Borist hefur bréf frá 10. þm. Reykv. n., Helga Hrafni Gunnarssyni, um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Pírata í kjördæminu, Halldóra Mogensen. Halldóra Mogensen hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa að nýju.
Borist hefur bréf frá velferðarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 998, um fjölda legurýma, frá Jóni Þór Ólafssyni.
Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemd við það að tillögu sem formenn fjögurra stjórnarandstöðuflokka, Samfylkingarinnar, Vinstri grænna, Bjartrar framtíðar og Pírata, sem hefur verið lögð fram og dreift á þinginu, um að efna skuli til þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandsmálið, megi ekki sjá á dagskrá fundarins í dag. Það hlýtur að vekja spurningu um hvað tefji þegar þingmenn fjögurra flokka af sex hér á þingi, formenn þessara flokka, leggja fram slíka tillögu. Af hverju fæst hún ekki sett á dagskrá til umræðu? Er þetta enn ein tilraunin til að halda þinginu frá umræðu um þau mál sem hafa verið í umræðu alls staðar annars staðar, liggur við, en í þinginu að undanförnu? Ég spyr mig og ég hlýt að gera kröfu um að þessi tillaga verði sett á dagskrá svo fljótt sem auðið er.
Forseti vill af þessu tilefni taka fram að hann greindi frá því á fundi þingflokksformanna og á forsætisnefndarfundi í byrjun viku að umrædd tillaga, sú tillaga sem hv. þingmaður vísaði til, yrði á dagskrá strax í upphafi þings eftir páska. Forseta er auðvitað ljóst að á bak við þessa tillögu standa formenn allra stjórnarandstöðuflokkanna og vildi þess vegna greiða fyrir því að málið færi á dagskrá. Niðurstaða forseta varð sú að þetta mál verður tekið fyrir strax að loknu páskahléi á Alþingi.
Virðulegi forseti. Ekki er nóg með að þingmannamál hafa ekki ratað í miklum mæli inn í þingsali heldur liggur stór hluti þeirra þingmannamála, sem lögð hafa verið fram nú þegar, enn óræddur í röðinni. Fjöldi þingmannamála sem lögð voru fram snemma á haustdögum hefur ekki enn fengist ræddur hér. Síðan kemur núna tillaga þar sem allir formenn stjórnarandstöðuflokkanna eru sameinaðir á einni tillögu í nafni þessara flokka og þessara þingflokka og mér finnst ekki í lagi að segja við okkur að þetta geti beðið fram yfir páska. Mér finnst við þurfa að fá skýrari rökstuðning núna þegar við erum að ræða hér utanríkismál hvers vegna þetta mikilvæga mál fæst ekki á dagskrá fyrir páska. Mér hefði þótt eðlilegt undir þessum kringumstæðum að forseti yrði við því. Ég þekki ekki dæmi þess að svona hafi verið brugðist við tillögu sem lögð er fram með þessum flutningsmönnum.
Forseti vill af þessu tilefni eingöngu segja að varðandi þingmannamálin hefur verið ágætissamstaða um það meðal þingflokksformanna og forseta að reyna að greiða fyrir því að þingmannamál kæmust almennt á dagskrá. Þegar það er skoðað í samhengi eru síst færri þingmannamál sem hafa komist á dagskrá en verið hefur undanfarin þing.
Virðulegur forseti. Ég tek undir þessar kröfur. Mér finnst óviðunandi að þingsályktunartillaga sem lögð er fram af formönnum allra minnihlutaflokkanna á þingi um að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhald viðræðnanna fari ekki á dagskrá, ekki einu sinni fyrir páska. Þetta mál hefur talsvert verið rætt hér undanfarnar vikur af því að utanríkisráðherra sendi bréf. Það var röng boðleið. Það var rangt hjá honum að reyna að koma því máli á dagskrá með því að senda bréf út í heim. Hann á að koma með þingmál inn í þingið. Það erum við að gera, við erum að fara rétta boðleið. Mér finnst lágmark í þessu stóra máli að okkur sé umbunað fyrir að fara réttar boðleiðir með ákvörðunarvaldið og að þetta mál fari fljótt og vel á dagskrá fyrir páska.
Herra forseti. Það er aldeilis fáheyrt að mál sem fjórir formenn stjórnarandstöðuflokka leggja fram fáist ekki rætt. Ég man satt að segja ekki eftir því, a.m.k. ekki með mál af þessari stærðargráðu. Þar fyrir utan finnst mér að hérna sé heldur betur verið að undirstrika þá gjá sem hefur orðið milli þings og þjóðar þegar við blasir að þetta er mál sem 80% þjóðarinnar vilja að nái fram að ganga. Þannig eru síðustu skoðanakannanir. Ef hæstv. forseti skoðar dagskrána hér í dag sér hann að þar er helsta mál á dagskrá málefni sem varðar niðurlagningu Þróunarsamvinnustofnunar. Það vita allir að það er vanreifað mál, það er svo vanreifað að stjórnarandstaðan hefur óskað eftir því og fengið stuðning forseta fyrir því að gerð verði stjórnsýsluúttekt á áformum ráðherrans. Það þýðir auðvitað að það mál ætti að bíða þangað til niðurstöður hennar liggja fyrir. Mér finnst algjörlega einboðið að það mál verði tekið af dagskrá og hitt sett nú þegar á dagskrá þessa fundar.
Hæstv. forseti. Það er ekki Evrópusambandið sem rekur mig upp í ræðustól í dag, heldur langar mig að vekja athygli á því að þann 18. mars sendi Læknafélag Íslands umsögn til nefndasviðs Alþingis út af frumvarpi til laga um breyting á lögum um verslun með áfengi og tóbak. Í umsögninni koma fram mjög veigamiklar ástæður til þess að hv. allsherjar- og menntamálanefnd gaumgæfi þetta mál betur, kalli það til sín aftur og fari yfir það. Í niðurlagi bréfsins segir, með leyfi hæstv. forseta: „Læknafélag Íslands bendir einnig á umsögn umboðsmanns barna. Varnarlausustu fórnarlömb ofneyslu áfengis eru börnin. Alþingi hefur nýlega lögfest barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Það er þversagnakennt að ætla í framhaldi þess að samþykkja frumvarp sem fyrir fram er vitað að muni hafa neikvæð áhrif á líf og uppvöxt barna og ungmenna sem búa við ofneyslu áfengis í nánasta umhverfi sínu.“ Herra forseti. Mig langar að beina þeirri einlægu ósk til allsherjar- og menntamálanefndar að hún taki þetta mál til gaumgæfilegrar athugunar og fái fulltrúa Læknafélags Íslands til fundar við sig og fari yfir þetta mál enn betur.
Forseti. Þetta var ágætt innlegg frá hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni, ekki síst í ljósi þess að það hefur einmitt verið rætt undir þessum dagskrárlið hvernig málið var afgreitt frá allsherjarnefnd, þannig að ég get tekið undir orð hv. þingmanns. Það er nú ekki þess vegna sem ég kem hér upp heldur vegna þeirra fáheyrðu tíðinda að mál sem stjórnarandstöðuflokkarnir bera hér allir fram saman kemst ekki á dagskrá. Ég hef ekki verið lengi í þessum sölum en ég minnist þess ekki að það hafi verið þannig komið fram við minni hlutann, heldur hafi verið reynt að koma málum áfram þegar svo stór mál eins og þetta eru á dagskrá. Ég vil lýsa vonbrigðum mínum með að ekki eigi að taka þetta mál á dagskrá fyrir páska, ekki síst í ljósi þess klúðurs sem sá maður, hæstv. utanríkisráðherra, sem fer með þetta mál fyrir okkar hönd hefur komið okkur í.
Herra forseti. Í febrúar 2014 kom hér inn með engum fyrirvara tillaga um slit á aðildarviðræðum. 53.555 manns mótmæltu því skriflega sem og með mörgum fjöldafundum á Austurvelli. Verið var að mótmæla því gerræði í kringum þetta mikilvæga hagsmunamál og svikum á kosningaloforðum. Jæja, það mál var látið sofna í nefnd til að verja ríkisstjórnina frekari vandræðum. En síðan sendir hæstv. utanríkisráðherra bréf og allt fer hér í uppnám. Í ljós kemur að um 80% kjósenda vilja fá að kjósa um framhald málsins og formenn allra minnihlutaflokkanna hafa lagt fram tillögu þar um en hún kemst ekki á dagskrá. Herra forseti. Ég skil ekki svona dagskrárgerð.
Virðulegi forseti. Ég er ánægður að heyra að ekki eigi að reyna að gera lítið úr þeirri tillögu hv. þingmanna sem hér er rædd. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að við gefum okkur góðan tíma til að ræða tillöguna og við eigum ekki að afgreiða hana á elleftu stundu áður en hér verður þinghlé. Og allar hugmyndir sem ég hef heyrt á göngum þingsins um að vera eigi takmarkaður ræðutími þegar við ræðum þessa tillögu hv. þingmanna, forustumanna stjórnarflokkanna, ég vona að virðulegur forseti taki ekki slíkt í mál. Ég held að það sé lykilatriði að við ræðum tillöguna vel og lengi og notum tækifærið og hrekjum þær bábiljur og þau rangindi sem hafa komið fram í þessu máli og ræðum ESB-málið af fullri alvöru. Ef hér eru einhverjar hugmyndir um að reyna að klára þetta í einni svipan, á nokkrum mínum, þá hvet ég virðulegan forseta til að blása á allt slíkt og taka alvöruumræðu um ESB-málið.
Virðulegi forseti. Ég skil það vel að það sé ofarlega í huga hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar að fara í gegnum orð og æði sem tengjast þjóðaratkvæðagreiðslum Evrópusambandsins því að það er flókin og djúp umræða sem sjálfstæðismenn þurfa að taka þar og þyrftu að taka það ekki bara við þingið heldur líka við kjósendur flokksins í síðustu kosningum. En það er ekki akkúrat viðfangsefni þeirrar athugasemdar sem ég ætla að bera hér upp sem varðar þá ákvörðun forseta sem enn hefur ekki verið rökstudd. Hún snýst um það að sú þingsályktunartillaga sem hér er til umræðu fáist ekki sett á dagskrá fyrir páskaleyfi, þingsályktunartillaga þar sem öll stjórnarandstaðan, formenn allrar stjórnarandstöðunnar eru flutningsmenn á. Ég tel það óásættanlegt að forseti færi ekki málefnalegri rök fyrir þeirri niðurstöðu sinni en hann hefur gert í umræðunni hingað til.
Herra forseti. Í yfirlýsingu forseta í síðustu viku þegar verið var að ræða þessi mál kom eftirfarandi fram, með leyfi forseta: „Það er jafnframt ljóst að ályktun Alþingis hefur ekki verið breytt eða hún afturkölluð. Meðal annars vegna pólitísks mikilvægis ESB-málsins taldi ég árið 2013 nauðsynlegt að lögð væri fram þingsályktunartillaga um slit ef ætlunin væri að fara þá leið að hætta við aðildarumsóknina.“ Jafnframt sagði forseti að þetta væri diplómatísk aðferð til að láta aðildarviðræðurnar enda án þess að umsóknin væri dregin formlega til baka. Hvað er góð regla í þinginu? Ef málið er mikilvægt fá menn frekar að koma hér upp og ræða það í óundirbúnum fyrirspurnum við forseta. Annað. Ef það er mikið tímaspursmál - og þetta er tímaspursmál núna af því að Evrópusambandið gæti tekið ákvörðun um að klára málið þannig að það er mikilvægt að fara að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Það hefur áhrif þannig að það er ekkert sem mælir gegn því. Forseti hefur ekki útskýrt hvers vegna hann er ekki tilbúinn að taka málið á dagskrá í dag, [[Forseti hringir.]]að fresta því fram á morgundaginn sem ræða á í dag og [[Forseti hringir.]]hafa þingfund á föstudaginn. Það er ekkert sem mælir gegn því. [[Forseti hringir.]]Forseti er …
Virðulegur forseti. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, varaformaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, sé tilbúinn til þess að hafa ótakmarkaðan ræðutíma um það mál sem hér var nefnt, en það er þá hins vegar í hrópandi mótsögn við það að þessi forustumaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins skuli ekki þora að taka málið á dagskrá í dag og heldur ekki á morgun og heldur ekki á fimmtudaginn. Ég held að ef á að vera ótakmarkaður ræðutími þá hljótum við að taka málið strax á dagskrá nema stjórnarflokkarnir þori ekki. En ég kom hingað upp aðallega til að fagna ábendingu hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar. Ég held að okkur öllum hafi orðið nokkuð illa við að heyra af þeirri sendingu sem þingið fékk frá Læknafélagi Íslands. Við hljótum öll að leggja ríkulega við hlustir þegar það lætur frá sér fara álit eins og það sem nú hefur borist. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta mál hefur auðvitað algjörlega verið vanreifað í nefndinni þegar það var þar afgreitt út [[Forseti hringir.]]… Ég held að ástæða sé til þess að [[Forseti hringir.]]nefndin kalli málið aftur inn áður en það [[Forseti hringir.]]kemur til 2. umr. og fari yfir þetta álit læknafélagsins.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni þegar hann óskar eftir því að brennivínsfrumvarpið verði kallað aftur inn í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Ég held að það sé mikilvægt að gera það enda er málið ekki tilbúið til að fara hér í umræðu, það eru allt of margir lausir endar í því. Þannig að ég fagna því að hv. þingmaður skuli benda á þetta og tek undir það. Í öðru lagi vil ég eins og aðrir sem hafa komið hér upp undir þessum lið óska eftir rökstuðningi fyrir því af hverju mál sem stjórnarandstaðan stendur öll að baki og tilkynnt var með mjög góðum fyrirvara á fundi formanna þingflokka að væri von á, er ekki hér á dagskrá og af hverju verið er að eyða tímanum í að ræða málið undir fundarstjórn forseta þegar svo auðvelt væri að setja málið á dagskrá og ganga frá því þar.
Herra forseti. Ég kem hér aftur því að það vekur slíka furðu að fjórir formenn minni hlutans í þinginu leggi fram tillögu um þetta þjóðþrifahagsmunamál og hún fáist ekki sett á dagskrá fyrir páskaleyfi. Hvaða mál eru svo brýn að ekki er hægt að setja þetta mál á dagskrá? Er það málið sem ætlað er að grafa undan þróunarsamvinnu Íslands við fátækustu ríki þessa heims? Er það mikilvægara mál? Komið hefur fram í máli varaformanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins að málið þurfi ítarlega umræðu. Minni hlutinn er tilbúinn í ítarlega, efnislega umræðu. Við höfum marga dag fram undan til þess. En það væri áhugavert að vita hversu ítarleg og efnisleg umræðan var þegar bréf hæstv. utanríkisráðherra var kynnt í þingflokkum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks.
Virðulegur forseti. Í ljósi þeirra orða sem hér hafa fallið vil ég láta þess getið sem þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, sem sat þann fund á mánudaginn þegar umræðan um hvenær taka ætti umrædda tillögu frá formönnum minni hlutans á Alþingi fór fram, að forseti lét þess getið að hann hefði tekið þann dag, 14. apríl, frá. Þá létu þingflokksformenn minni hlutans þess getið á sama fundi að þeir óskuðu eftir því að málið yrði tekið fyrir í dag og að tíminn í fyrri umr. yrði afmarkaður til að koma málinu áfram til nefndar og síðari umr. yrði tekin síðar. Það var ekki að beiðni forseta eða annarra að sá tímafrestur sem hér hefur verið ræddur kom upp. Ég sem þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins er tilbúin að ræða þessa tillögu hvenær sem er og hvar sem er og þarf hvorki meiri né minni tíma en Alþingi skammtar mér hverju sinni.
Virðulegur forseti. Það er gott að hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins er reiðubúinn að ræða þessa tillögu hvenær sem er og hvar sem er. Ég tel þó mjög mikilvægt að hún sé rædd hér í þinginu en ekki hvar sem er. Ég tel mjög mikilvægt að hún sé sett á dagskrá fyrir páska. Ég vil benda á að það er ekki einhver urmull af mikilvægum málum að koma frá ríkisstjórninni, ég hef vakið máls á því hér í pontu að þau eru átakanlega fá, frumkvæðismál frá ríkisstjórninni. Það er beinlínis fundarfall í nefndum þingsins út af skorti á málum frá ríkisstjórninni þó að urmull sé af málum frá þingmönnum. Ég vil líka benda á að um þetta mál, um þjóðaratkvæði um áframhald viðræðnanna, ætti að vera rík samstaða á þingi. Það eru ekki bara minnihlutaflokkarnir sem standa að þessu, flokkarnir sem eru í ríkisstjórn, hinir tveir sem sitja á þingi sögðu báðir skýrt fyrir kosningar og í raun rétt eftir þær [[Forseti hringir.]]líka að þeir vildu svona þjóðaratkvæðagreiðslu. Er það þá ekki bara alveg augljóst að setja það á dagskrá og vinda okkur í þetta?
Virðulegi forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar var ekki að byrja í stjórnmálum í gær og við höfum reyndar verið samferða hér ansi lengi. Hv. þingmaður veit það alveg að ef á að ræða þessi mál núna strax með afmörkuðum tíma þá erum við að drepa umræðuna. Það er bara þannig. Ef við hins vegar förum þá leið sem ég er ánægður að heyra næstum-því-formann Samfylkingarinnar, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, minnast á. Hún kom með tímamótayfirlýsingu því að hún sagði að Samfylkingin væri til í ítarlega efnisumræðu um Evrópusambandið. Það eru tímamót, alger tímamót og það er eitthvað sem ég tel að við ættum að gera. Við getum ekki verið í þessum hráskinnaleik, við verðum að ræða Evrópusambandsmálin. Það er afskaplega mikilvægt að við séum með einhvern afmarkaðan tíma hér rétt fyrir páskaleyfi. Við skulum fara almennilega í þessa umræðu og ég hvet virðulegan forseta til að beita sér fyrir því að það verði gert.
Forseti. Ég er eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson alveg til í langa og stranga umræðu um Evrópusambandið hér einu sinni enn við hann. En það gengur svo sem alltaf út á það sama, einhver ofuryrði úr hans munni. En ég ætlaði nú ekki að ræða það heldur vil ég segja að það er náttúrlega alveg ljóst að ef formenn þingflokka í stjórnarandstöðunni hafa boðið það að hér yrði takmarkaður tími í fyrri umr., sem ég vissi svo sem ekki um, gerir það forseta einfaldlega auðveldara fyrir að setja málið á dagskrá fyrir páska þannig að það þurfi ekki að tefja eitt eða neitt. En ég hefði haldið og nefni nú aftur það sem ég hef lært af störfum þingsins og hvernig það starfar að þetta væri einmitt það að rétta fram sáttarhönd og sýna samráðs- eða samstarfsvilja. En þá kemur náttúrlega hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og kemur mér svo sem ekkert á óvart og reynir að snúa út úr því og gera úr því hið versta mál, sem það er ekki [[Gripið fram í.]]heldur tillaga til samráðs.
Virðulegi forseti. Ég verð nú að taka undir með félögum mínum í þinginu í dag sem furða sig á því að ekki sé sett á dagskrá tillaga fjögurra þingflokksformanna stjórnarandstöðunnar hér á Alþingi. Það er mjög merkilegt í ljósi þess að maður skyldi halda að það vægi þyngra ef formaður þingflokks er flutningsmaður þegar mál eru lögð fram. Varðandi ræðutímatakmarkanir eða ekki takmarkanir eru þær fyrst og fremst til þess að liðka fyrir dagskrá. Það hefur nú verið þannig að stjórnarandstaðan hefur haldið uppi dagskránni framan af þingi og fá mál hafa komið frá ríkisstjórninni nema uppsóp meðal annars um EES-reglugerðir og annað því um líkt. Það er stærsti hlutinn af málum ríkisstjórnarinnar og ekkert er í farvatninu. Hér erum við hins vegar að fara að ræða mál á eftir sem ekki er þingtækt, það er ekki tilbúið í þinglega meðferð. Mér finnst það alvarlegt mál að hér sé sett á dagskrá viðamikið mál utanríkisráðherra. Við höfum beðið eftir úttekt sem [[Forseti hringir.]]forseti sjálfur samþykkti að yrði gerð. [[Forseti hringir.]]Mér finnst það merkileg forgangsröðun að málið sé [[Forseti hringir.]]samt sem áður sett á dagskrá.
Hæstv. forseti. Ég kem hér í ræðustól til að taka undir orð hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar, mér finnst ástæða til að kalla áfengisfrumvarpið aftur til allsherjar- og menntamálanefndar, sérstaklega eftir umsögn Læknafélags Íslands þar sem fram koma alvarlegar ábendingar um möguleg áhrif frumvarpsins á líðan barna og ungmenna. Sem nefndarmaður í allsherjar- og menntamálanefnd styð ég það mjög að umrætt frumvarp verði kallað inn í nefndina að nýju.
Herra forseti. Ég vil vegna orða hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, formanns þingflokks sjálfstæðismanna, og hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, sem er varaformaður þingflokks sjálfstæðismanna, segja frá því að það var miðvikudaginn 18. mars á þingflokksformannafundi sem hv. þm. Róbert Marshall, þingflokksformaður Bjartrar framtíðar, boðaði að von væri á þessari þingsályktunartillögu frá minni hlutanum og óskaði þá þegar eftir því að hún kæmist sem fyrst á dagskrá. Síðan er hér upplýst að hún eigi að fara á dagskrá 14. apríl, næstum mánuði eftir að þessi ósk var lögð fram. Til þess að liðka fyrir því býður stjórnarandstaðan upp á takmarkaðan tíma í fyrri umr., hún var ekki að biðja um það heldur til þess að liðka til þannig að málið kæmist á dagskrá.
Virðulegur forseti. Vegna orða hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur vil ég nota tækifærið og hvetja hv. þingmann til að flytja tillögu í allsherjar- og menntamálanefnd í samræmi við það sem hún sagði hér í ræðustólnum. Ég er viss um að slík tillaga fái góðan hljómgrunn í nefndinni enda full ástæða til að huga að því sem hún hélt hér til haga. Hitt, virðulegur forseti, verður að spyrja sig um hvort þessi umræða hafi ekki afhjúpað að ekki sé meirihlutastuðningur fyrir þinginu á bak við ákvörðun forseta, því að hér hafa bæði formaður og varaformaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins lýst því yfir að þau séu tilbúin til þess hvar og hvenær sem er að ræða Evrópusambandið eins lengi og við viljum. [[Gripið fram í.]]Þá fæ ég ekki betur séð en að 3/4 hlutar þingsalarins hljóti að styðja það að málið [[Gripið fram í.]]komist á dagskrá, [[Gripið fram í.]]bæði minnihlutaflokkarnir og forusta þingflokks Sjálfstæðisflokks. Maður fer því að velta fyrir sér hvort það sé kannski tilefni til þess að leita bara til fundarins um það hvort vilji sé fyrir dagskrárbreytingu.
Virðulegi forseti. Ég kem hér upp fyrst og fremst til að ítreka þá kröfu sem ég setti fram í upphafi að þetta mál sem formenn fjögurra flokka hér á þingi leggja fram fáist tekið á dagskrá. Ég ætla ekki að drepa umræðunni á dreif með umræðum um ræðutíma. Ég er mjög til í ræðutíma samkvæmt hefðum og venjum þingsins enda málið stórt og mikilvægt að ræða það, en þetta er gríðarstórt mál og mikilvægt að þingið bregðist við þessari kröfu formanna fjögurra flokka, sérstaklega í ljósi þess, eins og hér hefur verið bent á, að á dagskrá þingsins í dag er vanreifað mál. Óskað hefur verið eftir stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á þeirri tillögu að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun Íslands og það er ómögulegt að ljúka því máli fyrr en öll gögn liggja fyrir, bæði sú stjórnsýsluúttekt og líka skýrsla sem við höfum beðið um nokkur í þinginu. Ég sé því ekki hver hraðinn á að vera í því máli á meðan tillaga okkar fjögurra bíður um mál sem brennur á þjóðinni.
Herra forseti. Ég er búinn að finna þetta í þingsköpum. Ég varð mjög hissa á því að sjá að þingflokksformenn gætu ákveðið fyrir fram að takmarka umræður í samráði við forseta. Það er víst hægt samkvæmt 86. gr. þingskapa. Mér finnst mjög óeðlilegt að það vald sé til staðar. Ef við tölum um þingsköpin skal það liggja ljóst alveg fyrir að forseti hefur endanlegt úrskurðarvald um þingsköpin og forseti hefur algjört alræðisvald þegar kemur að því að ákveða hvernig dagskráin skuli vera á Alþingi. Ef forseti hefði áhuga að koma á dagskrá þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mikilvæga mál, ESB, sem allir flokkar á Alþingi hafa lofað kjósendum, hafa lofað landsmönnum að verði, þá gæti hann það. Það er mikilvægt, sérstaklega í ljósi þess að nú er utanríkisráðherra að reyna með klækjum, á diplómatískan hátt, eins og hæstv. forseti orðar það, að fá Evrópusambandið til að slíta þessum umræðum og fara fram hjá vilja þingsins, fram hjá samþykktri þingsályktunartillögu. Forseti hefur þetta vald [[Forseti hringir.]]algjörlega. Hann gæti sett þetta mál á dagskrá núna, við gætum talað í allan dag, [[Forseti hringir.]]og svo bíður fyrri umr. bara [[Forseti hringir.]]eftir það. En við [[Forseti hringir.]]getum byrjað í dag, það er mikilvægt hygg ég.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé full ástæða til að rifja upp að þegar bréf hæstv. utanríkisráðherra hafði komið fram þá kom fram ósk samdægurs frá þingflokksformönnum stjórnarandstöðunnar um að málið fengist rætt tafarlaust í þinginu. Við óskuðum eftir því, öll stjórnarandstaðan á Alþingi Íslendinga, að þingsalurinn yrði opnaður fyrir umræðu. Okkur var synjað um það. Síðan gerist það að hér er boðuð með góðum fyrirvara þingsályktunartillaga sem borin er fram af öllum stjórnarandstöðuflokkunum og forustumönnum þeirra en okkur er líka synjað um að það mál fari á dagskrá. Ég held að virðulegur forseti þurfi að endurmeta stöðuna sem stjórnarandstaðan hefur hér í þinginu. Þegar maður horfir á þá stöðu liggur fyrir að maður veltir því fyrir sér hvort þingsalurinn sé opnari fyrir [[Forseti hringir.]]tilteknum flokkum en öðrum.
Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á þeirri stöðu sem við erum í. Hvers vegna er ekki hægt að verða við því þegar forustumenn fjögurra stjórnmálaflokka sem sæti eiga á Alþingi óska eftir því að mál verði tekið á dagskrá, mál sem er mjög mikilvægt? 80% þjóðarinnar hafa sagt að þau vilji fá að greiða um það atkvæði hvort og hvernig haldið verði áfram með Evrópumálið. 55 þús. manns skrifuðu undir áskorun á þingið um sambærilegt mál á síðasta ári. Hvað óttast menn í þessu? Hvað óttast meiri hluti þingsins í málinu svo mjög að menn leggja allt þetta á sig til að koma í veg fyrir að þjóðin verði spurð þessarar spurningar, þeirrar einföldu spurningar hvort fólk vilji, þjóðin vilji, að haldið verði áfram með aðildarviðræðurnar? Ég skil þetta ekki.
Virðulegi forseti. Mig langar bara til að fara aðeins yfir dagskrá þingsins í dag. Við erum að tala um samkeppni á smásölumarkaði, alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands, alþjóðleg öryggismál, EES-samninginn, samning milli Íslands og Færeyja og samning milli Grænlands og Íslands. Mér finnst þetta absúrd, það er neyðarástand í þjóðfélaginu, samfélagið er klofið, kosningaloforð eru brotin. Ég skil ekki fyrir hvern hæstv. forseti vinnur því að auðvitað á þetta mál að fara á dagskrá. Ég hvet samborgara mína til að mótmæla, ekkert annað virðist virka.
Herra forseti. Mér finnst það vera ansi þungt að hæstv. forseti skuli ekki ljá máls á þessari beiðni okkar. Hún er í sjálfu sér kurteislega fram sett en þyrfti ekkert að vera það. Það er ekki á hverjum degi sem formenn stjórnarandstöðuflokkanna allra leggja saman fram þingmál. Þingmálið tekur þar að auki beint á því máli sem má segja að hæstv. utanríkisráðherra hafi sett hér kirfilega á dagskrá með sínu sérkennilega bréfi til Evrópusambandsins fyrir röskri viku. Ég vil jafnframt að það komi fram að stjórnarandstaðan hefur, til þess að greiða fyrir málinu og greiða fyrir því að stjórnarliðið sjái sér fært að setja það á dagskrá, boðið fram að umræðan verði einungis í þrjá tíma, jafnvel skemur. Það er ekki með nokkrum hætti hægt að halda því fram að stjórnarandstaðan sé með einhvers konar vél að reyna að koma þessu máli á dagskrá til að stöðva þingstörfin, síður en svo. Hæstv. forseti veit eins vel og ég að það mundi greiða mjög fyrir þingstörfum, ekki bara í dag heldur líka næstu viku, ef stjórnarandstaðan fengi málinu framgengt. En mér sýnist að þessi ósvinna af hálfu stjórnarliðsins verði ekki til þess.
Forseti áréttar enn og aftur að það er alls ekki ætlun hans að koma í veg fyrir að þetta umrædda mál komist á dagskrá, öðru nær. Forseti boðaði strax að séð yrði til þess að það yrði fyrsta mál á þingfundardegi utan fyrirspurnadags strax bak páskum. Með því vildi forseti undirstrika að hér væri um að ræða mikilvægt mál sem borið var fram af formönnum allra flokka og vildi undirstrika það með orðum sínum í þá veru að það væri ákvörðun hans og séð yrði til þess að málið kæmist á dagskrá sem fyrsta mál á þriðjudeginum strax eftir páska. Með þessu er forseti síst af öllu að gera lítið úr málatilbúnaði formanna stjórnarandstöðuflokkanna, þvert á móti áréttar forseti þá skoðun sína að vitaskuld hefur mál sem borið er fram af formönnum allra stjórnarandstöðuflokkanna meiri vigt en almenn þingmannamál og er forseti þó með þeim orðum síst af öllu að tala niður til þeirra mála sem eiga líka mikið tilkall til þess að komast á dagskrá og forseti hefur reynt að leggja sig fram um að svo verði.
Herra forseti. Á umtöluðum landsfundi Samfylkingarinnar var meðal annars fjallað um málefni innflytjenda og niðurstöðu kosninga í mörgum Evrópuríkjum síðustu missirin sem sýna uppgang og útbreiðslu öfgaafla sem ala á þjóðernishyggju og andúð á útlendingum og fjölmenningu. Hér á landi hafa slík sjónarmið því miður einnig fengið hljómgrunn. Heiðursgestur landsfundarins var Evin Incir, framkvæmdastjóri alþjóðasamtaka ungra jafnaðarmanna. Hún kom til Svíþjóðar 6 ára gömul sem flóttamaður frá Kúrdistan. Fjölskyldan flúði land vegna ofsóknar Tyrkja og hefur búið í Svíþjóð síðan. Evin ræddi andúð á útlendingum í Evrópu og sagði að um leið og þjóðernishreyfingar og skæruliðasamtök ýttu undir andúðina bjóði fólki upp á einföld svör sem geta auðveldlega farið saman við óánægju þeirra. Nú eru það innflytjendur sem eiga að bera ábyrgð á efnahagslegum óstöðugleika, sem taka vinnuna frá fólki, bera ábyrgð á verri menntun barna og verra heilbrigðiskerfi. Hér áður voru það gyðingar og sígaunar en nú eru það innflytjendur. Samfylkingin vill berjast gegn þróun þessara mála hér á landi og byggja á þeirri baráttu á sterkum grunngildum jafnaðarmanna. Það kemur ekki á óvart að þingflokkur jafnaðarmanna í Norðurlandaráði sé sama sinnis en þar er hv. þm. Guðbjartur Hannesson fulltrúi okkar. Þingflokkurinn ályktaði nýlega á þessa leið, með leyfi forseta: „Við bjóðum alla velkomna til Norðurlanda, sem koma í friði og vilja hefja þar nýtt líf fyrir sig og sína. Og þegar öfgar og hryðjuverk ógna samfélögum okkar, stillum við saman strengi okkar, lítum til beggja handa og sjáum karla og konur, með sömu óskir og þrár - frelsi, jöfnuð og réttlæti fyrir alla.“
Virðulegi forseti. Mig langar að reifa aðeins stöðuna í þinginu þegar sneyðist um þá þingfundadaga sem eftir eru. Ég gerði mér það til gamans að líta á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar þar sem voru í haust 204 mál, þeim fjölgaði raunar í 216 um áramótin, en þegar kannað er hvað ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa lagt fram mörg mál það sem af eru þessu þingi eru þau 87 sem eru ríflega 40% þeirra mála sem er gert ráð fyrir að verði lögð fram á þinginu. Eins og ég bendi á er aðeins farið að sneyðast um þingfundadagana. Alþingi hefur lokið meðferð 43 þingmála stjórnarliða sem eru tæp 20% mála á þingmálaskrá. Virðulegi forseti. Það er sérstaklega áhugavert að sjá að á nýjum vef Alþingis er hægt að skoða tölfræði um þessi mál og þar kemur meðal annars fram að hlutfall framlagðra mála hjá hæstv. forsætisráðherra af málum á þingmálaskrá vetrarins er 25%. Það eru mörg mál eftir nema hæstv. ríkisstjórn hyggist endurskoða hvaða mál hún ætlar að leggja fram og ég segi það að á þessari furðulegu stöðu eru tvær hliðar. Það er auðvitað mörgum hér inni sem þykir ágætt að hæstv. ríkisstjórn leggi fram sem fæst mál, enda séu málin ekki endilega til mikilla bóta, en það eru líka aðrir hér inni sem hafa áhyggjur af því að þessi seinagangur í framlagningu mála, sem er orðinn morgunljós þegar tölfræðin er lögð fram, fari að hafa áhrif á starfsáætlun þingsins. Ég vil minna hæstv. forseta á að miklu máli skiptir að ef fara á að breyta starfsáætlun hér sé það gert í samráði við hv. þingmenn og hv. þingflokksformenn, að engar slíkar breytingar verði gerðar án samráðs. Þingið getur ekki goldið fyrir það ef engin mál koma frá ríkisstjórninni á réttum tíma. Því miður er oft búið að tala fyrir því frá ýmsum flokkum að ráðherrar leggi mál [[Forseti hringir.]]sín fram í tíma. Þessi tölfræði bendir ekki til þess að það standi til neinna bóta.
Virðulegur forseti. Við höfum ákveðna tilhneigingu til þess að forðast umræðu um óþægilegar staðreyndir. Óþægilegar staðreyndir eru til dæmis þær sem blasa við okkur í umhverfismálum heimsins. Ég hef af því áhyggjur að við gerum of lítið af því hér í þinginu og í stjórnmálunum að leggja þá áherslu sem okkur ber á þann málaflokk, að ég ekki tali um þær furðulegu hugmyndir, sem heyrst hafa frá forustu Framsóknarflokksins, um að loftslagsváin í heiminum feli í sér sérstök tækifæri fyrir Íslendinga. Ég held að þær fréttir sem við fáum í dag af því að það hægi á Golfstraumnum séu sérstök skilaboð til þeirra sem lifa í þeirri skringilegu veröld að sjá tækifæri í þeirri umhverfisógn sem steðjar að veröldinni. Ég held að við þurfum líka hér að ræða þau tíðindi sem komu í janúar og hefur verið undarlega hljótt um sem eru niðurstöður vísindamanna um breytingar á jarðlögunum á Íslandi, upplýsingar um þá staðreynd að 11 milljarðar tonna léttast af Íslandi á ári hverju og að sú þróun meðal annars geti leitt til þess að þegar um miðjan næsta áratug verði eldgos tíðari en verið hefur fram að þessu. Ýmis önnur þau skilaboð sem við höfum fengið undirstrika það að við þurfum að kappkosta að vinna gegn þessari vá og gera, þó að við vegum ekki þungt í meðaltali heimsins, allt sem í okkar valdi stendur til að setja umhverfismálin í forgrunn og vera fyrirmynd öðrum þjóðum í því hvernig megi berjast gegn þessari aðsteðjandi ógn.
Virðulegi forseti. Það var áhugavert að heyra ræðu síðasta hv. þingmanns en hann er, eins og aðrir þingmenn Samfylkingarinnar, væntanlega að koma af misheppnaðasta flokksþingi Íslandssögunnar. Hafi einhver velkst í vafa um það að Samfylkingin sé skilgreint pólitískt afkvæmi Alþýðubandalagsins var það algjörlega undirstrikað um helgina. Það er enginn vafi um það lengur. Við erum hér núna með mjög vel skilgreinda tvo alþýðubandalagsflokka, VG og Samfylkinguna, annar er að vísu mikill einsmálsflokkur utan um Evrópusambandið sem ég vonast til að við fáum að ræða þrátt fyrir að hv. þingmenn Samfylkingarinnar reyni hvað þeir geta til að takmarka ræðutíma þegar á að ræða slíka hluti. Ég held að ég hafi að vísu heyrt forsmekkinn hjá hv. þm. Helga Hjörvar og vil bara segja fyrir mig sem áhugamann um stjórnmál að ég er mjög spenntur að heyra hvaða samfylkingarspuni fer af stað núna þegar kemur að kúvendingunni í olíumálinu. Hér hafa hvorki meira né minna en aðalþungavigtarmennirnir í Samfylkingunni, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, hv. þm. Katrín Júlíusdóttir og hv. þm. Oddný Harðardóttir, farið mikinn sem olíumálaráðherrar, lofað öllu fögru og séð alveg gríðarleg tækifæri í þessu öllu saman. Núna, ekki fyrir nokkrum árum, ekki fyrir nokkrum mánuðum, heldur 27. janúar, kom þetta mikla olíufólk og samþykkti á þinginu tillögu um ríkisolíufélag. Sem áhugamaður um stjórnmál er ég spenntur að fylgjast með því hvaða spuni fer af stað. Ég held að hv. þm. Helgi Hjörvar hafi byrjað á þessu. Hann talar um mikilvægi þess að við séum framarlega í umhverfismálum - sem við höfum verið. Þegar kemur að loftslagsmálunum er það þannig að Íslendingar hafa verið fremstir þjóða vegna þess að við höfum nýtt [[Forseti hringir.]]endurnýjanlega orkugjafa og ég vona að við höldum því áfram. Ég mun fylgjast af athygli með þeim spuna sem fer núna af stað [[Forseti hringir.]]eftir að þessir hv. þingmenn voru teknir niður á flokksþinginu.
Virðulegi forseti. Samfylkingin var í fararbroddi síðustu ríkisstjórnar við að hrinda af stað olíuleit á Drekasvæðinu. Ráðherrar Samfylkingarinnar og þingmenn töluðu um að mörg tækifæri mundu fylgja olíurannsóknum og olíuvinnslu, bæði uppbygging og atvinna. Þetta er einn af sóknarfleygunum inn í framtíðina, sögðu samfylkingarþingmenn og -ráðherrar á gleðistundu. Þeir vöktu vonir og trú fólksins á Norður- og Austurlandi um ný tækifæri og mikla uppbyggingu í framtíðinni. Hafnarframkvæmdir komust á dagskrá og fjöldi aðila kannaði möguleika á svæðinu. Samningar voru undirritaðir um olíuleit og rannsóknir á Drekasvæðinu sem teljast í kostnaði upp á milljarða króna. Það ríkti trú á tækifæri og innlend og alþjóðleg fyrirtæki höfðu trú á verkefninu og viðsemjandanum, ríkisstjórn Íslands. Nú hefur Samfylkingin tekið stöðu gegn tækifæri á uppbyggingu og kastað fyrir róða stefnu flokksins til margra ára um nýtingu og uppbyggingu tækifæra fyrir land og þjóð í kringum olíuvinnslu á Drekasvæðinu, rænir bjartsýnustu menn draumum um svæðið. Virðulegi forseti. Ég velti fyrir mér hvort Samfylkingin vilji slíta þeim samningum sem flokkurinn stóð að á síðasta kjörtímabili og hvort það hafi verið hugsað til enda hvað slík kúvending fyrir fyrirtækin kosti þjóðarbúið. Það er kostulegt hvernig Samfylkingin hefur brugðist íbúum á Norður- og Austurlandi, á landinu öllu, sem bundu sérstakar vonir við þau tækifæri og rannsóknir sem olíuleit kynni að hafa á samfélagið. Í skjóli slíkra umsvifa skapast mýmörg tækifæri til þjónustu og sköpunar þar sem skortur er á fjölbreyttara atvinnulífi sem greiðir góð laun. Á frægum fundi Samfylkingarinnar gleymdist nánast að minnast á kjör verkafólksins í landinu og í stjórnmálaályktunum var lítið á það minnst eða í besta falli vantaði allan kraft í stöðu með launafólki. Virðulegur forseti. Launafólk í landinu þarf á stuðningi að halda og mikilvægt að þær atvinnugreinar eins og útflutningsgreinar sem hafa svigrúm til hækkandi launa skili til verkafólks hluta af þeim ávinningi sem góð afkoma útflutningsgreinanna hefur sýnst á síðustu árum. Til þess þarf meiri slagkraft en [[Forseti hringir.]]Samfylkingin býður upp á. Það er sprungið á Samfylkingunni.
Virðulegi forseti. Ég horfði á Kastljóssþáttinn í gær þar sem fjallað var um merkingar á matvælum og að það væri erfitt að skilja hvað væri mikill sykur í matvælum. Ég fagna svona umræðu, sérstaklega í sjónvarpi, þetta er neytendafræðsla af bestu gerð. Það sem mér finnst mjög merkilegt er að í rauninni er verið að ræða um það að upplýsingarnar sem eru á matvælum séu ekki skiljanlegar. Í því sambandi langar mig að minna á þingsályktunartillögu sem ég og þingmenn úr öllum flokkum höfum lagt fram og snýr að því að merkja matvæli með litum eins og Bretar gera, þ.e. rauðu, appelsínugulu og grænu fyrir sykur, salt og fitu. Neytendur handfjatla matvælin úti í búð og ef það er rautt umferðarljós fyrir sykur þýðir það að varan inniheldur mikið af sykri. Salt er einnig nokkuð sem væri hægt að gera heilan Kastljóssþátt um, hvernig merkingar eru á salti og hvort við höldum okkur innan ráðlagðs dagskammts af salti. Við borðum allt of mikið af salti og það hefur áhrif á heilsuna eins og of mikið sykurát. Mér finnst eiginlega alveg með ólíkindum að við skulum merkja matvæli og veita þannig upplýsingar - en það skilur enginn þær upplýsingar. Ég varð fyrir vonbrigðum þegar ég sá umsagnirnar um þessa góðu þingsályktunartillögu okkar úr öllum flokkum því að þær voru frekar neikvæðar. Á sama tíma er landlæknisembættið að gera góða hluti með því að vera með heimasíðu þar sem menn geta séð hvað er mikill sykur í tiltekinni jógúrttegund og þar fram eftir götunum, en er samt ekki eitthvað sérkennilegt við það að ég standi úti í búð og viti ekki hvað er mikill sykur í vörunni en geti farið inn á einhverja heimasíðu og séð hversu mikill sykur er í vörunni? Ég á að fá þessar upplýsingar þegar ég er úti í búð. Mér finnst að við þurfum að ræða þetta vegna þess að það hefur verið sýnt fram á að við borðum allt of mikið af sykri [[Forseti hringir.]]og of mikið af salti. Ef við ætlum að breyta þessu verður að upplýsa neytendur þannig að þeir skilji upplýsingarnar.
Hæstv. forseti. Í dag vil ég vekja athygli á jákvæðum áfanga sem náðst hefur í þeirri vegferð ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að rétta stöðu íslenskra heimila og styðja við bakið á þeim. Fjölmörg heimili hafa nú fengið leiðréttingu á verðtryggðum húsnæðislánum sínum. Alls bárust 69 þús. umsóknir frá 105 þús. einstaklingum um skuldaleiðréttingu á verðtryggðum húsnæðislánum. Á miðnætti rann út þriggja mánaða frestur til að samþykkja ráðstöfun leiðréttingarfjárhæðar hjá þeim umsækjendum sem gátu samþykkt leiðréttinguna 23. desember sl. en 99,4% af þeim samþykktu ráðstöfunina. Í dag hafa 101 þús. umsækjenda, þ.e. 96% af heildinni, fengið birta niðurstöðu útreiknings. Þetta stóra réttlætis- og sanngirnismál er nú komið í höfn og styður heimilin, grunnstoðir samfélagsins, sem nú eru kraftmeiri. Það er ánægjulegt að heyra af fjölskyldum sem finna verulega fyrir breytingu á högum sínum. Það að fá lækkun á mánaðarlegum afborgunum um einhver þúsund þýðir sannarlega meira svigrúm til þátttöku í félagslífi og tómstundum, svo eitthvað sé nefnt. Þá vil ég einnig nefna að í gær höfðu 33.300 sótt um að ráðstafa viðbótarlífeyrissparnaði til að greiða inn á höfuðstól veðlána en talsverð aukning hefur verið í umsóknum síðustu vikurnar. Þarna er gott tækifæri til að laga enn skuldastöðu heimilanna og búa í haginn fyrir framtíðina. Við Íslendingar megum alveg snúa örlítið til baka og huga að því að gott er að spara fyrir hlutunum og eiga jafnvel fyrir þeim áður en farið er af stað. Það vekur athygli mína hve lítið hefur í raun verið fjallað um þessa aðgerð og framkvæmd hennar sem er afrek í sjálfu sér. Það segir mér að hlutirnir hafa gengið vel fyrir sig og fátt komið upp á. Ríkisskattstjóri og fólkið sem vann að þessari framkvæmd á miklar þakkir skildar og það vann mikið afrek við flókið úrlausnarefni. Vegferð og barátta sem hófst fyrir [[Forseti hringir.]]sex árum er nú orðin staðreynd. Nú er verið [[Forseti hringir.]]að rétta hlut heimilanna á kostnað þrotabúa bankanna og kröfuhafa, líkt og talað hefur verið um frá upphafi.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka áhuga hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins á Samfylkingunni og fagna því að þeir hafi fylgst með snörpum, spennandi og kraftmiklum landsfundi. Ég hvet þá til að fara inn á heimasíðu Samfylkingarinnar og kynna sér þær fjölmörgu ályktanir sem þar voru samþykktar. Ég ætla að fara í stuttu máli yfir eina þá mikilvægustu. Hún varðar húsnæðismálin. Samfylkingin hefur verið í forustu í húsnæðismálum og hefur miklar áhyggjur af þeim seinagangi sem nú er hjá núverandi ríkisstjórn til að tryggja íbúðir fyrir alla. Við munum á næstu dögum leggja fram þingsályktunartillögu með aðgerðum bæði í bráð og lengd. Ég ætla að fara hér yfir þær bráðaaðgerðir sem ég bið hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem og aðra þingmenn í þessum sal að hjálpa okkur að fá samþykktar því að þær varða íbúðir fyrir alla. Þessar aðgerðir eru hækkun á húsaleigubótum þannig að þær verði jafnstæðar vaxtabótum, þær eru að aukið verði framboð á leiguíbúðum sem nú eru í útleigu til ferðamanna með skattfrelsi á leigutekjum af einni íbúð með ákveðnum viðmiðum. Síðan viljum við að lögum um skuldaþak sveitarfélaga verði breytt þannig að skuldsetning vegna félagslegs húsnæðis falli ekki þar undir og mun það gera sveitarfélögunum kleift að kaupa félagslegar íbúðir og tryggja þannig húsnæðisöryggi allra sinna íbúa. Þá viljum við líka að fyrir lágtekjufólk og ungt fólk verði þróaður viðbótarlánaflokkur með ríkisstuðningi þannig að allt það fólk sem hvorki hefur efni á að kaupa né leigja geti veitt fjölskyldum sínum eðlileg skilyrði til búsetu. Hjálpið okkur að koma í gegn [[Forseti hringir.]]íbúðum fyrir alla.
Hæstv. forseti. Ég er nú á sömu nótum og hv. þm. Þórunn Egilsdóttir en ákvað að halda mig við ræðuna því að aldrei er góð vísa of oft kveðin. Eins og mörgum er kunnugt þá hefur skuldaaðgerð vegna verðtryggðra húsnæðislána náð fram að ganga. Aðgerðin náði til 69 þúsund umsókna eða 105 þúsund einstaklinga sem voru með verðtryggð húsnæðislán. Meginþorri þessara einstaklinga gat samþykkt ráðstöfun leiðréttingar frá 23. desember til 23. mars. Er þar um að ræða 101 þúsund manns eða 96% af heildarumsækjendum leiðréttingarinnar. Enn á eftir að vinna úr 3.000 til 4.000 umsóknum, unnið er hörðum höndum við að klára þær. Það var á miðnætti sem þriggja mánaða samþykkisfresturinn rann út. Nú hefur það komið fram að 99,4% þeirra sem hafa fengið leiðréttinguna birta samþykktu hana. Heildarupphæð leiðréttingar var 79,4 milljarðar. Af heildarupphæðinni er gert ráð fyrir að 73,7 milljörðum verði ráðstafað inn á lán einstaklinga eða heimila í landinu og 5,7 milljörðum verði ráðstafað sem sérstökum persónuafslætti og sú aðgerð mun skiptast niður á fjögur ár. Við gerum okkur grein fyrir að það eru mörg önnur heimili í landinu en heimili með verðtryggðar húsnæðisskuldir. Þess vegna er sérstaklega ánægjulegt að sjá frumvörp sem munu taka á heimilum sem eru á leigumarkaðnum eru að koma inn í þingið núna um mánaðamótin. Þetta eru frumvörp er varða stofnstyrki til uppbyggingar á leiguíbúðum. Talað er um að það fyrirkomulag geti lækkað leigukostnað um mörg prósent. Einnig er um að ræða frumvörp er varða breytingar á húsaleigulögum, breytingar á lögum um húsnæðissamvinnufélög og frumvarp er varðar aukinn stuðning í formi húsnæðisbóta til leigjenda. Öll þessi frumvörp eru til bóta fyrir leigjendur landsins og afar ánægjulegt er að sjá efndir í þessum málum en ekki kyrrstöðu eins og ríkti allt síðasta kjörtímabil þegar við fengum ekki að sjá neitt einasta frumvarp er tók á þessum málum.
Virðulegi forseti. Mig langar að vekja athygli á því máli sem var aðeins reifað fyrr í dag undir liðnum um fundarstjórn forseta og varðar brennivínsmálið svokallaða og það sem kom frá Læknafélaginu í morgun. Ég átti hér orðastað við hæstv. heilbrigðisráðherra í gær og hlýt að fara aðeins yfir hans svör eða ekki-svör öllu heldur. Ég ætla aðeins að drepa niður í svari hans við mig hér í gær. Hann sagði, með leyfi forseta: „Það sem mér er helst í huga varðandi þetta mál er hvernig við getum dregið sem mest úr misnotkun á áfengi, ekki endilega bara neyslu heldur fyrst og fremst misnotkun.“ Hann hefur líka verið „mjög hugsi yfir þeirri einföldu staðreynd að stefna ÁTVR, ríkisfyrirtækis, hefur á allmörgum síðastliðnum árum verið sú að auka aðgengi fólks að þessari löglegu söluvöru“. Honum er líka hugleikin í því frumvarpi sem hér liggur fyrir sú grundvallarbreyting sem verið er að leggja til varðandi gjaldtöku í lýðheilsusjóðinn. Og svo sagði hann þegar ég spurði hann um afstöðu hans til frumvarpsins að hún kæmi fram þegar það kæmi til atkvæða. Virðulegi forseti. Það kemur ekki skýrt fram í svörum heilbrigðisráðherra að með þessu frumvarpi er verið að auka til mikilla muna aðgengi að áfengi. Læknafélagið leggst gegn því ásamt svo fjöldamörgum öðrum sem komið hafa fyrir allsherjar- og menntamálanefnd. Það er þversagnakennt, eins og þar kemur fram, að ætla að samþykkja þetta frumvarp sem hefur neikvæð áhrif á uppvöxt barna og ungmenna. Mér finnst líka mjög sérstakt að ráðherra sem ætlar að hengja sig í að 5% eigi að renna í lýðheilsusjóð í þessu frumvarpi skuli ekki bara leggja það til sjálfstætt að auka framlag til lýðheilsumála í staðinn fyrir að reyna að klóra í bakkann því að hann var augljóslega í miklum vandræðum með að svara hreinskilið fyrir [[Forseti hringir.]]eigin afstöðu [[Forseti hringir.]]sem heilbrigðisráðherra gagnvart þessu máli.
Hæstv. forseti. Hagstofan hefur nú birt nýjar upplýsingar um lífskjör og lífsgæði barna á Íslandi. Hið jákvæða sem birtist í þeim tölum er að hlutfall barna sem búa á heimilum undir lágtekjumörkum eða eiga mjög erfitt með að láta enda ná saman lækkaði lítillega. Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér jákvætt að hlutfallið fari lækkandi en eftir stendur sú alvarlega staðreynd að um tíundi hluti barna býr við skert lífskjör og líður skort á efnislegum gæðum. Ein alvarlegasta birtingarmynd þessa ástands er sú að börn taka í minna mæli þátt í skipulögðu æskulýðs- og tómstundastarfi. Tæpur þriðjungur barna á Íslandi er ekki í reglubundnu tómstundastarfi. Á læknamálþingi 2010 kom meðal annars fram að rannsóknir sýna að börn sem líða skort af einhverju tagi og búa við versnandi andlega heilsu muni síðar á ævinni njóta verri líkamlegrar heilsu en ella. Á móti sýna rannsóknir að þátttaka barna í skipulögðu tómstundastarfi dregur úr líkum á hvers kyns frávikshegðun og eykur líkur á betri líðan og góðri líkamlegri heilsu. Virðulegi forseti. Þessi vandi er að stærstum hluta, samkvæmt þessum nýjustu tölum Hagstofunnar, tengdur tekjum og stöðu á húsnæðismarkaði. Ég velti því fyrir mér í hvað við eyðum orku okkar og kröftum hér í störfum okkar. Við höfum tækifæri núna til að vinna að breytingum. Ég treysti því að ríkisstjórnin komi með innlegg í kjaraviðræður og beiti sér fyrir því að samið verði um verulegar kjarabætur fyrir þá lægst launuðu. Þá eru húsnæðisfrumvörp á leiðinni og við getum greitt götu þeirra fjölskyldna sem standa höllum fæti á húsnæðismarkaði. Þannig, virðulegi forseti, getum við bætt stöðu barnanna okkar.
Virðulegi forseti. Þingflokksformaður Framsóknarflokksins kom hér upp og fjallaði um skort á þakklæti og umfjöllun um þessa skuldaniðurfellingu. Ég vil aðeins kommenta á það. Ég vil segja að alla vega á minni fésbók, minni fréttaveitu þar, þá er fólk heldur betur að sjá að það er tekið úr einum vasa til að setja í annan. Það kemur fólki í opna skjöldu að leiðréttingin er sama sem ekki nein út af því að hún er tekin annars staðar frá. Ég kem hingað upp til að ræða um fréttir sem Fréttablaðið færði okkur í dag um að hæstv. fjármálaráðherra hyggist taka tollakerfið til gagngerrar endurskoðunar. Ég fagna því og styð hann áfram í því. Það þarf að breyta því öllu saman. Hann leggur áherslu á tolla á föt, að afnema þá. Það er í takt við stefnu Bjartrar framtíðar að gera umhverfið í tollum auðveldara og gegnsærra. Þetta stendur innlendri verslun algerlega fyrir þrifum. Um 40% allrar verslunar á fötum fara fram erlendis. Við þurfum að ná þeirri verslun hingað heim. Ef við ætlum að gera það þurfa þessir tollar að fara lönd og leið. Þeir skila ekki einu sinni það miklu í ríkissjóð. Þannig að hæstv. fjármálaráðherra hefur stuðning Bjartrar framtíðar við þessa miklu og mikilvægu vinnu.
Herra forseti. Mig langar að vekja athygli á því að á flokksráðsfundi hjá Vinstri grænum fyrir einhverju síðan var samþykktur samhljóða eindreginn stuðningur við réttlátar launakröfur verkalýðshreyfingarinnar, að sérstaklega þyrfti að hækka verulega taxta þeirra sem væru á lægstu laununum. Nú stendur Starfsgreinasambandið frammi fyrir því að verið er að greiða atkvæði um verkfallsboðun og ef það verður samþykkt, sem allt lítur út fyrir að verði gert, er fyrsta verkfallið 10. apríl. Ef ekki nást samningar verður samfelld vinnustöðvun eftir 26. maí. Þetta er vissulega ögurstund því að það er ekkert smámál fyrir það fólk sem er á lægstu laununum að standa í verkfallsaðgerðum. Maður spyr sig: Hvað er ríkisstjórnin að gera til að reyna að koma til móts við þetta fólk í landinu til að bæta kjör þess? Hvað hefur hún gert? Hún hefur hækkað matarskattinn, lækkað auðlegðarskattinn og er að skoða breytingar í skattkerfinu til hagsbóta fyrir þá efnameiri. Hv. þingflokksformaður Framsóknar kom áðan inn á að mesta skuldaleiðrétting sem gerð hefur verið væri að koma til framkvæmda núna, [[Gripið fram í.]]sú stórkostlegasta. Stendur hún undir nafni? [[Gripið fram í.]]Ég hef ekki orðið vör við fagnaðarbylgju í samfélaginu og að þetta gagnist því fólki sem virkilega þarf á því að halda. [[Gripið fram í.]]Þarna er ríkið enn eina ferðina að bruðla með almannafé frekar en að greina þann hóp sem virkilega þurfti á aðstoð að halda. Hvað líður úrbótum í húsnæðismálum? Þessi ríkisstjórn er búin að hafa tvö ár og enn er ekkert komið fram í þeim efnum. Þetta er til skammar. Og hvað er núverandi ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]að skoða? Já, að fjölga seðlabankastjórum. Einmitt það sem láglaunafólk og almenningur í landinu hefur beðið eftir. Ég held að menn ættu að hysja upp um sig buxurnar, [[Forseti hringir.]]skammast sín og vera ekki að hrósa sér af einhverju [[Forseti hringir.]]sem engin innstæða er fyrir. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Íslenskt samfélag skorar hátt á alþjóðlegum mælikvörðum um jafnrétti kynjanna og við höfum sett okkur skýr markmið um áframhaldandi vinnu á því sviði. Meðal stærstu áskorananna á þeim vettvangi er jafnrétti á vinnumarkaði, bæði í starfsvali og í launum. Fyrir stuttu var athygli mín vakin á því vinnufyrirkomulagi sem víða er við lýði á hjúkrunarheimilum landsins, sem einkum eru kvennavinnustaðir, en þar telst sjálfsagt mál að bjóða aðeins upp á ráðningu í 80% starf. Virðulegi forseti. Dytti einhverjum þetta í hug ef þarna væru einkum karlmenn við störf? Í stóriðju eða fiskimjölsverksmiðju til dæmis? Ég leyfi mér að fullyrða að svo er ekki. Eftir að hafa kynnt mér málið nokkuð sýnist mér að þetta fyrirkomulag sé þannig til komið að eftir hrun var sums staðar gert samkomulag við starfsmenn um að minnka við sig starfshlutfall og vaktafyrirkomulagi breytt til samræmis við það. Því skyldi maður ætla að nú væri verið að snúa til baka og bjóða starfsfólki aukið starfshlutfall en raunin er þvert á móti sú að þetta skipulag virðist frekar vera að breiðast út. Dæmi eru um að ný hjúkrunarheimili séu að innleiða þetta vaktafyrirkomulag sem gerir annað tveggja að fólk minnkar við sig vinnu eða þarf að mæta oftar á vinnustað til að ná 100% starfshlutfalli. Að mæta oftar á vinnustað þýðir að starfsmenn ná ekki þeim hvíldardögum sem til er ætlast, ferðum til og frá vinnu fjölgar og barnapössun verður snúnari. Meiri hluti starfsmanna á þessum vinnustöðum er ófaglærður og tilheyrir þeim hópi samfélagsins sem er hvað launalægstur og honum er boðið upp á 80% starf. Á þessum vinnustöðum er því gjarnan haldið fram að 80% starfshlutfall sé alveg nóg fyrir einstaklinginn því að starfið sé erfitt og vaktir slítandi. Er þá verið að halda því fram að hlutastarfið sé í raun 100% vinna sem greidd eru 80% laun fyrir? Á sama tíma erum við í fullri alvöru að ræða um að stytta vinnuvikuna. Á hjúkrunarheimilunum í landinu er unnið gott starf en ég held að nú sé fullt tilefni fyrir fjárveitingavaldið, [[Forseti hringir.]]rekstraraðila og stjórnendur þessara heimila að staldra við og velta fyrir sér hvort fyrirkomulagið samrýmist markmiðum um jafnrétti á vinnumarkaði.
