Virðulegi forseti. Við ætlum að reyna að klára þessa umræðu og mig langar að fara aðeins yfir það sem við höfum talað um. Til að byrja með höfum við talað um hvað eigi að vera í stefnunni. Almennt séð á fjármálastefnan að fjalla um umfang og afkomu hins opinbera næstu fimm árin. Hún á að fjalla um þróun eigna, skulda og langtímaskuldbindinga. Í síðasta lagi á að vera ákveðin greinargerð sem skýrir af hverju fjármálastefnan uppfyllir þau grunngildi sem lög um opinber fjármál fjalla um. Nú er það hins vegar svo að fjármálastefnan var lögð fram strax í upphafi þings og hefur verið í meðförum þingsins í tvo mánuði. Allir nefndarmenn bjuggust við að það kæmu breytingartillögur við fjármálastefnuna því að það vantar ýmislegt í hana. Það vantar að útskýra betur þróun eigna næstu fimm árin. Það er eilítið farið yfir það í áliti meiri hlutans en þó ekki nægilega skilmerkilega. Þegar það vantar tilvísanir í sjálfa stefnuna útskýrir nefndarálit ekki mikið hvað stefnan segir. Ef hún segir ekki neitt gagnast útskýring á engu ekki mikið. Einnig vantar langtímaskuldbindingar, frekari upplýsingar um þær. Talað er um stöðu þeirra en ekki hver stefnan er varðandi þau vandamál sem við stöndum frammi fyrir þar. Svo er endað á því í stefnunni að fjalla um grunngildi hennar þar sem grunngildin eru útskýrð, hvað þau þýða nánast samkvæmt orðabók. Þar eru grunngildin sjálfbærni, varfærni, stöðugleiki, festa og gagnsæi. Ég get ekki séð að þau útskýri hvernig stefnan uppfyllir þau grunngildi á neinn gáfulegan hátt. Talað hefur verið um hvernig við eigum að vinna fjármálastefnuna. Þar gerði ég athugasemd við umfjöllunina hérna. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að hafa tekið þátt í umræðunni. Það var einstaklega mikilvægt. Ég ítreka aftur að ég hefði viljað að stjórnin og fleiri ráðherrar hefðu komið og útskýrt hvernig fjármálastefnan byggi til þann ramma sem stjórnarsáttmálinn setur. Hvar er stjórnarsáttmálann að finna í fjármálastefnu til næstu fimm ára? Hvar eru áherslurnar á heilbrigðismálin og menntamálin? Við fengum ekkert slíkt. Fyrir utan það sem er ekki í fjármálastefnunni vekur það sem er í henni athygli mína. Þar á meðal er liður III: Öllu óreglulegu og einskiptisfjárstreymi í ríkissjóð verði varið til að hraða enn frekar niðurgreiðslu skulda. Þetta er gríðarlega opið skilyrði. Ég giska á að það verði mjög erfitt að framfylgja því á næstu fimm árum. Þetta á eftir að valda vandræðum. Einnig höfum við haft smátíma til að kíkja yfir það sem fjármálaáætlunin inniheldur, sem átti að vera í fjármálastefnunni. En það er alltaf erfitt að framfylgja þeirri stefnusetningu því hana á að endurskoða á hverju ári. Varfærnisgrunngildisákvæðið kæmi væntanlega í veg fyrir að því yrði breytt of mikið, en það er aldrei að vita. Ef það er ekkert akkeri í stefnunni sjálfri sem heldur festu í fjármálaáætluninni er ekkert sem segir að ekki sé hægt að skipta um stefnu á miðri leið þegar fjármálaáætlun er næst endurskoðuð. Að lokum vildi ég nefna að í lögum um opinber fjármál er fjallað mikið um eftirlitshlutverk Alþingis. Mér finnst einkennilegt að við á Alþingi höfum eftirlit með framkvæmdarvaldinu sem jafnframt veitir okkur upplýsingar um hvað það sé að gera. Við getum ekki haft eftirlit með þeim sem segja okkur hvernig þeir starfa. Við verðum að hafa eitthvert stærra [[Forseti hringir.]]og hlutlausara aðhald á framkvæmdarvaldinu ef við ætlum að sinna eftirlitshlutverki okkar.
Frú forseti. Við erum nú að ljúka umræðu um fjármálastefnuna. Við lögðum upp með það, einhverjir þingmenn, að við sæjum áætlunina áður en við lokuðum stefnunni. Nú hefur það gerst. Áætlunin var birt á föstudag. Mér finnst, miðað við að renna yfir hana í fyrsta sinn, að það hafi verið réttmætt að leita eftir því. Hún staðfestir svo ekki verður um villst aukið aðhald. Hún staðfestir að ekki er verið að fara í þá innviðauppbyggingu sem boðuð er af hálfu ríkisstjórnarinnar. Og því miður er ríkisstjórnin að herða á þeim aðhaldskröfum sem birtast í fjármálaáætluninni sem við höfum rætt mjög mikið í umfjöllun um stefnuna. Hún er í rauninni stífari en í tíð Bjarna Benediktssonar sem fjármála- og efnahagsráðherra. Verið er að beita 2% veltutengdu aðhaldi á næsta ári nema bara á heilbrigðis- og öldrunarstofnanir. Það er verið að tala um framhaldsskólastigið og háskólastigið og allt það sem við höfum haft áhyggjur af þegar við höfum verið að ræða þessa stefnu. Það er fjórum sinnum strangara aðhald en hefði verið samkvæmt fyrirliggjandi ríkisfjármálastefnu. Til lækkunar kemur, samkvæmt yfirliti sem birtist á bls. 5 og 6, í dómstólakerfinu, sveitarfélögunum, byggðamálum, ferðaþjónustumálum, framhaldsskólakerfinu, háskólakerfinu og í húsnæðisstuðningi. Ég á eftir að glugga aðeins betur í þetta til að skilja það betur. Það kemur m.a. fram að uppsöfnuð lækkun á útgjaldavexti ríkissjóðs muni nema um 29 milljörðum til og með árinu 2022 og þá verði uppsafnað aðhald um 90 milljarðar og samneyslan muni dragast saman sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Allt þetta höfum við verið að ræða við gerð stefnunnar. Það kemur líka fram á bls. 54 í fjármálaáætluninni, undir Launa- og verðlagsforsendur og forsendur um hagrænar breytingar, en þar segir, með leyfi forseta: „Bætur almannatrygginga eru áætlaðar í samræmi við meðalprósentuhækkanir launa á vinnumarkaði þar sem gert er ráð fyrir að þær verði umfram verðbólgu á tímabilinu. Miðað er við að hækkun bóta verði á bilinu 3,1%–4,8%.“ Þetta þýðir að þeir sem þurfa að vera á bótum eru langt undir hækkun lágmarkslauna. Það getur ekki þýtt annað en að staða lífeyrisþega versni. Þetta hlýtur að kalla á að við veltum fyrir okkur þeirri stefnu sem við erum að fjalla um. Hér er verið að loka okkur inni með útgjaldaþaki og tilteknum hraða í niðurgreiðslu skulda í staðinn fyrir að hafa ekki þetta útgjaldaþak í það minnsta og svo er skuldaramminn gerður allt of stífur. Hann fer niður fyrir 30% sem kveðið er á um í 7. gr. laga um opinber fjármál og engin ástæða til að gera það. Sérstaklega ekki þegar ákallið eftir uppbyggingu um allt land er mjög aðkallandi, hvort sem við erum að ræða um heilbrigðismálin, öldrunarmálin, skólakerfið eða vegakerfið. Það er alger háðung að horfa á hvaða útreið vegakerfið fær í fjármálaáætluninni. Eins og ég sagði fyrr í dag vona ég svo sannarlega að fjölmiðlar fari aðeins að horfa á þessa áætlun og láti ekki tölur blekkja sig. Ég ætla að gagnrýna það þótt það sé ekki til umfjöllunar hér en það sama á við og verið hefur að við höfum ekki árið 2017 til viðmiðunar í töflum sem hér birtast. Við óskuðum eftir því síðast og fengum ekki í gegn núna heldur. Stefnan er að loka okkur inni í þessu mikla aðhaldi sem ég held að sé ekki gott. Það er enn verið að lækka skatta. Það er boðað áfram og aftur í staðinn fyrir að búa í haginn fyrir erfiða tíma. Ég get því miður ekki annað en haft áhyggjur af því að ég er ekki viss um að þingmenn meiri hlutans átti sig allir á stöðunni, átti sig beinlínis á hvað þeir eru væntanlega, flestir, að fara að samþykkja, geri ég ráð fyrir, því þeir þurfa jú allir að samþykkja til að þetta gangi eftir. Því að nú þegar hefur fjármála- og efnahagsráðuneyti gert okkur grein fyrir áætlaðri 11 milljarða kr. umframkeyrslu á þessu ári. Það er komið fram nú þegar og við erum bara rétt komin í apríl. Sem þýðir að hér er vanfjármagnað þó að talað sé um í áætlun, að það sé á einhverju leyti byggt á núverandi stöðu með viðbót við það sem gert var í fjáraukalögum. Það er alveg ljóst í mínum huga að þessi áætlun [[Forseti hringir.]]nær engan veginn að standa undir þeim gífuryrðum sem þessir flokkar viðhöfðu hér í upphafi kosninga. Stefnan er það sem rammar þetta inn.
