samtal er í gangi er sjaldnast farið í mikla hörku ef það er alveg ljóst að verið er að vinna beiðnina. Það sem hefur helst truflað í dag, eins og regluverkið er núna, er að það er bara þögn. Það berst ekkert svar. Það er algerlega ótækt. Það sem er verið að breyta er að fáist ekki svar innan 40 daga, sé einstaklingurinn eða fjölmiðillinn ekki virtur viðlits, er núna hægt að fara fyrir úrskurðarnefndina og kæra að ekki sé búið að afhenda upplýsingarnar. Það er mjög mikilvægur þáttur í þessu frumvarpi er varðar ráðgjafa um upplýsingarétt almennings. Sá ráðgjafi á að vera sá sem veitir bæði stjórnvöldum og almenningi ráð varðandi réttinn til upplýsinga. Þetta eru allir sammála um að muni greiða leið slíkra mála, þ.e. að stjórnvöld geti með því leitað til þessara ráðgjafa og spurt: Höfum við rétt á að birta upplýsingarnar? Megum við að afhenda þær? Í staðinn fyrir, eins og hefur tíðkast undanfarin misseri, að stjórnvöld skýli sér á bak við að vilja frekar vera öruggu megin við línuna og birta engar upplýsingar, afhenda engar upplýsingar og láta úrskurðarnefndina um þetta. Það voru allir sammála um að slíkur ráðgjafi mun gera það að verkum að mun færri mál fari fyrir úrskurðarnefndina en í dag vegna þess að meiri upplýsingum verður komið áleiðis en núna er þegar stjórnvöld virðast hafa þetta sjálfkrafa svar: Nei, við afhendum ekki upplýsingar nema úrskurðarnefndin veiti heimild til þess. Við í nefndinni og þeir gestir sem komu fyrir nefndina bindum miklar vonir við að ráðgjafi um upplýsingarétt almennings muni senda stjórnvöldum skýra línu í svörum sínum um að þau hafi bæði frumkvæðisskyldu og eftirlitsskyldu og ráðgjafarskyldu gagnvart almenningi og stjórnvöldum. Varðandi málshraða hjá sjálfri nefndinni var líka mikið um það rætt hversu langan tíma úrskurðarnefnd um upplýsingamál ætti að hafa til þess að kveða upp úrskurð sinn. Fram kom að meðalmálsmeðferðartíminn hjá nefndinni er 180–220 dagar og eru allir sammála um að það sé algjörlega ótækt. Var talað um það innan nefndarinnar að hámarkstíminn ætti helst að vera 30 dagar, mögulega 60 dagar, en þeir sem þekkja kerfið hvað best og fulltrúar úrskurðarnefndar sem komu fyrir nefndina, og auðvitað þeir sem komu að því að semja þetta frumvarp sem að sögn leituðu upplýsinga hjá úrskurðarnefndinni, sögðu að það væri algerlega óraunhæft að setja slíkt ákvæði inn í lögin á þessum tímapunkti vegna þess að fyrst yrði að byggja upp nefndina, fjölga starfsfólki þar, koma ráðgjafa um upplýsingarétt almennings til starfa og finna hvernig það er áður en tekin verður ákvörðun um að skera niður þann tíma sem nefndinni er ætlaður til að svara. Þess vegna er um það fjallað í nefndarálitinu og um þetta var mikið tekist á innan nefndarinnar, satt að segja, hvort dagafjöldinn ætti að vera 150 dagar frá móttöku. En ferlið er auðvitað þannig að nefndin fær beiðnina eða kæruna, gagnaðili, stjórnvaldið fær tækifæri til andsvara, til að skila inn greinargerð og svo kemur aftur kærandi sem fær þá að bregðast við henni. Þess vegna tekur þetta tíma. Nefndin fær aðgang að þeim upplýsingum sem verið er að biðja um o.s.frv. Því tekur þetta þennan gríðarlega tíma. En nefndin komst að þeirri niðurstöðu að rétt sé að unnið verði áfram með það markmið að halda málsmeðferðartíma í lágmarki. Það skref sem hér er stigið sé mikilvægt í að bæta upplýsingarétt almennings en í framhaldinu sé algerlega skýr ábending til stjórnvalda um að leggja mat á hvort hægt sé að stytta málsmeðferðartíma frekar þegar reynsla er komin á þennan ráðgjafa. Þeirri ábendingu er haldið til haga til stjórnvalda að halda áfram að þróa þetta. Það kom líka fram sú ábending fyrir nefndinni um 40 dagana, um rétt beiðanda til að kæra strax ekkert svar stjórnvalds til úrskurðarnefndar, að það væri vankantur á þeirri reglu vegna þess að þá væri ekki fjallað um málið á tveimur stjórnsýslustigum. Nefndin taldi engu að síður mjög mikilvægt að hafa þann rétt til þess að hafa ástandið ekki eins og það er núna þar sem stjórnvöld komast upp með að svara engu lengi og það er ekkert sem beiðandi getur gert í því. Það var einnig töluvert rætt um sjálfstæðar úrskurðarnefndir í nefndinni og hvort rétt væri að hafa sjálfstæða úrskurðarnefnd eða að þetta væri inni í ráðuneytunum. En það er annað mál. Aðeins að lokum varðandi úrskurðarnefnd um upplýsingamál. Nefndin fjallaði á fundum sínum um aðgang að gögnum um umhverfismál. Með frumvarpinu er lagt til að sérlög um upplýsingarétt um umhverfismál verði felld brott og færð efnislega inn í upplýsingalög með það að markmiði að einfalda regluverkið, láta það sama gilda. Sitt sýndist hverjum þar. Það komu ábendingar frá Ófeig náttúruvernd um að með frumvarpinu væri verið að lögfesta takmarkanir á upplýsingarétti almennings um umhverfismál sem samrýmdist ekki Evróputilskipun. Leitaði nefndin sérstaklega eftir upplýsingum um þetta og kom fram að með frumvarpinu væri ekki stefnt að efnislegum breytingum á því sviði heldur væri þvert á móti verið að reyna að aðlaga þetta og samræma. Verið væri að færa ákvæði laga um upplýsingarétt um umhverfismál næstum því óbreytt inn í sérstakan kafla í upplýsingalögin til að þetta væri á einum stað. Tilskipuninni frá 2003 hefði ekki verið breytt frá því að lög um upplýsingarétt um umhverfismál tóku gildi árið 2006 og að sú ábending frá Ófeig náttúruvernd að tilskipunin á sínum tíma hefði ekki verið réttilega innleidd var í rauninni send til forsætisráðuneytisins frá nefndinni sem taldi nauðsynlegt að framkvæmd yrði sjálfstæð skoðun á því hvort við þyrftum að gera betur þegar kemur að upplýsingarétti almennings er varðar umhverfismál. Er forsætisráðuneytinu falið sérstaklega að kanna hvort ástæða sé til lagfæringar á því sviði. En nefndin vildi ekki tefja allt þetta mál þegar um væri að ræða lagaákvæði sem hafa verið í gildi frá árinu 2006. Þetta var það sem ég vildi helst fara yfir í örstuttu máli. Frumvarpið er til bóta þó að auðvitað sýnist sitt hverjum. Þeirri sem hér stendur hefði hugnast mjög að hafa þennan tímafrest allan mun þrengri en ég vona að stjórnvöld virði vilja nefndarinnar til að hraða þeim málum eins og frekast er unnt.
Forseti. Þá ætla ég að flytja mína eigin ræðu í þessu máli. Fyrri ræðu mína flutti ég sem framsögumaður nefndarálits. Mig langar að benda almenningi á hvað það þýðir praktískt fyrir almenning og fjölmiðla þegar frumvarpið verður orðið að lögum. Hvað breytist? Staðan er núna þannig að þegar almenningur óskar eftir upplýsingum getur hann ekki óskað eftir upplýsingum úr stjórnsýslu dómstólanna, þ.e. frá skrifstofu dómstólanna sem vinnur málin og heldur utan um gögnin. Það nær ekki yfir dómana eða gögnin á bak við allt. Það nær yfir stjórnsýsluna sjálfa, skrifstofuna, en það varpast líka yfir skrifstofu Alþingis þannig að þetta er útvíkkun gildissviðs, sem er líka undirheitið á þessu frumvarpi, á upplýsingalögunum. Það eru meiri upplýsingar sem almenningur getur óskað eftir. Jafnframt er frumkvæðisskylda stjórnvalda að veita upplýsingar, en ef einhverjar upplýsingar eru ekki til staðar þýðir þetta praktískt fyrir almenning og fjölmiðla að þeir geta óskað eftir þeim frá stjórnvöldum eins og er í dag. Það er enn þá svo að stjórnvald skal vinna eins hratt og hægt er en láta eftir sjö daga vita ef eru tafir og hversu miklar þær eru. Það er réttur áfram. Síðan hefur það æxlast þannig að jafnvel þótt stjórnvald láti ekki vita eftir sjö daga eins og lögin eru í dag líður tíminn bara. Það er send inn fyrirspurn og tíminn bara líður. Það er ekkert sem almenningur eða fjölmiðlar geta gert ef stjórnvaldið vanrækir skyldur sínar til að vinna málið. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd leggur í áliti sínu til ákvæði um að færa markið úr 40 dögum niður í 30 daga eins og er í frumvarpinu og þá virkjast heimild borgarans og fjölmiðla til að kæra málið til úrskurðarnefndar um upplýsingamál. Þetta eru þessi tvö stig, annars vegar stjórnvaldið sem á að veita upplýsingarnar og vinna þær og hins vegar er úrskurðarnefnd um upplýsingamál sem á þá að úrskurða. Hún tekur sér mjög langan tíma í að vinna mál. Stjórnvöld vilja reyna að færa það niður, það er stefna stjórnvalda að færa það niður í 90 daga, sem er eftir sem áður gríðarlega langur tími, og alls konar praktískar forsendur fyrir því. Alls konar frestum er beitt, maður óskar eftir upplýsingum, svo hafa menn ákveðinn tíma o.s.frv. Jafnvel þó að það sé unnið á málefnalegum forsendum eftir þeim frestum sem eru eðlilegir í stjórnsýslulögum er það samt sem áður langur tími. Það eru 90 dagar sem stjórnvöld eru að vinna sig niður í. Í dag tekur það alveg 180–220 daga. Í frumvarpinu er lagt til að færa markið niður í 150 daga sem er samt sem áður mjög langur tími. Þetta er það úrræði sem borgararnir og fjölmiðlar hafa ef stjórnvald vinnur bara ekkert í málinu. Það getur gerst. Það er verið að færa inn þau aukaréttindi að eftir 30 daga hafi borgarinn og fjölmiðlar rétt til að kæra til úrskurðarnefndar um upplýsingamál sem vinnur þá málið efnislega og gefur út úrskurð á endanum um það hvort borgarar og fjölmiðlar eigi rétt á þeim upplýsingum sem þeir óska eftir. Ég og lögfræðingurinn minn skoðuðum hvað þessi úrskurður þýddi. Hann þýðir að hann er aðfararhæfur. Það þýðir að ef stjórnvöld neita að veita upplýsingar er maður kominn með réttindi til aðfarar að stjórnvaldi, t.d. sýslumanni, til að fara fram á að fá þessar upplýsingar. Þetta er löng leið en á endanum er tryggt að maður fær upplýsingarnar, þó að stjórnvöld vanræki og nýti 30 daga frestinn og maður þurfi að kæra til úrskurðarnefndar um upplýsingamál. Hún úrskurðar innan 150 daga. Þegar við fórum að skoða málið bættum við jafnframt við, af því að tíminn er svo langur, hvort ekki væri hægt að gera eitthvað fleira til að þrýsta á stjórnvöld. Þá kom inn ráðgjafi um upplýsingarétt almennings. Athugið hann í frumvarpinu, hann verður í 13. gr. laga um upplýsingarétt. Þetta myndi ég segja að væri sterkasta praktíska réttarbótin um að hlutirnir gerist, að almenningur raunverulega hafi praktískar leiðir til að fá upplýsingarnar. Með leyfi forseta: „Af hálfu stjórnvalda skal starfa ráðgjafi um upplýsingarétt almennings sem hefur það hlutverk að stuðla að bættri upplýsingagjöf hins opinbera. Hlutverk sitt rækir hann meðal annars með því að: 1. Leiðbeina einstaklingum, félagasamtökum, fjölmiðlum, lögaðilum og öðrum sem til hans leita um framsetningu beiðni um aðgang að gögnum, hvert henni skal beint og önnur atriði, samanber IV. kafla laganna.“ Ef við erum ekki viss um hvar eigi að byrja getum við leitað til ráðgjafans, fengið upplýsingar um það og sett upplýsingabeiðni rétt fram. Ef við gleymum því eða teljum okkur geta gert þetta vel sjálf getum við leitað strax til stjórnvaldsins. Ef það svarar ekki getum við kært til úrskurðarnefndarinnar eftir 30 daga. Hún leiðbeinir okkur og skal ávallt leiðbeina þeim sem kæra ef þeir eru kannski ekki alveg meðvitaðir um allt þetta ferli. Úrskurðarnefndin leiðbeinir þannig að við getum - þetta er enn í vinnslu hjá stjórnvaldinu sem er greinilega ekkert að gera í því - leitað til ráðgjafans og ráðgjafinn getur þá aðstoðað. Ráðgjafinn er síðan 2. liður hérna. Hann skal: „Vera stjórnvöldum og öðrum aðilum samkvæmt I. kafla til ráðgjafar um meðferð beiðni um aðgang að gögnum og töku ákvörðunar um rétt beiðanda til aðgangs.