Virðulegi forseti. Gamall maður austur á fjörðum fór stundum á fætur á morgnana, hlustaði á útvarpið og sagði að loknum fréttum: „Ja, nú skil ég ekki Jósef Stalín.“ Það var þannig með mig á laugardaginn. Þegar ég fór á fætur og opnaði Fréttablaðið skildi ég ekki Jósef Stalín. Mér er alveg fyrirmunað að skilja - ég er reyndar meira spenntur fyrir niðurstöðum kosninga en skoðanakannana en í þessari skoðanakönnun kom í ljós að flokkur Pírata, þ.e. flokkur sem kennir sig við skipulagða glæpastarfsemi, nýtur 30% [[Háreysti í þingsal.]]kjörfylgis miðað við skoðanakannanir. Einhverjir hér hneykslast á orðum mínum en ef sjóræningjastarfsemi er ekki skipulögð glæpastarfsemi skil ég ekki orðið. Síðan ætla ég að benda á að þessi flokkur hefur tiltölulega þunna stefnuskrá en eitt af stefnumálunum er að berjast gegn spillingu. Það er náttúrlega [[Gripið fram í.]]gott og vel, það er ágætt, [[Gripið fram í.]]en síðan gerast þau ósköp um helgina að kafteinn Pírata býðst til þess að sameina alla andstöðu bæði til hægri og vinstri við sig, ég veit ekki hvar sumir flokkar standa, hvort þeir eru hægra megin við Sjálfstæðisflokkinn eða vinstra megin, en sumir eru dálítið langt til hægri, það á að sameina alla undir hægri-snú/vinstri-snú-flokk. Ég vona að þessi skoðanakönnun hafi aðeins verið lítið gult spjald til míns flokks til dæmis og jafnvel annarra flokka og að menn taki heiðarlega afstöðu á þingi og greiði þá atkvæði en sitji ekki hjá eins og er algengast hjá þessum flokki. Hef ég þá [[Gripið fram í.]]lokið máli mínu.
Virðulegur forseti. Við greiðum nú atkvæði um frumvarp til laga um breytingu á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, fjárfestingarheimildir lífeyrissjóða, á markaðstorgi fjármálagerninga. Í meðförum nefndarinnar var ákveðið að gera bæði lagfæringar og eina efnislega leiðréttingu eða lagfæringu og eina efnislega breytingu. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt er með frumvarpinu lagt til að lífeyrissjóðum verði veitt heimild til að fjárfesta í verðbréfum sem verslað er með á markaðstorgi fjármálagerninga til jafns við verðbréf sem tekin hafa verið til viðskipta á skipulegum markaði. Í meðförum nefndarinnar var samstaða um það hjá meiri hlutanum að takmarka þetta við 5% af hreinni eign sjóðsins í þessum verðbréfum þannig að það er aðallega sú breyting sem við erum að gera í þetta sinn. Ég þakka nefndinni og þeim sem koma að því að bæta málið fyrir þeirra hjálp og vonast til að þingið veiti málinu góða umfjöllun.
Virðulegi forseti. Ég tel rétt að ég geri hér grein fyrir atkvæði mínu. Ég talaði í 2. umr. um þetta mál og ég tel að hér sé farið á háskabraut. Það er verið að auka heimildir lífeyrissjóða til að fjárfesta í óskráðum bréfum úr 20% í 25%. Það sem um er rætt í meginefni frumvarpsins er nú þegar innan heimildar í þessum 20% og að auki hafa lífeyrissjóðir heimild til fjárfestinga í gegnum samlagshlutafélög. Ég tel að hér sé komið út á verulega háskabraut og sérstaklega þegar það var sagt í umræðunni að það væri samfélagsleg skylda lífeyrissjóða að standa undir hagvexti þannig að hér eru menn farnir að rugla saman ýmsu í starfsemi lífeyrissjóða. Ég ætla að gera rækilega grein fyrir atkvæði mínu. Ég segi nei.
Herra forseti. Í kjölfar hruns fjármálakerfisins gerðu lífeyrissjóðirnir úttekt á starfsemi sinni. Í henni kom fram að það þyrfti að fara í rækilega endurskoðun á 36. gr. laga um lífeyrissjóði sem varðar fjárfestingarheimildir þeirra. Það er mjög bagalegt að hér sé verið að gera breytingar á þeirri grein án þess að sú endurskoðun hafi farið fram en þetta mál hefur verið vel unnið í nefndinni. Það hafa verið gerðar breytingar í átt til varfærni og ég hef því tekið ákvörðun um að styðja þetta frumvarp, enda held ég að markmiðið sé gott, að gefa lífeyrissjóðunum auknar fjárfestingarheimildir sem þeir eru í mikilli þörf fyrir og það í litlum og meðalstórum fyrirtækjum sem vantar fjármagn inn í starfsemi sína. Ég er með ákveðinn fyrirvara en ég tel, eftir að hafa fengið upplýsingar um vinnslu á málinu, að það sé eðlilegt að styðja það.
Herra forseti. Ég tek undir og er sammála orðum hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar þegar hann segir að skoðanakannanir síðustu vikna þar sem Píratar mælast mjög háir séu að vissu leyti og töluverðu leyti gult spjald á ríkisstjórnina, á hans flokk. Það er rétt þannig að ég vona að aðrir stjórnarþingmenn og ráðherrar taki mark á því gula spjaldi sem þjóðin er klárlega að gefa stjórnarflokkunum. Píratar hafa lengi verið í 8% í Gallup-könnunum, þ.e. við höfum verið með 8% traust kjósenda. Ég vona að eftir þessa uppsveiflu séum við kannski komin í 12% kjörfylgi, með traust 12% kjósenda, en þetta eru klárlega skilaboð sem stjórnarflokkarnir eiga að taka mjög alvarlega, þetta gula spjald eins og hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason orðaði það svo vel.
Hæstv. forseti. Fyrst af öllu vil ég þakka hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Mig langar að gera að meginatriði máls míns nýútkomna skýrslu Samkeppniseftirlitsins sem í sjálfu sér staðfestir því miður flest það sem sá sem hér stendur hefur sagt og haldið fram síðustu mánuði og missiri. Meginniðurstaða skýrslunnar er meðal annars að verslunin hefur ekki skilað gengisstyrkingu krónunnar til almennings og það kemur einnig fram að í sjálfu sér skortir Samkeppniseftirlitið úrræði og heimildir nema um sé að ræða sérstaklega alvarleg brot á samkeppnislögum. Varðandi það að skila ekki gengistryggingu til almennings lét einn forsvarsmaður verslunarinnar hafa eftir sér um daginn að skýringin á því væri sú að verslunin gat ekki á sínum tíma í hruninu tekið til sín alla lækkun krónunnar, þ.e. verðhækkun sem af henni leiddi, og því hafi verslunin tapað umtalsverðu fé. Almenningur á Íslandi tapaði helmingi lífskjara sinna í hruninu. Margir hverjir töpuðu ævisparnaði sínum og fasteignum. Þessi sami almenningur á nú að dómi verslunarinnar sjö árum síðar enn að vera að greiða meint tap verslunarinnar í hruninu. Maður veltir fyrir sér hvenær það verði fullbætt. Á bls. 40 í skýrslu Samkeppniseftirlitsins segir, með leyfi herra forseta: „Ljóst er að verð á dagvörum hefur hækkað nokkuð frá árunum 2011/2012 þrátt fyrir að gengi íslensku krónunnar hafi verið að styrkjast, en það ætti að öðru óbreyttu að veita svigrúm til verðlækkunar. Þannig nemur verðhækkun á dagvörum í heild frá ársbyrjun 2011 til ársloka 2014 u.þ.b. 10%. Á sama tíma styrktist gengi íslensku krónunnar um u.þ.b. 5%.“ Hér segir um aðgerðir í skýrslu Samkeppniseftirlitsins, með leyfi forseta: „Mikilvægt er að neytendur njóti styrkingar á gengi og bættrar afkomu smásala í gegnum lægra vöruverð. Birgjar og dagvöruverslunin verða að endurskoða viðskiptasamninga sína með samkeppni í huga […] Mikilvægt er að neytendur og samtök sem bera hag þeirra fyrir brjósti sýni fyrirtækjum á dagvörumarkaði aðhald með öllum tiltækum ráðum. […] Stjórnvöld verða að beita sér fyrir aukinni samkeppni, m.a. með opnun markaða og endurskoðun á samkeppnishindrandi ákvæðum búvöru- og tollalaga […]“ Það segir í skýrslunni að fákeppni sé enn til staðar. Samþjöppun eignarhalds hefur aukist. Stærsti aðilinn í verslun er með 50% markaðshlutdeild en meiri á höfuðborgarsvæðinu. Tveir aðilar eru með 70% markaðshlutdeild í eigu sömu aðila að nokkru leyti. Það er til svokallaður HHI-stuðull sem mælir samþjöppun á einstökum mörkuðum og hann gefur eftirfarandi ljós: Þar sem lítil samþjöppun er á markaði er stuðullinn undir 1000 stigum. Á markaði þar sem miðlungssamþjöppun mælist er HHI-stuðullinn á milli 1000 og 1800 stig. Árið 2014 var HHI-stuðullinn 3001 stig á landsvísu á Íslandi en 3500 stig á höfuðborgarsvæðinu. Það kemur fram í skýrslunni að Samkeppniseftirlitið hyggur á að taka upp sérstakt stjórnsýslumál vegna þess að samningar birgja og verslana hafa ekki verið gerðir með þeim hætti sem lýst var í skýrslu Samkeppniseftirlitsins sem kom út árið 2012. Þar á hefur ekki orðið bragarbót. Þar birtist svokallaður óútskýrður verðmunur sem kemur væntanlega mest fram í því að álagning á vörur frá tengdum fyrirtækjum hefur aukist merkjanlega á tímabilinu sem um ræðir. Þetta eru alvarleg tíðindi þegar við getum gert okkur grein fyrir því að stærstu fyrirtæki á markaði ráða yfir bæði heildsölu og smásölu, jafnvel kjötvinnslum o.fl. Afkoma verslunarinnar kemur líka greinilega í ljós ef horft er á arðsemi eigin fjár. Á bls. 46 í skýrslu stofnunarinnar kemur fram að samkvæmt upplýsingum um arðsemi skráðra dagvörusmásala, „grocery retailers“, erlendis sé meðalarðsemi eigin fjár um 13% í Evrópu og um 11% í Bandaríkjunum. Á Íslandi er þetta 35–40%. Mig langar í þessari fyrri umferð að spyrja hæstv. ráðherra þriggja spurninga: Finnst ráðherra skýrslan gefa til kynna að verslunin hafi brugðist hlutverki sínu og því trausti sem henni er sýnt? Hyggst hæstv. ráðherra efla úrræði Samkeppniseftirlitsins og eftir atvikum beita sér fyrir auknum fjárheimildum til að tryggja stöðu neytenda? Hyggst hæstv. ráðherra beita sér fyrir nauðsynlegum breytingum á samkeppnislögum, t.d. hvað varðar markaðsráðandi stöðu og stöðu skyldra aðila?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli og að stofna til þessarar umræðu. Okkur er öllum ljóst að virk samkeppni er gríðarlega þýðingarmikil fyrir kjör almennings sem og fyrir efnahagslífið í heild. Virk samkeppni stuðlar að betri skilvirkni fyrirtækja sem skilar sér í lægra verði og meiri gæðum en líka fjölbreyttara vöruúrvali fyrir okkur neytendur. Það er því afar mikilvægt að við búum svo um hnútana að í atvinnulífinu ríki góð samkeppnismenning og að við tryggjum að samkeppnislögum sé fylgt eftir af festu, enda hjálpar það smærri aðilum að komast inn á markaðinn og styður við nýsköpun í atvinnulífinu. Allt framangreint hjálpar líka til við að auka hagvöxt í efnahagskerfinu. Eins og málshefjandi gat um kom nýlega fram skýrsla frá Samkeppniseftirlitinu um samkeppni á dagvörumarkaði og mun ég gera niðurstöður hennar að umtalsefni mínu í dag. Með dagvöruverslun er átt við þá verslun sem selur dagvörur, vörur sem tengjast daglegum neysluþörfum fólks, svo sem mat- og drykkjarvörur, hreinlætis- og snyrtivörur. Við vitum að fákeppni og samþjöppun er víða að finna í íslensku atvinnulífi og hefur dagvörumarkaðurinn þar ekki verið undanskilinn. Hins vegar er jákvætt og kemur fram í fyrrgreindri skýrslu að svo virðist sem samþjöppun á dagvörumarkaði sé að minnka, a.m.k. um stundarsakir, þó að það sé einnig staðreynd að samþjöppun er enn mikil. Það er þó jákvæð þróun að það stefnir í rétta átt. Það er einnig niðurstaða skýrslunnar, eins og málshefjandi gat um, að verðhækkanir á vöru undanfarið skýrast ekki eingöngu af ytri aðstæðum. Verð á innfluttum vörum hefur ekki lækkað til samræmis við gengisstyrkingu og verðþróun erlendis en á sama tíma er afkoma helstu verslunarsamstæðna góð. Þetta þarf að skoða frekar og þurfa bæði stjórnvöld og verslunin að leggjast á eitt við að fara nánar ofan í þessar upplýsingar. Ég gerði það að umtalsefni í ræðu minni hjá Samtökum verslunar og þjónustu í síðustu viku að til að hægt sé að halda áfram á þeirri braut að lækka gjöld á vörur og þjónustu, eins og var gert fyrr í vetur með afnámi almennra vörugjalda sem er afar mikilvæg og þörf aðgerð í þágu neytenda, er gríðarlega mikilvægt að verslunin sýni fram á að lækkunin skili sér til neytenda. Hið sama á við um aðra utanaðkomandi þætti, eins og styrkingu gengisins og verðþróun erlendis. Ég treysti versluninni mjög vel til að standa sína plikt í þessum efnum og hvet hana til að skýra niðurstöður skýrslunnar um verðþróun og taka tillit til þeirra ábendinga sem þar er beint til fyrirtækjanna. Annars stend ég reyndar í þeirri trú að neytendavernd og vitund sé óðum að breytast og muni breytast enn frekar með hjálp tækninnar. Ég get nefnt hér í framhjáhlaupi að fyrir ekki svo löngu veitti ég nýsköpunarverkefninu Strimlinum Gulleggið fyrir árið 2015, en það snýr að því að opnuð er gátt upplýsinga um matvöruverð á Íslandi þar sem neytandinn getur á hverjum tíma séð hvar hagkvæmasta verðið er á vörum og þannig fá verslanir beint virkt aðhald. Ég tel raunar að margt annað í tækniheiminum eigi eftir að hjálpa okkur neytendum í þessum efnum á komandi árum enda tæknin á fleygiferð. En það er ekki bara verslunin og neytendur sem þurfa að standa sína plikt, við stjórnvöld berum einnig okkar ábyrgð. Þó að afnám vörugjalda hafi verið eitt af stærstu skrefum undanfarinna ára til almennrar lækkunar vöruverðs þarf að skoða fleiri þætti. Eitt af því var hér til umræðu í gær í fyrirspurnatíma, afnám tolla á fatnað og skó, sem ég tel mikilvægt að færa heim, þá ferðatöskuverslun sem á sér stað erlendis einmitt á fatnaði og skóm, og þannig gætum við styrkt um leið íslenska verslun og fataiðnað. Þess vegna fagna ég sérstaklega orðum hæstv. fjármálaráðherra og þeirri endurskoðun sem hafin er í hans ráðuneyti og tel raunar að þær tekjur sem talið er að ríkið yrði af yrðu að lokum ekki svo miklar vegna þess að með þessu mundu umsvif verslunarinnar aukast. Í skýrslunni er nokkrum ábendingum beint til stjórnvalda um aðgerðir til að draga úr samkeppnishömlum í núverandi regluverki. Sjálf er ég þeirrar skoðunar að hér eigum við inni töluverð tækifæri með því að endurskoða samkeppnishindranir í búvöru- og tollalögum. Við eigum ekki að hræðast slík spor. Sem dæmi um vel heppnaða aðgerð getum við nefnt samkeppnishindranir sem voru afnumdar á grænmetismarkaði sem hefur leitt til aukinnar framleiðslu, lækkaðs smásöluverðs og aukinnar neyslu. Ég þarf að koma inn á nokkur atriði til viðbótar í minni seinni ræðu en læt [[Forseti hringir.]]þetta duga þangað til ég kem því frá mér þá.
Virðulegur forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mikilvæga mál á dagskrá. Það er þó hálfhjákátlegt að fylgjast með umræðu stjórnarliðanna, framsóknarþingmannsins og ráðherra Sjálfstæðisflokksins, þar sem þau skjóta hvort á annað undir rós. Það er samt eðlilegt því að þó að hér séu höfð uppi orð um mikilvæga hluti eru það athafnirnar sem skipta máli. Þess vegna er eðlilegt að þingmaður Framsóknarflokksins spyrji hæstv. ráðherra hvort hann sé tilbúinn að auka framlög til Samkeppniseftirlitsins því að það er raunveruleg aðgerð til að stuðla að því að auka samkeppni á þessum markaði sem sárlega skortir. Ráðherra Sjálfstæðisflokksins hefur gert hið þveröfuga, hefur skorið niður fjárveitingar til Samkeppniseftirlitsins, og kom sér hjá því að svara hinni skýru og einföldu spurningu í allri sinni löngu framsöguræðu um málið. Ráðherra notar hins vegar tækifærið, skýtur föstum skotum á þingmann Framsóknarflokksins og vekur athygli á því hversu mikil hindrun tollar á búvöru séu hér. Ráðherra Sjálfstæðisflokksins hefur rétt fyrir sér í því, það er eitt af þeim atriðum sem lyft er í skýrslu Samkeppniseftirlitsins. Þess vegna er ástæða til að málshefjandinn svari því hvort Framsóknarflokkurinn sé tilbúinn að hverfa frá hátollastefnunni á búvörunni sem skapar vissulega erfiðleika í samkeppni í dagvöru og dregur úr þeim kostum sem neytendur hafa þar í að sækja vegna þess að það er ekki nóg að tala um samkeppni á dagvörumarkaði, menn verða að vera tilbúnir að gera það sem þarf, Framsóknarflokkurinn að falla frá hátollastefnunni og Sjálfstæðisflokkurinn að leggja fjármuni til Samkeppniseftirlitsins.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að taka þetta brýna mál á dagskrá. Mig langar að stikla á stóru en samt beina athygli minni að einu sem þarna er inni og varðar matarsóun. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað, það er mjög athyglivert að komast að því að við njótum ekki hér styrkingar krónunnar og það að þessi markaðsráðandi öfl sem skila hundruðum milljóna í arðgreiðslur og afgang til eigenda sinna, þ.e. þessi stóru, sjái sér ekki hag í að lækka til okkar matvöruverðið. Auðvitað megum við heldur ekki gleyma því að ríkisstjórnarflokkarnir hækkuðu virðisaukaskatt. Mig langaði til að koma aðeins inn á það sem hér er sagt um matarsóunina. Ég tel mjög brýnt að við komumst að niðurstöðu varðandi skilarétt dagvöruverslunarinnar á ferskum vörum, sérstaklega kjötvörum, eins og bent er á í skýrslunni. Það er óásættanlegt að vörum sem renna út á síðasta söludegi sé skilað, jafnvel fleygt og þær ekki nýttar til handa þeim sem þurfa á að halda. Veitingahús, eða aðrir, gætu hugsanlega nýtt þær en þessi mikla sóun leiðir til þess að við erum að borga miklu hærra verð fyrir vöruna. Það er vissulega kominn af stað hópur hjá umhverfis- og auðlindaráðherra sem á að vinna með þetta, en það væri líka áhugavert að vita afstöðu ráðherra til þessara hluta. Hér talar Samkeppniseftirlitið á síðustu blaðsíðunni í skýrslunni um að endurskoða samning um skilarétt þannig að hvatar dagvöruverslunarinnar [[Forseti hringir.]]til að koma vörum út verði styrktir. Hvað finnst ráðherra um það annars vegar og hins vegar það að veita undanþágur frá 15. gr. samkeppnislaga?
Virðulegi forseti. Ég þakka þessa góðu umræðu og málshefjanda fyrir að vekja athygli á málinu sem hann hefur reyndar verið duglegur að gera í þingsal. Mig langar aðeins að koma inn á þessa skýrslu og aðgerðir sem stjórnvöld gætu farið í sem Samkeppniseftirlitið leggur beinlínis til sem miðar að því að auka samkeppni í landbúnaði. Það finnst mér að við mættum ræða meira í þingsalnum. Mér finnst þetta mjög vel sett upp hjá Samkeppniseftirlitinu, það er með góðar ábendingar og ég beini því til stjórnvalda að skoða þennan þátt sérstaklega. Hér er einmitt tekið dæmi þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: „Reynslan sýnir að efling samkeppni í landbúnaði styrkir viðkomandi grein og kemur neytendum einnig til góða.“ Það er tekið dæmi. „Í kjölfar þess að ólögmætt samráð í framleiðslu og dreifingu á grænmeti var afhjúpað á árinu 2001“ - við munum nú öll eftir þeim skandal - „mæltust samkeppnisyfirvöld til þess við landbúnaðarráðherra að afnumdar yrðu samkeppnishindranir á grænmetismarkaði. Stjórnvöld urðu við tilmælunum, féllu frá markaðstruflandi aðgangshindrunum á smásölustigi, en tóku fremur upp stuðning til innlendra framleiðenda á heildsölustigi …“ Þetta hafði mjög jákvæð áhrif, eins og við þekkjum. Innlend framleiðsla jókst, smásöluverð lækkaði og neyslan jókst. Þessar breytingar bættu bæði hag neytenda og grænmetisframleiðenda. Þetta er gott dæmi en ég skil ekki alveg af hverju við erum ekki tilbúin að stíga stærri og fleiri skref hvað þetta varðar. Í næsta kafla eru samkeppnishömlur í mjólkuriðnaði. Ástandið á þeim markaði er ekki viðunandi. Ég veit eiginlega ekki alveg fyrir hverja það er, ég held að það sé hvorki fyrir bændur né neytendur. Það er miklu frekar fyrir framleiðendurna hvernig það allt [[Forseti hringir.]]er uppbyggt. Ég held að við ættum að horfa aðeins á tillögur Samkeppniseftirlitsins þegar við ræðum þessi mál.
Herra forseti. Fyrir þó nokkrum árum, það var í kringum 2000, starfaði ég hjá þáverandi Samkeppnisstofnun að verkefni við að taka saman eigna- og stjórnunartengslaskýrslu. Þar kom alveg skýrt fram hvers konar turnar væru á þessum smásölumarkaði. Almennt er fákeppni í samfélaginu, það er nokkuð sem við vitum öll en þarna sá maður svart á hvítu hvernig sú fákeppni leit út. Og hún leit mjög illa út. Svo sáum við líka náttúrlega að á þessum árum var samráð grænmetisbænda sem og olíufélaganna - en hver eru viðurlögin? Viðurlögin eru slík að það borgar sig að hafa samráð. Menn komast upp með það því að kostnaðurinn er svo lítill að það borgar sig að vera með samráð. Jafnvel þó að menn séu ekki með formlegt samráð, eins og þeir hafa farið í, verða samt sem áður alltaf á svona litlum markaði, með fáa aðila á fákeppnismarkaði, menn sem þekkja sína viðskiptafræði og leikjafræði og þá getur orðið þögult samkomulag. Menn þurfa ekki endilega að setjast niður og ákveða að vera í ólöglegu samráði. Á olíumarkaði er til dæmis verðið mjög svipað á öllum stöðum, það hreyfist eins bæði upp og niður. Núna er heimsmarkaðsverð á olíu í sögulegu lágmarki, a.m.k. síðasta áratug og lengur. Olíuverð á Íslandi hefur lækkað, það er rétt, en mjög lítið þannig að við sjáum þetta í reynd. Það þarf klárlega að gera annan skurk í málinu en að gera þetta kostnaðarsamara fyrir fyrirtækin, er það ekki? Maður spyr sig: Hvers vegna varðar það ekki hegningarlög ef það hefur verið sýnt fram á að menn hafa brotið lög viljandi og meðvitað í samráði? Það er nokkuð sem má hugsa. En það væri ekki nóg, það þarf líka að taka heildstætt á þessum málaflokki [[Forseti hringir.]]og það er fullt af ráðum sem hægt er að grípa til. Ég held að við ættum að hlusta meira á hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur í þessum málaflokki [[Forseti hringir.]]því að þegar öllu er á botninn hvolft varðar þessi samkeppni neytendur og neytendavernd og hún er þar sérfræðingur.
Hæstv. forseti. Það er öllum neytendum til bóta ef raunveruleg og virk samkeppni er á markaði. Hér á Íslandi búum við þó ekki við mikla samkeppni, eða svo virðist ekki vera, heldur verður að tala um fákeppni í þessu samhengi vegna þeirrar miklu samþjöppunar sem hefur átt sér stað á markaði undanfarin ár. Það kemur meðal annars fram í nýlegri skýrslu Samkeppniseftirlitsins að vísbendingar eru uppi um að samþjöppun sé smám saman að minnka eða um stundarsakir. Það kemur einnig fram í skýrslunni að samþjöppun sé enn mikil og nauðsynlegt að bregðast við því, neytendum landsins til hagsbóta. Því miður er það svo og hefur viðgengist um langa tíð að þegar jákvæðar og utanaðkomandi aðstæður eiga að leiða til lækkunar á vöruverði skilar sú lækkun sér ekki til neytenda. Nýjustu dæmin sem við höfum horft upp á í þeim efnum eru meðal annarra styrking krónu gagnvart ýmsum gjaldmiðlum, lækkun á efra þrepi virðisaukaskatts og afnám vörugjalda. Í allt of mörgum tilvikum hefur það ekki skilað sér til neytenda landsins. Þegar breytingar verða hins vegar á ýmsum gjöldum sem geta leitt til hækkunar hefur sú hækkun oft hröð áhrif á vasa neytenda. Allt of oft heyrum við fréttir af því þegar lækkanir verða að vörubirgðir í landinu séu miklar og því ekki hægt að lækka vöruverð eins og er þegar lækkanir eiga að skila sér. Annað er heldur betur upp á teningnum þegar einhverjar hækkanir eiga sér stað, þá virðist birgðastaðan sjaldan vera góð. Það er alveg hreint ótrúleg tilviljun. Vissulega hefur neytendavakning aukist. Við höfum oft heyrt fólk tala um þá þætti og benda á það á opinberum vefum ef því finnst pottur brotinn í þessum málum, en er ekki nauðsynlegt að efla eftirlit í þessum málum, heimilum landsins til hagsbóta? Við heyrum allt of oft fréttir af því að svo virðist sem markaðurinn geti ekki séð um þetta sjálfur. [[Forseti hringir.]]Það eru allt of mörg dæmi þess efnis.
Virðulegur forseti. Í umræddri skýrslu Samkeppniseftirlitsins eru leiðbeiningar til samkeppnisaðila og stjórnvalda. Þar sem við þingmenn tengjumst stjórnvöldum er rétt að líta til þess sem við getum gert til að bæta hag neytenda og auka kaupmátt. Stjórnvöld hafa í mörgum tilvikum látið undir höfuð leggjast að taka tillit til tilmæla Samkeppniseftirlitsins, tilmæla sem hafa snúið að því að stjórnvöld skapi aðstæður fyrir samkeppni og nýti hvata samkeppninnar á sem flestum sviðum, þar á meðal í landbúnaði þannig að sambærilegar reglur gildi um samkeppni á þeim markaði sem öðrum. Tilmælin hafa líka verið þau að dregið verði úr markaðstruflandi aðgangshindrunum, þ.e. í formi innflutningsverndar. Það stoðar lítið fyrir stjórnvöld og þar með þingmenn að gagnrýna hátt verðlag á matvöru ef þeir hinir sömu eru ekki reiðubúnir að grípa til aðgerða sem eru til þess fallnar að efla samkeppni. Í dag skila tollar af matvöru, tollar sem ekki eru til verndar, 2 milljörðum í ríkissjóð. Þar er að finna magntolla og verðtolla. Ég er hér með glæru, virðulegur forseti, yfir vörur sem við framleiðum ekki í landinu, t.d. parmesanost, þar er 30% verðtollur, og magntollur á kíló er 430 kr. Á parmahráskinku er 30% verðtollur og magntollur upp á 447 kr. Virðulegur forseti. Þessu þarf að breyta og þar hafa þingmenn tækifæri. Ég ætla því að fagna því sérstaklega að í dagblaði í dag er haft eftir hæstv. fjármálaráðherra, Bjarna Benediktssyni, að hann hyggist taka tollakerfið til heildarendurskoðunar til hagsbóta fyrir fólkið í landinu.
Virðulegi forseti. Mig langar að halda hér aðeins áfram með það sem ég var að ræða áðan, þ.e. þessa skýrslu, og fara í það sem bent er á, að aðrar verslanir en þessar stóru verslanasamstæður þrjár hafi fengið mun lakari kjör hjá birgjum. Auðvitað vitum við að það þýðir að litlu verslanirnar standa frammi fyrir því að búa ekki við eðlilega samkeppni á matvörumarkaði. Það er mjög alvarlegt og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra af því að ég get ekki fundið því stað í skýrslunni hvernig afsláttarþróunin hefur verið frá birgjum til stóru verslanasamstæðanna annars vegar og minni hins vegar frá því til dæmis að síðasta skýrsla kom út. Í skýrslunni er líka talað um að það sé mikilvægt að neytendur og samtök sem bera hag þeirra fyrir brjósti sýni fyrirtækjum á dagvörumarkaði aðhald. Mér finnst að þetta eigi fyrst og fremst að vera á vegum eftirlitsins og við sem neytendur getum kannski takmarkað gert nema skrifað greinar og látið í okkur heyra með einhverjum þeim hætti en það er fyrst og fremst okkar sem búum til regluverkið og veitum fjármuni á tiltekna staði að gera það sem þarf. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé tilbúin að auka fé í eftirlit Samkeppniseftirlitsins. Þar starfa 23 starfsmenn en forstjórinn telur að það þurfi að vera um það bil 30 þannig að hægt sé að standa vel að eftirlitinu. Hér hefur aðeins verið rætt um tollamálin og mér finnst líka að við þurfum að horfa til uppruna vörunnar, dýraverndar. Við setjum íþyngjandi reglur um íslenskan landbúnað með dýraverndarlögunum, ítarlegri en ESB-löndin þurfa að standa undir, og þá spyr ég ráðherrann: Er hann tilbúinn að segja að innflutningur eigi að minnsta kosti að standast sömu kröfur eða finnst okkur í lagi að landbúnaðarvörur erlendis frá standist ekki íslenskar reglugerðir? Við getum ekki bæði sleppt og haldið. Þó að við viljum öll lækka vöruverð getum við ekki [[Forseti hringir.]]látið það kosta hvað sem er.
Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að benda á það áður en ég fer að tala um verðmerkingar, sem mér finnst gríðarlega mikilvægar, að Samkeppniseftirlitið er mjög mikilvæg stofnun þegar kemur að því að tryggja að það sé samkeppni á markaði og ryðja samkeppnishindrunum úr vegi. Þar starfa 23 starfsmenn. Þetta er ekki stór stofnun og ég tel mikilvægt að efla Samkeppniseftirlitið enn frekar. Það skilar sér til baka, það er bara grundvallaratriði. Verðmerkingar eru mjög mikilvægar vegna þess að það er ekki til neitt sem heitir verðlagseftirlit í dag heldur sinna bara neytendur verðlagseftirliti með því að hafna vöru ef þeim finnst verðið of hátt eða kaupa hana ef þeir eru sáttir við verðið. Þannig mundi það virka ef markaðurinn væri fullkominn. Það er til dæmis mjög sérstakt að vera í grænmetis- og ávaxtadeildum stórmarkaða og sjá kílóverð á öllum vörum en það er alveg hipsumhaps hvort það eru vigtir á þessum stöðum. Maður stendur til dæmis með avókadó í hendinni, sér kílóverðið en getur hvergi vigtað vöruna og séð hvað hún sjálf kostar. Þetta er ekki til þess fallið að auka verðvitund og ég held að það þurfi bara að gera skurk í þessum málum. Það á að vera alveg á hreinu hvað hlutirnir kosta. Það var alveg eðlilegt skref að hætta forverðmerkingum á ýmsum kjötvörum, að þær kæmu ekki verðmerktar inn í verslanir, en þá er staðan orðin þannig að í kælum og frystum eru verðmerkingarnar á hilluköntunum með kílóverði og svo eru einhverjir skannar. Ég veit ekki hvort það hefur verið athugað hvort þessi aðgerð hafi heppnast og hvort neytendur hafi með einhverjum hætti misst verðskyn þegar kemur að þessum vörum. Mér finnst þetta ekki þægilegt svo ég tali fyrir sjálfa mig. Ég vil vita hvað kjúklingurinn kostar, ekkert endilega kílóverðið. [[Forseti hringir.]]Þetta með verðmerkingarnar þyrfti að skoða betur.
Herra forseti. Ég þakka þessa umræðu sem er búin að vera mjög góð. Það eru tvö atriði sem ég vil einkum fara hér yfir, ég fagna því sem hæstv. ráðherra sagði áðan um að frekar yrðu skoðaðar þær ástæður sem hafa orðið til þess að verð hefur hækkað umfram til dæmis gengisþróun. Hvað varðar landbúnaðarumræðuna, sem er út af fyrir sig hefðbundin, tek ég heils hugar undir að auðvitað þurfum við að endurskoða það kerfi sem við búum við. En við getum ekki endurskoðað það einhliða, við verðum að gera það með gagnkvæmum samningum við til dæmis Evrópusambandið, ég veit að þar eru umræður í gangi, til að við getum þá notið tollfríðinda þar á móti því sem við hleypum inn til okkar. Ég tek heils hugar undir með hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur um að við þurfum að vanda val á þeim landbúnaðarafurðum sem við flytjum inn. Við eigum ekki að flytja inn það versta, við eigum að flytja inn það besta. Það er líka athyglisvert sem hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir vakti athygli á upp úr matarsóunarkaflanum í skýrslu Samkeppniseftirlitsins. Ég fagna sérstaklega þeim viðbrögðum sem heyrst hafa frá versluninni hvað það varðar, menn vilja taka þar á og lækka jafnvel verð á vöru sem er í hættu á að skemmast áður en til þess kemur. Svo brogað sem það er hefur samkeppnisleysið í mjólkuriðnaðinum leitt af sér tvennt, það að bændur hafa fengið meira í sinn hlut og neytendur lægra verð en á flestum örðum vörum þau tíu ár sem það hefur staðið. Hinn endinn á peningnum, sem er verri, er sá að það fyrirtæki hefur farið offari gegn smáum samkeppnisaðilum. Í skýrslunni segir á bls. 6, með leyfi forseta: „Þá brýnir Samkeppniseftirlitið fyrir stjórnvöldum á þessu sviði að leggjast á árar með eftirlitinu og gera átak í því að bæta samkeppnisaðstæður á dagvörumarkaði. Það stoðar t.d. lítið að stjórnvöld gagnrýni hátt verðlag á matvöru ef þau eru sjálf ekki reiðubúin að grípa til aðgerða [[Forseti hringir.]]sem til þess eru fallnar að efla samkeppni.“ Síðan verð ég að segja, þrátt fyrir að tími minn sé búinn, að auðvitað eiga neytendur að taka saman höndum líka. Undanfarið [[Forseti hringir.]]hefur oft verið safnast saman á Austurvelli af minna tilefni [[Forseti hringir.]]en því að hér er hátt vöruverð.
Virðulegur forseti. Ég ítreka þakkir mínar til málshefjanda fyrir þessa umræðu sem hefur verið mjög góð og upplýsandi. Ég vil líka geta þess að skýrsla Samkeppniseftirlitsins sem er grunnurinn að umræðunni er mikilvægt gagn. Það er mjög mikilvægt að umræðan um hvernig við getum aukið samkeppni, bætt hag neytenda sem og hag verslunarinnar sem ég tel klárlega samverkandi þátt, bætt þessa umræðu og leitt til úrbóta á þessu sviði verður alltaf best þegar hún er tekin á grunni góðra upplýsinga og þessi skýrsla er innlegg í hana. Það eru nokkur atriði. Hv. þingmaður spurði hvort mér fyndist skýrslan hafa gefið til kynna að verslunin hefði brugðist hlutverki sínu. Nei, ég tel ekki svo vera. En ég sagði áðan í ræðu minni að ég tel að verslunin og stjórnvöld eigi að taka höndum saman og upplýsa hvert mismunurinn hefur farið. Ef hann skilar sér ekki til neytenda þurfum við að upplýsa það. Ég er spurð hvort ég ætli að efla úrræði Samkeppniseftirlitsins og beita mér fyrir auknum fjárheimildum. Það er rangt sem fram kom í máli hv. þm. Helga Hjörvars, að fjárheimildir til Samkeppniseftirlitsins hafi verið skornar niður í miklum mæli. Þetta er þvert á móti ein af fáum stofnunum sem undir mig heyra sem hefur fengið auknar heimildir á síðustu árum. Í síðasta lagi, um hvort ég hyggist beita mér fyrir breytingu á lögum varðandi markaðsráðandi stöðu og annað, vil ég bara vísa til þess að við erum með nákvæmlega sambærilega löggjöf og annars staðar þannig að ég er ekki viss um að það sé við löggjöfina að sakast heldur þurfum við að skoða þetta samspil. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt um matarsóunina og finnst forvitnilegt að skoða það. Síðan vil ég líka nefna eitt að lokum, [[Forseti hringir.]]það verður spennandi að fylgjast með þróuninni ef það fer þannig [[Forseti hringir.]]að stórir, erlendir, nýir aðilar koma inn á þennan markað. Það er mikilvægt og verður fróðlegt að sjá [[Forseti hringir.]]hvaða áhrif það mun hafa á bæði vöruúrval og samkeppni í þessari grein.
Áður en lengra er haldið vill forseti nefna, og vísa til ummæla hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar í umræðu undir dagskrárliðnum Störf þingsins þar sem hann vék að heiti flokks Pírata, að forseti telur að þau orð sem þar féllu hafi verið allsendis óviðurkvæmileg. Hvaða skoðun sem hv. þingmenn kunna að hafa á heiti stjórnmálaflokka, í þessu tilviki stjórnmálaflokks Pírata, er það þannig að þingmenn flokksins sóttu sér lýðræðislegt umboð á sínum tíma til kjósenda og hafa auk þess unnið heit að stjórnarskránni.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir þau orð sem hann lét falla rétt áðan. Það undirstrikar enn frekar þann vísdóm sem okkar ágæti hæstv. forseti hefur oft sýnt. Ég kem hér meðal annars til þess að þakka hæstv. forseta fyrir að hafa í byrjun þessa mánaðar fallist á beiðni fjögurra formanna þingflokka stjórnarandstöðunnar um að senda erindi til Ríkisendurskoðunar þar sem beðið var um mat stofnunarinnar á þeim hugmyndum sem fram koma í því frumvarpi sem er á dagskrá á eftir. Það eru fordæmi fyrir því að þegar ríkisstjórn leggur fram hugmyndir að miklum breytingum á strúktúr tiltekinna stofnana að gert sé mat af hálfu Ríkisendurskoðunar á þeim og hagkvæmni þeirra og ávinningum og hugsanlegum göllum. Á það féllst hæstv. forseti og það erindi er nú hjá Ríkisendurskoðun. Því vil ég í fyllstu vinsemd beina því til hæstv. forseta að málinu sem er hér á eftir á dagskrá verði frestað og að beðið verði með að taka það á dagskrá þangað til mat Ríkisendurskoðunar liggur fyrir.
Af þessu tilefni vill forseti taka fram að sú beiðni sem hv. þingmaður vísaði til kom fyrir fund forsætisnefndar. Forseti lét þar í ljósi ákveðnar efasemdir eftir að hafa kynnt sér það mál um að sú beiðni væri fyllilega samrýmanleg þeirri lagaumgjörð sem er um starfsemi Ríkisendurskoðunar. Engu að síður var það niðurstaða forseta og tillaga hans, sem síðan var samþykkt eftir að nokkrar umræður höfðu farið fram, að mál þetta mundi ganga til Ríkisendurskoðunar sem tæki þá afstöðu til málsins með hvaða hætti hún nálgaðist viðfangsefni sitt. Forseti vill árétta að hann hefur ákveðnar efasemdir um að þetta sé fyllilega í samræmi við lagarammann um starfsemi Ríkisendurskoðunar.
En hann fellir úrskurð.
En forseti vill hins vegar af því tilefni sem hv. þingmaður gaf hér með spurningu sinni segja að málið kemur auðvitað til umfjöllunar í utanríkismálanefnd þegar því hefur verið vísað þangað og þá fer auðvitað fram hin efnislega umræða um þá þætti sem hv. þingmaður hefur gert hér að umtalsefni. Málið er að mati forseta fyllilega þingtækt og þess vegna er engin ástæða til þess að bíða með þessa umræðu frekar. Málið var lagt fram í lok síðasta mánaðar og hefur því legið fyrir augum þingmanna alllengi, sem hafa haft mjög góða möguleika til þess að kynna sér það.
Virðulegur forseti. Ég vil taka undir það sem fram kemur í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að að því er varðar Þróunarsamvinnustofnun Íslands fari best á því að fyrir liggi niðurstaða forseta fyrir það fyrsta og í öðru lagi stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á áformum ráðherra til þess að allar forsendur liggi fyrir þegar málið kemur hér til umræðu. Þarna er auðvitað um að ræða strúktúrbreytingar sem ræða þarf á þeim grunni að fullnægjandi sé. Ég get því ekki betur séð en við séum hér eina ferðina enn að fara inn í umræðu um mál í þinginu án þess að fyrir liggi nægilegar forsendur til þess að það geti verið tekið á dagskrá þannig að málefnalegt sé. Ég bið því hæstv. forseta að endurskoða dagskrá fundarins hvað það varðar og fresta umfjöllun um þetta dagskrármál þar til fyrir liggur hvort um sé að ræða [[Forseti hringir.]]eðlilegar forsendur og þar sem úttekt Ríkisendurskoðunar liggur fyrir samkvæmt beiðni stjórnarandstöðunnar.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að lýsa ánægju minni með að hæstv. forseti skuli taka algjörlega af skarið með að það er náttúrlega ekki líðandi að snúa út úr nöfnum stjórnmálahreyfinga sem sitja á Alþingi eða eiga fulltrúa á Alþingi. Það er gott að halda því til haga að rangtúlkanir á nöfnum þeirra eiga ekki að líðast og við sitjum hér öll með lýðræðislegt umboð. Þá vík ég að öðru. Mér finnst engin vanþörf á því að auka virðingu þingsins og reyna að stuðla að því að þingið fjalli um mál á grunni upplýsinga og fagmennsku. Hér er verið að leggja til stjórnsýslubreytingar. Mörg okkar sem sitjum á þingi sjáum ekki alveg rökin fyrir þessum stjórnsýslubreytingum og búið er að samþykkja að biðja Ríkisendurskoðun um ákveðna úttekt, mat á þessum fyrirhuguðu breytingum. Mér finnst vera góður bragur á því og betra fyrir alla meðhöndlun þessa máls og fyrir þingið allt [[Forseti hringir.]]að við fáum fyrst svar frá Ríkisendurskoðun [[Forseti hringir.]]áður en við förum að ræða þetta mál hér.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Ekki aðeins er búið að óska eftir stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar heldur hafa líka níu hv. þingmenn lagt fram skýrslubeiðni þar sem óskað er frekari upplýsinga um þetta mál, sem þarf auðvitað helst að svara áður en við ræðum það í þinginu. Þar er meðal annars bent á að skoða þurfi talsvert betur reynsluna af því fyrirkomulagi sem nú er og enn fremur að það liggi fyrir að gerð verði jafningjaúttekt af hálfu þróunarsamvinnunefndar OECD 2016. Við veltum upp þeim spurningum hvort tímabært sé að fara að ræða um þetta frumvarp meðan öllum þessum spurningum er ósvarað, bæði sem birtast í skýrslubeiðninni og líka í því erindi sem við sendum til Ríkisendurskoðunar. Það eru væntanlega mörg brýn mál sem liggja fyrir í þinginu. Hvers vegna á þá að fara að ræða hér mál sem er vanbúið? Ég nefni aftur þingsályktunartillögu okkar formanna stjórnarandstöðuflokkanna [[Forseti hringir.]]sem ekki fær að fara á dagskrá [[Forseti hringir.]]fyrr en eftir páska af því að það liggur svo [[Forseti hringir.]]mikið á að ræða þetta mál sem er vanbúið.
Virðulegi forseti. Það er augljós ágalli á því frumvarpi sem hér á að ræða á eftir, að það er vanbúið hvað varðar greiningu á þeim breytingum sem gerðar voru á fyrirkomulagi þróunarsamvinnu með lögunum frá 2008, og ekki hefur farið fram sérstök úttekt Ríkisendurskoðunar á þýðingu þeirra breytinga og því hvaða árangri þær hafa skilað. Þegar af þeirri ástæðu er nú ljóst að eðlilegt er að biðja Ríkisendurskoðun um alvöruúttekt áður en haldið er áfram. Það er svolítið sérkennilegt að breyta stjórnskipulagi þegar ekki er búið að gera úttekt á hvort síðustu breytingar hafi í reynd virkað til góðs eða ills. Þess vegna finnst mér einboðið að fresta þessari umræðu. Ég ítreka líka að hér liggur fyrir fullbúið tilbúið þingmál sem eðlilegt er að ræða, sem formenn fjögurra flokka af sex á Alþingi hafa lagt fram og væri miklu eðlilegra að setja hér á dagskrá í dag.
Hæstv. forseti. Ég er þeirrar skoðunar að mál það sem hér liggur fyrir sé fyllilega tækt til þinglegrar meðferðar. Menn geta haft mismunandi skoðanir á þeim tillögum sem þar koma fram og það er hlutverk okkar í þinginu, bæði hér í þingsal og í utanríkismálanefnd, að fjalla um rök með og á móti þeim breytingum sem þarna eru lagðar til. Í þeirri málsmeðferð geta að sjálfsögðu komið fram athugasemdir um að einhverja hluti þurfi að skoða betur og að sjálfsögðu verður það gert. Sú krafa sem hér er sett fram um að málið komi ekki til umræðu í þinginu fyrr en gerð hafi einhver stjórnsýsluúttekt af hálfu Ríkisendurskoðunar er alveg fráleit. Það er alveg fráleitt fyrir okkur sem sitjum í þessum sal að hlusta á fjóra ráðherra síðustu ríkisstjórnar koma hér og tala um að ekki sé hægt að leggja fram frumvarp um að breyta stofnunum á vegum ríkisvaldsins öðruvísi en að fyrir fram fari fram úttekt á vegum Ríkisendurskoðunar. [[Forseti hringir.]]Mér vitanlega er óþekkt að tillaga komi um slíkt áður [[Forseti hringir.]]en mál kemur til umfjöllunar í þinginu. [[Gripið fram í.]]
Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að taka undir það sem sagt hefur verið í þessum efnum og sérstaklega með því bréfi sem afgreitt var úr forsætisnefnd í gær til Ríkisendurskoðunar um faglega úttekt. Það breytir mjög miklu. Þegar maður les yfir frumvarpið, til dæmis hvað varðar starfsmannamál, sýnist mér að ekki sé farið eftir því sem handbók fjármálaráðuneytis frá 2008, um sameiningu stofnana, segir til um. Mér sýnist með öðrum orðum að þarna sé um flaustursleg vinnubrögð að hætti hússins að ræða, og horfi ég hér á hæstv. utanríkisráðherra í þeim efnum, [[Eru kosningar hjá Samfó?]]og sem tíðkuðust í atvinnuvegaráðuneytinu þegar verið var að búa til frumvarp um sameiningu Veiðimálastofnunar og Hafrannsóknastofnunar, sem liggur hjá okkur í nefndinni en hefur varla verið rætt, en þar er talað um að segja öllum starfsmönnum upp og allar þær reglur sem fjármálaráðuneytið hefur gert eru þverbrotnar. Mér sýnist [[Forseti hringir.]]svipað eiga sér stað hér þegar maður les kaflann um starfsmannamál. [[Forseti hringir.]]Ég vil því bæta því við að ég tel mjög mikilvægt að fá álit [[Forseti hringir.]]Ríkisendurskoðunar á þessum þætti svo og hinu sem búið er að samþykkja.
Virðulegi forseti. Ég velti því fyrir mér hvað brennur svona svakalega á ráðherranum í þessu máli að hann þurfi að taka þetta mál á dagskrá núna þegar fyrir liggur sú beiðni sem hér hefur verið rakin og er komin í ákveðinn farveg. Ég get ekki talið það góða stjórnsýslu. Mér finnst líka mjög merkilegt að sjálfstæðismenn búi til nýja stofnun, Menntamálastofnun, og færi inn í ráðuneytið. Utanríkisráðherra ætlar að búa til nýtt „apparat“ í ráðuneytinu. Hvað er eiginlega með ráðherra þessarar ríkisstjórnar? Af hverju þurfa þeir að draga allt inn til sín? Eigum við að taka Vegagerðina inn? Af hverju ekki? Setjum það í samhengi. Tökum ÞSSÍ út og tökum Vegagerðina, lögregluna, Landspítalann inn. Af hverju getum við ekki gert það? Hver segir að þessar stofnanir séu öðruvísi en hinar? Virðulegi forseti. Mér finnst að faglega vinnan eigi að vera utan við ráðuneytið, það á ekki að draga hana inn í það. Mér finnst hæstv. [[Forseti hringir.]]utanríkisráðherra vera of fljótur á sér hér því að hér erum [[Forseti hringir.]]við með mál sem [[Forseti hringir.]]þarfnast [[Forseti hringir.]]mikillar …
Virðulegi forseti. Ég átta mig ekki alveg á einu. Við erum að fara að ræða hér mál sem búið er að ákveða að gera stjórnsýsluúttekt á sem er að hefjast hjá Ríkisendurskoðun. Hvers vegna er þessi asi? Af hverju má þetta mál ekki bíða? Á meðan getum við við rætt málið sem við fórum yfir áðan sem snýr að því að stjórnarandstaðan óskar eftir því að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla vegna Evrópusambandsumsóknarinnar. Ég vildi gjarnan fá einhverjar betri skýringar frá hv. forseta á því hvernig við nýtum hér tíma þingsins. Við öll sem hér erum inni viljum gjarnan fá að vinna vinnu okkar vel. Þeim mun meiri upplýsingar sem við fáum, þeim mun auðveldara er að taka góðar ákvarðanir. Hvers vegna getum við ekki beðið ekki eftir þeim upplýsingum og haldið svo áfram með málið? Mér er það algjörlega óskiljanlegt og mér þykja þetta ekki góð vinnubrögð.
Herra forseti. Það er ástæða fyrir þessari beiðni hv. formanna stjórnarandstöðuþingflokkanna. Ríkisendurskoðun hefur árum saman verið með sterkar leiðbeiningar um tiltekna framkvæmd af hálfu stjórnsýslunnar. Hún hefur sagt það mjög skýrt að hún vill að eftirlit og framkvæmd sé aðskilið. Hér er gengið þvert gegn því. Þess vegna er fullkomlega eðlilegt að stjórnarandstaðan vilji fá úr því skorið hvert er mat Ríkisendurskoðunar, sem er stofnun Alþingis, á því hvað í þessu felst og hvort í þessu sé ávinningur og hvort þarna séu menn á réttri leið. Hvað varðar ummæli hæstv. forseta hér áðan er það einfaldlega þannig að í mínum huga er hann alvís, hann er hinn stóri dómur. Hæstv. forseti úrskurðaði að málið væri tækt til þess að fara í þennan farveg. Þá skiptir engu máli þótt hæstv. forseti hafi núna einhverjar efasemdir um það mál. Það getur hæstv. forseti bara rætt í einrúmi við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson.
Forseti gerir nú meira en að ræða við umræddan hv. þingmann um efasemdir sínar. Forseti gerði grein fyrir því þegar þetta mál kom til umræðu á vettvangi forsætisnefndar tvisvar sinnum og gerði þá grein fyrir efasemdum sínum um að þetta mál væri þannig vaxið að það samrýmdist fyllilega löggjöfinni um verksvið Ríkisendurskoðunar að fjalla um það. Engu að síður varð það niðurstaða forseta að þrátt fyrir það skyldi málið ganga til Ríkisendurskoðunar og Ríkisendurskoðun tæki þá afstöðu til málsins með hvaða hætti þeir nálguðust þetta viðfangsefni.
Herra forseti. Ég fagna því að ríkisendurskoðandi hafi fengið bréfið og fái þá að meta það sjálfur hvort hann telji eðlilegt að verða við þessari beiðni. Ég ætla líka að taka undir það sem hér hefur komið fram að einnig hefur verið lögð fram beiðni um skýrslu. Hv. þm. Sjálfstæðisflokksins, Birgir Ármannsson, var hér að kenna okkur hvernig meðferð mála í þinginu væri háttað. Ég get að vissu leyti tekið undir orð hans, en ég vil líka benda á að hér fáum við ítrekað inn vanhugsuð mál sem lúta aðallega að því að auka gerræði ríkisstjórnarinnar. Hér á að veita opna heimild til þess að leyfa ráðherrum að ákveða hvar stofnanir eiga að vera staðsettar.
Ekki í þessu máli.
Nei, en það hefur verið gert hér ítrekað. Hér hafa verið lögð fram mál sem sýna ekki faglega nálgun heldur eingöngu gerræðislega tilburði og að því leyti er full ástæða fyrir stjórnarandstöðuna að [[Forseti hringir.]]fá miklu betri úttekt en [[Forseti hringir.]]liggur fyrir í því [[Forseti hringir.]]frumvarpi sem hér liggur fyrir.
Hæstv. forseti. Hér er komið mál til umfjöllunar á Alþingi. Ætlunin er að hefja 1. umr. um málið þar sem menn geta skipst á skoðunum. Síðan fer málið til nefndar þar sem það fær efnislega skoðun út frá öllum þeim sjónarmiðum og athugasemdum sem þingmenn vilja koma á framfæri. Menn geta haft skiptar skoðanir um þetta mál, en að bera það fyrir sig að ekki sé hægt að taka það til umfjöllunar fyrr en fyrirframúttekt Ríkisendurskoðunar hafi átt sér stað er fullkomlega fráleitt og á sér engin fordæmi í þingsögunni, hygg ég. Ég held að það hafi aldrei komið fyrir á síðasta kjörtímabili þegar ótal sinnum voru gerðar breytingar á Stjórnarráðinu, þegar ótal sinnum voru gerðar breytingar á fyrirkomulagi einstakra stofnana að fyrir fram væri gerð krafa um það að Ríkisendurskoðun skoðaði málið. Menn geta kallað eftir þeim upplýsingum, rökum og mótrökum sem fyrir hendi eru í málinu þegar málið er í málsmeðferð í þinginu, en framganga stjórnarandstöðunnar í þessu máli í dag er fullkominn leikaraskapur.
Virðulegi forseti. Hérna erum við að taka á mál dagskrá og ég vil taka undir með hv. þm. Birgi Ármannssyni sem talaði áðan. Þetta er mál sem er að koma hér til 1. umr. á eftir að fara til nefndar. Það á eftir að senda það til umsagnar. Það á eftir að fá gesti. Það á eftir að ræða það í nefndinni og ræða umsagnir. Það á hugsanlega eftir að kynna einhverjar breytingartillögur við málið. Svo kemur það til 2. umr. og síðan getur það aftur farið til nefndar eftir það. Þetta er fullkomin sýndarmennska af hálfu [[Gripið fram í.]]stjórnarandstöðunnar. Stjórnarandstaðan er kannski að kalla eftir því að við tökum gesti fyrir nefndir og fáum umsagnir um mál almennt áður en 1. umr. fer fram um þau í þinginu. [[Gripið fram í: Það hefur nú gerst.]]Þetta er [[Gripið fram í.]]fullkomin sýndarmennska af hálfu stjórnarandstöðunnar og það er fullkomlega eðlilegt að þetta mál verði tekið hér á dagskrá. Ég hlakka til að hlýða á ræður hv. stjórnarandstæðinga þegar þeir fara að fjalla um málið á eftir þegar þessari fundarstjórnarhrinu er lokið.
Virðulegi forseti. Mér líkar illa þegar talað er svona niður til mín eins og síðasti hv. þingmaður gerði að mínu mati hér áðan. Ég hef haft af því spurnir að ekki hafi verið haft samráð við eða álit fengið hjá þingnefndinni sem er nú starfandi í kringum ÞSSÍ. Mér finnst það mjög merkilegt ef svo er. Ég er búin að lesa skýrslu Þóris Guðmundssonar og líka skýrslu Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur. Þær fara ekki alveg saman. Ég er líka búin að renna yfir DAC-skýrsluna hjá OECD þar sem ekki er talað um að við eigum að fara þá leið sem ráðherra leggur til. Því er hins vegar beint til okkar að við ættum kannski að fara að huga að minni löndum og öðru slíku. En það er hvergi nema í skýrslu Þóris Guðmundssonar sem bent er á, að minnsta kosti samkvæmt nýjustu gerðinni, að þetta sé besta leiðin. Virðulegi forseti. Ég verð nú að segja að skilvirkni ráðuneyta fer ekki hátt hér, [[Forseti hringir.]]ákvarðanataka færist fjær svæðum og [[Forseti hringir.]]annað slíkt. Þetta getur [[Forseti hringir.]]ekki verið til bóta [[Forseti hringir.]]eins og …
Forseti. Það er hárrétt sem fram kom hjá hæstv. forseta áðan að málið hefur legið fyrir í nokkurn tíma og við höfum getað kynnt okkur það. Það er einmitt þess vegna sem þeir sem taka hér til máls eru flestir og nánast allir á því að málið er vanbúið. Við vorum níu þingmenn sem lögðum fram beiðni um skýrslu þar sem við spurðum tuttugu og einnar spurningar. Í greinargerð með skýrslubeiðni okkar segir: „Í ljósi þess að fyrirhugaðar eru umfangsmiklar breytingar á tvíhliða þróunarsamvinnu Íslands sem hafa m.a. í för með sér að Þróunarsamvinnustofnun Íslands verður lögð niður, sbr. stjórnarfrumvarp þess efnis (579. mál), er óskað framangreindra upplýsinga sem ekki koma fram með nægjanlega skýrum hætti í athugasemdum við frumvarpið.“ Það er þess vegna sem ég vil halda því fram að þetta frumvarp sé vanbúið til umræðu í dag.
Virðulegur forseti. Það er kannski ósanngjarnt að taka þetta upp undir fundarstjórn forseta þegar bæði formaður og þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins hafa lýst því yfir fyrir sitt leyti að þeir væru tilbúnir til þess að ræða það mál, sem við kölluðum eftir fyrr á fundinum að væri rætt, hvar og hvenær sem er og eins lengi eins og menn vildu. En það er augljóslega Framsóknarflokkurinn sem hefur einn flokka hér á þinginu lagst á að koma þessu vanbúna máli á dagskrá án þess að vera með álit Ríkisendurskoðunar fyrir hendi. Maður hlýtur að spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hver vegna hræðist Framsóknarflokkurinn svona mikið að ræða Evrópumálin? Er það orðið feimnismál hjá Framsóknarflokknum að ræða Evrópumálin eftir þau ævintýri og gönguferðir sem flokkurinn hefur farið út í með [[Forseti hringir.]]bréfasendingum sínum til útlanda og þá almennu háðung sem orðspor [[Forseti hringir.]]Íslands hefur fengið fyrir vikið?