Virðulegi forseti. Ég tek nú til máls í annað sinn í þessari umræðu um fjármálastefnu og ætla kannski ekki að hafa mörg orð um hana. Mig langar þó að segja að þessi umræða hefur verið mjög áhugaverð. Ekki bara fyrir ykkur sem á hlýðið heldur okkur sem hér erum og tökum þátt í henni. Við erum, eins og fleiri hafa nefnt, að fást við nýja aðferð til að vinna að ríkisfjármálum, fjárlögum. Við vinnum samkvæmt nýjum lögum um opinber fjármál sem voru samþykkt í fyrra. Fjármálastefnan er einn liður af þeim ramma sem við erum að reyna að vinna samkvæmt til að ná fram betri aga í fjármálum og aðhaldi til lengri tíma. Við setjum okkur ramma til fimm ára sem við teljum vera mjög framsýnt. Við tölum um langtímaáætlun þótt aðrar þjóðir myndu kannski andmæla því og segja að fimm ár séu ekkert sérstaklega langur tími. En við erum að feta okkar fyrstu skref. Einhvers staðar verðum við að byrja. Ég heyrði sagt einhvers staðar að þegar Svíar tóku þetta vinnulag upp hefðu þeir tekið sér tíu ár í að innleiða það. Við erum að vinna þessa hluti mjög hratt. Það er mjög krefjandi fyrir þingmenn að þurfa að setja sig inn í nýja hugsun á svo skömmum tíma. Ég geri ráð fyrir að við eigum eftir að slípa þessa aðferðafræði til og skerpa á þeim vinnuaðferðum sem við notum til að ná þessum praktísku markmiðum sem við þurfum að hafa. En við erum öll af vilja gerð og reynum að gera okkar besta. Þetta er áskorun. Hvað varðar þessa margumræddu fjármálastefnu vil ég ítreka það sem ég hef sagt áður í umræðum. Við í þingflokki Framsóknarflokksins höfum gagnrýnt hana fyrir að vera óraunsæja hvað varðar sveitarfélögin til dæmis. Í fjármálastefnunni er gengið út frá því að sveitarfélögin nái að standa við afkomumarkmið, þ.e. nái að greiða niður skuldir, sem er ansi langsótt að mínu mati, sérstaklega í ljósi þess að mörg sveitarfélög eru enn frekar illa stödd fjárhagslega. Ég tala til dæmis fyrir sveitarfélagið mitt, Reykjanesbæ. Það sveitarfélag er að ná sér út úr skuldum, vinnur að því og gengur ágætlega. En á sama tíma er gríðarleg fólksfjölgun í sveitarfélaginu sem þýðir auknar kröfur um uppbyggingu innviða og auknar fjárfestingar. Hvernig á slíkt sveitarfélag að mæta á sama tíma þessum kröfum um afkomumarkmið? Þetta er ekki hægt. Þar fær ríkisstjórnin falleinkunn, að ganga út frá því að þetta sé gerlegt. Annað sem félagar mínir hafa nefnt í fyrri ræðum, og ég vil undirstrika líka, er sá ómöguleiki að ætla að greiða niður skuldir svo hratt sem áætlanir gera ráð fyrir á sama tíma og þessi mikla þörf er fyrir innviðauppbyggingu. Hvernig er hægt að lofa innviðauppbyggingu á sama tíma og menn ætla að greiða niður skuldir á slíkum hraða? Við í þingflokki Framsóknarflokks höfum lagt til að það sé nauðsynlegt að greiða niður skuldir - við erum að greiða mjög há vaxtagjöld árlega - en við þyrftum kannski að trappa okkur niður í að minnsta kosti nokkur ár meðan við erum að ná okkur á strik í innviðauppbyggingu. Við höfum nefnt samgöngur, heilbrigðiskerfi og menntakerfi sem er mjög aðkallandi. Við erum öll sammála um það. Framsetningu er verulega ábótavant. Ég vil líka undirstrika það sem hv. þm. Björn Leví Gunnarsson nefndi hér áðan. Þar er til dæmis ekkert yfirlit yfir þróun eigna eins og krafist er í lögum. Ekkert um fjárfestingarstefnu sem er alls ekki nógu gott og alls ekki til þess gert að skapa traust og öðlast langtímayfirsýn sem er tilgangur laganna. Þetta er gagnrýnisvert. Við Framsóknarmenn höfum talað fyrir því að nauðsyn sé á að skoða álagningu nýrra skatta, svo sem lýðheilsuskatts, komugjalds og fleiri möguleika sem að mínu mati verða að vera uppi á borðum í stóra samhenginu. Það er ekki hægt að segja: Við ætlum að greiða niður skuldir ríkisins, fara í stórfellda innviðauppbyggingu en ekki að bæta við neinum sköttum. Það bara gengur ekki upp. Þetta er gagnrýnisvert. En að síðustu - ég lofaði að tala ekki lengi - er það tvennt í viðbót og það varðar bankana. Hæstv. fjármálaráðherra hefur verið margspurður að því hvað hann hyggist fyrir varðandi sölu bankanna þar sem við erum að samþykkja stefnu til fimm ára. Það hefur gríðarleg áhrif á ríkissjóð ef af sölu bankanna verður. Svör hans hafa enn sem komið er ekki verið nægilega skýr að mínu mati. Ég vil ítreka að Alþingi þarf að fá skýr svör um næstu skref við sölu bankanna og hvort það sé þá hugsað til næstu tveggja, þriggja ára á þessu kjörtímabili eða alls ekki. Og þegar þar að kemur, því að ég geri ráð fyrir að það verði að veruleika á einhverjum tímapunkti, verði það gert í samfélagslegri sátt. Það þarf að fara fram ítarlegri umræða í samfélaginu, ekki bara á Alþingi heldur um allt samfélagið, um það hvernig við ætlum að standa að þessari bankasölu. Ferlið verður að vera gegnsætt og þetta er bara lítill partur af því verkefni sem við stöndum nú frammi fyrir, þ.e. endurskoðun á fjármálakerfinu í heild sinni. Hvernig viljum við hafa það? Því að í kjölfar hrunsins varð hér mikil ólga og vantraust, ekki bara á fjármálakerfið heldur á Alþingi og allt þetta. Við þurfum hægt og bítandi að vinna okkur út úr þessu. Þetta tekur tíma, þetta tekur meira en átta ár; vonandi sem stystan tíma en þetta þarf að eiga sér stað. Og við hér á Alþingi höfum ríka skyldu hvað það varðar að leiða þessa umræðu og draga fram þau svör sem þarf að draga fram til að ná sátt sem er svo mikilvæg fyrir okkur öll. Nú erum við að tala um þensluáhrif framkvæmda. Ekki er hægt að byggja göng þarna, ekki hægt að byggja nýja brú þótt það sé brýnt samfélagslega séð því að það gæti skapað þenslu og þá fer allt fjandans til. Það viljum við ekki, við viljum halda niðri verðbólgunni. Þetta þekkjum við öll. En á sama tíma og ríkisstjórnin, eins og birtist líka í fjármálaáætluninni, mun halda áfram miklu aðhaldi í opinberum framkvæmdum til að ná markmiðum sínum leika fyrirtæki lausum hala, má segja, hvað varðar framkvæmdir. Það er mjög þensluhvetjandi, hlýtur að vera, fyrir samfélagið í heild sinni þegar fyrirtæki eins og Isavia er að framkvæma fyrir marga milljarða. Mér finnst að við þurfum að horfa á allar hliðar. Þetta á ekki að vera eins og ríki í ríkinu. Það hlýtur að þurfa að taka slíkt inn í jöfnuna og horfa á það í samhengi við aðra hluti. Mér finnst þetta hálfstjórnlaust enn sem komið er og vona að ráðherra og við hér tökum þetta til gaumgæfilegrar skoðunar og umræðu næstu vikur og mánuði. Að lokum tel ég mjög mikilvægt varðandi framkvæmdir á vegum ríkisins að ekki verði eingöngu horft í arðsemisforsendur, að excel-skjölin verði ekki eingöngu heilagur sannleikur, heldur verði líka tekið mið af þjóðhagslegri arðsemi, samfélagslegum þáttum og fleiru sem er mjög mikilvægt þegar verið er að forgangsraða verkefnum á vegum ríkisins. Annars þakka ég góða umræðu og vona að okkur auðnist að standa undir nafni og koma vinnulagi við ríkisfjármálin í gott horf. En þjóð, þið verðið að gefa okkur smátíma.
Frú forseti. Ég vil í lok þessarar löngu umræðu þakka fyrir margar málefnalegar ræður. Það er áhugavert að fylgjast með því þegar menn eru í fyrsta sinn að fara yfir fjármálastefnu sem er nýjung, þó svo það hafi verið gert í mýflugumynd síðastliðið sumar. Nú var aðdragandinn miklu lengri. Við höfðum tímann allt frá fyrsta degi þingsins og þangað til núna til að fara yfir stefnuna. Þingmenn gátu kynnt sér hana. Það er áhugavert, eins og ég heyri að margir hv. þingmenn hafa sett fram, að hugsa um hvaða vinnubrögð eru best við framsetningu fjármálastefnunnar og við umræður um hana. Ég held að það skipti mjög miklu máli í framtíðinni þegar við erum að skipuleggja stefnuna - sem reyndar verður nú ekki fyrr en eftir fjögur ár, en fjármálaáætlunin helst í hendur við þessa stefnu - að hafa í huga að þetta er ferli sem á að varpa betra ljósi á það hvernig við hyggjumst ramma inn fjármál íslenska ríkisins næstu fjögur til fimm árin. Jafnvel þótt lögð sé fram bæði ný stefna og ný áætlun er hugsunin í þessum lögum sú að það sé alltaf ákveðin samfella, alltaf þannig að menn líti til þess hvað gert var árið áður, þó svo að þetta bindi menn ekki svo mikið í báða skó að engu sé hægt að breyta. Ég held að umræðurnar sýni að hv. þingmenn hafa tekið þetta vinnulag alvarlega. Það er svo sannarlega hægt að bera því vitni að Stjórnarráðið hefur tekið þetta vinnulag alvarlega. Þá komu fram margar ágætar ábendingar um hvernig væri hægt að haga þessu öðruvísi. Til dæmis setti fjármálaráð fram ábendingar í skýrslu eða áliti sem það lagði fram. Ráðið lagði fram álitið eftir að fjármálastefnan var sett fram og því var auðvitað ekki hægt að taka tillit til þeirra ábendinga við framlagningu þessarar stefnu. En þetta geta menn gert í framtíðinni. Og þetta er reyndar líka, rétt að vekja athygli á því, í fyrsta sinn sem fjármálaráð setur fram sitt álit eins og það á að gera lögum samkvæmt. Það er mjög áhugavert og mikilvægt fyrir okkur öll að hugsa um það hvað sé eðlilegt aðhald í ríkisrekstrinum. Og þegar þarf að vera hallarekstur hvað sé eðlilegt að hann sé mikill. Hvernig eigum við að haga ríkisfjármálunum? Hvað eigum við að setja mikið í rekstur einstakra stofnana? Hvað eigum við að setja mikið í innviði? Hvað eigum við að setja í venjulegan rekstur? Hvað eigum við að setja til að byggja eitthvað upp, hvort sem við erum að tala um nýjan Landspítala, nýtt Hús íslenskunnar eða hreinlega vegi eða göng sem þarf auðvitað að gera víða um landið? Allt þetta verðum við að hugsa og læra síðan af niðurstöðunni. Nú förum við af stað með þessa niðurstöðu í næstu umræðu um fjármálaáætlunina. Það er ekkert einkennilegt að margir hafi ruglað þessum tveimur hugtökum saman. Ég hef sjálfur gerst sekur um það. Það er eðlilegt að meðan hugtökin eru að slíta barnsskónum og við öll hér að læra á þau að við áttum okkur ekki alveg á hvað er hvað. Ég held þó að við getum séð eftir umræðuna hvað það er sem helst var gagnrýnt. Ef ég horfi á þær athugasemdir sem settar voru fram voru þær kannski helst á þær leið að aðhald hefði mátt vera meira. Sumir hafa jafnvel sett fram að það hefði verið hægt að vera með meira aðhald en bæði afla meiri tekna og vera með meiri útgjöld. Allt eru þetta atriði sem eru til umhugsunar þeim sem fást við ríkisfjármálin. Það er örugglega auðveldara að setja fram fjármálastefnu og fjármálaáætlun þegar vel árar í ríkisrekstrinum en í kreppum. En eitt af því sem við þurfum samt að hugsa um er hvaða áhrif þættir hafa sem eru ekki beinlínis í fjármálastefnunni og síðan í fjármálaáætluninni, t.d. rekstur fyrirtækja ríkisins sem við vitum að eru mörg í miklum framkvæmdum og reyndar fyrirtæki sveitarfélaga eins og Orkuveitan. Það er samspil sem við þurfum að læra betur á. Ég hef sagt það hér að það hefði verið mjög gagnlegt við undirbúning þessa starfs í fyrsta lagi að hafa meiri tíma, í öðru lagi að hafa meiri reynslu og í þriðja lagi að hafa betri tæki. Allt þetta hefði hjálpað okkur öllum, hvaða skoðun sem við höfum síðan á niðurstöðunni sem komin er. Ég er sammála þeim hv. þingmönnum sem hafa lýst þeirri skoðun að Alþingi þurfi að hafa góðan aðgang að sérfræðingum ekkert síður en framkvæmdarvaldið. Ég held að það sé líka mikilvægt að við séum með þjóðhagsleg líkön sem margir hafa aðgang að. Það er eðli hagfræðilíkana að þau sýna kannski