“ Ráðgjafinn hefur ráðgjafarhlutverk gagnvart stjórnvaldinu. Eins og kom fram í nefndinni fyrirfinnast alveg tilfelli þar sem stjórnvöld eru ekki viss. Ef þau eru ekki viss um hvernig eigi að gera hlutina dragast málin, þau geta dregist mjög lengi, kannski lent milli skips og bryggju eða lent aftar í forgangsröðinni o.s.frv. Til öryggis getur stjórnvald leitað til ráðgjafans eða ráðgjafi þvert á móti til stjórnvalds og sagt: Heyrðu, ég get leiðbeint ykkur um hvernig á að gera þetta, borgarinn á rétt á þessu samkvæmt hinum og þessum réttarheimildum, og þar af leiðandi leyst úr málinu. Jafnvel þótt það sé komið til úrskurðarnefndarinnar er hægt að draga þá kæru til baka, fara til ráðgjafans eða leyfa ákvörðuninni að standa, fara til ráðgjafans, vinna í málinu og um leið og stjórnvald afgreiðir það léttist á úrskurðarnefndinni. Jafnframt er hérna 3. liður að ráðgjafi um upplýsingarétt skuli: „Fylgjast með því hvernig opinberir aðilar rækja skyldur sínar til að veita almenningi aðgang að upplýsingum, hvort sem er samkvæmt beiðnum eða að eigin frumkvæði, samanber 13. gr. laganna, og koma tillögum að úrbótum á framfæri þar sem við á.“ Hann hefur það hlutverk að fylgjast með og koma fram tillögum að úrbótum, t.d. beint til stofnananna sem eiga að veita upplýsingar um það hvernig þær geti gert betur og leiðbeint þeim með það eða ef þessi lög skila ekki tilætluðum tilgangi að einhverju leyti getur hann komið þeim tilmælum til ráðherra að breyta lögunum þannig að upplýsingaréttur almennings sé raunverulega virtur. Í 4. lið segir síðan að hann skuli: „Fylgjast með rannsóknum og þróun á sviði upplýsingaréttar almennings og koma upplýsingum á framfæri við stjórnvöld“ eins og ég var að nefna. Þetta er gríðarleg réttarbót fyrir landsmenn og fjölmiðla. Þarna geta stjórnvöld ekki bara setið aðgerðalaus hjá, gleymt málum eða vanrækt að sinna þeim. Það er alltaf réttur borgarans, fjölmiðilsins eða félagasamtakanna að vísa eftir 30 daga máli til úrskurðarnefndar sem leiðbeinir og viðkomandi getur leitað til ráðgjafans. Hann getur líka leitað til ráðgjafans strax í upphafi. Allt þetta mun styrkja praktískt aðgengi almennings, félagasamtaka og fjölmiðla að upplýsingum í landinu. Ég er mjög þakklátur fyrir að hafa getað tekið þátt í þessu.
Forseti. Ég kem hér fram sem framsögumaður hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Við vorum með þetta mál til umfjöllunar, en tillaga til þingsályktunar hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að skipa ráðgjafarnefnd um afnám stjórnsýsluhindrana til að greiða fyrir frjálsri för einstaklinga og fyrirtækja innan Norðurlanda með því að efla og samræma starf stjórnsýslunnar og annarra aðila á þessu sviði. Ráðgjafarnefndin verði m.a. skipuð þeim þingmönnum Íslandsdeildar Norðurlandaráðs sem sitja í stjórnsýsluhindranahópi Norðurlandaráðs.“ Það er Íslandsdeild Norðurlandaráðs sem stendur að þessari tillögu. Í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fjölluðum við um málið og fengum til okkar gesti. Það má kannski draga viðbrögðin saman þannig að öllum fannst hugmyndin ágæt, fín, og gæti alveg leitt eitthvað fínt af sér, en tillagan væri frekar óskýr með afmörkun starfssviðs þessarar ráðgjafarnefndar, hvar hún ætti heima í stjórnsýslunni, um hvernig samspil hennar væri og annarra nefnda sem vinna að afnámi stjórnsýsluhindrana á ýmsum vettvangi, t.d. hjá dómsmálaráðuneytinu. En auðvitað væri alltaf gott að vinna sem best að því að afnema stjórnsýsluhindranir til að greiða fyrir frjálsri för innan Norðurlanda. Skemmst er frá því að segja að nefndin telur mjög mikilvægt að unnið verði áfram að því að efla og samþætta þá vinnu sem unnin er á vegum ráðuneytanna að þessu markmiði og í samstarfi við önnur Norðurlönd til að einfalda regluverkið til hagsbóta fyrir borgarana. Nefndin leggur til að málinu verði vísað til forsætisráðherra og samstarfsráðherra Norðurlandanna til að taka á akkúrat þeim óvissuþáttum sem ég rakti hér stuttlega og komið er inn á í nefndarálitinu. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Helga Vala Helgadóttir formaður, Kolbeinn Óttarsson Proppé framsögumaður, Líneik Anna Sævarsdóttir, Jón Þór Ólafsson, Brynjar Níelsson, Jón Steindór Valdimarsson, Óli Björn Kárason, Þorsteinn Sæmundsson og Þórarinn Ingi Pétursson.
Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp sem formaður Íslandsdeildar Norðurlandaráðs en ætla ekki að hafa mörg orð um þingsályktunartillöguna eða nefndarálitið að þessu sinni. Hvort tveggja er mjög gott. Ég þakka stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir hennar góða starf og vandaða yfirferð og ég er sammála niðurstöðu hennar. Að sjálfsögðu á að skýra hlutina út nákvæmlega. Við erum náttúrlega með þessa finnsku fyrirmynd. Til staðar hefur verið í nokkur ár finnsk ráðgjafarnefnd sem hefur með þessi mál að gera, að vinna að afnámi stjórnsýsluhindrana. Þangað getum við leitað og það er skýrt markmið allra ráðherra hér, og ég geri ráð fyrir þingmanna einnig, að ná þessum markmiðum, þ.e. afnámi stjórnsýsluhindrana til að greiða fyrir frjálsri för einstaklinga og fyrirtækja innan Norðurlanda. Eins og fram kemur í nefndaráliti með frávísunartillögu, og framsögumaður málsins nefndi áðan, er þó nokkuð mikið samstarf á þessu sviði milli ráðuneyta á Norðurlöndum. Menn leggja sig fram við að samræma reglur svo ekki verði misræmi í löggjöf. Og að auki er starfandi á Íslandi ráðgjafarnefnd um opinberar eftirlitsreglur sem forsætisráðherra skipaði. Það er því sjálfsagt að skýra vel þessa ramma þannig að við náum markmiðum okkar. Mig langar til að undirstrika og koma inn á umsögn Öryrkjabandalags Íslands. Nefndinni bárust tvær umsagnir, annars vegar frá Þjóðskrá Íslands sem var meðmælt málinu og hins vegar Öryrkjabandalagi Íslands. Þar segir, með leyfi forseta: „ÖBÍ styður og leggur áherslu á að komið verði á fót ráðgjafarnefnd um afnám stjórnsýsluhindrana til að greiða fyrir frjálsri för innan Norðurlandanna. ÖBÍ hefur komið málum er varða fatlað fólk og öryrkja á framfæri til stjórnsýsluhindranaráðsins sem starfar á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar. Mikilvægt er að fylgja slíkum málum vel eftir. Enn fremur er lögð áhersla á að tryggja frjálsa för allra, en fatlað fólk þarf oftar að leita margs konar stuðnings hjá hinu opinbera og er því líklegra en aðrir til að verða fyrir stjórnsýsluhindrunum. Með því að koma á fót ráðgjafarnefnd á Íslandi bindum við vonir við að settur verði aukinn kraftur í þá vinnu. Að lokum er áréttað mikilvægi þess að heildarhagsmunasamtök fatlaðs fólks fái aðkomu að ráðgjafarnefndinni og að í nefndinni sé fulltrúi fatlaðs fólks.“ Ég tek undir umsögn Öryrkjabandalagsins. Ég tel að tillaga þeirra sé mjög góð og þörf til að nefndum markmiðum verði náð á einhverju stigi málsins, vonandi sem fyrst. Tillaga nefndarinnar er að vísa málinu til forsætisráðherra og samstarfsráðherra Norðurlandanna. Ég tek undir það og þakka nefndinni enn og aftur fyrir mjög góða og vandaða vinnu.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu vegna breytinga á lögum um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga. Um er að ræða nefndarálit frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund nokkurn hóp fólks, auk þess sem umsagnir bárust nefndinni. Með frumvarpinu er í fyrsta lagi lagt til að verkefni ríkisendurskoðanda við tekjueftirlit verði betur skilgreind. Í öðru lagi verði skerpt á ákvæðum um upplýsingaskyldu opinberra aðila gagnvart ríkisendurskoðanda og í þriðja lagi að um skjalavörslu embættisins fari með sama hætti og hjá Alþingi og umboðsmanni Alþingis. Á fundum nefndarinnar var rætt um það markmið frumvarpsins að skilgreina betur verkefni ríkisendurskoðanda við tekjueftirlit en frumvarpið felur í sér þá áherslubreytingu í starfsemi Ríkisendurskoðunar að sérstök starfseining sinni eftirliti með því að tekjur ríkisins skili sér í samræmi við áætlunargerð ríkisins. Lagt er til að hlutverk þessarar einingar verði skýrt líkt og gert er með fjárhagsendurskoðun og stjórnsýsluendurskoðun ríkisendurskoðanda en það er m.a. að kanna ýmis tekjuöflunarkerfi ríkisins. Nefndin tekur undir sjónarmið sem komu fram um að verkefnið er stór þáttur í því að Alþingi geti sinnt fjárstjórnarhlutverki sínu sem hefur með setningu laga um opinber fjármál aukið áherslu á eftirlitsþátt ríkisfjármálanna. Ríkisendurskoðandi sem er trúnaðarmaður Alþingis og ábyrgur gagnvart því við endurskoðun og eftirlit með rekstri og fjármálum ríkisins gegnir lykilhlutverki við starfrækslu þess eftirlits sem Alþingi er falið samkvæmt stjórnarskrá. Nefndin fjallaði sérstaklega um ákvæði 4. gr. frumvarpsins þar sem lagður er til aukinn aðgangur ríkisendurskoðanda að gögnum og upplýsingakerfum hjá opinberum aðilum, svo sem um búsetu, skráningu fasteigna, skipa, loftfara, ákvörðun og innheimtu skatta og gjalda. Slíkir aðilar, en þar er um að ræða innheimtumenn ríkissjóðs, Þjóðskrá Íslands, Samgöngustofu o.fl., skulu veita ríkisendurskoðanda rafrænan aðgang að rauntímaupplýsingum úr kerfum sínum sem hann þarfnast vegna starfs síns, endurgjaldslaust. Um þetta var töluvert rætt vegna þess að það komu fram ábendingar um að verið væri að leggja ríkisendurskoðanda of rúman aðgang að persónuupplýsingum með vísan til sjónarmiða um friðhelgi einkalífs og þagnarskyldu stjórnvalda og var fjölmörgum spurningum velt upp um þetta og hvernig þeim málum væri háttað hjá nágrannalöndum okkar, t.d. í Noregi og Danmörku. Markmiðið með frumvarpinu er m.a. að tekjur ríkisins skili sér í samræmi við áætlunargerð en aðgangur ríkisendurskoðanda að gögnum hjá opinberum aðilum og upplýsingakerfum um fjárhagsmálefni ríkisins er ekki nægilega skýr í lögunum til að hann geti sinnt því mikilvæga hlutverki sínu að hafa eftirlit með álagningu með innheimtu o.s.frv. Markmiðið er að gera ríkisendurskoðanda kleift að gera úttektir, annars vegar á tekjum ríkisins og hins vegar á fjárhagskerfi stofnana, og hann þarf því nauðsynlega að hafa aðgang að öllum fjárhagsupplýsingum ríkisins til að geta staðreynt að tekjur séu rétt ákvarðaðar og innheimta þeirra í samræmi við gildandi lög. Þannig er hvorki ætlunin að framkvæma sérstakrar keyrslur inni í kerfum ríkisskattstjóra né endurreikna álagningu opinberra gjalda en til að unnt sé að gera þessa úttekt á útreikningi og álagningu, m.a. til að tryggja rétta virkni kerfanna, þarf að liggja fyrir aðgangur að þeim forsendum sem notaðar eru við umræddan útreikning. Þannig er beinn aðgangur að fjárhagskerfi nauðsynlegur svo unnt sé að ganga úr skugga um og tryggja að kerfin virki og vinni eins og til er ætlast, m.a. í samræmi við lög og stjórnvaldsfyrirmæli. Í slíkri kerfisúttekt eða -skoðun þarf einnig að skoða öryggisþætti kerfanna, m.a. til að ganga úr skugga um að ekki sé hægt að misnota þau í sviksamlegum tilgangi. Ekki er unnt að sannreyna áreiðanleika kerfanna öðruvísi. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem komu fram á fundum nefndarinnar og minnir á að ríkisendurskoðandi og starfsmenn hans eru bundnir trúnaði lögum samkvæmt og fái þeir upplýsingar sem bundnar eru trúnaði frá öðrum stjórnvöldum færist trúnaðarskyldan yfir til þeirra. Nefndin telur að markmiðið með frumvarpinu sé skýrt og að engar vinnslur séu hugsaðar öðruvísi en að þær séu framkvæmdar af starfsmönnum skattyfirvalda og engin gögn yrðu flutt frá skattyfirvöldum til ríkisendurskoðanda. Nefndin minnir einnig á að valdheimildir ríkisendurskoðanda lúta ekki eingöngu að því að hafa eftirlit með fjárreiðum ríkisins, stofnana þess og ríkisfyrirtækja, heldur einnig að hafa eftirlit með tekjum ríkisins og að fjárheimildir og hvers konar verðmæti séu nýtt og þeim ráðstafað á hagkvæman og réttmætan hátt. Nefndin leggur í því sambandi áherslu á að ríkisendurskoðandi, eins og önnur stjórnvöld, þarf ætíð að gæta meðalhófs við beitingu þeirra heimilda sem hann hefur. Nefndin telur þó eftir allt þetta rétt að koma til móts við þau sjónarmið sem komu fram fyrir nefndinni og leggur því til að heimild ríkisendurskoðanda samkvæmt a-lið 4. gr. frumvarpsins verði þrengri og að orðalagið verði að ríkisendurskoðandi hafi aðgang að þeim upplýsingum sem geymdar eru í upplýsingakerfum opinberra aðila sem nauðsynlegar teljist svo hann geti haft eftirlit með og endurskoðað eignir og fjárreiður ríkisins hverju sinni. Nefndin fjallaði sérstaklega um ábendingar varðandi sjónarmið um persónuvernd og friðhelgi einkalífs með vísan til þess að eðlilegt sé að allar uppflettingar ríkisendurskoðanda í kerfum skattyfirvalda verði sérstaklega skráðar og síðast en ekki síst að hlutaðeigandi aðilum verði tilkynnt um uppflettinguna. Leggur nefndin því til breytingar á frumvarpinu í þá veru að ríkisendurskoðandi haldi skrá yfir öll skattframtöl einstaklinga og lögaðila sem farið er inn á í því skyni að sannreyna réttar tekjur ríkisins og er sett skylda á ríkisendurskoðanda að tilkynna viðkomandi um slíka uppflettingu. Telur nefndin þetta gríðarlega mikilvægt og eðlilegt að um sambærilegar uppflettingar annarra stofnana, svo sem Tryggingastofnunar, Vinnumálastofnunar, Fæðingarorlofssjóðs og ekki síst Innheimtustofnunar sveitarfélaga, gildi sömu reglur. Mun nefndin reyna að vinna í því mögulega á næsta þingi. Aðeins var fjallað um gagnavörslu. Svo virðist vera sem einhver mistök hafi verið gerð hér á árum áður. Í frumvarpinu er lagt til að ríkisendurskoðandi verði undanþeginn gildissviði laga um opinber skjalasöfn og þar með skilaskyldu á gögnum til Þjóðskjalasafns Íslands. Það voru sett lög árið 1987 um Ríkisendurskoðun og þar virðist sem eitthvað hafi farið á milli mála hvernig þetta ætti að vera þannig að nefndin leggur til breytingu á frumvarpinu í þá veru að við bætist ný grein um breytingar á lögum um opinber skjalasöfn þar sem tiltekið verði sérstaklega að ríkisendurskoðandi verði, líkt og Alþingi og umboðsmaður Alþingis, undanþeginn gildissviði laganna um opinber skjalasöfn. Að öðru leyti leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem hafa verið tilgreindar. Undir nefndarálitið rita allir meðlimir stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hv. þingmenn Helga Vala Helgadóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Jón Þór Ólafsson, Brynjar Níelsson, Jón Steindór Valdimarsson, Kolbeinn Óttarsson Proppé, Óli Björn Kárason, Þorsteinn Sæmundsson og Þórarinn Ingi Pétursson.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um vestnorrænt samstarf á sviði íþrótta barna og unglinga. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðjón S. Brjánsson, formann Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, og þann hinn sama og situr nú í forsetastóli, Bylgju Árnadóttur, ritara Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, Sigurð Ólafsson, framkvæmdastjóra Vestnorræna ráðsins, og Ragnheiði Helgu Þórarinsdóttur frá mennta- og menningarmálaráðuneyti. Með tillögunni er skorað á ríkisstjórnina að efla samstarf Íslands, Færeyja og Grænlands á sviði íþrótta barna og unglinga. Tillagan er lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins, nr. 1/2018, sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 5. september 2018 í Þórshöfn í Færeyjum. Í greinargerð með tillögunni kemur m.a. fram að til að tengja vestnorrænu þjóðirnar enn betur saman væri hægt að koma á kerfisbundnu íþróttasamstarfi, t.d. með því að bjóða ungu íþróttafólki frá Grænlandi og Færeyjum að taka þátt í þeim mótum sem haldin eru á Íslandi eða stofna til vestnorrænna íþróttamóta sem væru haldin til skiptis í löndunum þremur. Á þennan hátt væri hægt að efla tengsl landanna í gegnum ungu kynslóðina sem byggi að því alla tíð. Einnig gæti góður árangur Íslendinga á heimsvísu í hópíþróttum verið stökkpallur fyrir hinar vestnorrænu þjóðirnar. Með því að deila reynslu landanna af uppbyggingu innviða, þjálfunar og aðstöðu geta vestnorrænu löndin bætt árangur sinn á þessum vettvangi til framtíðar. Nefndin tekur undir tillöguna en vekur jafnframt athygli á því lofsverða framtaki sem sýnt hefur verið á þessu sviði og má þar t.d. benda á skákkennslu Hróksins á Grænlandi og samstarf nokkurra íslenskra og grænlenskra sveitarfélaga um sundkennslu grænlenskra barna á Íslandi. Hvort tveggja mætti styrkja enn frekar og byggja upp fleiri verkefni af slíkum toga. Nefndin leggur því til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Smári McCarthy og Silja Dögg Gunnarsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Að öðru leyti rita undir þetta, auk framsögumanns, Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, formaður nefndarinnar, Rósa Björk Brynjólfsdóttir, varaformaður nefndarinnar, Ari Trausti Guðmundsson, Bryndís Haraldsdóttir, Gunnar Bragi Sveinsson og Þorgerður K. Gunnarsdóttir.
Virðulegur forseti. Ég kem sérstaklega upp til að taka það fram að ég er sammála þessu nefndaráliti. Svo illa vildi til að ég var fjarstödd þegar málið var afgreitt frá nefndinni en þetta er mjög gott mál og greinargerðin sem fylgir undirstrikar einnig það sem skiptir máli. Ég vil kannski bæta við, umfram hana, að með því að bjóða íþróttafólki frá Grænlandi og Færeyjum að taka þátt í mótum sem haldin eru á Íslandi, sem og mögulega stofna til vestnorrænna íþróttamóta sem haldin yrðu í löndunum til skiptis, stuðlum við að því að iðkendur, þjálfarar og aðrir sem taka þátt, og náttúrlega foreldrar barnanna, kynnist innbyrðis. Það er það sem skiptir máli þegar við erum að tala um að efla tengsl landa, hin persónulega tenging, vinátta einstaklinga. Mér finnst oft að margir hér á landi þekki ekki Færeyjar og Grænland nægilega vel miðað við að þetta eru góðir nágrannar okkar og eru ekki svo langt í burtu frá okkur. Einhvern veginn eru þessi lönd okkur sumum kannski svolítið fjarlæg, sem er miður. Með þessu fá íslensk ungmenni, og grænlensk og færeysk ungmenni á móti, tækifæri til að heimsækja nágranna sína, kynnast og mynda tengsl sem vonandi lifa með þeim alla tíð. Þetta er gott mál og ég er einnig ánægð með það sem fram kemur neðst í nefndarálitinu þar sem vakin er athygli á hinu góða starfi Hróksins sem hefur unnið að skákkennslu á Grænlandi um árabil. Einnig er sundkennsla grænlenskra barna á Íslandi nefnd. Það var gott að undirstrika þetta í álitinu og ég tek undir að hvort tveggja má styrkja enn frekar. Ég þakka nefndinni fyrir góða vinnu og tek undir álitið eins og það stendur.
Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um samstarf vestnorrænu landanna um tungumál í stafrænum heimi. Nefndin hefur fjallað um tillöguna og fengið á sinn fund Guðjón S. Brjánsson, formann Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, Bylgju Árnadóttur, ritara Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, Sigurð Ólafsson, framkvæmdastjóra Vestnorræna ráðsins, og Ragnheiði Helgu Þórarinsdóttur frá mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Með tillögunni er skorað á ríkisstjórnina að stofna formlegan samstarfsvettvang vestnorrænu landanna um framtíð íslensku, færeysku og grænlensku. Fyrsta skrefið verði stofnun starfshóps með einum til tveimur fulltrúum frá hverju landanna sem hafi þekkingu á málfræði og máltækni. Hlutverk starfshópsins verði að semja skýrslu með yfirliti um stöðu og framtíðarhorfur tungumálanna þriggja, ásamt yfirliti um þann máltæknibúnað (hugbúnað og gagnasöfn) sem til eru fyrir hvert málanna og leggi fram tillögur að samstarfi um máltæknibúnað og önnur viðbrögð við stafrænu byltingunni. Tillagan er lögð fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins nr. 2/2018, sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 5. september 2018 í Þórshöfn í Færeyjum. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að staða tungumála í hinum stafræna heimi er yfirleitt því verri sem færri tala þau og því má búast við að íslenska, færeyska og grænlenska standi höllum fæti. Í könnun Evrópuverkefnisins META-NET árið 2012 kom í ljós að íslenskan stæði næstverst þeirra 30 tungumála sem könnunin tók til. Færeyska og grænlenska voru ekki meðal þeirra, en ljóst má vera að staða þeirra er enn verri. Þótt málin séu öll töluð af mjög fáum er staða þeirra vissulega nokkuð mismunandi. Íslenska og færeyska eru náskyld tungumál en grænlenska alls óskyld þeim, og færeyska og grænlenska hafa lengi verið í nánu sambýli við dönsku en íslenskan verið næsta einráð á Íslandi. Þrátt fyrir þetta er enginn vafi á því að löndin þrjú geta haft margvíslegt gagn af samstarfi á þessu sviði. Fyrsta skrefið í samvinnu landanna gæti verið stofnun starfshóps sem hefði það hlutverk að semja skýrslu sem innihéldi yfirlit um stöðu og framtíðarhorfur tungumálanna þriggja; yfirlit um þann máltæknibúnað sem til er fyrir hvert málanna; og tillögur að samstarfi um máltæknibúnað og önnur viðbrögð við stafrænu byltingunni. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 1. málsliður tillögugreinarinnar orðist svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina í samráði við landstjórn Færeyja og heimastjórn Grænlands að stofna formlegan samstarfsvettvang vestnorrænu landanna um framtíð íslensku, færeysku og grænlensku.“ Við töldum mikilvægt að þessu væri bætt við. Að sjálfsögðu eiga öll þrjú ríkin að eiga sæti við borðið og hafa eflaust öll eitthvað til málanna að leggja. Með samvinnu fæst yfirleitt víðari mynd og oft á tíðum betri niðurstaða. Að lokum langar mig að segja: Hér á landi hefur verið starfrækt verkefni um nokkurt skeið, stofnun sem heitir Almannarómur, sem hefur það verkefni að færa íslenskuna yfir á stafrænt form. Það er mjög áhugavert verkefni sem er komið aðeins áleiðis, kannski ekki mjög langt en skiptir máli. Ég tel að reynslan af því verkefni og áframhaldandi vinna við það gæti akkúrat nýst bæði grænlensku og færeysku, til að styrkja þau mál. Undir þetta álit rita Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, formaður nefndarinnar, sú sem hér stendur, framsögumaður, Ari Trausti Guðmundsson, Bryndís Haraldsdóttir, Gunnar Bragi Sveinsson, Logi Einarsson, Rósa Björk Brynjólfsdóttir og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir. Hv. þm. Smári McCarthy var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til að þessi tillaga verði samþykkt með meðfylgjandi breytingartillögu.