Hæstv. forseti. Það vekur eftirtekt hversu léttir á bárunni sumir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru orðnir þegar verið er að ræða hér stjórnskipan og stjórnsýslu. Það er að gefnu tilefni, af því að við þekkjum orðið vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar, að þetta bréf var lagt fram að beiðni formanna þingflokka stjórnarandstöðunnar. Fyrsta spurningin lýtur einmitt að því hversu vel þessar tillögur falli að nútímahugmyndum um gott skipulag í stjórnsýslu og þróun í stjórnsýslu á Íslandi á undanförnum árum. Ég verð að biðja hv. þingmenn um að hafa skilning á því að við erum hér að reyna að koma í veg fyrir að það verði fullkomlega grafið undan íslenskri stjórnsýslu, en þeir tilburðir sem við höfum séð í þá átt eru of miklir til þess að við getum setið hjá þegjandi.
Virðulegi forseti. Ég ítreka að það er eðlilegt þegar verið er að gera stofnanabreytingar með þeim hætti sem lagt er til í þessu frumvarpi að fyrir liggi einhver efnisleg úttekt á því hvernig síðustu breytingar, sem hér voru gerðar í þverpólitískri sátt árið 2008, hafi tekist. Það liggur ekki fyrir. Þá var víðtæk samstaða um breytingar, meðal annars afnám pólitískrar stjórnar á Þróunarsamvinnustofnun og breytt verklag að ýmsu leyti. Síðan var frekar hnykkt þar á til að tryggja enn frekar aðkomu allra stjórnmálaafla að mótun áherslna um þróunarsamvinnu með lagabreytingum á árinu 2012. Síðan kemur núna frumvarp frá hæstv. ráðherra án samráðs við nokkurn flokk sem breytir í grundvallaratriðum því fyrirkomulagi án þess að greining hafi farið fram á áhrifunum af breytingunum frá 2008. Ég hlýt að kalla eftir því að Ríkisendurskoðun [[Forseti hringir.]]…
Virðulegi forseti. Mér heyrist að það séu margir þingmenn hérna inni sem kalla eftir frekari upplýsingum varðandi það frumvarp sem ræða á hérna á eftir. Mér finnst galið að fara að hefja umræðu sem ekki er byggð á mikilvægum upplýsingum sem þurfa að vera til staðar til þess að ræða það mál. Er þetta ekki tilvalið tækifæri fyrir þingforseta til þess að sýna hversu annt honum er um lýðræðið og hversu vel hlustað er á almenning í landinu og ræða mál sem brýnt er að ræða núna sem snýst um hvort halda eigi þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópumálið?
Hæstv. forseti. Ég ætla að hnykkja aðeins betur á því sem ég sagði áðan sem fram kemur í handbók frá fjármálaráðuneytinu um sameiningu stofnana, með leyfi forseta: „Sé gengið út frá því að ætlunin sé að byggja nýja stofnun á mannauði þeirra stofnana sem verða sameinaðar, þarf að hugleiða vandlega á öllum stigum ferlisins hvaða áhrif sameiningin hefur á starfsmenn og hvað þeir bera úr býtum.“ Ég bið hæstv. forseta að taka vel eftir. Í framhaldinu segir: „Ekki er nóg að skoða eingöngu hverju breytingarnar skila hlutaðeigandi stofnun, ríkissjóði, notendum þjónustunnar eða þeim sem standa fyrir þeim.“ Virðulegi forseti. Eftir að hafa lesið kaflann um starfsmannamál og hvernig það er hugsað leyfi ég mér að efast um að hægt sé að gera þetta á þann hátt sem ráðherra hugsar sér. Ráðningarsamningi við starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar er rift og það hlýtur að koma til biðlaunaréttur rétt eins og gerst hefur í öllum stofnunum sem við höfum verið að sameina. Þess vegna finnst mér umsögn efnahagsskrifstofu [[Forseti hringir.]]fjármálaráðuneytisins um kostnaðinn [[Forseti hringir.]]við frumvarpið ekki vera [[Forseti hringir.]]nægilega góð og [[Forseti hringir.]]tel að hún krefjist meiri skoðunar.
Virðulegi forseti. Alþjóðleg þróunarsamvinna er ein af meginstoðum utanríkisstefnu Íslands og einn stærsti einstaki málaflokkurinn sem ráðuneytið sinnir. Nauðsynlegt er, bæði fyrir okkur Íslendinga sem og þá sem njóta aðstoðarinnar, að starfið sé í eins traustum og skilvirkum farvegi og hægt er á hverjum tíma. Allt frá upphafi hafa stjórnvöld lagt mikla vinnu í að skipuleggja og móta fyrirkomulag þróunarsamvinnu auk þess sem málaflokkurinn er í stöðugri endurskoðun. Þar má nefna fyrst lög nr. 20/1971, um aðstoð Íslands við þróunarlöndin, síðan lög nr. 43/1981, um Þróunarsamvinnustofnun Íslands, og loks núgildandi lög nr. 121/2008, um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands, með síðari breytingum frá 2012. Alþjóðleg þróunarsamvinna er málaflokkur sem markaðist af mikilli samvinnu innlendra og erlendra aðila, borgarasamtaka, stjórnsýsluaðila, samstarfslanda og alþjóðastofnana. Vegna þess hve málaflokkurinn er mikilvægur fyrir heimsbyggðina og hve rík krafa er um hámarksárangur á sér stað sífelld þróun hvað varðar stefnumótun og skipulagningu. Með lögum nr. 121/2008, um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands, varð talsverð breyting á fyrirkomulagi þróunarsamvinnu Íslands, enda voru þau heildræn og náðu yfir alla þætti starfsins. Er ekki ofsögum sagt að margt mjög jákvætt hafi gerst frá setningu laganna. Má þar nefna aukið samstarf og samhæfingu þess starfs sem ÞSSÍ sinnir svo og utanríkisráðuneytisins. Þá hefur samhæfing fjölþjóðlegs starfs aukist umtalsvert miðað við fyrri ár með tilkomu þingsályktunartillögu um áætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands til fjögurra ára í senn sem Alþingi hefur haft til umfjöllunar í tvígang. Þrátt fyrir það er enn töluvert svigrúm til að bæta starfið enda er það vilji okkar allra að hámarka árangurinn af þeim framlögum sem Ísland veitir til málaflokksins. Áður en Ísland gerðist aðili að DAC árið 2013 var unnin sérstök úttekt á umgjörð alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands. Meðal ábendinga sem þar komu fram var að mikilvægt væri fyrir íslensk stjórnvöld að leggja mat á skipulag og fyrirkomulag þróunarsamvinnu út frá því hvernig hámarksárangur og skilvirkni væru tryggð með tilliti til smæðar landsins. Með það í huga fól ég í lok ársins 2013 utanaðkomandi sérfræðingi, Þóri Guðmundssyni, að greina skipulag og fyrirkomulag þróunarsamvinnu, friðargæslu og neyðar- og mannúðaraðstoðar Íslands með það í huga að gera tillögur um umbætur, væri þess þörf að hans mati. Þórir skilaði skýrslu sinni í júlí þar sem fram koma margvíslegar tillögur til úrbóta. Með tilliti til ábendinga frá DAC og niðurstaða þeirrar greiningar sem Þórir gerði var starfshópi sem í sátu fulltrúar ráðuneytisins og ÞSSÍ falið að vinna drög að frumvarpi til laga um breytingu á lögum og var sú vinna grunnur að því frumvarpi sem mælt er fyrir hér í dag. Ég mun nú víkja að helstu breytingum sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Stærsta breytingin lýtur að því að starfsemi ÞSSÍ verður færð til utanríkisráðuneytisins. Það gerist með ákvæði í 2. gr. frumvarpsins sem mælir fyrir um að það sé ráðuneytið sem annist alþjóðlega þróunarsamvinnu, bæði fjölþjóðlega og tvíhliða, en það er tvíhliða aðstoðin sem ÞSSÍ hefur haft á hendi fram til þessa. Af þessu leiðir að ÞSSÍ er lögð niður í þeirri mynd sem hún er í í dag og ráðuneytið yfirtekur allar skuldbindingar stofnunarinnar, samanber bráðabirgðaákvæði I og III í 11. gr. frumvarpsins. Röksemdirnar fyrir því að færa starfsemi ÞSSÍ inn í ráðuneytið eru margar en þær eru þó aðallega af tvennum meiði. Annars vegar snúa þær að því að með sameiningu sé er verið að styrkja tengsl milli þróunarsamvinnu og annarra utanríkismála og hins vegar að samlegðaráhrifum og hagkvæmni. Röksemdunum eru gerð ítarleg skil í athugasemdum með frumvarpinu, en ég ætla að stikla hér á stóru. Með því að færa starfsemi ÞSSÍ inn í ráðuneytið er tryggt að öll samskipti við erlend ríki og stofnanir á sviði þróunarsamvinnu séu samstillt og í takt við utanríkisstefnu Íslands auk þess sem íslensk stjórnvöld tali þá einni röddu um þróunarsamvinnu á alþjóðavettvangi. Þá hefur landslag alþjóðlegrar þróunarsamvinnu tekið umfangsmiklum breytingum á undanförnum árum og áratugum og kallar það á breytta nálgun í þróunarsamvinnu. Við glímum ekki lengur við afmörkuð verkefni á afmörkuðum svæðum heldur við hnattrænar áskoranir sem krefjast samspils þróunarsamvinnu og annarra utanríkismála. Nægir þar að nefna ebólu-faraldurinn og baráttuna við loftslagsbreytingar sem dæmi um áskoranir sem við stöndum frammi fyrir og krefjast samstilltra viðbragða á vettvangi utanríkismála. Hvað viðvíkur samlegðaráhrifum og aukinni hagkvæmni þá vitum við öll að íslensk stjórnsýsla er lítil og fámenn þar sem hver starfsmaður þarf að sinna margvíslegum verkefnum. Með því að færa störf ÞSSÍ inn í ráðuneytið er skipulagið einfaldað, komið er í veg fyrir tvítekningu og samhæfing aukin. Þegar öll verkefni eru á einni hendi er hægt að efla starfið, auka sveigjanleika og samhæfingargetu og koma í veg fyrir skörun í stefnumótun og framkvæmd. Þá er einnig dregið úr óhagræði og tvíverknaði í rekstri og stjórnun sem þegar til lengri tíma er litið leiðir til aukinnar hagkvæmni, einfaldara og markvissara skipulag eykur líkur á að markmið og áherslur Íslands á sviði alþjóðlegrar þróunarsamvinnu nái fram að ganga og skili sér í skilvirkari þróunarsamvinnu. Þá má ekki gleyma að á síðastliðnum árum og áratugum hefur byggst upp mikil þekking og reynsla á þróunarmálum, bæði innan ÞSSÍ og ráðuneytisins. Í sameiningu samnýtist þessi þekking til heildstæðrar umfjöllunar um málaflokkinn. Framkvæmd fjölþjóðlegrar og tvíhliða þróunarsamvinnu verða ekki lengur aðskilin, heldur unnin og samtvinnuð með heildarstefnu Íslands í huga. Ég vil þó taka fram að þótt skipulag, stjórn og eftirlit með þróunarsamvinnu færist til utanríkisráðuneytisins verður unnið að tvíhliða þróunarsamvinnu í samstarfslöndum Íslands með sama hætti og verið hefur. ÞSSÍ hefur unnið mjög gott starf á vettvangi þannig að eftir því er tekið og hefur margsannað sig í óháðum úttektum. Við munum að sjálfsögðu einnig halda áfram að taka mið af bestu starfsvenjum, alþjóðlegum samþykktum með skilvirkri þróunarsamvinnu og þeirri miklu reynslu Íslands á þessu sviði sem safnast hefur í áranna rás. Við leggjum ríka áherslu á að við tryggjum áfram sérfræðiþekkingu á sviði þróunarsamvinnu sem mikilvægt er að glatist ekki og á sama tíma getum við boðið starfsmönnum ráðuneytisins og ÞSSÍ að sjálfsögðu aukin tækifæri til starfsþróunar. Í lagafrumvarpinu eru ákvæði er lúta að starfsmannamálum í bráðabirgðaákvæðum II, III og IV í 11. gr. frumvarpsins. Markmið þessara ákvæða er að allir starfsmenn ÞSSÍ, hvort sem þeir eru við störf í Reykjavík eða umdæmisskrifstofum ÞSSÍ erlendis, flytjist til starfa í ráðuneytinu þegar starfsemi stofnunarinnar færist þangað. Öllum starfsmönnum ÞSSÍ verða því tryggð störf í ráðuneytinu. Í fyrsta lagi er lagt til í bráðabirgðaákvæði II að ráðuneytið yfirtaki allar skuldbindingar vegna samninga ÞSSÍ. Undir þetta falla m.a. ráðningarsamningar staðarráðinna starfsmanna í umdæmisskrifstofum og ráðningarsamningar annarra starfsmanna sem ráðnir eru tímabundið. Ákvæðið nær til þeirra ráðningarsamninga sem eru í gildi um áramótin þegar ÞSSÍ færist inn í ráðuneytið. Í öðru lagi er lagt til með bráðabirgðaákvæði III að fastráðnum starfsmönnum ÞSSÍ verði boðin störf í ráðuneytinu frá næstu áramótum. Ákvæðið nær til þeirra starfsmanna sem eru fastráðnir við gildistöku laganna. Verði frumvarpið að lögum yrði upphaf starfa þeirra í ráðuneytinu við næstu áramót. Í þriðja lagi er í bráðabirgðaákvæði IV lagt til að ráðherra fái heimild til að flytja forstöðumann ÞSSÍ til í embætti á grundvelli 36. gr. starfsmannalaga. Framkvæmdastjóri ÞSSÍ er eini starfsmaður stofnunarinnar sem er skipaður embættismaður samkvæmt 22. gr. starfsmannalaga og því kemur flutningur milli embætta á grundvelli þeirra laga eingöngu til álita að því er hann varðar. Þegar sú leið er farin við samruna stofnana að tryggja starfsmönnum störf hjá nýrri eða annarri stofnun þarf að gæta að því að starfsmanni sé boðið sambærilegt starf við það sem hann gegndi áður. Sé það ekki gert stofnast réttur starfsmannsins til bóta í formi biðlauna eða launa í uppsagnarfresti eftir því sem við á. Við mat á því hvort starf telst sambærilegt þarf að líta til þriggja atriða; kjara, verkefna og stöðu starfsmanns hjá stofnun. Mat á því er auðvitað ekki einfalt og mikilvægt er að gefa því góðan tíma. Það er rétt að hafa í huga í þessu samhengi að hugtakið „sambærilegt starf“ þarf ekki að skilja sem svo að starfsmaður eigi að ganga að öllu leyti til óbreyttra verkefna eins og hann hafði fyrir sameiningu. Það er ljóst að við þessa breytingu muni starfsmönnum sem starfa við þróunarsamvinnu í ráðuneytinu fjölga talsvert. Slík fjölgun kallar óhjákvæmilega á skoðun á verkaskiptingu í þróunarsamvinnuskrifstofu ráðuneytisins með það að markmiði að nýta þekkingu og færni allra starfsmanna sem best. Önnur tillaga í frumvarpinu snýr að stofnun nýrrar þróunarsamvinnunefndar, samanber 3. gr. frumvarpsins, sem kemur í stað bæði núverandi þróunarsamvinnunefndar, samkvæmt 3. mgr. 2. gr. laganna, og samstarfsráðs um alþjóðlega þróunarsamvinnu, samkvæmt 4. gr. laganna. Hlutverk hennar er að vera ráðgefandi í stefnumarkandi ákvarðanatöku um alþjóðlega þróunarsamvinnu til lengri tíma og fylgjast með framkvæmd hennar. Lagt er til að nefndin verði meðal annars skipuð fimm alþingismönnum. Af umræðum hér á Alþingi í tengslum við núgildandi lög má dæma að til staðar sé víðtækur stuðningur við þau sjónarmið að þingið þurfi að eiga aðkomu að stefnumarkandi umræðu um þróunarsamvinnu. Mikilvægt hefur þótt að þverpólitísk sátt ríki um málaflokkinn og að samráð sé haft við aðra hagsmunaaðila, svo sem háskólasamfélagið, aðila vinnumarkaðarins og félagasamtök. Reynslan hefur sýnt að á núgildandi fyrirkomulagi eru nokkrir annmarkar. Verkefni samstarfsráðsins og þróunarsamvinnunefndar skarast og verkaskipting milli þeirra er óljós, en ekki hefur tekist að bæta úr því í framkvæmd. Þá er í skýrslu Þóris Guðmundssonar komist að þeirri niðurstöðu að vegna sérstöðu þessa málaflokks sé mikilvægt að þingmenn hafi beina aðkomu að eftirliti með þróunarsamvinnu. Í ljósi þessa er lagt til að í lögunum verði einn ráðgefandi aðili, þróunarsamvinnunefnd, en ekki tveir, þ.e. samstarfsráðið um alþjóðlega þróunarsamvinnu og þróunarsamvinnunefnd. Samkvæmt þeirri tillögu sitja alþingismenn í þróunarsamvinnunefnd með fulltrúum sem rætur eiga í háskólasamfélaginu, á vinnumarkaðnum og í borgarasamtökum, auk formanns. Aðkoma Alþingis er því tryggð eins vel og mögulegt er án þess að stofnað sé til sérstakrar þingmannanefndar. Þá er gerð tillaga um breytingu hvað varðar stefnu um alþjóðlega þróunarsamvinnu sem lögð verði fyrir Alþingi í formi þingsályktunartillögu fimmta hvert ár, samanber 5. gr. frumvarpsins, í stað þróunarsamvinnuáætlunar til fjögurra ára. Í nefndinni skal tilgreina það hlutfall af vergum þjóðartekjum sem fyrirhugað er að verja til þróunarsamvinnu. Einnig er gerð tillaga að færa saman í eina grein ákvæði laganna sem fjalla um framlög til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu, samanber 6. gr. frumvarpsins, þar sem lagt er til að í stefnu stjórnvalda um alþjóðlega þróunarsamvinnu skuli tilgreina fyrirhugað hlutfall framlaga til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu af vergum þjóðartekjum. Reynslan hefur sýnt að í alþjóðlegu samstarfi, svo sem DAC, er tekið mið af því hlutfalli. Þá skal kveða nánar á um framkvæmd stefnunnar í aðgerðaáætlun sem endurskoðuð er á tveggja ára fresti. Þessi breyting er lögð til þar sem í lögunum er kveðið á um að leggja skuli fram eitt skjal sem inniheldur bæði stefnumörkun og aðgerðaáætlun. Eðli málsins samkvæmt er stefnumörkun til langs tíma, en aðgerðaáætlun þarfnast tíðari endurskoðunar. Því þykir heppilegra að hafa þetta tvennt aðgreint, endar eru meginlínur lagðar í stefnu og langtímamarkmið er sett í alþjóðlegri þróunarsamvinnu Íslands. Í aðgerðaáætlun er sett fram yfirlit yfir það hvernig unnið skuli að því að ná markmiðum stefnunnar. Að lokum eru gerðar tillögur að breytingu ákvæða laga um íslensku friðargæsluna og þátttöku hennar í alþjóðlegri friðargæslu þar sem tilgreint er hvaða aðgerðir heyra meðal annars undir friðargæsluverkefni. Þessar breytingar á aðgerðum miða að því að mæta þeirri þróun sem átt hefur sér stað í því alþjóðlega umhverfi sem friðargæslan starfar, breyttri framkvæmd og áherslum. Margir gætu spurt sig: Hvers vegna breyta því sem vel hefur gengið? Okkar markmið er að gera einfaldlega enn þá betur og ná enn meiri árangri. Það er öllum í hag, bæði starfsmönnum og haghöfum að fyrirkomulag þróunarsamvinnu Íslands sé vel skipulagt og skilvirkt og mæti þeim ört vaxandi alþjóðlegu kröfum sem gerðar eru til ábyrgrar stjórnar og stefnu á þessu sviði. Breytingarnar sem nú standa fyrir dyrum eru fyrst og fremst á stjórnskipulagi þróunarsamvinnu. Markmið þeirra er að breyta til að bæta og styrkja alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands. Verði breytingarnar að lögum mun ég fela starfshópnum sem vann að frumvarpinu að vinna áfram að skipulagsmálum og öðru sem þarf til útfærslu breytinganna og gera tillögur þar að lútandi. Munu það bæði vera starfsmaður ráðuneytisins og ÞSSÍ sem taka munu þátt í því starfi. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna en vil beina til hans einni spurningu sérstaklega á þessu stigi málsins. Það kemur nú hvergi fram með skýrum hætti í almennum athugasemdum við frumvarpið, en í athugasemdum við 3. gr. er rakið að mikilvægt sé að þverpólitísk samstaða sé um meginmarkmið í þróunarsamvinnu. Það vekur mér því nokkra furðu með hvaða hætti gengið er fram í þessu máli. Hvers vegna ákveður hæstv. ráðherra að eiga ekki samstarf við aðra þingflokka um undirbúning þessa máls og upplegg þess? Ég ætla bara að segja dæmisögu. Þegar ég var varaformaður utanríkismálanefndar árið 2008 ákváðum við þáverandi hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður nefndarinnar, að við mundum leita samstarfs við stjórnarandstöðuna í málinu. Ég átti marga fundi við forustumenn Framsóknarflokksins og Vinstri grænna sem þá voru í stjórnarandstöðu um það mál, við gerðum allar þær breytingar sem stjórnarandstaðan vildi gera á frumvarpinu og var það samhljóða samþykkt hér á Alþingi. Hvers vegna er ákveðið að rjúfa þá þverpólitísku [[Forseti hringir.]]samstöðu um þróunarsamvinnu með þessu frumvarpi?
Virðulegi forseti. Ég tel ekki að verið sé að rjúfa þverpólitíska samstöðu um meginmarkmið þróunarsamvinnu enda hafa þau meginmarkmið fyrst og fremst lotið að því hvaða stefnumörkun skuli eiga sér stað á vettvangi, hvernig við skulum útdeila fjármunum og hvaða stefnu við skulum hafa varðandi þau verkefni sem við tökum að okkur. Hér er eingöngu um breytingar á yfirstjórn eða stjórnsýslustofnuninni að ræða. Í raun er ekki verið að breyta neinu í öðru með frumvarpinu. Ákvörðunin byggir á skýrslu utanaðkomandi aðila sem hér hefur verið vitnað í, frá svokallaðri DAC-nefnd og að sjálfsögðu á þeirri reynslu sem þegar er komin á málaflokkinn. Ég vil ítreka að margar aðrar tillögur koma fram í þeirri skýrslu sem liggur einna helst til grundvallar þessum breytingum. Ég ætla ekki að standa hér og segja hvernig þeir hlutir eiga að vera. Það mun fara í ferli ef það nær fram að ganga sem ég lýsti áðan, starfshópurinn mun starfa áfram og vinna þá að þeim breytingum. Einhverjar [[Forseti hringir.]]ná kannski fram að ganga, aðrar ekki. En ég er [[Forseti hringir.]]ekki sammála því að hér sé verið að víkja frá einhverri stefnu sem áður hefur verið um samstarfið.
Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra til glöggvunar er rétt að rifja það upp að mestur þáttur umræðu okkar hér í þinginu 2007–2008 og í nefndinni var nákvæmlega um stofnanafyrirkomulag þróunarsamvinnunnar og pólitíska aðkomu að yfirstjórn hennar. Í þessu frumvarpi er bæði verið að breyta stofnanauppbyggingunni og pólitísku aðkomunni að stjórn stofnunarinnar án samráðs við aðra flokka á Alþingi. Það kalla ég að rjúfa þá pólitísku samstöðu sem verið hefur þvert á stjórnmálaflokka um fyrirkomulag þessara mála. Sú þverpólitíska samstaða var ítrekuð þegar hæstv. ráðherra sat með mér í utanríkismálanefnd á árinu 2012 þegar við gerðum ákveðnar breytingar á stjórnskipulagi málaflokksins. Hér er því verið að leggja upp breytingar sem ekki hafa verið ræddar við aðra stjórnmálaflokka. Það er grundvallarbreyting á aðferðafræðinni. Þá tjóar lítið að vísa í greinargerð sem unnin hefur verið úti í bæ en hefur ekki verið rædd við hið pólitíska umhverfi. Ef menn vilja halda í þverpólitíska samstöðu við málaflokkinn þurfa þeir að sinna samráðinu. Það hefur ekki verið gert í þessu tilviki [[Forseti hringir.]]og þess vegna er sáttin rofin um alþjóðlega þróunarsamvinnu. Ég vil spyrja ráðherra: Hvers vegna?
Virðulegi forseti. Frumvarp það sem hér liggur fyrir byggir á, eins og komið hefur fram áður, úttekt sem gerð var af óháðum sérfræðingi varðandi þennan málaflokk. Sá ágæti sérfræðingur fékk algjörlega frjálsar hendur um það hvernig hann legði þetta mál upp. Niðurstaðan er eftirfarandi: Ákveðið var að leggja fram frumvarp sem væri í þessa átt án þess að fara ofan í eða gera einhverjar breytingar á meginmarkmiðum þróunarsamvinnu sem ágætissátt hefur verið um. Eins og fram hefur komið er hér fyrst og fremst um stjórnskipulegar breytingar að ræða. Það er pólitísk sátt um meginmarkmið stefnunnar, hvernig við skulum vinna, hvernig verkefnum skuli háttað til að reyna að hjálpa og bæta líf þeirra sem minnst mega sín. Ef þessi stjórnskipulega breyting verður að pólitísku bitbeini skal ég játa það að það er miður.
Virðulegur forseti. Ég á svolítið erfitt með að skilja þetta frumvarp og þörfina á því. Mér finnst þetta svolítið mótsagnakennt. Það er talað vel um Þróunarsamvinnustofnun í rökstuðningnum fyrir frumvarpinu en samt á að leggja hana niður. Af hverju er það? Ýmislegt er tilgreint í rökstuðningi með frumvarpinu, eða í greinargerðinni, um þætti í þróunarsamvinnu sem þurfa að vera í lagi, en samt getur maður ekki séð nein dæmi um að þeir hlutir séu ekki í lagi núna. Talað er um að þróunarsamvinna hafi breyst og orðið flóknari og að auka þurfi umsvif í þróunarsamvinnu. Eru það ekki rök með því að hafa þau einmitt í einni stofnun frekar en að færa þau inn í ráðuneytið? Þetta er svolítið undarlegt og margar spurningar vakna. Ég ætla að halda mig við eina. Í greinargerðinni stendur að með því að færa starfsemi ÞSSÍ inn í ráðuneytið sé verið að tryggja að öll samskipti við erlend ríki [[Forseti hringir.]]og stofnanir á sviði þróunarsamvinnu séu samstillt og [[Forseti hringir.]]í takti við utanríkisstefnu Íslands. Hefur verið einhver [[Forseti hringir.]]misbrestur í þessu? Getur ráðherra nefnt dæmi um að [[Forseti hringir.]]þetta hafi ekki tekist og hver eru þau?
Virðulegi forseti. Í þessu er fyrst og fremst um það að ræða að sjá til þess að allt sem við segjum á alþjóðlegum vettvangi sem kemur að þróunarmálum - að stækka þann hóp sem talar í raun fyrir þeirri stefnu sem við leggjum áherslu á. Ekki er hægt að segja að komið hafi til mikilla árekstra milli þeirra sem tala á vettvangi um málstað Íslands, en hins vegar sjá allir, held ég, að ef fleiri aðilar fylgja eftir sömu skilaboðum og vinna saman að stefnumörkun, að framtíðartónlistinni, að því hvernig við ætlum að nálgast ákveðin verkefni, eins og ég nefndi hér áðan, þeim mun sterkari komum við út út á við. Það er mjög mikilvægt að við samnýtum og nýtum betur þann mannafla og þann mikla kraft sem er í öllu starfsfólki sem vinnur að þróunarmálum á Íslandi, hvort sem það er hjá ÞSSÍ eða utanríkisráðuneytinu. Þarna viljum við einfaldlega sjá til þess að það fari ekkert milli mála hverjir flytja þann boðskap sem Ísland hefur fram að færa á hverjum tíma.
Virðulegur forseti. Þetta birtist mér eins og verið sé að reyna að laga eitthvað sem er ekki brotið. Það er nú þegar samhljómur í máli þeirra sem tala fyrir þróunarsamvinnustefnu og utanríkisstefnu Íslands. Það kemur fram í svari ráðherrans að það hefur ekki verið vandamál. Þá finnst mér þessi punktur ekki vera góður rökstuðningur fyrir því að við þurfum endilega að breyta þessu skipulagi. Ég held að það sé margt sem geti breyst til verri vegar með því að taka þetta úr stofnuninni. Mig langar að spyrja: Það að þróunarsamvinna hafi mögulega breyst, að henni sé skipt í fjölþjóðlega þróunarsamvinnu og tvíhliða þróunarsamvinnu - eru það ekki allt nokkuð góð rök fyrir því einmitt að hafa þróunarsamvinnuna, eins víðtæka og hún er og eins erfiða og hún er, inni í stofnun, undir ráðuneytinu? Er það ekki þannig sem við umgöngumst flest flókin viðfangsefni? Er þetta ekki stílbrot á því? Ég nefni [[Forseti hringir.]]vegagerð og samgöngumál og hafrannsóknir [[Forseti hringir.]]og hitt og þetta - allt sem er svo yfirgripsmikið og flókið að það er í sérstakri stofnun. Af hverju ekki í þessu tilviki?
Virðulegi forseti. Eins og fram kom hér í framsöguræðu minni þá er markmiðið með þessum lögum að bæta skipulag og einfalda það um leið, þ.e. að sá ágæti hópur sem vinnur að þróunarmálum starfi og vinni í sömu átt, að við séum að senda inn skilaboð. Við megum ekki gleyma því heldur að þróunarmálin og þróunarsamvinna eru stærsti hluti utanríkisstefnu okkar. Þetta er sá málaflokkur sem líklega fær hvað mestu fjármunina. Þetta er sá málaflokkur sem við erum hvað stoltust af, leggjum áherslu á. Við teljum einfaldlega að það sé mikilvægt, og förum þar með eftir þeim ábendingum sem koma fram í skýrslunni, að sá góði hópur sem vinnur að þessum málum starfi klárlega og fari í sömu átt. Hvort sem hægt er að benda á einhver málefni eða einhverjar uppákomur sem hv. þingmaður hefur nefnt, hann reyndar spurði hér út í ákveðin dæmi, þá finnst mér það ekki öllu skipta þegar við horfum einfaldlega á það að við erum að bæta samstarfið og sameina þessa tvo hópa sem hafa unnið að þróunarmálum einmitt til að tryggja að utanríkisstefna Íslands, hvernig sem hún er á hverjum tíma, birtist í gegnum þróunarsamvinnu og með heildrænum hætti. Það er það sem við viljum leggja áherslu á. Til þess að svara því jafnframt þá er þetta leið sem langflestir eru að fara í dag einmitt til að ná utan um málaflokkinn í heild. Það eru einhver einstök dæmi um annað, en langflest ríki sem reka þróunarsamvinnu í dag eru að fara þessa leið. [[Gripið fram í.]]Ég vil bæta því hér inn [[Forseti hringir.]]að við munum áfram nota nafnið hjá Iceida til þess [[Forseti hringir.]]að vekja athygli á því og segja þá um leið að vel hafi verið að verki staðið hjá ÞSSÍ.
Virðulegi forseti. Segja má að meginröksemdirnar fyrir þeirri breytingu sem er lögð til í frumvarpinu séu almennar röksemdir um færri einingar í stjórnkerfinu. Það sem mig langar hins vegar að spyrja hæstv. ráðherra að er: Kom þá ekki til greina að færa framkvæmd þróunarsamvinnu, sem er í utanríkisráðuneytinu, til Þróunarsamvinnustofnunar þannig að ráðuneytin fari fyrst og fremst með stefnumótunar- og eftirlitshlutverk, en öll framkvæmd væri í Þróunarsamvinnustofnun? Eitt af því sem mér þykir vera athugavert við þessa tillögu er að með henni er verið að leggja til að stefnumótun, framkvæmd og væntanlega eftirlit sé allt á einni og sömu hendi. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Finnst honum það fyrirkomulag ganga? Hver á annars að hafa eftirlit með þróunarsamvinnunni ef ekki utanríkisráðuneytið? Og ef utanríkisráðuneytið er sjálft orðið framkvæmdaaðili í málinu, hvernig getur ráðuneytið þá haft eftirlit með sjálfu sér?
Virðulegi forseti. Það voru þrjár leiðir sem höfundur skýrslunnar, sem við byggjum frumvarpið að mestu á, skoðaði. Ein leiðin var vissulega sú að færa alla starfsemina inn í stofnun, inn í ÞSSÍ. Niðurstaða hans var í raun í samræmi við eldri skýrslur, að betra væri að starfsemin færi inn í ráðuneytið. Það var því sú tillaga sem við fórum með í þingið. Hver var seinni spurningin aftur hjá hv. þingmanni?
Eftirlitið.
Já, eftirlitið. Eftirlitinu er þannig háttað í dag að til dæmis innan ÞSSÍ er ákveðin eftirlitsdeild, eftirlitsaðili sem fer yfir þau verkefni sem þar eru. Svo má heldur ekki gleyma því að áður en þessi umræða byrjaði hafa menn rætt um ákveðna stofnun sem heitir Ríkisendurskoðun. Að sjálfsögðu er Ríkisendurskoðun sífellt að taka út starfsemi ÞSSÍ og þá ráðuneytisins. Nýlega er nú búið að skoða ráðuneytið. Við munum að sjálfsögðu tryggja að eftirlit með verkefnum verði áfram mjög gott. [[Forseti hringir.]]Og sem betur fer má segja að það eftirlit sem hingað til hefur verið haft [[Forseti hringir.]]með verkefnum ÞSSÍ undanfarin ár hefur verið mjög [[Forseti hringir.]]gott og hefur margítrekað [[Forseti hringir.]]komið fram að verkefnin hafa [[Forseti hringir.]]staðist alla skoðun.
Virðulegi forseti. Sú stefnumótun, að færa framkvæmdina inn í ráðuneytið þar sem eftirlitið og stefnumótunin eiga að vera, er eigi að síður þvert á þá þróun sem við höfum séð í íslenskri stjórnsýslu á undanförnum árum þar sem einmitt hefur verið talað fyrir því að stefnumótunar- og eftirlitshlutverk ráðuneyta séu skýrð og framkvæmdin sé utan ráðuneyta. Það er auðvitað ekki fullnægjandi að vísa til Ríkisendurskoðunar sem hefur að sjálfsögðu ekki getu til þess að hafa alltaf virkt eftirlit. Ríkisendurskoðun gerir úttektir á einhverjum tímafresti, ýmist umbeðnar eða óumbeðnar. Ríkisendurskoðun er ekki í stanslausu eftirliti með hverri einustu stofnun ríkisins, þannig að mér finnst það sérkennileg tilhögun að eftirlitið eigi að vera inni í sömu stofnun og þeirri sem fer með framkvæmdina. Í ljósi þessa langar mig að spyrja hæstv. ráðherra af því það er ekki nægilega skýrt í frumvarpinu að mínu mati: Verður þessu skipt innan ráðuneytisins með einhverjum hætti þannig að eftirlitið sé [[Forseti hringir.]]annars staðar innan ráðuneytisins en framkvæmdin sjálf?
Virðulegi forseti. Þróunin í þeim ríkjum sem sem við vinnum gjarnan með og berum okkur saman við þegar kemur að þróunarmálum hefur verið í þá veru að sameina þessa þætti í ráðuneytunum. Vissulega eru til undantekningar, en heilt yfir og langoftast hefur verið farið í þá átt. Varðandi eftirlitið er mjög mikilvægt að viðhalda því ágæta kerfi sem verið hefur, til dæmis þegar kemur að ÞSSÍ, að það sé sjálfstæður eftirlitsaðili sem fari yfir og fylgist með þeim verkefnum sem stofnunin hefur með höndum, taki þau út og skoði hvernig þau hafa gengið. Það hefur gjörbreytt þeim trúverðugleika sem stofnunin hefur haft, hún hefur aukið trúverðugleika sinn með því að sæta slíku eftirliti. Tekið er eftir því hvernig það hefur gengið. Ég geri því fastlega ráð fyrir því að við munum vera með eftirlitið á svipuðum nótum og verið hefur.
Herra forseti. Þessi leiðangur hæstv. ráðherra er farinn að minna svolítið á ferðalag hans til Brussel. Þá fór hann með bréf og vissi ekki hvert erindið var. Nú virðist mér sem hæstv. ráðherra leggi hér fram frumvarp, en hann hefur ekki fært nein sérstök rök fyrir því af hverju þörf er á þeirri breytingu sem lögð er til í frumvarpinu. Ég kem þó ekki upp til þess að skæklatogast við hæstv. ráðherra, ég er bara með eina mjög afmarkaða spurningu. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni að þetta frumvarp og breytingin sem felst í því að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun væri meðal annars gerð vegna ábendinga DAC, þróunarsamvinnunefndar OECD. Hann herti frekar á því andsvari sínu hér áðan. Ég hef hér skýrslu DAC og ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra: Hvar í ábendingum DAC kemur þetta fram?
Virðulegur forseti. Ég hygg að í skýrslu DAC komi hvorki fram í línu 3 né 21 að sameina skuli ÞSSÍ inn í ráðuneytið, en í athugasemdum DAC eru íslensk stjórnvöld hins vegar hvött til þess að meta og fara yfir þá starfsemi sem við erum að reka.
Herra forseti. Það sem er athyglisverðast í ábendingum DAC er sú staðreynd að þar er bent á að fram undan sé mikil aukning í fjárveitingum til málaflokksins, það er skrifað 2012, og allar ábendingarnar sem DAC kemur fram með varða það, ekkert annað. Ekkert er talað um að strúktúrinn sé veikur heldur er honum þvert á móti hrósað. Allar ábendingar þróunarsamvinnunefndar OECD varða nákvæmlega það að fram undan er mikil aukning á framlögum til þróunarsamvinnu. Hæstv. ráðherra hefur nú tekið það til baka. Hver er þá þörfin á breytingunum?
Virðulegi forseti. Í heildstæðri úttekt sem gerð var á alþjóðlegri þróunarsamvinnu Íslands, í aðdraganda þess að Ísland gerðist aðili að þróunarsamvinnunefnd Efnahags- og framfarastofnunarinnar, var meðal annars lagt til að íslensk stjórnvöld legðu mat á skipulag og fyrirkomulag þróunarsamvinnu út frá því hvernig hámarksárangur og skilvirkni væru tryggð með tilliti til smæðar landsins. Það er nákvæmlega það sem við gerðum og það sem við fórum út í. Við fórum í gegnum það hvernig við gætum svarað þessum vangaveltum, ef ég get kallað það svo, ábendingum, spurningum, uppástungum, hvað menn kalla það, í þessari ágætu úttekt. Niðurstaðan varð þessi til þess meðal annars að bregðast við því hvernig við getum hámarkað árangur, hvernig við getum bætt skilvirkni og hvernig við getum út frá smæð landsins einfaldlega nýtt betur þá takmörkuðu „rísorsa“ sem við höfum, svo að ég sletti nú, afsakið, herra forseti.
Herra forseti. Ég held að ég og hæstv. ráðherra séum að minnsta kosti sammála um eitt og ég held að allur þingheimur sé honum sammála um að þróunarsamvinna er kannski það mikilvægasta sem íslenska ríkið stendur í og hugsanlega það sem við sem þjóð getum verið stoltust af. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að við þurfum að standa sem best að því. Einmitt út af því er ég líka sammála hæstv. ráðherra um að við þurfum að hafa sem mesta pólitíska samstöðu um þetta mál. Og það vil ég segja í fullri einlægni við hæstv. ráðherra að ef hann hefði komið til stjórnarandstöðunnar, ef hann hefði komið til Samfylkingarinnar, ef hann hefði komið til utanríkismálanefndar og viljað ræða þetta þá hugsa ég að hann hefði ekki farið bónleiður búðar til. Ég hugsa að menn hefðu gjarnan viljað setjast niður með honum og ræða hvernig væri hægt að ná fram breytingum sem hæstv. ráðherra, hugsanlega í framhaldi af DAC-niðurstöðunni, vildi ná fram. Til þess að segja það alveg skýrt er þetta frumvarp ekkert alvont. Meginatriði frumvarpsins, eins og kemur fram í bæði ræðu hæstv. ráðherra og sömuleiðis í ýmsum greinum þess, er einfaldlega að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun. Þess utan er hæstv. ráðherra líka að leggja til ákveðnar breytingar, t.d. á umbúnaði um hina ágætu mislukkuðu þróunarsamvinnunefnd, sem eins og hæstv. ráðherra veit var ekki afrakstur hinna vísu manna sem hugsa í ráðuneytinu heldur varð hún sennilega til vegna togstreitu innan utanríkisnefndanna. Þaðan er það komið. Ég er sammála hæstv. ráðherra að á því þarf að taka með einhverjum öðrum hætti. Sömuleiðis er ég algjörlega sammála því að það má skýra eitt og annað sem í lögunum er gert en þetta eru allt saman smáatriði. Stóra atriðið í frumvarpinu, sem að sjálfsögðu kemur fram og mest á óvart, er sú atlaga sem ég vil segja að hjarta þróunarsamvinnunnar, sem er Þróunarsamvinnustofnun. Nú finnst mér að hv. þm. Guðmundur Steingrímsson hafi eiginlega skrælt hismið utan af því sem átti að vera kjarninn í máli hæstv. ráðherra með því að spyrja hann áðan um þau einu rök sem hæstv. ráðherra flutti hér fyrir tilurð frumvarpsins, þ.e. hvar er tvíverknaðurinn, hvar er flækjustigið, hvar eru árekstrarnir? Hæstv. ráðherra varð alveg lens, hann sagði það algjörlega skýrt að hann vissi ekki til neinna árekstra, a.m.k. ekki meiri háttar. Hann gat ekki bent á neina skörun og því segi ég það að ég tel í reynd, eins og stundum gerist, að eftir andsvör hv. þm. Guðmundar Steingrímssonar og hæstv. ráðherra væri í reynd hægt að segja: Tökum næsta mál á dagskrá. Vegna þess að málið er fallið, í reynd er það þannig. Ég tel sömuleiðis og minnist þess ekki að nokkru sinni á minni tíð hafi ráðherra komið fram með umdeilt frumvarp sem var þó það vanreifað að rökum og svo illa búið varðandi upplýsingar að stjórnarandstaðan þyrfti að undirbúa aðkomu sína að málinu með því að leggja fram beiðni um skýrslu með 21 spurningu. Hvers konar spurningar eru það sem stjórnarandstaðan leggur fram? Þær snerta allar kjarna málsins, engin þeirra snertir eitthvað sem hægt er að kalla útúrdúr eða lítilræði. Það eru spurningar eins og: Er líklegt og hægt að sýna fram á sú breyting sem felst í því að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun geti bætt gæði þróunarsamvinnu? Ekkert um það kemur fram í greinargerð með frumvarpinu. Það er spurt: Er þetta líklegt til að spara fjármagn? Það kemur ekki heldur fram í greinargerðinni. Það er spurt: Eru gæðin líkleg til að batna? Er líklegt að það ýti undir nýmæli og nýsköpun, sem sannarlega hefur verið aðall Þróunarsamvinnustofnunar á síðustu árum? Þetta eru grundvallarþættir og enginn þeirra kemur fram í sjálfri greinargerðinni. Hæstv. ráðherra fór með rök sín og ég verð að segja eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson sagði efnislega án þess að gera það, því að pilturinn sá, hv. þingmaður, kann mannasiði, í reynd sagði hann: Kanntu annan, hæstv ráðherra? Í ræðu ráðherrans kom meðal annars fram að þetta þyrfti að gera til að koma í veg fyrir skörun, skörun á stefnumótun og framkvæmd, draga úr óhagræði, draga úr tvíverknaði í bæði rekstri og stjórn. Hvað segir svo hæstv. ráðherra sjálfur? Hver er dómur hans um það hvernig til hefur tekist? Hæstv. ráðherra má eiga það, þó að hann gangi stundum með þeim hætti um dyr að manni finnst að hann mætti fara varfærnislegar, að hann er ærlegur í hjarta sínu og hann segir það þó að stofnunin hafi staðið sig vel. Hæstv. ráðherra segir, með leyfi forseta, á bls. 8: „ÞSSÍ hefur unnið mjög gott starf á vettvangi þannig að eftir því er tekið, og hefur margsannað sig í óháðum úttektum.“ Til hvers eru menn þá að fara að breyta kerfi sem var breytt árið 2008? Það er ekki komin full reynsla á það kerfi og hvers vegna væri ekki betra, áður en menn fara með rosalegum fílalátum inn í þessa stofu og brjóta glerið allt, að bíða eftir því að gerð sé úttekt og það sé Ríkisendurskoðun sem geri úttekt á því hvernig tekist hefur til? Það sem mig skiptir mestu máli í þessu öllu saman er auðvitað: Er líklegt að þetta dragi úr eða auki gæði þeirrar þjónustu sem við erum að reyna að veita í gegnum þróunarsamvinnu? Það eru margvísleg rök sem hníga að því að þetta geti dregið úr þeim. Ég ætla ekki að slá því föstu en það er einfaldlega þannig að meira að segja þeir vísu menn sem skrifuðu frumvarpið gera sér grein fyrir þeim möguleika, vegna þess að bent er á það í greinargerðinni að það þurfi m.a. að grípa til endurmenntunar og hafa hana til reiðu fyrir starfsmenn ráðuneytisins vegna þess að um leið og skiptingin á högum þeirra verður sú að þeir taka á herðar sér flutningsskyldu þýðir það auðvitað að þeir munu standa miklu skemur við í þeim póstum og störfum sem lúta að þróunarsamvinnu en hefur gerst í dag. Í dag hafa menn safnað upp miklum sjóðum reynslu, svo miklum að í úttekt þróunarsamvinnunefndar OECD 2012 er sagt sérstaklega að eftirsóknarvert sé fyrir nefndina að eiga samstarf við Ísland. En það er líklegt að þegar þessi breyting verður, það er alla vega hugsanlegt án þess að ég vilji slá því föstu, dragi það úr þykkt reynslugrunnsins sem starfið hvílir á. Það er líklegt að það verði þynnra smurt, þannig að hægt er að segja að huganlega leiði þetta til þess að gæði starfsins og þjónustunnar verði minni. En það eru engin rök sem koma fram í greinargerðinni eða í ræðu hæstv. ráðherra sem benda til hins gagnstæða. Þvert á móti liggur alveg ljóst fyrir að stofnunin gerir mjög góða hluti. Mig langar, af því að ég er svolítið fúll út í hæstv. ráðherra fyrir það sem mér finnst eiginlega vera smyglgóss þegar hann ríður á baki DAC-skýrslunnar inn á þing með tillögu um að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun, að benda honum á að í þeirri skýrslu, bara í niðurstöðum þeirrar skýrslu, er ekki aðeins á einum stað heldur fimm stöðum á tveimur blaðsíðum farið lofsamlegum orðum um Ísland, framlag Íslands og ekki síður skipulagið sem hér ríkir. Ef menn fara síðan yfir skýrsluna alla sjá þeir að í öllum köflum hennar er þróunarsamvinnunefnd OECD að benda á hluti sem vel fara í skipulaginu sjálfu. Ég vil sérstaklega benda á að í kafla um skipulag og stjórnun kemur fram, og er bókstaflega sagt í mjög blóðhrárri þýðingu sem ég hér stend: Það er góð samvinna millum utanríkisráðuneytisins og Þróunarsamvinnustofnunar og starfsfólk beggja stofnana er mjög faglegt í sínu starfi. Með öðrum orðum er búið að gera úttekt á Íslandi og stöðu málsins, á stöðu Þróunarsamvinnustofnunar og ráðuneytisins, sem var gerð þegar Ísland gerðist aðili að nefndinni, og niðurstaðan er þessi: Það er ekkert að, kerfið gengur dálítið vel. Það er bent á ákveðna hluti sem ganga sérstaklega vel og síðan er það rauður þráður í gegnum skýrsluna að í ljósi komandi verkefna, í ljósi þeirra verkefna sem stofnunin mun fá með auknum fjárveitingum til hennar þurfi hins vegar að skýra betur bæði skiptingu fjárins og þær tölur eins og þær eru í dag. Stofnunin telur að það sé 60:40 á milli fjölhliða og tvíhliða. Það þarf að skoða. Það þarf að skoða skipulagið og þróunarsamvinnunefndin dregur upp þrjá mismunandi kosti, tekur sérstaklega fram að íslenska fyrirkomulagið falli í reynd ekki undir neitt. En síðar er bent á að vegna ákveðinnar aukningar á þjónustunni þurfi menn meðal annars að skoða hvort menntun og þjálfun núverandi starfsmanna sé nógu góð. Hvað gerist svo? Það kemur ný ríkisstjórn. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sagði hér algjörlega skýrt og kynnti með mikilli gleði, sem ég ætla kannski ekki að kenna við Þórð frænda en glöð var hún samt, þegar fyrsta lota var tekin á niðurskurði á framlögum til þróunarfjár, 1 milljarður, nú er það að vísu orðið 2,3 milljarðar: Þetta er fyrsta skrefið. Og nú vitum við að hæstv. ráðherra er fyrir hönd hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur að taka annað skrefið og það var markmið hennar að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun. Því miður getur jafnvel utanríkisráðuneytið, sem ég tel af langri reynslu að sé best mannaða ráðuneytið í stjórnsýslunni, ekki hugsað upp rök í greinargerð með tillögu hæstv. ráðherra sem verja frumvarpið eða meginefni frumvarpsins. Jafnvel úrvalsstarfsmenn þess góða ráðuneytis, sem hafa bæði sýnt hugkvæmni í að verja vondan og góðan málstað, geta ekki komið upp með rökin af því að niðurstaða málsins er auðvitað sú að það er trúaratriði, kredduatriði hjá þessari ríkisstjórn að fækka stofnunum og þá þarf það endilega að vera Þróunarsamvinnustofnun sem verður fyrir högginu. Það finnst mér vera mjög dapurleg niðurstaða. Af hverju hefði verið rétt að fara sér hægt í þetta mál og bíða með frumvarpið og skoða það? Í fyrsta lagi, herra forseti, vegna þess að það er mikilvægt að ná pólitískri samstöðu um málið. Í öðru lagi vegna þess að mikilvægt er að fá álit þeirrar stofnunar sem Alþingi treystir best, Ríkisendurskoðunar, á því hvort rétt sé hjá ríkisstjórninni að fara á þennan hátt gegn öllum prinsippum Ríkisendurskoðunar. Hún hefur predikað það allar götur frá 1991 að gera algjör skil á milli framkvæmdar og stefnumótunar og eftirlitsins, og það er verið að brjóta þetta prinsipp hér. Í þriðja lagi, vegna þess að það liggur fyrir að fram undan er niðurstaða á jafningjarýni DAC-nefndarinnar sem á að vera til árið 2016. Ef hún kæmist að þeirri niðurstöðu að brýnt væri og mikilvægt að fara þá leið sem hæstv. ráðherra leggur til mundi ég vera til í að skoða mjög rækilega að styðja það. En í dag er það þannig að það hefur enginn óháður aðili komist að þessari niðurstöðu. Hæstv. ráðherra fór með rangt mál þegar hann sagði opinberlega að allar skýrslur sem hefðu fjallað um þetta mál hefðu komist að þeirri niðurstöðu. Það er rangt. Það er rangt að halda því fram að það hafi verið niðurstaðan á úttektinni sem Davíð Oddsson lét framkvæma á sínum tíma. Það er rangt að halda því fram að það hafi verið niðurstaðan á úttektinni sem Ingibjörg Sólrún Gísladóttir lét framkvæma á sínum tíma, bara svo að það liggi algjörlega ljóst fyrir. Og það er rangt hjá hæstv. ráðherra þegar hann leyfir sér að halda því fram að DAC-skýrslan réttlætti það með einhverjum hætti sem er burðarásinn í frumvarpi hans. Frá upphafi hefur það því legið algjörlega ljóst fyrir að ráðherra hefur haft vondan málstað að verja og hann hefur gripið til rangfærslna. Það er kannski mannlegt og það er hægt að fyrirgefa það í hita leiksins en það undirstrikar hins vegar hversu rökin undir þessu eru léttvæg. Herra forseti. Ég ítreka aftur að stjórnarandstaðan er reiðubúin til að finna á því flöt að geta á einhvern hátt skapað pólitíska samstöðu um þróunarsamvinnu. Við höfum alltaf reynt það áður. Það tókst mjög vel þegar ég var utanríkisráðherra á sínum tíma, lagði fram þróunarsamvinnuáætlun, lagði fram áætlun um það hvernig við ætluðum að auka við fjárveitingar og það tókst svo vel að það voru allir þingmenn nema einn, að mig minnir, sem greiddu því atkvæði og meira að segja þingið sjálft sló undir nára og framhlóð þá áætlun rækilega.
Virðulegi forseti. Ég þakka ræðumanni fyrir skelegga ræðu. Ég kem hér upp í andsvar því að ég veit að hann hefur öðrum fremur mikla þekkingu á þessum málaflokki. Það vekur athygli að í greinargerð með frumvarpinu er talað um að breytingarnar eigi að tryggja að öll samskipti við erlend ríki og stofnanir á sviði þróunarsamvinnu séu samstillt og í takt við utanríkisstefnu Íslands. Þá fer maður auðvitað að velta fyrir sér: Hefur verið pottur brotinn hvað þetta varðar hingað til? Eru dæmi um að Þróunarsamvinnustofnun hafi ekki unnið í takt við utanríkisstefnu Íslands? Mér þætti fróðlegt að heyra hvað hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur um það að segja. Eina dæmið sem ég veit um þar sem eitthvert embætti hefur ekki verið í takt við utanríkisstefnu Íslands er forseti Íslands, sem á fyrra kjörtímabili fór sínar leiðir á meðan ríkisstjórnin fór kannski aðrar leiðir. Eigum við þá að innlima forsetaembættið í utanríkisráðuneytið? Það er spurning. Mér finnst merkilegt í þessu máli að það er eins og Þróunarsamvinnustofnun sé hin frábærasta stofnun, allar úttektir sýna það. Þar er vel farið með fé og maður vildi að svo væri með allar stofnanir. En hvers vegna ættum við þá að taka þá stofnun og setja hana í einhverja óvissu? Ættum við ekki að einbeita okkur að öðrum stofnunum en akkúrat henni? Ef allt gengur vel, til hvers erum við þá eiginlega að þessu? Mig langar sérstaklega að spyrja hv. þingmann út í það sem ég hnýt hér um varðandi öll samskipti við erlend ríki og stofnanir, að það eigi að tryggja að þau séu samstillt og í takt við utanríkisstefnu Íslands. Þetta væri ekki í greinargerðinni ef það væri ekki talið einhvers konar vandamál, vænti ég.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir eðlilegar og rökréttar spurningar. Ég tel að engin þörf sé á því að innlima forsetadæmið í utanríkisráðuneytið á Rauðarárstíg vegna þess að mér sýnist eiginlega að hið þveröfuga hafi gerst, að búið sé að innlima utanríkisráðuneytið og gera það að einhvers konar beitarhúsi hjá forsetadæminu. Það er önnur saga. Það er eðlilegt að hv. þingmaður spyrji þessara spurninga. Ég hnaut um þetta líka, alveg eins og fleiri menn í þessari umræðu. Þegar menn segja að nauðsynlegt sé að ráðast í breytingu til að tryggja að Ísland tali einni röddu er ekki hægt annað en að gagnálykta að á bak við það sé einhvers konar andlag þar sem einhver, þá væntanlega Þróunarsamvinnustofnun, hafi talað með öðrum hætti en utanríkisstefnan er. Ég kannast aldrei við það og ég tel að hæstv. ráðherra, sem væntanlega fær þessa spurningu síðar í dag, geti ekki bent neitt til þess. Það mætti jafnvel segja að þarna færi greinargerðin hættulega nálægt því að dylgja um Þróunarsamvinnustofnun. Ég get hins vegar upplýst hv. þingmann um það að sú stofnun hefur aukið hróður Íslands, hún hefur bætt orðstír utanríkisráðuneytisins og hún hefur sótt mikið magn af peningum út fyrir Ísland. Stofnunin hefur til dæmis verið fengin til þess að verja töluvert háum upphæðum sem önnur ríki vilja verja til tiltekinnar þróunarsamvinnu, sem tengist jarðhita. Það var stofnunin og starfslið hennar, ekki ég á þeim tíma heldur starfslið hennar sem tókst að fá, mig minnir að að endingu væri það nálægt 700 millj. kr. til að leggja við framlag Íslands í ákveðnu jarðhitasamstarfi í Austur-Afríku. Þvert á móti hefur því Þróunarsamvinnustofnun magnað upp rödd utanríkisráðuneytisins en aldrei talað til hliðar við það.
Virðulegi forseti. Mér fannst það góður punktur sem hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir kom með í dag: Hvar hættum við í raun að innlima stofnanir í ráðuneyti? Ætti Vegagerðin ekki að vera í innanríkisráðuneytinu? Hvar ætlum við að draga þau mörk? Það er spurning hvort hv. þingmaður hafi skoðun á því. Í greinargerðinni er vitnað til skýrslu þróunarsamvinnunefndar, svonefndrar DAC-skýrslu, og þess að Ísland sé hvatt til að skoða skipulag þróunarsamvinnu. En var í þeirri skýrslu lagt til að Þróunarsamvinnustofnun yrði lögð niður og verkefni hennar flutt í ráðuneyti? Það er ekki endilega verið að leggja það til þótt menn eigi að skoða skipulag þróunarsamvinnunnar. Mér finnst þarna verið að ýja svolítið að því. Veit hv. þingmaður hvort það standi til að þróunarsamvinnunefnd geri úttekt á íslenskri þróunarsamvinnu á næstu árum? Ættum við ekki að bíða eftir þeirri úttekt ef hún er væntanleg?
Herra forseti. Nákvæmlega. Við ættum auðvitað að bíða eftir henni, því að staðreyndin er sú að búið er að biðja um slíka rýni. Hún er í gangi hjá þróunarsamvinnunefnd OECD og hún á að koma 2016. Ef niðurstaða hennar væri þannig að hún hnigi að hinu sama og frumvarp hæstv. ráðherra væru það mjög sterk rök í málinu. Ég mundi hlusta á þau vegna þess að ég tek mikið mark á DAC. Ég hef lesið fjölmargar skýrslur þess og átti á sínum tíma viðræður við þá sem þar stýra og tek á mark á því. En það er ekki verið að gera hér. Svo er rétt að rifja upp að skýrslan sem upphaflega var gerð, áfangaskýrsla Þóris Guðmundssonar, gerði ekki ráð fyrir þessari niðurstöðu heldur einungis að safna því öllu á einn stað. Og það kemur að ég tel fyllilega til greina að flytja öll marghliðaverkefnin úr utanríkisráðuneytinu, dreifa valdinu yfir til Þróunarsamvinnustofnunar. En það væri í andstöðu [[Forseti hringir.]]við nokkra mjög sterka embættismenn í utanríkisráðuneytinu sem hafa alltaf lagt að öllum ráðherrum að gera þetta, meðal annars mér.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir skelegga og góða ræðu. Eins og oft er mjög gagnlegt að hlýða á hv. þm. Össur Skarphéðinsson, enda er hann eldri en tvævetur hér í þinginu og ekki síst þegar kemur að utanríkismálunum og hans margháttuðu og miklu reynslu. Mig langar til að leggja spurningu fyrir þingmanninn og eiginlega leita í þekkingarhaug hans, ef svo má að orði komast. Það hefur komið aðeins fram í umræðunni, bæði í dag en einnig í almennri umræðu eftir að ljóst var að hæstv. utanríkisráðherra ætlaði að leggja fram tillögu um að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun, að þessi umræða hefur komið upp áður. Í ræðu sinni minntist hv. þingmaður á að ekki hefði verið lagt til að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður í tíð forvera hans eða þegar hann gegndi embætti utanríkisráðherra. Mig langar til að spyrja hann út í það. Nú er ekki lengra síðan en 2008 að lögum er breytt og hnykkt á starfi Þróunarsamvinnustofnunar. Að því er virðist, og það hefur komið fram í máli allra og þar á meðal hæstv. utanríkisráðherra, var það með mjög góðri niðurstöðu og gæði starfsins hafa aukist. Hver er saga þreifinga til að ýmist leggja Þróunarsamvinnustofnun niður eða að auka sjálfstæði hennar og leggja í hana meiri kraft?