sjaldnast rétta niðurstöðu en eftir því sem við lærum meira getum við kannski komist nær sanninum. Ég held að ef einhvern einn lærdóm megi draga af hruninu árið 2008 og aðdraganda þess sé hann sá að við eigum að sýna varfærni á öllum sviðum, hugsa fram í tímann. Jafnvel þótt við munum ekki vita hvað gerist, eðli málsins samkvæmt, erum við þó búin að hugsa á þeim nótum hvað við gerum ef þetta kemur fyrir. Margir hv. þingmenn hafa bent á að það hefði verið fróðlegt að setja upp mismunandi sviðsmyndir. Ég get tekið undir það. Það hefði vissulega verið fróðlegt. Það væri gaman að gera það í framtíðinni, að segja: Ef tekjurnar verða þessar, hagvöxturinn þessi, þá er líklegt að niðurstaðan verði með þessu móti. Við höfðum ekki þau tæki núna en við höfum lært af þessu ferli. Þess vegna vil ég ítreka þakkir mínar til þingmanna sem hafa lagt fram málefnalegar athugasemdir. Nú má alveg hugsa það að kannski hefðu menn átt að leggja fram fleiri beinar tillögur, setja fram t.d. tillögu um að aðhaldið ætti ekki að vera 1,5% heldur 2% eða 1,5-2,5%, að það væri á ákveðnu bili. Það var ein af athugasemdum fjármálaráðs. Það má svo sem líka velta því fyrir sér ef það væri ákveðið bil hvort hv. þingmenn myndu ekki alltaf freistast til að vera í neðri hluta bilsins. Það er hugsanlegt. Ég lít svo á að þegar við setjum fram 1,5% séum við í rauninni, miðað við þá óvissu sem eðli málsins hlýtur að vera, að tala um kannski plús/mínus 0,2–0,3 prósentustig Vonandi tekst okkur, ef ekki koma stór áföll upp, að vera svo nærri því. Ég held að það sé mikilvægt þegar umræða af þessu tagi, sem ég lít á sem grundvallarumræðu í þingstörfunum, að við reynum öll að vera sem markvissust í okkar málflutningi, koma með beinar athugasemdir og hugleiðingar um þetta ferli, þannig að sem mest gagn verði að umræðunum fyrir ferlið í framtíðinni því þetta er alveg örugglega ekki í síðasta sinn sem menn gera slíkt. Ég man eftir því þegar fyrst voru settar fram hugmyndir um að setja fram fimm ára fjárlög fannst mér þær byltingarkenndar en afar jákvæðar. Mér finnst þess vegna mjög gaman að fá núna tækifæri til að koma að þessu á frumstigi, þegar þessu er hrint af stað í raun, en vek þó athygli á að hugmyndirnar ná nokkuð langt aftur. Meðal annars var unnið að þessu í tíð ekki bara síðustu ríkisstjórnar heldur ríkisstjórnarinnar þar á undan að undirbúa verklag af þessu tagi. Þeir sem þar lögðu hönd á plóg eiga hrós skilið.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra ræðuna og vil spyrja aðeins um breytingartillögu þar sem fjármálaráðherra kom með ákveðnar athugasemdir. Frumvarpið var lagt fram á fyrstu dögum þingsins og tveimur mánuðum seinna bjóst fjárlaganefnd alltaf við breytingartillögum, sérstaklega eftir umsögn fjármálaráðs. Af hverju uppfærðum við þá ekki eitthvað af þeim tölum sem við vissum að vantaði? Aðeins varðandi bankasöluna: Það kom fram í óundirbúnum fyrirspurnum fyrr í dag að arðgreiðslurnar dugðu til að greiða niður þær skuldir sem áætlunin fjallar um. Þá velti ég fyrir mér hvaðan þessi arður kemur. Kemur hann ekki í raun frá neytendum sem eru þá í raun að greiða niður skuldir ríkissjóðs óbeint í gegnum þjónustugjöld bankanna sem eru í eigu ríkisins? Er það þá sanngjarnt eða er ekki bara sanngjarnt að segja að há þjónustugjöld þar séu óbeinn skattur? Annars er ég mjög sammála hæstv. ráðherra, okkur vantar ákveðið áhættumat í hagfræðilíkönum. Það var fólk þarna úti sem vissi að hrunið væri að verða, það hafa verið gerðar bíómyndir um það og fjallað mjög ítarlega um það hvernig það ferli fór fram. Að sjálfsögðu vitum við að ákveðin vikmörk eru í þeim tölum þó að það sé ekki sett fram á skilgreindu bili. Það má alltaf deila um hversu nákvæm þau staðalfrávik eiga að vera. Ég hefði áhuga á að heyra álit hæstv. ráðherra á því af hverju ekki hafi komið fram breytingartillögur og hversu heiðarlegt það er af okkur að taka svona háan arð af bönkum til niðurgreiðslu skulda ríkisins.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Ég get eiginlega ekki svarað því hvers vegna ekki komu fram breytingartillögu vegna þess að það var fjárlaganefnd sem ákvað það. Þrátt fyrir að svo hafi ekki verið - og ég hefði ekki gert neina athugasemd við að það hefði verið gert - tel ég samt að allt þetta ferli muni nýtast okkur vel í næsta sinn sem við setjum fram fjármálastefnu og kannski sér í lagi fjármálaáætlun en hún er kannski fyrirsjáanleg strax næsta ár. Varðandi seinni hlutann, í sambandi við arðgreiðslur bankanna, þá get ég alveg tekið undir það að það væri íslenskum neytendum hagfellt ef meiri samkeppni væri í bankakerfinu og reyndar á það við um flest svið samfélagsins að það væri gott ef hér væri meiri og virkari samkeppni. Að sumu leyti er það vegna smæðar íslenska þjóðfélagsins og að öðru leyti kannski vegna þess að erlendir aðilar þora ekki að fara hér inn vegna þess að þeir telja að hér sé of mikil óvissa í efnahagskerfinu, t.d. vegna gjaldmiðilsins sem við höfum talað um fyrr í dag. Varðandi arðgreiðslurnar þá er það þannig núna að bankarnir eru með eigið fé á bilinu rúmlega 20% og upp undir 30%, sem er töluvert yfir þeim lágmarksmörkum sem bankarnir eiga að vera samkvæmt stífustu reglum. Að vísu hefur Fjármálaeftirlitið bætt þar ofan á en engu að síður gætu þeir, með því að minnka efnahagsreikning sinn, dregið úr kröfunum og þannig minnkað eigið fé sitt núna án þess að nokkuð annað gerðist.
Virðulegi forseti. Svörin sem minni hluti fjárlaganefndar fékk við þeim fyrirspurnum voru þau að meiri hlutinn sæi fram á breytingartillögur og ég bjóst við að það væri í samvinnu við fjárlaga- og efnahagsráðuneytið. Hvað varðar arðgreiðslurnar og samkeppnisstöðu bankanna þá ber ríkið þó nokkuð mikla ábyrgð á því samkeppnisumhverfi þar sem það á stóran hluta af bankakerfinu. Í þeirri aðstöðu rennur allt umfram þá lækkun á eigin fé, allur arður umfram það, til skuldaniðurgreiðslu samfélagsins. Það má alveg túlka það sem óbeina skatta. Það finnst mér athugavert, og við þyrftum að vera heiðarleg gagnvart því. Síðan var ansi mikil umræða um vinnulagið, þ.e. hvernig við eigum að tala um fjármálastefnuna. Nú er þetta nýtt hér á þingi. Hvað er eðlilegt að tala um? Grófur rammi er settur fram í lögum um opinber fjármál um það hvað fjármálastefnan eigi að innihalda. Efnislega er hún ekkert rosalega ágripsmikil, hvað það varðar hvernig við getum rætt um það sem hún síðan kemur til með að innihalda. Að lokum kemur hún til með að hafa áhrif á þau fjárlög sem við setjum og því tel ég óhjákvæmilegt að við tölum um þau málefni sem við fjöllum um og setjum í fjárlög. Ég vildi bara spyrja um álit hæstv. fjármálaráðherra á því hvort það ætti ekki að vera eitthvað sem við ættum að setja okkur sem ákveðið vinnulag sem þing og framkvæmdarvald.
Frú forseti. Ég segi aftur: Mér finnst gaman að svara spurningum af þessu tagi þar sem er verið að hugsa um ferlið og hugsa um þetta efnislega, hvernig við gætum gert betur. Auðvitað er spurningin um það hvort stefnan á að koma fram á sama tíma og áætlun eða ekki, eða að minnsta kosti ætti að vera hægt að sjá í áætlunina meðan stefnan væri samþykkt. Þetta er auðvitað álitamál. Ég geri ráð fyrir því að hugsunin hafi verið sú að menn byrjuðu á því að setja rammann áður en þeir færu að hugsa um einstök mál sem sneru kannski að einstökum útgjaldaliðum til að draga úr hættu á því að menn færu að minnka eða þenja rammann út frá því hvernig staðan væri hverju sinni. Ég held að það sé bara mjög vert að hugsa þetta. Þegar maður sér lögin þá er talað um að stefnan komi með fyrstu fjárlögum, má segja, af því að það verklag sem við erum vönust er að þing sé kosið að vori og að ríkisstjórn hafi sumarið til að undirbúa sig og myndi þá leggja fram stefnu og fjárlög á sama tíma. Þannig að við erum auðvitað í svolítið óvenjulegri stöðu núna. Ég vil taka undir það með hv. þingmanni að auðvitað er það skattur á íbúana ef ekki er heilbrigð samkeppni. Það væri neytendum mjög hagfellt ef hér væri hagkerfi sem fleiri vildu taka þátt í og myndu vilja keppa neytendum til hagsbóta. Að lokum vil ég ítreka þakkir til hv. þingmanns fyrir þessa spurningu.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um fullgildingu fríverslunarsamnings milli EFTA-ríkjanna og Georgíu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa utanríkisráðuneytisins. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar á fríverslunarsamningi milli EFTA-ríkjanna og Georgíu sem undirritaður var 27. júní 2016 í Bern í Sviss. Í greinargerð með tillögunni kemur fram að fríverslunarsamningurinn við Georgíu kveður á um gagnkvæma niðurfellingu og lækkun tolla á iðnaðarvörur, sjávarafurðir og unnar og óunnar landbúnaðarvörur. Þannig munu tollar á hvers kyns sjávarafurðir og iðnaðarvörur, sem fluttar eru út frá Íslandi til Georgíu, falla niður frá gildistöku samningsins og sama á við um helstu landbúnaðarvörur sem framleiddar eru hér á landi til útflutnings. Fríverslunarsamningurinn er af svokallaðri þriðju kynslóð fríverslunarsamninga og inniheldur ákvæði um vöruviðskipti, þjónustuviðskipti, rétt til stofnsetningar, verndun hugverkaréttar, opinber innkaup, viðskipti og sjálfbæra þróun, vinnuvernd og umhverfisvernd, auk hefðbundinna ákvæða um sameiginlega nefnd samningsaðila og lausn deilumála. Þá segir í greinargerð að útflutningur frá Íslandi til Georgíu hafi verið lítill í gegnum tíðina, en hann hafi þó aukist undanfarin ár og numið tæpum 300 millj. kr. á síðasta ári. Er þar nær einungis um að ræða útflutning á heilfrystum makríl. Innflutningur frá Georgíu hefur einnig verið lítill. Með gagnkvæmri niðurfellingu og lækkun tolla skapar samningurinn forsendur fyrir auknum viðskiptum milli landanna. Nefndin bendir á að í formálsorðum samningsins er áréttuð skuldbinding samningsríkjanna um að styðja við lýðræði, réttarreglur, mannréttindi og mannfrelsi í samræmi við skyldur sínar að þjóðarétti, m.a. eins og fram kemur í sáttmála Sameinuðu þjóðanna og mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna. Þá skal bent á að sérstakur kafli í samningnum fjallar um viðskipti og sjálfbæra þróun eins og tíðkast hefur í nýlegum fríverslunarsamningum EFTA. Samningsaðilar viðurkenna að efnahagsleg þróun, félagsleg þróun og umhverfisvernd séu sjálfstæðir þættir sem styðja með gagnkvæmum hætti við sjálfbæra þróun. Samningsaðilar árétta einnig skyldur sínar til að virða, efla og framkvæma þær meginreglur um grundvallarréttindi sem er að finna í yfirlýsingu Alþjóðavinnumálastofnunarinnar (ILO) um grundvallarviðmið og réttindi við vinnu og í áréttingu hennar sem Alþjóðavinnumálaþingið samþykkti árið 1998. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Hv. þingmenn Teitur Björn Einarsson og Sigmundur Davíð Gunnlaugsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Þetta nefndarálit var samþykkt á fundi í utanríkismálanefnd 16. mars 2017. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Jóna Sólveig Elínardóttir, formaður utanríkismálanefndar, Vilhjálmur Bjarnason, framsögumaður málsins, Ásta Guðrún Helgadóttir, Birgir Ármannsson, Bryndís Haraldsdóttir, Rósa Björk Brynjólfsdóttir og Steinunn Þóra Árnadóttir. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.