Virðulegi forseti. Ég geri hér grein fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um öryggi net- og upplýsingakerfa mikilvægra innviða ásamt breytingartillögu sem nefndarálitinu fylgir. Hæstv. forseti hefur gert grein fyrir þingskjölum málsins og númerum á þeim. Nefndarálitið er allítarlegt þannig að ég mun ekki lesa það upp frá orði til orðs en samt sem áður mun taka talsverðan tíma að gera grein fyrir helstu atriðum sem fram koma í því. Nefndin fjallaði um málið og fékk á sinn fund talsverðan fjölda gesta. Umsagnir bárust frá Axel Tómassyni, Fjármálaeftirlitinu, Hafnasambandi Íslands, Interneti á Íslandi hf. – ISNIC, Isavia, Landsvirkjun, Persónuvernd, Póst- og fjarskiptastofnun, Samgöngustofu, Samorku, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum fjármálafyrirtækja og Viðskiptaráði. Af þessari upptalningu má sjá að þræðir frumvarpsins liggja víða í samfélaginu. Með frumvarpinu er lagt til að samþykkt verði heildarlög um net- og upplýsingaöryggi hér á landi. Það eru í raun fyrstu heildarlögin um það efni. Markmið frumvarpsins er að samræma lágmarkskröfur um áhættustýringu og viðbúnað mikilvægra innviða, efla netöryggissveit Póst- og fjarskiptastofnunar og lögleiða tilkynningarskyldu um alvarleg atvik í net- og upplýsingakerfum til hennar og að kveða á í lögum um skipun og hlutverk netöryggisráðs. Frumvarpið byggist einkum á ákvæðum netöryggistilskipunar Evrópusambandsins, sem hefur verið kölluð NIS-tilskipunin, en eitt af lykilmarkmiðum tilskipunarinnar er að efla getu Evrópuríkja með uppbyggingu öflugrar miðlægrar netöryggissveitar í hverju landi fyrir sig. Þannig sveit er kölluð CSIRT-teymi. Slík sveit geti jafnframt átt í samstarfi við miðlægar netöryggissveitir annarra ríkja Evrópu og séð til þess að samræmdar kröfur séu gerðar til netöryggis mikilvægra innviða í álfunni. Tilskipunin hefur ekki verið tekin upp í EES-samninginn en unnið er að undirbúningi ákvörðunar þar um á vettvangi EES-ríkjanna. Frumvarpið felur því ekki í sér eiginlega innleiðingu á tilskipun heldur er verið að nota tilskipun sem fyrirmynd, eins og stundum er gert. Nefndin bendir á að netöryggi er eitt af mikilvægustu viðfangsefnum samtímans er varðar öryggi ríkja og samfélaga. Með því að byggja á NIS-tilskipuninni er tryggt að netöryggi sé byggt upp með sambærilegum og samhæfðum hætti hér eins og í öðrum Evrópuríkjum. Við uppbyggingu öryggis net- og upplýsingakerfa er samkvæmt frumvarpinu mikið lagt upp úr samstarfi og samvinnu við að byggja upp þjónustu og skapa traust milli aðila sem gegna hlutverki samhæfingaraðila, þ.e. Póst- og fjarskiptastofnunar, netöryggissveitar og þeirra sem teljast til mikilvægra innviða - og eins mætti nefna þarna aðrar eftirlitsstofnanir. Þess ber að geta að umsagnaraðilar lýstu almennum stuðningi við frumvarpið og töldu mikilvægt að heildstætt regluverk um netöryggi væri til staðar hér á landi. Þetta var almennt um frumvarpið. Síðan kemur umfjöllun um netöryggisráð en um það er fjallað í 4. gr. Þar er m.a. kveðið á um að ráðherra skipi netöryggisráð en hlutverk þess er einkum að fylgja eftir framkvæmd stefnu stjórnvalda á sviði net- og upplýsingaöryggis. Gagnrýnt var að ekki kæmu fram í ákvæðinu hvaða aðilar skyldu tilnefna í ráðið. Í því sambandi bendir nefndin á að net- og upplýsingaöryggi er síbreytilegur málaflokkur sem snertir mörg ráðuneyti og stofnanir sem og atvinnulífið almennt. Eftir því sem tíminn líður og málin þróast kann því að verða ástæða til að hafa aðra eða fleiri aðila í ráðinu en þá sem nú sitja í því. Nefndin telur því rétt að halda ákvæðinu óbreyttu að þessu leyti. Hins vegar er mikilvægt að í ráðinu sitji aðilar sem hafi viðeigandi þekkingu, menntun og reynslu, enda er ráðinu ætlað veigamikið hlutverk í netöryggismálum. Leggur nefndin til breytingu á 4. gr. þess efnis að fulltrúar sem skipaðir eru í ráðið skuli hafa viðeigandi menntun og/eða reynslu. Næsti kafli fjallar um lágmarksöryggiskröfur og tilkynningar til netöryggissveitar en kveðið er á um þær í 7. og 8. gr. frumvarpsins. Bent var á að í tilskipuninni væri gerður greinarmunur á rekstraraðila nauðsynlegrar þjónustu og þeirra sem veita stafræna þjónustu, sem sagt veitanda stafrænnar þjónustu. Nokkuð var fjallað um þetta mál en nefndin taldi ekki tilefni til breytinga á þessu. Hún bendir á að heimilt er að gera greinarmun á kröfum til þessara aðila í reglugerð, auk þess sem gerður er greinarmunur á eftirlitsheimildum vegna rekstraraðila nauðsynlegrar þjónustu og hins vegar veitanda stafrænnar þjónustu. Í þessum kafla kemur líka fram að bent var á að óljóst væri hvað átt væri við með alþjóðlegum viðmiðunum um bestu framkvæmd, en í greinargerð kemur fram að þar er vísað til tiltekins ISO-staðals en sá staðall væri að úreldast og varhugavert væri í lögum að vísa til ákveðins staðals því staðlarnir breytast með tímanum. Nefndin leggur samt sem áður til breytingu þess efnis að viðeigandi prófanir skuli framkvæmdar reglubundið og í samræmi við alþjóðleg viðmið um bestu framkvæmd á hverjum tíma. Til að hnykkja enn frekar á þessu. Í 8. gr. er fjallað um tilkynningar til netöryggissveitar en samkvæmt ákvæðinu skulu mikilvægir innviðir tilkynna netöryggissveit Póst- og fjarskiptastofnunar án tafar um alvarleg atvik eða áhættu sem ógnar öryggi net- og upplýsingakerfi þeirra. Bent var á að orðalagið „án tafar“ væri of íþyngjandi. Nefndin tók undir það og leggur til að í stað orðanna „án tafar“ komi „svo fljótt sem verða má“. Síðan var nokkuð fjallað um hvort nauðsynlegt sé að kveða á í þessum lögum um að atvikatilkynningar færu einnig til eftirlitsstjórnvalda, þ.e. annarra eftirlitsstjórnvalda, ekki einungis netöryggissveitarinnar, en það kom fram við umfjöllunina að ákvæði frumvarpsins koma ekki í veg fyrir að aðilar hafi tilkynningarskyldu gagnvart öðrum stjórnvöldum samkvæmt öðrum lögum eða reglum. Í ljósi reynslunnar af innleiðingu og útfærslu tilkynningarskyldu samkvæmt þessu frumvarpi kann að verða, þegar fram líða stundir, ástæða til að skýra upplýsingagjöf til annarra eftirlitsstjórnvalda, sérstaklega varðandi netöryggið. Nokkuð var fjallað um samspil eftirlitsstjórnvalda og samhæfingarstjórnvalds, sem er Póst- og fjarskiptastofnun, sem fer einnig með eftirlit gagnvart stafrænum þjónustuveitendum. Farið er yfir það í nefndarálitinu af hverju þessi leið er valin en nefndin bendir á að net- og upplýsingaöryggi sé ein tegund rekstraráhættu sem telja má víst að allar stjórnsýslustofnanir gefi nú gaum. Eftir ítarlegt samráð og umsagnarferli var það mat ráðuneytisins að betur færi á því að fela ólíkum stofnunum eftirlit með framkvæmd laganna, hverri á sínu sérsviði. Þarna erum við að tala um eftirlitsstofnanir eins og Fjármálaeftirlitið á sínu sviði, landlækni og svo mætti telja fleiri. Í 11. gr. kemur fram að eftirlitsstjórnvald ákveði hvaða aðilar teljist til rekstraraðila nauðsynlegrar þjónustu og miðli tilkynningu þar um til Póst- og fjarskiptastofnunar eftir því sem tilefni er til og a.m.k. á tveggja ára fresti. Á fundi nefndarinnar kom fram að það geti verið íþyngjandi fyrir rekstraraðila að vera skilgreindur sem rekstraraðili nauðsynlegrar þjónustu og afar mikilvægt væri að sú þjónusta væri rétt skilgreind. Því telur nefndin að rétt sé að haft sé samráð við þá aðila áður en ákvörðun er tekin um hvort aðili teljist til rekstraraðila nauðsynlegrar þjónustu eða ekki. Nefndin bendir samt sem áður á að ákvörðun eftirlitsstjórnvalds að loknu samráði um að tiltekinn rekstraraðili teljist rekstraraðili nauðsynlegrar þjónustu sé endanleg á stjórnsýslustigi en ágreiningur verður þó alltaf borinn undir dómstóla ef því er að skipta. Í framhaldi af þessu leggur nefndin til að við 11. gr. bætist nýr málsliður þess efnis að áður en ákvörðun er tekin um hvaða aðilar teljist til rekstraraðila mikilvægrar þjónustu á sínu sviði skuli eftirlitsstjórnvald gefa aðila kost á að tjá sig um málið. Í 16. gr. er fjallað um þjónustu við mikilvæga innviði og opinberar stofnanir. Nefndin bendir á að miðað er við að ábyrgð á rekstri net- og upplýsingakerfa verði ekki útvistað af hálfu mikilvægra innviða heldur sé ábyrgðin hjá fyrirtækjum sem geti síðan leitað til netöryggissveitar eftir aðstoð og leiðbeiningum um sérhæfðar forvarnir í tengslum við öryggi net- og upplýsingakerfa. Ekki er því kveðið á um skyldu mikilvægra innviða til samninga við netöryggissveitina en mikilvægum innviðum sem kjósa að semja við netöryggissveitina um tæknilega vöktun og þjónustu stendur hún hins vegar til boða gegn endurgjaldi. Í 3. mgr. 16. gr. er kveðið á um að Stjórnarráð Íslands skuli njóta þjónustu Póst- og fjarskiptastofnunar á sviði netöryggismála. Að mati nefndarinnar er rétt að taka af allan vafa um að tæknileg vöktun og þjónusta verði hluti af föstu verkefni Póst- og fjarskiptastofnunar gagnvart Stjórnarráðinu og leggur nefndin til breytingu á 3. mgr. þess efnis. Hins vegar er áréttað að þessi þjónusta eigi aðeins við um sérhæfðar forvarnir en ekki almenna ráðgjöf sem er í boði annars staðar frá. Síðan er hér töluvert langur kafli um aðgang netöryggissveitar að upplýsingum sem varðar 17. gr. Þar kemur fram að Póst- og fjarskiptastofnun geti, til að greina og meta ógnir og áhættu við net- og