Herra forseti. Það er eðli allra eininga stjórnsýslunnar, allra ráðuneyta, að reyna að safna að sé auknu valdi. Það finnum við öll sem höfum verið ráðherrar og gildir einu hvort ráðuneytið er lítið eða stórt. Ég þori ekki að fullyrða það en elstu þreifingarnar sem ég man eftir voru í ríkisstjórn sem ég sat í sem umhverfisráðherra, þ.e. á bilinu 1993–1995. Það eru fyrstu þreifingarnar sem ég varð var við. Síðan hafa verið gerðar nokkrar skýrslur sem hafa það allar sammerkt fram undir 2008 að hafa verið gerðar af embættismönnum úr ráðuneytinu og margar þeirra, ég held allar, hafa hnigið að því að auðvitað væri mjög sniðugt að taka þennan málaflokk og flytja hann inn í ráðuneytið. Það kom tillaga um það til Davíðs Oddssonar þegar hann var utanríkisráðherra. Hann lét skoða málið, komst að þveröfugri niðurstöðu og taldi réttast að flytja frekar fjölhliða samvinnuna yfir til Þróunarsamvinnustofnunar. Ég var heldur á því sjálfur, mér fannst það rökréttara og betra en hitt, skellti skollaeyrum við þessu og það var ekki rætt neitt sérstaklega mikið við mig. Valgerður Sverrisdóttir kom á sínum tíma hér inn í þing með þingmál sem var mjög svipað og lagði fyrir þingið. Ég tek eftir því að í greinargerðinni eða í skýrslu Þóris Guðmundssonar segir að málið hafi dagað uppi. Það dagaði ekkert uppi. Það var bara ekki meiri hluti fyrir því í utanríkismálanefnd, það var svo einfalt mál. Þess vegna hvarf það út úr sögunni. Og nú reynir hæstv. ráðherra þetta og hefur engin sérstök rök fyrir því, þetta eru „af því bara“-rök. Núna er þetta öðruvísi. Sá sem er fenginn til að gera skýrsluna kemur utan frá en hann er ekki algjörlega hlutlaus. Það hefði verið betra að það hefði alla vega líka komið sjónarhorn einhvers annars en til dæmis starfsmanns Rauða krossins, sem er góð og merk stofnun en hluti af þróunarverkefnum [[Forseti hringir.]]hennar eru fjármagnaðar af ráðuneytinu og það er ekki þægileg staða. Það er sjálfsagt að fá sjónarhornið en það hefði þurft annað líka.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir gott svar sem kemur að seinni spurningu minni eða vangaveltu út frá ræðu þingmannsins. Það er sú hugmynd sem hann fleytir, að í nafni góðrar stjórnsýslu og þess að aðskilja annars vegar framkvæmd og hins vegar eftirlit færi betur á því að flytja verkefni frá ráðuneytinu og til Þróunarsamvinnustofnunar. Mig langar að skilja þingmanninn rétt með það að hann líti svo á og treysti skipulagi Þróunarsamvinnustofnunar til að takast á við stóraukin verkefni, eins og mér heyrist þingmaðurinn segja. Tekur hv. þingmaður ekki líka undir mikilvægi þess að stórkostlega sé spýtt í lófana og bætt í fjárveitingar til þróunarsamvinnu almennt frá því sem nú hefur verið ákveðið?
Ég mundi ekki treysta stofnuninni algjörlega undir núverandi forustu. Hún er reyndar sérlega vel leidd og alveg hægt að segja að forstjóri hennar sé framúrskarandi embættismaður. Hann hefur stýrt stofnuninni með þeim hætti, og reyndar forveri hans líka, að að mati ríkisendurskoðanda er hún fyrirmyndarstofnun. Hún heldur sig alltaf innan fjárlaga. Ég tel því að atgervið í forustu stofnunarinnar væri alveg nægilega ríkt til að taka að sér slík verkefni. Þá ber þess náttúrlega að geta að umræddur forstjóri hefur allra Íslendinga mesta reynslu af svona störfum. Hann hefur gegnt háum stöðum hjá ýmsum erlendum stofnunum og geta hans speglast meðal annars í því sem ég sagði í andsvari við hv. þingmann áðan, að honum hefur tekist að afla fjár fyrir Ísland, bætt stórlega við það sem við veitum til þess hér á hinu [[Forseti hringir.]]háa Alþingi. Það er hins vegar þannig að vegna þessarar óvissu hefur stofnunin [[Forseti hringir.]]þurft að halda að sér höndum og ekki taka við peningum sem að utan gætu komið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni ræðu hans. Mig langar að spyrja hann, verandi fyrrverandi utanríkisráðherra, um fyrirkomulag þessa málaflokks í heild. Nú er það svo að ég aðhyllist sjálf svolítið þá lífsspeki að ef eitthvað er ekki bilað er ekki ástæða til að gera við það. Það á að einhverju leyti við um þetta frumvarp. Ég velti því fyrir mér hvað nákvæmlega sé svo bilað við Þróunarsamvinnustofnun eins og hún er núna að ástæða þyki til að gera við hana. Mig langar að spyrja hv. þingmann sem gegndi þessu embætti og hefur farið yfir það í ræðu sinni að svipaðar tillögur hafi komið inn á hans borð, þ.e. að færa Þróunarsamvinnustofnun undir utanríkisráðuneytið, og að hann hafi hafnað þeim tillögum: Telur hann þörf á skipulagsbreytingum hvað varðar fyrirkomulag þróunarsamvinnu hér á landi? Telur hann að þau rök sem færð eru fram um að með þessu náist einfaldari stjórnsýsla, aukin samræming og eitthvað slíkt eigi í raun og veru ekki við í þessu tilfelli þar sem samræming sé nægjanleg með samstarfi Þróunarsamvinnustofnunar og utanríkisráðuneytis? Eða mundi hann vilja sjá einhverjar aðrar breytingar gerðar á fyrirkomulagi þróunarsamvinnu? Telur hann fyrirkomulagið eins og það er það besta? Það er eiginlega spurning mín til hv. þingmanns, því að þær spurningar sem varpað hefur verið fram, m.a. af mér og hv. þingmanni, í skýrslubeiðninni sem ég nefndi áðan, skipta máli. Þær snúast um röksemdirnar fyrir breytingunum. Það er líka mikilvægt fyrir okkur sem eigum eftir að vinna með þetta mál að velta fyrir okkur: Ef breytinga er þörf, hver er þá rétta leiðin? Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Er breytinga þörf að hans mati?
Herra forseti. Ég tel ekki að það sé þörf neinna sérstakra breytinga á stofnanarammanum sjálfum. Það er sagt sérstaklega í þessari úttekt, sem margir hafa vísað til og kennd er við DAC, að samstarfið milli stofnunarinnar og utanríkisráðuneytisins gangi vel. Það er tekið fram að samstarf og samvinna starfsmanna gangi ákaflega vel. Hæstv. ráðherra gat ekki, tvíspurður, nefnt nein dæmi um tvíverknað, sem í framhjáhlaupi er þá dálítið hæpið að setja í greinargerð og geta ekki staðið við. Ég mundi því telja að fyrirkomulagið sé býsna gott. Ég get ekki fullyrt að það sé endilega það besta en það er miklu betra, held ég, en það sem hann leggur til. Það er gott, það skilar árangri, það er hagkvæmt. Það hefur alla vega búið til jarðveg þar sem úr spretta nýmæli sem aðrar þjóðir leita eftir. Aðrar miklu stærri þjóðir hafa komið og talað við utanríkisráðuneytið og Þróunarsamvinnustofnun um að taka upp og læra af þeim til dæmis varðandi hina velheppnuðu héraðanálgum ÞSSÍ. Það er tvennt sem ég mundi vilja skoða, sem er minni háttar. Það er pólitísk ákvörðun um deilingu fjár. Ég held að það eigi að ýta undir auknar fjárveitingar til sjálfstæðra félagasamtaka. Það var byrjað á því í tíð þeirrar ríkisstjórnar sem við sátum bæði í og það var búið að marka þá stefnu með þeim fjárhagsramma sem þingið hafði samþykkt, það mundi stórhækka. Ég tel að það þurfi að gera. Við erum eftirbátar þar. Hitt er svo þetta bix í kringum samvinnunefndina sem hefur eiginlega gert aðkomu þingsins að „impotent“ bastarði, afsakið, herra forseti, sem hefur ekki leitt til mikillar frjósemi af hálfu þingsins.
Virðulegi forseti. Niðurstaða hv. þingmanns er að ekki þurfi neinar sérstakar breytingar, við séum á góðri leið. En hann nefnir sérstaklega aðkomu þingsins og eitt af því sem ég hjó eftir í skýrslu Þóris Guðmundssonar, sem er undanfari þessa frumvarps og til hennar vísað í greinargerð með frumvarpinu, er að mikilvægt sé að hafa nálægð ráðherra við málaflokkinn. Nú kynnu menn að hafa ólíkar skoðanir á því í ljósi þess að það er mjög mikilvægt líka að tryggja þverpólitíska samstöðu um þróunarsamvinnu og því sé eðlilegra að vinna að því að efla hana sem felist ekki endilega í meiri nálægð ráðherra á hverjum tíma við málaflokkinn. Mig langar að spyrja hv. þingmann og fyrrverandi ráðherra: Hvað finnst honum um þau rök? Telur hann að það þurfi meiri nálægð ráðherra á hverjum tíma við málefni þróunarsamvinnu? Er ekki eðlilegra, eins og hv. þingmaður sagði áðan, að skoða betur aðkomu þingsins? Mér finnst það í raun alls ekki leyst með þessu frumvarpi. Það hefði þá verið nær að horfa til þess að ganga alla leið og setja fullbúna þingnefnd í það að fara með málefni þróunarsamvinnu [[Forseti hringir.]]eða það sem eðlilegra væri, að utanríkismálanefnd veitti því jafnvel meira rými í daglegri vinnu sinni í þinginu.
Herra forseti. Ja, herra trúr. Eðli mannsins er þannig að allir starfsmenn og allir embættismenn og allir málaflokkar vilja helst fá að sitja með ráðherrann í kjöltu sinni. Þeir vilja allir vera í sem mestri nálægð við ráðherrann hverju sinni. Ég held að þetta viðhorf og sú fróma ósk sem kemur fram hjá ágætum skýrsluhöfundi mótist nokkuð af því að hann sjálfur stendur föstum fótum, báðum tveimur í jarðvegi þróunarsamvinnu, það er hans starf hjá Rauða krossinum. Eðlilega hefur hann því langanir af þessu tagi og þær eru heilbrigðar. Sjálfum fannst mér ekki skorta á nálægð og fannst ekki of mikil fjarlægð við þennan málaflokk og ég tel að hæstv. ráðherra hafi sýnt það í verki, hann hefur ferðast til þessara landa og það er fínt, undir það ber að ýta. En nálægðin ætti fremur, hv. þingmaður, að vera við þingið. Það er stundum þar sem skortir svolítinn áhuga á málaflokknum og þekkingunni.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp sem felur í sér niðurlagningu Þróunarsamvinnustofnunar Íslands í núverandi mynd og að hún verði færð undir utanríkisráðuneytið. Eins og fram hefur komið hefur í gegnum söguna verið lögð talsverð áhersla á að ná fram þverpólitískri sátt um hvert eigi að stefna í þróunarsamvinnu en því miður er það svo að á síðustu árum hefur orðið ákveðið rof á þeirri sátt. Ég vil rifja það upp að samþykkt var í þinginu aðgerðaáætlun um þróunarsamvinnu með einu mótatkvæði en annars öllum greiddum atkvæðum. Því miður hefur það orðið raunin í tíð núverandi ríkisstjórnar að horfið hefur verið frá þeirri samþykktu þingsályktun og hún skorin niður þannig að Ísland er því miður enn þá langt frá því markmiði sem við höfum sett okkur og það er að ná markmiðum Sameinuðu þjóðanna um að ákveðið hlutfall af vergri landsframleiðslu renni til þróunarsamvinnu, eða 0,7%. Við erum enn þá langt frá því markmiði og færumst ekki nær því þar sem ekki hefur verið staðið við þær samþykktir sem hafa verið gerðar. Ég hafði þá trú þegar aðgerðaáætlunin var samþykkt með þessu eina mótatkvæði og aðrir voru með, að með því værum við enn og aftur að ná þverpólitískri sátt um þróunarsamvinnu, þannig að ég vil byrja á því að lýsa yfir miklum vonbrigðum með þá stöðu sem hefur skapast. Við færumst ekki nær markmiðinu og málaflokkurinn hefur verið skorinn niður þvert á vilja hv. þingmanna úr öllum flokkum. Að einhverju leyti get ég svo tekið undir þau orð hv. þm. Árna Páls Árnasonar sem benti fyrr í umræðunni á að það væri líka mikilvægt að tryggja þverpólitíska sátt um skipulagið. Ég sagði áðan að almennt hefði ég þá stefnu að ef hlutirnir væru ekki bilaðir væri ég ekki mikið að gera við þá enda skapaði slíkt oft ýmis önnur óvænt verkefni sem væri ekkert sérstaklega gaman að fást við. En setjum sem svo að við viljum endurskoða skipulag þróunarsamvinnunnar, þá finnst mér eðlilegt að við spyrjum okkur gagnrýnna spurninga um hvað vinnst með því að sameina þróunarsamvinnu undir einn hatt. Þar hef ég þegar bent á og vil ítreka það að mér finnst það ekki vera fullnægjandi rök fyrir því að sameina þetta allt undir einn hatt að Ísland tali þá einum rómi þar sem ég hef ekki séð nein dæmi um að ekki sé fullt samræmi og ekki góð samvinna milli utanríkisráðuneytisins og Þróunarsamvinnustofnunar eins og staðan er í dag. Manni finnst nánast eins og þarna sé verið að fylla upp í einhvern kvóta um fækkun opinberra stofnana, þetta sé til þess gert að fækka opinberum stofnunum, því maður hefur ekki orðið var við annað en það sé gott samræmi milli ráðuneytisins annars vegar og stofnunarinnar hins vegar. Það er vissulega hægt að færa einhver almenn rök að það sé minni hætta á tvíverknaði, minni þörf á samskiptum milli stofnana o.s.frv. En meðan við fáum ekki dæmi um slíkt er ekki hægt að líta á það sem raunveruleg rök í málinu. Nefnt er að þetta hafi fyrst og fremst verið tilhneigingin víða annars staðar, þ.e. færa þróunarsamvinnu undir utanríkisráðuneyti á hverjum stað. Þá er mjög mikilvægt að utanríkismálanefnd fari mjög vel yfir reynslu manna og mat á þeim breytingum. Það hefur til að mynda verið vitnað til Hollands. Þar er nýlega komin fram skýrsla sem ekki hefur verið ákveðið að taka mark á þar sem varað er við þeirri aðgerð sem ráðist var í í Hollandi, þ.e. færa þróunarsamvinnustofnun þar í landi undir utanríkisráðuneyti. Þar var birt gagnrýnin skýrsla á það sem hefur samt ekki náð að hafa áhrif til breytinga á stefnunni. Gott og vel. Við erum líka með fjölmörg önnur dæmi frá öðrum löndum eins og til að mynda Svíþjóð sem er með sérstaka stofnun utan um þróunarsamvinnu þannig að þarna getum við farið yfir rökin með og á móti. Við getum líka velt fyrir okkur rökum á móti því að færa stofnun undir ráðuneytið. Þar getum við haft ólíkar skoðanir. Sumir segja að nálægð við ráðherra sé mikilvæg til þess að tryggja pólitíska forustu í málinu, en fjarlægð frá ráðherra getur líka skapað aukna sátt um stefnuna og starfsemina og skapað ákveðinn stöðugleika í stefnunni milli ólíkra ríkisstjórna. Þannig sé stofnunin sjálfstæð og ráðuneyti, eins og við öll vitum sem hér erum, eru ólík öðrum opinberum stofnunum. Þar verða talsvert meiri breytingar til að mynda við ríkisstjórnarskipti en í svokölluðum fagstofnunum og það er mér umhugsunarefni, eftir að hafa kynnt mér starfsemi a.m.k. eins ráðuneytis allítarlega, að hlutverk fagstofnana hvers ráðuneytis er einmitt að vera framkvæmdaraðilinn en ráðuneytið á frekar að vera með stefnumótunar- og eftirlitshlutverk. Ég set mjög stórt spurningarmerki við að færa framkvæmdahlutann inn í ráðuneytið. Ég velti því líka fyrir mér almennri starfsmannastefnu í ráðuneytinu. Nú er það eitthvað sem ég ítreka að ég þarf að fá tækifæri til að skoða betur í nefndinni, en hvernig mun starfsmannastefna utanríkisráðuneytis sem byggir á ákveðinni framgangshefð og flutningsskyldu og ákveðnu metorðakerfi samræmast stofnun sem er með annars konar starfsmannastefnu? Þetta eru spurningar sem við þurfum að fá skýr svör við. Það er líka annað sem ég velti fyrir mér. Þróunarsamvinnustofnun hefur að sjálfsögðu sinnt mikilli upplýsingagjöf um þróunarmál. Ég set líka spurningarmerki við það hvernig upplýsingagjöf um þróunarmál verður háttað þegar stofnunin er komin undir ráðuneytið. Það er allt annars konar upplýsingagjöf sem fer fram hjá ráðuneytum þar sem hið pólitíska vald er nálægara en hjá hinum einstöku fagstofnunum. Við getum sagt að þær hafi meira frelsi í upplýsingagjöf, meira svigrúm til þess að koma upplýsingum á framfæri með vefritum og öðru. Ég velti því fyrir mér hvernig það mun fara með Þróunarsamvinnustofnun ef hún er færð undir utanríkisráðuneytið og utanríkisráðuneytið fer að senda frá sér upplýsingarnar. Erum við þá ekki að breyta dálítið upplýsingagjöf ráðuneytisins? Það er alveg ljóst að ég set mjög mörg spurningarmerki við þessar fyrirætlanir. Ég velti líka fyrir mér hvort ekki sé ástæða til þess að velta fyrir okkur efnisinnihaldinu, þ.e. hvert hlutverk stofnunarinnar hefur verið og er núna ætlunin að færa undir utanríkisráðuneytið. Hvert er hlutverk Þróunarsamvinnustofnunar? Jú, það er að standa að tvíhliða þróunarsamvinnu þannig að við sem erum velmegandi ríki og trónum ofarlega á öllum lífsgæðalistum getum lagt okkar af mörkum á sem skilvirkastan og árangursríkastan hátt í því að styðja við fátækari ríki, styðja við innviði, styðja við fæðingarhjálp, byggja brunna til þess að geta aukið lýðheilsu, til þess að geta aukið forvarnir, standa fyrir menntun, þetta er innihaldið. Hljótum við sem hér störfum ekki alltaf að hafa að leiðarljósi að þær breytingar sem við gerum á stjórnsýslunni þjóni innihaldinu? Þær hljóta að eiga að þjóna inntakinu. Miðað við þann árangur sem Þróunarsamvinnustofnun hefur náð í þeim verkefnum sem við höfum margoft farið yfir hefur það tekist. Ég nefndi sem dæmi verkefnin í Malaví af því að þau hef ég líklega kynnt mér best, en þau eru líka í fleiri löndum, t.d. Úganda. Sú vinna hefur verið árangursmetin með þeim hætti að ég hef dáðst að. Það er ekki bara verið að mæla hversu margir karlar eða kerlingar voru send til viðkomandi ríkis, það er ekki verið að telja fjölda brunna eða telja peninga, heldur er spurt: Batnaði staða heilbrigðismála á svæðinu eftir að við fórum af stað með þetta verkefni? Fæddu fleiri konur lifandi börn og lifðu af fæðinguna? Fækkaði malaríutilfellum á svæðinu? Þetta eru spurningarnar sem er verið að spyrja. Þetta er hinn raunverulegi árangur sem við sjáum af okkar starfi. Þegar við sjáum að árangurinn hefur bara verið ansi góður af þessum verkefnum hlýt ég að spyrja: Af hverju erum við að fara í skipulagsbreytingar ef hlutirnir virka, ef þeir eru ekki bilaðir eins og ég sagði í upphafi? Er ætlunin, virðulegi forseti, að breyta eitthvað inntakinu? Ætlum við að leggja aðrar áherslur í þróunarsamvinnu með því að færa hana nær hinu pólitíska valdi? Ætlum við að leggja aukna áherslu á, eins og ýmsir hafa reifað, að íslensk fyrirtæki og atvinnulíf taki þátt í þróunarsamvinnu, til að mynda í gegnum jarðhitaverkefni? Það er hið ágætasta mál en kemur ekki í staðinn fyrir það sem við gerum í tvíhliða þróunarsamvinnu gegnum Þróunarsamvinnustofnun. Það eru spurningar sem við munum líka þurfa að fá svör við, helst hér en líka í nefndinni, hvort menn sjái fyrir sér efnislegar breytingar á inntaki þess verkefnis sem við erum að fást við. Það hlýtur alltaf að vera markmið okkar að verkefnið sé í lagi og strúktúrinn á að þjóna verkefninu en ekki öfugt. Ég velti þessu fyrir mér af því mér finnst markmiðið með sjálfu frumvarpinu gríðarlega óljóst. Við höfum meginmarkmið í lögunum um að styðja viðleitni stjórnvalda í þróunarlöndunum til að útrýma fátækt og hungri, stuðla að sjálfbærri þróun og allt þetta sem er hið ágætasta mál, en ég átta mig ekki á því hvernig skipulagsbreytingarnar eiga að þjóna því markmiði og óska eftir skýrum svörum um það. Mig langar að koma aðeins inn á aðkomu Alþingis af því að fjallað er um hana í skýrslunni sem lögð er hér til grundvallar að einhverju leyti, skýrslu Þóris Guðmundssonar. Um þetta áttum við hv. þm. Össur Skarphéðinsson orðastað áðan. Ef ég man rétt er í skýrslunni rætt um að sérstök þingmannanefnd verði kjörin til þess að hafa eftirlit með og fylgjast með þróunarsamvinnu. Ég hef raunar alltaf litið svo á að þróunarsamvinna sé slík meginstoð í utanríkisstefnu Íslendinga að eitt af meginhlutverkum utanríkismálanefndar ætti að vera að fást við þróunarsamvinnu og hún ætti að gera meira af því en hún gerir í dag. Það mætti hins vegar skoða aðra möguleika á því ef menn telja að þróunarsamvinna verði út undan af því að sjaldnast er hún til umræðu sem hefðbundið þingmál og mikill tími hjá hv. utanríkismálanefnd fer í EES-mál og annað slíkt. Þá velti ég fyrir mér ef mönnum finnst tengingin við þingið ekki nægjanleg, sem ég get tekið undir, hvort við ættum þá ekki frekar að taka það alla leið því það er sú ábending sem mér finnst flestir taka undir að mætti skýra og skerpa. Eigum við þá ekki að velta því fyrir okkur hvernig fyrirkomulagi utanríkismála er nákvæmlega háttað í þinginu og jafnvel skipta því upp í tvennt með einhverjum hætti? Stundum hafa verið reifaðar hugmyndir um sérstaka Evrópunefnd, við gerðum það í síðustu viku þegar við ræddum ýmis mál tengd Evrópusambandinu og EES-samningnum. Kannski er það leið til þess að utanríkismálanefnd fái meiri tíma til þess að sinna þróunarsamvinnu, þjóðaröryggi og öðrum þáttum sem undir nefndina heyra. En það er ekki einu sinni gert í frumvarpinu, heldur er lögð til einhvers konar blendingstillaga þar sem lagt er til að komið verði á þróunarsamvinnunefnd þar sem sitji fimm þingmenn en líka aðilar sem verði skipaðir í samráði við aðila vinnumarkaðarins, við samstarfsnefnd háskólastigsins, íslensk borgarasamtök og að hún fundi að lágmarki tvisvar á ári. Ég spyr: Hver er þá breytingin í raun og veru? Við styrkjum ekki aðkomu Alþingis með fundum tvisvar á ári. Ég mundi halda við fyrstu sýn að meira vit væri í því, ef við skoðum raunverulega hvernig þessum málum er háttað í þinginu, að við færum í róttækar breytingar og skiptum verkefnum upp eins og ég nefndi áðan. Svo virðist sem það sé ekki vanþörf á. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum nefna að nokkur okkar í þinginu höfum lagt fram skýrslubeiðni þar sem við leggjum fram allt í allt 21 spurningu sem ég tel mjög mikilvægt að við fáum ítarleg svör við. Spurningarnar miða að því að fá frekari upplýsingar og rökstuðning fyrir þessum breytingum sem við sjáum ekki alveg klárt markmið með, m.a. óskum við eftir reynslu og tölulegum gögnum um það nákvæmlega hvernig sameiningunni er ætlað að auka skilvirkni og hagræðingu. Óskað er eftir upplýsingum um það hvort fyrir liggi hagkvæmnisúttekt, óskað er eftir þeim faglegu rökum sem liggi til grundvallar og hvaða hlutlausu sérfræðingar ef einhverjir hafi metið núverandi fyrirkomulag. Það er líka spurt út í það hvort ráðuneytið telji hreinlega önnur lögmál gilda, eins og kom fram hér áðan í umræðum við hæstv. ráðherra, um þróunarmál en aðra málaflokka í ljósi þess að tilhneigingin í stjórnsýslunni hefur verið sú að færa fremur framkvæmdina út í stofnanir en að eftirlit og stefnumótun sé á hendi ráðuneyta. Enn fremur að skoðað verði hvort hugsanlega mætti ná betri árangri og hagræðingu með því að fara öfuga leið, þ.e. færa frekari verkefni frá utanríkisráðuneytinu yfir til Þróunarsamvinnustofnunar sem var niðurstaða síðustu ríkisstjórnar, Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, samanber reglugerð sem var sett árið 2005. Það er raunar frétt um það í síðasta vefriti Þróunarsamvinnustofnunar þar sem er farið yfir þær sex tilraunir sem hafa verið gerðar á síðustu 20 árum til að leggja Þróunarsamvinnustofnun Íslands niður og færa starfseminni undir utanríkisráðuneytið. Þar kemur fram að Davíð Oddsson, þáverandi hæstv. utanríkisráðherra, setti reglugerð þar sem hann lagði til að málaflokkurinn yrði allur fluttur yfir í Þróunarsamvinnustofnun, en svo fór að þáverandi ráðuneytisstjóri neitaði að skrifa undir hana og staðgengill ráðuneytisstjóra neitaði líka, en þáverandi sendiherra fékkst til þess að staðfesta reglugerðina með undirskrift sinni, þar með var reglugerðin fullgild stjórnarathöfn. Henni var hins vegar aldrei fylgt eftir. Mér finnst full ástæða til þess að fara yfir alla þessa sögu hjá hv. utanríkismálanefnd. Ég sé að tími minn er [[Forseti hringir.]]útrunninn og ég næ ekki að fara yfir hinar tíu spurningarnar sem eru í skýrslubeiðninni, en það er alveg ljóst að [[Forseti hringir.]]mörgum spurningum er ósvarað, virðulegi forseti.
Forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Ég heyri á máli hennar að við erum svolítið á sama stað með þetta frumvarp, ég skil ekki frekar en hún af hverju líma þarf saman það sem ekki er brotið, eða af hverju þarf að gera við eitthvað sem ekki er bilað. Ég skildi það þannig að það væri skoðun hennar á frumvarpinu. Hv. þingmaður kom í ræðu sinni sérstaklega inn á upplýsingagjöf og þær upplýsingar sem við fáum núna um þróunarsamvinnuna og það fannst mér athyglisvert. Ég ætla nú ekki að segja að upplýsingar séu kannski langbestar frá þessum ríkisstofnunum, en við fáum alltaf með reglulegu millibili ítarlegar upplýsingar frá Þróunarsamvinnustofnun. Ég held að þær komi að notum. Finnst þingmanninum eins og það gæti verið ef stofnunin fer inn í ráðuneytið að þá breytist upplýsingagjöfin? Þegar ég hugsa það nánar væri það líka kannski óeðlilegt að utanríkisráðuneytið færi að gefa sérstaklega út upplýsingar um þennan málaflokk en ekki annan. Er hætta á að mati hv. þingmannsins að upplýsingagjöfin útvatnist ef hún fer inn í ráðuneytið?
Virðulegi forseti. Þetta er eitt af því sem ég velti hér upp í tengslum við frumvarpið í ljósi þess að opinberum stofnunum er sniðinn aðeins annar stakkur en hefðbundnum ráðuneytum, rammi þeirra er um margt dálítið öðruvísi. Þegar við skoðum stofnanir á málefnasviði annarra ráðuneyta eigum við ekki von á nákvæmlega eins framsetningu á efni frá t.d. Listasafni Íslands og mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Annars vegar erum við með stjórnsýslustofnanir ráðuneyta og hins vegar fagstofnanir. Mér finnst það einfaldlega sérkennilegt að leggja eigi með þessum hætti fagstofnun inn í ráðuneytið, fagstofnun sem er þar af leiðandi fjær ráðuneytinu, fjær stjórnsýslulegu valdi og hefur því meira svigrúm eins og hún hefur til að mynda nýtt með útgáfu veftímaritsins Heimsljós. Þar er hægt að lesa ýmsar fréttir af þróunarmálum í heiminum og ekkert bara af því sem Ísland nákvæmlega er að gera, heldur hvað er að gerast á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og hvað er nýjasta nýtt í alþjóðlegri umræðu um þróunarsamvinnu. Það er sett fram með allt öðrum hætti en gert er í ráðuneytum, a.m.k. er mín reynsla sú. Nú skilst mér að ráðuneytin séu reyndar öll að verða óformlegri í upplýsingagjöf á facebook-síðum sínum og getur hverjum sýnst sitt um það, en mér finnst það heldur ekki alveg vera hlutverk stjórnsýslustofnana að vera með nákvæmlega upplýsingagjöf af því tagi. Það er einmitt frekar hlutverk fagstofnana þess sem njóta þess að einhverju leyti að vera fjær hinu pólitíska yfirvaldi og geta sett málin fram með aðeins öðrum hætti. Þannig að ég velti þessu upp. Þetta er kannski lítill punktur í þessu stóra máli, en ég nefni þetta af því veftímaritið hefur eiginlega verið helsta upplýsingaveitan um þróunarmál á íslensku og stofnunin er með þróunarmál til umfjöllunar reglulega á vefsíðu sinni.
Forseti. Það er nefnilega akkúrat það sem ég held, í stórum málum sem þessum þá eru önnur lítil atriði sem skipta verulegu máli og við þurfum að hugsa þau öll til enda áður en við tökum ákvörðun. Mér fyndist það vera mjög afdrifarík ákvörðun ef ákveðið yrði hér að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður. Hv. þingmaður hefur rætt svolítið um aðkomu þingsins og ég segi eins og er að þessi tillaga í frumvarpinu um að fimm þingmenn eigi að fara í þróunarsamvinnunefnd sló mig svolítið. Það kemur ekkert fram um hvernig þeir eiga að vera valdir, það eiga bara að vera fimm þingmenn. Nú eru hér sex þingflokkar, er það ekki rétt hjá mér, virðulegur forseti? Hvernig á að velja þessa fimm þingmenn? Síðan segir í greinargerðinni að þetta eigi að gera af því að þingmenn þurfi að fylgjast betur með þróunarsamvinnumálum. Getum við þá ekki bara átt von á því að við þurfum að setja þingmenn í öll bankaráð líka? Þurfum við ekki að fylgjast betur með bönkunum? Þurfum við ekki að fylgjast betur með Seðlabankanum? Er þessi tillaga ekki bara í takt við annað sem þessi ríkisstjórn leggur fram, sem sagt að fara 20, 30 ár eða svo aftur í tímann og koma sínu fólki fyrir hér og þar? Mér finnst þetta nú svolítið lykta af því og bíð bara eftir því að einhver leggi fram tillögu um slíkt í sambandi við bankana, nú eigum við Landsbankann og svo er Seðlabankinn, að þingmenn sitji þar til þess að þeir geti fylgst vel með. Ég tala nú ekki um hættuna á því að ef upplýsingarnar verða verri, vegna þess að ég held að við þingmenn getum ekki kvartað undan því að fá ekki góðar upplýsingar frá Þróunarsamvinnustofnun.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa ábendingu. Eins og ég horfi á þetta þá finnst mér það réttmæt ábending að þingmenn ættu að fjalla meira um þróunarmál og þróunarsamvinnu, en ég tel hins vegar ekki að þetta sé endilega rétta leiðin. Ábendingar hv. þingmanns um að þingmenn fari í hinar og þessar nefndir og ráð ættu líka aðeins að ýta við okkur því að það er ekki sama á hvaða vettvangi þingmenn fjalla um málin. Ég hefði þess vegna talið æskilegra að við gerðum það innan skipulags þingsins með einhverjum hætti. Fimm þingmenn, segir líka hv. þingmaður, og ef við skoðum fordæmin sem við höfum frá ríkisstjórninni er alveg ljóst að ekki er ætlast til þess að allir flokkar eigi fulltrúa í þessari nefnd. Nægir bara að nefna Ríkisútvarpið þar sem sitja sex fulltrúar þingflokka stjórnarflokkanna og þrír frá þeim sem skipa stjórnarandstöðuna og einn flokkur fær ekki að tilnefna fulltrúa. Þannig að það er ekkert sem tryggir þverpólitíska samstöðu í því. Það sem ég hefði talið áhugavert að ræða væri hvernig við getum gert málefnum þróunarsamvinnu betri skil á vettvangi þingsins því mér finnst það svo sem vera réttmæt ábending. Þá hefði ég talið æskilegast eins og ég sagði áðan að það væri gert á vettvangi utanríkismálanefndar og kannski þyrfti hugsanlega að endurskoða þau hlutverk. Ég átta mig á því að það er stærri breyting og hæstv. utanríkisráðherra hefur væntanlega ekki talið sig umkominn þess að fara að leggja til róttækar breytingar á skipulagi þingsins. Gott og vel, en mér finnst það vera eitthvað sem við þingmenn hljótum að ræða. Ef við viljum auka umfjöllun á Alþingi um þróunarsamvinnu þá hljótum við að velta því fyrir okkur hvernig við gerum það á vettvangi þingsins.
Herra forseti. Af því vefritið Heimsljós barst í tal þá vil ég upplýsa að ég er einn af reglulegum lesendum þess og ég held að þar hafi verið gerð mjög merkileg tilraun af hálfu Þróunarsamvinnustofnunar sem hafi lukkast mjög vel. Ég tek eftir því að mjög oft rata leifturskemmtilegar frásagnir þess í aðra fjölmiðla. Ég hugsa að því megi slá föstu að engin fjárfesting í upplýsingamiðlun af hálfu nokkurrar ríkisstofnunar hafi skilað jafn miklu eins og akkúrat sú ákvörðun að halda því riti úti. Hv. þingmaður velti því fyrir sér hvaða fordæmi væru fyrir því að menn færu þá leið sem hæstv. ráðherra leggur hér til. Ég segi alveg hreinskilnislega að ég man ekki eftir nokkurri ríkisstofnun sem hefur verið lögð inn í ráðuneyti. Og ef einhver í þessum sal að meðtöldum hæstv. utanríkisráðherra man eftir slíku væri gaman að heyra dæmin af því. Það er vel hugsanlegt að það hafi gerst einhvern tímann, ég segi ekki á öldum fyrri en alla vega fyrir alllöngu síðan, en ég man ekki eftir því. Þetta gengur algjörlega þvert á öll lögmál í nútímanum um það hvernig á að skilja á milli stefnumótunar og framkvæmdar og eftirlits. Þetta gengur þvert á það sem ríkisendurskoðun hefur gert ótal athugasemdir við í gegnum tíðina og nánast látið sína hnútasvipu ríða um herðablöð þingmanna hér aftur og aftur og ráðherra sérstaklega. Hv. þingmaður tók þátt í því fyrir nokkrum árum, held ég, alla vega umræðunni um það hvernig ætti að þætta þingið og þróunarmál betur saman. Það var gerð tilraun sem var algjörlega mislukkuð, þessi nefnd, og skrifast öll sú vitleysa á kostnað þingsins. Það er bara þannig. Utanríkisráðuneytið var algjörlega frítt við það. En hvernig vildi hv. þingmaður sjá þetta samband?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Um fordæmin fyrir sameiningu fagstofnana við ráðuneytið verð ég að viðurkenna að ég man ekki heldur eftir slíkum fordæmum, þó er minni mitt ekki óbrigðult. Ég hef auðvitað velt fyrir mér: Hvað ef þær hugmyndir hefðu komið upp að fækka stofnunum og sameina t.d. Minjastofnun ráðuneytinu? Nú voru húsafriðunarnefnd og Fornleifavernd ríkisins sameinaðar í eina stofnun, Minjastofnun, sem hefði svo verið hægt að sameina undir mennta- og menningarmálaráðuneytið. Mér hefði satt að segja þótt það sérkennileg þróun að færa fagstofnun, sem er samt ekki í beinni þjónustu heldur meira í stjórnsýsluhlutverki og framkvæmdum, getum við sagt, með þeim hætti undir ráðuneytið. Ég man ekki eftir slíkum fordæmum og á bágt með að sjá rök fyrir því þó ég fari yfir svið fagráðuneyta. Hvað varðar þingið þá tók ég ekki þátt í þessum ágætu umræðum, líklega hef ég verið í fæðingarorlofi á þeim tíma. En það er rétt sem hv. þingmaður segir. Þessi tilraun til að samþætta þingið betur inn í stefnumótun um þróunarmál hefur ekki gefist eins vel og menn vonuðu og það þyrfti að skoða það betur. Ég hef sjálf talað fyrir því að það sé gert í gegnum þær nefndir sem við höfum í þinginu. Ég hef minnt á það að við felum utanríkismálanefnd mikil verkefni. Þar hafa lengi verið uppi hugmyndir um að stofna ætti sérstaka Evrópunefnd og ef slík nefnd væri stofnuð mundi utanríkismálanefnd að sjálfsögðu hafa meira svigrúm til að sinna hlutverki sínu hvað varðar þróunarsamvinnu og önnur utanríkismál en þau sem beinlínis lúta að EES-samningnum og samskiptum við Evrópu. Það kann að vera óvinsælt að fjölga nefndum þingsins, en þó er mjög kallað eftir því að þingið taki með virkari hætti þátt í eftirliti og aðkomu að EES-málum og Evrópumálum. Það kynni líka að tryggja hugsanlega aukna aðkomu að þróunarsamvinnu og öðrum utanríkismálum.
Herra forseti. Sú grein frumvarpsins sem við ræðum hér sem varðar þróunarsamvinnunefnd er a.m.k. tilraun til þess að skapa einhvers konar virka taug á millum þingsins og þingmanna hvers flokks og þróunarsamvinnunnar. Fyrst menn eru að leggja í þessa sjóferð þá hefði ég hugsanlega haft þetta svolítið öðruvísi og mér finnst í greinargerðinni allt of mikið lagt upp með að þeir 15 manns sem þar eigi að vera eigi að ferðast töluvert, en þar er heldur ekki við hæstv. utanríkisráðherra að sakast því það var náttúrlega áhersla þingsins á sínum tíma, sem mér fannst ekki góð. En spurning mín í framhaldi af þessu til hv. þingmanns er: Telur hún að sá umbúnaður sem hnýttur er um þessa þróunarsamvinnunefnd verði nægilega virkur og skapi lifandi tengsl á millum þingsins og þróunarsamvinnu? Ég er ekki alveg viss um það. Það væri gaman að fá viðhorf hv. þingmanns til þess. Af því við vorum að fimbulfamba hér áðan og menn hafa verið að velta því fyrir sér í dag hvaða fordæmi hæstv. ráðherra hefur fyrir þessu þá var ég að reyna að grafa í huga mér eftir einhverri stofnun sem hefði verið lögð inn í ráðuneyti. Ég man ekki eftir neinni. Hins vegar man ég auðvitað eftir því að hæstv. þáverandi forsætisráðherra í bræðiskasti lagði niður stofnun, Þjóðhagsstofnun. Það var mjög honum til vansa og skapaði alls konar erfiðleika fyrir þingið, því áður áttu þingmenn kost á því að fá mikilvægar upplýsingar þaðan milliliðalaust. Það var nú gert með þeim hætti. En það er eina dæmið sem kemst nálægt þessu.
Virðulegi forseti. Ég kom aðeins inn á þann umbúnað sem hér er lagður til um aðkomu þingsins að þróunarsamvinnu. Ég tel að þegar um er að ræða nefnd þar sem í sitja 15 aðilar og fundar samkvæmt frumvarpinu að lágmarki tvisvar á ári sé kannski ekki endilega verið að ætlast til mikillar vinnu af hálfu hennar. Ef maður er í nefnd sem fundar tvisvar á ári eru það yfirleitt svokallaðir upplýsingafundir þar sem farið er yfir það sem gert hefur verið en ekki endilega ætlast til mikillar stefnumótunar eða samtals. [[Gripið fram í.]]Nefndin hefur ekki nein völd samkvæmt frumvarpinu heldur er meira til ráðgjafar. Þannig að ég sé ekki að þetta dugi til þess að styrkja stöðu þingsins að þessu leyti. Ég er mikil áhugamanneskja um að styrkja stöðu þingsins og oft er það gert hreinlega óformlega þar sem þingmenn eru kallaðir til ráðslags í málum sem ekki heyra beint undir viðkomandi nefndir með formlegum hætti. Ég sé fyrir mér að utanríkismálanefnd þurfi að fara vel yfir þetta ráðslag. Mér finnst jákvætt að kalla til aðila háskólasamfélagsins, aðila tengda atvinnulífinu og frjálsum félagasamtökum, í einhvern slíkan samráðsvettvang, en það tryggir ekki endilega að Alþingi Íslendinga taki málaflokkinn meira upp á sína arma. Hluti af rökunum sem eru færð fyrir þessu í skýrslunni, sem er grundvöllur tillögunnar, er auðvitað sú stefnubreyting sem hefur orðið í tíð núverandi ríkisstjórnar þegar horfið er frá samþykktri aðgerðaáætlun um þróunarsamvinnu og skorin niður framlög í stað þess að auka framlög sem var ætlunin. Hugsunin á bak við það sem er rætt þar um að auka þurfi aðkomu þingsins er auðvitað að tryggja stefnufestu í málunum þannig að svona rugl, segi ég nú bara, endurtaki sig ekki. Það verður ekki gert með einhverri samráðsnefnd sem fundar tvisvar á ári á upplýsingafundum.
Virðulegi forseti. Ég fagna því alltaf þegar við ræðum utanríkismál hér í þingsal og alveg sérstaklega þegar við fáum tækifæri til að ræða þróunarsamvinnu. Það verður að segjast eins og er að umræðan hér í dag hefur verið mjög góð og skemmtileg, enda um mikilvægt málefni að ræða. En tilefnið þykir mér því miður ansi leiðinlegt því að við erum að ræða frumvarp sem hefur verið lagt fram og eftir því sem ég skoða það betur líst mér verr og verr á það. Þessi þingmaður hóf störf á hinu háa Alþingi fyrir tæpum tveimur árum og kom þá hingað blautur á bak við eyrun og bláeygur. Við slíkar aðstæður gerir maður auðvitað sitt besta til að kynna sér málin og sjá hvernig landið liggur. Eitt af málefnunum sem kom upp á mitt borð, þegar ég var útnefndur fulltrúi í utanríkismálanefnd, var einmitt þróunarsamvinna. Það verður að viðurkennast að á mínum fyrri vettvangi í sveitarstjórnarmálum hafði þróunarsamvinna sjaldan ef nokkurn tíma komið til tals, enda aðkoma sveitarstjórna afskaplega takmörkuð. En á þessum tveimur árum hef ég lagt heilmikla vinnu í að kynna mér þróunarsamvinnu og það hvernig Ísland hefur háttað sinni þróunarsamvinnu. Af mörgu sem ég hef kynnt mér í íslensku stjórnkerfi þá eru í þróunarsamvinnu einhver blómlegustu og jákvæðustu merki sem ég hef dottið um, eins og hefur komið svo ágætlega fram í ræðum hér á undan, um stórkostlega gott og árangursríkt starf Þróunarsamvinnustofnunar. Síðustu árin, eftir að virkilega var lögð áhersla á og bætt í í árangursstýringu og árangurseftirliti stofnunarinnar, hefur verið ánægjulegt að sjá hversu vel þeim litlu fjármunum sem litla Ísland hefur þó lagt til þróunarsamvinnu hefur verið varið, hve þeir hafa haft mikil áhrif. Utanríkismálanefnd hefur lagt talsverða vinnu í að kynna sér þróunarsamvinnumál, nú síðasta árið undir traustri og dyggri stjórn hv. þm. Birgis Ármannssonar, formanns utanríkismálanefndar, og það hefur verið mjög ánægjulegur leiðangur. Þess vegna verður að segjast að þetta frumvarp kemur dálítið eins og - ja, nú veit ég ekki hvaða orð eru leyfileg hér - eitthvað óvirðulegt úr sauðarleggnum. Hér virðist vera gerð tilraun til að breyta því sem virðist vera í mjög góðu standi. Ég gat ekki heyrt betur á framsöguræðu hæstv. utanríkisráðherra en hann væri því fyllilega sammála að starf og skipulag Þróunarsamvinnustofnunar væri til fyrirmyndar. Þá verður maður að velta því fyrir sér hvort þetta sé hluti af einhverri þróun, hvort við horfum hér á þróun eða breytingu á því hvernig við högum stjórnsýslu okkar á Íslandi. Það hefur komið ágætlega fram í umræðunni að svo virðist ekki vera því að tilhneigingin hefur einmitt verið, og tilhneigingin almennt í fræðunum um góða og skilvirka stjórnsýslu, að hafa mjög skýra aðgreiningu á milli framkvæmdar og stefnumótunar og eftirlits. Stundum má spyrja sig á litla Íslandi, í jafnlítilli stjórnsýslu og við búum við í þessu fámenni, hvernig hægt sé að hafa sjálfstæðar stofnanir um alla mögulega hluti. Niðurstaðan er eiginlega alltaf sú sama að með því að hafa sjálfstæðar, faglegar stofnanir utan um framkvæmdir - og þetta á bæði við hjá ríki og einnig hjá sveitarfélögum, jafnvel þó að stofnanirnar séu vanmáttugar og litlar og fámennar - aukum við alla vega líkur á að fagmennska og góð vinnubrögð séu uppi á borðinu og eftirlitið með þessum framkvæmdum sé sjálfstætt og einnig eftirlit með ráðstöfun fjármuna. Ég held að allir - ég leyfi mér að segja „allir“ þó að mér leiðist að staðhæfa um skoðanir allra, það er alltaf einhver sem er á annarri skoðun, en það er alla vega skoðun flestra sem hafa skoðað þessi mál að hér hafi gengið mjög vel. Í frumvarpinu er í raun lagt til að fara í þveröfuga átt við það sem ég gæti best trúað að mundi styrkja þróunarsamvinnuverkefni okkar. Ég hallast meira og meira að því, eftir því sem ég skoða þessi mál betur, að frekar ætti að hreyfa við málum í hina áttina, þ.e. að styrkja Þróunarsamvinnustofnun sem sjálfstæða einingu og jafnvel að færa þangað verkefni sem nú eru innan ráðuneytisins. Við höfum fært verkefni úr ráðuneytum og yfir í sérstakar stofnanir. Mér dettur Fiskistofa í hug. Í vegagerð, í hafnarmálum o.s.frv. hefur gengið mjög vel að hafa sjálfstæðar stofnanir sem síðan lúta faglegu og fjárhagslegu eftirliti úr ráðuneytunum. Ég verð því, eins og sumir hv. þingmenn hér fyrr í umræðunni, að lýsa yfir furðu minni á því að tillagan skuli ganga út á það að fara í hina áttina. Þróunarsamvinna er ekki eitthvert verkefni sem við erum að klára núna eða bíta úr nálinni með. Þróunarsamvinna er hluti af hlutverki Íslands í heimi sem ég hef nú sagt í fyrri ræðum um utanríkismál að sé alltaf að minnka og alltaf að samþættast. Við vitum það og sjáum á hverjum degi eiginlega þegar við fáum nýjar fréttir af áhrifum loftslagsbreytinga, af áhrifum misskiptingar valds og auðs í heimsbyggðinni að breytingarnar gerast hraðar en menn áttu von á. Það mun margt breytast og er margt að breytast í heimsbyggðinni. Og þó að við búum hér á lítilli, friðsælli eyju í Norðurhöfum er ljóst að þær breytingar munu að minnsta kosti hafa óbein og sennilega oft bein áhrif á okkur Íslendinga. Við þær aðstæður mun alþjóðleg samvinna þurfa að þjóna stærra hlutverki og til að taka þátt í þeirri þróun skiptir mjög miklu máli, jafnvel fyrir svona lítið einangrað land eins og Ísland, að halda vel utan um þá þekkingu sem við höfum þó tækifæri til að byggja upp og byggja upp stofnanir og hefðir sem eru sem bestar. Þarna hefur einmitt verið svo ánægjulegt að kynnast starfi Þróunarsamvinnustofnunar því að þar hefur grettistaki verið lyft í þessa veru. Ég get ekki annað, í beinu framhaldi af andsvörum hérna áðan, en lokið sérstöku lofsorði á vefritið sem Þróunarsamvinnustofnun hefur haldið úti en það hefur virkilega opnað augu mín sem þingmanns og ég heyri það úti í samfélaginu að það hefur virkilega aukið áhuga og skilning á mikilvægi þróunarsamvinnu. Þetta er mikilvægur þáttur í íslenskri utanríkismálastefnu sem á endanum er ekki bara spurning um einhvers konar góðmennsku við aumingja útlönd heldur hluti af því að við stöndum okkar plikt sem hluti af heiminum, og við tökum sem þjóð þátt í því, verandi rík, verandi friðsæl og hafandi talsvert mikla getu miðað við meðaltalið, að bæta heiminn. Það er ómetanlegt að við skulum hafa stofnanir sem hafa góða getu. Eins og komið hefur fram í þeim úttektum sem þó hafa verið gerðar, en ég tek undir það að við bíðum eftir jafningjaúttekt sem von er á 2016, eigum við hér stofnun sem hefur getu til að takast á við aukin verkefni, ekki bara íslensk verkefni eða verkefni sem hefjast á Íslandi heldur, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson benti á í andsvari hér áðan, stofnun sem er treyst til að taka við viðbótarfjármagni frá alþjóðasamfélaginu; íslenska stofnunin stendur ekki bara undir sinni vigt heldur er hún hreinlega til fyrirmyndar á heimsvísu, hún þykir betri til að vinna úr þessum fjármunum en aðrar stofnanir. Ég hef því dálitlar áhyggjur, af því að ég sé ekki nógu haldmikil rök, að því er mér finnst, í greinargerð með frumvarpinu, af því að fara í svona alvarlega uppstokkun. Ég verð sömuleiðis að gera nokkuð alvarlega athugasemd við tímasetninguna. Ekki einungis erum við að ræða þetta frumvarp hér á Alþingi í dag - á meðan virðulegur forseti hefur samþykkt að beina því til Ríkisendurskoðunar að gera úttekt, á meðan skýrslubeiðni margra þingmanna, níu þingmanna ef ég man rétt, um nánari útskýringar á bak við frumvarpið er ósvarað - heldur er verið að leggja til veigamiklar breytingar á þróunarsamvinnustarfi okkar Íslendinga og á því starfi sem fram fer í þessari sjálfstæðu stofnun, Þróunarsamvinnustofnun, þegar við vitum að von er á alþjóðlegri úttekt 2016. Ég geri eiginlega sérstakan reikning fyrir því að mér þykir þetta furðuleg tímasetning. Í svona umræðu er hætta á því að hlutir séu endurteknir. Ég er almennt talsmaður skilvirkni í umræðum hér á Alþingi en það verður að segjast eins og er að góð vísa verður aldrei of oft kveðin. Rétt í lok máls míns vil ég aðeins setja spurningarmerki við þann hluta frumvarpsins sem snýr að breytingum á þróunarsamvinnunefnd og pólitískri aðkomu að þróunarsamvinnumálum. Mér sýnist að hér sé verið að gera talsvert mikla breytingu á pólitískri aðkomu, auðvitað ekki bara með því að færa starfið inn í ráðuneytið, beint undir pólitískt vald ráðherra, heldur líka með því að búa til þróunarsamvinnunefnd þar sem fimm þingmenn eiga að funda tvisvar á ári hið minnsta, eftir því sem tekið er fram. Miðað við mína reynslu af þingmennsku verð ég að segja að starf sem á að vera tvisvar á ári á dagskrá okkar þingmanna verður því miður seint að forgangsatriði í starfi þingmannsins. Ég hef áhyggjur af því að ekkert verði úr þessu eftirliti þingsins, að þetta sé ekki góð leið þó svo að ég hafi kannski ekki endilega bestu leiðina til að skila því. En ég hef lokið máli mínu að sinni.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Af því að hann situr í utanríkismálanefnd, þar sem þetta mál kemur til umfjöllunar, langar mig að varpa hér fram nokkrum hugleiðingum. Mér þykir skorta töluverða dýpt í skýrsluna sem á að undirbyggja þá tilfærslu sem verið er að leggja til, þ.e. að færa ÞSSÍ inn í utanríkisráðuneytið. Mér finnst kannski að rannsóknarspurninguna vanti, hver á tilgangurinn að vera? Mér finnst ráðherra ekki hafa fært nægjanleg rök fyrir því og þá ekki heldur að það komi fram hjá Þóri í skýrslunni. Ég velti fyrir mér, af því að verklýsingin er mjög almenn og mér finnst vanta tengingu við þá valkosti sem kynntir eru í skýrslunni. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé sama sinnis um að það vanti að sjá fyrir sér árangursmarkmiðin af því að við erum með mælanlegar niðurstöður hjá Þróunarsamvinnustofnun, sem ráðherra fór yfir, og hún hefur staðið sig vel. Það virðist ekki koma fram hér að það vantar þróunarmarkmiðin og tenginguna við það, hvort þingmaðurinn geti verið mér sammála um það. Síðan langar mig að spyrja hvað honum finnst um þá hugmynd að fækka eigi löndum sem þróunarsamvinnan eigi að ná til. Nú erum við aðallega að tala um þrjú lönd hjá Þróunarsamvinnustofnun, að fækka þeim jafnvel niður í tvö. Ef eitthvað kemur upp á, ef það þarf til dæmis að loka landi, þá höfum við eitt land eftir. Er þetta ásættanlegt að mati þingmannsins?
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Ég verð að taka undir það með hv. þingmanni að markmiðin fyrir þessari breytingu eru helst til óljós fyrir þeim sem hér stendur sömuleiðis. Það má vera að þau komi skýrar fram í ferlinu en alla vega, miðað við umræðuna hingað til og greinargerðina, þykja mér þau ekki alveg nógu skýr. Almennt er mín reynsla af sameiningum og breytingum á strúktúr í kerfinu, hvort sem er í viðskiptalífi eða í stjórnsýslu, sú að tvö grunnmarkmið liggi almennt fyrir. Það er annars vegar að laga eitthvað sem er í stórkostlegu ólagi, og það heyrist mér allir vera sammála um, líka hæstv. utanríkisráðherra, að sé ekki stóra vandamálið hér, og hins vegar hitt að bæta einhverju sérstaklega við, að gera vinnubrögðin miklu betri, að spara mikla fjármuni eða eitthvað í þeim dúr. Ég get því miður ekki séð nógu góð rök fyrir því að þetta eigi við annað hvort af þessu. Varðandi fjölda landa þá hef ég ákveðnar áhyggjur af því að takmarka starfið við þrjú lönd. Þeim var fækkað fyrir ekki mörgum árum. Þrjú lönd eru eiginlega algert lágmark og auðvitað vildi ég sjá stórkostlega aukningu í framlögum til þróunarsamvinnu þannig að bæði sé hægt að styrkja starfið í löndunum og helst jafnvel fjölga þeim. En hins vegar tel ég að verkefnin, staðan eins og hún er nú, miðað við þá fjármuni sem eru settir í verkefnin, hafi alla vega skilað mjög góðum árangri.
Virðulegi forseti. Hér er tillaga sem hefur kannski ekki fengið mikinn hljómgrunn, þ.e. að kerfi árangursstjórnunar verði innleitt í allri þróunarsamvinnu, nái ekki bara til Þróunarsamvinnustofnunar heldur til ráðuneytisins, skólanna, sem hér eru undir, og félagasamtaka. Það er auðvelt að tala um þetta en það er flókið. En ég tek undir að það er góð tillaga og ætti að vera meginverkefni ráðuneytisins. Ég spyr þingmanninn hvort hann telji að það eitt og sér, að svona kerfi verði innleitt, geti leitt til þess að skilvirknin verði meiri og samstarfið verði betra, en það er einmitt það sem ráðherrann hefur áhyggjur af. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann: Meginhlutverk utanríkisráðuneytisins er hagsmunagæsla fyrir Íslands hönd gagnvart erlendum ríkjum. Mér finnst það svo mikilvægt í þessu, ég er sammála því, að tryggja hagsmuni Íslands í útlöndum. En það er ekki það sem þróunarsamvinnan snýst um. Hún snýst um fátækasta fólkið í heiminum. [[Forseti hringir.]]Það eru hagsmunir þess sem eru undir. Það er ekki á forsendum okkar, eins og hér hefur komið fram og kemur fram í skýrslunni, [[Forseti hringir.]]að hagsmunagæslan, þróunarsamvinnan, snýst ekki um það, hún snýst um hagsmuni fátæka fólksins. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sjái þetta [[Forseti hringir.]]yfirbragð í skýrslunni, ég hef áhyggjur af því.
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið og spurningarnar. Ég tel að kerfi árangursstjórnunar hjá Þróunarsamvinnustofnun hafi gefist afskaplega vel og það hefur tekist mjög vel að fylgja eftir verkefnum og hámarka árangur. Ég verð því að vera jákvæður og segja að ég tel að það að taka upp svipað kerfi víðar hljóti að vera jákvætt. Í sjálfu sér þurfi ekki endilega að sameina stofnunina ráðuneytinu til þess. Varðandi mögulegan árekstur verkefna utanríkisráðuneytisins, sem fer með hagsmuni og hagsmunagæslu fyrir hönd Íslands, þá hef ég kannski ekki stórkostlegar áhyggjur af þeim hluta því að utanríkisráðuneytið starfar auðvitað á fleiri sviðum, meðal annars í borgaraþjónustu og slíkt, þannig að ég held að það sé kannski ekki endilega ómögulegt að koma því fyrir. [[Forseti hringir.]]Ég hef meiri áhyggjur af því að hér sé verið að setja saman framkvæmd og eftirlit, þ.e. að sami aðili og fer með framkvæmdina á að hafa eftirlit með henni. [[Forseti hringir.]]Það held ég að kunni ekki góðri lukku að stýra.
Herra forseti. Tvennt fannst mér einkar athyglisvert í ræðu hv. þingmanns. Hið fyrra tengdist umfjöllun hans um þróunarsamvinnunefndina og það sem ég gat ekki annað en fundið að væri gagnrýni á pólitíska aðkomu. Hv. þingmaður orðaði það með þeim hætti og mér þætti fróðlegt að heyra hvernig hv. þingmaður telur að rétt væri að binda tengslin við þingið eða stjórnmálin. Þeim sem málaflokknum stýra er náttúrlega mjög umhugað um að hafa góð tengsl við þingið. Af hverju? Við vitum það. Vegna þess að hér liggur fjárlagavaldið. Það er út af fyrir sig algerlega skiljanlegt en fróðlegt væri að heyra viðhorf hv. þingmanns til þessa. Hitt fannst mér líka mjög merkilegt að hv. þingmaður talaði um að með þeirri stefnu sem birtist í frumvarpinu væri hæstv. ráðherra lagstur í leiðangur sem lægi eiginlega í þveröfuga átt, eins og hv. þingmaður orðaði það, við það sem honum fannst nær lagi. Þetta finnst mér athyglisvert. Er það stefna stjórnmálaflokks hans, Bjartrar framtíðar, eða prívat skoðun hans að hugsanlega kynni að vera farsælla, ef menn á annað borð ætla að gerbreyta verkaskiptingunni, að fara þá leiðina sem Davíð Oddsson og núverandi hæstv. menntamálaráðherra mörkuðu á sinni tíð? Því það var núverandi hæstv. menntamálaráðherra sem var þá potturinn og pannan í því, að minnsta kosti að hnýta niður þau bönd sem lágu eftir þeirri stefnu. Telur hv. þingmaður að það kunni að vera möguleiki í stöðunni og er það skoðun hans og eftir atvikum Bjartrar framtíðar, ef hann hefur rætt það í sínum flokki?