Frú forseti. Líkt og kom fram í máli hv. þm. Vilhjálms Bjarnasonar, framsögumanns fyrir nefndaráliti um fullgildingu fríverslunarsamnings milli EFTA-ríkjanna og Georgíu, þá skrifa ég undir það álit og þar með gef til kynna samþykki mitt við því að þessi fríverslunarsamningur verði samþykktur. Ég ætla því ekki að fara að andmæla neinu sem kom fram í máli hv. flutningsmanns nefndarálitsins. Í 11. kafla í viðauka með fríverslunarsamningnum er fjallað um að umhverfisvernd sé einn af þeim sjálfstæðu þáttum sem eigi að vera undir og talað um að það þurfi að stuðla að sjálfbærri þróun. Þá langar mig að bæta því við að það kom fram í umfjöllun hv. utanríkismálanefndar um málið að loftslagsmarkmið eru ekki partur af samningsmódelinu þegar verið er að ræða viðskiptasamninga eða fríverslunarsamninga. Mér finnst það vera galli. Mér finnst það vera galli á 21. öldinni, mér finnst það vera galli þegar við erum búin að skrifa undir Parísarsamkomulagið að ekki sé horft til þess að það sé partur af því sem rætt er þegar verslunarsamningar eru gerðir á milli landa hvaða áhrif þetta hefur á vistsporið sem af flutningunum hlýst. Þó svo ég styðji fullgildingu þessa fríverslunarsamnings þá vildi ég engu að síður árétta að þetta finnst mér vanta inn í samningsmódelið og tel að við þingmenn eigum að halda því til haga. Við höfum nú þegar rætt þetta aðeins. Ég kom inn á það í andsvari við hæstv. ráðherra, þannig að hann ætti að vita af því að þetta hefur verið nefnt. Ég tel að nauðsynlegt sé að það verði uppfært hvernig staðið er að gerð svona samninga og hvað það liggur undir í því. Ég tel að við eigum öll að taka það til okkar að passa það að þetta verði tekið áfram og lengra.
Frú forseti. Við erum hér í síðari umræðu um fullgildingu fríverslunarsamnings milli EFTA-ríkjanna og Georgíu. Ég vil fagna því að ábendingar okkar í minni hlutanum um að þar sé áréttuð skuldbinding samningsríkjanna um að styðja við lýðræði réttarreglur, mannréttindi og mannfrelsi í samræmi við skyldur sínar að þjóðarrétti, eins og kemur m.a. fram í sáttmála Sameinuðu þjóðanna og mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna, fengu hljómgrunn og vil fagna því að það var einhugur í nefndinni um að koma þessari brýningu á framfæri í nefndarálitinu. Ég tek undir það sem hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir nefndi áðan um að sjálfbær þróun á að sjálfsögð að vera útfærð nánar í þeim fríverslunarsamningum sem Ísland er að fullgilda hér nánast á færibandi. Fríverslunarsamningar eru afar mikilvægur þáttur í utanríkisviðskiptum Íslands og þar með í utanríkisstefnu okkar. Þar er auðvitað fyrirferðarmestur og mikilvægastur EES-samningurinn. Eins og flestir vita eru fríverslunarsamningar gerðir af íslenskum stjórnvöldum í viðskiptalegum og efnahagslegum tilgangi við ríki til að bæta aðgang íslenskra fyrirtækja að viðkomandi mörkuðum til að draga úr eða afnema viðskiptahindranir og tryggja samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs til lengri tíma. Aukin viðskipti fela líka í sér auknar skyldur. Fram hjá þeim getum við ekki horft. Í fyrri umræðunni um fríverslunarsamning milli EFTA-ríkjanna og Georgíu spurði ég hæstv. utanríkisráðherra um hvernig aðildarríkin að þessum fríverslunarsamningi við Georgíu muni nákvæmlega stuðla að og styðja við lýðræði, réttarreglur og mannfrelsi eins og áréttað er í formálsorðum samningsins. Ástæðan fyrir því að ég spurði hæstv. ráðherra um þetta er sú staðreynd að í Georgíu eiga sér stað mannréttindabrot. Það er útbreiddar pyndingar á borgurunum af hálfu yfirvalda sem aldrei hafa verið rannsakaðar. Í febrúar sl. gaf sérstakur ráðgjafi Sameinuðu þjóðanna út mjög svarta skýrslu um alvarlega hátt hlutfall í Georgíu varðandi ofbeldi gegn konum. Eins er hægt að vitna í nýútkomna skýrslu frá Human Rights Watch mannréttindasamtökunum sem draga upp mjög dökka mynd af málum þegar kemur að mannréttindum og mannréttindabrotum í þessu landi sem við erum að fullgilda fríverslunarsamning við. Þegar EFTA-ríkin skuldbinda sig í samningum, viðskiptasamningum, um að styðja við lýðræði, réttarreglur, mannréttindi og mannfrelsi í samræmi við skyldur sínar að þjóðarétti finnst mér það nánast ótækt að í viðkomandi samningum sé ekki skýrara svigrúm til þess að draga í land og hætta við samninginn þegar ákveðin mannréttindabrot eiga sér stað. Hæstv. utanríkisráðherra svaraði hér í þingsal í fyrri umræðunni um fullgildingu samningsins spurningu minni um hvernig hann nákvæmlega ætlaði sér að beita sér fyrir því að mannréttindi og réttindi borgaranna yrðu virt í gegnum þennan ágæta samning á þann veg að hann sæi fyrir sér að Íslendingar gætu sýnt gott fordæmi þegar kemur að því hvernig Ísland getur stigið inn í fríverslunarsamning af þessu tagi, eins og ég túlka orð hans, með það að leiðarljósi að fordæma mannréttindabrot. Svo sagðist hann ætla að tala sjálfur fyrir virðingu fyrir mannréttindum. Þetta er ágætt svo langt sem það nær. En við eigum að ganga fram fyrir skjöldu, ganga lengra og neita því einfaldlega að gera fríverslunarsamninga og fullgilda þá við lönd sem brjóta á réttindum þegna sinna. Við eigum að neita því að vera þátttakendur í samningum um viðskiptalega hagsmuni á milli landa og við ríki sem standa svona að málum gagnvart sínum borgurum. Annað er bara marklaust hjal. Við komum líklega nánar út í þennan vinkil á eftir þegar við ræðum um fullgildingu fríverslunarsamnings Íslands í gegnum EFTA-ríkin við Filippseyjar.
Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa leiðréttingu og að fá tækifæri til að segja örfá orð um þetta, ég ætla að hafa það stutt. Það er gríðarlega jákvætt að við séum að klára fullgildingu fríverslunarsamnings milli EFTA-ríkjanna og Georgíu og ekki síst sem beint framhald af því að fyrir viku síðan fengu íbúar Georgíu að koma inn í Schengen-lönd án vegabréfsáritunar. Ég held að það muni stuðla að auknu ferðafrelsi og að þetta aukna ferðafrelsi muni stuðla að auknum viðskiptum við EFTA-löndin. Það er hið besta mál. Þessi samningur sem hér um ræðir er mjög góður. Hann inniheldur ekki neitt af þeim slæmu hlutum sem ég hef oft orðið var við í fríverslunarsamningum undanfarin ár. Sér í lagi er mjög gott að ekki eru svokölluð ISDS-ákvæði í samningnum. Það er svolítið varhugavert að alltaf er verið að ganga lengra í verndun hugverkaréttar sem út af fyrir sig er hið besta mál, en ekki er sama hvernig það er gert. Mér sýnist þessi samningur fara nokkuð þægilega millibilsleið í því máli, þannig að það er bara gott og í rauninni frábært að við klárum þetta. Ég vil samt taka undir með hv. þm. Rósu Björk Brynjólfsdóttur um að mikilvægt er að við munum hvaðan Georgía kemur með tilliti til mannréttinda. Þetta er land sem er náttúrlega fyrrum Sovétríki, hefur komist mjög langa leið síðan þá, en ítrekuð mannréttindabrot eiga sér enn stað í landinu og mikil spilling er og mikið af sérhagsmunapoti. Við þurfum að passa okkur á því við framkvæmd viðskiptasamninga og fríverslunarsamninga, en líka í almennum samskiptum okkar við Georgíu, þ.e. að það sé stöðugt áréttað mikilvægi þess að viðhalda mannréttindum og að reyna að uppræta þessa spillingartilhneigingu eins mikið og hægt er. Í rauninni hef ég ekki margt fleira um þetta mál að segja nema bara í rauninni að óska Georgíumönnum til hamingju með þennan viðskiptasamning að því gefnu að við klárum þetta hér í atkvæðagreiðslu.
Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um endurskoðendur, eftirlitsgjald, á þskj. 428, 312. mál. Með frumvarpi þessu er lögð til breyting á eftirlitsgjaldi endurskoðenda. Átta ár eru frá því að núgildandi lög um endurskoðendur tóku gildi. Með lögunum var endurskoðendaráði falið ríkara eftirlit með endurskoðendum en verið hafði. Mikilvægt er að ráðið geti sinnt því eftirlitshlutverki sem það hefur samkvæmt lögunum og með frumvarpinu eru lagðar til breytingar til að tryggja að svo sé. Til að standa straum af kostnaði við störf endurskoðendaráðs greiða endurskoðendur árlegt gjald í ríkissjóð, svokallað eftirlitsgjald. Gjaldið er lögbundið og nemur 50 þús. kr. á hvern endurskoðanda og hefur það verið óbreytt síðastliðin átta ár. Vegna aukins umfangs í rekstri ráðsins nægja tekjur þess ekki fyrir kostnaði og verður því að hækka hið lögbundna gjald til að standa straum af honum. Útgjöld ráðsins hafa aukist, m.a. vegna hækkunar launataxta nefndarmanna og meiri sérfræðikostnaðar við stærri mál sem ráðið hefur fengið utanaðkomandi sérfræðinga til að skoða. Einnig eru meiri kröfur gerðar nú um samskipti við eftirlitsaðila, bæði á Norðurlöndum og annars staðar í Evrópu, og fylgir kostnaður slíkum fundum erlendis og samstarfi. Lagt er til að eftirlitsgjald endurskoðenda hækki í 80 þús. kr. til að standa straum af kostnaði við lögbundið eftirlit með endurskoðendum. Einnig er lagt til að gjalddagi eftirlitsgjaldsins verði 1. apríl frá og með árinu 2018 í stað 1. janúar eins og er í gildandi lögum. Við gerð frumvarpsins var haft samráð við endurskoðendaráð varðandi fjárhæðina sem lögð er til í frumvarpinu og byggist hún á fjárhagsáætlun ráðsins. Félag löggiltra endurskoðenda hefur einnig verið upplýst um þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu. Verði frumvarpið óbreytt að lögum er ekki gert ráð fyrir að það muni hafa áhrif á afkomu ríkissjóðs. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar.
Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna heitis Einkaleyfastofunnar á þskj. 500, mál nr. 371. Með frumvarpinu er lagt til að heiti Einkaleyfastofunnar verði breytt í Hugverkastofuna. Jafnframt er lagt til að ákvæðum ýmissa sérlaga verði breytt með hliðsjón af þessari nafnbreytingu. Einkaleyfastofan fer með málefni hugverkaréttinda á sviði iðnaðar á Íslandi. Hlutverk hennar er að fara með málefni varðandi einkaleyfi, vörumerki, hönnunarvernd, byggðarmerki og önnur hliðstæð réttindi sem kveðið er á um í lögum, reglugerðum og alþjóðasamningum um vernd eignarréttinda á sviði iðnaðar. Stofnuninni ber jafnframt að veita einstaklingum, stofnunum og fyrirtækjum upplýsingar og ráðgjöf varðandi hugverkaréttindi í iðnaði. Enn fremur ber stofnuninni að stuðla að því að ný tækni og þekking sem felst í skráðum hugverkaréttindum verði aðgengileg almenningi. Heitið Einkaleyfastofan gefur því ekki skýra mynd af starfsemi stofnunarinnar þar sem það vísar eingöngu til einnar tegundar hugverkaréttinda á sviði iðnaðar. Með hliðsjón af hlutverki stofnunarinnar hefur heitið of þrönga skírskotun miðað við raunverulega starfsemi hennar. Þá getur heiti Einkaleyfastofunnar verið villandi í augum viðskiptavina og annarra hagsmunaaðila þar sem það gefur til kynna að stofnunin láti sig einungis varða málefni einkaleyfa þrátt fyrir að starfsemi og ábyrgðarsvið hennar tengist hugverkaréttindum almennt. Telja verður mikilvægt að stofnun sem fer með þessi málefni tryggi að öllum fagsviðum sé gert jafn hátt undir höfði og að ekki komi fram í heiti hennar sérstök áhersla á eitt fagsvið umfram annað. Nafnbreytingin er jafnframt í samræmi við markmið sem sett voru fram í hugverkastefnu sem þáverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra kynnti árið 2016 undir heitinu „Hugverkastefna 2016–2022, hugverkaréttindi sem viðskiptatæki og verðmæti“. Markmið stefnunnar er hugverkadrifið Ísland árið 2022 og sú framtíðarsýn er sett fram í stefnunni ásamt því að veita upplýsingar um réttindin, mikilvægi þeirra og mögulegar verndarleiðir og aðgerðaáætlun til næstu fimm ára. Frumvarpið hefur ekki áhrif á stjórnsýslu stofnunarinnar. Verði frumvarpið óbreytt að lögum er ekki gert ráð fyrir að það muni hafa áhrif á afkomu ríkissjóðs. Frú forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til hv. atvinnuveganefndar til umfjöllunar.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 55/2003, um meðhöndlun úrgangs, og lögum nr. 52/1989, um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur. Frumvarpið er endurflutt frá síðasta þingi. Það var unnið í samvinnu við stofnanir ráðuneytisins og hefur í tvígang verið sent hagsmunaaðilum til umsagnar. Auk þess hefur ráðuneytið unnið úr athugasemdum sem bárust við meðferð málsins á síðasta löggjafarþingi. Meginmarkmið frumvarpsins er að tryggja að lög um meðhöndlun úrgangs samrýmist þeim skuldbindingum sem Ísland hefur undirgengist með EES-samningnum, þ.e. innleiðing EES-gerða og lagfæring á ákvæðum í þegar innleiddum EES-gerðum. Í fyrsta lagi er um að ræða innleiðingu tilskipunar nr. 19/2012 um raf- og rafeindabúnaðarúrgang sem gerir m.a. kröfu um að bannað verði að farga ómeðhöndluðum raf- og rafeindatækjaúrgangi. Í öðru lagi er um að ræða reglugerð frá ESB nr. 660/2014 um flutning úrgangs, sem hefur það að aðalmarkmiði að efla eftirlit með flutningi hans og koma í veg fyrir ólöglegan flutning úrgangs milli ríkja. Það skal gert með eftirlitsáætlunum sem byggjast á sérstöku áhættumati og beinast að fyrirtækjum, söfnunaraðilum og flutningsaðilum. Gert er ráð fyrir að Umhverfisstofnun útbúi eftirlitsáætlun um flutning úrgangs milli landa til þriggja ára í senn, en að öðru leyti er gert ráð fyrir að nánari ákvæði um slíkar áætlanir, innihald þeirra og umfang, ásamt viðeigandi skilgreiningum, verði sett í reglugerð. Í þriðja lagi er það innleiðing ákvörðunar 727/2013 um snið fyrir upplýsingagjöf fyrir stefnu um úrgangsmálefni sem lýtur að upplýsingagjöf vegna þeirra. Er lagt til sveitarfélög verði skyldug til að senda Umhverfisstofnun upplýsingar um útgáfu og veigamiklar endurskoðanir á svæðisáætlunum um meðhöndlun úrgangs. Í fjórða lagi er frumvarpinu ætlað að undirbúa innleiðingu á reglugerð ESB nr. 1257/2013 um endurvinnslu skipa sem stefnt er að að verði tekin upp í EES-samningnum á næstunni. Lagðar eru til breytingar sem fela í sér skilgreiningu á endurvinnslu skipa og útgáfu starfsleyfa. Gert er ráð fyrir að Umhverfisstofnun veiti starfsleyfi fyrir starfsemi þar sem fram fer endurvinnsla skipa yfir 500 brúttótonnum, en heilbrigðisnefndir sveitarfélaga fyrir starfsemi sem endurvinnur minni skip. Í reglugerð ráðherra verður fjallað nánar um málið, m.a. um til hvaða skipa reglur um endurvinnslu ná, kröfur til eigenda þeirra skipa, endurvinnsluáætlanir skipa, skipaendurvinnslustöðvar og aðrar kröfur og skilyrði sem útgefandi telur nauðsynlegar og samrýmast markmiðum reglugerðarinnar, svo sem kröfur um bestu aðgengilegu tækni. Í fimmta lagi hafa athugasemdir Eftirlitsstofnunar EFTA gefið tilefni til að lagfæra lög um meðhöndlun úrgangs vegna innleiðingar rammatilskipunar nr. 2008/98 um úrgang. Vegna athugasemdanna er lagt til að bætt sé við skilgreiningu á seljanda og miðlara og gerð krafa um starfsleyfi þessara aðila, auk þess sem bætt er við ákvæði um ábyrgð á úrgangsstjórnun. Annað meginmarkmið frumvarpsins er að leggja til nauðsynlegar breytingar á sviði úrgangsmála. Í fyrsta lagi er lagt til að ákvæði um opinbera birtingu skýrslna rekstraraðila verði lagfærð til að ákvæðið samrýmist samkeppnislögum og til að tryggja ítarlegri öflun tölfræðiupplýsinga um úrgangsmál. Í öðru lagi er lagt til að kæruheimild laganna á sviði úrgangsmála til úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála verði lagfærð til samræmis við önnur lög á málefnasviði ráðuneytisins til aukins skýrleika. Talið er fullnægjandi að almenningi sé heimilt að kæra ákvarðanir stjórnvalda er varðar réttindi hans og skyldur, þ.e. svokallaðar stjórnvaldsákvarðanir, en kæruheimild gildandi laga er mun víðtækari. Í þriðja lagi er gerð tillaga um að lögum nr. 52/1989, um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, verði breytt til þess að heimila álagningu umsýsluþóknunar á ál. Undanfarin misseri hefur álverð verið sögulega lágt og gengi íslensku krónunnar styrkst verulega og því er komin upp sú staða hjá Endurvinnslunni hf. að tekjur vegna áls, þ.e. vegna sölu álumbúða, eru minni en kostnaður fyrirtækisins við meðhöndlun áls. Er því talið rétt að leggja til að umsýsluþóknun verði tekin fyrir álumbúðir, en fjárhæðinni verði stillt í hóf. Virðulegi forseti. Ég hef hér rakið meginefni frumvarpsins. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda og lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir. Frumvarpinu er ætlað að ljúka innleiðingu tveggja tilskipana sem kveða á um refsiviðurlög við tilteknum umhverfisbrotum. Hér er t.d. um að ræða brot á reglum um flutning og förgun úrgangs, brot á reglum um losun efna í andrúmsloft, jarðveg eða vatn sem hefur í för með sér eða er líklegt að hafi í för með sér alvarleg meiðsl eða dauða einstaklinga. Greining á gerðunum hérlendis leiddi í ljós að ákvæði þeirra er að miklu leyti nú þegar að finna í íslenskri löggjöf. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu munu leiða til þess að tiltskipanirnar verða að fullu innleiddar í íslenskan rétt. Í frumvarpinu er lögð til ein breyting á lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir sem felur í sér að tilraun til brota og hlutdeild í brotum samkvæmt lögunum verður gerð refsiverð. Þetta er sem sagt nýlunda. Breytingar sem lagðar eru til á lögum um varnir gegn mengun hafs og stranda fela m.a. í sér að ítrekuð minni háttar brot sem leiða til þess að vatn spillist munu teljast refsiverður verknaður og kveðið verður á um refsiábyrgð lögaðila vegna tiltekinna brota gegn lögunum. Í frumvarpinu eru auk þess lagðar til breytingar sem munu leiða til þess að betra samræmis verði gætt við ákvæði IV. viðauka MARPOL-samningsins sem fjallar um reglur til að koma í veg fyrir skolpmengun frá skipum, en stefnt er að því að ljúka fullgildingu viðaukans á þessu ári. Það er áríðandi að það gerist sem allra fyrst. Í frumvarpinu eru einnig lagðar til breytingar sem eru til komnar vegna athugasemda Eftirlitsstofnunar EFTA vegna fyrri innleiðinga Evrópugerða sem höfðu að mati stofnunarinnar ekki verið leiddar réttilega í íslensk lög. Hér er annars vegar um að ræða að fella þarf brott orðin „skipum sem þjónusta fiskeldi“, sem var breyting sem þingið kom með 2014 í lögum um mengun hafs og stranda, í ákvæði laganna um úrgangsgjald, en að mati ESA eru þau skip sem eru undanþegin greiðslu gjalda upptalin að fullu í tilskipun 59/2000 sem 11. gr. c laganna var ætlað að innleiða. Hins vegar er um að ræða að nú er skýrt tekið fram að losun mengandi efna á úthöfum sé ólögleg, en að mati ESA var innleiðing tilskipunar nr. 35/2015 ófullkomin vegna þess. Hæstv. forseti. Með samþykkt frumvarpsins verður áréttað að mikilvægi þess að vernda umhverfið, bæta siglingaröryggi og auka vernd sjávar gegn mengun af völdum skipa, en hreint haf er í hag okkar allra. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar að lokinni 1. umr.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ágætisyfirferð yfir málið. Ég er kannski að nýta mér þá aðstöðu mína að hafa hæstv. ráðherra hér í salnum og ræða aðeins við hana um ákveðna þætti frumvarpsins sem ég er í grunninn mjög ánægður með. Hér er talað um í 3. gr., eins og ráðherra kom inn á, að ítrekuð minni háttar tilvik losunar þar sem hvert tilvik spillir ekki gæðum vatns heldur samansafn tilvika sem leiðir til þess að gæði vatns spillist, teljist refsiverður verknaður. Mig langar aðeins að spyrja hæstv. ráðherra út í þetta. Ég er ekki að setja mig á móti einu eða neinu í þessu, heldur er talað um þetta samansafn tilvika. Og svo, ef ég skil rétt, er í 4. gr. talað um að gera megi lögaðila sekt vegna brotsins. Hvað þarf að koma til þegar verið er að horfa til þessa samansafns tilvika? Er verið að horfa til þess að ef gæði vatns spillist þá sé farið aðeins yfir söguna og skoðað hvernig það hafi gerst? Eru þetta ákveðin tilvik? Eða hvernig er ætlunin að þessu verði framfylgt? Síðan segir í 5. gr., með leyfi forseta: „Tilraun til brota og hlutdeild í brotum samkvæmt lögum þessum, reglugerðum settum samkvæmt þeim og samþykktum sveitarfélaga eru refsiverð eftir því sem segir í almennum hegningarlögum.“ Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra aðeins út í það. Hér er talað um sektir annars vegar og svo almenn hegningarlög. Hvernig verður eftirliti háttað? Hver er raunverulegi refsiramminn, þ.e. er verið að vísa til sektanna í þessu með almennu hegningarlögin?