upplýsingakerfi mikilvægra innviða, óskað eftir að komið skuli upp sjálfvirkri upplýsingamiðlun á milli kerfa hlutaðeigandi mikilvægra innviða og netöryggissveitar. Fram kom við umfjöllun nefndarinnar að í undirbúningi frumvarpsins var það töluvert álitamál hvernig skyldi staðið að þessari upplýsingagjöf, en nefndin áréttar að fyrirkomulagið sem mælt er fyrir í 2. mgr. er hugsað sem samstarf milli Póst- og fjarskiptastofnunar og viðkomandi aðila þegar hann þarf aðstoð við netöryggismál. Slíkum búnaði verði ekki komið fyrir nema með samþykki aðila. Nefndin bendir á að netöryggissveitin hefur ríkan aðgang að upplýsingum og nefndin bendir jafnframt á eftirlitsheimildir en þar kemur fram að ef það er mat hlutaðeigandi eftirlitsstjórnvalds að mikilvægur innviður uppfylli ekki lágmarkskröfur um áhættustýringu og viðbúnað getur netöryggissveitin mælt fyrir um úrbætur, svo sem um lágmarksöryggisráðstafanir. Hér áréttar nefndin enn og aftur mikilvægi þess að traust byggist upp á grunni samstarfs. Að mati nefndarinnar er brýnt að góð sátt ríki um öflun upplýsinga frá mikilvægum innviðum. Líkt og fram hefur komið hafa fulltrúar mikilvægra innviða ítrekað andmælt harðlega tillögum um einhliða heimildir netöryggissveitar til öflunar upplýsinga. Net- og upplýsingaöryggisstofnun Evrópu hefur bent á að traust er lykilatriði í uppbyggingu netöryggisskipulags og er nefndin þess viss að netöryggissveitin muni á grundvelli góðs starfs síns byggja upp slíkt traust þannig að mikilvægir innviðir sjái sér hag í að nýta þjónustu netöryggissveitarinnar. Þá er hér kafli í nefndarálitinu um þagnarskyldu og persónuvernd. Bent var á ágalla á frumvarpinu sem leiddi til þess að nefndin leggur til þrjár breytingar á 19. og 21. gr. til að tryggja að orðalag sé þar rétt og uppfylli kröfur. Þar að auki bendir nefndin á að samkvæmt greinargerð með frumvarpinu virðist sem ekki hafi verið framkvæmt sérstakt mat á áhrifum frumvarpsins á persónuvernd og þar sem það hefði ekki verið gert við gerð frumvarpsins gæti viðeigandi aðili, þ.e. netöryggissveitin, þurft að framkvæma slíkt mat áður en vinnsla persónuupplýsinga samkvæmt ákvæðinu hefst. Nefndin beinir því til Póst- og fjarskiptastofnunar að taka ábendingu Persónuverndar hvað þetta varðar til skoðunar og framkvæma mat á áhrifum á persónuvernd fyrir gildistöku frumvarpsins. Leiði matið til þess að gera þurfi breytingar á lögum beinir nefndin því til ráðherra að frumvarp þess efnis verði lagt fram á haustþingi til að tryggja að hægt sé að gera slíkar breytingar í tíma. Þá er næst umfjöllun um refsingar en eins og oft kemur fram í þessum stól er mikilvægt að refsiheimildir laga séu skýrar og afdráttarlausar og uppfylli ákvæði 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrár lýðveldisins um skýrleika refsiákvæða. Eftir nokkra umfjöllun um refsingar og viðurlög leggur nefndin til að þrjár nýjar greinar bætist við frumvarpið á eftir 22. gr. Ein grein fjallar um stjórnvaldssektir, önnur um rétt manna til að fella ekki á sig sök og sú þriðja varðar skýrari umgjörð um hvenær eftirlitsstofnunum er heimilt að kæra brot á lögum til lögreglu. Þar að auki leggur nefndin til breytingar á 23. gr. Sú breyting felur í sér að með hliðsjón af sjónarmiðum um meðalhóf leggur nefndin til að einungis brot sem framin eru af ásetningi varði refsingu. Næstsíðasti kaflinn fjallar um annað, þar sem verið er að leggja áherslu á samvinnu ráðuneytis við Póst- og fjarskiptastofnun við setningu ákveðinna reglugerða. Það eru örlitlar breytingar á hugtakanotkun og eins er bent á mikilvægi samráðs og samvinnu Póst- og fjarskiptastofnunar og mikilvægra innviða áður en almenningur er upplýstur um alvarleg atvik eða atvik sem ættu erindi til almennings. Þar áréttar nefndin enn og aftur samráð við mikilvæga innviði á sem flestum stigum og leggur til breytingu sem tryggir þetta samráð. Svo kemur lokakaflinn sem er um kostnað og gildistöku. Áætlaður kostnaður sem hlýst af samþykkt frumvarpsins er verulegur, líkt og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu. Í ljósi þess að verkefnið er nýtt og útfærsla á fyrirkomulagi samstarfs lykilaðila getur haft áhrif á eftirlitskostnað beinir nefndin því til ráðuneytisins að kostnaður verði endurmetinn í aðdraganda gildistöku laganna. Margt bendir til að kostnaður vegna netöryggismála fari vaxandi hjá samfélögum næstu árin og því verði að áætla fjármagn til að sinna verkefninu hér á landi eins og annars staðar. Þrátt fyrir það er mikilvægt að útsjónarsemi verði gætt við innleiðinguna og tryggt að ekki verði lagt í fjárfestingar til að leysa sömu verkefnin hjá fleiri en einu eftirlitsstjórnvaldi, eða umfram þörf. Hluti kostnaðar felst óhjákvæmilega í þekkingaröflun og þekkingarmiðlun á þessu sviði og þann kostnað má ekki vanmeta. Nefndin beinir því til ríkisstjórnarinnar að gera þurfi ráð fyrir kostnaði vegna innleiðingar laganna í fjármálaáætlun og fjárlögum næsta árs og þá liggi fyrir nánari upplýsingar um einstaka kostnaðarliði verkefnisins. Vegna þessa og annars nauðsynlegs undirbúnings leggur nefndin til að gildistöku laganna verði frestað til 1. september 2020. Ákvæði 4. gr. öðlist þó þegar gildi líkt og mælt er fyrir í 2. mgr. 26. gr. Það á við um netöryggisráðið. Þá leggur nefndin til smávægilegar breytingar lagatæknilegs eðlis sem þarf að þarfnast ekki skýringa. Að framansögðu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til í sérstöku þingskjali og ég hef gert grein fyrir hér eftir því sem ég hef farið yfir álitið. Undir álitið rita Líneik Anna Sævarsdóttir framsögumaður, Jón Gunnarsson, formaður nefndarinnar, Ari Trausti Guðmundsson, Bergþór Ólason, Hanna Katrín Friðriksson, Rósa Björk Brynjólfsdóttir, Vilhjálmur Árnason. Karl Gauti Hjaltason var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. gr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Helga Vala Helgadóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.
Herra forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti frá hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Nefndin hefur fjallað um þetta mál og fengið á sinn fund sex gesti og enn fremur bárust nefndinni sex umsagnir. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á efnalögum sem miða að því að bæta löggjöfina, gera hana skýrari og aðgengilegri og að tryggja lagastoð fyrir innleiðingu EES-gerða og svokallaðs Minamata-samnings um að draga úr notkun kvikasilfurs frá 2013. Í nefndarálitinu eru nokkrir kaflar. Sá fyrsti fjallar um reynslu af efnalögum og þar segir: Fyrir nefndinni og í umsögnum kom fram almenn ánægja með reynsluna af efnalögum. Framkvæmd laganna hefur þó leitt í ljós að nokkur ákvæði þarfnast breytinga. Má sem dæmi nefna ákvæði um tilkynningarskyldu markaðssetningar eiturefna, plöntuverndarvara og útrýmingarefna sem aðeins eru ætluð til notkunar í atvinnuskyni. Þetta ákvæði er talið stangast á við frjálst flæði vöru samkvæmt EES-samningnum. Þá eru einnig tiltekin hugtök laganna sem eru skilgreind á annan hátt en í EES-gerðunum sem þeim er ætlað að innleiða. Einnig eru lagðar til breytingar sem miða að einföldun fyrir leyfishafa notendaleyfa. Lagt er til að gildistími notendaleyfa sé lengdur úr fimm árum í átta ár. Að mati Umhverfisstofnunar er ekki þörf fyrir svo tíða endurnýjun sem fimm ár eru. Að mati nefndarinnar eru framangreind atriði öll til bóta auk annarra sem ekki eru rakin hér. Í kafla um stöðvun innflutnings segir m.a.: Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið þess efnis að ákveðin lagaleg óvissa gæti ríkt um stöðvun tollstjóra á tollafgreiðsla á grundvelli tilmæla Umhverfisstofnunar, samanber 2. mgr. 20. gr. laganna. Fram kom fyrir nefndinni enn fremur að til stöðvunar tollafgreiðslu getur komið vegna ýmissa atriða en í framkvæmdinni byggist ákvörðunin þó yfirleitt á því að leyfi skortir frá annarri stofnun. Sú framkvæmd að stöðva tollafgreiðslu felur ekki í sér efnislega afstöðu til leyfisskyldu, heldur er stöðvun hverju sinni framkvæmd á grundvelli efnislegrar ákvörðunar annars stjórnvalds, í þessu tilviki Umhverfisstofnunar. Þessu til viðbótar er í 68. gr. efnalaga mælt fyrir um heimild til að kæra til ráðherra stjórnvaldsákvarðanir sem teknar eru á grundvelli laganna. Að mati nefndarinnar verður því synjun tollafgreiðslu vegna tilmæla Umhverfisstofnunar kærð til umhverfis- og auðlindaráðuneytis. Í kafla um öryggisblöð á íslensku kemur fram að í 30. gr. efnalaga sé mælt fyrir um að svokölluð öryggisblöð sem birgjar láta fylgja við afhendingu efnis til notkunar í atvinnuskyni skuli vera á íslensku. Í greinargerð frumvarpsins kemur fram að í áformum um breytingu á efnalögum og drögum að frumvarpinu, sem kynnt voru á samráðsgátt stjórnvalda, hafi verið lagt til að fallið yrði frá þessari kröfu. Lagt var til að öryggisblöðin gætu verið á íslensku, ensku eða Norðurlandamáli öðru en finnsku. Fram kemur í greinargerðinni að tillagan hafi mætt andstöðu flestra umsagnaraðila. Nefndin ræddi þessa kröfu. Fram komu sömu sjónarmið og að framan hafa verið rakin. Auk þess var bent á að um væri að ræða mjög tæknileg gögn sem notuð væru af fagfólki. Þegar þau væru þýdd á íslensku kynni það að flækja þau þar sem notuð væru nöfn á efnum í