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og spurningarnar. Ég náði ekki almennilega í ræðu minni undir lokin að ræða pólitíska aðkomu. Ég tel mjög mikilvægt að pólitísk aðkoma sé að þróunarsamvinnu og þá fyrst og fremst, eins og hv. þingmaður nefndi, vegna þess að hér er fjárveitingavaldið og það er hér á Alþingi sem við myndum þá stefnu um hvernig við ætlum að standa okkur í þróunarsamvinnu. Nú er þingmaðurinn sem hér stendur ekki alveg nógu töluglöggur til að muna nákvæmlega hlutfallið af þjóðarframleiðslu sem gert er ráð fyrir að við leggjum fram, en hún er einhvers staðar um þriðjungur eða svo af markmiðinu 0,7%, sem til dæmis vinaþjóðir okkar Bretland og Írland lögðu mikið upp úr í miðri kreppunni að standa við og bættu í. Ég tel að pólitísk aðkoma og þverpólitísk sátt um þessi mál skipti miklu máli. Eitt af því sem veldur mér smááhyggjum í sambandi við frumvarpið er að það er lagt fram einhliða af stjórnarliðum en ekki í pólitískri sátt. Hin spurning hv. þingmanns, ég get ekki sagt að Björt framtíð hafi enn markað sér skýra og endanlega stefnu í því hvernig eigi að halda á þessum stofnunum. Hins vegar er það í anda okkar stefnu að tryggja faglega og örugga stjórnsýslu og ákveðnir eldveggir séu á milli í þeirri stjórnsýslu, og út frá þeim meginprinsippum held ég að ég geti fullyrt, alla vega fyrir mína hönd og fyrir hönd Bjartrar framtíðar, að hugmyndin að fara í hina áttina og fylgja hugmyndum [[Forseti hringir.]]Davíðs Oddssonar, þáverandi utanríkisráðherra, að færa verkefnið til Þróunarsamvinnustofnunar, gæti orðið farsælla.
Herra forseti. Hv. þm. Óttarr Proppé minnir mig oft, með fullri virðingu, á ítalskan bóhem og „intellectual“. Því nefni ég þetta að sú þjóð sem síðast endurskoðaði framkvæmd á sinni þróunarsamvinnu voru Ítalir. Þeir voru að ljúka því núna bak jólum að samþykkja lög í þinginu eftir mikil harmkvæli, það var mjög umdeilt, en þeir fóru þá leið í reynd sem hv. þingmaður er svona að gæla við, að minnsta kosti í leyndum huga síns og leyfðu okkur þau forréttindi að fá að skyggnast þar inn. Þeir voru að stokka upp sína þróunarsamvinnu. Niðurstaðan eftir mikla yfirlegu og ráð frá bestu „intellectunum“ og bóhemum í Rómaborg og sennilega víðar á Ítalíu var að færa allt í eina stofnun, taka líka fjölhliða verkefnin og setja allt í eina stofnun og það er vel í anda Þróunarsamvinnustofnunar. Eitt af því sem henni er hrósað fyrir í skýrslunni er einmitt valddreifing vegna þess að hún dreifir valdinu frá sér út til fólksins [[Forseti hringir.]]…
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir hrósið. Ég er sammála honum um að fátt er jafn glæsilegt á velli og ítalskir bóhemar og „intellectualar“ og get ég nú ekki varist þeirri hugsun að hv. þingmaður hafi ögn af því yfirbragði sjálfur, [[Gripið fram í: … hárgreiðslunni.]]ekki síst þegar hann tekur til máls. Já, ég verð að taka undir með þingmanninum að valddreifing skiptir mjög miklu máli og ég held að það sé í anda, í raun og veru pólitísks tíðaranda, að dreifa valdi, að fjölga þeim heilum sem koma að ákvarðanatöku, stefnumótun, stefnumörkun. Eitt af því sem truflar mig við frumvarpið er að hér er farið í hina áttina og í raun og veru ákveðið að draga fleira inn undir eitt höfuð, höfuð þá væntanlega ráðherra, [[Forseti hringir.]]og ég verð að segja að sú breyting sem Ítalir gerðu á sínum málum hefur, eins lítið og ég skoðaði hana, virkað mjög vel á mig.
Hæstv. forseti. Það vekur athygli í frumvarpinu að verið er að taka stofnun sem sinnir tvíhliða þróunarsamvinnu og færa hana inn í ráðuneyti til að auka umfang þróunarsamvinnu Íslands, eða eigum við að segja að færa hana nær nýjum og breyttum áherslum, og þá með meiri áherslu á verndun umhverfisins, baráttu við áhrif loftslagsbreytinga, tryggingu friðar og öryggis, og svo auðvitað afnám fátæktar. Þá veltir maður fyrir sér þegar tekið er fram - eða rétt er að taka fram, segir í greinargerð - að stofnunin hafi unnið sérstaklega gott starf og margsannað sig í óháðum úttektum. Ég þekki ekki jafn vel til þessara mála og skipulags þeirra hér og hv. þingmaður, en ég veit að það fer fram umtalsverð vinna á sviði loftslagsmála í ráðuneytinu. Ég velti fyrir mér hvort það kunni að vera að stofnun sem hefur byggt upp slíka sérhæfða þekkingu og fer inn í ráðuneyti þar sem áherslurnar hafa verið aðrar, hvort hin tvíhliða samvinna gæti ekki goldið fyrir það, samvinna sem er mjög mikilvæg, því að hún lýtur að því að koma fólki úr fátækt. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson ræddi einmitt fyrirmyndina frá Ítalíu þar sem starfið í ráðuneytinu er flutt yfir í stofnunina, ég spyr hvort hv. þingmaður hafi ekki áhyggjur af þróun tvíhliða þróunarsamvinnu Íslands ef þessi breyting verður gerð, samvinnu sem enn er full þörf á og mjög mikilvæg fyrir fátækustu borgara heimsins.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið og spurninguna. Það er nú svo að þróunarsamvinna Íslands, bæði tvíhliða og fjölhliða, er í takt við utanríkisstefnu Íslands og komið hefur fram í umræðum og andsvörum við hæstv. utanríkisráðherra fyrr í dag að engin dæmi eru um annað en að þar hafi Þróunarsamvinnustofnun og ráðuneyti gengið í takt og áherslur í utanríkismálum Íslands, þar virðast ekki vera nokkur vandræði við að koma þeirri stefnu á milli hæða, að mér skilst, því að Þróunarsamvinnustofnun er nú ekki lengra frá utanríkisráðuneytinu en vera hreinlega á hæðinni fyrir neðan, eða ofan ef ég man rétt. Ég hef vissulega ákveðnar áhyggjur af því að með slíkri sameiningu verði auðveldara að færa til áherslur frá tvíhliða starfi og yfir í fjölhliða starf. Við sáum örlítil merki fannst mér um það í fjárlögum í fyrra þar sem hækkanir í þeim hluta sem kom sérstaklega að skólaverkefnunum bitnuðu á tvíhliða þróunarsamvinnunni, sem ég held að sé miður. Hins vegar held ég að mikilvægt sé auðvitað að við með þessa tiltölulega litlu peninga á heimsvísu, þeir séu sem best veittir í þau verkefni þar sem við höfum sérstaka þekkingu [[Forseti hringir.]]og það hefur sýnt sig að það hefur ekki verið vandamál hingað til, það hefur frekar verið þannig að [[Forseti hringir.]]…
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Maður veltir líka fyrir sér, eitt er tvíhliða samvinna og annað er fjölþjóða samvinna. Þó að Ítalir sem eru umtalsvert stærri þjóð en við hafi valið að leggja þetta tvennt saman, þá getur maður spurt sig, þó að nafnið sé það sama, hvort aðferðafræðin og sú faglega þekking sem undir liggur sé endilega sú sama. Með þessum áherslubreytingum getum við velt fyrir okkur; loftslagsmál og umhverfismál eru til umfjöllunar víða í íslensku stjórnkerfi. Það hlýtur að vera samvinna við þá aðila sem fást við þessi mál þegar utanríkisráðuneytið er að vinna í þeim málum á alþjóðavísu. Er endilega þörf á að sameina þetta tvennt? Er eitthvað sem liggur fyrir um að það sé óyggjandi best fyrir hagsmuni tvíhliða þróunarsamvinnu?
Virðulegi forseti. Ég verð eiginlega að taka undir vangaveltur hv. þingmanns, ég er alls ekki fullviss um að það sé nein sérstök þörf á að sameina þessi tvö verkefni þó svo að, hvað eigum við að segja, grunnprinsippið um samvinnu og aðstoð sé kannski það sama þá er aðferðafræðin gerólík. Fjölþjóðasamvinnan fer gjarnan fram í gegnum alþjóðlegar stofnanir og felst þá fyrst og fremst í því að veita fjármagn og taka þátt í því starfi á meðan tvíhliða þróunarsamvinnan eru sjálfstæð verkefni og þar höfum við byggt upp mikla þekkingu og mikla getu. Ég deili því vangaveltum þingmannsins, ég tel enga sérstaka ástæðu til að sameina þessi verkefni, nema það væri þá til þess [[Forseti hringir.]]virkilega að auka getu okkar og tækni.
Virðulegi forseti. Ég vil fara hér nokkrum orðum um frumvarp til laga um breytingu á lögum um alþjóðaþróunarsamvinnu Íslands. Fyrst vil ég rifja það upp að með lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands árið 2008 var stigið mjög merkilegt skref í því að marka almennan ramma um þróunarsamvinnuna. Starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar hafði fram að þeim tíma verið að mörgu leyti ólögfest og utan við almenna umgjörð stjórnfestu. Stofnunin hafði til dæmis lotið öðrum reglum í starfsmannamálum en ríkisstofnanir að öðru leyti og umgjörðin utan um jafnt stefnumörkun hennar sem og eftirlit með starfsemi hennar var ekki mjög þróuð að öðru leyti en því að yfir stofnuninni var þingkjörin stjórn sem fór með hvort tveggja í senn, stjórnunarvaldið og eftirlitið. Það var því augljóst að gera þyrfti breytingar á því. Hugmyndin með lögunum frá 2008 var að skapa skýran ramma um hina pólitísku stefnumörkun um verkefni á sviði þróunarsamvinnu í ljósi þeirrar miklu áherslu sem þáverandi ríkisstjórn og sú sem á eftir kom lögðu á málaflokkinn um þróunarstefnu, þ.e. verið var að byggja upp hugmyndina um að þetta yrði grundvallarþáttur í íslenskri utanríkisstefnu til langframa og þá þyrfti sterkari og skýrari umgjörð. Pólitíska stefnumörkunin yrði að vera skýr. Það þyrfti að vera þannig að ráðherra gæti komið að stefnumörkun í þróunarsamvinnu. Það þyrfti líka að vera tryggt að Alþingi gæti komið að slíkri stefnumörkun og lagt einhverjar lýðræðislegar meginreglur um það hvernig farið væri með þessa miklu fjármuni sem eru á þessu ári á fimmta milljarð kr., hvorki meira né minna, þótt okkur finnist við ekki verja nógu til þessa málaflokks. Á endanum var það niðurstaða að þingið kæmi með ákveðnum hætti að stjórnun stofnunarinnar, yrði að hafa samráð víða að og þingkjörna fulltrúa og síðan mundi Alþingi samþykkja áætlun í þróunarsamvinnu til nokkurra ára í senn. Við höfum upplifað það eftir tilkomu þessarar ríkisstjórnar að ný ríkisstjórn virðir ekki þróunarsamvinnuáætlunina sem gerð hefur verið um þróunina nokkur ár í senn, sem var samþykkt hér á Alþingi, og það er auðvitað ákveðið vandamál. Við sjáum þá breytingu sem hér er verið að gera þar sem lagt er til að sameina Þróunarsamvinnustofnun utanríkisráðuneytinu. Það er ekki ný hugmynd. Hún hefur oft komið á kreik á undanförnum áratugum. Fyrir henni geta alveg verið rök. Ég ætla ekki að halda því fram að engin efnisrök geti verið fyrir því, en það eru líka önnur rök fyrir því að viðhalda Þróunarsamvinnustofnun sem sjálfstæðri stofnun. Það sem mér finnst eiginlega að menn þurfi fyrst að leggja niður fyrir sér er: Af hverju höfum við yfir höfuð sjálfstæðar stofnanir á vegum ríkisins til að vinna verkefnin? Það er að langmestu leyti vegna þess að almennt hefur verið talið að ekki sé eðlilegt að saman fari stefnumörkun og framkvæmd verkefna, það sé eðlilegt að í ráðuneytunum sé mörkuð stefna en að framkvæmd stefnunnar sé í ríkisstofnunum sem lúti að yfirstjórn ráðuneytisins en séu sjálfstæðar í störfum sínum þannig að stefnumörkunin sé tekin frá framkvæmdinni. Það er ómögulegt að átta sig á því hvert núverandi ríkisstjórn stefnir í þessum efnum því að á sama tíma og hæstv. utanríkisráðherra leggur til að flytja þessa stofnun, sem er reyndar vel að merkja ekki hefðbundin framkvæmdastofnun sem vinnur að framkvæmdum hér á landi heldur vinnur hún þvert á móti að mjög flóknum og sérhæfðum verkefnum í fjarlægum löndum, ætlar hann að flytja hana inn í ráðuneytið um leið og hæstv. menntamálaráðherra flytur út úr menntamálaráðuneytinu verkefni sem þar hafa verið og lúta að ýmsum framkvæmdaatriðum á sviðum menntamála, yfir í sérstaka Menntamálastofnun. Það er því enga heildstæða stefnu að sjá hjá ríkisstjórninni í því efni. Vill hún flytja stjórnsýsluverkefni inn í ráðuneytin eða vill hún flytja þau út úr ráðuneytunum? Það er það fyrsta sem ég hnýt um í þessu máli. Í annan stað þarf að horfa á stöðu Þróunarsamvinnustofnunar sérstaklega og efnisrökin fyrir því að hún starfi sjálfstætt eða verði hluti af ráðuneytinu. Eins og ég sagði áðan eru alveg rök fyrir því að þessi starfsemi sé í ráðuneytinu. Það er þannig í ýmsum nágrannalöndum okkar en það eru líka dæmi um hitt. Efnisrökin fyrir því að þetta falli saman og sé sett inn í ráðuneytið eru rakin ágætlega í frumvarpi hæstv. ráðherra en það eru líka önnur rök fyrir hinu. Þau eru auðvitað sú sérhæfing sem starf Þróunarsamvinnustofnunar kallar á sem er eðlisólíkt starfi í utanríkisþjónustu og kveður rammar að því í lítilli utanríkisþjónustunni eins og okkar en í stærri utanríkisþjónustum nágrannaríkja. Í stærri utanríkisþjónustu nágrannaríkja er auðveldara að hafa hóp starfsfólks sem flyst á milli þróunarlanda og í ráðuneytið og vinnur fyrst og fremst á sviði þróunarmála en í hinni smáu íslensku utanríkisþjónustu. Hættan er sú ef þróunarsamvinnuverkefnin og Þróunarsamvinnustofnun verða felld inn í hina almennu flutningsskyldu utanríkisráðuneytisins að mikilvæg sérþekking glatist og að við verðum með þróunasamvinnuverkefnin sem afgangsstærð sem menn fara í sem ekki hafa sérstakan bakgrunn í þróunarsamvinnu og í þróunarmálum heldur eru einfaldlega á lausu hverjum tíma. Það er eiginlega stærsti áhyggjuþátturinn fyrir mér. Það sem við vorum að reyna að gera með lögunum frá 2008 og vakin var athygli á í utanríkismálanefnd þegar sérfræðinganefnd DAC kom í heimsókn á árinu 2012 þegar ég sat þá aftur í utanríkismálanefnd, var að reyna að byggja upp fagþekkinguna í Þróunarsamvinnustofnun, það var stöðugt unnið að því markmiði. Veikleikinn sem við sáum strax 2008 var sá að meiri fagþekkingu skorti inn í stofnunina varðandi þróunarsamvinnu sem slíka. Þangað höfðu verið ráðnir starfsmenn sem höfðu sinnt ákveðnum verkefnum sem voru sérhæfð verkefni og kannski tímabundin í eðli sínu. Til dæmis voru ráðnir vélstjórar í þessi verkefni og ýmsir aðrir í önnur verkefni. Þeir störfuðu fimm ár í senn og síðan var undir hælinn lagt hversu mikið af áunninni þekkingu nýttist í stofnuninni og ekki var nægilega sterkur grunnur þá sem byggður var upp af fólki með sérmenntun á sviði þróunarmála. Áherslan hefur síðan verið sú að styrkja þekkingargrunninn á sviði þróunarmála í stofnuninni. Þegar ég horfi á þetta núna er áhyggjuefni mitt að sameiningin mundi leiða til þess að þessi þekkingargrunnur yrði veikari í utanríkisráðuneytinu vegna áhrifa flutningsskyldunnar á sérhæfingu. Við vitum það ósköp vel að það er allur gangur á því. Við höfum mörg dæmi um að menn eru settir til starfa í varnarmálum sem hafa annars konar bakgrunn og menn eru settir til starfa í viðskiptamálum sem hafa aldrei snert á þeim áður í utanríkisþjónustunni. Það er eðli hennar og það er nú líka sjarminn og um leið kosturinn við hana, en ég hef verulegar efasemdir um að það sé kostur í þessum málum. Í annan stað velti ég fyrir mér áhrifunum á starfsmannamál. Þróunarsamvinnustofnun þarf að hafa möguleika til að ráða starfsfólk til afmarkaðs tíma, að því leyti sem hún byggir á afmörkuðum tímabundnum verkefnum. Hvernig hafa menn hugsað það að koma starfsmannafyrirkomulagi Þróunarsamvinnustofnunar fyrir í Stjórnarráðinu og stjórnarráðslögunum og lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna Stjórnarráðsins? Ég á ekki auðvelt með að sjá fyrir mér að sami sveigjanleiki verði fyrir hendi fyrir þróunarsamvinnusvið utanríkisráðuneytisins að ráða starfsfólk til afmarkaðra verkefna í einu landi til fimm ára í senn án nokkurra frekari réttinda, án nokkurs fyrirheits um að það gangi fyrir í önnur störf eða annað slíkt. Þróunarstofnun hefur slíkt svigrúm í dag að ráða fólk bara til fimm ára í senn en svo lýkur því ráðningarsambandi. Ég hlýt því að spyrja: Með hvaða hætti menn hafa hugsað sér að fella Þróunarsamvinnustofnun að hinu stofnanalega umhverfi ríkisins? Að síðustu er aðkoma þings að þessu máli mjög fróðleg. Hér er í sjálfu sér þróunarsamvinnunefndin tekin út, sem var arftaki stjórnar Þróunarsamvinnustofnunar, skipuð fulltrúum þings einvörðungu. Nú er gert ráð fyrir að það verði til ein þróunarsamvinnunefnd og fimm fulltrúar úr hópi alþingismanna kosnir af Alþingi, því að nú þegar eru sex þingflokkar á Alþingi. Eru menn þá að segja að einn þingflokkur eigi að vera algerlega aðkomulaus að þessu? Og er það þannig að það eigi þá að vera einn fulltrúi hvers annars þingflokks eða á að kjósa þá hlutfallskosningu? Verður þetta eins og kosningin í stjórn RÚV, sem er nú einhver mesta hneykslissaga þessara ríkisstjórnarflokka við kjör í stjórnir eða ráð? Í annan stað á þróunarsamvinnunefnd að sinna ráðgefandi hlutverki við stefnumarkandi ákvarðanatöku. Fínt. Gefum okkur nú að þar væri með fullnægjandi hætti tryggð aðkoma þingsins, sem er ekki, með fimm fulltrúum, þá yrðu þingmenn þar að fá aðstoð með stefnumörkuninni sem er mjög mikilvægt. En í öllum athugasemdum DAC og í öllum úttektum á Þróunarsamvinnu Íslands hefur komið fram að það sem skorti sé þinglegt eftirlit með framkvæmdinni. Þingmenn hafa eftirlit í gegnum fjárlaganefnd Alþingis með öllum fjárveitingum Alþingis og öllum ríkisrekstrinum og allri starfsemi ríkisstofnana innan lands. En þegar kemur að því með hvaða hætti varið er fjórum komma eitthvað milljörðum á ári af almannafé í þróunarsamvinnu er eftirlit þingsins ekkert. Það er talið mjög gagnrýnisvert af hálfu þróunarsamvinnunefndar OECD, DAC-nefndarinnar, og hún hefur ítrekað kallað eftir því að þingið komi að eftirlitinu. Í 8. gr. þessa frumvarps segir, með leyfi forseta: „Framkvæmd stefnu stjórnvalda um alþjóðlega þróunarsamvinnu, samanber 5. gr., skal háð reglulegu eftirliti og úttektum óháðra aðila.“ Svo stendur í skýringum við þá grein: „Greinin þarfnast ekki skýringa.“ Mér finnst það þarfnast skýringa að ekkert eftirlitskerfi sé byggt upp varðandi það með hvaða hætti næstum því 5 milljörðum er varið af almannafé. Sú stefnumörkun liggur fyrir frá þróunarsamvinnunefnd OECD að löggjafinn eigi að koma að eftirliti með þessum fjárveitingum og þessum þætti ríkisrekstrarins alveg eins og öllum öðrum þáttum ríkisútgjalda. En hér er sem sagt verið að klippa þingið alveg út úr þessu og sagt að þessi framkvæmd eigi að vera háð reglulegu eftirliti og úttektum óháðra aðila. Hverjir eru það? Hverjir eru þessir aðilar? Ráðherrann leggur hér fram frumvarp á grundvelli skýrslna. Hann fær einn hæfan og góðan sérfræðing, en bara einn mann, til að vinna þetta. Ætlar hann að fá einhvern einn mann til að gera þessa úttekt eða ætlar hann að fá eitthvert fyrirtæki, eða hverjir eiga að vinna að þessari úttekt? Að segja að eftirlitið með allri þróunarsamvinnu landsins þarfnist ekki skýringa í frumvarpinu er algerlega ofvaxið mínum skilningi, ég skil ekki hvernig hægt er að komast að þeirri niðurstöðu. Markmiðið með breytingunum sem gerðar voru á lögunum árið 2012 og því sem þá var sagt í lögskýringargögnum var þvert á móti að tryggja betri aðkomu þingsins að þessu máli, annars vegar að stefnumörkuninni og hins vegar eftirlitinu. Framkvæmdin á að vera í höndum ríkisins eða ráðherrans, ráðuneytisins og stofnunarinnar sem hann hefur yfirstjórn yfir að núgildandi lögum, en eftirlitið hlýtur að vera í höndum þingsins. Nú er sem sagt verið að veikja aðkomu þingsins að stefnumörkuninni og klippa þingið algerlega út úr eftirlitinu og ráðherrann skilar algerlega auðu hvað eftirlitið varðar. Það finnst mér mjög ámælisvert og mikið áhyggjuefni. Ég á þá von að utanríkismálanefnd fari gríðarlega vandlega yfir þetta mál, leiti umsagna DAC og fái fulltrúa DAC á fund hingað til lands og afgreiði þetta mál ekki út fyrr en slíkur fundur hefur átt sér stað því að þetta frumvarp er ekki í nokkru samræmi við áherslurnar sem við heyrðum frá fulltrúum DAC þegar þeir komu hingað 2012.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum ræðuna. Svona í framhjáhlaupi, af því að hann talaði um yfirsýn yfir fjármunina og því um líkt, er ÞSSÍ sérstakur fjárlagaliður og verður það þá ekki lengur heldur fellur inn í ráðuneytið. Mig langar til að varpa fram spurningum af því að þingmanninum varð tíðrætt um stefnuna og sýnina í þróunarsamvinnumálum. Þróunarsamvinnustofnun telur sjálf að þessar miklu breytingar á skipulaginu og framkvæmdinni á þróunarsamvinnunni séu ótímabærar, eins og okkur hér þykir líka. Eins og farið var yfir erum við sem þing búin að staðfesta þetta. Það er viðurkennt af DAC, eins og kom fram hjá þingmanninum. Getur verið að við stöndum frammi fyrir því í þessu öllu saman að við förum aftur á byrjunarreit, að stefnumörkunin í þessum málaflokki fari aftur á byrjunarreit af því að við höfum ekki tækifæri til að draga lærdóm af því starfi sem unnið hefur verið? DAC ætlaði að skila úttekt 2016 og stjórnarandstaðan hefur beðið um úttekt Ríkisendurskoðunar. Áætlunin hefur ekki náð fram að ganga og þar af leiðandi spyr ég þingmanninn hvort hann telji svo vera og einnig hvort hann telji að þetta skipulag auki líkurnar á því að Ísland sem þjóð nái fram þeim hugmyndum og skilgreindu markmiðum sem við höfum sett okkur nú þegar.
Virðulegi forseti. Mér finnst þessar breytingar í reynd fela í sér nokkra ferð án fyrirheits. Aðkoma þingsins að mörkun stefnu í þróunarsamvinnu er veikt og pólitískt umboð fulltrúa eða þeirra sem nú sitja í þróunarsamvinnunefnd er veikt með þeim hætti að það verða aðeins fimm þingmenn, það verða ekki einu sinni allir þingflokkar sem eiga fulltrúa við borðið. Við sjáum nú þegar að ríkisstjórnin fer ekki að samþykktri þróunarsamvinnuáætlun, þannig að það vekur verulegar spurningar um aðkomu þingsins að stefnumótuninni. Hv. þingmaður spurði um stefnuna sem við hefðum samþykkt. Það er ekki verið að styrkja grunninn fyrir þverpólitíska samstöðu um stefnuna í þróunarsamvinnu með þessu. Í annan stað held ég að það sé alveg hægt að framfylgja þróunarsamvinnu með stofnunina innan ráðuneytis rétt eins og fyrir utan. Það er alveg hægt að gera en það er mjög erfitt í íslenskri utanríkisþjónustu sem er mannfá og byggir á flutningsskyldu og þetta eru mjög sérhæfð verkefni og eðlisólík hefðbundinni diplómasíu. Hefðbundin diplómasía, sem felst í hagsmunavörslu fyrir Ísland, er eðlisólík hjálparstarfi og uppbyggingarstarfi í öðrum löndum. Þarna þarf allt aðra hugmyndafræði og áherslur. Það eina sem þetta á sameiginlegt er að það er í útlöndum en það á ekkert sameiginlegt í verkefni. Þetta á ekkert sameiginlegt í hugarfari fólksins sem vinnur verkefnið. Önnur lönd hafa leyst þetta með því að sama fólkið róterar á milli þessara staða. Við höfum ekki þann mannfjölda í utanríkisþjónustunni, því miður, að geta verið með fullnægjandi hópa sem mundu einungis rótera á milli þessara þróunarsamvinnustaða og ekki sinna öðrum verkefnum fyrir utanríkisþjónustuna.
Virðulegi forseti. Það er nefnilega málið að stundum getum við miðað okkur við önnur lönd og stundum ekki og þá þurfum við að horfa á þetta út frá smæðinni og þeim þáttum sem þingmaðurinn kom inn á, en ekki endilega einungis til sparnaðar. Mér hefur fundist það koma aðeins fram í skýrslunni, fundist það vera yfir og allt um kring. Ég tek undir að verkefnin geta átt heima inni í ráðuneytinu en ég tel að það sé ekki til þess fallið að auka faglega dýpt eða árangur okkar í þróunarsamvinnu að setja þetta allt saman í ráðuneytið. Ég mundi frekar vilja sjá verkefnin þarna aukin og spyr þingmanninn hvort hann sé sammála mér í því. Ég nefndi áðan og ætla að gera það aftur að ráðuneytin sýna ekki beinlínis fram á mælanlegan árangur í hinu og þessu. Það hefur hins vegar Þróunarsamvinnustofnun gert mjög skýrt. Það kom fram hjá ráðherra að þar hefur allt saman gengið mjög vel og fengið mjög góða dóma o.s.frv., þótt vissulega megi betrumbæta þá starfsemi eins og aðra. Mér finnst, og ekki bara mér, meginverkefni ráðuneytisins er auðvitað hagsmunagæsla fyrir land og þjóð gagnvart erlendum ríkjum. Ég hef áhyggjur af því að það ráði för, af því að þróunarstarfsemi snýst í rauninni ekki um hagsmuni okkar Íslendinga heldur um fátæka fólkið og þar vinnum við á forsendum þeirra sem þiggja þróunarsamvinnuna, þ.e. þeirra fátæku, en ekki á forsendum okkar Íslendinga. Mig langar að spyrja hvort þingmaðurinn sé sammála mér í því að meiri líkur séu á að þetta geti orðið undir þegar fólk er komið töluvert fjær vettvangi.
Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að besta viðbragðið núna væri að styrkja Þróunarsamvinnustofnun. Ég mundi halda að það væri skynsamlegast. Eins og ég hef oft sagt áður og ítreka enn og aftur er alveg hægt að gera þetta innan ráðuneytisins en það kallar á svo mikla uppbyggingu og sérhæfingu þar ef vel á að vera að ég efast um að það sé mögulegt út frá þeim hagræðingarsjónarmiðum sem ég sé að eru að hluta til sett fram hér í rökstuðningnum fyrir þessu. Þegar við veltum þessu mikið fyrir okkur á árinu 2008 var það hin efnislega niðurstaða að betra væri að styrkja faglega innviði Þróunarsamvinnustofnunar til að gera henni betur kleift að gera þetta, vegna þess að verkefnin eru svo eðlisólík. Hefðbundinn diplómat í utanríkisþjónustu ver hagsmuni Íslands gagnvart öðrum ríkjum. Hann talar við stjórnvöld og er í stöðutöku gagnvart stjórnvöldum, hann flytur erindi íslenskra stjórnvalda og miðlar þeim til baka. Hann er líka í hagsmunavörslu fyrir íslenska efnahagslífið, að mörgu leyti fyrir útflutning o.s.frv. En í þessu tilviki er hinn útsendi starfsmaður í samskiptum við venjulegt fólk, kannski við bæjaryfirvöld í einhverjum agnarlitlum bæ þar sem er til að mynda þróunarverkefni á sviði menntunar kvenna eða verið að setja upp vatnsveitu eða verið að gera eitthvað annað sem eru verkefni sem verið er að vinna. Það var mikil hreyfing til þess fyrir um 10 árum síðan á sviði alþjóðlegrar þróunarsamvinnu að hætta slíkum verkefnum, að veita fé í fjárlög ríkja sem væri verið að styðja við. Öll Vestur-Evrópuríki eru orðin meira hugsi yfir þeirri þróun í dag og vilja hafa eitthvað blandað, bæði afmörkuð verkefni og slíkan stuðning. Ég sé ekki alveg hvernig utanríkisþjónustan ætlar að hafa mannaflann til að helga sig þessu verkefni um alla framtíð. [[Forseti hringir.]]Það hefur ekki verið raunin í öðrum verkefnum og margir sem fara úr einu verkefni í annað, úr einni sérhæfingu í aðra, innan utanríkisþjónustuna almennt séð.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og spyrja hann aðeins. Mér finnst þetta snúast um góða stjórnsýslu og maður veit í sjálfu sér ekki hvort ráðuneytið hafi þróað og byggt upp jafn gott kerfi til árangurs, eftirlits og mælinga og Þróunarsamvinnustofnun hefur gert. Tilhneigingin, eins og ég skil það, hefur kannski verið til þess að flytja verkefni frá ráðuneytum og til stofnana þannig að ráðuneytið sinni stefnumörkun og eftirliti en stofnanirnar sjá um framkvæmdina. Hérna er verið að fara í þveröfuga átt. Þá finnst mér tilefni til að spyrja hversu vel það falli að góðum stjórnsýsluháttum að ráðuneytið móti stefnuna, annist framkvæmdina, fylgist með framkvæmdinni og meti síðan árangurinn. Ég hef áhuga á að heyra hvað hv. þingmaður segir um það. Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir kom líka inn á eftirlitið í andsvari við hæstv. utanríkisráðherra og mér fannst hann skauta svolítið fram hjá því. Þetta væri þá spurningin: Hvernig snýr það við hv. þingmanni, þetta með eftirlitið og hvort ráðuneytið eigi að meta sjálft sig?
Virðulegi forseti. Eins og ég rakti í ræðu minni er í fyrsta lagi ekki skýra stefnu að fá frá ríkisstjórninni um hvort hún vilji almennt flytja framkvæmdaverkefni inn í ráðuneyti eða út úr þeim og menntamálaráðherrann gerir þveröfugt við utanríkisráðherrann. Þar fyrir utan eru þessi framkvæmdaatriði mjög sérhæfð og miklu ólíkari ráðuneytisverkefnum en þau menntamálaverkefni sem hæstv. menntamálaráðherra er að taka út úr menntamálaráðuneytinu í dag og setja í Menntamálastofnun. Varðandi eftirlitið finnst mér 8. gr. algerlega ótæk, að segja á almennan hátt að framkvæmd stefnu stjórnvalda um alþjóðlega þróunarsamvinnu skuli háð eftirliti og úttektum óháðra aðila. Svo segir í skýringum við greinina að greinin þarfnist ekki skýringa. Mér finnst það þarfnast skýringa hvernig eigi að fara með eftirlit með ráðstöfun næstum því 5 milljarða af almannafé. Þróunarsamvinnunefnd DAC, sem kom og fundaði ítarlega með utanríkismálanefnd um þessi mál á árinu 2012, lagði líka ríkt á við okkur um að það skorti algerlega í íslensku regluverki aðkomu Alþingis og þingmanna að því að hafa eftirlit með ráðstöfun þessara fjármuna. Þeir vildu helst að fjárlaganefnd færi í þetta eða þá að utanríkismálanefnd hefði þetta mál sérstaklega með hendi. Niðurstaða okkar varð sú að það yrði raunin. Utanríkismálanefnd ætti að hafa eftirlit með framkvæmdinni með einhvers konar hætti en það yrðu kjörnir sérstakir þingkjörnir fulltrúar í þróunarsamvinnunefnd til að sinna stefnumörkun, þannig að það voru ekki sömu aðilarnir sem sinntu stefnumörkuninni og eftirlitinu. En það er ófært að ráðherra leggi fyrir Alþingi frumvarp um að ekkert eftirlit eigi að vera eða eftirlit sem enginn veit hvernig á að vera með ráðstöfun næstum því 5 milljarða af almannafé þegar fyrir liggja athugasemdir alþjóðlegra eftirlitsaðila um að það sé stærsti veikleikinn í stofnanauppbyggingunni nú þegar.
Virðulegur forseti. Mér þykir einmitt 8. gr., sem hv. þingmaður kom inn á, mjög mikilvægt atriði. Þar fyrir utan skil ég ekki af hverju verið er að breyta einhverju sem gengur vel, en það er svolítið önnur umræða. Ég veit ekki alveg hvort ég heyrði rétt, maður dettur stundum út þegar maður situr í þingsal, hvort talað hefði verið um það áðan þegar hæstv. ráðherra flutti ræðu sína að Ríkisendurskoðun mundi að einhverju leyti taka á þessu, mér finnst ég hafa heyrt það. Við höfum nú alltaf Ríkisendurskoðun. Ég veit ekki til þess að maður frá Ríkisendurskoðun sé mikið inni í ráðuneytunum að taka út ráðuneyti. Ég man ekki hvort það eru einhver dæmi þess eða hvort það sé þá hugmyndin, hvort það geti verið einhver leið að Ríkisendurskoðun geti vasast í þessu tiltekna verkefni og gert úttekt á því. Hvort það er leið veit ég ekki en það er alveg ljóst að einhver óháður aðili þarf að fara með þetta eftirlit. Það gæti verið Ríkisendurskoðun en ég veit ekki til þess að hún hafi gert stjórnsýsluúttektir á ráðuneytum eða tekið út einhver ákveðin verkefni ráðuneyta. Það er meira flutningur, einhver framkvæmd ráðuneyta sem verið er að skoða, stofnanir og annað. En ég tek algerlega undir með hv. þingmanni. Þetta er mjög sérstakt og ég hef ekki enn þá alveg skilið hvað býr í raun að baki því að menn fara í svona viðamikla aðgerð og hvort þetta sé eina skýrslan sem vísað er til. Það eru til fjölmargar skýrslur sem hafa verið skrifaðar á Íslandi án þess að nokkuð sé gert með þær. Ég skil þetta ekki. Veit hv. þingmaður af hverju við stöndum í þessu og erum að ræða þetta mál? Manni finnst að fjölmörg önnur mál ættu að vera komin frá ríkisstjórninni sem eru til einhverra framfara. Þetta er ofar mínum skilningi. Mér finnst verið að láta okkur hafa eitthvað að gera til að koma í veg fyrir að við föttum að það koma engin raunveruleg mál inn í þingið.
Virðulegi forseti. Ég treysti mér nú ekki í það rannsóknarverkefni að rannsaka huga hæstv. ráðherra eða ástæðurnar sem fyrir því kunna að liggja hjá honum að velja þetta mál eða leggja það fram á þennan hátt. Hann þarf best að svara því. Það sem mér finnst umhugsunarefni í þessu er auðvitað stofnanafyrirkomulagið. Mér finnst málið skringilega búið hvað varðar 8. gr., mjög svo. Ég hlýt að velta upp þeirri spurningu og þeim vangaveltum að ef menn eru að gera stofnanabreytingar, af hverju útfæra þeir þær þá ekki betur en að segja að einhver óháður aðili eigi að gera úttektir og segja svo að það lagaákvæði þarfnist ekki skýringa? Það þarfnast fullt af skýringum fyrir mér. Ef þessi óháði úttektaraðili er Ríkisendurskoðun þarf að fjalla nákvæmar um það. Það liggur líka fyrir, eins og ég hef rakið hér, að sérfræðingar DAC töldu eðlilegt að þingið kæmi að slíku eftirliti. Mér finnst skorta mikið á heildarmyndina í því efni. Er hugmyndin að ráðgjafarfyrirtæki geri þessar úttektir? Mér finnst það ekki fullnægjandi búnaður. Er hugmyndin að alþjóðlegir aðilar geri það? Mér finnst þetta allt þurfa að falla inn í þá hugsun að þróunarsamvinna er hluti af opinberri stefnu íslenskra stjórnvalda og sú opinbera stefna á að lúta eftirliti og eftirlitsvaldi Alþingis eins og öll önnur opinber stefna ríkisstjórnar. Þetta finnst mér vera stóri blindi bletturinn í þessu máli, aðkoma Alþingis að eftirlitinu hér, og kannski frekari og betri úttekt og útfærsla á því hvernig það eigi að virka.
Herra forseti. Ég ætla að reyna að fara aðeins yfir þetta mál. Mér er frekar mikið niðri fyrir varðandi það og vona að ég komist hjá því að vaða mikið úr einu í annað en það gæti nú samt alveg orðið raunin. Eins og komið hefur fram er ég afar ósátt við þetta mál og tel það ekki tímabært á svo mörgum forsendum sem hér hafa verið raktar að einhverju leyti í dag. Í fyrsta lagi tel ég að þetta hefði átt að fá að klárast með þeirri skýrslu sem beðið er eftir frá DAC og að verkefnið fengi að taka einhvern enda áður en farið væri að breyta fyrirkomulaginu. Mig langar að byrja á því að vitna hér í skýrslu Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur sem gerð var 2008 þar sem segir, m.a., með leyfi forseta: „Í munnlegri skýrslu til Alþingis hinn 8. nóvember sl. lýsti utanríkisráðherra því yfir að í ljósi þess að með auknum framlögum verði gerðar auknar kröfur um fagmennsku hefði ráðherra ákveðið að Ísland gerist aðili að þróunarsamvinnunefnd Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD/DAC)“ - sem við höfum vitnað í hér. „Þar með fengi Ísland beinan aðgang að reynslu og upplýsingum sem nýtast við mótun stefnu í þróunarstarfi og við skipulagningu þróunarsamvinnunnar auk þess sem nefndin gerir úttekt á þróunarsamvinnu aðildarlandanna á fjögurra ára fresti. Aðild að nefndinni miðar því að því að tryggja gæði þróunarsamvinnunar og veitir mikilvægt faglegt aðhald.“ Þetta er það sem utanríkisráðherra hefur ekki tíma til að bíða eftir. DAC ætlar sem sagt að skila skýrslu á næsta ári og mér hefði fundist afar skynsamlegt að bíða eftir henni. Ég segi eins og sagt var rétt áðan, þetta getur varla verið forgangur, eða hvað býr þarna að baki þannig að það bráðliggi svona á þessu? Ég tel að ekki hafi verið færð fyrir því rök eða að búið sé að skipuleggja og skilgreina og setja hin ýmsu markmið sem segi að þetta verði allt saman skilvirkara. Alla vega hefur ekki verið sýnt fram á að allt verði skilvirkara og betra með því að færa ÞSSÍ inn í ráðuneytið. Þá er ég ekki að draga úr hæfni ráðuneytisfólksins eða þeirra sem þangað færu, til dæmis þeirra sem vinna hjá ÞSSÍ, heldur er það bara svo að ráðuneytið vinnur allt öðruvísi en svona stofnanir. Mig langar að vitna áfram í skýrsluna á bls. 15. Þar segir, með leyfi forseta: „Sameining ÞSSÍ og hinnar marghliða þróunarsamvinnu innan ráðuneytisins myndi veikja faglega stefnumótun í þróunarsamvinnumálum. Slík sameining myndi draga úr möguleikum ráðuneytisins á að koma á innra aðhaldi við ákvarðanatöku og þar með styrkja hina faglegu stefnumótun.“ Svo kemur hérna síðar: „Í fyrsta lagi má ná fram heildstæðu stjórnunarferli innan stofnunarinnar þar sem lögð er áhersla á faglegan undirbúning og markvissa stjórnun einstakra afmarkaðra viðfangsefna sem fylgt er eftir með innra eftirliti og óháðum úttektum. Í öðru lagi má ná fram fagþróun með samþjöppun þekkingar og reynslu af framkvæmd tvíhliða samvinnu, þ.m.t. þekking og reynsla af störfum við aðstæður á vettvangi þróunarlanda. Í þriðja lagi má koma á faglegu aðhaldi með framkvæmd tvíhliða þróunarsamvinnu innan ráðuneytisins, aðhaldi sem ekki kemur beint að hinni daglegu framkvæmd.“ Síðar segir: „Á sama hátt og pólitískt innra aðhald alþjóða- og öryggissviðs getur styrkt undirbúningsvinnu og diplómatíska vitund við framkvæmd þróunarsamvinnu og friðargæslu á þróunarsamvinnusviðinu þá getur faglegt innra aðhald innan utanríkisráðuneytisins styrkt fagþróun bæði innan ÞSSÍ og þróunarsamvinnusviðs ráðuneytisins.“ Þessi skýrsla virðist ekki hafa fengið neina athygli þegar ráðherrann ákvað að leggja fram frumvarp sitt og er einungis tekið mark á skýrslu Þóris Guðmundssonar, sem er ágæt að mörgu leyti eins og skýrslur eru gjarnan, manni hugnast sumt og annað ekki. Mér hugnast ekki að lögð sé til nánast ein leið og mér finnst hún hafa verið fyrir fram gefin. Ég ætla ekki að fullyrða að svo hafi verið en ég upplifi það þó pínulítið þannig. Mér fannst líka áhugavert að lesa pistil sem birtist í dag á fréttasíðu þar sem fram kom að í tíð Davíðs Oddssonar sem utanríkisráðherra barðist hann gegn þeim sem vildu þá koma ÞSSÍ inn í ráðuneytið og vildi frekar auka verkefni þeirra, sem ég mundi líka vilja sjá frekar en hitt. Davíð lagði reyndar til að bæði marghliða og tvíhliða þróunarsamvinna yrði flutt yfir í Þróunarsamvinnustofnun. Það sem kemur mér á óvart er að hann lét semja reglugerð sem ráðuneytisstjórinn neitaði að skrifa undir og líka staðgengill ráðuneytisstjórans, en það var Sigríður Snævarr, þáverandi sendiherra, sem fékkst til að undirrita. Þó kemur fram að ráðuneytisstjórinn hefði sagt að þetta yrði aldrei virt. Það vekur mig til umhugsunar um hver ráði för. Hver er það sem vill virkilega þessa framkvæmd? Eru það embættismennirnir eða er það virkilega vilji ríkisstjórnar á hverjum tíma? Og er það í lagi að embættismenn leyfi sér svona framkomu? Þessi reglugerð var í fullu gildi í nokkur ár en henni var aldrei fylgt. Mér finnst mjög athyglisvert að þetta hafi komið upp. Það er margt sem ég gæti talað um og það hefur svo sem aðeins komið fram í dag. Mér fannst áhugavert þegar því var velt upp að við skiptum um stofnanir og settum inn aðrar stofnanir á vegum ríkisins í staðinn fyrir Þróunarsamvinnustofnun og veltum því fyrir okkur hvort við gætum hugsað okkur að taka þær inn í ráðuneytið. Það er ekkert sem mælir gegn því. Ég hef áhyggjur af því að þegar ákvarðanatakan færist fjær vettvangi og inn í ráðuneytið, þótt fólk verði auðvitað staðsett á vettvangi, ég held ekki öðru fram, verði allt þyngra í vöfum og ákvörðunarferlið taki lengri tíma. Við vitum að í þróunarsamvinnu getur oft þurft að leysa mál með hraði. Ráðuneyti sýna ekki beinlínis fram á árangur starfa sinna og verka með mælanlegum hætti. Ráðherra hefur sagt að hann ætli að fela þetta verkefni væntanlega utanaðkomandi aðila, það hlýtur að vera þannig ef það á að vera sannfærandi fyrir þá sem að þessu standa. En mér finnst að ráðuneytið eigi að hafa stefnumörkunarþáttinn og eftirlitið á sínum snærum en að stofnun eins og Þróunarsamvinnustofnun eigi að sjá um framkvæmdir. Ég hef áður sagt í andsvörum að ég hef áhyggjur varðandi það fátæka fólk sem við erum að vinna fyrir og með, að ekki muni verða lögð jafn mikil áhersla og núna, sem hefur komið vel fram í könnunum, á að við séum að gæta þessa fólks á forsendum þess en ekki á forsendum okkar Íslendinga. Ég hef áhuga á því að vita hvort hæstv. ráðherra geti séð það fyrir sér með öðrum hætti, þ.e. að útvista frekar öllum tvíhliða verkefnum til ÞSSÍ, sem er hluti af verkefnunum og stór hluti er í ráðuneytinu. Ef við horfum til Sida í Svíþjóð þá er sú stofnun þekkt fyrir mikil gæði í þróunarstarfi og ég held að það sé nokkuð sem við ættum að leggja meiri áherslu á. Ég hef líka áhyggjur af þeirri hugmyndafræði sem hér birtist um fækkun landa. Nú hefur þeim fækkað úr sex í þrjú, þ.e. þau sem eru á vegum Þróunarsamvinnustofnunar. Við erum ekki lengur með starfsemi í Namibíu, Srí Lanka og Níkaragva og ef land lokast einhverra hluta vegna erum við bara með eitt land. Það held ég að geti verið of lítið til dæmis varðandi starfsmenn og annað slíkt, þá nýtast kraftarnir ekki til fullnustu. Það er líka talað um að stofna sendiráð í Addis Ababa eða Naíróbí. Er þörf á því? Er það brýnasta verkefnið? Mér finnst það ekki. Ég tel að við eigum að einbeita okkur enn frekar að löndum eins og Nígeríu eða einhverjum sem eru minni en þau sem við höfum, eins og ábendingar hafa komið fram um, eins og til dæmis Mósambík, sem er mjög stórt land. Þó að við höfum verið að gera mjög góða hluti þar ættum við frekar horfa á ábendingar frá DAC varðandi það hvaða löndum við sinnum nú þegar frekar en að fækka þeim. Ég held að þau geti ekki verð mikið færri en þrjú. Mig langar að fara aðeins ofan athugasemdir Þróunarsamvinnustofnunar við skýrsluna af því að mér finnst nánast ekkert af því hafa verið tekið inn í þessa vinnu. Ég er sammála því að rannsóknarspurninguna vanti og að þetta sé allt frekar yfirborðskennt er varðar árangursmarkmiðið, þ.e. hvernig markmiðum skuli náð í ljósi þeirra tillagna sem lagðar eru fram og það kom ekki fram í ræðu ráðherrans. Það vantar tengingu hugmynda við þróunarmarkmiðin, hún er ekki nægjanlega skýr. Eins og ég sagði í upphafi máls míns er bara þriggja ára reynsla komin á þessa framkvæmd og í sjálfu sér er ekki komin fram nein röksemd fyrir því af hverju við eigum ekki að halda áfram á sömu braut, af hverju við getum ekki beðið eftir skýrslum um málið. Ég hef líka áhyggjur af því að stefnumörkunin fari aftur á byrjunarreit og að of mikið púður fari í að endurskipuleggja allt starfið í ráðuneytinu í staðinn fyrir að nýta þekkinguna og alla þá reynslu sem þó er fyrir hendi til að vinna enn betra starf og nýta enn betur þá fjármuni sem hér eru lagðir til. Mér finnst ekkert hafa komið fram í skýrslunni sem ýtir undir að betri árangur náist með því að gera þetta með þessum hætti eða að það bæti frammistöðu okkar á einn eða neinn hátt. Ég tek undir þau sjónarmið að við verðum ekki endilega betri við þessa breytingu. Það er alla vega ekkert sem styður það. Ég er ánægð yfir því að búið sé að óska eftir úttekt Ríkisendurskoðunar á stjórnsýsluþætti þessa máls en ég tek undir það sem fram kom fyrr í dag að það er súrt að geta ekki beðið eftir henni, að það sé svo áríðandi að ræða þetta mál í dag að ekkert annað komist að. En það verður þá tekið inn í vinnu nefndarinnar í framhaldinu. En ég tek undir það sem fram kemur að flutningurinn á framkvæmd þessarar tvíhliða þróunarsamvinnu í ráðuneytin verði ekki endilega til að auka faglega dýpt. Það skín líka í gegn að það sé vandamál ef sérfræðiþekking í stofnuninni er meiri en í ráðuneytinu. Mér finnst það alveg frábært og það er auðvitað það sem við viljum sjá, að fólkið okkar sem starfar úti í stofnununum sé með mikla faglega þekkingu. Ef við berum saman þær röksemdir sem fram koma í skýrslunni á bls. 43 um Þróunarsamvinnustofnun, sem hér er undirliggjandi, fyrir því að starfsemi ÞSSÍ færist á eina hendi í utanríkisráðuneytinu, við þær ráðleggingar sem DAC hefur lagt fram, tólf talsins, um stjórnkerfi þróunarsamvinnu, varðandi áherslu á skýra verkaskiptingu og árangursmiðaðan starfsanda, sem kemur fram á bls. 38, er ljóst að þær röksemdir fara ekki í sömu átt. Það má svo sem segja að skýrslan dragi þá fram að staðbundnar hugmyndir og alþjóðleg viðmið geti stangast á þannig að ég held að við þurfum að hafa okkur öll við og rýna þetta mjög vel því að það þarf að skýra stefnumótunina og framkvæmdina mun betur en hér er gert. Ég er rétt að hitna en ég fæ vonandi tækifæri til að tala meira um málið.
Forseti. Mér fannst hv. þingmaður velta því svolítið fyrir sér hvernig þessi tillöguflutningur kæmi til. Ég hef nú mínar prívatskoðanir á því og kannski væri gaman að heyra skoðun hv. þingmannsins út frá þeim, en ég er á því að hæstv. ráðherra hafi kannski vantað vini innan ráðuneytisins. Hann stendur í alls konar stórræðum sem ég er ekki alveg viss um að allir embættismennirnir þar séu par hrifnir af án þess að ég viti nokkuð um það annað en mitt hugboð. Ég held hins vegar að það sé alveg ljóst að það eru embættismenn í ráðuneytinu sem vilja ábyggilega gjarnan færa stofnunina þarna inn og mér fannst sú frásögn sem hér hefur verið höfð yfir fyrr í dag styðja það, að þegar átti að færa þessa starfsemi alla einhvern tíma yfir í Þróunarsamvinnustofnun brugðust embættismennirnir ekki vel við því. Hér í dag hefur líka talsvert verið rætt um aðkomu þingsins. Mér finnst sú aðkoma sem lögð er upp með í frumvarpinu ekki mjög góð en hins vegar hafa menn velt því upp í umræðunni í dag að við mundum breyta þessu öllu einhvern veginn þannig að utanríkismálanefnd kæmi betur að þessum störfum. Þingmaðurinn talaði talsvert í ræðu sinni um að einhver þyrfti að hafa eftirlit með þessum störfum. Ef þetta færi nú á versta veg og frumvarpið yrði samþykkt óbreytt væri ekki alveg augljóst að þá þyrfti þingið, þingið beint - og þá er ég ekki að tala um einhverja þingmenn sem eru kosnir sérstaklega í einhverja nefnd til að geta farið einu sinni á ári til Afríku eða eitthvað - eða einhver þingnefnd að hafa það verkefni [[Forseti hringir.]]að fylgjast með þessu?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég hef um það efasemdir og eins og ég sagði í ræðu minni, og ráðherra kemur kannski inn á það þegar hann lokar 1. umr., finnst mér skrýtið þegar talað er um þingmannanefndir núna, nýjar þingmannanefndir. Í fyrsta lagi, eins og hér hefur verið komið inn á, fá ekki allir þingflokkar fulltrúa í nefndinni miðað við þann fjölda sem nefndur er. Kannski verður því breytt í meðförum utanríkismálanefndar. En mér finnst alla vega það áhyggjuefni ef ekki hefur verið haft samband og samráð við þá nefnd sem nú þegar er starfandi vegna þessa máls. Hvað segir að það breytist eitthvað þegar komin verður einhver önnur þingmannanefnd og allt verður komið inn í ráðuneyti? Ég hef alla vega þá skoðun að fyrst hægt er hunsa einhverja þingmannanefnd núna þá hlýtur það að vera hægt síðar. Ég veit ekki hvort það er endilega til mikilla bóta að gera það með þeim hætti sem hér er lagt til. Þess vegna skil ég ekki alveg tilganginn, þessi eina skýrsla virðist vera látin ráða því hvað er sett hér fram og maður spyr sig auðvitað hvaða „agenda“ er þarna á bak við. Ég hef svo sem ekki orðað það öðruvísi en að mér finnist skrýtið þegar ráðherra segir að allt sem gert hafi verið og rannsóknir sem hafi verið gerðar bendi til þess að þetta eigi að vera svona. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson hrakti það hér í dag, það væri ekki svo. Og ég las hér upp úr skýrslu Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur áðan sem benti á að þetta væri ekki gott. Margir utanríkisráðherrar hafa spyrnt við fótum en þessi utanríkisráðherra virðist vera æstur í að gera þetta. Og ég veit ekki hvort embættismennirnir eru að verki þó að ég ætli þeim ekki endilega svo illt að eiga þetta vonda mál sem hér er á ferðinni. En eitthvað býr þarna að baki sem mér finnst [[Forseti hringir.]]ekki vera skýrt og ekki tekið nægjanlega skýrt fram, hvorki í frumvarpinu né þessari skýrslu.
Virðulegi forseti. Í 5. gr. er komið inn á það að utanríkisráðherra eigi að leggja fram þingsályktunartillögu fimmta hvert ár, í staðinn fyrir annað hvert ár núna. Síðan skilst mér, en það er ekki mjög ljóst, að leggja eigi fram aðgerðaáætlun annað hvert ár. Þingsályktunin á að vera til fimm ára. Það þýðir að sjaldnar er haft samráð við þingið. En þetta er allt gert undir þeim formerkjum, skilst mér, að verið sé að breyta lögunum um opinber fjármál. Nú langar mig að spyrja hv. þingmanninn af því að ég verð bara að segja eins og er, ég veit ekki hvað það mál er langt komið: Getum við verið að samþykkja einhver lög um stofnanir, færa stofnanir og hvernig eigi að koma fram við þingið á forsendum þess frumvarps? Er það svo langt komið að líkur eru á því að við samþykkjum það á næstu vikum?
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Varðandi 5. gr. er ég reyndar hlynntari því að þingsályktunin gildi til lengri tíma en skemmri, af því að ég held að þetta sé þannig málaflokkur að við þurfum að sjá stefnu þar til langs tíma. Samanber kannski fjármál ríkisins, við erum gjarnan að horfa svolítið skammt. Það breytir því ekki að þetta er þingsályktun og maður spyr sig: Hefur hún eitthvert vægi á milli þinga eða milli kjörtímabila? Þetta er kannski ekki fallega sagt, en ég styð hins vegar að þetta sé gert til lengri tíma og ég held að þingið geti þá ár hvert, í tengslum við fjárlögin, haft eitthvað um það að segja, þ.e. innan ramma utanríkisráðuneytisins þegar við samþykkjum fjárlög. Ég er hins vegar ekkert endilega viss um að við náum að samþykkja ný lög um opinber fjármál á þessu vorþingi, mér sýnist staðan ekkert endilega benda í þá átt og finnst vera svolítið sem á eftir að ná í land til þess [[Forseti hringir.]]að við í fjárlaganefnd getum sameinast um að afgreiða það.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir vitnaði áðan í Sigurbjörgu Sigurgeirsdóttur stjórnsýslufræðing. Mér finnst mjög áhugavert það sem hún segir um afturför í stjórnarháttum sem ég er mjög sammála og finnst eiginlega vera dálítið hrikalegt þegar er verið að tala um að auka miðstýringu, sem veldur náttúrlega ógagnsæi. Ég velti fyrir mér í ljósi atburða síðustu daga hvert við stefnum í þessum málum þegar farið er að auka miðstýringu og ógagnsæi og færa okkur frá lýðræði, þingræði er hunsað og ekki tekið mark á mótmælum eða undirskriftalistum. Hvert er raunverulega markmiðið og hvert stefnum við? Ég spyr hv. þingmann hvað hún sjái út úr þessu og hvort hún geti tekið undir þetta með mér.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Já, þetta er eitt af því sem við höfum rætt töluvert í vetur vegna þess að það virðist vera að ríkisstjórnin stefni töluvert mikið í þá átt að draga til sín verkefni, þ.e. framkvæmdarvaldið frá þinginu. Hér hafa verið lögð fram frumvörp og mál þar sem beinlínis er lagt til að ráðherrar fái aukin völd í mörgum málum og svo er stjórnarráðsfrumvarpið, sem við höfum rætt töluvert, auðvitað ein leið í því. Ég tek undir að aukin völd ráðherra og þegar verkefni eru dregin svona inn í ráðuneyti hafi í för með sér ógagnsæi og geri hlutina okkur þingmönnum minna sýnilega. Varðandi það mál sem við ræðum hér, um Þróunarsamvinnustofnun, þá er það stofnun sem skilar okkur reglubundnum árangursmælingum og hún er sérstakur liður á fjárlögum þannig að við höfum miklu meira um hana að segja og við sjáum miklu betur hvað stofnunin er að gera fremur en þegar starfsemin verður komin inn í ráðuneytið. Fyrir utan það, og ég nefndi það ekki áðan, að Þróunarsamvinnustofnun heldur úti gríðarlega góðri heimasíðu og vefriti sem heitir Heimsljós og kemur út vikulega og þar er alveg ógrynni af upplýsingum um starfsemi stofnunarinnar. Ég get ekki séð að utanríkisráðuneytið, þegar starfsemin verður komin þangað inn, geti sinnt því t.d. eitthvað betur en nú er gert, af því að í skýrslunni er m.a. talað um að auka upplýsingaflæði og annað slíkt. Um svona mál þarf að ríkja þverpólitísk sátt með aukinni aðkomu þingmanna í þingsal og mér finnst þetta ekki leiðin til þess.
Virðulegi forseti. Já, þetta er dálítið furðuleg þróun. Maður spyr sig bara: Hvað á að gera í þessu? Hvert erum við að fara með þessa þróun og hvernig ætlum við að stoppa hana af í raun og veru? Ég spyr hv. þingmann hvort hún lumi á einhverjum ráðum í þessu máli.
Virðulegi forseti. Það er helst að skipta um ríkisstjórn, mér fyndist það besti kosturinn. Ég held að það væri þjóðráð og mundi bara gera allt miklu betra en það er núna. Að öllu gamni slepptu þá er það lýðræðinu hættulegt að framkvæmdarvaldið auki völd sín með þeim hætti sem ég rakti áðan. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að við í þinglegum störfum okkar og í nefndum reynum að koma í veg fyrir það með bestu getu að vond mál nái í gegn, þó að vissulega hafi ríkisstjórnin styrkan meiri hluta og geti auðvitað tekið málin og afgreitt þau, kæri hún sig um það. En ég treysti því að utanríkisráðherra sem talaði í upphafi ræðu sinnar um þverpólitíska sátt í málaflokknum standi við þau orð. Verði töluvert mikill ágreiningur um málið í utanríkismálanefnd eins og hann hefur heyrt hér á þingi láti hann málið kyrrt liggja og haldi því ekki til streitu.
Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að biðja hv. þingmann að gera hvorki mér né öðrum upp skoðanir. Hv. þingmaður og fleiri þingmenn í dag hafa gert embættismönnum upp ákveðnar hugmyndir og skoðanir. Ekki ætla ég að verja það neitt sérstaklega, embættismenn eru öllu vanir í slíku, en hv. þingmaður veittist hins vegar að þeim er skrifaði skýrsluna, Þóri Guðmundssyni, og taldi hann jafnvel hafa verið með eitthvað annarlegar hugsanir í gangi, að ákvörðun hefði verið mótuð fyrir fram varðandi niðurstöðuna, að niðurstaðan hefði verið fyrir fram ákveðin eða pöntuð. Mig langar að biðja hv. þingmann að rökstyðja það.
Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á því ef hæstv. ráðherra hefur fundist ég vega eitthvað sérstaklega að honum. Ég hef sagt að mér finnst þetta skrýtið, og ég las upp það sem dregið var fram á fréttavef í dag þar sem ráðuneytisstjórar neituðu að skrifa undir, staðgengill ráðuneytisstjóra neitar að skrifa undir. Það er ekki ég sem segi það, ég les það upp. [[Gripið fram í.]]Það er hluti af því að maður fer að velta því fyrir sér hvort embættismannakerfið ráði eða eingöngu vilji ráðherra og ríkisstjórnar. Það er ekkert óeðlilegt við að maður velti því fyrir sér. [[Gripið fram í.]]Ég er ekki að gera fólki upp skoðanir. Varðandi skýrslu Þóris Guðmundssonar, sem hér hefur verið rædd og eingöngu undirbyggir málið sem hæstv. ráðherra leggur fram, þá velti ég því fyrir mér hvort niðurstaðan sé fyrir fram gefin, vegna þess að hún er algjörlega í andstöðu við aðra niðurstöðu sem fær ekkert vægi. Mér finnst vanta dýptina, rannsóknarspurninguna, og mér finnst, eins og ég rakti í máli mínu hafi ráðherrann hlustað, ekki vera til staðar greining á því hvernig á að ná fram þeim markmiðum sem þarna eru sett, sem eiga að undirbyggja þetta. Það er ein af ástæðunum fyrir því að mér finnst þetta. Sumt í skýrslunni er mjög gott, t.d. um málefnið sem sá skýrsluna skrifaði þekkir sjálfur af eigin raun mjög vel, mér finnst þeir kaflar afar góðir. Mér finnst annað minna gott og mér finnst ekki nægjanlega mikil sýn vera til staðar og þyrfti að vera, og það hafa fleiri hér dregið í efa hvort aðeins ein niðurstaða dugi, við hefðum átt að fá fleiri niðurstöður en þessa einu. Það er það sem ég varpa fram og mér hefði fundist það betra, skýrsluhöfundar vegna og ráðherra vegna, vegna þess að hann sagði jú sjálfur að máls hans byggði eingöngu á þessari undirstöðu. Það hefði verið betra fyrir málið í heild sinni og fyrir skýrsluna.
Virðulegi forseti. Ég sagði náttúrlega ekki að þetta byggði eingöngu á skýrslunni, en hv. þingmaður hefur ekki svarað spurningunni hvort hún sé í rauninni að segja að sá ágæti maður sem skrifaði skýrsluna hafi haft einhver annarleg sjónarmið uppi þegar farið var í skýrslugerðina, að fyrir fram mótaðar skoðanir hans væntanlega hafi ráðið því hver útkoman ætti að vera. Það kemur alveg skýrt fram í skrifum hans, ef þingmaðurinn hefur lesið skýrslu Þóris Guðmundssonar, sem ég hef ákveðnar efasemdir um, hvernig verkið var unnið. Þingmaðurinn verður að svara því hvað hún á við, hvort hún hafi virkilega þær skoðanir að sérfræðingurinn, Þórir Guðmundsson í þessu tilviki, hafi komið í þessa vinnu með það að markmiði að færa ætti starfsemina inn í ráðuneytið. Mér finnst þingmaðurinn vega að heiðri þessa ágæta manns sem hefur starfað við málaflokkinn árum saman, áratugum jafnvel. Mér finnst að þingmaðurinn þurfi að svara því mjög skýrt.
Virðulegi forseti. Ég vil benda ráðherranum á að ég er búin að lesa skýrsluna, ég sagði það í dag, ég er búin að lesa þessa skýrslu, ég er búin að lesa skýrslu Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur og ég er búin að lesa DAC-skýrsluna. Ég er því ágætlega upplýst um málið.
… skýrsla Sigurbjargar var ekki um þetta.
Hún var um þróunarsamvinnumálin. Varðandi skýrsluna sem ég hef talað um í dag þá ætla ég alls ekki að vega að heiðri mannsins, þetta snýst ekki um það. Hann segir meira að segja sjálfur einhvers staðar, ef ég man rétt [[Í lok inngangs.]]að hann sé sjálfur á því að telja megi að honum sé málaflokkurinn of skyldur til þess að hann geti verið algjörlega óháður. Ég hefði viljað að frumvarpið byggði á meiru en bara þessari einu úttekt á málinu. Ráðherrann rakti það ekki í framsögu sinni að það væri byggt á einhverjum öðrum vönduðum úttektum, ef við gefum okkur að þessi úttekt sé vönduð. Við erum með fleiri aðrar vandaðar úttektir. [[Forseti hringir.]]Hann nefndi ekki í ræðu sinni að annað undirbyggði [[Gripið fram í.]]hans mál, [[Forseti hringir.]]og ég dreg það ekki í efa. Mér finnst [[Forseti hringir.]]yfirbragð skýrslunnar vera þannig að [[Gripið fram í.]]niðurstaðan leiði til þessa, af því að mér finnst vanta [[Forseti hringir.]]rannsóknarspurninguna í skýrsluna. Það gagnrýni ég.
Virðulegur forseti. Mér er vandi á höndum. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson greindi orðaskipti okkar hæstv. ráðherra í andsvörum áðan á þann veg að ég hefði spurt þannig spurninga og svör hæstv. ráðherra verið á þann hátt að í rauninni væri búið að afhjúpa þetta mál og meira þyrfti ekki að segja um það, svo beinskeyttar hafi spurningar mínar verið. Ég hef sterka tilhneigingu til að taka undir þá greiningu hv. þingmanns og verð því að líta á það sem ákveðna mótsögn að ég sé kominn upp í pontu til að segja meira, ef ég er sammála því að ekki hafi þurft að segja meira. Ég get tekið hv. þm. Össur Skarphéðinsson mér til fyrirmyndar vegna þess að hann var líka með býsna góða ræðu áðan þar sem hann afhjúpaði ýmislegt í þessum málatilbúnaði öllum, t.d. að skýrslur þróunarsamvinnunefndar OECD/DAC og úttektir á þróunarsamvinnufyrirkomulagi Íslendinga væru alls ekki þess eðlis að í skýrslugerðinni væri farið fram á það á nokkurn hátt að Þróunarsamvinnustofnun yrði lögð niður. Það eru líka þannig rök í málinu að mér finnst liggja við að ekki þurfi að segja meira, en samt hefur hv. þingmaður sagt ýmislegt fleira. Það er nefnilega ýmislegt um málið að segja. Mér finnst þetta ótrúlega skrýtið mál. Sama hvað ég reyni þá skil ég ekki alveg af hverju þarf að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og færa starfsemi hennar yfir í ráðuneytið. Mér finnst það vera stílbrot í því hvernig við hugsum stjórnsýsluna almennt í öðrum málum. Ein röksemdin sem er nefnd er að þróunarsamvinna sé eitt af lykilhlutverkum, lykilmálasviðum utanríkisráðuneytisins. Maður getur líka sagt: Skattamál og skattinnheimta eru meðal lykilhlutverka fjármálaráðuneytisins. Samt mundi manni aldrei detta í hug, og líklega dettur engum það í hug, að færa ríkisskattstjóra inn í fjármálaráðuneytið og þá umsýslu alla. Sama gildir um aðrar stofnanir, Samgöngustofu, Vegagerðina og þar fram eftir götum. Það eru margir augljósir kostir við að hafa mikilvæga og flókna málaflokka og umsýslu mála í sérstakri stofnun. Hún heyri undir ráðuneytið og ráðuneytið hafi ákveðið stefnumótunarhlutverk en stofnunin sjái um framkvæmdina. Ég hefði haldið að frekar væri skynsamlegt að efla stofnunina ef menn vilja gefa í í þróunarsamvinnu, því að það er ýmislegt í greinargerð frumvarpsins sem gefur í skyn að þróunarsamvinna og þróunarmál muni jafnvel verða umsvifameiri þáttur í starfi utanríkisþjónustunnar á komandi árum. Ef það er rétt eru í mínum huga röksemdir fyrir því að efla stofnunina og færa þessi mál þangað. Það er ákveðin tortryggni undirliggjandi, alla vega í mínum huga. Það var samþykkt á síðasta kjörtímabili mjög metnaðarfull áætlun í þróunarsamvinnumálum með þingsályktunartillögu á Alþingi. Það var gert á krepputímum, á mjög erfiðum tímum í ríkisfjármálum og í þjóðlífinu. Til grundvallar lá vilji þingsins, þingmanna, til að standa vel að þróunarsamvinnu þó að kreppi að innan lands, þetta sé það mikilvægur málaflokkur og mikilvægt að Íslendingar láti ekki sitt eftir liggja þótt tímar séu erfiðir innan lands, við stöndum okkar plikt. Þessi þróunarsamvinnuáætlun, sem var mjög metnaðarfull, var samþykkt. Núverandi ríkisstjórn dró mjög í land, dró mjög til baka allt það sem hafði verið samþykkt í þeirri áætlun. Meðal annars var haft eftir sumum liðsmönnum stjórnarflokkanna að þeir teldu ekki ástæðu til að setja mikið í þróunarmál meðan litlir peningar væru til innan lands í ýmsa nauðsynlega hluti hér. Maður veltir auðvitað fyrir sér: Skref í hvaða átt er það að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og flytja þá starfsemi í ráðuneytið? Er það skref í þá átt að minnka þróunarsamvinnu enn frekar og vægi hennar? Mér finnst í öllu falli að setja þurfi þá spurningu upp á borðið og ræða hana í ljósi þess hvað ríkisstjórnin hefur þó gert í þróunarsamvinnumálum það sem af er kjörtímabilinu og í ljósi þess hvaða orð hafa fallið um þróunarsamvinnu. Það er mikilvægt að sé alveg skýrt. Liður í hverju er þetta? Er þetta liður í því að minnka þróunarsamvinnu og vægi hennar eða liður í að auka hana? Mér er mjög annt um þróunarsamvinnu og ætla að gera ráð fyrir því að hæstv. utanríkisráðherra sé það líka og mörgum þingmönnum, og annt um það að Íslendingar standi vel að þróunarsamvinnumálum og séu ekki eftirbátar annarra þjóða. Þegar ég hugsa um það hvernig við ættum að auka þróunarsamvinnu og standa vel að verki verð ég að viðurkenna að það er ekki fyrsta hugmyndin sem kemur upp í hugann eða eitthvað sem er rökrétt skref að færa þróunarsamvinnuna, tvíhliða þróunarsamvinnuna í ráðuneytið. Mér finnst það ekki hljóma eins og mjög framsækið skref eða sem liður í uppbyggingu á málaflokknum. Ég held að við mundum gera flestum málasviðum sem við viljum leggja áherslu á, t.d. vegagerð og skattamálum, óleik með því að gera það sama, með því að færa Vegagerðina inn í innanríkisráðuneytið og gera hana að einhverri deild þar til að mynda. Ég held að ef við lítum yfir málasviðin sé mjög erfitt að sjá að það væri í einhverjum tilvikum beinlínis til bóta fyrir mjög umsvifamikinn og mikilvægan málaflokk að færa hann í ráðuneyti. Við sem fórum fram á beiðni um skýrslu til utanríkisráðherra um skipulag þróunarsamvinnu fórum fram á að nefnd væru dæmi um það hvenær svona skref hefði verið tekið í samfélaginu og af hverju hefði þurft að taka það og hvort það hefði verið til bóta. Það er eftirtektarvert í þessu máli um þróunarsamvinnu að ekki er leitast eftir pólitískri samstöðu, það er ekki pólitískt samráð. Ég skil ekki alveg af hverju það er ekki gert, vegna þess að nú var það gert á farsælan hátt árið 2008 þegar var farið í umsvifamiklar breytingar á þessari löggjöf og umgjörð allri. Það var mjög farsælt allt saman og við erum í samráði um ýmsa aðra dálítið svipaða málaflokka, t.d. innflytjendamál og útlendingamál. Hv. þm. Óttarr Proppé leiðir þverpólitíska vinnu í því í innanríkisráðuneytinu að endursmíða lagaumgjörð í útlendingamálum, innflytjendamálum. Hv. þm. Brynhildur Pétursdóttir leiðir, að mig minnir, nefnd um neytendamál og lagalega umgjörð þeirra mála. Er ekki alltaf betra að gera hlutina þannig? Ég geri ekki þá kröfu að þingmönnum Bjartrar framtíðar sé falið í öllum tilvikum að leiða slíka vinnu, en þverpólitíska samráðið, er það ekki gott? Og af hverju ekki þarna? Ég fatta það ekki alveg. Það er svolítið þversagnakennt í rökstuðningi með málinu að í raun er mjög skýrt kveðið að orði um að Þróunarsamvinnustofnun hafi staðið sig mjög vel. Það virðist ekki vera kveikjan að þessu frumvarpi. Samt er talað um í greinargerðinni að leysa þurfi ýmsan vanda, t.d. þurfi að samhæfa betur þróunarsamvinnu og, eins og ég vék að í spurningu minni til ráðherrans í andsvari áðan, tryggja að menn tali einum rómi í utanríkismálum og þegar kemur að þróunarsamvinnu. En það vantar algjörlega í greinargerðina dæmi um að framkvæmdin sé ekki í lagi eins og hún er núna. Maður skilur ekki alveg hvað verið er að laga. Það kemur ekki almennilega fram þarna. Það er líka mjög óljóst til dæmis hvort þessum málum yrði betur komið innan ráðuneytisins með tilliti til eftirlits og hvort það verður faglega staðið að því að mæla árangur af öllu þróunarstarfi, og hvort ráðuneytið getur staðið sig betur en Þróunarsamvinnustofnun núna í því að ná mælanlegum árangri. Annað sem mér finnst einkenna ráðuneyti umfram stofnanir er að ráðuneyti eru lokaðri, ég held að maður geti sagt það án þess að móðga nokkurn. Ráðuneyti eru ekki beinlínis flaggskip frjálslegrar stjórnsýslu. Það er oft erfitt fyrir borgarana að nálgast embættismenn í ráðuneytum. Kannski á það að vera þannig að hluta til, ráðuneytin þurfa starfsfrið og þar innan borðs eru fjárlagaskrifstofur. Það er ekki hlaupið að því til að mynda í fjármálaráðuneytinu, á fjárlagaskrifstofunni að ná tali af mönnum. Í velferðarráðuneytinu er einhver sem sér um málefni fatlaðra og það er ekki á hverjum degi sem menn ná áheyrn þeirra aðila. Í landbúnaðarráðuneytinu er einhver að hugsa um lífræna ræktun og svoleiðis, en fáir vita hver hann er. Þið vitið hvernig þetta er. Þetta er eðli ráðuneytanna. Þróunarsamvinnustofnun er ekki svona og stofnanirnar eru ekki svona. Þær eru opnari og þær eiga að vera það og þær geta það betur. Sem dæmi má nefna að Þróunarsamvinnustofnun gefur út vefrit. Maður fær það í pósthólfið sitt hérna. Maður fær upplýsingar um það hvað Íslendingar eru að gera í þróunarsamvinnumálum, alla vega í tvíhliða verkefnum, og maður fær meiri skilning á mikilvægi þeirra. Stofnunin sér um ákveðin almannatengsl í þágu vekefnisins. Þetta er eitt dæmi um það hversu mikilvægt það getur verið að stofnun sé undir ráðuneyti, sem hefur kannski frjálsari hendur, sem sér um málaflokkinn. Lykilatriðið er náttúrlega að maður veit ekki alveg hvað er að í þessu núna. Það er vísað í skýrslu Þóris Guðmundssonar og úttekt hans á þessu fyrirkomulagi. Hann leggur vissulega til að Þróunarsamvinnustofnun sé færð inn í ráðuneytið. En þegar ég les úttektina yfir, og þó að ég beri mikla virðingu fyrir viðkomandi, finnst mér hann hafa of mikla trú á ráðuneytinu fyrir hönd þessa málaflokks. Svo finnst mér líka að þótt einn maður skrifi skýrslu eða úttekt, og hún getur verið ágæt, sé það engan veginn nóg í þessu. Mér finnst að leita þurfi frekara álits og mér finnst að bíða þurfi eftir næstu úttekt þróunarsamvinnunefndar OECD eða DAC á því hvernig fyrirkomulagið er núna. Mér finnst þetta svolítið skrýtið. Einn maður skrifar úttekt fyrir hönd ráðuneytisins, sem er alveg athyglisverð og tillagan vel útfærð hjá honum. Hann skilar henni, að mig minnir, í júní eða ágúst 2014, og þetta er komið hérna strax sem frumvarp. Það er ekkert pólitískt samráð og ekkert samráð við aðra og maður veltir fyrir sér: Hvað með aðrar skýrslur, sem eru margar mjög vandaðar og unnar í yfirgripsmiklu samráði stjórnmála og atvinnulífs? Hér var til dæmis heil stjórnarskrá unnin á lýðræðislegan hátt og samt er ekkert vandamál að ýta henni til hliðar eða tillögum um uppbyggingu græna hagkerfisins [[Forseti hringir.]]og skapandi greina og hitt og þetta, tillögur sem voru unnar af urmul af fólki. [[Forseti hringir.]]Ef þær fengju jafn mikla hraðferð í gegnum þingið og þetta álit Þóris Guðmundssonar væri margt mjög gott.
Herra forseti. Hv. þingmaður sagði: Hvers vegna ekki að fá fleiri álit en bara þetta? Mér finnst það dálítill kjarni máls í þessu. Það eru of náin tengsl á milli Rauða krossins og utanríkisráðuneytisins til þess að í reynd sé hægt að hafa bara álit starfsmanns Rauða krossins. Þá ber að geta þess að starfsmaðurinn er nægilega ærlegur til að skrifa þetta sérstaklega inn í innganginn. Hann gerir grein fyrir þessu og segir bókstaflega: Þetta hef ég í farteskinu og þeir sem lesa skýrsluna skulu hafa það í huga. Flott hjá honum. Ég hafði það í huga. Skýrslan er ágæt fyrir sinn hatt. Þó er ég ekki sammála því, sem hv. þingmaður sagði, hann gerði mjög góða grein fyrir niðurstöðu sinni. Skýrslan er ekkert mjög frábrugðin áfangaskýrslu sem skýrsluhöfundurinn sendi frá sér. Þar er gerð grein fyrir þremur möguleikum. Þessi lokaniðurstaða kemur kannski ekki eins og skrattinn úr sauðarleggnum, það mátti alveg sjá hana í gegnum hitt, en það var ekki niðurstaðan í upphafi. Þannig að ég tek það sem eitt af kjarnaatriðunum úr máli hv. þingmanns þegar hann segir að það hefði átt að fá fleiri sjónarhorn. Það hefði til dæmis átt að fá einhvern vinkil úr akademíunni þar sem menn hafa rannsakað þessi fræði. Það sem mér finnst verst í þessu er það að hæstv. ráðherra, í sinni ræðu og í greinargerðinni, fór bókstaflega með okkur eins og hálfgerða kjána og gerði ekki ráð fyrir því að nokkur maður hefði lesið DAC-álitið. En menn hafa lesið það. Það kemur þar í ljós að það sem hæstv. ráðherra sagði, um að það væri meðal annars að ábendingu þeirra sem væri verið að ráðast í þessa breytingu, stenst ekki próf veruleikans. Ég ætla ekki að taka dýpra í árinni með það. Hvað finnst hv. þingmanni um slíka málafylgju?
Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður benti á í ræðu sinni með skeleggum hætti, jafnvel þannig að það hefði ekki þurft að segja neitt meira í þessu máli, er að greinargerð hæstv. ráðherra í frumvarpinu - þar sem hann einhvern veginn vísar í DAC-skýrsluna, segir aldrei berum orðum beinlínis að þar sé lagt til að þetta sé gert - er auðvitað stórfurðuleg. Það er verið að reyna að láta að því liggja að skýrslan mæli fyrir um þessa framkvæmd. Það er kannski orðið eitthvert stílbragð hjá hæstv. utanríkisráðherra að segja hlutina óskýrt og láta að þeim liggja á einhvern hátt og hafa þau vakið umtal síðustu afrek hans í þeim efnum. En mér finnst þetta skrýtið. Auðvitað eigum við að bíða eftir næstu úttekt stofnunarinnar eða Þróunarsamvinnunefndar OECD um þessi mál. Ég velti líka fyrir mér: Hvað liggur á í þessu? Nú er þetta málaflokkur sem ég held að mjög mörgum sé annt um í sjálfu sér. Það er engin flokkapólitík, held ég, í þessu, nema sumir þingmenn eru aðeins meira á móti þróunarsamvinnu en aðrir og hafa látið það í ljós og það er þeirra réttur. En ég held að víðtæk samstaða sé hér á þingi um að gera vel í þessu. Þá held ég að það sé lykilatriði, ef við ætlum að gera vel í þessu, að byggja það þá á nógu góðum upplýsingum. Þá er skýrsla eins manns, sem er einmitt tengdur inn í þennan málaflokk, eins og hann segir sjálfur, bara ekki nóg, augljóslega ekki. Af hverju, eins og ég fór yfir í ræðu minni, ekki að efna til þverpólitísks samráðs um þetta á miklu fyrri stigum? Hvað væri að því? Ég skil ekki asann og af hverju ekki er leitað frekara álits og ég skil ekki af hverju [[Forseti hringir.]]ekki er beðið úttektar …
Herra forseti. Ég tók upp þennan ákveðna vinkil í ræðu minni, meðal annars vegna þess að mér gramdist það þegar hæstv. ráðherra, fannst mér, gekk mjög hart að öðrum hv. þingmanni, Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, hér áðan með því að væna hana um annarlegar hvatir. Sjálfur skýrsluhöfundurinn segir mönnum bókstaflega að lesa skýrsluna í gegnum Rauðakrossgleraugun sem hann hefur á eigin nefi. Þá kem ég aftur að hinu fyrsta andsvari hv. þingmanns, sem mér fannst svo brilljant hér í dag og mikilvægt. Þá spurði hv. þingmaður hæstv. ráðherra um dæmin þegar hann sagði: Fyrir utan DAC-skýrsluna voru fá efnisleg rök með þessari leið nema það sem hv. þingmaður las hér upp úr greinargerðinni á bls. 8 þar sem talað er um tvíverknað, þar sem talað er um flækjustig og nauðsyn á hagræðingu. Hv. þingmaður bað um dæmi. Hann veit hvaða svar hann fékk. Engin dæmi um árekstra. Kannski einhverjir minni háttar, að því er ráðherrann hélt. En hvað, undir málfræðilegu horni, köllum við það þegar hæstv. ráðherra notar orð eins og „tvíverknaður“, eins og „árekstrar“, í greinargerðinni en getur ekki fundið það? Ég skal segja hv. þingmanni hvað ég kalla það út frá mínu málfræðihorni. Ég kalla það dylgjur. Það sem hæstv. ráðherra var ranglega að saka þingmanninn um hér áðan, og hún svaraði vel fyrir sig, það iðkar hann sjálfur.
Virðulegur forseti. Dylgjur eru alveg ágætt íslenskt orð og ágætlega gildishlaðið og hentar ágætlega tilefninu. Greinargerðin öll sýnist mér að forminu til vera útlistun á því hvernig hlutirnir þyrftu að vera og hvaða vandi má ekki koma upp. Það má ekki koma upp að menn séu tvísaga í þróunarsamvinnumálum og hitt og þetta og menn verða að tala einum rómi og svoleiðis. Þetta er uppfullt af einhverjum [[Gripið fram í.]]- já, svolítið svona sjálfsögðum setningum. Næsta spurning sem blasir við, og það er svolítið einkenni á viðbragði við dylgjum, er: Bíddu við, er þetta ekki í lagi allt saman? Er ályktunin sem á að draga af þessu öllu saman sú að þetta sé þá ekki í lagi núna? Ef talað er um að nauðsynlegt sé að utanríkispólitík Íslendinga endurspeglist í öllum aðgerðum í þróunarsamvinnumálum og svona, er þá verið að segja að hún geri það ekki? Hið athyglisverða í svari hæstv. ráðherra hér áðan við spurningu minni er að hann gat ekki nefnt nein dæmi um að einhver misbrestur væri í þessum málum hvað þetta varðar. Ég held að menn eigi að sleppa því að leggja fram frumvarp um eitthvað svona og menn eigi í öllu falli að sleppa því að rökstyðja frumvarpið með greinargerð af þessu tagi. Það verður þá að koma einhver annar rökstuðningur. Ég skal alveg segja það hér og nú. Ég er ein eyru. Ég er alveg opinn fyrir því að heyra mjög góðan rökstuðning fyrir því að leggja eigi Þróunarsamvinnustofnun niður og setja hana inn í ráðuneytið. En það að Þróunarsamvinnustofnun sé að standa sig vel, að hún sé ekki sek um neinn þann vanda sem fjallað er um í greinargerðinni, [[Forseti hringir.]]það eru ekki rök.
Virðulegur forseti. Þetta mál er náttúrlega ekki stakt og er enn ein perlan á þessu langa perlubandi vandræðalegheita ríkisstjórnarinnar. Hér er enn eina ferðina um að ræða þingmál sem er vanbúið og óskiljanlegt og við þingmenn að velta fyrir okkur hvað berist í kolli ráðherrans og hvaða hvatir liggi eiginlega að baki, sem mér finnst mjög vont. Mér finnst mjög vont þegar menn forðast beinlínis í umræðunni að svara einföldum spurningum eins og kom fram í andsvörum hv. þingmanns áðan; hvert er vandamálið í fyrsta lagi og í öðru lagi hvað liggur á? Bara þetta tvennt finnst manni nú duga til þess að staldra við, en enn eina ferðina er þetta orðið eins og fræg bíómynd, að maður stendur hér og skilur ekki neitt í neinu og utanríkisráðherrann situr á ráðherrabekknum og ekkert skýrist. Það sem mig langar til að spyrja hv. þingmann - af því að ég er sammála því sem kom fram í orðaskiptum hv. þingmanna tveggja um að þetta er óvenjulega ríkt af dylgjum, þ.e. þessi greinargerð. Það er í raun og veru mjög alvarlegt að það skuli vera svona hlaðið dylgjum, frumvarp sem ráðherra leggur fram og dylgjur gagnvart sinni eigin stofnun [[Gripið fram í: Og ekki í fyrsta skipti.]]og ekki í fyrsta skipti. Þetta er ekki til þess fallið að byggja upp málefnalegan, sterkan og rökstuddan grunn undir ákvarðanir hæstv. ráðherra og síðan þingsins í kjölfarið. Mig langar því til að spyrja hv. þingmann sérstaklega að því er varðar aðkomu þingsins. Mér finnst það mjög óskýrt í frumvarpinu, í 4. gr., hvað er eiginlega átt við með þeim umbúnaði öllum. Það er sannarlega þannig að aðkoma þingsins er ekki nógu skýr eins og hún er núna. En yrði hún eitthvað skýrari ef frumvarpið verður að lögum [[Forseti hringir.]]að því er varðar bæði stefnumörkun og ekki síður eftirlit?
Virðulegi forseti. Nei, mér finnst hún ekki verða mikið skýrari. Ég er svolítið, og kannski engin tilviljun, sammála hv. þm. Óttari Proppé sem fór ágætlega yfir þetta áðan í ræðu sinni um að gert er ráð fyrir tveimur fundum þingmanna á ári um þessi mál og það er varla beinlínis rík aðkoma. Síðan er ég líka sammála gagnrýni hv. þm. Árna Páls Árnasonar á það hvernig ætlunin er að nefnd þingmanna sé skipuð. Þá virðist til dæmis ekki vera gert ráð fyrir að allir flokkar hafi aðkomu að því. Sporin hræða líka í þessu, til dæmis hvernig staðið var að skipun í útvarpsráð þar sem gefið var ákveðið vilyrði fyrir að reyna að mæta lýðræðislegum sjónarmiðum, það var náttúrlega allt þverbrotið. Augljóslega er þetta eitthvað sem þarf að ræða.
Virðulegur forseti. Það hefur sem betur fer verið svo með þennan málaflokk eins og hér hefur komið fram að menn hafa leitast við að ná einhverri þverpólitískri sátt og þverpólitískri samvinnu um málaflokkinn og það er í raun óslitið þar til í upphafi þessa kjörtímabils þegar komu skyndilega mjög hávær spurningarmerki frá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur og beinlínis andstaða við það að lagt sé fé til þróunarsamvinnu. Ég get ekki séð það öðruvísi. Það er í raun og veru eina varðan á okkar leið sem við sjáum að sé áþreifanlegt og skýrt tilefni til þess að nú þurfi að færa þróunarsamvinnuna nær hinu pólitíska valdi. Þar með hlýtur það að vera að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir ráði för. Er það hennar lína sem ræður ferðinni eða hvað telur hv. þingmaður um það? Skemmst er að minnast hér umræðu um samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna um að virkja samtakamátt þjóðarinnar og hverfa frá deilum og leiðindum sem hafa einkennt samfélagið, þar til þessi ríkisstjórn tók væntanlega við. En hér virðist ráðherrann aftur, og hann gerði það eftirminnilega í síðustu viku, fara fram með ófriðarnálgun, þ.e. ekki þeirri leið að í svona borðleggjandi málaflokki þar sem hefði verið hægt að stilla saman strengi þá velur hann eiginlega þveröfuga leið. Maður veltir fyrir sér, er það máti ráðherrans í málaflokknum eins og hann leggur sig, í hverju málinu á fætur öðru, eða erum við að tala um pólitískar vendingar í stíl hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur sem endurspeglast í þessu máli hér?
Virðulegi forseti. Þetta með að virkja samtakamáttinn hefur náttúrlega mistekist, ég held að óhætt sé að segja það, mér finnst að það hafi heldur ekki verið reynt neitt sérstaklega í tíð þessarar ríkisstjórnar, heldur svona markvisst að virkja samtakamáttinn ekki. Kannski var það prentvilla, ríkisstjórnin ætlar ekki að virkja samtakamáttinn heldur bara virkja. Punktur. Það má velta fyrir sér merkingu stjórnarsáttmálans þegar kemur að þessu. Lítum á þennan málaflokk. Eins og ég tæpti á í ræðu minni er um málaflokk að ræða þar sem ég held að sé svona nokkuð breið sátt um [[Gripið fram í.]]kannski fyrir utan hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur sem sagði skoðanir sínar á þessu sem endurspegluðu held ég ekki vilja meiri hluta þingheims. En ég held að mjög breið sátt sé um það að reyna að gera vel í þróunarsamvinnumálum. Þá er samþykkt þessi metnaðarfulla þingsályktun um áætlun í þróunarsamvinnumálum þar sem Íslendingar á krepputímum, mjög erfiðum tímum, segja í þessum sal að þeir ætli að reyna að standa vel að þróunarsamvinnu og reyna að ná æskilegum og skammlausum markmiðum í þeim efnum. Ríkisstjórnin dregur þetta til baka og ein grundvallaryfirlýsing í þeim verknaði öllum og í sömu andrá koma hin umræddu orð hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur um að það eigi alls ekki að vera forgangsatriði að hjálpa eitthvað þjóðum úti í heimi. Þá mundi ég segja, fyrst þetta er það sem ríkisstjórnin hefur hingað til gert í þróunarsamvinnu, að það sé extra mikil ástæða fyrir ríkisstjórnina og fyrir hæstv. utanríkisráðherra til að standa vel að svona frumvarpi, ef hann vill koma með það inn, og byggja það á þverpólitískri samvinnu, byggja það á góðri greiningu. Ég mundi segja [[Forseti hringir.]]og miðað við hvernig frumvarpið er úr garði gert, að eiginlega ætti hann, ja, það væri nú bara rökréttast [[Forseti hringir.]]að sleppa þessu frumvarpi miðað við það sem hingað til hefur verið gert í þróunarsamvinnumálum.
Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þingmanni og niðurstöðum hans í andsvörum við mig að snyrtilegast væri auðvitað að draga málið bara til baka. Þetta er ekki gott mál og ástæðulaust að efna til ófriðar í því. Það er ekkert sem liggur á. Það er ekkert að, það hefur hvergi komið fram að eitthvert sérstakt vandamál sé uppi og ef þetta snýst ekki beinlínis um að uppfylla einhverja drauma um að fækka ríkisstofnunum þá er þetta eiginlega algerlega óskiljanlegt. Ég minnist ekki einu sinni að þetta sé á þó nokkuð hugmyndaríkum lista hagræðingarhópsins um möguleika í þeim efnum enda felur þetta væntanlega ekki í sér neina hagræðingu í hefðbundnum skilningi. Það væri auðvitað hreinlegast að draga málið til baka. Við í stjórnarandstöðunni höfum þó rætt að full ástæða sé til að kanna tiltekin mál. Við höfum óskað eftir aðkomu Ríkisendurskoðunar og svo liggur líka mjög ítarleg skýrslubeiðni fyrir þinginu og hvort tveggja hlýtur að vera af þeirri stærðargráðu og þeirri vigt að þingið taki það til skoðunar og meðferðar, jafnhliða afgreiðslu og umfjöllun málsins í utanríkismálanefnd. Hæstv. ráðherra hlýtur að taka þetta til umhugsunar, að hann telji boðlegt að koma með málið svona vanbúið og vanreifað til þingsins og ekki síst þá staðreynd sem hér hefur verið dregin fram að greinargerðin er nokkuð þrungin dylgjum. Það er náttúrlega eitthvað sem stofnanir eiga ekki að þurfa að sitja undir af hendi ráðherra nema fyrir því séu rök og það sé fótur fyrir því að setja slíkt fram því þetta er ekkert annað. Og nýt ég nú minnar málfræðimenntunar sem gerist leiðinlega sjaldan í ræðustóli Alþingis því að hæstv. ráðherra segir í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Með því að færa starfsemi ÞSSÍ inn í ráðuneytið er verið að tryggja að öll samskipti við erlend ríki og stofnanir á sviði þróunarsamvinnu séu samstillt og í takt við utanríkisstefnu Íslands, auk þess sem íslensk stjórnvöld tali þá einni röddu um þróunarsamvinnu á alþjóðavettvangi.“ Með því að setja þetta fram með þessum hætti má ekki aðeins gagnálykta heldur er beinlínis gefið mjög afgerandi í skyn að Þróunarsamvinnustofnun Íslands sé ekki í takt við utanríkisstefnu Íslands og að íslensk stjórnvöld tali ekki einni röddu um þróunarsamvinnu á alþjóðavettvangi á meðan Þróunarsamvinnustofnun Íslands er við lýði. Síðan segir í framhaldinu að breytt landslag á heimsvísu kalli á breytta nálgun í þróunarsamvinnu og síðan er það listað upp en engin rök færð fyrir því að Þróunarsamvinnustofnun Íslands eins og henni er skipað akkúrat núna geti ekki fangað þær breytingar og komið þeim í verk eins og öllu öðru sem hún hefur sinnt. Það er ekkert í hendi sem sýnir eða gefur í skyn á nokkurn annan hátt að Þróunarsamvinnustofnun Íslands standi ekki vel að verki með öll þau verkefni sem hún hefur með höndum og henni er falið samkvæmt lögum. Það er ekki við hæfi að hæstv. ráðherra leggi þetta fram og sýni með dylgjum sínum bæði vantraust á eigin stofnun og í raun og veru þann skilning að eina leiðin til að ríkisstofnun fylgi stefnu stjórnvalda í málaflokki sé að beita þurfi hana því agavaldi að þvinga verkefnin inn í ráðuneytin. Við hljótum að vera mjög hugsi vegna þess að reifanir Þóris Guðmundssonar í skýrslunni um nákvæmlega þennan þátt er mjög almennar, um að stefnu stjórnvalda sé betur borgið í ráðuneytum en í stofnunum. Hvað eigum við að segja þá um Umhverfisstofnun eða Skipulagsstofnun, stofnanir sem standa mér mjög nærri sem fyrrverandi umhverfisráðherra? Hvernig sjá menn „hættuna“ á því að menn tali ekki einum rómi í umhverfismálum eða skipulagsmálum eða í hverjum öðrum þeim málaflokki sem við höfum falið stjórnsýslunni eða stofnunum ríkisins að sinna? Svo er önnur saga og hún er sú að ríkisstjórnin vinnur í tvær áttir hvað þetta varðar. Á einum stað er verið að færa verkefni út úr ráðuneytum, tiltekin stjórnsýsluverkefni, eins og til að mynda úr menntamálaráðuneytinu inn í Menntamálastofnun, ætlað er að færa verkefni sem áður voru staðsett í ráðuneytinu til nýrrar Menntamálastofnunar, meðan í þessu frumvarpi er unnið í hina áttina. Það er engin heildarsýn á það hvernig við viljum haga ásýnd og meginuppbyggingu íslenska Stjórnarráðsins. Viljum við hafa lítil ráðuneyti og sterkar stofnanir eða viljum við hafa stór og öflug ráðuneyti og litlar stofnanir? Sú umræða hefur aldrei verið tekin heldur er þingið að fjalla um einhverja óskilgreinda bendu af þingmálum sem kemur frá hinum og þessum ráðherrum og vísa í ólíkar áttir. Af hverju er það? Af því að það er engin verkstjórn, það er engin yfirsýn, það er af því að borðsendinn í Stjórnarráðinu er á pörtum ekki sérstaklega vel á vaktinni. Það er þess vegna. Við erum með fjöldamörg mál sem varða umgengni ferðamanna við Ísland, náttúruvernd, raflínur, rammaáætlun, innviðafrumvarp, gjaldtökufrumvarp o.s.frv. og þetta vinnum við allt með í tveimur ólíkum þingnefndum og það er engin heildarsýn. Hvert málið á fætur öðru er þannig að það er ekki partur af heildarhugsun um það á hvaða leið við erum. Þetta er tilviljunarkennt, þetta er sett fram nánast eins og til að geta merkt á þingmálaskránni að maður hafi lagt mál fram. Af hverju velur hæstv. ráðherra það að byggja ekki á þeirri góðu, pólitísku samstöðu sem hefur ríkt í þessum málaflokki? Við höfum verið að vitna í, og ég held að við ættum að lesa hana einu sinni á dag, stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins. Þetta var eftirminnilegur dagur á Laugarvatni þar sem þeir voru býsna mikið kátari piltarnir en þeir eru núna að jafnaði. Þar stendur, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslensk stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið. Framfarir og bætt lífskjör á Íslandi hafa byggst á samvinnu og samheldni og til framtíðar munu Íslendingar halda áfram að leysa sameiginlega af hendi helstu verkefni þjóðfélagsins.“ Ég lýsi eftir þeim þingmálum sem sett hafa verið fram í anda þessarar stefnu því sannarlega er það ekki þetta þingmál sem hér er til umfjöllunar. Það er ekki bara vanreifað með dylgjum í greinargerð, það er líka ófriðarmál vegna þess að ráðherrann hefur ekki einu sinni freistað þess að ná þverpólitískri nálgun eða þverpólitískri vinnu eða umræðu eða uppfærslu í því að setja málið fram. Það er með öllu óásættanlegt. Við höfum rætt hér um mikilvægi þess að Þróunarsamvinnustofnun rétt eins og aðrar stofnanir samfélagsins geti notið þess að búa við faglegt sjálfstæði í einhverjum skilningi og það er sannarlega ákveðin togstreita sem allar ríkisstjórnir og ríkisstofnanir þurfa glíma við. Það er annars vegar þörfin fyrir pólitíska stefnumörkun og að hennar sjáist staður í framkvæmd stofnana og hins vegar fjarlægð frá pólitíkinni sem skapar stöðugleika í stefnu milli ríkisstjórna, stefnu sem lifir af kosningar. Sem sagt, sú nálgun að við séum ekki í kollsteypustjórnmálum íslensks veruleika þar sem ný ríkisstjórn kemur og hendir fjárfestingaráætlun, hendir sóknaráætlun og hendir grænu hagkerfi og hendir öllu sem þau gerðu af því að þau tilheyra öðrum meiri hluta. Það er varhugavert ef við erum komin með þá nálgun í svo viðkvæmum málaflokki, sem við höfum enga ástæðu til annars en ætla að sé markmiðið með það sem við höfum horft á í verkum núverandi ríkisstjórnar, að þetta snúist um að herða pólitísk tök og auka möguleikana á því að pólitíkin geti kúvent, geti gerbreytt, geti snúið baki við þverpólitískri vinnu. Það er töluvert mikið í húfi vegna þess að það sem er líka í húfi í svona málaflokki er nefnilega sáttin við almenning og sáttin við þá sem best þekkja til í geiranum, ekki einhvern einn eins og Þórir Guðmundsson segir sjálfur, munum að þetta er sjónarhorn Rauða krossins, munum að við þurfum að horfa á fleiri sjónarhorn. Það sem er í húfi er einmitt það sem kemur fram í stefnuyfirlýsingunni, það ríður á að byggja á samvinnu og samheldni til framtíðar. Það er það sem skiptir máli og það er í húfi og það setur hæstv. ráðherra í hættu með frumvarpinu vegna þess að þróunarsamvinnumál varða ekki bara okkur hér á þingi. Þau varða skilninginn á því hvað það er að vera Íslendingur í samfélagi þjóðanna. Það skiptir máli fyrir sjálfsmynd okkar hvernig þátt við tökum í þróunarsamvinnu og það er ekki eitthvað sem við leiðum til lykta með kosningum á fjögurra ára fresti. Það er sáttmáli sem á miklu dýpri rætur í þjóðarsálinni en svo að hægt sé að afgreiða það með þeim hætti. Þess vegna getur hæstv. ráðherra ekki með réttu lagt fram mál sem setur þann skilning íslensks samfélags í uppnám eins og hann gerir hér. Virðulegur forseti. Að lokum langar mig að nefna þá staðreynd að ef þróunarsamvinna færist að öllu leyti undir ráðuneytið erum við auðvitað komin með þá stöðu eins og bent hefur verið á í umræðunni að ráðuneytið þarf að hafa eftirlit með sjálfu sér, ef eitthvert eftirlit á að vera með framkvæmd þróunarsamvinnu. Ef einhvers staðar er þörf á því að eftirlitsaðilinn sé aðskilinn frá framkvæmdaaðilunum er það í máli þar sem þeir sem njóta ákvarðana stjórnvalda eru svo langt í burtu að rödd þeirra heyrist ekki við borð þeirra sem taka ákvarðanir. Þess vegna þarf að vera skýr aðskilnaður milli framkvæmdarinnar og eftirlitsaðilans, annað er óásættanlegt. Í öðrum ákvörðunum sem við vinnum að í samfélaginu og nægir að nefna skipulagsmál, starfsleyfi, mengunarmál o.s.frv., er hagsmunaaðilinn nálægt þeim sem ákvörðunina tekur og hefur skýrar og skilgreindar leiðir til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Þarna er það ekki svo. Þess vegna þurfum við að fara enn gætilegar í þessu efni en almennt gerist og gengur og hér óttast ég að við séum eina ferðina enn ekki bara með vont mál og illa undirbyggt heldur mál sem færir okkur aftur á bak í tíma, ekki inn í framtíðina og þá þróun sem við þurfum að sjá í þessum málaflokki. Fyrst og fremst segi ég að þetta mál á að draga til baka og hæstv. ráðherra á að vinna það í þverpólitískri sátt, í þverpólitískri vinnu. Við höfum nógan tíma til að gera það, við eigum að bíða eftir skýrslunni 2016 og bíða eftir þeim eftirlitsaðilum og þeim sem best þekkja til til að komast að sem bestri niðurstöðu í svona dýrmætum og mikilvægum málaflokki.
Herra forseti. Hv. þingmaður nefndi sem dæmi að ef farið væri að því fordæmi sem er að finna í þessu frumvarpi mætti búast við því að innan skamms yrðu, án þess að nokkur segði neitt, lagðar aðrar stofnanir inn í ráðuneyti. Hún nefndi nokkrar af þeim stofnunum sem eru undir því ráðuneyti sem hv. þingmaður stýrði meðan hún var ráðherra. Mig langar að nefna eitt sögulegt dæmi. Fiskistofa varð til í sjávarútvegsráðuneytinu. Hún var partur af sjávarútvegsráðuneytinu. Hún var tekin út úr því vegna þess að mönnum fannst ankannalegt að stofnun af því tagi væri þar inni. Vegna hvers? Meðal annars vegna þess að kannski er það eðli þeirrar stofnunar umfram aðra að kveða upp marga úrskurði og veita leyfi sem þarf að vera hægt að skjóta málum til. Komum þá aftur að Þróunarsamvinnustofnun og ráðuneytinu og hvernig það útdeilir fé. Í tíð síðustu ríkisstjórnar varð töluvert mikil aukning á þeirri hlutdeild sem fór til sjálfstæðra félagasamtaka. Það var ekki sérstaklega vegna þess að sú ríkisstjórn væri svo góð við sjálfstæð félagasamtök heldur hefur þróunin verið þannig í alþjóðlegri þróunarsamvinnu að æ ríkari hlutdeild af fénu er veitt á þann hátt. Í DAC-skýrslunni sem við höfum nefnt svo oft hérna kemur skýrt fram að við erum þar eftirbátar. Planið var samkvæmt þeirri áætlun sem enn er í gangi að auka það. Þá liggur alveg ljóst fyrir, vegna þess að það er gert á grundvelli ákveðinna skilyrða sem urðu æ strangari og formfastari, meiri formfesta í þeim þegar leið á síðasta kjörtímabil, að einhvern tíma mun koma að því og fyrr en varir að menn vilja skjóta niðurstöðunni eitthvert. Þess vegna taldi ég þörf á því þegar fram í sækti að færa þetta yfir til ÞSSÍ. Hvað á það að gera í framtíðinni þegar svona mál koma upp? Ég nota það til að undirstrika að þetta gengur ekki upp samkvæmt stjórnsýslulegum veruleika. [[Forseti hringir.]]Einhvers staðar þurfa borgararnir í framtíðinni að geta skotið máli sínu, en það er ekki hægt í þessu tilfelli.
Forseti. Það er auðvitað alveg rétt. Ég hafði satt að segja ekki hugsað út í nákvæmlega þann þátt sem hv. þingmaður nefnir um stjórnsýsluákvarðanir sem varða í raun hagsmuni frjálsra félagasamtaka og lögaðila á Íslandi, sem geta þá verið í þeirri stöðu að ákvörðun er tekin í ráðuneytinu og það er enginn til að skjóta ákvörðuninni til eða kæra ákvörðunina til. Það er engin leið til að skjóta málinu til æðra stjórnsýslustigs, eins og er meginreglan í íslenskri stjórnsýslu. Þetta er enn og aftur dæmi um það hversu vanhugsað málið er. Það er í raun og veru ekki hugsað til enda. Með þessari fljótaskrift er verið að búa til nýtt vandamál, verið að búa til ný verkefni sem stafa af þessari niðurstöðu. Það vantar líka algerlega í greinargerðina með frumvarpinu að gallar þeirrar nálgunar séu reifaðir. Hverjir eru ókostir ákvörðunarinnar sem hér er tekin? Það sem hv. þingmaður nefnir er sannarlega einn af þeim, að málsmeðferðin sé ekki tryggð og réttaröryggið ekki tryggt með þeim hætti sem ásættanlegt er á Íslandi. Af því að hv. þingmaður nefndi Fiskistofu, sem er dæmi um verkefni sem var inni í ráðuneyti og var tekið þaðan út, er ég þess fullviss að ef við færum yfir þróun Stjórnarráðsins á Íslandi gætum við listað upp fjöldamörg slík verkefni sem færð eru úr ráðuneytinu og til stjórnsýslustofnana, ekki síst vegna þess að mikilvægt er að tryggja réttaröryggi en líka vegna þess að ráðuneytið þarf að fá ákveðið næði til að vera vettvangur pólitískrar stefnumörkunar og heildarsýnar til framtíðar á meðan stofnanirnar hafa tiltekin og skilgreind heildarhlutverk með höndum sem ráðast af löggjöfinni á hverjum tíma.
Herra forseti. Hv. þingmaður, miðað við ræður hennar, hefur kristilegan anda í hjarta sínu. Hún er alltaf til í að fyrirgefa þótt hún slái reyndar stundum fast þegar tekist er á. Ég hjó eftir því að í andsvari sínu áðan sagði hv. þingmaður að hún væri enn þá til í að vinna með ráðherranum. Ég tek undir það. Ég sagði í upphafi minnar ræðu og lagði á það mikla áherslu að sannarlega væri ég til í að beita mér fyrir því að að minnsta kosti minn flokkur mundi taka höndum saman með ráðherranum til að skera í burt ýmsa skafanka sem hann hefur sýnt fram á. Þeir eru minni háttar en það verður að hafa samráð. Þetta er ákvörðun sem er tekin og eftir þá umræðu mundi ég kannski segja: Af því bara. Hæstv. ráðherra hefur engin rök, hann talar ekki við okkur, hann situr bara þrumur í sæti sínu og svarar ekki spurningum, þannig að mig langar til að spyrja hv. þingmann: Telur hún, eftir að hæstv. ráðherra hefur eins og fíll troðið þetta postulín undir fótum, að hægt sé að líma þessa mola saman og taka aftur upp félagslegt, eðlilegt samráð við þennan málaflokk, sem hefur alltaf verið aðall þingsins?
Virðulegi forseti. Við hv. þingmaður sitjum í ágætri nefnd undir stjórn hv. þm. Óttars Proppés um endurskoðun útlendingalaga, sem er dæmi um viðkvæman en víðtækan málaflokk þar sem gildir að freista þess að ná þverpólitískri samstöðu. Það viðfangsefni er flókið og í raun kjörlendi fyrir togstreitu, kjörlendi fyrir pólitísk átök. Samt freistum við þess að gera þetta á þennan hátt og þrátt fyrir allan gnýinn sem stundum er hér innan dyra höfum við freistað þess að halda vinnunni áfram og eftir því hefur verið tekið. Þar lá til grundvallar ákveðinn skilningur á því hvaða verðmæti væru í húfi, þ.e. að útlendingalöggjöfin þyrfti að vera þannig að hún lifði af kosningar, hún þyrfti að þola sveiflur, þáttaskil o.s.frv. Hér erum við að tala um sams konar mál, mál sem verður að byggja á traustum og þverpólitískum grunni. Því miður hef ég ekki enn þá séð nein tilþrif hæstv. utanríkisráðherra í dag í þá veru að hann leiði vinnu af því tagi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og tek undir með henni í mörgu. Ég hef það mottó að reyna að vera jákvæð gagnvart þeim málum sem ríkisstjórnin kemur með og þó að flutningsmaður sé framsóknarmaður læt ég það ekki slá mig út af laginu. Ég vil vera jákvæð og opin gagnvart málum og það mætti kannski alveg selja mér þetta ef rökstuðningurinn væri betri. Það getur vel verið að það sé hagræði í því að hafa starfsmenn sem sinna þessum málum öllum á sama stað. Maður getur líka spurt sig hvort það væri góð hugmynd að flytja utanríkisráðuneytið yfir í stofnunina. Ef ég les greinargerðina er margt sem stingur í augu, eins og á bls. 8. Þar segir, með leyfi forseta: „Einfaldara og markvissara skipulag eykur líkur á að markmið og áherslur Íslands á sviði alþjóðlegrar þróunarsamvinnu nái fram að ganga og skili sér í skilvirkari þróunarsamvinnu.“ Þá finnst mér verið að ýja að því að hún sé ekki skilvirk eins og staðan er í dag og að markmiðunum sé ekki fyllilega náð. Einnig segir: „Með breytingunum næst betri heildarsýn á málaflokkinn og betur verður tryggt að stefnu Íslands í málaflokknum sé framfylgt.“ Er henni þá ekki nægilega vel framfylgt í dag? Jafnframt kemur fram: „Auðveldara verður að móta og framfylgja áherslum Íslands“ - það hafa þá sem sagt verið einhver vanhöld á því, ef ég skil rétt - „og aukin tækifæri skapast til að hrinda stefnu Íslands í málaflokknum í framkvæmd með markvissari hætti.“ Það hefur þá ekki verið gert með markvissum hætti. Ef það er raunveruleg afstaða hæstv. ráðherra mundi ég vilja fá dæmi um það. Þess vegna held ég að það sé svo mikilvægt að bíða eftir skýrslum og úttektum. Hvað segir hv. þingmaður um það af því að þetta er dálítið getgátulegt, svo ég orði þannig.
Virðulegi forseti. Eins og ég gat í ræðu minni og fram hefur komið í umræðunum í kvöld eru þetta í raun og veru meira en getgátur, þetta eru í raun og veru dylgjur og af hendi ráðherrans er það óboðlegt. Það gengur ekki að gera því skóna að stofnun standi sig ekki án þess að undirbyggja það með dæmum eða einhvers konar úttektum. Það gengur bara ekki sem greinargerð frá ráðherra. Það hljóta allir að átta sig á því þannig að ég tek undir það með hv. þingmanni. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, það er auðvitað mikilvægt að nálgast öll þingmál með jákvæðum hætti og ég held að það sé útgangspunktur okkar allra að gera það. Hins vegar dregst smám saman upp mynd, það er það sem við horfum á núna þegar kjörtímabilið er um það bil hálfnað að það er að dragast upp ákveðin mynd. Þetta mál eitt og sér er því ekki til marks um vinnubrögð, heildarsýn eða hvað það nú er hjá þessum tiltekna ráðherra heldur um vinnubrögð og nálgun ríkisstjórnarinnar eins og hún leggur sig, tilviljanakennd og illa undirbyggð þingmál hvert á fætur öðru sem ýmist eru rekin til baka eða verða afvelta í nefndum o.s.frv. Þetta er því miður eitt af þeim málum. Hvað töluðum við lengi hér um náttúrupassann og hvað er að frétta af því máli? Það eru fleiri og fleiri mál sem við gætum nefnt sem koma hingað í þingið eins og fullbúin stjórnarfrumvörp og virðast ekki einu sinni hafa fengið krítíska umræðu í þingflokkum stjórnarflokkanna, sem mér sýnist alla vega miðað við bréf hæstv. ráðherra í síðustu viku að sé bara einhver stimpill fyrir framkvæmdarvaldið. Ekki hafa þau staldrað við hversu vanbúið þetta mál er, eða hvað? Eða er búið að yfirfara þetta mál? Er þetta eftir [[Forseti hringir.]]umbætur? Ég veit það ekki. [[Forseti hringir.]]En þetta er sannarlega ekki mál sem nokkur sómi er að.
Virðulegi forseti. Ég þakka svörin. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður talaði um umhverfið, að við værum með lítil ráðuneyti og stærri stofnanir. Það er mismunandi eftir löndum og ef ég skil það rétt er menntamálaráðherra einmitt að plana að taka málefni út úr ráðuneytinu og setja í stofnun. Hv. þingmaður sagði að þarna virtist ekki neitt plan vera í gangi vegna þess að það gætu alveg verið rök fyrir því að styrkja ráðuneytin og að þau tækju að sér ákveðin verkefni. Maður veltir þá fyrir sér hvernig eftirlitinu með þeim verkefnum væri háttað, en það er úrlausnarefni í rauninni. Það sem vekur athygli hér er að eitt ráðuneyti gerir eitt og annað ráðuneyti gerir eitthvað allt annað. Það er eins og menn tali ekki saman eða að ekki sé stefna í þessum málum. Ég vil heyra eitthvað um það frá hv. þingmanni.
Virðulegur forseti. Ég hef almennt verið þeirrar skoðunar eftir að ég kynntist Stjórnarráðinu sjálf að veruleg þörf sé á því að styrkja ráðuneytin og þá er ég ekki að tala um með því að bæta við verkefnum heldur er ég að tala um að styrkja ráðuneytin eins og þau eru til að auka málshraðann, til að auka réttaröryggi borgaranna. Talað var um það í löngu máli í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og í niðurstöðunni eftir þá vinnu að styrkja þyrfti stjórnsýsluna. Við höfum ekki staðið okkur nægilega vel í því og núverandi ríkisstjórn skar niður öll ráðuneytin bara einhendis um 5% í fyrra, í raun og veru tilviljanakennt, sem þau þurftu svo að bregðast við sjálf. Það er út af fyrir sig áhyggjuefni alveg burt séð frá þessu máli. En af því að hv. þingmaður spurði hvort það væri þannig að fólk talaði ekki saman, já, það er þannig. Það er eins og það sé engin yfirsýn og engin verkstjórn.
Herra forseti. Mig langar til að þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Á meðan hún las upp úr stefnu ríkisstjórnarinnar varð mér hugsað til sjónvarpsþátta sem mér finnast svo skemmtilegir og heita Game of Thrones, og þar er síendurtekin setning „words are wind“ eða orð eru vindur. Ég hugsa til þess að við lærum þetta svona sem part af því að búa með fólki, maður lærir að orðin eru kannski ekki mjög marktæk, maður horfir frekar á hvað fólk gerir en það sem það segir. En ég spyr hvort það sé viðeigandi að það eigi við þegar um er að ræða þingmenn sem lofa almenningi ýmsu, og við kjósum þá, okkar atkvæði byggjast í raun og veru á loforðum, hvort það þurfi ekki að vera einhver sem ber ábyrgð á orðum sínum á þingi, hvort hægt sé að segja einhver falleg orð út í loftið en svo skipta þau bara engu máli.
Virðulegi forseti. Það er náttúrlega þannig að eitt af því sem skiptir máli í stjórnmálum er að muna og halda orðum til haga. Núna er að koma á daginn að samstarfsyfirlýsing þessarar tilteknu ríkisstjórnar er að snúast upp í andhverfu sína og hún er í rauninni að verða plagg sem bítur vegna þess hversu fáránlegt það er orðið, vegna þess hversu ótrúlega mótsagnakennt það er að halda því fram að ríkisstjórnin hafi lagt upp með þá áætlun að virkja samtakamátt og draga úr átökum í samfélaginu. Tveimur árum síðar er ferillinn orðinn svo magnaður og málin orðin svo mörg að maður nær ekki að telja þau upp í einu tveggja mínútna andsvari. Og það er orðið þannig að á mannamótum þarf maður ekki annað en að lesa upp þessa einu setningu, maður þarf ekki einu sinni að fylgja henni eftir, vegna þess að þá er öllum ljóst hversu afhjúpuð ríkisstjórnin er í því að vera í raun og veru ríkisstjórn ófriðar í hverju málinu á fætur öðru. Fólk þarf að bera ábyrgð á orðum sínum og það er auðvitað hlutverk okkar að halda fólki við efnið, það er hlutverk okkar í stjórnarandstöðunni að draga fram þegar ekki fara saman orð og athafnir og því miður fyrir Ísland hafa þau tilefni verið býsna mörg.
Herra forseti. Mér finnst eitt áhugavert, við höfum aðeins verið að tala um Sigurbjörgu Sigurgeirsdóttur stjórnsýslufræðing. Hún hefur einmitt haft orð á því að rök hæstv. ráðherra í þessu máli standist ekki. Hún segir á fréttamiðli, með leyfi forseta: „Þau standast ekki stjórnsýslufræðileg viðmið, standast ekki viðmið um góða stjórnsýsluhætti eða þá stjórnsýslulegu uppbyggingu og áherslu sem hér hefur verið við lýði, sem er meiri dreifstýring.“ Mér dettur í hug, ef þetta er stefna ríkisstjórnarinnar að færa sig frá þeirri stjórnsýslulegu uppbyggingu og áherslu sem hér hefur verið við lýði, hvort við borgarar landsins getum ekki farið fram á það að þingmenn ríkisstjórnarinnar komi til dyra eins og þeir eru klæddir og setji það í stefnuskrá sína.