Virðulegi forseti. Ég gerði mitt besta til að hlusta á allar spurningar hv. þingmanns. Ég veit ekki hvort ég náði þeim öllum. Hvað varðar það sem hv. þingmaður spurði fyrst um er um að ræða að ítrekuð brot séu skilgreind sem eitt brot. Samansafn tilvika er þá eitt alvarlegt brot sem yrði orðið ólöglegt. Svo var spurt um hver myndi hafa eftirlit og þvingunarúrræði. Þá sem endranær hefur Umhverfisstofnun eftirlit samkvæmt lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir. Það er 26. gr. sem fjallar um valdsvið og þvingunarúrræði og er í þremur þrepum. Hægt er að veita áminningu, hægt er að veita áminningu og tilhlýðilegan frest til úrbóta, og í þriðja lagi stöðva eða takmarka viðkomandi starfsemi eða notkun, þar með lagt hald á vörur og fyrirskipað förgun þeirra. Því skal því aðeins beitt að um alvarlegri tilvik eða ítrekað brot sé að ræða eða ef aðilar sinna ekki úrbótum innan tiltekins frests. Þá er Umhverfisstofnun samkvæmt lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir heimilt að leita aðstoðar lögreglu til dæmis.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra greinargóð svör. Hún hefur tileinkað sér þann eiginleika sem er góður í þessu starfi að geta bæði talað við fólk hér og leitað ráða og hlustað á spurningar í einu, þannig að ég dáist að því, ég held hún hafi náð öllum spurningunum sem ég kom hér fram með. Mig langar í síðara andsvari mínu að koma aðeins inn á það sem mér finnst mjög áhugaverð umræða almennt og komið er aðeins inn á í þessu frumvarpi til laga, þ.e. hvort umhverfisbrot séu skilgreind sjálfstætt eða talin til svokallaðra efnahagsbrota. Hér skil ég það ekki öðruvísi í þessu lagafrumvarpi en að miðað sé við viðtekna skilgreiningu á efnahagsbrotum, með leyfi forseta: „… að átt sé við refsiverð brot sem framin eru í hagnaðarskyni, kerfisbundið og reglulega í annars löglegri atvinnustarfsemi einstaklinga og lögaðila.“ Svo segir síðar í greinargerðinni, með leyfi forseta: „Þá mæla rök með því að heimfæra brot undir hegningarlög ef það hefur haft í för með sér fjárhagslegan ávinning sem á til dæmis við þegar komist er hjá útgjöldum sem hljótast af lögboðnum mengunarvörnum.“ Af því að þetta er umræða sem ég veit að hæstv. ráðherra þekkir vel hafandi fylgst vel með í þessum geira í störfum sínum þá langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Er það í raun niðurstaða stjórnvalda núna að umhverfisbrot verði skilgreint sem efnahagsbrot og falli þá undir almenn hegningarlög? Þá er ég ekki bara að horfa á þetta frumvarp heldur almennt. Munum við sjá þá skilgreiningu á umhverfisbrotum og hvort slík skilgreining verði notuð í frekari tilvikum en þessum hér?
Virðulegi forseti. Varðandi það sem við erum kannski oft að fást við hér af því hv. þingmaður talaði um brot í fjárhagslegum tilgangi, eitthvað svoleiðis [[Gripið fram í: Efnahagsbrot.]]efnahagsbrot, fyrirgefðu, þá er það kannski þannig að hættan er að fyrirtæki með ákveðna starfsemi hagnist á því að fylgja ekki lögum og reglum. Það gæti t.d. verið þannig tilvik að sektirnar þættu það litlar að ekki svaraði kostnaði að fara einhvern veginn að breyta um hegðun, borga frekar sektirnar en að gera þetta rétt. Við verðum auðvitað að passa að hafa löggjöfina ekki þannig því að þá þjónar hún ekki tilgangi sínum. Svo getur þetta auðvitað líka átt við einhver brot sem einstaklingur eða einhver annar aðili fremur, en hefur kannski ekki beinan efnahagslegan ábata af því ef maður getur sagt sem svo, þannig að það er kannski tvennt í þessu. Hér eru almenn hegningarlög líka undir.
Virðulegi forseti. Ég ítreka þakkir mínar til hæstv. ráðherra - sem ég útdeildi með glöðu geði hér í andsvörum - fyrir að fara yfir málið. Í raun og veru finnst mér málið mjög jákvætt og líka sá tónn sem ég heyrði í máli hæstv. ráðherra sem einnig er að finna í frumvarpinu. Ég átti orðastað við ráðherrann um skilgreininguna á umhverfisbrotum og ég held að það sé umræða sem við þurfum að taka dálítið dýpra almennt, ekki bara í þessu máli. Hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir það að í sumum tilvikum geta umhverfisbrot verið þannig að sá sem brýtur af sér hlýtur af brotunum efnahagslegan ábata. Hann kom svo inn á það, sem ég ætlaði að gera að umtalsefni, þ.e. að það á ekki við í öllum tilvikum heldur er stundum um slóðaskap, trassaskap, að ræða, eða að menn ákveði að fara ekki eftir lögum og reglugerðum hverju sem sætir. Ég hef verið áhugamaður um að umhverfisbrot séu skilgreind sjálfstætt. Það þýðir ekki að í ákveðnum tilvikum eins og hér séu þau líka skilgreind sem efnahagsbrot og að hægt sé að beita almennum hegningarlögum þar um, en einmitt í þeim tilvikum sem hæstv. ráðherra fór hér ágætlega yfir í svari sínu við andsvari mínu áðan geta þau tilvik verið uppi að ítrekuð umhverfisbrot, sem geta haft alvarlegar afleiðingar, hafi í raun ekki haft neinn efnahagslegan ávinning í för með sér. Ég held að það sé eitt af því sem við þurfum að gera að fara almennt yfir lagasafnið okkar með nútímalega hugsun í umhverfismálum að leiðarljósi og horfa aðeins á þessi mál upp á nýtt út frá því. Ég held að þörf sé á því að fara yfir allt lagasafnið okkar og skoða það. Ég hef heyrt hæstv. ráðherra tala um nokkur mál eins og loftslagsmál og ég hef verið ánægður með þann tón sem ég heyrt hjá honum hvað varðar heildarendurskoðun á allri löggjöf og heildarsýn í þessum málaflokki. Ég er ekki að kvarta og kveina yfir því að þetta hafi ekki verið gert, heldur meira að taka undir þá nýju hugsun sem mér finnst samstaða vera að myndast um þegar kemur að umhverfismálum. Mér finnst þetta mál vera hluti af því. Ég játa að lagatextar eru ekki einföldustu textar eða mesta skemmtilesning sem maður getur tekið sér fyrir hendur að rýna í en eins og ég skil þetta er bætt við skipum sem þjónusta fiskeldi, að þau eigi að greiða gjald - nú er ég búinn að týna mér í öllum þessum yfirstrikunum sem ég er með hér - þ.e. að þau fái ekki lengur þá undanþágu sem var; úrgangsgjald, það er orðið sem ég er að leita að. Ég tel mjög mikilvægt að svo sé. Ég er líka ánægður með að ekki er eingöngu verið að horfa á aðilann sem fremur brot heldur er horft til, eins og í 4. gr., þess að skortur á eftirliti eða umsjón geti einnig haft í för með sér sektir og verið refsivert. Ég tel mikilvægt að ekki sé hægt að skjóta sér undan því að það hafi ekki verið útgerðaraðili eða sá sem er umsjónaraðili sem hafi framið umrætt brot heldur starfsmenn eða hvernig sem það er; þetta er nokkurs konar keðjuábyrgð ef ég má leyfa mér að nota þá myndlíkingu um þetta. Almennt séð finnst mér efni frumvarpsins mjög gott við fyrsta yfirlestur. Ég hlakka til að við lesum frumvarpið og rýnum betur í það í hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Hér eru þættir sem komið er inn á í frumvarpinu sem eru mjög mikilvægir. Það er talað um samráðið og athugasemdir, sem ýmist hefur verið tekið tillit til eða ekki. Ég er ánægður með þá línu sem hér er lögð. Í frumvarpinu segir, og það var það sem ég byrjaði á að tala um, með leyfi forseta: „Í ritum erlendra fræðimanna um tilskipanirnar tvær“ - þ.e. þessar EES-tilskipanir sem verið er að tala um - „kemur fram að innleiðing gerðanna verði væntanlega einföld í aðildarríkjum sem hafi þegar víðtæk refsiviðurlög við brotum sem varða umhverfið en í þeim ríkjum sem refsiviðurlög við brotum sem varða umhverfið er ábótavant geti tilskipanirnar leitt til mikilvægra breytinga.“ Ég held að þetta frumvarp, þó að hér sé sagt að margt af þessu sé þegar við lýði, og sá andi sem er í því hafi meiri breytingar í för með sér en kannski er talað um hér, ef við tökum það föstum tökum að fara eftir því sem hér stendur. Eitt er að viðurlög séu við brotum, annað er hvort þeim viðurlögum sé beitt. Ég lít á þetta frumvarp sem lið í því að taka fastar og alvarlegar á umhverfisbrotum. Ég ítreka þá skoðun mína að almennt séð þurfum við að setjast yfir þau mál. Umhverfisbrot eru alvarleg brot, sama hvort þau hafa efnahagslegan ávinning í för með sér eða ekki.
Frú forseti. Þetta er áhugaverð umræða og gagnlegt frumvarp, á því leikur enginn vafi. Ég þakka fyrir þá framlögn og umræðu sem hefur orðið og er hreint ekki ósáttur við þetta frumvarp að nokkru leyti, þvert á móti. Ég ætla að nota tækifærið og koma með tiltekna ábendingu sem má kannski segja að sé að hluta til sagnfræði. Í áratugi tíðkaðist það að urða allan úrgang á Íslandi. Þetta voru lítil sveitarfélög með lítinn úrgang, en líka voru stór sveitarfélög með mikinn úrgang. Þarna urðu til safnhaugar sem eru núna undir jarðlögum. Þetta var fyrir flokkun úrgangs og endurvinnslu. Hér í Reykjavík eru þetta t.d. sorphaugarnir, ef við köllum það svo, inn við Elliðavoginn inn í Gufunes og eins þar sem er kallað Geirsnef. Þetta eru gríðarstórir haugar, t.d. þeir sem ég nefndi með nafni, svo eru aðrir í sumum fjörðum landsins þar sem safnhaugarnir liggja í raun og veru í uppfyllingum þannig að sjórinn gengur inn og út um þá, annars staðar kemur grunnvatn aðvífandi og rennur í gegnum þessa hauga. Það þarf ekki mikla ímyndun til þess að sjá hvernig það fer með þau spilliefni, hvort það var málning eða olíur eða þéttar með mjög hættulegum efnum. Þarna liggja málmar, jafnvel batterí með kvikasilfri og öðru slíku. Það þarf ekki mikla ímyndun til að sjá fyrir sér hvað þarna dylst. Allt þetta rotnar og grotnar smám saman í sundur. Það gengur upp úr haugunum metan sem er gróðurhúsalofttegund, eins og allir vita. Nú hefur farið fram vöktun í einhverjum mæli á þessum stöðum, það er auðvitað á höndum sveitarfélaganna. Það hafa komið fram niðurstöður sem sýna fram á það að þarna er um mengandi efni að ræða sem þvost út í sjóinn eða renna út í hann með grunnvatni og með flóði og fjöru. Nú er það svo að hægt er að endurvinna svona hauga. Það er til í dæminu að það hafi verið gert erlendis og endurunnir málmar hafa að hluta til greitt fyrir kostnaðinum. Ég ætla ekki að orðlengja þetta mjög, þetta kemur óbeint við frumvarpið. Ég vil aðeins vekja athygli hæstv. ráðherra á þessari stöðu sem er að mörgu leyti óljós. Sumir hafa gengið svo langt að kalla þetta tifandi tímasprengju. Ég ætla að hvetja til þess að farið verði í einhvers konar framhaldsvinnu eftir að þetta frumvarp er gengið til hæstv. nefndar og síðan sennilega og örugglega samþykkt hér á Alþingi, að það séu næg verkefni til að hyggja að gömlum safnhaugum, sem er til yfirlit yfir hvar eru en eru allt of óljósir til þess að okkur geti liðið fullkomlega vel með það.