efnablöndum. Öryggisblöðin gætu tapað öryggisgildi sínu við það. Í ljósi framangreindra röksemda telur nefndin veigamikil rök hníga að því að fallið verði frá því að gera það að lagaskyldu að þýða öryggisblöð á íslensku. Fyrir nefndinni kom fram að þetta væru gögn sem fagfólk ynni með og styddist alla jafna við erlenda gagnagrunna. Öryggisblöð varða því afmarkaðan hóp manna sem með sanngirni má ætlast til að skilji hið erlenda mál vegna menntunar sinnar eða annarrar sérhæfingar. Öryggisblöðin fara í mjög litlum mæli til almennings. Nefndin leggur því til breytingu þess efnis að öryggisblöð skuli vera valkvætt á íslensku eða ensku. Loks er hér kafli sem heitir fræðsla fyrir heilbrigðisfulltrúa. Fyrir nefndinni var vakin athygli á hlutverki Umhverfisstofnunar sem lýtur að fræðslu og leiðbeiningum fyrir heilbrigðisfulltrúa. Í greinargerð frumvarpsins er gerð grein fyrir athugasemdum Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur, Heilbrigðiseftirlits Hafnarfjarðar- og Kópavogssvæðis og Heilbrigðiseftirlits Suðurlands um fræðsluhlutverk Umhverfisstofnunar. Þar var bent á að mikilvægt væri að halda betur utan um efnavörueftirlit en verið hefur. Eftir að stærsti hluti eftirlitsins fluttist til Umhverfisstofnunar væri orðið erfitt að viðhalda nauðsynlegri sérþekkingu á efnavörueftirliti hjá heilbrigðisfulltrúum. Kallað var eftir fræðslu og leiðbeiningum um með hvaða hætti væri ætlast til að tiltekið eftirlit væri framkvæmt, upplýsingagjöf til Umhverfisstofnunar o.fl. Í greinargerðinni bregst ráðuneytið við framangreindum athugasemdum. Rekur það ákvæði 51. gr. laga um hollustuhætti og mengunarvarnir sem leggur þá skyldu á herðar Umhverfisstofnun að sinna yfirumsjón með heilbrigðiseftirliti og tryggja samræmingu þess þannig að framkvæmdin sé eins á landinu öllu. Fræðsla fyrir heilbrigðisfulltrúa sé því hlutverk sem Umhverfisstofnun hafi og sinni nú þegar en mögulega getur stofnunin sinnt því enn markvissar. Nefndin tekur undir framangreind sjónarmið. Að mati hennar er mikilvægt að þessu verkefni verði gefið aukið vægi í starfsemi stofnunarinnar. Nefndin beinir því til ráðuneytisins að fylgja þessu eftir. Herra forseti. Til viðbótar við framangreint leggur nefndin til að gerðar verði nokkrar breytingar lagatæknilegs eðlis. Nefndin telur frumvarpið til bóta og til þess fallið að styrkja framkvæmd efnalaga. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali sem ég fer ekki hér nánar yfir. Bergþór Ólason og Karl Gauti Hjaltason voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Rósa Björk Brynjólfsdóttir var enn fremur fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álitið í samræmi við 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Þá er skemmst frá því að segja að undir þetta álit skrifa Jón Gunnarsson, formaður nefndarinnar, Ari Trausti Guðmundsson framsögumaður, Hanna Katrín Friðriksson, Helga Vala Helgadóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Rósa Björk Brynjólfsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Virðulegur forseti. Ég er áheyrnarfulltrúi í umhverfis- og samgöngunefnd og er þar af leiðandi ekki með minnihlutaálit en mig langaði til að koma með nokkrar athugasemdir um meirihlutaálitið og frumvarpið yfirleitt. Núverandi frumvarp er búið að ganga í gegnum þó nokkurt ferli. Eins og það var í samráðsgátt stjórnvalda gekk það þó nokkuð langt. En gerðar voru miklar og góðar breytingar á því áður en það kom til þingsins. Einnig eru breytingartillögur nefndarinnar mjög góðar, gera málið allt mun nytsamlegra, ég get orðað það þannig. Þar er útskýrt betur um aðkomu mismunandi aðila, samráð við þá sem nauðsynlegt er, t.d. hvað varðar mikilvæga innviði, hvað er skilgreint sem mikilvægir innviðir því að auknar kröfur eru á þá aðila samkvæmt frumvarpinu og það er sérstaklega tilgreint að þá þurfi samráð við þá um hvort þeir séu skilgreindir mikilvægir innviðir eða ekki. Til dæmis kom athugasemd um að svokallaður RIX, alla vega ein útgáfa af honum á Íslandi sem er kallaður Rixinn, væri mögulegt dæmi um mikilvæga innviði. Það var ekki alveg skýrt í frumvarpinu hvort það væri eða ekki og athugasemdir komu um að t.d. slíkir innviðir væru alls ekki mikilvægir innviðir því að hægt væri að fjarlægja hann alveg og það myndi ekki breyta neinu í virkni internetsins eða neinu svoleiðis. Þetta er bara ákveðin hagræðing að vera með þessa þjónustu. Mér finnst ekki nægilega skýrt tekið undir það sjónarmið í nefndarálitinu, ég vildi bara koma því að. Farið er betur yfir aðgengi netöryggissveitar að upplýsingum og ógn; aftur meira samráð. Þetta er allt svona í áttina að betri nálgun, en frumvarpið var upprunalega í samráðsgáttinni, og í betri átt en Póst- og fjarskiptastofnun vill fara í þessu máli, sem er rosalega gerræðislegt og ég notaði dálítið stór orð um það í upphafi í 1. umr. um þetta mál. Í áttina að útgáfunni eins og hún var í samráðsgáttinni og tillögum Póst- og fjarskiptastofnunar eiga þau orð við þær útgáfur. Þetta er komið langt, langt frá því sem það var og er mun betra núna. Helsta athugasemdin sem ég geri við frumvarpið og ástæðan fyrir því að ég get ekki stutt það, ég krota ekki undir þetta sem áheyrnarfulltrúi, er kaflinn um kostnaðinn og gildistökuna, síðasti kaflinn. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir kostnaði upp á rúmlega hálfan milljarð á ári á næstu árum. Það er ekkert frekar útskýrt af hverju kostnaðurinn er svona gríðarlega mikill. Þegar ég bað um að fá útskýringar á þeim kostnaði fékk ég engin svör. Maður getur ímyndað sér að kaupa þurfi búnað hér og þar og þetta gæti vel verið sá hluti sem búist er við, sem sagt búnaður fyrir þann hluta hvað varðar opinberar stofnanir. Það getur vel verið, ég veit það ekki af því að ég fékk ekki svör um það. Í nefndarálitinu er sagt, með leyfi forseta: „Í ljósi þess að verkefnið er nýtt og útfærsla á fyrirkomulagi samstarfs lykilaðila getur haft áhrif á eftirlitskostnað beinir nefndin því til ráðuneytisins að kostnaðurinn verði endurmetinn í aðdraganda gildistöku laganna.“ Ég geri athugasemd við svona vinnubrögð, að við samþykkjum dálítið opinn tékka hvað þetta varðar þó að þetta komi auðvitað í fjárlögum seinna þar sem við þurfum að samþykkja þetta aftur, en við vitum í rauninni ekki um fjárhagslegt umfang þessara laga og hvaða aðra valkosti við höfum kannski til að hafa einhver áhrif á þann kostnað. Þarna er verið að skrifa opinn tékka upp á það hversu dýr útfærsla er valin. Rétt vinnubrögð í þessu væru að fá kostnaðarmatið og útskýringarnar á því fyrst áður en við förum í að samþykkja frumvarpið. Þar er líka sagt, með leyfi forseta, „… að gera þurfi ráð fyrir kostnaði vegna innleiðingar laganna í fjármálaáætlun og fjárlögum næsta árs, […] að gildistöku laganna verði frestað til 1. september 2020.“ Vandamálið við þetta er að við erum núna að fjalla um fjármálaáætlun áranna 2020 og plús, 2020–2024. Það er á árinu 2020 sem kemur væntanlega til einhvers kostnaðar, en ekki er gert ráð fyrir því í núverandi fjármálaáætlun, þar af leiðandi ekki í fjárlögum fyrir næsta ár miðað við þá fjármálaáætlun. Það eru fjórir mánuðir þarna í lokin, kannski leggst enginn kostnaður á þá fjóra mánuði, það má vel vera ef það myndi gera verkefnið skilvirkara og koma því í gang á réttum tíma, eða fyrr, og ábatinn af því hæfist þá strax, en ekki er hægt að gera það af því að ekki er gert ráð fyrir því í fjárlögum, og þá er það náttúrlega ákveðið tap hvað það varðar. Niðurstaða frumvarpsins er nokkuð góð. Það á eftir að koma reynsla á þetta samstarf, sem er dálítið stórt spurningarmerki um hversu mikið samstarfið verður, en það er náttúrlega bara aðhaldsatriði sem ég vonast til að þeir aðilar sem koma að samkomulaginu við stjórnvöld upplýsi Alþingi um ef þeir telja það ekki vera samráð. Við þurfum tvímælalaust að hafa eitthvert eftirlit með því að verið sé að sinna þessu á þann hátt sem Alþingi er að gefa skilaboð um að í alvörunni sé samráð en ekki þvingað samráð eða eitthvað því um líkt. Það er eitthvað sem ég vona að gangi vel og að ég komi til með að heyra um að gangi vel. Út af kostnaðar- og gildistökunni finnst mér það einfaldlega bara röng vinnubrögð að fá greiningu eftir á og athuga eftir á af hverju kostnaður er og hvort hann sé eins og gert er ráð fyrir. Mér finnst athugavert um kostnaðarmat í lögum eða frumvörpum, eins og lög um opinber fjármál gera ráð fyrir, þá byggir nefndarálitið út frá því að það sé mögulega rangt. Og þá spyr maður: Samkvæmt lögum um opinber fjármál: Er ekki eitthvert vandamál þar ef við getum ekki treyst á að kostnaðarmatið í frumvarpinu sé rétt? Mér finnst það vera ákveðinn galli gagnvart lögum um opinber fjármál sem eiga einmitt að tryggja þennan grundvöll, að við séum með upplýst samþykki um það hvaða áhrif þetta hafi á efnahag hins opinbera. 500 milljónir á ári eru enginn smápeningur, sérstaklega í ljósi þeirra aðstæðna sem við glímum við núna í endurskoðun fjármálastefnu og fjármálaáætlunar. Ef á að bæta við 500 milljónum á ári ofan á það, þá veit ég ekki hvað. Ég hefði því viljað sjá af hverju kostnaðurinn er og að aðrar útfærslur kæmu til að byrja með á meðan við erum að glíma við það ástand sem við erum í núna. Það eru skilaboð mín inn í þetta mál.
Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á húsaleigulögum, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín gesti eins og greint er frá í nefndarálitinu, auk þess sem umsagnir bárust, en með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á 50. gr. húsaleigulaga þannig að leigusamningur falli ekki sjálfkrafa úr gildi við lok starfssamnings ef leigjandi er starfsmaður leigusala. Þess í stað verði uppsögn leigusamningsins heimil báðum aðilum. Samkvæmt ákvæðinu er leigjanda heimil fyrirvaralaus uppsögn samningsins, innan átta vikna frá starfslokum, en um heimild leigusala til uppsagnar fari samkvæmt ákvæðum 1. mgr. 56. gr. húsaleigulaga. Eins og kemur fram í stjórnarsáttmálanum er þar talað um að bætt réttarstaða leigjenda sé býsna mikilvægt verkefni og eigi að taka fyrir á þessu kjörtímabili. Í raun má segja að þetta frumvarp sé afurð af þeim vangaveltum, auk þess sem í lífskjarasamningnum er talað sérstaklega um þau atriði. Þess vegna er mikilvægt að þetta mál sé tekið fyrir nú og klárað. Það hefur borið á því, eins og hv. þingmenn vita, að réttarstaða leigjenda þyki ekki nægilega traust, sérstaklega þegar um er að ræða að leigjendur séu jafnframt starfsmenn leigusala. Í því sambandi komu fram þau rök, sem eru býsna mikilvæg, að húsnæðisöryggi hljóti að trompa hagsmuni annarra af því að geta leigt húsnæðið út aftur. Í rauninni er frumvarpið lagt fram í þeim anda. Í sameiginlegri umsögn Samtaka atvinnulífsins, Samtaka ferðaþjónustunnar og Samtaka iðnaðarins var lýst nokkrum áhyggjum af því hverjar afleiðingar frumvarpsins yrðu ef það tæki gildi og m.a. viðraðar áhyggjur af því að það gæti verið erfitt fyrir leigusala að hafa ekki strax aðgang að húsnæði sínu en þá vísa ég aftur til þess að þrátt fyrir það óhagræði sem kann að skapast hjá vinnuveitanda við starfslok starfsmann sé húsnæðisöryggið væntanlega alltaf mikilvægara. Nefndin tekur að vissu leyti undir þær áhyggjur sem birtast í umsögninni en það breytir engu að síður ekki þeirri staðreynd að nefndin telur mikilvægt að þessi lagabreyting nái fram að ganga. Við umfjöllun í nefndinni var bent á að orðalag 1. málsliðar 1. gr. frumvarpsins væri ekki nægilega skýrt þegar kæmi að því að ræða um tegundir húsnæðis, til að mynda þegar ekki væri um heila íbúð eða húsnæði að ræða. Nefndin tekur tillit til þess í breytingartillögum sínum. Á það var bent að það gæti verið óskýrt þegar starfsmaður fengi íbúðarhúsnæði á leigu að tvennu leyti, annars vegar að það væri ekki skýrt hvort ákvæðið tæki til leigusamninga þar sem endurgjald væri annað en peningar, svo sem vinnuframlag, og hins vegar væri óvíst hvernig færi með tilvik þar sem enginn skriflegur samningur lægi fyrir. Nefndin telur hins vegar að það sé ótvírætt markmið með frumvarpinu að ákvæði 1. gr. taki til þessara tilvika og bendir á að samkvæmt 1. mgr. 10. gr. húsaleigulaga teljist aðilar hafa gert ótímabundinn leigusamning hafi þeir vanrækt að gera skriflegan leigusamning. Nefndin leggur til breytingu til að taka skýrar á því. Í umsögn Alþýðusambandsins var bent á að atvinnurekendur gætu komið sér hjá þeim auknu kröfum sem felist í frumvarpinu með því að gera þá leigusamninga og ráðningarsamninga til styttri tíma. Verði það svo telur nefndin að markmið frumvarpsins skili sér ekki að öllu leyti og því leggur nefndin til þá breytingu að tímabundinn samningur um afnot af húsnæði geti aldrei verið til skemmri tíma en tímabundinn ráðningarsamningur starfsmanns. Að lokum vísa ég að öðru leyti, herra forseti, í álitið en vil benda sérstaklega á seinustu málsgrein nefndarálitsins þar sem nefndin beinir því til félagsmálaráðuneytisins að taka til athugunar aðstæður þeirra starfsmanna sem búa í húsnæði í eigu atvinnurekenda og hvernig bregðast megi við slæmum aðbúnaði leigjenda í slíku húsnæði eða alvarlegum vanefndum á slíkum samningum. Þetta er mikilvægt. Þó að það heyri ekki beinlínis undir þessa löggjöf getur það að einhverju leyti átt til að mynda undir lög um heilbrigðisnefndir, lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. En þarna væri skynsamlegt að ráðuneytið skoðaði sérstaklega hvort hægt væri með betri lagaumbúnaði að taka á slíkum tilvikum. Eins og þingmönnum er kunnugt um er líklegt að þörfin fyrir skammtímavinnuafl verði áfram til staðar og því mikilvægt að þegar til að mynda skammtímabúseta er í húsnæði sem kannski er ekki beinlínis atvinnuhúsnæði þannig að lög um heilbrigðisnefndir og þess háttar ætti kannski ekki endilega við verði skoðað sérstaklega hvort það mætti gera. Nefndin er með breytingartillögur sem fram koma í nefndarálitinu og stendur sameiginlega að álitinu. Hv. þm. Vilhjálmur Árnason var fjarverandi við afgreiðslu málsins en ritar undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Hv. þingmenn Halldóra Mogensen, Anna Kolbrún Árnadóttir og Vilhjálmur Árnason skrifa öll undir álitið með fyrirvara en aðrir nefndarmenn sem undir álitið rita eru hv. þingmenn Ólafur Þór Gunnarsson, Ásmundur Friðriksson, Andrés Ingi Jónsson, Guðjón S. Brjánsson, Guðmundur Ingi Kristinsson og Halla Signý Kristjánsdóttir.
Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd efnahags- og viðskiptanefndar fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um verðbréfaviðskipti, nr. 108/2007. Með frumvarpinu er lögð til breyting á heimild ráðherra til að setja reglugerð á grundvelli laga um verðbréfaviðskipti, nr. 108/2007. Lagt er til að bætt verði við lögin heimild til að setja ákvæði í reglugerð sem heimila Fjármálaeftirlitinu að taka gildar tilteknar lýsingar (e. prospectus) og viðauka við þær, þ.e. lýsingar sem staðfestar hafa verið af lögbærum yfirvöldum á Evrópska efnahagssvæðinu samkvæmt ákvæðum reglugerðar (ESB) 2017/1129 um lýsingu sem birta skal við útboð verðbréfa á almennum markaði eða þegar þau eru tekin til viðskipta og um niðurfellingu á tilskipun 2003/71/EB (Prospectus 3 gerðin). Gildandi ákvæði um lýsingar í lögum um verðbréfaviðskipti byggjast að grunni til á tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2003/71/EB (Prospectus 1), eins og henni var breytt með tilskipun 2010/73/ESB (Prospectus 2). Með þessu regluverki er kveðið á um samræmdar reglur sem gera það kleift að lýsingar, staðfestar af viðkomandi eftirlitsstjórnvaldi innan EES, geti verið viðurkenndar yfir landamæri. Í júní 2017 samþykkti ESB nýja reglugerð um lýsingar, Prospectus 3, sem öðlast gildi 21. júlí nk. og fellir þar með eldra regluverk úr gildi. Með gerðinni eru gerðar breytingar á samræmdum reglum um lýsingar innan EES en hún felur einnig í sér nýjar reglur um viðurkenningar staðfestra lýsinga yfir landamæri. Markmið Prospectus 3 er m.a. að tryggja fjárfestavernd og skilvirkni markaða og bæta aðgengi fyrirtækja að fjármögnun með einföldun á reglum og stjórnsýslumeðferð. Prospectus 3 var tekin upp í EES-samninginn með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar í mars sl. Þess ber að geta að Alþingi hefur þegar samþykkt þingsályktunartillögu, samanber þskj. 1309 í máli nr. 660 til afléttingar á stjórnskipulegum fyrirvara vegna Prospectus 3. Megintilefni framlagningar þessa frumvarps er sú staða sem skapast mun eftir gildistöku Prospectus 3 innan EES 21. júlí nk. og verður uppi þar til löggjöf til innleiðingar á Prospectus 3 hefur tekið gildi hér á landi. Að óbreyttu er fyrirséð að á því tímabili verði hér ekki unnt að nýta það tilkynningarkerfi lýsinga á milli landa sem er fyrir hendi samkvæmt núgildandi reglum um lýsingar. Þetta þýðir annars vegar að Fjármálaeftirlitið gæti ekki tekið gildar lýsingar sem staðfestar hafa verið af hálfu eftirlitsstjórnvalda annarra ríkja innan EES og sem unnar hefðu verið á grundvelli Prospectus 3. Hins vegar þýðir það að tilkynntar staðfestar lýsingar Fjármálaeftirlitsins, unnar á grundvelli núgildandi laga hér á landi, yrðu ekki teknar gildar hjá öðrum eftirlitsstjórnvöldum innan EES. Fyrirséð er að þessi tímabundna staða muni þannig hafa í för með sér óvissu fyrir útgefendur og gæti auk þess leitt til aukins kostnaðar í tengslum við tvöfalda skráningu. Verði frumvarpið að lögum er unnt að leysa úr fyrrnefndum tímabundnum vanda að hluta, þ.e. hvað varðar heimild Fjármálaeftirlitsins til þess að taka gildar lýsingar staðfestar af eftirlitsstjórnvöldum innan EES-ríkjanna, með breytingu á reglugerð. Vinna við gerð frumvarps til innleiðingar á Prospectus 3 er í forgangi af hálfu fjármála- og efnahagsráðuneytisins. Gert er ráð fyrir því að gerðin verði innleidd með tilvísunaraðferð og er birting gerðarinnar auk ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar í EES-viðbæti við Stjórnartíðindi ESB því forsenda framlagningar þess frumvarps. Vonast er til að slík birting náist eins fljótt og unnt er og þannig verði kleift að leggja fram frumvarp til innleiðingar á gerðinni á löggjafarþingi 2019–2020. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málið fari beint til 2. umr.
Herra forseti. Í fjárlögum fyrir 2019 lagði ríkisstjórnin til að fella niður ákvæði um að hægt væri að nýta séreignarsparnað til að greiða niður húsnæðislán og inn á íbúðarkaup. Miðflokkurinn flutti breytingartillögu við fjárlögin þess efnis að þetta ákvæði yrði áfram í gildi. Ríkisstjórnin felldi þá breytingartillögu. Þá flutti Miðflokkurinn lagafrumvarp sama efnis sem ekki hefur fengið hér afgreiðslu. Ég fagna þessum sinnaskiptum ríkisstjórnarinnar, að hún skuli nú taka tillögum Miðflokksins svona vel, og ákveða að framlengja þetta ákvæði. [[Hlátur í þingsal.]]Þetta er hluti af skuldaleiðréttingunni sem er ein besta efnahagsaðgerð heimilanna til síðari ára. [[Gripið fram í: Jæja.]]
Herra forseti. Frumvarp þetta er liður í því að sporna við misnotkun á alþekktu fyrirbæri sem í daglegu tali kallast kennitöluflakk. Það eru tíu ár frá því að fjórir þingmenn lögðu fram frumvarp á Alþingi þessa efnis en löggjafinn hefur sýnt óásættanlegt umburðarlyndi. Samtök iðnaðarins hafa verið harðorð í gagnrýni sinni á kennitöluflakk í íslensku atvinnulífi. Samtök atvinnulífsins og ASÍ hafa sömuleiðis barist fyrir þessu árum saman. Í skýrslu vinnuhóps ráðherra frá því í janúar sl. um félagsleg undirboð og brotastarfsemi á vinnumarkaði er þetta efst á blaði, að taka á kennitöluflakki með afgerandi hætti. Með þessu frumvarpi er stigið skref í rétta átt en betur má ef duga skal. Áfram þarf að berjast gegn þeirri glæpastarfsemi sem hefur fengið að viðgangast á kostnað einstaklinga, fjölskyldna, sveitarfélaga og ríkissjóðs á Íslandi. Ég segi því auðvitað já.
Virðulegur forseti. Við greiðum nú atkvæði um að lækka virðisaukaskatt á getnaðarvarnir kvenna sem og túrvörur ýmiss konar. Með atkvæðagreiðslunni komumst við skrefi lengra í að gera þetta mikla réttlætis- og jafnréttismál að lögum á þessu þingi. Sem flutningsmaður gleðst ég að sjálfsögðu yfir þeim áfanga verði niðurstaða atkvæðagreiðslunnar sú sem ég hef rökstuddan grun um að hún verði. Ég þakka Kvenréttindafélagi Íslands, félaginu Femínísk fjármál, hjúkrunarfræðingnum Aðalsteini Baldurssyni og Femínistafélagi Háskóla Íslands fyrir að senda inn jákvæðar og uppbyggjandi umsagnir um þetta mál á þessu þingi. Ég vil þakka síðastnefnda umsagnaraðilanum, þ.e. Femínistafélagi HÍ, alveg sérstaklega fyrir að hafa haldið málfund með fulltrúum allra flokka þar sem sérstök áhersla var lögð á þetta mál og framgang þess á þinginu. Ég efast ekki um að sá fundur hafi haft jákvæð áhrif á stöðu þessa máls í dag. Þar að auki á Oktavía Hrund Jónsdóttir, varaþingkona Pírata, þakkir skildar fyrir að hafa fyrst lagt málið fram af hálfu Pírata sem og hv. þm. Smári McCarthy fyrir að hafa unnið frumvarpið með henni [[Forseti hringir.]]og unnið málið í hv. efnahags- og viðskiptanefnd sem auðvitað á einnig að þakka fyrir góða vinnu í þessu máli.