Virðulegi forseti. Það er sannarlega þannig að ef það væru bara stjórnsýsluviðmið sem væru undir þá væri það kannski einfalt, en við erum hér líka að tala um ógurlega dýrmætt innihald. Í þessari umræðu til dæmis, sem hefur varað hér í allan dag og klukkan er að ganga tíu, hefur ekki einn einasti sjálfstæðismaður tekið til máls nema í einu andsvari, hv. þm. Birgir Ármannsson, sem er formaður nefndarinnar sem tekur við málinu og hinn stjórnarflokkurinn er með hæstv. utanríkisráðherra. Hann hefur ekki séð ástæðu til að halda hér ræðu. Hvernig eigum við að ljúka 1. umr. ef við fáum ekki umræðu við neinn sjálfstæðismann og hæstv. utanríkisráðherra situr þarna og tekur ekki þátt í umræðunum. Meðan svo er er okkur nokkur vandi á höndum, en við þurfum augljóslega að tala skýrt vegna þess að við þurfum að ná út og almenningur þarf að vita hvert ástandið í íslenska þinginu er.
Virðulegi forseti. Fyrst aðeins að því sem sagt var síðast af hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur. Það er náttúrlega með ólíkindum að hér skuli ekki einn einasti þingmaður sem tilheyrir stjórnarflokkunum taka til máls og reyna þá að minnsta kosti að koma með sýn á málið af sinni hálfu eða verja ráðherrann í umræðunni og veita honum málefnalegan stuðning í því sem hann er að gera. Það fær mann til að velta því fyrir sér hvort sama sé á ferðinni og virðist vera í fjölmörgum öðrum málum sem þessi ríkisstjórn kemur með hingað inn - eða ekki því að eins og við þekkjum líka eiga þeir til að koma ekki með málin hingað - að menn ráðfæri sig ekki sérstaklega við þingið, hvorki sitt eigið fólk né okkur sem ekki tilheyrum stjórnarflokkunum. Menn sjá greinilega enga ástæðu til að vera hér og taka undir eða fylgja málinu eftir með ráðherranum. Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki verið mikið í þessum málaflokki. Ég hef fylgst með þeim málum og varð óskaplega glöð þegar samþykkt var heildarlöggjöf um málaflokkinn árið 2008, þannig að betur væri hægt að glöggva sig á honum. Honum voru sett skýr markmið og umgjörð til að fylgja og þar með stefna. Þess vegna undra ég mig á því að svo skömmu síðar skuli menn ætla að taka þá U-beygju sem verið er að boða án þess að fram hafi farið úttekt til dæmis Ríkisendurskoðunar á framkvæmd þeirra laga sem samþykkt voru 2008. Stjórnarandstaðan hefur óskað eftir því að slík úttekt fari fram og forseti þingsins hefur fallist á það. Formenn stjórnarandstöðuflokkanna hafa sent bréf til Ríkisendurskoðunar þar sem hún er beðin um að meta þessa breytingu. Ég á óskaplega erfitt með að skilja hvers vegna hæstv. ráðherra gengur svona hart fram. Eins og ég sagði áðan er í fyrsta lagi stutt síðan heildarlöggjöf um málaflokkinn var samþykkt sem fól í sér að stofnunin fékk töluvert meiri sveigjanleika, gerðar voru töluverðar breytingar á málaflokknum sem hafa sýnt sig að hafa reynst vel. Í öðru lagi er ljóst að óskað hefur verið eftir því af hálfu þingsins að fram fari mat á niðurlagningu stofnunarinnar, þ.e. stjórnsýsluúttekt af hálfu Ríkisendurskoðunar, og beðið er eftir henni. Í þriðja lagi hefur komið fram í umræðunni að þróunarsamvinnunefnd OECD, DAC svokölluð sem rætt hefur verið töluvert um hér, vinni að jafningjaúttekt á Þróunarsamvinnustofnun sem á að vera lokið 2016. Ég skil því ekki hvers vegna hæstv. ráðherra vill ekki draga djúpt andann og bíða eftir því að úttektirnar verði gerðar. Það er ekkert sem hastar. Á sama tíma getum við reynt að ná samstöðu um málaflokkinn, af því að það skiptir máli að við séum samstiga í þeim efnum. Þetta er málaflokkur sem við eigum að geta verið samstiga um og menn hafa lagt mikið á sig á undanförnum árum og áratugum til að ná samstöðu í honum. En hæstv. ráðherra virðist í því eins og svo mörgu öðru vera nokkuð saman um og mottóið sem gildir er: Mér finnst eitthvað og þá verður það þannig. Það getur ekki endað vel. Ég skil ekki af hverju menn eru tilbúnir að hendast af stað í svona án þess að vanda til verka. Það sem er líka að baki, og það fær mig til að velta fyrir mér hvers vegna mönnum liggur svona á, er að auk þeirra atriða sem ég nefndi áðan hafa ólíkir aðilar unnið skýrslur og úttektir á málaflokknum og ekki komist að sömu niðurstöðu. Þetta eru aðilar sem ég virði mikils, bæði á sviði þróunarmála og stjórnsýslu, þ.e. Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir og Þórir Guðmundsson ásamt fleirum sem hafa látið sig málið varða eða komið að úttektum á því. Menn hafa ekki allir komist að sömu niðurstöðu. Þess vegna skil ég ekki hvers vegna ekki má bíða eftir jafningjamatinu, hvers vegna ekki má bíða eftir stjórnsýsluúttektinni, sjá hvað það leiðir í ljós og taka það síðan allt saman, vinna úr því og reyna að ná sátt um framtíðarfyrirkomulag þessara mála. Það þarf ekki að fara svona geyst fram. Það er alger óþarfi. Maður veltir fyrir sér hvort það sé eina ferðina enn þannig að af því að Samfylkingin kom einhvern tíma að þessu máli og kom að því að gera heildarlöggjöfina þurfi endilega að gera á því breytingar. Við höfum heyrt áður að ómögulegt sé að sá flokkur hafi skilið eitthvað eftir sig og best sé að útrýma því. Rökin fyrir þessu eru alla vega ekki sterkari en svo að það hvarflar að manni. Hér hafa komið fram ýmis sjónarmið hvað varðar málaflokkinn. Það hryggir mig og marga aðra, og það hefur komið fram í umræðunni, að svo virðist sem þessi ríkisstjórn ætli ekki að fylgja þeirri þingsályktun sem kveður á um ákveðna áætlun um framlög til þróunarmála, ekki frekar en ýmsum öðrum þingsályktunum sem samþykktar hafa verið á öðrum þingum. Vandinn er sá með þá þingsályktun að hún hefur lagastoð. Mönnum ber að leggja hana fram og ef þeim ber að leggja hana fram skulum við gera ráð fyrir því að þeim beri að fylgja henni. Ég skil ekki hvernig málum er háttað hvað þingsályktanir varðar ef þeim sem hafa raunverulega lagastoð er ekki einu sinni fylgt. Það er sama vinnulag gagnvart rammaáætlun. Þar er þingsályktun sem hefur raunverulega lagastoð, sem er með verndarflokk og kveðið er á um í lögum hvernig eigi að fara með þann hluta þingsályktunarinnar, en menn ákveða bara að horfa fram hjá því. Sama á við um þingsályktunina um þróunaraðstoð, henni er ekki fylgt. Þegar við á Alþingi erum með framkvæmdarvald sem ekki fylgir samþykktum okkar hljótum við að þurfa að hugsa okkar gang hvað samskiptin við framkvæmdarvaldið varðar og hver verkaskiptingin á að vera til lengri tíma. Ég hef áhyggjur af því að mér finnst þetta grafa undan lýðræðinu á þann hátt að verið er að grafa undan trúverðugleika stofnananna, þ.e. löggjafans og framkvæmdarvaldsins, með þessari umgengni um þingsályktanir og löggjöf. Annað vil ég nefna sem ég átta mig ekki alveg á, og hv. þm. Svandís Svavarsdóttir hefur nefnt það, hv. þm. Katrín Jakobsdóttir, hv. þm. Össur Skarphéðinsson og fleiri hafa komið inn á það, og það er sú undarlega tilhögun sem verið er að leggja til, að stofnun sem er framkvæmdaraðili skuli eiga að koma inn í ráðuneytið. Stofnanir sem eru með skýrt skilgreind verkefni, eru með löggjöf sem heldur utan um það og veitir þeim sýn á hvert eigi að fara og skýr skilaboð um hver verkefnin eru eiga að fara inn í ráðuneyti. Ég man ekki eftir slíkum dæmum. Ég hef verið í ráðuneyti sem ráðherra og þetta er eins og ef við í iðnaðarráðuneytinu hefðum á sínum tíma ákveðið að best væri að Ferðamálastofa eða Nýsköpunarmiðstöð kæmu inn í ráðuneyti. Þetta fer ekki saman. Það er ekkert eðlilegt við það að svona stofnanir fari rétt sisvona inn í ráðuneyti. Hvað erum við þá að segja? Erum við þá að segja að ráðuneytin eigi að vera einhvers konar sambland af eftirlitsaðila, framkvæmdaraðila og stefnumótunaraðila? Þá eru ráðuneytin farin að grautast í málunum frá öllum hliðum. Það er miklu hreinlegra að vera með stefnumótun og eftirlit hjá ráðuneytunum en láta stofnanir um framkvæmdina. Svo geta menn auðvitað skoðað hvort hægt sé að styrkja stofnanirnar á einhvern hátt. Í þessi tilfelli gæti vel átt við að færa fleiri verkefni til Þróunarsamvinnustofnunar, frekar en að fara í þessa átt. Ég er verulega hugsi yfir þessum þætti málsins og mundi vilja að hæstv. ráðherra gæfi okkur dæmi þar sem málum er svona fyrir komið eða að minnsta kosti færi yfir það og segði okkur hvort þetta sé upphafið að því að stofnanir verði hjá þessari ríkisstjórn teknar inn í ráðuneyti í auknum mæli. Þá horfum við upp á gjörbreytta stjórnsýslu. Það á að segja okkur ef þetta er hluti af áætlun um slíkt, hvað menn ætli að vinna með því og hvar það eigi að enda. Það er ekki hægt að byrja á einhverju svona án þess að vita hvernig það á að enda. Mér verður hugsað til fleiri svona stofnana og sjóða. Maður hugsar til Tækniþróunarsjóðs, Rannís. Það eru alls kyns stofnanir sem framkvæma fyrir hönd ráðuneyta, sem eiga ekki heima í ráðuneytum. Ég er þeirrar skoðunar að svo sé hér, a.m.k. þarf að rökstyðja það töluvert betur en gert er í frumvarpinu. Að mínu mati hefur utanríkisráðuneytið að mörgu leyti orðið fyrir meiri niðurskurði en ráðuneytið á skilið á undanförnum árum og missirum, ekki síst á síðastliðnum tveimur árum. Það er beinlínis þannig að forustumenn fjárlaganefndar, sem eru fulltrúar stjórnarflokkanna tveggja, hafa ákveðið að láta utanríkisráðuneytið bera mun meiri niðurskurð en fjármálaráðherra og fjármálaráðuneytið hafa lagt til. Það hefur mér þótt slæmt vegna þess að utanríkisráðuneytið er með mjög mörg mikilvæg verkefni á sínum höndum, þar með talda þróunarsamvinnu sem við eigum að leggja myndarlega til sem ein efnaðasta þjóð í heimi. Maður veltir fyrir sér hvort menn sjái hagræðingu í því að taka stofnanir inn í ráðuneytið vegna niðurskurðarins sem ráðuneytið hefur orðið fyrir. Hvaða afleiðingar mun það hafa fyrir málaflokkana? Mér finnst við líka þurfa að skoða málið í því ljósi. Það er alla vega ákveðin vörn í bili fyrir málaflokkinn gagnvart fjárlaganefnd og forustufólkinu í fjárlaganefnd að hafa hann í sérstakri stofnun, miðað við að utanríkismálanefnd virðist vera í niðurskurðarsigtinu hjá þeim. Ég verð að segja að ég botna ekkert í þessum asa í málinu. Ég vona að hæstv. ráðherra sjái að sér og segi okkur að hann sé tilbúinn til að bíða eftir því að vinna fari fram af hálfu DAC og Ríkisendurskoðunar. Ég vona að hæstv. ráðherra og fleiri taki þátt í umræðunni með okkur og leggi sig fram við að reyna að svara þeim spurningum sem hafa komið fram. Það er ekki hægt dag eftir dag og kvöld eftir kvöld í hverju málinu á fætur öðru að afgreiða stjórnarandstöðuna sem hér stendur og reynir að vinna vinnuna sína með því að virða hana ekki viðlits, svara ekki spurningum og koma ekki með viðbrögð við athugasemdum eða nokkurn skapaðan hlut. Menn bregðast hlutverki sínu á þingi dag eftir dag með þeirri framkomu. Ég ætla rétt að vona að menn taki sér tak, komi hingað og eigi við okkur samtal um málið. Þetta eru aðkallandi og mikilvægar spurningar sem hér koma fram. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra aftur, og vona að hann svari því í lokaræðu eða einhvern tíma í dag, hvort hann sé ekki tilbúinn til að bíða eftir niðurstöðum þeirra úttekta sem ég nefndi.
Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið hér og taka undir með hv. þingmanni, mér finnst mjög dapurlegt hve lítil samræða á sér stað, sérstaklega þegar í ljós kemur að ítrekað hefur verið mælt fyrir málum á þessu þingi í vetur sem svo hreinlega steyta á skeri eftir því sem umræðunni vindur fram. Við getum rifjað upp náttúrupassa til að mynda, við getum rætt um rammaáætlun, sem er komin í miklar ógöngur, manni finnst eins og ítrekað sé verið að koma hér með tillögur af hálfu ráðherra eða meiri hluta í nefndum sem eru illa ígrundaðar og síðan er umræðan ekki tekin eða samræðan ekki tekin. Ég tek undir það með hv. þingmanni að auðvitað er enginn bragur á þessu. Ég spyr líka eins og hv. þingmaður: Hvar eru hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins til að mynda í þessari umræðu? Hver er afstaða þeirra til þessa máls eða hafa þeir ekki mótað sér neina afstöðu, hafa þeir ekki kynnt sér málið? Maður kynni að draga þá ályktun af því að fylgjast með þessum umræðum að minnsta kosti. Mig langar að spyrja hv. þingmann sérstaklega út í eitt atriði, af því að hún hefur nú reynslu af því að veita ráðuneyti og ráðuneytum forstöðu. Það sem gefið er upp sem markmið þessarar breytingar - og ég set stórt spurningarmerki við að breytingarnar þjóni því markmiði - í greinargerð, með leyfi forseta, er að betri heildarsýn náist á málaflokkinn, betur verði tryggt að stefnu Íslands í málaflokknum sé framfylgt, auðveldara verði að móta og framfylgja áherslum Íslands og aukin tækifæri skapist til að hrinda stefnu Íslands í málaflokknum í framkvæmd með markvissari hætti. Þetta hljómar allt mjög vel en ekki eru nefnd nein dæmi um að illa hafi gengið að framfylgja stefnu Íslands í málaflokknum hingað til. Og það sem mig langar að spyrja hv. þingmann út frá hennar reynslu af því að stýra ólíkum ráðuneytum: Hverju breytir það að hafa slíkar fagstofnanir inni í ráðuneytinu beinlínis? Er ekki hægur vandi fyrir ráðherra að hrinda stefnu sinni í framkvæmd þótt um sé að ræða sjálfstæðar fagstofnanir?
Virðulegi forseti. Ég fór ekki yfir það í ræðu minni að mér finnst líka undarlegar þversagnir í greinargerðinni og síðan því sem ritað hefur verið um stofnunina. Í öllum þeim úttektum, sem vísað er í í greinargerð með frumvarpinu og í öðrum þeim úttektum sem gerðar hafa verið, er stofnuninni einmitt hrósað fyrir það að hún sé skilvirk. DAC tekur það til dæmis sérstaklega fram að Ísland sé að mörgu leyti til fyrirmyndar í þessum málum og vinni vel og nýti vel þá fjármuni sem fara til málaflokksins, þannig að mér finnast þversagnir þarna. Það er ágætt að grípa til einhverra svona orða, þegar menn eru að reyna að framfylgja því sem þeir ætla sér, en það eru engin dæmi og mér finnst það heldur verra. Ég veit ekki til þess, og ég hugsa að aðrir ráðherrar núverandi ríkisstjórnar mundu örugglega segja það sama, að það sé vandamál að vera með ráðuneyti og síðan öflugar stofnanir sem sjá um framkvæmdina. Það skilar sér alltaf í gegn, lög samþykkt frá Alþingi eða stefnumörkun sem kemur úr ráðuneytunum skilar sér mjög vel til stofnana. Ég skil ekki hvaða hindranir eiga að vera þar í vegi. Auðvitað er það þægilegra ef menn vilja hafa það þannig að þeir sitji inni á skrifstofunni sinni haldandi í spottann beinustu leið og taki allar ákvarðanir sjálfir beint, þá er þetta væntanlega auðveldara fyrirkomulag. En það er ekki þannig stjórnsýsla sem við viljum sjá stundaða hér. Við viljum hafa fagfólkið í þessu og ég held að því sé betur fyrir komið í sérstakri stofnun, eins og á við um aðrar stofnanir sem fara með framkvæmd verkefna af þessu tagi. Ég held að við ættum þá frekar að spyrja ráðherrann um það hvaða dæmi hann hafi um að stofnun af þessu tagi hafi verið tekin inn í ráðuneyti, að heil stofnun hafi verið tekin beint inn í ráðuneyti. Ég held að hann geti ekki nefnt okkur nein dæmi þar um.
Virðulegur forseti. Það er gott að stjórnarandstaðan er hér á vettvangi til þess að reyna að reifa þessi mál því að það hlýtur að vekja spurningar hjá almenningi í landinu að mál á borð við þetta sé sett á dagskrá þingsins sem forgangsmál, þ.e. að fara í strúktúrbreytingar og stofnanabreytingar á skipulagi þróunarsamvinnu, án þess, eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir nefnir, að nein dæmi séu gefin upp sem beinlínis séu góðar fyrirmyndir eða nein dæmi nefnd um að pottur sé brotinn í framkvæmdinni eins og hún er núna. Ég nefndi það hér áðan í ræðu minni: Á Alþingi að taka sína orku, á stjórnsýslan að taka sína orku og sinn tíma í að vera að lagfæra hluti sem ekki eru bilaðir þegar ekki er einu sinni hægt að átta sig á hvernig markmiðssetningin tengist framkvæmdinni? Mig langar því að spyrja hv. þingmann - ekki að hún sé beinlínis í aðstöðu til að hafa vitneskju um það, en hún kann að hafa hugmyndir um það - hver tilgangurinn með frumvarpinu er. Ef við höfum efasemdir um að frumvarpið nái þeim markmiðum sem upp eru gefin, um að bæta stjórnsýsluna, ef við sjáum ekki beinlínis hvar þarf að bæta hana, hver er þá tilgangurinn? Er það að fækka ríkisstofnunum, er það að koma til móts við tölu í Excel-skjali um fækkun ríkisstofnana? Er þetta, eins og hv. þingmaður nefndi, tilraun til að nýta betur fjármuni af því að um of hafi verið skorið niður í utanríkisráðuneytinu? Hvaða hugmyndir hefur hv. þingmaður um tilganginn með þessum strúktúrbreytingum sem svo erfitt er að greina í sjálfu frumvarpinu? Nú eigum við vissulega eftir að fá skýrslu frá ráðuneytinu og vonandi verður einhverjum af þessum spurningum svarað. En mér finnst þetta að einhverju leyti endurspegla trú á fækkun stofnana, að það sé jafnvel markmið í sjálfu sér án þess að hugað sé að inntaki verkefnisins sjálfs. Mig langar að heyra hvað hv. þingmaður hefur um það að segja.
Virðulegi forseti. Ég hef miklar áhyggjur af því að þetta komi frekar niður á vandaðri stjórnsýslu og trúverðugleika stjórnsýslunnar. Ef ráðuneytin eru að krukka í málin frá öllum hliðum munu koma upp hagsmunaárekstrar og trúverðugleikinn getur beðið hnekki. Við þurfum að hafa línur býsna skýrar. Þú ert með einn sem framkvæmir, þú ert með annan sem er með eftirlitið og stefnumörkunina og það gengur ekki upp að ætla að krulla þessu öllu saman. Menn hafa tekið Námsgagnastofnun og Námsmatsstofnun sem dæmi í umræðunni. Þar er nú einn ráðherra, menntamálaráðherra. Í staðinn fyrir að taka þetta inn í ráðuneytið, sem er fáránleg hugmynd, er ráðherra að sameina þetta í eina stofnun, Menntastofnun eða Menntavísindastofnun, ég man ekki hvað hún heitir, og er að flytja verkefni úr ráðuneytinu inn í stofnunina til að efla hana. Þannig má án efa ná fram hagræðingu og það er líka ákveðin leið til að efla stofnanakerfið eða stofnanirnar sjálfar í því að framkvæma. Ef menn líta svo á að fækka þurfi stofnunum þá er það eðlilegri leið til þess. En svo getur það ekki alltaf verið markmið í sjálfu sér, vegna þess að þetta á að snúast um verkefnin sjálf. En ef það er þannig að menn vilja gera það þá er það eðlilegra. Ég á að mörgu leyti dálítið erfitt með þetta mál vegna þess að ég get ekki séð að það sé með nokkru móti eðlilegt að taka svona verkefni inn í ráðuneyti. Hvað þá með önnur verkefni annars staðar? Ég tók sem dæmi í ræðu minni: Hvað ef okkur hefði til dæmis dottið í hug á sínum tíma og mér sem iðnaðarráðherra að það væri bara best að ég sæi um Tækniþróunarsjóð og ég sæi um Nýsköpunarmiðstöð og Ferðamálastofu og hitt og þetta sem stofnanirnar voru að sjá um? Það er enginn munur á því og þessu. Það er bara verið að taka ákvörðun um að taka verkefni beint inn í ráðuneytið og það er þá algjörlega ný þróun sem mér [[Forseti hringir.]]finnst ríkisstjórnin þurfa að útskýra: Á hvaða vegferð er hún með það?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ég var einmitt að hugsa það nákvæmlega sama og hv. þingmaður kom inn á, þ.e. um niðurskurðinn í stjórnsýslunni og niðurskurðinn í ráðuneytunum, sem verið hefur gríðarmikill. Mér finnst það vera merki um að ráðuneytin séu of veikburða eins og þau eru í dag. En utanríkisráðuneytið hefur reyndar staðið sig mjög vel og hefur haldið sig innan fjárheimilda. Það er til dæmis ekki fyrirferðarmikið á fjáraukalögum þannig að þar eiga menn hrós skilið fyrir að hafa haldið vel á málum. Ég var einmitt búin að vera að velta þessu sama fyrir mér. Kannski er einhver tilhneiging til að sópa að sér verkefnum. Maður sér þá tilhneigingu hjá mjög mörgum opinberum stofnunum vegna þess að með verkefnum fylgir oft fjármagn. Ég hef ekki oft heyrt að forstöðumenn opinberra stofnana vilji losna við verkefni, eiginlega bara aldrei, þannig að ég velti fyrir mér hvort það spili einhverja rullu þarna, að þetta sé bara gert til að styrkja ráðuneytið. Það er ekkert óeðlilegt í sjálfu sér að vilja fá meiri mannskap inn. Mér þætti vænt um að heyra hvort það sé eitthvað hæft í því. Auðvitað erum við bara að tala saman hérna og það væri gaman að geta spurt stjórnarþingmenn þessara spurninga, þeir ættu í rauninni að vera hér alveg óðir og uppvægir að koma upp í ræðustól til að verja þetta mál, til að sannfæra okkur um að þetta sé gott mál. Við ættum eiginlega varla að komast að ef allt væri eðlilegt. Þess vegna beini ég spurningunni til hv. þingmanns.
Virðulegi forseti. Það er nefnilega nákvæmlega þannig að ef einhver sannfæring væri að baki málinu hjá stjórnarflokkunum mundi fólk ræða það við okkur, en það gerir það enginn. Það er því ekkert óeðlilegt þó að vangaveltur okkar og spurningar þróist út í það að menn fari að reyna að geta í eyðurnar og við förum að reyna að svara þessum spurningum sjálf þegar enginn viðmælandi er hér til þess að eiga við okkar orðastað eða hefur fyrir því að reyna að segja okkur hvernig hlutirnir eiga að vera og hvernig þeir sjá þá fyrir sér. Það hefur enginn fyrir því hér og þá endar umræðan með því að við förum að geta í eyðurnar. Við erum búin að sjá mörg mál fara þannig núna í vetur þar sem ekki virðist hafa verið alvörustuðningur að baki hjá stjórnarflokkunum í gegnum málin. Þá hafa þau farið þannig til umræðu og enginn hefur verið hér til að verja þau eða tala fyrir þeim. Og hvar hafa þau mál endað? Þau hafa endað úti í skurði og hafa verið nefnd hér nokkur dæmi um það. Ég veit því ekki hvað verið er að eyða tíma okkar í hér í þinginu, fyrir utan það að manni sýnist að þetta mál sé með þeim hætti að of mörgum spurningum sé ósvarað til þess að við séum tilbúin til þess að ræða slíka U-beygju eins og frumvarpið boðar þegar kemur að þróunarsamvinnu. Varðandi það sem hv. þingmaður spurði sérstaklega um þá hvarflar auðvitað að manni þegar búið er að veikja ráðuneyti svona hressilega eins og gert hefur verið við utanríkisráðuneytið, að tilhneigingin geti orðið sú að menn fari að reyna að toga allt til sín og reyna að búa til eina sterka heild í staðinn fyrir að vera með tiltölulega veikt ráðuneyti og veikburða stofnanir. En ég tel ekki að það sé svo í þessu tilfelli. Ef sú er raunin tel ég það óráðlegt [[Forseti hringir.]]vegna þess að það er ákveðin vörn í því fyrir ráðuneytið að hafa þennan málaflokk sérstakri stofnun.
Virðulegur forseti. Auðvitað er þetta 1. umr. um málið og vonandi koma margar umsagnir um það þegar það fer í nefnd og verður rætt betur. En manni finnst eins og það liggi kannski beinast við að draga málið til baka og bíða eftir niðurstöðum, þessum úttektum, og skoða málið betur og sjá hvort þetta sé rétt skref, því að væntanlega verður ekki svo auðveldlega snúið til baka ef þetta skref verður stigið. Mundi hv. þingmaður ekki telja að það væri kannski - ja, það er ekkert sem mælir gegn því og þó, það er tímaeyðsla ef málið fer í nefnd á milli umræðna og síðan eru það allar umsagnirnar. Mér finnst reyndar alltaf mjög gott þegar umsagnir koma, þá koma fram skoðanir og álit annarra en okkar þingmanna. En ég hef áhyggjur af því að ef menn fara einhvern veginn að troða málinu í gegn, taka þessa ákvörðun af ekki alveg nógu vel yfirlögðu ráði verði erfitt að snúa til baka. Það er betra að bíða bara, að undirbyggja málið og rökstyðja það, fá úttektir sem boðaðar hafa verið. Það breytir engu hvort það gerist eftir eitt, tvö eða þrjú ár. Við erum hvort eð er að horfa hér fram í tímann. Af því að hv. þingmaður hefur verið ráðherra, þá kom fram einni ræðunni að það gæti verið að ráðuneytin væru einhvern veginn lokaðri og það væri aðeins erfiðara aðgengi að þeim en að stofnunum. Auðvitað veit ég ekki alveg hvernig þetta verður útfært, hvort það bara áfram á sama stað eða hvernig menn hugsa það. En hver er reynsla hv. þingmanns af því? Maður þarf að gera grein fyrir sér og eiga erindi ef maður ætlar að tala við einhvern í ráðuneytinu. Stofnanirnar eru [[Forseti hringir.]]nú alla vega opnari.
Virðulegi forseti. Ja, ráðuneytin voru nú tiltölulega opin, að minnsta kosti þegar ég var þar. En jú, það er rétt, það er kannski af því að þau hafa önnur verkefni með höndum, þau eru ekki beinar þjónustustofnanir heldur eru þetta stefnumótunar- og eftirlitsaðilar. Þau geta þess vegna virkað eins og þau séu lokuð. En ég hvet nú samt þá sem á hlýða að hafa samband ef þeir þurfa að hafa samband við ráðuneytin og reyna að komast þar að. Það sem hv. þingmaður nefndi hér finnst mér vera lykilatriði, þ.e. að það megi undirbyggja þetta mál betur. Mér finnst sjálfri mjög óþægilegt að vera alþingismaður og vera boðið upp á að hér komi inn mál með jafn róttækri breytingu og raun ber vitni sem ekki er nægilega vel undirbúið. Að baki því eru úttektir og skoðanir og athuganir ólíkra aðila sem komast að ólíkri niðurstöðu, fólk sem ég ber virðingu fyrir og mér finnst hafa gert góða hluti á sínum sviðum. Hæstv. ráðherra velur eina þeirra og ákveður að fara þá leið án þess að rökstyðja það nægilega vel að mínu mati. Síðan er í farvatninu stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á mögulegum breytingum og þróunarsamvinnunefnd OECD er að vinna jafningjaúttekt á stofnuninni sem verður tilbúin á næsta ári. Ég spyr þess vegna: Hvers vegna bíðum við ekki eftir þessu þannig að við höfum þetta allt fyrir augum þegar við tökum á endanum ákvörðun um leiðina? Og þegar öll þessi gögn og allar þessar upplýsingar liggja fyrir gerum við atlögu að því að ná um þetta pólitískri samstöðu en skutlum ekki frumvarpi inn í þingið með þessum hætti án þess að hafa beðið eftir faglegum úttektum. Það þykir mér erfiðast við þetta mál, [[Forseti hringir.]]að geta ekki fengið að bíða eftir því að sjá þær niðurstöður.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands o.fl., um skipulag, sem hæstv. utanríkisráðherra flytur á Alþingi. Strax og það var kynnt og því dreift á Alþingi hefur það valdið miklum deilum. Þær deilur endurspeglast heldur betur í umræðunni í dag þar sem þingmenn hafa komið fram með spurningar, skoðanir sínar og rök fyrir því að þetta sé vitlaus leið. En það sem alvarlegast er að enn einu sinni gerist það við flutning á lagafrumvörpum að þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins láta ekki sjá sig, taka ekki þátt í umræðunni. Hæstv. utanríkisráðherra situr að vísu í salnum og sinnir ýmsum erindum með fjarskiptatækni nútímans en hann tekur ekki þátt í umræðu og fer ekki í andsvör til að útskýra mál og svara spurningum sem þingmenn leggja fram. Ég verð að lýsa megnustu andúð á framkomu núverandi ríkisstjórnar og þessu vinnulagi á Alþingi og því miður verð ég að segja það líka um fjölmarga þingmenn stjórnarflokkanna sem láta ekki sjá sig, taka ekki þátt í umræðu, ekki 1. umr., jafnvel ekki 2. umr. nema að lesa nefndarálit og koma ekkert í umræður á Alþingi nema kannski í Störf þingsins þar sem ekki er hægt að eiga orðastað við hv. þingmenn. Er það ekki rétt, virðulegi forseti, að enginn þingmaður Sjálfstæðisflokksins hefur tekið til máls? Á það sama ekki ábyggilega við um framsóknarmenn? Ég varð að vísu að bregða mér af bæ milli kl. fimm og átta en mér sýnist að enginn þingmaður þeirra hafi komið hér upp. Hvar eru þingmenn stjórnarflokkanna úr utanríkismálanefnd? Af hverju tekur utanríkisráðherra ekki þátt í umræðunni, svarar spurningum sem koma fram og tekur þátt í umræðunni eins og venja er? Það er sennilega álíka og að skvetta vatni á gæs að gera þetta að umtalsefni en ég vildi samt sem áður festa það í þingtíðindi enn einu sinni að gefnu tilefni. Núna hefur hæstv. utanríkisráðherra, Gunnar Bragi Sveinsson, flutt frumvarp um að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Það var framsóknarmaðurinn og heiðursmaðurinn, fyrrverandi forsætisráðherra og fyrrverandi utanríkisráðherra, Skagfirðingur eins og núverandi hæstv. ráðherra, Ólafur Jóhannesson, sem flutti frumvarp 1981, nánar tiltekið 7. apríl, um stofnun Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Þar kom þetta nafn fyrst fram. En nú er það verk framsóknarmannsins, hæstv. ráðherra Gunnars Braga Sveinssonar, fyrir hönd Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, að flytja frumvarp þar sem ráðist er á þetta starf og þessa stofnun með því að leggja hana niður og taka hana sem deild inn í ráðuneytið. Áður en ég fer nokkrum orðum um það sem Ólafur Jóhannesson sagði við flutning málsins á sínum tíma eða það sem aðrir þingmenn sögðu við nefndarvinnu ætla ég að segja að ég hef ekki fundið ein einustu skynsamleg rök flutt af ráðherra eða í frumvarpinu sjálfu fyrir þessari breytingu. Þá ætla ég að leyfa mér að hafa eina skoðun og láta hana koma hér fram á því hvers vegna hæstv. ráðherra gerir þetta. Ég verð að fara aftur til fjárlagagerðar fyrir árið 2014 þar sem við 3. umr. fjárlaga tóku fjárlaganefndarmennirnir og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson, sig til og skáru allhressilega niður fjárframlög til utanríkisráðuneytisins. Hæstv. ráðherra lét það koma fram opinberlega hvað hann var hundóánægður með þá ráðagerð þessara fulltrúa í fjárlaganefnd. Það átti að greiða einhverjar tryggingabætur vegna þess að utanríkisráðuneytið tryggði ekki einhverja hluti sem skemmdust í flutningum og ráðuneytið var látið greiða það sjálft. Utanríkisráðuneytið varð þarna fyrir ef ég man rétt mesta niðurskurði í ráðuneytum sem gerður var fyrir árið 2014. Og þá kem ég að því sem ég held að sé megintilgangur frumvarpsins. Hann er sá að leggja Þróunarsamvinnustofnun niður og færa starfsemina alla inn í ráðuneytið, en ég hef lesið mér til um að þar séu níu menn á skrifstofu og 40 í öðrum störfum. Þá ætlar ráðuneytið að taka það sem fer á fjárlögum í almennan rekstur Þróunarsamvinnustofnunar upp á 132 millj. kr. fyrir þetta ár samkvæmt fjárlagafrumvarpinu, ég man ekki til að það hafi breyst við samþykkt þess, og síðan pakkann upp á 1.476 millj. kr. í þróunaraðstoð eða samtals 1,6 milljarða kr. En auðvitað snýst þetta fyrst og fremst um þessa níu eða tíu starfsmenn, að koma þeim inn í ráðuneytið og láta þá vinna önnur verkefni með. Ég get ekki séð nokkurn annan flöt á því hvers vegna er verið að gera þetta vegna þess að ekki koma fram nein rök í frumvarpinu fyrir þessu, t.d. að stofnunin hafi verið illa rekin, farið fram úr fjárlögum eða annað. Það segir m.a. hér í skýringum, með leyfi forseta: „ÞSSÍ hefur unnið mjög gott starf á vettvangi þannig að eftir því er tekið, og hefur margsannað sig í óháðum úttektum.“ Ríkisendurskoðun hefur m.a. gert úttekt. Þessi stofnun hefur aldrei farið fram úr fjárlögum. Hún hefur með öðrum orðum verið ein af fyrirmyndarstofnunum ríkisins en samt sem áður er ráðist á hana. Virðulegi forseti. Hæstv. þáverandi utanríkisráðherra, Ólafur heitinn Jóhannesson flutti lagafrumvarp um stofnun Þróunarsamvinnustofnunar Íslands 7. apríl 1981 og þar fjallar hann um ályktun sem samþykkt var á þingi Sameinuðu þjóðanna um að stefnt skyldi að því að iðnríki verðu a.m.k. 1% þjóðartekna til stuðnings þróunarríkjum. Ég held að það sé best að festa aftur í þingtíðindi það sem hæstv. þáverandi ráðherra sagði, virðulegi forseti: „Eitt þeirra viðfangsefna, sem verða æ þýðingarmeiri með ári hverju á sviði alþjóðamála, er sú umræða sem fram hefur farið, aðallega á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, um samskipti ríkra þjóða og snauðra. Veigamikið atriði í því máli er sú krafa þróunarlanda, að aukin verði aðstoð til þeirra frá iðnríkjunum sem geri þeim síðan kleift að standa á eigin fótum.“ Mikilvægt og gott markmið. Síðan fjallar utanríkisráðherrann fyrrverandi, Ólafur Jóhannesson, um að skömmu áður en áðurnefnd ályktun var samþykkt á þingi Sameinuðu þjóðanna voru samþykkt á Alþingi lög um nýja stofnun, Aðstoð Íslands við þróunarlöndin, nr. 20/1971. Þar var fyrst fjallað um að veita 1% af þjóðartekjum í þessa aðstoð. Síðan gerist það að stjórn Aðstoðar Íslands við þróunarlöndin bað þáverandi ráðherra, þ.e. Ólaf Jóhannesson, tveimur árum áður en hann flutti frumvarpið, að hann hlutaðist til um endurskoðun á lögunum. Hann gerði það og fól stjórn stofnunarinnar að framkvæma þá endurskoðun og það má segja að frumvarpinu sem ráðherra flutti hafi verið ætlað að leysa lögin af hólmi. Hæstv. ráðherra sagði þá, með leyfi forseta: „Það eru nokkur nýmæli í þessu frumvarpi. Nú er skipt um heiti á stofnuninni og hún kölluð Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Það er ekki heppilegt heiti og væri gott ef menn gætu fundið eitthvert betra heiti.“ Það fundu menn reyndar ekki, hvorki í efri deild né neðri deild. Síðan var þetta mál unnið í deildunum og í báðum deildum voru fulltrúar allra flokka sammála um að mæla einróma með samþykki frumvarps um Þróunarsamvinnustofnun Íslands eins og það lá fyrir á þskj. 603. Það var ekki gerð ein einasta breytingartillaga. Þarna var heiðursmaðurinn og framsóknarmaðurinn Ólafur Jóhannesson að verki. Nú er það hæstv. ráðherra Gunnar Bragi Sveinsson sem kemur hér inn með frumvarp þar sem hann ætlar að leggja niður stofnun sem hefur staðið sig svo vel eins og allar skýrslur segja til um. Og ég fæ ekki séð í frumvarpinu hvaða rök eru fyrir því að gera það, hverjir eru ókostirnir við Þróunarsamvinnustofnun Íslands í dag, það er ekki talið fram heldur er göslast áfram. Miðað við störf framsóknarmanna í dag í þróunarsamvinnumálum og miðað við það sem ég las hérna áðan er mikill munur á. Ég get ekki annað en vitnað í viðtal við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur í desember 2013, þar sem hún segir orðrétt, með leyfi forseta: „Þetta er bara byrjunin. Lækkun á útgjöldum til þróunarmála og barnabóta er hluti af því að vinda ofan af vitleysu síðasta kjörtímabils.“ Síðan fjallar hún um að þarna þurfi að skera niður og barnabæturnar eru teknar niður um 600 millj. kr. Síðan er ráðist á Þróunarsamvinnustofnun. Í þessari frétt segir meðal annars, með leyfi forseta: „Hinn aukni niðurskurður á útgjöldum til þróunarmála gengur þvert á það sem Framsóknarflokkurinn sagði í aðdraganda síðustu kosninga. Í færslu sem birtist á facebook-síðu flokksins þann 17. apríl er því haldið fram að Framsókn vilji hækka gjöldin þar til markmiði Sameinuðu Þjóðanna um að 0,7% af landsframleiðslu sé varið til þróunarmála sé náð.“ Ég hef gert hér að umtalsefni það frumkvæði sem Ólafur Jóhannesson sýndi með stofnun Þróunarsamvinnustofnunar. Lögunum var breytt 2008 og það vekur sérstaka athygli mína að við samþykktina, lokaatkvæðagreiðslu um það þingmál árið 2008, studdi ekki einn einasti framsóknarmaður þær breytingar. Þeir voru ekki á móti, þeir voru allir fjarverandi. Nú kann að vera að það hafi verið einhver áríðandi framsóknarfundur sem hafi kallað þá alla héðan úr þinghúsinu á sama tíma, en ég spyr mig og get því miður ekki svarað því: Hvers vegna voru framsóknarmenn ekki viðstaddir þessa atkvæðagreiðslu? Voru þeir að sýna þar eitthvað sem síðar meir hefur svo komið skýrar fram? Eins og til dæmis það sem Vigdís Hauksdóttir sagði í desember 2013, þar sem hún lét það flakka að þetta væri bara byrjunin. Nú kemur hæstv. utanríkisráðherra með þetta óheillavænlega frumvarp sem að mínum dómi á að kalla til baka og vinna betur og vil taka undir það sem hér hefur komið fram. Hann hefði auðvitað átt að sýna hvað hann getur orðið stór og óska eftir samvinnu allra þingflokka við að fara í gegnum þessi mál, mynda samstöðu líkt og gert hefur verið að umtalsefni að var gert við samningu frumvarpsins 2008 og í vinnu í utanríkismálanefnd sem leiddi til slíkrar samstöðu að enginn var á móti því máli. Af hverju? Af hverju hefur hæstv. utanríkisráðherra ekki það breitt bak? Af hverju hefur hann ekki þá víðsýni að kalla til fulltrúa allra flokka á þingi og láta þá taka þátt í starfinu? Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en lýst mig andvígan þessu frumvarpi eins og það leggur sig. Ég gagnrýni mjög vinnubrögðin og segi að þetta frumvarp á ekki að gera mikið meira en að fara í gegnum 1. umr. og helst að sofna í nefnd að henni lokinni.
Forseti vill áminna ræðumenn um að þegar rætt er um aðra þingmenn séu þeir ávarpaðir sem háttvirtir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir ræðu hans og það verður eiginlega að viðurkennast að það stakk mig sem hann sagði í upphafi ræðunnar að honum fyndist framkoma stjórnarmeirihlutans gagnvart þinginu ekki ásættanleg, ekki viðunandi, að taka ekki þátt í hverri umræðu. Við höfum gert athugasemdir við það, en mig langaði að ræða þetta aðeins við hv. þingmann, því að hann hefur náttúrlega verið hér um nokkurra ára skeið. Mín upplifun í öllu falli er sú að þetta brenni við meira en ég hef áður kynnst, að hv. þingmenn flokkanna sem mynda stjórnarmeirihluta láti sig vanta í umræður eða að minnsta kosti taki ekki þátt í þeim. Af því að ég fór að velta fyrir mér hvort tilfinning mín væri rétt eða röng gáði ég á hinn nýja, ágæta vef þingsins þar sem hægt er að greina ræðutíma milli einstaklinga, og það er algjörlega á hreinu að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa greinilega ekki mjög brýna þörf sem knýr þá hingað upp í ræðustól til að taka umræðuna um þau mál sem þeir þó ætla að samþykkja. Ég velti þess vegna fyrir mér hvort sannfæring hv. þingmanna stjórnarmeirihlutans sé svo lítil að þeim nægi að sitja bara og fylgjast með umræðunni einhvers staðar, hvort þeir hafi virkilega enga þörf fyrir að koma hér upp og svara þeim spurningum, þeim athugasemdum, þeirri gagnrýni sem snýst um frumvarpið. Hitt sem mig langar að nefna við hv. þingmann er sú staða sem virðist nánast vera viðurkennd í greinargerð með frumvarpinu, þ.e. að ekki sé neitt að í framkvæmd þróunarsamvinnu, í rauninni sé hún mjög góð, en eigi að síður þyki ástæða til að fara í umfangsmiklar stofnanabreytingar og síðan eru talin upp almenn markmið til að skerpa á heildarsýninni, svo að ég dragi þau almennu markmið saman í eina línu. Mig langar að spyrja hv. þingmann um þetta vinnulag, hvort hann telji að vinnutíma þingsins [[Forseti hringir.]]sé vel varið í slíkar strúktúrbreytingar á tímum þar sem mörg önnur brýn mál eru líka undir.
Hæstv. forseti. Já, ég þakka hv. þingmanni - ekki fyrir að lækka ræðupúltið svona mikið í hvert skipti - heldur fyrir þær spurningar sem hv. þingmaður setur hérna fram um framkomu meirihlutaþingmanna gagnvart þinginu. Ég hef verið mjög hugsi yfir þessu, sérstaklega á þessu kjörtímabili. Þetta er gjörbreyting frá öllum þeim kjörtímabilum sem ég hef setið á Alþingi. Hér hafa fulltrúar allra flokka viðkomandi nefndar að minnsta kosti, ef ekki fleiri, setið í þingsal, hlustað á umræður og tekið þátt í umræðum, vegna þess að 1. umr. er svo mikilvæg þar sem málin eru reifuð. Þingmenn geta spurt hæstv. ráðherra og fengið svör sem veganesti inn í nefndarstarfið. Skal ég nú taka eitt dæmi. Margfræg kerfisáætlun, sem einhverra hluta vegna, ég veit ekki hvort það var tímaskortur eða hvað, var ákaflega lítið rædd við 1. umr. af öllum þingmönnum, það var ákaflega lítil umræða. En síðan kom heldur betur á daginn við 2. umr. að þar voru mjög skiptar skoðanir. Það er þetta sem ég segi og gagnrýni í störfum meirihlutaþingmannanna, ég tel mig til dæmis sárasjaldan hafa getað átt orðaskipti í andsvörum við ræðum stjórnarþingmanna um lagafrumvarp við 1. umr. eða 2. umr. Þetta fer mest fram á því sem kallað er Störf þingsins núna. Ég hef sárasjaldan getað spurt aðaltalsmenn skuldaleiðréttingarinnar hjá Framsóknarflokknum, þingmenn sem hafa talað um það mál, sjaldan getað spurt þá, vegna þess að þeir ræða það eingöngu í Störfum þingsins. Ég verð að segja alveg eins og er að ég sakna þess að fulltrúar meirihlutaflokkanna, sex þingmenn af níu [[Forseti hringir.]]í utanríkismálanefnd skuli ekki sitja hér, hlusta og taka þátt í umræðunni.
Herra forseti. Já, það er ástæða til að lýsa eftir þeim hv. þingmönnum. Hv. þingmenn Birgir Ármannsson, Ásmundur Einar Daðason, Silja Dögg Gunnarsdóttir, Elín Hirst, Frosti Sigurjónsson og nú er ég væntanlega að gleyma einhverjum einum ágætum sjálfstæðismanni, jú, og hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason, mikið rétt. Hvar eru þessir sex þingmenn? Hv. þm. Birgir Ármannsson kom hér upp um fundarstjórn forseta áður en umræðan hófst. Aðrir hafa ekki látið til sín taka í þessari umræðu. Mér finnst, virðulegi forseti, ástæða til að ræða þetta í forsætisnefnd. Hvernig eigum við að geta átt hér umræður og samræður ef manni er ekki svarað, maður er ekki virtur svars? Enginn kemur hingað upp, og hæstv. ráðherra, ég hef orðið vör við að hann hafi farið í eitt andsvar. Hann hefur setið hér og hlýtt á ræður okkar og vonandi hlýtt á þá gagnrýni sem þar hefur komið fram. Eitt andsvar. Hv. þingmenn í utanríkismálanefnd sjást ekki, hafa að minnsta kosti ekki tekið þátt í umræðum, þeir hafa vissulega sést, einhverjir þeirra. Ég lýsi því vonbrigðum mínum ásamt hv. þm. Kristjáni Möller, en ítreka seinni spurningu mína frá fyrra andsvari um markmið frumvarpsins, hvort hann telji þau nægilega skýrt skilgreind í greinargerð með frumvarpinu í ljósi þess að þar er ekki gerð grein fyrir öðru en að framkvæmd þróunarsamvinnu gangi vel. Þá spyr maður hvernig nákvæmlega þessi strúktúrbreyting á að ná þeim markmiðum að bæta væntanlega gæði þess starfs sem við innum af hendi.
Hæstv. forseti. Fyrst að því sem ég gat ekki svarað í fyrra andsvarinu, um stofnanabreytingu og vinnulagið. Ég hef hugsað til þess í umræðunni í dag þar sem ýmislegt hefur verið gagnrýnt í þessu ferli, að vísu er skrifað einhvers staðar í frumvarpinu um einhvern samráðshóp, að ég sem þáverandi samgönguráðherra beitti mér fyrir skoðun á sameiningu samgöngustofnana og að skipta þeim upp, annars vegar framkvæmdastofnun og hins vegar stjórnsýslustofnun. Hvernig hófst það ferli? Það hófst með því að ég óskaði eftir stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á starfsemi Siglingastofnunar út af ákveðnu máli og Vegagerð, að mig minnir, var tekin mikið inn í það. Í kjölfar þeirrar stjórnsýsluúttektar komu ákveðnar tillögur sem voru gott veganesti, góðar tillögur. Í framhaldi af því setti ég í gang tvo ef ekki þrjá vinnuhópa, dálítið stóra, sem fóru yfir þetta allt saman, greindu þetta, ræddu við starfsmenn o.s.frv. og að lokum eftir töluvert langan tíma og mikla vinnu, marga fundi, skiluðu þeir tillögum um hvernig það yrði sett upp. Það leiddi svo til þess að frumvörp voru flutt og Alþingi samþykkti að sameina framkvæmdastofnanirnar í eina stofnun sem heitir Vegagerðin, þ.e. framkvæmdadeildina í Vegagerðinni og Siglingastofnun, og skipta svo upp stjórnsýsluhlutanum á báðum þeim stofnunum plús Flugstoðum og búa til stjórnsýslustofnun samgöngumála. Ég held að þetta sé miklu, miklu betra ferli og taka má fleiri dæmi þar sem fulltrúar flokka komu að vinnu við undirbúning stórra mála og stórra frumvarpa sem leiddi til þess að það var sett hingað inn. Ég geymi það þar til síðar, ég hef ekki meira um það að segja. En það sem ég hef gagnrýnt hér, mér [[Forseti hringir.]]þykir miður, virðulegi forseti, að þurfa að nefna þetta dæmi um fjarveru stjórnarþingmanna við umræðuna, mér þykir það miður og mér þykir leitt að [[Forseti hringir.]]að gera það en það er hins vegar nauðsynlegt vegna þess að þetta er ljóður á störfum þessara hv. þingmanna og ríkisstjórnarmeirihlutans.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst mjög gott að rifja svolítið upp forsögu þessa máls og að það hefði verið samflokksmaður hæstv. ráðherra frá fyrri tíma, Ólafur heitinn Jóhannesson, sem var upphafsmaður að þessari stofnun á sínum tíma, eins og ég skildi þetta. Það er miður að sú kynslóð sem kemur svo seinna sé ekki að bæta málið heldur frekar að gefa því minni vigt en var farið af stað með í upphafi. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í undirbúning að þessari ákvörðun hæstv. ráðherra og skýrsluna sem liggur til grundvallar frumvarpinu. Það kemur fram í viðtali við hæstv. ráðherra, með leyfi forseta, að hann segir: „Það er búið að vinna margar skýrslur um hvernig best sé að halda á þróunarsamvinnu. Þær hafa allar komist að þeirri niðurstöðu að það sé rétt að sameina þetta inni í ráðuneyti.“ Er þetta tilfellið? Hafa ekki komið fleiri skýrslur eins og skýrsla Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur, sem setur fram allt annað? Hvað telur hv. þingmaður með svona skýrslu, hefði ekki hún ekki átt að koma fyrir Alþingi til umræðu og fara til utanríkismálanefndar áður en menn tækju svo afdrifaríkar ákvarðanir? Hafa ekki ýmsar skýrslur um ýmis mál fengið faglega meðferð í þinginu? Var ekki t.d. skýrsla um sæstreng hér til umræðu áður en kom til ákvörðunartöku af hálfu viðkomandi ráðherra sem um málaflokkinn fjallaði?
Hæstv. forseti. Sem svar við því sem hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir fjallar hér um og þakkar fyrir þessa upprifjun á sögunni um upphaf þess að Þróunarsamvinnustofnun var sett á fót í tíð Ólafs heitins Jóhannessonar sem utanríkisráðherra, svo að það komi skýrt fram, ekki sem forsætisráðherra, og það sé svo verkefni hæstv. utanríkisráðherrans Gunnars Braga Sveinssonar, flokksbróður hans og af sama svæði, að leggja hana niður. Jú, mér finnst þetta virkilega vond stjórnsýsla. Mér finnst þetta bera þess merki að menn hafi verið að pukrast með þetta, ef til vill látið skrifa skýrslu þar sem ná má í einhverja þætti sem fóður í þetta, eins og hér hefur verið talað um, en umræða um skýrsluna hefur ekki farið fram, hvað þá samstarf, samstarf og samvinna þvert á flokka, allra flokka hér. Þróunaraðstoð á að vera hafin yfir flokkadrætti eða flokkspólitískar línur. Við eigum að geta sameinast um það. Gott ef það hefur ekki meira að segja oft verið þannig við fjárlagagerð að það hefur verið samþykkt samhljóða í þau fáu skipti sem okkur hefur tekist að auka framlag til þróunarsamvinnu? Það gerðist nota bene í tíð síðustu ríkisstjórnar allhressilega þrátt fyrir þá miklu erfiðleika. Þetta er vond stjórnsýsla. Samstarfið var ekkert og ég harma enn einu sinni þann flumbrugang sem virðist eiga sér stað í svo mörgum ráðuneytum núverandi hæstv. ríkisstjórnar við að setja fram svona mál. Eitt málið er nú nýliðið en var flutt af sama ráðherra og er nú þannig að enginn skilur þá niðurstöðu sem þar er nema Evrópusambandið, sem [[Forseti hringir.]]lítur á okkur að sjálfsögðu áfram sem aðildarumsóknarþjóð.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hann kom ágætlega inn á það í ræðu sinni að utanríkisráðuneytið varð fyrir harkalegum niðurskurði í upphafi kjörtímabilsins. Sjálfsagt hefur hæstv. ráðherra ekkert verið mjög glaður með það og kannski hugsað um hvernig hægt væri að styrkja stöðu ráðuneytisins og séð kannski eitthvert gull í greip í þessu sambandi, að skoða möguleikann á því að fella Þróunarsamvinnustofnun undir ráðuneytið. Mig langar að heyra hjá hv. þingmanni hvort það sé kannski það sem liggur hér á bak við þegar upp er staðið, því að ekki er talað um að fækka eigi starfsfólki eða breyta starfseminni. Það er tekið fram, eins og vitnað hefur verið til, í frumvarpinu á bls. 8, að Þróunarsamvinnustofnun Íslands hafi unnið mjög gott starf á vettvangi þannig að eftir því hafi verið tekið og hafi margsannað sig í óháðum úttektum. Miðað við þær lýsingar ættu menn að slá skjaldborg um stofnunina og halda áfram að þróa hana á þeirri vegferð sem hún virðist vera á. Mig langar líka að heyra í hv. þingmanni varðandi það að ef það gengur eftir að stofnunin falli undir ráðuneytið og verði bara einhver skúffa þar eða deild innan ráðuneytisins, hvað með að þetta verði allt á sömu hendi, stefnumótun, framkvæmd og eftirlit? Er það ekki óeðlilegt í stjórnsýslu í dag?
Hæstv. forseti. Það síðasta sem hv. þingmaður nefndi, stefnumótun og það allt saman, er einmitt það sem Ríkisendurskoðun hefur gagnrýnt að sé haft á sömu hendi og innan sömu veggja. Það hefur margoft komið fram og það eru hlutir sem oft hefur þurft að taka tillit til. Hv. þingmaður nefndi það sem ég benti á í ræðu minni um niðurskurðinn 2013 hjá utanríkisráðuneytinu, hvort það gæti verið ástæðan að ná þarna í svo sem tíu starfsmenn inn á skrifstofuna og fara svo að deila verkefnum og nota menn í annað. Í umsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins kemur fram að enginn sparnaður sé af þessu og það eigi heldur ekki að auka útgjöld. Það leyfi ég mér að efast um, virðulegi forseti. Hv. þingmaður situr með mér í ágætri nefnd, atvinnuveganefnd, og á einum eða tveimur fundum hafa komið gestir til að fjalla um frumvarp um sameiningu Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar. Það frumvarp hefur nánast ekki verið rætt eftir þá gestakomur vegna þeirrar meðhöndlunar á starfsfólki sem þar er boðuð, þvílík meðhöndlun að það hálfa væri nóg, eins og maðurinn sagði, fær algjöra falleinkunn. Það sem fjármálaráðuneytið setur fram og fjallað er um á síðustu blaðsíðunni leyfi ég mér að efast um að geti gengið eftir. Halda menn virkilega að það verði ekki neinir sem muni nýta sér biðlaunarétt? Halda menn virkilega að ráðuneyti geti búið til nákvæmlega sambærilegt starf sem geri að verkum að menn geta notað einhver lög til að setja þar inn? Fyrir utan að þeir sem voru ráðnir eftir 1. júlí 1996 eiga rétt á biðlaunum, kjósi þeir að hætta vegna breytinga. Það er verið að leggja niður stofnun sem þeir vinna hjá og færa störfin inn í ráðuneytið. Hvað ef maður sem hefur vinnu hjá stofnuninni vill ekki vinna í ráðuneytinu? Auðvitað er biðlaunaréttur. Virðulegi forseti. Það er þess vegna sem fjármálaráðuneytið hefur gefið út í handbók lýsingu á því hvernig skuli standa að svona málum, að það sé ekki bara [[Forseti hringir.]]að breytingar eigi að skila hlutaðeigandi stofnun, ríkissjóði eða notendum þjónustunnar ávinningi o.s.frv. [[Forseti hringir.]]heldur taka meira tillit til starfsmanna. Það sýnist mér að hafi ekki verið gert [[Forseti hringir.]]í þessu frumvarpi.
Virðulegi forseti. Við erum ekki að ræða neitt smotterí hérna, bara að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Klukkan er að ganga 11 og þó nokkuð margir þingmenn hafa tekið hér til máls en ekki einn einasti sjálfstæðismaður og úr Framsóknarflokknum bara ráðherrann. Þetta er algerlega ófullnægjandi 1. umr. máls. Ég spyr: Hvar er hv. þm. Birgir Ármannsson? Því tekur hann ekki þátt í þessari umræðu? Hvar er forusta utanríkismálanefndar? Hvar er hv. þm. Ásmundur Einar Daðason? Hvar er hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason? Hvað finnst þeim um þessa vanreifuðu tillögu með þessa gölluðu greinargerð sem er uppfull af dylgjum? Hvað finnst hv. þm. Elínu Hirst um þetta mál? Og hvað segir hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir um þetta mál? Það er ekki hægt að ljúka 1. umr. málsins öðruvísi en stjórnarþingmenn láti svo lítið að taka þátt í umræðunni svo fullnægjandi sé.
Herra forseti. Auðvitað er það rétt sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir benti á á undan mér, það er ekki boðlegt að hér sé efnt til kvöldfundar sem er fullkomlega eðlilegt samkvæmt þingsköpum en að hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans nenni ekki að vera við umræðurnar, ekki einu sinni hv. þingmenn í utanríkismálanefnd sem á að fara að fjalla um málið. Þeir nenna ekki að taka þátt, eða hafa þeir ekki áhuga á málinu? Hafa þeir ekki sannfæringu fyrir málinu? Við vitum ekkert um það. Við vitum ekkert hvað þeim finnst því að þeir hafa ekki flutt eina ræðu og ekki gert eina athugasemd í allri umræðunni fyrir utan hæstv. ráðherra sem hér situr. Virðulegi forseti. Þetta er ekki boðleg frammistaða á Alþingi Íslendinga. Við erum að reyna að eiga samræður, við erum að reyna að setja fram ákveðna gagnrýni á það frumvarp sem hér er undir, en það eru engin svör, engar skoðanir, engin skoðanaskipti. Þetta er ekki í lagi [[Forseti hringir.]]og við getum ekki látið Alþingi halda áfram að starfa með þessum hætti. Eins og hv. þm. Kristján Möller benti á [[Forseti hringir.]]er þetta ekki í fyrsta sinn.