Virðulegi forseti. Þetta er kannski meðsvar frekar en andsvar. Ég þakka ábendinguna. Vafalaust vita embættismenn mínir í ráðuneytinu mikið um þetta. Ég skal viðurkenna að þetta var góð ábending, þetta var ekki það fyrsta sem ég hugsaði um og ég hef ekki yfirsýn yfir það, svo ég segi það alveg hreint út. Auðvitað er þetta eitthvað sem við þurfum að skoða. Raunar held ég að við þurfum að taka okkur tak. Það hefur gengið fínt með úrgangsmálefnin, ef maður getur sagt sem svo, úrgangsstefnu og allt það. Við erum blessunarlega komin með þá stefnu að hætta að urða, eins og var gert. Þó eru samt einhverjar blikur á lofti um að það séu enn þá hvatar í sumum sveitarfélögum til að safna í hauga. Við þurfum að vanda okkur og aðeins að spyrna við. Ég er að reyna að skoða þessi mál heildstætt og ábending hv. þingmanns var mjög góð inn í þá skoðun. Ég þakka fyrir hana.
Virðulegi forseti. Ég fagna því að við sjáum hér möguleika á að fylgja MARPOL-samningnum í nánast öllum efnisatriðum. Undanþágan sem hefur verið veitt til þessa var að hluta til ákvæði samningsins vegna þess að sveitarfélög sáu sér ekki fært að hreinsa skolp, þar af leiðandi skaut það skökku við að skip ættu að gera það en bæirnir okkar gátu það ekki. Hefur það breyst? Hafa sveitarfélögin komið sér upp viðeigandi búnaði til þess að við séum raunverulega að uppfylla samninginn í öllum efnisatriðum hans? Annars er gott að vita að við teljum okkur geta uppfyllt samninginn. Það verður áhugaverð umræða sem fer fram í 2. umr. og þá sérstaklega umsagnir sveitarfélaga.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun Sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 59/2017, sem mælir fyrir um að tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins frá 2013 um endurnotkun upplýsinga frá hinu opinbera verði tekin upp í EES-samninginn. Með þessari tilskipun eru gerðar breytingar á eldri tilskipun með sama efni. Í fyrri tilskipuninni voru settar ákveðnar lágmarksreglur um endurnotkun opinberra upplýsinga. Hins vegar hefur framkvæmdin í þessum efnum verið mjög mismunandi eftir EES-ríkjum og þótti því ástæða til þess að skerpa betur á þeim reglum sem gilda um endurnotkun upplýsinga frá hinu opinbera þar sem mismunandi reglur á þessu sviði hafa leitt til hindrana í viðskiptum með vörur og þjónustu. Meginreglan í þessari tilskipun er sú að heimilt verði að endurnota öll þau gögn sem almenningur hefur rétt til aðgangs að samkvæmt upplýsingalögum. Þegar talað er um endurnotkun í þessu samhengi er átt við að einstaklingum og fyrirtækjum skal vera heimilað að nota upplýsingar sem hið opinbera býr yfir og almenningur hefur rétt á að fá aðgang að, t.d. til þess að skapa úr slíkum gögnum vörur eða þjónustu sem selja má í hagnaðarskyni. Við þessu eru þó settar vissar takmarkanir. Mikilvægasta takmörkunin er sú að þessi réttur nær eðlilega ekki til gagna sem eru varin höfundarétti. Þá fela reglur um vernd persónuupplýsinga í sér takmörkun á notkun persónugreinanlegra upplýsinga. Þá ber þess að geta að stjórnvöldum er heimilt að krefjast eðlilegs endurgjalds á slíkri endurnotkun ef hún felur í sér kostnað fyrir opinbera aðila. Í dag er reglur um endurnot opinberra upplýsinga að finna í VII. kafla upplýsingalaganna. Innleiðing tilskipunarinnar mun því kalla á breytingar á þessum lögum og er að vænta frumvarps um innleiðingu tilskipunarinnar næstkomandi haust. Ákvörðun var því tekin með stjórnskipulegum fyrirvara af hálfu Íslands í sameiginlegu EES-nefndinni. Samkvæmt lögum um þingsköp Alþingis ber að aflétta slíkum fyrirvara með þingsályktunartillögu. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 121/2016 sem mælir fyrir um að tilskipun Evrópusambandsins frá 2014, um skil á menningarminjum, verði tekin upp í EES-samninginn. EES-samningurinn gengur m.a. út á að ekki sé heimilt að takmarka viðskipti með vörur innan Evrópska efnahagssvæðisins. Hins vegar eru á þeirri reglu ákveðnar undantekningar. Til dæmis er EES-ríkjunum heimilt að setja bann við að menningarleg verðmæti séu flutt úr landi. Í þeirri tilskipun sem hér er lagt til að verði tekin upp í EES-samninginn eru settar reglur um hvernig skuli standa að skilum á menningarminjum sem hafa verið fluttar úr EES-ríki í trássi við bann í viðkomandi ríki. Kemur tilskipun í stað eldri tilskipunar um þetta efni og miðar þessi nýja tilskipun að því að auðvelda skil á menningarminjum sem hafa verið flutt ólöglega úr landi. Hér á landi eru í gildi lög um skil á menningarverðmætum til annarra landa og kallar innleiðing þessarar tilskipunar á breytingu á þeim lögum. Ákvörðun var því tekin með stjórnskipulegum fyrirvara af hálfu Íslands í sameiginlegu EES-nefndinni. Samkvæmt lögum um þingsköp Alþingis ber að aflétta slíkum fyrirvara með þingsályktunartillögu. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að lokinni umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 92/2016, sem mælir fyrir um að tvær reglugerðir Evrópusambandsins um nethlutleysi og reikigjöld verði teknar upp í EES-samninginn. Með umræddum reglugerðum er fyrst og fremst hugað að hag neytenda og vernd þeirra, annars vegar með því að stuðla að því að viðhalda hinu almenna og opna neti með svokölluðu nethlutleysi og hins vegar með því að minnka kostnað neytenda með afnámi sérstakra reikigjalda, en gert er ráð fyrir því að þau verði lögð af í júní á þessu ári. Megininntak reglunnar um nethlutleysi er fólgið í því að öll umferð um netið skuli meðhöndluð á jafnræðisgrundvelli. Í því felst að notendur geti sótt efni og þjónustu á netinu að eigin vali og að fjarskiptafyrirtæki skuli upplýsa viðskiptavini sína ef fyrirtæki beitir einhvers konar net- og umferðarstýringu. Dæmi um slíka stýringu er t.d. ef fjarskiptafyrirtæki lokar fyrir ákveðna þjónustu netnotenda sinna, svo sem Skype. Með reglugerð Evrópusambandsins um nethlutleysi verða net- og umferðarstýringar að jafnaði óheimilar. Þó eru undantekningar frá þeirri meginreglu, t.d. þegar loka þarf fyrir efni á grundvelli dómsúrskurðar. Þar sem innleiðing reglugerðarinnar kallar á lagabreytingar var umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar tekin upp með stjórnskipulegum fyrirvara af hálfu Íslands, nánar tiltekið kallar sá hluti reglugerðarinnar sem fjallar um nethlutleysi á breytingar á lögum um fjarskipti. Samkvæmt lögum um þingsköp Alþingis ber að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara með þingsályktunartillögu. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst, svo að aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hæstv. utanríkismálanefndar.
Frú forseti. Mér líður hálfundarlega en ég ætla samt að koma hér upp. Þetta er mjög skrýtið andsvar því ég fæ ekki betur séð en kynning hæstv. forseta og þau skjöl sem ég finn með númerum séu í engu samræmi við það sem hæstv. utanríkisráðherra var að lesa hér. Ég verð bara að viðurkenna að ég er pínulítið óörugg um það hvort mér sé að skjöplast eða hvort það hafi orðið einhver ruglingur á skjölum og mig langar þess vegna að biðla til hæstv. forseta og hæstv. ráðherra um að leiðrétta mig ef ég fer með rangt mál, eða sjá annars til þess að við séum að ræða sömu málin hérna. Mér finnst eins og það hafi kannski orðið einhver ruglingur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það hefði ekki komið mér á óvart að þetta hefði ruglast. Við erum að taka allar þessar þingsályktunartillögur um afléttingu á stjórnskipulegum fyrirvara í röð. Það hefði örugglega getað ruglast eitthvað í þessu. Ég held, virðulegi forseti, að við séum í 13. dagskrármálinu sem er um rafræn fjarskipti, hljóð, myndmiðlun og upplýsingasamfélagið. Það stemmir við það sem ég var að lesa hér. Ég held, virðulegi forseti, að ég sé á réttum stað. Sá sem hér stendur hefur ekki alltaf verið í réttu máli að tala, það er gömul saga og ný. [[Gripið fram í.]]Ég var eiginlega alveg viss um að hv. þingmaður hefði rétt fyrir sér þegar hún gerði athugasemd við það. En ég held alla vega miðað við þessa skoðun að við séum á réttum stað.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar og endurtek það að ég var ekki alveg viss en mér fannst þarna ekki fara saman hljóð og mynd. Það er auðvitað óþægilegt, ekki vegna þess að ég hafi haft neina efnislega athugasemd við það sem kom fram í máli hæstv. ráðherra, en það væri frekar bagalegt ef nefndin tæki til umfjöllunar mál sem í raun og veru hefur ekki verið mælt fyrir. Þetta segir okkur kannski pínulítið um vinnulagið þegar við erum að afgreiða þessar runur af EES-málum, þetta er dálítið kaotískt. En ég þakka hæstv. ráðherra fyrir og treysti því að ég hafi misskilið þetta og finnst í rauninni betra, þó svo að það sé kannski smá asnalegt að koma upp í ræðustól og vera ekki alveg viss, að viðurkenna það þegar maður er óviss og reyna að fá greitt úr málunum til þess að við séum örugglega að taka málin í réttri röð.
Virðulegi forseti. Ég get fullyrt það, það er 100%, að hv. þingmaður er ekki fyrsti þingmaðurinn sem fer í ræðustól og er ekki viss. En munurinn á hv. þingmanni og öðrum mörgum sem koma hingað og eru ekki vissir er að hún gat þess sérstaklega en margir sleppa því alveg. Ég held að hérna fari saman hljóð og mynd. En ég er hins vegar alveg sammála hv. þingmanni að auðvitað er það þannig þegar menn taka þetta allt saman í einni runu að málin geta runnið saman. Núna held ég að við séum á réttum stað í þessu ágæta máli.
Frú forseti. Þetta verður ekki löng ræða. Hún er líka dálítið sérkennilegs efnis og eiginlega í framhaldi af umræðunni í andsvörum um hvaða mál var verið að tala um. Ég held nefnilega að það hafi ekki alveg farið saman hljóð og mynd, eins og við vorum að tala um, því að ef ég skil rétt þá erum við að tala um mál nr. 59/2017 sem er 13. dagskrármálið. Það fjallar alls ekki um það sem hv. ráðherra talaði fyrir. Hins vegar var ræða ráðherrans um staðfestingu á EES-gerð 92/2016, um nethlutleysi og reikigjöld og það allt saman, Geo-Blocking og Skype. Það hefur orðið víxlun hérna á málum. Ég held að ég verði að vekja athygli þingheims á því að hér hefur orðið smávægilegur ruglingur en mjög bagalegur. Ég held að þetta sé svona vaxið ef ég skil þingskjölin rétt og innihald framsögunnar. [[Gripið fram í.]]