Virðulegur forseti. Við greiðum hér atkvæði um skattalækkunarfrumvarp og risastórt jafnréttismál. Betri getur atkvæðagreiðslan ekki orðið. Ég þakka hv. þingmönnum Pírata fyrir að leggja frumvarpið fram. Það sýnir vel hvernig góð mál geta náð hér í gegn í þinginu. Ég vil líka þakka öllum hv. þingmönnum sem tóku til máls í gær. Það var einstaklega ánægjulegt að sjá hvað íslenskir karlþingmenn hafa mikla skoðun á þessu máli og tóku mikið til máls. Það sýnir greinilega að við erum á góðum stað hvað jafnréttismálin varðar í þessum sal.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að þingheimur sé svona jákvæður gagnvart þessari þingsályktunartillögu um að efla íslensku sem opinbert mál á Íslandi. Þetta er framfaramál, við þurfum að styrkja stoðirnar og það skiptir mestu máli að við notum íslenskuna og þetta sé opin og hlý nálgun á tungumálið okkar. Þetta er aðgerðaáætlun í 22 liðum og ég er sannfærð um að með henni munum við ná þessum markmiðum okkar, í fyrsta lagi að íslenskan verði notuð á öllum sviðum, íslenskan verði efld á öllum skólastigum og að framtíð íslenskrar tungu í stafrænum heimi verði tryggð. Að lokum vil ég þakka allsherjar- og menntamálanefnd kærlega fyrir alveg ótrúlega mikla vinnu, sérstaklega formanni hennar, og öllum þeim gestum sem komu og gerðu góðar og gagnlegar athugasemdir við þessa þingsályktunartillögu.
Virðulegur forseti. Það er ekki á hverjum degi, þ.e. stórum og sjaldan, að við lögfestum nýtt skólaform, ég segi kannski ekki alveg nýtt skólastig, á Íslandi. Þetta eru merk tímamót. Lýðskóli svarar ríkri kröfu um aukna valkosti í menntun fyrir stóra hópa ungmenna. Það er nýlunda á Íslandi að einstaklingum standi til boða að búa og nema við skóla þar sem ekki er lögð áhersla á hefðbundinn námsárangur og prófgráður. Íslendingar hafa algjöra sérstöðu meðal nágrannalandanna hvað varðar brottfall ungmenna úr framhaldsskólum. Það er áhyggjuefni og við því þarf að bregðast og leita úrlausna. Það er margt sem bendir til þess að við verðum að laga skólakerfið okkar enn betur að ungum einstaklingum og þörfum þeirra, fækka þeim sem upplifa sig á einskismannslandi. Með lögum um lýðskóla er þess freistað að fjölga menntunarvalkostum og það er vel. Því greiði ég atkvæði með þessari lagasetningu með sérstaklega mikilli ánægju og sérstaklega mikilli sannfæringu.
Virðulegi forseti. Ég sit hjá hérna en það er ekki af sérstakri andstöðu í sjálfu sér við greinina en við annan yfirlestur yfir þetta leist mér einfaldlega ekki alveg á síðasta málsliðinn og get ekki með góðri samvisku greitt atkvæði með honum að svo stöddu en álasa engum fyrir að greiða atkvæði með honum, enda restin af greininni mjög ítarleg og jákvæð eins og yfirþyrmandi meiri hluti þessa frumvarps. Ég mun einnig sitja hjá við 11. gr. svo breytta en mun greiða atkvæði með breytingartillögum nefndarinnar hins vegar. Það er sama skýring, ég er ekki alveg viss um útfærsluna þar. Mér líður einfaldlega ekki alveg nógu vel með að greiða atkvæði með henni vegna þess að ég er ekki alveg fullkomlega sannfærður um að þetta sé rétta leiðin sem er farin en styð að öðru leyti málið fyrir utan eitt annað ákvæði sem ég mun fara út í á eftir.
Virðulegi forseti. Persónuvernd sendi inn umsögn og gerði tvær athugasemdir sem varða þetta atriði, þ.e. gildi laganna gagnvart öryggis- og varnarmálum. Nefndin kom til móts við athugasemdina gagnvart annarri ábendingunni sem var um 3. mgr. 3. gr. en ákvað hins vegar að koma ekki til móts við sjónarmið Persónuverndar hvað varðar a-lið 5. töluliðar 37. gr. og hefur fyrir því sínar ástæður, m.a. þá að það mun koma að því að persónuverndarreglugerðin undanskilji sjálf öryggis- og varnarmál og aðrar reglugerðir í framtíðinni munu taka á því. Ég skil rökin og ég skil að nefndarfólk greiði atkvæði með því og taki þær skýringar gildar en það dugar ekki alveg fyrir mig persónulega þannig að ég sit hjá við þetta tiltekna ákvæði.
Virðulegi forseti. Ein af athugasemdunum varðar aðgerðaskráningu í tölvukerfum og í frumvarpinu var reglugerðarheimild, sem nefndin afnumdi reyndar, sem kvað á um að upplýsingakerfi sem voru sett á fót fyrir 6. maí 2016 væru undanþegin kröfu um aðgerðaskráningu. Bent var á að samkvæmt reglugerð þar áður áttu þessi kerfi samt sem áður að hafa aðgerðaskráningu en nefndin kom þó til móts við sjónarmiðið með því að setja sólarlagsákvæði sem við erum hér að greiða atkvæði um. Það gildir til 6. maí 2026, þ.e. á þeim tímapunkti eiga öll hugbúnaðarkerfi og upplýsingakerfi að hafa þessa aðgerðaskráningu. Að mínu mati ætti krafa um þessa aðgerðaskráningu að vera til staðar nú þegar. Ég tel hana vera til staðar samkvæmt gildandi reglugerð og mér finnst að hún eigi áfram að vera. Þótt ég átti mig á því að það kosti tíma, erfiði og peninga að setja inn aðgerðaskráningu í ýmis upplýsingakerfi finnst mér það ekki vera nægilega góð ástæða fyrir Alþingi til að slaka á þeirri annars sjálfsögðu kröfu. Því greiði ég atkvæði gegn þessu tiltekna ákvæði.
Forseti. Það er samstaða um frumvarpið og nefndarálitið og breytingartillögur sem við greiðum hér atkvæði um en eftir 2. umr. í dag kom ábending þess efnis að 15. gr. frumvarpsins, sem varðar þann tímafrest sem úrskurðarnefnd um upplýsingamál hefur, breytir upplýsingalögum á þann hátt að út falla orð í 23. gr. frumvarpsins: svo fljótt sem verða má, þ.e. úrskurðarnefndin skal vinna svo fljótt sem verða má. Ástæðan fyrir því var sú að í stjórnsýslulögum er þetta meginreglan en fyrst að fjölmiðlakona sem benti á þetta var ekki meðvituð um það höfum við ákveðið að setja þetta inn á milli 2. og 3. umr.: „svo fljótt sem verða má“. Þá eru þau í frumvarpstextanum sjálfum og svo er náttúrlega þessi 150 daga frestur áfram þarna inni en bara bætt við þessu orðalagi: svo fljótt sem verða má, þannig að það sé í frumvarpstextanum. Enginn þarf þá að velkjast í vafa um að það sé meginreglan. Frumvarpið er líka kallað inn til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til að gera þetta á milli 2. og 3. umr.
Forseti. Þar sem ég er nú svo gamall sem á grönum má sjá og treysti ekki á að ég muni eftir því við 3. umr. en mundi eftir því núna og er þannig gerður að ef ég man eftir einhverju þarf eiginlega að gera það strax kem ég hingað upp einfaldlega til að hrósa hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni, framsögumanni málsins, fyrir að hafa haldið mjög vel utan um það. Ræðan sem hann hélt áðan sýnir einmitt árvekni hans í málinu, hvernig hann hefur vakað yfir því hvað þarf að gera til að koma því sem best áfram og ég vildi þakka fyrir þetta ef ég skyldi gleyma því við 3. umr. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Ég vil gera þingheimi grein fyrir því að þessi tillaga mælist mjög vel fyrir hjá frændum okkar í Færeyjum og á Grænlandi. Þeir horfa hingað með lotningu yfir árangri íslenskra íþróttamanna, knattspyrnunni, körfuboltanum og handboltanum, sjá hve mikil uppbyggingin er í íþróttahúsum og að hér er mikið starf í kringum íþróttirnar. Þeir hafa áhuga á að taka þátt í því og þess vegna er þessi tillaga komin fram. Við fylgjumst með því sem er að gerast í íþróttunum og fótboltinn er að spila um helgina og við segjum bara: Áfram Ísland.
Við greiðum atkvæði, virðulegur forseti, um sameiginlega tillögu vestnorrænu ríkjanna Íslands, Færeyja og Grænlands. Tungumálin okkar eiga undir högg að sækja, eru undir áhrifum frá ensku aðallega. Íslendingar hafa þróað með sér jafnvel verkfæri eða eru komnir vel á veg að því leyti að þróa verkfæri í þeim stafræna heimi sem við okkur blasir. Það er álitamál hvort Íslendingar sem stóri bróðirinn í þeim félagsskap geti ekki lagt sitthvað af mörkum því að öll þessi lönd, Ísland, Grænland og Færeyjar, hafa áhyggjur af framtíð tungu sinnar. Hér er lagt til að skipaður verði lítill vinnuhópur fagfólks til að ganga úr skugga um það hvort ekki sé hægt að ná sameiginlegum árangri.
Herra forseti. Sambærileg tillaga var borin upp og samþykkt á vettvangi Norðurskautsráðsins í fyrra og það má líta svo á að þessi tillaga uppfylli í rauninni þau skilyrði sem við settum okkur og öðrum þjóðum á þessu svæði til samstarfs í máltækni, bæði með máltækniátakinu sem er í gangi og núna með samstarfi við önnur tungumálasvæði sem geta líka notið góðs af þeirri vinnu okkar. Vel gert.
Virðulegur forseti. Þetta mál er mjög gott dæmi um það hversu góð tæki við höfum núna, t.d. til samráðs. Samráðsvettvangur Stjórnarráðsins er dæmi. Þar kom þetta mál inn gjörsamlega ónýtt, algjörlega, en þar komu þó nokkrar tillögur frá þeim aðilum sem þekktu til. Það var tekið mikið tillit til þeirra. Frumvarpið kom miklu betra inn til þingsins vegna þess, var vinnanlegt ef má orða það sem svo. Í kjölfarið var bætt við og er bætt við í nefndaráliti meiri hlutans þó nokkuð góðum viðbótum líka en þarna er athugasemd sem ég hef um kostnaðinn og kostnaðarmatið á frumvarpinu. Þetta kemur til með að kosta hálfan milljarð á ári og ekki er útskýrt nákvæmlega hvaða það er sem kostar svona mikið. Lagt er til að það fari fram kostnaðargreining eftir samþykki sem er mjög skrýtið [[Forseti hringir.]]og passar ekki inn í ferli fjármálaáætlunar og fjárlaga. Það er þarna ár [[Forseti hringir.]]sem vantar í rauninni út á það. Þess vegna greiði ég atkvæði með breytingartillögunum en sit hjá við frumvarpið.
Um atkvæðagreiðsluna tala menn í eina mínútu, hv. þingmaður.
Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um mál sem ákveðin tímamót felast vissulega í þar sem við erum að ná utan um nýtt verkefni sem er öryggi net- og upplýsingakerfa. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka kærlega fyrir samvinnuna í nefndinni við vinnslu málsins og tek undir með hv. þingmanni sem talaði á undan, Birni Leví Gunnarssyni, um að við náðum að bæta málið þar frekar. Það er einmitt mikilvægt að eiga gott samtal og ná fram gagnrýninni og gagnlegri umræðu í nefndum eins og tókst í þessu máli.
Virðulegur forseti. Hér greiða menn atkvæði um mikilvæg atriði í réttindamálum leigjenda. Ég vildi samt fá að nefna og leggja áherslu á þau tilmæli sem umhverfis- og samgöngunefnd sendi til félagsmálaráðuneytisins um endurskoðun á húsaleigulögum og eftirfylgni með þeirri löggjöf sem við erum að setja; að fylgjast með hvaða áhrif þetta hefur á húsnæði í hinum dreifðu byggðum þar sem atvinnurekendur gætu nauðsynlega þurft á húsnæði að halda þar sem er lítið um húsnæði og erfitt að manna störf, helst í ferðaþjónustu og fleiru slíku. Einnig að fylgst sé vel með því hvaða áhrif þetta hefur á gerð leigusamninga, hvort þeir séu orðnir styttri eða annað slíkt. Þetta er mikilvægt mál en það þarf að fylgjast með afleiðingunum og vildi ég leggja áherslu á það.
Forseti vill áður en hann lýkur fundi óska hv. alþingismönnum og fjölskyldum þeirra gleðilegrar hvítasunnuhelgar og landsmönnum öllum, og starfsmönnum þingsins ekki hvað síst. Forseti vill einnig þakka starfsmönnum þingsins, öllum sem einum, fyrir þeirra góðu störf undanfarnar vikur svo og í annan tíma.