Virðulegi forseti. Ég kom inn á það í ræðu minni áðan að það er algerlega óþolandi að dag eftir dag í máli eftir mál stöndum við í stjórnarandstöðunni og reynum að ræða efnislega frumvörp sem þessi ríkisstjórn leggur fram og það er enginn til að svara þeim spurningum sem við vörpum fram. Stjórnarþingmenn virðast ekki hafa nokkurn áhuga á þeim málum sem koma hér inn og það sýnir sig líka í því með hvaða hætti þau fara í gegnum nefndir. Annaðhvort stranda þau eða koma gjörbreytt út vegna þess að það virðast ekki vera nein samskipti á milli ráðherra og þessara þingmanna um það hvernig mál skuli líta út. Ég verð að segja alveg eins og er að mér er í þessu máli algerlega óskiljanlegt hvernig ráðherrunum líðst að skutla hér inn máli með þessum hætti þegar fyrir liggur að þróunarsamvinnunefnd OECD er að vinna úttekt á Þróunarsamvinnustofnun og [[Forseti hringir.]]að á leiðinni er stjórnsýsluúttekt af hálfu Ríkisendurskoðunar. Menn ætla bara að drífa málið í gegn áður en þetta liggur fyrir. [[Forseti hringir.]]Það þykir mér mjög vond og undarleg vinnubrögð.
Herra forseti. Það er ekki að undra þó að hv. þingmenn geri athugasemdir við það að stjórnarliðar skuli ekki taka þátt í þeim umræðum sem hér fara fram í dag. Það er, eins og fram hefur komið, ekki í fyrsta sinn sem stjórnarmeirihlutinn lætur ekki sjá sig í þingsalnum og stjórnarandstaðan ber uppi umræðuna og ræðir málin sem hæstv. ríkisstjórn leggur fram. [[Gripið fram í: Ertu að meina …?]]Stjórnarmeirihlutinn gerir það hins vegar ekki. Að manni læðist sá grunur að það sé ekki eining um málið og einmitt þess vegna komi enginn sjálfstæðismaður hingað og taki þátt í umræðunum. En við vitum það ekki vegna þess að þeir koma ekki til að taka þátt í umræðunum.
Virðulegi forseti. Mér þykir eiginlega miður að allur þessi dagur og allt þetta kvöld skuli hafa farið í að rífa niður mjög augljóslega gallað frumvarp í staðinn fyrir að gera eitthvað uppbyggilegt eins og að ræða þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræðurnar. Mig langaði bara til að koma því á framfæri að ég skil ekki þessa forgangsröðun. Mér finnst þetta mjög furðulegt.
Forseti. Ég tek undir með hv. þm. Halldóru Mogensen, forgangsröðunin hérna er óskiljanleg, það er algjörlega óskiljanlegt að við sitjum hér með vanbúið frumvarp sem ég á eftir að koma betur að í ræðu minni hér á eftir. Eina ferðina enn þurfum við í stjórnarandstöðunni að koma upp á kvöldfundi þegar klukkan er að verða hálfellefu og kvarta yfir því að hérna sjást ekki stjórnarþingmenn. Ég ætla að vísu að segja að hv. þm. Frosti Sigurjónsson sem á sæti í utanríkismálanefnd hefur verið hér mestan part í dag en hann hefur ekki látið svo lítið að segja eitt orð við okkur hin, enda virðist stjórnarmeirihlutinn telja okkur ekki [[Forseti hringir.]]viðlitsins virði, að hann þurfi bara ekkert að eiga orðastað við okkur. Það er aldeilis að það er komið illa fyrir þessari þjóð að vera með svona ríkisstjórn.
Herra forseti. Það er auðvitað áberandi þetta mikla áhugaleysi hjá stjórnarliðum í þessu máli og ætti utanríkisráðherra að vera hugsi yfir því hvað veldur. Ef honum er það svona mikið kappsmál að knýja málið í gegn þá virðist það ekki ná mikið inn í hans raðir eða samstarfsflokksins að tala fyrir því. Þetta er stærra mál en svo að menn geri þetta með annarri hendinni ef það er engin eftirfylgni eða áhugi hjá samstarfsflokknum eða hans eigin flokksmönnum. Mér finnst það vera til skammar, þegar við erum að tala um svona grafalvarlegt mál, og miklar breytingar á því hvernig farið verður með Þróunarsamvinnustofnun Íslands í framhaldinu, að enginn þingmaður í utanríkismálanefnd sjái ástæðu til að vera hér í þingsal, hvað þá heldur aðrir þingmenn stjórnarmeirihlutans. Ég held að hæstv. ráðherra ætti að draga þetta mál til baka og láta það sofna svefninum langa með brennivíninu.
Virðulegi forseti. Ég veit auðvitað ekki hvernig þetta hefur verið áður, ég hef kannski ekki fylgst það vel með Alþingisrásinni, en ég hef alla vega upplifað það á þessu þingi að í 1. umr. erum við yfirleitt að tala við okkur sjálf. [[Gripið fram í: Og í 2. umr.]]Og jafnvel í 2. umr. En það væri mjög hressandi ef það væru að minnsta kosti andsvör frá stjórnarliðum því að það mundi halda okkur á tánum og maður mundi kannski vanda sig enn meira. En ég vil þó segja að hæstv. ráðherra situr í salnum og hlustar og fer vonandi héðan út með þann fróðleik og þá visku með sér sem fellur hér af vörum okkar og tekur tillit til þess. En það eru mörg dæmi um það að ráðherrar séu ekki einu sinni viðstaddir. Ég man að þegar hæstv. forsætisráðherra tilkynnti að hann hlakkaði mjög mikið til umræðunnar, hvort það var skuldaniðurfellingin eða hvað það var, en svo fór hann. Maður fær það á tilfinninguna að stjórnvöldum og ráðamönnum þyki við ekkert sérstaklega skemmtileg.
Herra forseti. Það er þannig að við í Samfylkingunni tökum þróunarsamvinnu alvarlega. Það var í valdatíð Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, þáverandi utanríkisráðherra, að hér voru sett heildarlög um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands og þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson var utanríkisráðherra voru lagðar fram tvær metnaðarfullar þingsályktunartillögur varðandi áætlun um þróunarsamvinnu Íslands. Þegar síðan ákveðið er án ígrundunar að leggja niður stofnunina sætir það furðu að stjórnarþingmenn geti ekki komið hér upp og útskýrt fyrir okkur af hverju þeir telji þetta mál gott. Telja stjórnarþingmenn að það sé til þess fallið að efla þróunarsamvinnu? Af hverju styðja stjórnarþingmenn þetta mál? Það er ólíðandi að við séum ein með ráðherranum í þessari umræðu.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem hafa gert athugasemdir við fjarveru þingmanna stjórnarmeirihlutans í salnum. Maður veltir fyrir sér hvort í því felist vantraust hins stjórnarflokksins á málið og skortur á stuðningi við það í Sjálfstæðisflokknum. Ég rifjaði upp í ræðu minni í dag að ég átti um það mjög farsælt samstarf við þáverandi formann utanríkismálanefndar, hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson, árið 2008 að koma lögunum um þróunarsamvinnu í gegnum þingið með fullu samþykki allra flokka. Við sömdum við stjórnarandstöðuna um allar þær breytingar sem hún vildi gera á frumvarpinu til að tryggja atkvæði alls þingheims. Kann að vera að þetta mál sé einhver prívatför hæstv. ráðherra, eigi ekki stuðning í Sjálfstæðisflokknum og það skýri hina æpandi fjarveru sjálfstæðismanna í þingsal í kvöld? Mér finnst eðlilegt að við fáum svör um það. Málið er augljóslega ekki sett fram á þann hátt að einhver þingleg umræða eigi sér stað um það þegar enginn situr hér til andsvar í þingsalnum nema hæstv. ráðherra.
Herra forseti. Ég leita skýringa á þögn hv. þingmanna stjórnarflokkanna. Ég gleðst yfir því að sjá hv. formann utanríkismálanefndar kominn í salinn og það er vissulega rétt að við höfum séð bæði hann og hv. þm. Frosta Sigurjónsson í salnum í dag, en við höfum ekkert heyrt frá þeim um afstöðu þeirra til málsins. Nú er það ekki svo að við getum knúið fram pólitíska ástríðu í hjörtum hv. þingmanna stjórnarmeirihlutans. Það er ekki vinnandi verk. En við getum gert þá kröfu þó að ástríðan sé kannski engin að þeir að minnsta kosti greini okkur frá afstöðu sinni, taki tillit til þeirra raka sem hafa verið lögð á borðið, röksemda og eigi við okkur samtal, jafnvel þótt það sé snautt ástríðu, sem það hlýtur að vera. Úr því að þeir finna ekki hjá sér neina þörf fyrir að koma upp og tjá sig um málin reikna ég með því að ekki logi mikill eldur í hjörtum þeirra og við getum ekki ætlast til þess. Við getum ekki ætlast til þess að eldur logi í hjörtum hv. þingmanna stjórnarmeirihlutans. Ég get ekki ætlast til þess. En ég get ætlast til þess að [[Forseti hringir.]]að þeir sýni okkur þá virðingu og kurteisi að eiga við okkur samtal um þetta mál.
Virðulegi forseti. Það var til nokkurs að hefja umræðu um fundarstjórn forseta - og sjá, hér birtist hv. þm. Birgir Ármannsson. Ég vil bjóða hann velkominn í þingsal því að það er beinlínis þannig að samkvæmt 65. gr. þingskapa er þingmönnum skylt að sækja þingfundi nema nauðsyn banni. Það er gott að sjá að hv. formaður utanríkismálanefndar telur málið nægilega brýnt til að sitja hér við umræðuna. En hvaða skoðun hefur hv. þingmaður á málinu? Er ekki kominn tími til að hv. þingmaður setji sig á mælendaskrá og taki þátt í umræðunni? Okkur öllum til upprifjunar, og sérstaklega stjórnarmeirihlutanum, er það þannig að þegar hæstv. ráðherra hefur mælt fyrir máli fer það til þingsins. Það fer til þingnefndar. Hv. utanríkismálanefnd er falið að fara með málið. Þess vegna er það ekki aðeins skynsamlegt heldur eina vitið að hv. þm. Birgir Ármannsson láti svo lítið að taka þátt í umræðu um kost og kannski miklu frekar löst á þessu þingmáli hæstv. ráðherra.
Virðulegi forseti. Mig langar til að gera athugasemd við orð formanns míns, hv. þm. Árna Páls Árnasonar, því að hann sagði að ánægjulegt væri að sjá hæstv. ráðherra sitja hér fyrir svörum. Ég hef séð hæstv. ráðherra sitja hérna en ég hef ekki heyrt hann svara einu né neinu. Hann gerði eina karlrembulega athugasemd við kvenþingmann, hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur.
Karlrembuleg?
Karlrembulega athugasemd, já, hæstv. ráðherra.
Valgerður Bjarnadóttir …
Þess vegna er ég ekki sammála því að hæstv. ráðherra hafi setið hér til svara þótt hann hafi vissulega setið hér, það má hann eiga. En við vildum gjarnan að hann svaraði öðru en þeirri athugasemd sem ég vitnaði til áður og ætla ekki að nefna aftur réttu nafni, því að ég sé að það fer í taugarnar á hæstv. ráðherra.
Þetta er nú bara kvenremba í þér.
Virðulegi forseti. Ég er í liði með hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur því að mér finnst hæstv. ráðherra ekki hafa tekið þátt í umræðum. Við höfum lagt fram fjölmargar spurningar og það er einfaldlega rétt að hann hefur einu sinni stigið fram til að vera með að mínu mati dónalegar athugasemdir í garð eins þingmanns sem tók þátt í umræðunum. Við erum ekki að reyna að klekkja á hæstv. ráðherra eða biðja hann að koma í stríð við okkur um þetta mál, við erum að biðja hann um að svara einföldum spurningum. Það er nú allt og sumt. En það virðist vefjast mjög fyrir mönnum að gera það. Ég verð að segja alveg eins og er að ég skil ekki hvað er snúið við það að svara spurningunni: Af hverju er ekki hægt að bíða eftir stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar og þeirri úttekt sem þróunarsamvinnunefnd OECD er að vinna og ætlar sér að skila á næsta ári? Hvað er snúið við að svara þeirri spurningu? [[Forseti hringir.]]Ég óska [[Forseti hringir.]]eftir því að hæstv. ráðherra eða [[Forseti hringir.]]einhver sem þarf að vinna með málið í þinginu geri alla vega tilraun til þess.
Forseti vill minna þingmenn á að reyna að virða tímamörk.
Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að bæta meira við þessa umræðu um fjarveru stjórnarþingmanna, ég hef þegar sagt nóg um hana. Ég ætla að gera að umtalsefni það vinnulag sem viðhaft var í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar þegar fyrrverandi hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, flutti frumvarp um breytingu á lögum um Þróunarsamvinnustofnun, sem seinna varð að lögum. Ég vil gera að umtalsefni og vekja athygli á því sem hv. þm. Árni Páll Árnason fjallaði um, að stjórnarmeirihlutinn þá náði fullu samkomulagi við minni hlutann um vinnu á því máli sem gerði það að verkum að það frumvarp, sem er núverandi lög, var samþykkt samhljóða á Alþingi, að vísu með æpandi fjarveru framsóknarmanna við 3. umr. Það er vinnulag sem er til fyrirmyndar og á að viðhafa. Það var þetta atriði sem ég var að tala um áðan að hæstv. utanríkisráðherra hefði átt að gera. Miðað við þær deilur sem hafa skapast hér um þetta mál [[Forseti hringir.]]og það að annar stjórnarflokkurinn lætur ekki í sér heyra varðandi stuðning við málið held ég að best væri [[Forseti hringir.]]að kippa málinu til baka, setja það í þverpólitíska nefnd og sjá svo hvað gerist í framhaldi af því.
Herra forseti. Ég segi líka eins og hv. þm. Katrín Jakobsdóttir að mig þyrstir í að heyra í hv. formanni utanríkismálanefndar, ég verð bara að segja það, af því að ég veit að hann hefur í krafti síns embættis mikla þekkingu á þessu máli sem hann getur miðlað til okkar hinna. Ég er ekkert að grínast neitt með það. Það yrði miklu dýpri, fróðlegri og skemmtilegri umræða ef þegar þeir sem um málaflokkinn fjalla, ekki dagsdaglega en svona reglulega eins og hæstv. ráðherra og þá hv. formaður utanríkismálanefndar, mundu sjá sér fært að uppfræða okkur hin betur um þessi mál og taka þátt í umræðunni. Ég skora á þá báða að gera það og auðvitað vildi ég sjá miklu fleiri hafa einhvern áhuga á að koma í umræðu í þessu alvarlega máli.
Virðulegi forseti. Það er nú þannig að þingmenn eru misbænheitir þegar þeir koma upp í ræðum undir þessum lið en hv. þingmaður Katrín Jakobsdóttir held ég að hafi nú slegið öll met þegar hún kallaði eftir því áðan að menn sem hefðu ástríðu fyrir þessu frumvarpi létu sig það varða. Hún var varla búin að ljúka orðinu þegar í salinn kom hv. þm. Birgir Ármannsson, sem við vitum öll að brennur heitar fyrir góðum málstað en flestir aðrir. Hlýt ég þá að spyrja hv. þingmann hvort hann komi ekki hér upp og útskýri það hvort Sjálfstæðisflokkurinn sé enn þá þeirrar skoðunar sem hann var þegar núverandi formaður flokksins var formaður utanríkismálanefndar 2008 og vann með mér að því að tryggja samþykki allra flokka á þingi við frumvarp um þróunarsamvinnu. Það var stefna Sjálfstæðisflokksins þá að það ætti að vera mál sem friður yrði um meðal allra stjórnmálaflokka. Er Sjálfstæðisflokkurinn enn þá þeirrar skoðunar? Hefur þá ekki hv. þingmaður skömm á þeim vinnubrögðum að leggja frumvarpið fram án samráðs við aðra flokka? Mér finnst að hv. þingmaður geti ekki snuðað okkur um að flytja hér ræðu um [[Forseti hringir.]]afstöðu sína til málsins við 1. umr. svo að við fáum að heyra með hvaða hætti hann vill taka á málum.
Virðulegur forseti. Þetta frumvarp er að verða eins og bréfið sem enginn vildi kannast við og utanríkisráðherra stóð á endanum einn uppi með, því að hér er engan stuðning að finna utan þessa eina þingmanns við þetta mál sem þó er kallað stjórnarfrumvarp. Ég held að það væri skynsamlegast að virðulegur forseti gerði hlé á umræðunum og kallaði saman formenn þingflokka og við gætum rætt dagskrána fram eftir vikunni því að það er augljóst að það er enginn stuðningur við það í ríkisstjórnarliðinu að þetta mál sé hér á dagskrá. Einsemd hæstv. utanríkisráðherra á bekknum er hrópandi og stuðningsleysið algert.
Herra forseti. Nú er að teikna sig upp leiðinleg mynd varðandi þinglega meðferð mála hér. Fram kom í máli hæstv. utanríkisráðherra um daginn að hann teldi umræður í þingsal helst fara fram til þess að tefja mál eða tefja atkvæðagreiðslu um mál. Það er eins og það sé það sem stjórnarþingmönnum hafi verið kennt, það eru nú margir nýir þingmenn í stjórnarmeirihlutanum. [[Gripið fram í.]] Hér var hv. þm. Kristján Möller með mikla þingreynslu að fara yfir að hann myndi ekki annað eins áhugaleysi stjórnarþingmanna á stjórnarfrumvörpum. Ég skil það vel, oft er það þannig í umræðum að ef maður er sáttur við mál þá lætur maður 1. umr. líða. En þegar augljóslega er pólitískur ágreiningur um mál er óeðlilegt að það sé enginn tilbúinn til þess að koma hér upp, verja málið og segja af hverju það njóti stuðnings [[Forseti hringir.]]beggja stjórnarflokkanna.
Virðulegur forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að það eru skýr ákvæði þingskapa um að þingmönnum ber að sækja þingfund nema nauðsyn banni. Við hljótum að gera alveg sérstakar athugasemdir við að hv. þingmenn Ásmund Einar Daðason og Vilhjálm Bjarnason, fyrsta og annan varaformann utanríkismálanefndar, skuli vanta hér við umræðu um lykilstjórnarfrumvarp í málaflokki utanríkismálanefndar. Ég verð að spyrja virðulegan forseta hvort hægt sé að fá upplýst hvar hv. þingmenn eru, þeir Vilhjálmur Bjarnason og Ásmundur Einar Daðason, eða hvers vegna þeir eru ekki hér til að sinna starfsskyldum sínum, því að það er algjörlega ljóst að þeir brjóta beinlínis gegn starfsskyldum sínum með fjarveru sinni. Ég held að það hljóti að kalla á að gert verði hlé á umræðunni þangað til forusta utanríkismálanefndar getur sýnt umræðunni [[Forseti hringir.]]með þann sóma að vera hér viðstödd.
Herra forseti. Ég hlýddi á þær umræður sem hér fóru fram og meðal annars þær hörðu áskoranir sem settar voru á hv. formann utanríkismálanefndar um að tjá sig. Ég vil nú ganga undir höggið fyrir hann. Ég þekki hv. þingmann að því að vera viti borin vera og að hugsa lógískt og skynsamlega og honum hefur alltaf tekist að tjá sína afstöðu, stundum á ská. Ég tel að þögn hv. formanns utanríkismálanefndar í kvöld tali miklu skærar en ýmsar ræður sem fluttar hafa verið hér, jafnvel af sjálfum mér. Ég tel að það sé í sjálfu sér mikill og skýr dómur yfir því frumvarpi sem hér er verið að ræða að hv. formaður utanríkismálanefndar kýs að sitja á þrumi í sæti sínu og þegja. Ég tel það honum ekki til lasts heldur hefur hann í þeirri erfiðu stöðu sem hann er gert okkur það algjörlega ljóst að það er mjög líklegt að það frumvarp sem við ræðum hér hafi ekki meirihlutafylgi. Það á eftir að koma í ljós hvort [[Forseti hringir.]]það hafi jafnvel stuðning í utanríkismálanefnd.
Virðulegi forseti. Þá heldur þessi umræða áfram. Ég ætla að segja eins og er að ég er ekkert hissa á því að hæstv. utanríkisráðherra hafi ekki ráðfært sig við þingið eða mjög marga, ég hef ekki alveg áttað mig á því við hvern hann hefur ráðfært sig áður en hann lagði af stað í póstferðina austur í álfu. Ég verð hins vegar að segja að ég er mjög hissa á því af hverju hæstv. ráðherra ákveður að fara svona fram með þetta frumvarp, vegna þess að þá er náttúrlega alveg öruggt hvað varðar bréfið fræga að þar hefði hann fengið mikla andstöðu og hefði ekkert komist áfram með málið og enginn hefði verið tilbúinn til að tala neitt við hann um það. Og honum hefur verið bent á það, sem er alveg ljóst, að fólkið í landinu vill fá að kjósa um það mál, þ.e. aðildarviðræðurnar um Evrópusambandið, fólki var lofað því fyrir síðustu kosningar. Þess vegna fóru kannski þessar kosningar eins og þær fóru, að hluta til, vegna þess að fólk lét Evrópumálin sig engu skipta í þeim kosningum. Og þess vegna skrifuðu 56 þúsund manns undir áskorun um að haldin yrði þjóðaratkvæðagreiðsla um málið, þess vegna mætti fjöldi fólks hérna fyrir utan í fyrravetur og þess vegna mættu 8 þúsund manns hérna fyrir utan fyrir tíu dögum síðan eða hvað það var, eftir að hæstv. ráðherra fór með bréfið. Hæstv. utanríkisráðherra hefur auðvitað vitað það því að það verður nú ekki sagt um hæstv. ráðherra að hann hafi ekki alla burði til að vita það. Auðvitað datt honum ekki í hug að fara í eitthvert samráð eða samkrull með það. En þetta frumvarp, virðulegi forseti, það er algjörlega óskiljanlegt af hverju hæstv. ráðherra kaus ekki fremur að hafa samráð við stjórnarandstöðuna eða bara við alla flokka á þingi því að nú erum við meira að segja farin að efast um það hvort hinn stjórnarflokkurinn sé með í liðinu. Nú er orðið ljóst að formaður utanríkismálanefndar, sem maður hefði haldið að stæði hér við hlið ráðherrans í þessu máli og flytti það með honum, hefur kosið að láta ekkert í sér heyra, þannig að nú förum við meira að segja að efast um hvort Sjálfstæðisflokkurinn, samstarfsflokkurinn í ríkisstjórn, hafi verið með þegar málið var undirbúið. Það er því alveg stórfurðulegt og ég er mjög hissa á þessum vinnubrögðum hæstv. ráðherra vegna þess að hitt hefði verið svo miklu auðveldara. Og ef eitthvað þurfti að laga í því hefði það verið gert á eðlilegan máta í þinginu. Í stað þess stekkur hæstv. ráðherra fram með frumvarp sem gengur út á það eitt að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun. Til hvers? Jú, eins og hæstv. ráðherra sagði sjálfur í framsögu sinni í dag fer stærsti hluti fjármunanna sem fara í utanríkisráðuneytið, í þessa málaflokka. Og þess vegna vilja hann og ráðgjafar hans í ráðuneytinu fá þessa peninga inn í ráðuneytið vegna þess að þeir náttúrlega hafa upplifað það, sem hv. þm. Kristján Möller fór svo vel í gegnum fyrr í dag, að við fjárlagagerðina 2014 var utanríkisráðuneytið skorið niður við trog. Og þeir vita líka það sem formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur sagt, að það var bara fyrsta skrefið að hækka ekki framlögin. Nú er komið að öðru skrefi og þá á að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og enn á að lækka fjárveitingarnar. Þess vegna vilja hæstv. ráðherra og embættismennirnir fá alla peningana inn til sín þannig að þeir geti ráðið þeim meira en þeir gera núna, hafi úr meiru að spila. Ég held að ég hafi séð það réttilega að 40% af því sem fer til þróunarverkefnanna fari í Þróunarsamvinnustofnunina þannig að þetta eru ekkert litlir peningar. Það er ekkert ljótt að segja það, það er bara almenn staðreynd í lífinu öllu og í svona kerfi eins og við búum við að auðvitað eru alltaf allir að safna að sér valdi og peningum og það er heldur ekkert ljótt að segja að það er alveg klárt hérna að þetta frumvarp er runnið undan rifjum embættismanna í utanríkisráðuneytinu og það eru þeir sem mæla mest með því. Það er auðsjáanlega munur hér á, að minnsta kosti á því sem við heyrum hérna og skoðun þeirra, pólitískur munur. Nú eru þeir allt í einu heppnir, embættismennirnir sem vilja fara þessa leið og hafa barist fyrir því í þó nokkurn tíma, held ég, að taka þetta allt inn í ráðuneytið, að nú hafa þeir ráðherra sem hlustar á þá og fer að ráðum þeirra í þessu efni. Enda var eitt af því sem hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni að með þessari breytingu gætu þeir við boðið starfsmönnum ráðuneytisins fjölbreyttari störf. Já, já, það er ágætt, þá getum við boðið þeim fjölbreyttari störf. Þá geta þeir farið í flutningsskyldu og verið sendiherrar eða aðstoðarfulltrúar eða eitthvað í hvítum fötum í Afríku í stað þess að láta fagfólk sjá um þá vinnu og í stað þess að láta áhersluna beinast að verkefninu en ekki því hvort fólk sé flutt út og suður. Mér finnst það ekki hafa komið fram almennt í umræðunni í dag að það er alveg ljóst af frumvarpinu að enginn fjárhagslegur sparnaður verður, enginn. Mér finnst það ekkert einu sinni svífa yfir vötnum. Það á ekki að verða neinn fjárhagslegur sparnaður, það er ekkert í dæminu, það er ekki hluti af jöfnunni að spara eitthvað í þessu, heldur snýst þetta allt um að loka fagstofnuninni og taka allt inn í ráðuneytið þannig að hægt sé að fara í flutningaskyldu og eitthvað álíka. Og þá fylgir því náttúrlega aukinn kostnaður sem fer þá í eitthvað annað því að þá þarf að endurmennta fólkið í ráðuneytinu meira en gert hefur verið til þessa. Hv. þm. Árni Páll Árnason rakti vel í ræðu sinni fyrr í dag hvernig sérhæfingin í ráðuneytinu er öðruvísi og hvernig verkefnin sem eru í þróunarsamvinnunni eru allt önnur en í hinni venjulegu utanríkisþjónustu. Svona held ég nú að liggi skringilega í þessu öllu saman. Nú erum við búin að ræða þetta mál í ég veit ekki hvað marga tíma, fimm, sex eða sjö, en það kom í ljós strax á fyrsta klukkutímanum að frumvarpið er óþarft vegna þess að sagt er að með því að gera hlutina eins og lagt er til í þessu frumvarpi verði komið í veg fyrir skörun á stefnumótun og framkvæmd og þá sé einnig dregið úr óhagræði og tvíverknaði í rekstri og stjórnun. Hæstv. ráðherra var spurður um það í andsvari þannig að hann varð að svara og hann verður náttúrlega að svara andsvörum þó að hann sitji svo bara það sem eftir er dagsins og svari ekki neinu af því sem hér er spurt um, en þarna varð hann að svara. Í andsvari hæstv. ráðherra kom fram að ekkert af þessu væri fyrir hendi. Það eru bara dylgjur um að ekki sé allt í lagi í þessum rekstri, eins og einhver hv. þingmaður sagði hér í dag. Reksturinn gengur bara vel og hefur meira að segja komið í ljós að Þróunarsamvinnustofnun er ein af fáum stofnunum ríkisins sem alltaf heldur sig innan fjárlaga, hún er næstum því fyrirmyndarstofnun eins og umboðsmaður Alþingis. Síðan hefur einnig komið fram í umræðunni í dag og þeir sem lesið hafa vel hafa sýnt fram á það að í þessum greinargerðum er misnotuð skýrsla frá DAC, þróunarsamvinnunefnd OECD. Þar er misfarið með staðreyndir. Gefið er í skyn að DAC mæli með einhverju sérstaklega sem það mælir ekkert með. „Det går inte“, forseti, ef ég má segja það. Það gengur ekki að bera svona fram og það gengur ekki að fara svona með þennan málaflokk sem hefur hingað til verið góð samstaða um í þinginu og er ekki nokkur einasta ástæða til að hleypa í svona stjórnmálatog eins og við erum í hér, það er engin ástæða til þess. Mig langar í lokin aðeins að bæta við það sem rætt hefur verið svolítið í dag, þ.e. varðandi hina nýju samráðsnefnd eða stjórnunarnefnd eða hvað hún heitir sem setja á upp, sem allt í einu á að setja fimm þingmenn í líka. Þeir eiga örugglega að fara einu sinni á ári, annað hvert ár eða á tvo fundi á ári sem eiga kannski báðir að vera í Afríku, ég veit ekki um það, og skoða sig um. En eins og reyndar hefur komið fram í umræðunni í dag er það ekki leiðin til þess að þingið fylgist betur með og hafi meiri áhrif þarna, alls ekki. Hins vegar finnst mér að það eigi að hugsa það mjög gaumgæfilega og ekki síst í ljósi þeirrar umræðu sem orðið hefur hér út af bréfinu og þingsályktunartillögunni sem við fáum ekki að tala um í þinginu, að kannski væri rétt að við skoðuðum það að breyta starfi utanríkismálanefndar og kljúfa hana kannski upp í einhverja Evrópunefnd og svo önnur utanríkismál. Þá gæti utanríkismálanefnd gefist betri tími til að fylgjast með þessum þætti utanríkismálanna sem skiptir gífurlega miklu máli. Ég er þeirrar skoðunar að við í þinginu þurfum að sýna þeim málaflokki betri og meiri rækt en gert hefur verið í þessu tilviki. Svo að lokum, virðulegi forseti, langar mig að nefna hér einn þátt sérstaklega vegna þess að við höfum talað um peninga. Eitt sem komið hefur í ljós í umræðunni og þegar ég fór að kynna mér þessi mál er að Þróunarsamvinnustofnun fær peninga frá öðrum ríkjum, sem verður þá til þess að við getum tekið meiri þátt í þróunarverkefnum, tvíhliða verkefnum en við gætum ella. En auðvitað fáum við þá peninga aldrei ef ekki er sérstök þróunarsamvinnustofnun hér, og hvernig í ósköpunum eigum við að fá einhverja styrki inn í utanríkisráðuneytið? Nei, það gengur ekki. Við erum því að loka dyrum þarna, við erum alltaf að loka dyrum. Það er uppáhald utanríkisráðherrans, held ég, [[Forseti hringir.]]að loka dyrum.
Virðulegi forseti. Í fyrra gerðist það að hæstv. utanríkisráðherra kom hér með tillögu um að slíta aðildarviðræðum að Evrópusambandinu og hann var rekinn til baka með greinargerðina af því að hún var svo vond og hún var svo uppfull af dylgjum um einstaka þingmenn o.s.frv. Ég held að það sé einsdæmi að svoleiðis nokkuð gerist hér í þinginu að ráðherra sé í raun rekinn til baka með greinargerð, með texta sem lagður er fram sem hluti af stjórnarfrumvarpi. En hann var rekinn til baka og hann þurfti að skrifa textann upp aftur. Þetta var brotlending númer eitt og síðan var bréfið í síðustu viku brotlending númer tvö í viðleitni hæstv. ráðherra til að ganga frá aðildarumsókninni samkvæmt eigin höfði. Sú upprifjun sem ég fer hér með tengist vangaveltu minni í tengslum við þetta tiltekna mál sem er greinargerðin með málinu þar sem segir, með leyfi forseta: „Með því að færa starfsemi ÞSSÍ inn í ráðuneytið“ - sem er sem sé það sem frumvarpið fjallar um - „er verið að tryggja að öll samskipti við erlend ríki og stofnanir á sviði þróunarsamvinnu séu samstillt og í takt við utanríkisstefnu Íslands, auk þess sem íslensk stjórnvöld tali þá einni röddu um þróunarsamvinnu á alþjóðavettvangi.“ Hvað finnst hv. þingmanni um þetta, þetta vantraust hæstv. ráðherra á sína eigin stofnun án þess að það sé rökstutt með neinni úttekt eða neinni greinargerð eða skoðun gerð á því hvort Þróunarsamvinnustofnun hafi brugðist eins og hæstv. ráðherra gerir skóna í þessari greinargerð? Hvað finnst hv. þingmanni að ráðherrann sé að segja hér?
Virðulegi forseti. Af því að ég er nú best í því að skilja mannamál, og þá á ég við að ég skil ekki mikið í því þegar fólk notar miklar krúsídúllur, þá get ég ekki skilið það öðruvísi en svo að gefið sé í skyn að einhverjir hafi verið einhvers staðar og sagt og gert eitthvað sem ekki sé alveg í samræmi við vilja ráðuneytisins eða ráðherrans. En hins vegar eru engin rök færð fyrir því hér og fyrir utan þær dylgjur sem þarna eru og það sem er beinlínis ekki alveg farið rétt með varðandi athugasemdir DAC, þá höfum við svo sem ekkert í höndunum um þetta sem við getum bent á og rekið til baka, en við getum spurt ráðherrann hvað hann á við. Hvað er það sem hefur gerst? Svo má nú segja þar fyrir utan að ef það hefur gerst af hverju hefur ráðherrann þá ekki tekið í taumana? Ráðherrann hefur enn þá boðvald yfir þessari stofnun og ég mundi halda að það væri stórmál ef maður frétti af því sem ráðherra einhvers staðar að stofnanir sem heyra undir ráðuneyti sem maður er í ábyrgð fyrir gæfi einhverjar yfirlýsingar út og suður. Maður mundi nú reyna að kippa eitthvað í spottana til að stöðva slíkt.
Herra forseti. Fram kom í máli hv. þingmanns í ágætri ræðu áðan að hún teldi að þeir sem fyrst og fremst mæltu með þessari breytingu væri ráðuneytið sjálft. Það verður ekki hjá því litið að greinargerðin er náttúrlega skrifuð í því hinu sama ráðuneyti. Hér er tel ég um að ræða algjörlega óboðlegan texta frá ráðuneyti og þar með ráðherranum um frammistöðu ríkisstofnunar. Hv. þingmaður segir: Ja, við verðum þá að spyrja ráðherrann hvort það sé fótur fyrir þessum dylgjum. Hæstv. ráðherra hefur sannarlega verið spurður um það í andsvörum við framsögu sína hér fyrr á fundinum og það voru engin svör. Það voru engin dæmi um það sem hér er talað um, að stofnun hafi brugðist hvað þessi atriði varðar. Það kemur engan veginn fram. Mig langar til þess að biðja hv. þingmann að velta því fyrir sér hvort þessi greinargerð sé í raun og veru gervirökstuðningur, hvort þessi greinargerð sé í raun og veru einhvers konar pakkning utan um einhver önnur markmið, einhver pólitísk markmið sem gætu að hluta til snúist um að auka pólitísk tök ráðherrans á þróunarsamvinnu til þess að geta án mikillar fyrirhafnar breytt áherslum Íslands. Það er nú sannarlega þannig að þessi tiltekni stjórnarmeirihluti hefur breytt áherslum með því að draga úr fjárframlögum til þróunarsamvinnu. Meira að segja hefur hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, gengið lengra og verið beinlínis á móti því máli og talað gegn því að menn beindu fjárstuðningi til þróunarríkja, sem er náttúrlega með ólíkindum og til skammar. Telur hv. þingmaður að það hangi saman með einhverjum hætti?
Virðulegi forseti. Ég ætla að vona að málið sé ekki allt svo vitlaust og það hangi ekki einhvern veginn saman þótt ég skilji það ekki. Það er orðað svo að greinargerðin sé skrifuð í ráðuneytinu. Auðvitað er það svo, en það er náttúrlega ráðherrann sem ber ábyrgðina á greinargerðinni, það er engin spurning um það og það verður ekki sagt að virðulegir embættismenn beri ábyrgð á því. Ráðherrann ber ábyrgð á greinargerðinni. Einhver orðaði það þannig hér fyrr í dag að það vantaði rannsóknarspurninguna í frumvarpið og rökstuðning fyrir því af hverju við værum að þessu. Í þessu dæmi er kannski réttast að segja líklega fengi maður ekki mjög háa einkunn í meistaranámi fyrir að leggja málið svona fyrir. Það vantar rannsóknarspurninguna og öll greinargerðin í kring er til að pakka því máli inn, en það vantar líka rökstuðninginn fyrir því af hverju þetta er svona og af hverju loka þarf þessari stofnun. Þá spyr ég líka: Af hverju var hin leiðin ekki skoðuð ef það er betra að allt sé á sama stað? Af hverju var hin leiðin þá ekki líka skoðuð, þ.e. að fara með allt út úr ráðuneytinu og inn í stofnunina? Það er náttúrlega eðli nútímastjórnarhátta nú árið 2015 að fara með svona þætti út úr ráðuneytum frekar en inn í þau [[Forseti hringir.]]þó svo að deila megi um hvað ætti að fara út úr ráðuneytinu.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Maður er alltaf meira og meira undrandi yfir því, eftir að maður hlustar á málflutning hv. þingmanna hér sem margir hverjir eru vel að sér í þessum málaflokki og hafa fylgst með honum lengi, af hverju í ósköpunum hæstv. utanríkisráðherra velur það að leggja þessa góðu stofnun inn í utanríkisráðuneytið, stofnun sem fær í raun og veru fyrsta flokks einkunnir fyrir frammistöðu sína, árangur og fer vel með fé og allt mælir með því að hún sé fyrirmyndarstofnun innan íslenska stjórnkerfisins. Maður spyr: Hvað veldur? Það hefur komið fram að þessi ákvörðun hæstv. ráðherra byggist fyrst og fremst á skýrslunni sem unnin var fyrir ráðuneytið af Þóri Guðmundssyni. Það hefur líka komið fram að gerð var önnur úttekt á þessum málaflokki af Sigurbjörgu Sigurgeirsdóttur sem sneri á allt annan veg. Fyndist hv. þingmanni ekki að það hefði verið eðlilegt að við sem störfum hér á Alþingi hefðum haft einhverja aðkomu að málinu á fyrri stigum með einhvers konar skýrslu þar sem ólík sjónarmið væru reifuð í þessum efnum, og málið færi til fagnefndar, utanríkismálanefndar, og þingið fengi að hafa þverpólitískan aðgang að málinu áður en menn ganga svona langt og hafa í raun engan rökstuðning með málinu eins og mér finnst koma fram í frumvarpinu? [[Forseti hringir.]]
Forseti. Það er nú kannski punkturinn í þessu, af hverju undirbjó ráðherrann málið ekki betur? Af hverju leitaði hann ekki samráðs við stjórnarandstöðuna í þessum málaflokki sem hingað til hefur verið lögð áhersla á að hafa samráð við? Það er líka þess vegna sem við níu þingmenn báðum um skýrslu, þ.e. skýrslu frá utanríkisráðherra um skipulag þróunarsamvinnu. Tekið er fram 21 atriði sem koma á fram í skýrslunni. Bara fyrsta atriði er þetta: Reynsla og töluleg gögn sem liggja til grundvallar því mati að sameiningin auki skilvirkni og hagræðingu og upplýsingar um hvort fyrir liggur hagkvæmnisúttekt sem styðji þetta mat. Þetta er bara fyrsta atriðið af 21 sem er beðið um í skýrslu sem er ekki komin. Ég hitti um helgina mikinn kunnáttumann í þessum efnum, hann á reyndar sæti í þeirri nefnd sem núna er starfandi, 17 manna nefnd eða hvað það er, ég man ekki hvað eru margir í henni. Ég segi við hann: „Já, svo erum við að fá þróunarsamvinnustofnunarmálið inn á þing á þriðjudaginn.“ Og þá segir hann: „Nei, er skýrslan komin?“ Ég segi: „Nei, nei.“ Maðurinn segir: „Og ætlar þingið að fara að ræða um frumvarp utanríkisráðherra án þess að skýrslan sem beðið var um sé komin?“ Hann skildi bara ekki þessi vinnubrögð, varð alveg steinhissa á þeim. Ég tek undir með þeim ágæta kunningja mínum og vera alveg steinhissa á því að við séum að ræða þetta núna án þess að skýrslan liggi fyrir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er með úrklippu úr viðtali við hæstv. utanríkisráðherra þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Við munum væntanlega sjá betri nýtingu á starfsfólki inni á þeirri skrifstofu.“ Og á þá við í utanríkisráðuneytinu þegar búið verður að færa starfsemina alla undir þann hatt. Maður spyr: Er svona slæm nýting á starfsfólki í dag í utanríkisráðuneytinu? Er ekki verið að tala um að það fólk sem starfar núna í Þróunarsamvinnustofnun færist á milli, að það fari með stofnuninni inn í ráðuneytið? Þá veltir maður fyrir sér, því sem kemur fram í umsögn skrifstofu opinberra fjármála í fjármála- og efnahagsráðuneytinu: „Ekki er gert ráð fyrir að frumvarpið hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs vegna reksturs og styrkja í þessum málaflokki, verði það óbreytt að lögum, þar sem gengið er út frá því að mögulegur ávinningur af samlegð verkefna verði notaður til að auka starfsemina að öðru leyti. […] Ekki er gert ráð fyrir að biðlaunaréttur til starfsmanna stofnist við lögfestingu frumvarpsins enda verði öllum fastráðnum starfsmönnum ÞSSÍ boðin sambærileg störf í ráðuneytinu.“ Telur hv. þingmaður að þetta verði veruleikinn, að ekki komi til að einhver biðlaunaréttur myndist eða réttur þess starfsfólks sem fer þarna á milli? Að það sé sjálfgefið að hægt sé að taka hóp af fólki sisvona og planta honum inn í ráðuneyti? Og að réttindi þess fólks sem hefur áunnið sér þau til fjölda ára vakni ekkert við og [[Forseti hringir.]]kalli á að þarna verði meiri kostnaður [[Forseti hringir.]]hjá ráðuneytinu?
Virðulegi forseti. Mér finnst skipta máli að oft eða yfirleitt þegar verið er að sameina svona stofnanir þá halda menn að þeir hafi einhvern fjárhagslegan ávinning út úr því. Hér segja menn að þeir muni ekki hafa það. Ég held að það sé einmitt rétt, að myndast geti einhver kostnaður sem skrifstofa fjármálaráðuneytisins reiknar ekki þarna inn, af því að auðvitað mun fólk hætta, það vilja ekki allir færa sig þarna yfir og það kemur eitthvað upp. Það er alveg ljóst. Það kemur líka fram í greinargerðinni og kom fram í umræðum hér í dag að til dæmis endurmenntunarkostnaður mun aukast. Svo segja menn að ýmislegt eigi að nýtast betur þar. Það er skrifstofa sem sér um þróunarsamvinnu þessara fjölþjóða eða hvað það er kallað í ráðuneytinu og síðan er Þróunarsamvinnustofnun. Menn segja að það eigi að nýtast betur á þeirri skrifstofu, ég skil það ekki almennilega. Ég meina, af hverju nýtist það ekki alveg fullkomlega í dag? Þá spyr ég aftur: Væri ekki bara betra að flytja það fólk yfir í Þróunarsamvinnustofnun? Eða eru menn að tala um að nýta fólkið sem kemur frá Þróunarsamvinnustofnun eða þann fjölda í einhver önnur verkefni í utanríkisráðuneytinu? Ekkert af þessu liggur fyrir og engum þessara spurninga er svarað. Það er því eins og við sögðum hér strax í dag áður en umræðan byrjaði, við mótmæltum því að við ættum að tala um þetta vanbúna frumvarp í dag í stað þess að tala um þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæði um aðildarviðræður, sem er aktúelt mál sem liggur á og er tilbúið en tala á um það 14. apríl, [[Forseti hringir.]]en um þetta mál erum við látin tala í dag og menn gera okkur ekki [[Forseti hringir.]]einu sinni þann heiður að vera viðstaddir.
Herra forseti. Það er ljóst að með þessu frumvarpi á að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun, þrátt fyrir gott starf stofnunarinnar. Starf Þróunarsamvinnustofnunar virðist alla vega vera nægilega gott til þess að það sé sérstaklega tekið fram í greinargerðinni sem fylgir þessu frumvarpi, en þar stendur, með leyfi forseta: „ÞSSÍ hefur unnið mjög gott starf á vettvangi þannig að eftir því er tekið, og hefur margsannað sig í óháðum úttektum.“ Hvers vegna er þá verið að fara í þessar aðgerðir? Ekki virðast breytingarnar leiða til nokkurs sparnaðar né minnkaðs flækjustigs. Hvers vegna að leggja niður stofnunina þegar samvinna Þróunarsamvinnustofnunar og ráðuneytisins er sérstaklega hrósað í skýrslu DAC, þróunarsamvinnunefndar OECD, frá 2012 fyrir skilvirkni og góðan árangur Íslands í málaflokknum? Hvers vegna þessi brýna þörf til að umbylta því ágæta starfi með því að færa öll verkefni Þróunarsamvinnustofnunar inn í ráðuneytið? Maður hefði vonað að markmiðið væri að ná betri árangri í þessu mikilvæga starfi, en engin rök virðast hafa verið færð fyrir slíku. Rökin þyrftu að vera mjög góð til að réttlæta svona afturför í stjórnarháttum þar sem sjálfstæð stofnun er tekin inn í ráðuneyti, til að hvað? Auka miðstýringu og ógagnsæi? Á hvaða öld lifum við eiginlega? Fyrir utan það, hver á að hafa eftirlit með stofnuninni þegar eftirlitsaðilinn, sem er ráðuneytið, er búið að gleypa stofnunina? Fram kemur í frumvarpinu að framkvæmd stefnu stjórnvalda um alþjóðlega þróunarsamvinnu, samanber 5. gr., skal háð reglulegu eftirliti og úttektum óháðra aðila. Óháðra aðila, stendur þarna. En svo þegar sóst er eftir því að fræðast frekar um hver sá óháði aðili á að vera kemur fram í frumvarpinu að frekari skýringa sé ekki þörf. Það finnst mér stórfurðulegt og í raun ólíðandi. Hver á að sinna eftirlitinu? Hæstv. ráðherra hefur sagt opinberlega sem rök fyrir þessari aðgerð að fjöldinn allur af skýrslum styðji mál hans, sem er að best væri að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og færa verk hennar inn í ráðuneytið. En samkvæmt Sigurbjörgu Sigurgeirsdóttur stjórnsýslufræðingi er þetta beinlínis rangt þar sem flestar skýrslurnar sýna fram á að best væri að flytja fleiri verkefni út úr ráðuneytum, ekki inn í þau. Hvernig stendur á því ósamræmi? Það hlýtur að vera um einhvern misskilning að ræða, því að varla er hæstv. ráðherra að fara með fleipur til að styðja mál sitt. Ég ætla að leyfa mér að endurtaka það sem ég sagði áðan í andsvari, vegna þess að mér þykir það mjög mikilvægt. Það átti við um athugasemdir Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur um rök hæstv. ráðherra. Hún sagði, með leyfi forseta: „Rökin standast ekki stjórnsýslufræðileg viðmið, standast ekki viðmið um góða stjórnsýsluhætti eða þá stjórnsýslulegu uppbyggingu og áherslu sem hér hefur verið við lýði sem er meiri dreifstýring.“ Ég segi enn og aftur: Ef það er virkilega stefna ríkisstjórnarinnar að færa sig frá þeirri stjórnsýslulegu uppbyggingu og áherslu sem hér hefur verið við lýði, og það á við um miklu fleira en bara dreifstýringuna, t.d. þingræðið, gegnsæið, þá finnst mér eðlilegt að það kæmi fram í stefnu og orðræðu þingmanna. Almenningur í landinu hlýtur að geta farið fram á hreinskilni og að þingmenn ríkisstjórnarinnar komi til dyranna eins og þeir eru klæddir. Það hlýtur að eiga að vera hægt að trúa og treysta því að menn standi við orð sín. Ef ekki, til hvers í ósköpunum erum við þá hérna? Hvaða tilgangi öðrum þjónar þessi stofnun en að vera dýrasta leikhús veraldar? Mig langar að taka fram aftur að mér þykir miður að við höfum verið að ræða þetta mál í allan dag og allt kvöld í staðinn fyrir að gera eitthvað uppbyggilegt eins og að ræða þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu, sem er brýnt mál sem þjóðin kallar eftir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún fór ágætlega yfir það að hún áttar sig ekki alveg á því hvernig stendur á því að þetta frumvarp er komið fram og fær ekki nægilega faglegan rökstuðning fyrir því í skýringum með frumvarpinu, ef ég skil hv. þingmann rétt. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún hafi kynnt sér tillögur hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar. Markmiðin með tillögunum sem þau setja fram eru að styrkja markmið ríkisstjórnarinnar um hallalaus fjárlög næstu árin, gera ríkisbúskapinn sjálfbæran til lengri tíma o.s.frv. Það er líka að bæta hagkvæmni og árangur í ríkisrekstri, að rekstur ríkisins verði skilvirkari og að auka framleiðni. Í 24. tillögu hagræðingarhópsins kemur fram með, með leyfi forseta: „Utanríkisráðherra móti framtíðarstefnu um skipulag og vinnubrögð utanríkisþjónustunnar. Meðal annars verði horft til samspils og verkaskiptingar utanríkisráðuneytisins, annarra ráðuneyta, Íslandsstofu, Þróunarsamvinnustofnunar og sendiskrifstofa. Þróun utanríkisþjónustu nágrannalandanna verði skoðuð og leitað fyrirmynda um nýsköpun sem bætt getur hagkvæmni og árangur.“ Ég vil spyrja hv. þingmann og biðja hana að fara yfir það með okkur hvort það geti hugsanlega verið dagskipun til hæstv. utanríkisráðherra að nú skuli hann finna út úr því hvernig hann ætli að uppfylla og koma til móts við tillögu hagræðingarhópsins?
Herra forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég verð að segja nei, ég hef ekki kynnt mér þetta mál. Eins og með margt annað í þessu húsi virðast vera klókar leiðir til að komast að raunverulegum markmiðum. Það er mjög furðulegt að aldrei sé hægt að koma hlutunum hreinskilnislega frá sér, það eru alltaf einhverjir leikir í gangi sem er alveg ómögulegt fyrir venjulegt fólk að fylgjast með og skilja hvað er í gangi. Mér finnst það mjög áhugavert sem hv. þingmaður bendir á og væri til í að fræðast meira um það, en ég get ekki sagt að ég hafi kynnt mér málið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mig langar að spyrja hana út í 3. gr. frumvarpsins. Þar segir í b-lið: „Fimm fulltrúar úr hópi alþingismanna skulu kosnir af Alþingi“. Þetta varðar þróunarsamvinnunefndina. Síðan er í skýringunum með greininni talað um mikilvægi þess að þverpólitísk sátt sé um málaflokkinn og að þingmenn hafi beina aðkomu að eftirliti með þróunarsamvinnu. Nú er það svo að á Alþingi sitja sex þingflokkar. Hvað telur hv. þingmaður að verði þá um þverpólitísku sáttina? Hver ætli verði út undan þegar velja á í nefndina ef þingmennirnir eru fimm en þingflokkarnir sex?
Herra forseti. Þetta er mjög áhugavert. Það er mjög erfitt að fá þverpólitíska sátt um nokkuð hérna meðan fólk er ekki tilbúið til að vinna saman og vera heiðarlegt hvert við annað um markmið og fleira. Ég veit það ekki, klókari aðilar verða að útskýra fyrir mér hvað gerist í slíkum aðstæðum. En takk samt. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að benda mér á þetta.
Hæstv. forseti. Ég þakka þingmanninum skýra og góða ræðu. Mig langar að spyrja hana út í aðkomu þingsins að málefnum þróunarsamvinnu. Það hefur verið rætt að mikilvægt sé að auka aðkomu þingsins. Ég vil ekki gera lítið úr því en það eru margir málaflokkar sem við fjöllum um hér og það er bein leið fyrir aðkomu þingsins að þróunarsamvinnu, bæði náttúrlega í gegnum fyrirspurnir og skýrslubeiðnir og inni í utanríkismálanefnd en ekki síst í gegnum þingsályktunartillögu um þróunarsamvinnu sem lögð er fram á þriggja ára fresti. Þingið er stefnumarkandi í þróunarsamvinnu, bæði í gegnum löggjöfina og í gegnum þingsályktun. Hér er verið að leggja til að í stað þess að Alþingi kjósi fulltrúa í þróunarsamvinnunefnd eigi alþingismenn beinlínis að setjast í eitthvert ráð, þróunarsamvinnunefnd, með fulltrúum úr háskólasamfélaginu eða með rætur í háskólasamfélaginu, vinnumarkaðnum og borgarasamtökum og að sú nefnd eigi að hittast að minnsta kosti tvisvar á ári. Nú er það þannig að Samfylkingin hefur kosið fulltrúa í nefndina, fólk sem er talið vel til þess fallið að koma að vinnu í málaflokknum. Við höfum auðvitað gert eins og þingflokkar gera, kallað þá aðila til skrafs og ráðagerða, fengið upplýsingar og heyrt hvað er að gerast ef þörf er á, enda eru þeir fulltrúar kosnir á Alþingi. Telur þingmaðurinn að til þess að auka aðkomu þingmanna að málum þurfi að setja þá í sérstakar nefndir starfandi utan þings? Er þingið sjálft [[Forseti hringir.]]ekki nægilegur vettvangur fyrir aðkomu okkar að þessum málaflokki?
Herra forseti. Auðvitað á að hafa þingmenn með í vinnu að þessum málum. En það sem mér finnst mikilvægara er að þetta ferli sé enn þá opnara en það er. Hvers vegna ekki að hafa ferlið það opið að allir geti hreinlega séð hvað er í gangi og tekið þátt og haft einhvers konar málskotsrétt í þróun frumvarps eða lagagerðar? Því ekki að hafa ferlið alveg opið? Það hentar náttúrlega öllum flokkum að hafa marga áhugasama sem koma með vinkla sína inn í málið, en mér finnst mjög furðulegt að unnið sé að þessum málum svona lokað og lítið samráð haft við þingið og fleiri aðila.
Hæstv. forseti. Ég held að ég og hv. þingmaður séum ekki alveg sammála þarna því að þingið getur náttúrlega skipt sér af þessum málum eins og það vill, sett málið á dagskrá þegar svo ber undir. Varðandi opnunina. Ég held að við eigum að leitast við að opna stjórnkerfið sem mest og auka áhrif fólks. En við verðum að líta til þess að lögð er fram þingsályktunartillaga á þriggja ára fresti sem er send út til umsagna til fjölda aðila, allir geta þar lagt sitt á vogarskálarnar. Síðan er gefið út fréttabréf um þróunarsamvinnuna af Þróunarsamvinnustofnun, en margir hafa komið inn á hér að þeir óttist að lélegra upplýsingaflæði verði um málaflokkinn. Ég er ekki að segja að upplýsingabréf eða fréttabréf gefi ekki aukin áhrif fólks inn í málaflokkinn, en það er [[Forseti hringir.]]töluvert aðgengi að upplýsingum um málaflokkinn. Þingið er ekkert í vandræðum eins og [[Forseti hringir.]]staðan er í dag.
Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að sem nýliði á þessu þingi er margt sem ég á eftir að læra og læt mörgum spurningum ósvarað. Ég er mjög þakklát fyrir allar þær ábendingar og hjálp sem ég fæ frá öðrum þingmönnum. Persónulega væri ég til í að sjá miklu opnara ferli alls staðar á þinginu og ekki aðeins í gerð frumvarpa og þingsályktunartillagna heldur líka á nefndarfundum, að upplýsingar væru aðgengilegar almenningi. Mögulega væri það besta aðhaldið, að ekki einungis þingið veitti aðhald heldur líka almenningur allur.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Nú er klukkan að verða tólf og mér sýnist þetta vera síðasta andsvar við síðustu ræðu dagsins, eða það fyrra af tveimur sem við hv. þingmaður komum vonandi til með að eiga hér í samtali. Af því tilefni langar mig til að spyrja hv. þingmann hvernig þessi umræða kemur henni fyrir sjónir. Af því að nú er hún varaþingmaður sem hefur ekki haft mikla reynslu af nefndastörfum eða framvindu mála, hefur ekki notið þess að fylgjast með máli koma hér inn, fara í gegnum 1. umr., síðan í gegnum þingnefnd og í gegnum 2. umr. og svo í gegnum atkvæðagreiðslu og svo 3. umr. o.s.frv., eða fylgst með hvernig breytingartillögur verða til. Þetta hefur verið býsna lærdómsríkur dagur geri ég ráð fyrir fyrir hv. þingmann. Mig langar til að biðja hana að deila því með okkur hvernig hún sér þessa umræðu. Ráðherrann hér á bekknum segir frá frumvarpi sem er stjórnarfrumvarp og ríkisstjórnin þar með í heild stendur á bak við og stjórnarflokkarnir. Og eins og hér hefur komið fram höfum við kannski ekki fengið mikið ráðrúm til að skiptast á skoðunum um við þessa sömu stjórnarþingmenn. Mér leikur því forvitni á að vita og bið eiginlega hv. þingmann að deila með okkur gestsauganu, sem hún býr enn þá yfir sem tiltölulega nýr varaþingmaður, gagnvart þeim vinnubrögðum sem hér hafa verið lýðum ljós í dag, hvernig hún sjái þetta og hvernig þessi vinnubrögð koma henni fyrir sjónir?
Herra forseti. Já, ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Þetta hefur verið mjög lærdómsríkt og mér finnst þetta allt vera mjög furðulegt. Mér finnst reyndar furðulegast hvernig þingmenn geta haldið heilli hugsun eftir svona langan og erfiðan dag og ég ber mikla virðingu fyrir því. Ferlið finnst mér skrýtið af því að ég heyri háværar raddir fólksins fyrir utan þetta hús kalla á að hreinlega sé hlustað á það. Ég upplifi loforð svikin, fólk yppir ekki einu sinni öxlum yfir því að það sé að svíkja loforð, eins og þetta skipti engu máli, eins og þetta sé svona - hvað voruð þið að trúa þessu frá byrjun, af hverju eruð þið að taka mark á orðum okkar? Þetta er ykkur að kenna fyrir að taka mark á okkur. Mér finnst þetta því einhvern veginn vera allt saman mjög furðulegt. Ég hef verið að kynna mér þetta frumvarp í dag og ég er búin að sjá hversu götótt það er og hversu vanhugsað allt þetta er. Ég skil ekki að það sé til umræðu. Mér finnst það vera vanvirðing við kjósendur, við íslensku þjóðin, að taka málið á dagskrá þegar í raun og veru er um miklu brýnni mál að ræða, og þá sérstaklega það að fólk upplifi að það búi í virku lýðræði. Ég upplifi það að þetta kerfi sé dálítið brotið og ég vil eiginlega ekki trúa því, ég er mjög bjartsýn manneskja, og ég vil halda í það að einhver viðreisnarvon sé hérna og við getum bjargað þessu og unnið saman. Það er kannski naíft. Ég get ekki séð að menn hafi mikinn áhuga á að vinna saman. Það virðist vera orðin einhver þrjóska í gangi þar sem [[Forseti hringir.]]þetta er svona, ja: Hver nær að hafa mesta úthaldið?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að deila með okkur þessum vangaveltum. Ég er nefnilega alveg sammála henni. Við höfum öll orðið þess áskynja hér, ég hef að minnsta kosti fyrir hönd Vinstri grænna boðið það fram og það af fullri einlægni að koma að þverpólitískri vinnu um svona dýrmætt mál. Ég deili því með hv. þingmanni að upplifa það að enginn vilji er til slíks samstarfs eða til slíks samtals. Hv. þingmaður talar um að hún finni mjög sterkt fyrir þrá almennings eftir því að á hann sé hlustað og að við eigum í kröftugu og opnu samtali við fólk og við kjósendur í landinu um raunverulega þau mál sem á almenningi brenna. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann hvernig hún sjái hlutverk stjórnarandstöðunnar í heimi þar sem ríkisstjórnin hlustar ekki.
Herra forseti. Skilningur minn á stjórnarandstöðunni eða minni hlutanum er allt, allt öðruvísi en áður eftir að ég kom á þing og upplifi þetta starf. Ég hafði engan skilning á þessu áður. En nú skil ég að þetta sem við erum að gera núna og höfum staðið í í allan dag er bara því miður eina verkfærið sem við höfum til þess að reyna að breyta einhverju til góðs. Þetta eru verkfærin, en það er skortur á verkfærum. Þetta er orðið þannig að ríkisstjórnin er eiginlega komin á þann stað að það er bara „my way or the highway“ - afsakið slettuna. En hvað eigum við að gera? Ég get ekki séð að það sé neitt hægt að gera annað en akkúrat þetta. Og mér finnst við vera búin að standa okkur alveg ótrúlega vel og mér finnst frekar sorglegt hvað það hefur verið tómlegt hérna hvað varðar ríkisstjórnina.