Þau mistök urðu að hér var mælt fyrir 13. þingmáli þegar fjallað var um það 11. og öfugt. Því leggur forseti til að hæstv. ráðherra mæli á nýjan leik fyrir 11. dagskrármálinu sem er ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 92/2016 um breytingu á XI. viðauka við EES-samninginn, (rafræn fjarskipti, hljóð- og myndmiðlun og upplýsingasamfélagið) EES-reglur, stjtill., 264. mál, þskj. 366. - Fyrri umr.
Virðulegi forseti. Sjaldan er góð vísa of oft kveðin, þannig að það er taka tvö. Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 92/2016 sem mælir fyrir um að tvær reglugerðir Evrópusambandsins um nethlutleysi og reikigjöld verði teknar upp í EES-samninginn. Með umræddum reglugerðum er fyrst og fremst hugað að hag neytenda og vernd þeirra, annars vegar með því að stuðla að því að viðhalda hinu almenna opna neti með svokölluðu nethlutleysi og hins vegar með því að minnka kostnað neytenda með afnámi sérstakra reikigjalda, en gert er ráð fyrir að þau verði lögð af í júní á þessu ári. Megininntak reglunnar um nethlutleysi er fólgið í því að öll umferð um netið skuli meðhöndluð á jafnræðisgrundvelli. Í því felst að notendur geti sótt efni og þjónustu á netinu að eigin vali og að fjarskiptafyrirtæki skuli upplýsa viðskiptavini sína ef fyrirtæki beitir einhvers konar net- og umferðarstýringu. Dæmi um slíka stýringu er t.d. ef fjarskiptafyrirtæki lokar fyrir ákveðna þjónustu netnotenda sinna, svo sem Skype. Með reglugerð Evrópusambandsins um nethlutleysi verða net- og umferðarstýringar að jafnaði óheimilar. Þó eru undantekningar frá þeirri meginreglu, t.d. þegar loka þarf fyrir efni á grundvelli dómsúrskurðar. Þar sem innleiðing reglugerðarinnar kallar á lagabreytingar var umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar tekin upp með stjórnskipulegum fyrirvara af hálfu Íslands, nánar tiltekið kallar sá hluti reglugerðarinnar sem fjallar um nethlutleysi á breytingar á lögum um fjarskipti. Samkvæmt lögum um þingsköp Alþingis ber að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara með þingsályktunartillögu. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst, svo að aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni umræðu verði tillögu þessari vísað til hæstv. utanríkismálanefndar.
Frú forseti. Ég þakka fyrir að mælt hafi verið fyrir málinu í annað skiptið því að ég missti af tækifærinu til að komast á mælendaskrá í fyrra skiptið. Ég ætla ekki að hafa þetta langt en langaði að nota tækifærið til að minnast á það hvað þetta er rosalega mikilvægt mál. Nethlutleysi er í rauninni jafn mikilvægt fyrir eðlilega starfsemi netsins og einhvers konar rafmagnshlutleysi eða vatnshlutleysi, ef hægt væri að gera greinarmun á mismunandi tegundum rafmagns og vatns. Því miður hefur það orðið svo í þróun netsins að tilraunir hafa verið gerðar til þess að gera greinarmun á mismunandi tegundum upplýsinga sem flæða um netið eftir því hvers konar þjónusta er veitt hverju sinni. Þá hefur m.a. orðið til sú hneigð að líta á t.d. myndbönd og þess háttar sem eitthvað meira íþyngjandi en texta, að jafnvel líta á efni frá samkeppnisaðilum sem sérstakan skaðvald og menn búa til takmarkanir á því að samkeppnisaðilar eða efni frá þeim komist inn á netsvæði eða þeirra hluta netsins hverju sinni og til viðskiptavina sinna og þar fram eftir götum. Öll umræða um nethlutleysi snýst eiginlega um það að allar upplýsingar sem fara um netið skuli lúta sömu reglum, alveg sama hvaðan þær koma, hvert þær eru að fara, í hvaða tilgangi þær eru sendar. Þetta er eitt af grundvallaratriðunum í uppbyggingu netsins, að allir geti sótt hvað sem er hvenær sem er án nokkurra takmarkana. Nú eru takmarkanir í þessum reglugerðum um að tálma megi í tilfelli dómsúrskurða. Þetta atriði hefur mikið verið deilt um og spurningar um hvort þetta hafi yfir höfuð einhverja virkni. Til eru dæmi um svokallaðar DNS-blokkeringar hér á landi sem hafa ekki haft nein raunveruleg áhrif en hafa aftur á móti valdið skaða með því að láta ákveðna þjónustuveitendur búa til sérstakar takmarkanir á upplýsingaflæði. Því hefur verið mælt með því að fara frekar þá leið að taka niður ólögmætt efni með dómsúrskurðum þegar hægt er miklu frekar en að fara út í það sem mætti og ætti að kalla ritskoðun. Það eina fyrir utan þetta sem er leyft í þessu er ákveðnar gæðatakmarkanir, að beina megi upplýsingum með öðrum hætti í gegnum netið en ella ef það gegnir því hlutverki að auka þjónustugæði neytenda. Það er hið besta mál. Ég ætla ekki að eyða meiri tíma í þetta, enda liggur mörgum á að klára þessi mál. En ég vona að það ríki góður skilningur hjá þingmönnum á því að viðhafa þarf nethlutleysi og styðja vel við það og mjög mikilvægt við leyfum hvorki fyrirtækjum né öðrum að komast upp með að setja mismunandi forgang á mismunandi upplýsingar eða jafnvel að stunda ritskoðun í ólöglegum tilgangi. Við ættum því að láta þetta mál ná fram að ganga sem fyrst.
Frú forseti. Ég sé sérstaka ástæðu til að stíga í pontu og fagna því að við séum að fjalla um þetta mikilvæga mál. Þetta er stórt neytendamál. Hér er verið að draga úr kostnaði símnotenda á ferðum þeirra um Evrópu með því að fella niður svokölluð reikigjöld, þ.e. að óheimilt verði að leggja viðbótargjöld ofan á símtöl þótt maður sé í útlöndum. Menn kannast mjög vel við það að símreikningar áttu það gjarnan til að rjúka upp úr öllu valdi ef þeir fóru til útlanda. Síðan er líka talað um það sem kallað er hér landfræðilegar takmarkanir á netumferð, eða Geo-Blocking. Ég held að það sé líka mjög mikilvægt neytendamál. En ég vildi koma upp til að benda mönnum á það að hér er mjög stórt neytendamál á ferðinni. Hvaðan kemur það? Það kemur frá höfuðstöðvum Evrópusambandsins í Brussel og er enn eitt dæmið um að það kemur margt gott frá Brussel.
Virðulegi forseti. Við tökum hérna aðra umræðu um þetta ágæta mál. Þessi mál eru með nákvæmlega sama heiti en það munar samt einni tölu, og það er alveg nóg, þegar kemur að númeri á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar. Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 59/2017 sem mæli fyrir um að tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins frá 2013 um endurnotkun upplýsinga frá hinu opinbera verði tekin upp í EES-samninginn. Með þessari tilskipun eru gerðar breytingar á eldri tilskipun um sama efni. Í fyrri tilskipun voru settar ákveðnar lágmarksreglur um endurnotkun opinberra upplýsinga. Hins vegar hefur framkvæmdin í þessum efnum verið mjög mismunandi eftir EES-ríkjunum og þótti því ástæða til að skerpa á þeim reglum sem gilda um endurnotkun upplýsinga frá hinu opinbera þar sem mismunandi reglur á þessu sviði hafa leitt til hindrana í viðskiptum með vörur og þjónustu. Meginreglan í þessari tilskipun er sú að heimilt verði að endurnota öll þau gögn sem almenningur hefur rétt til aðgangs að samkvæmt upplýsingalögum. Þegar talað er um endurnotkun í þessu samhengi er átt við að einstaklingum og fyrirtækjum skal vera heimilað að nota upplýsingar sem hið opinbera býr yfir og almenningur hefur rétt á aðgangi að, t.d. til þess að skapa úr slíkum gögnum vöru eða þjónustu sem selja má í hagnaðarskyni. Á þetta eru þó settar vissar takmarkanir. Mikilvægast þeirra er sú að þessi réttur nær eðlilega ekki til gagna sem eru varin höfundarétti. Þá fela reglur um vernd persónuupplýsinga í sér takmarkanir á notkun persónugreinanlegra upplýsinga. Þá ber að geta þess að stjórnvöldum er heimilt að krefjast eðlilegs endurgjalds á slíkri endurnotkun ef hún felur í sér kostnað fyrir opinbera aðila. Í dag eru reglur um endurnotkun opinberra upplýsinga að finna í VII. kafla upplýsingalaga. Innleiðing tilskipunar mun því kalla á breytingar á þeim lögum og er að vænta frumvarps um innleiðingu tilskipunar næstkomandi haust. Ákvörðun var því tekin með stjórnskipulegum fyrirvara af hálfu Íslands í sameiginlegu EES-nefndinni. Samkvæmt lögum um þingsköp Alþingis ber að aflétta slíkum fyrirvara með þingsályktunartillögu. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hæstv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Ég sé ástæðu til að koma hingað upp og fagna því sérstaklega að við stefnum að því að innleiða þennan tiltekna bálk í okkar löggjöf. Ég þekki þessi mál að einhverju leyti enda var seinasti starfsvettvangur minn einmitt á sviði gagna og upplýsinga. Ég þekki það vel að þessi mál eru ekki alltaf í mjög góðum farvegi hér á landi, t.d. í samanburði við Bandaríkin þar sem menn hafa stigið mjög góð skref í átt að opnun gagna. Það var algengt hérlendis, þegar maður leitaði eftir leyfi til að nota tilteknar upplýsingar, tiltekin gögn, af heimasíðum ákveðinna stofnana, að þá var næsta spurning alltaf: Hvað ertu að fara að nota þetta í? Það var viðbragðið, að leyfið sem væri veitt til að nota gögnin væri háð því hvað sá sem ætlaði að fá þau hygðist gera við þau. Mér sem manni sem aðhyllist upplýsingafrelsi litist miklu betur á ef við myndum einfaldlega opna gögn og gera þau gjaldfrjáls og að heimilt væri að endurnota þau í hvaða tilgangi sem menn kjósa án þess að hið opinbera væri endilega að velta því fyrir sér hver ásetningurinn með notkun gagnanna væri. Ég velti því fyrir mér í tengslum við þessi tilteknu mál að þarna er tekið fram að þessi tiltekna heimild nái ekki til höfundaréttarvarinna gagna. Eftir því sem ég hef komist að þá er það meginregla á Íslandi að þau gögn sem ríkið framleiðir eru höfundaréttarvarin og ríkið fer með höfundaréttinn, þannig að hugsanlega nær þetta ekki þeim fulla árangri sem ég hefði kosið. Það er auðvitað okkar ákvörðun að breyta því og stíga kannski frekar skref í þá veru sem hefur verið gert í Bandaríkjunum og að einhverju leyti í Bretlandi þar sem það er meginregla að þau gögn og skjöl sem ríkið býr til séu ekki höfundaréttarvarin heldur séu svokallaður almenningur. Ég fagna því að við séum að taka þennan bálk inn í okkar lagaumhverfi og vona að við notum tækifærið til að líta á opnun gagnanna almennt þegar það verður gert.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Pawel Bartozsek tók að mínu áliti á áhugaverðum málum sem við ræðum lítið en hefur samt komið upp í lagafrumvörpum. Ég man það til dæmis í lögum um Landmælingar. Þá voru menn að stíga skref sem mér fannst skynsamleg og hv. þingmaður vísaði einmitt til fordæma frá Bandaríkjunum og Bretlandi. Ég þekki það ekki í Bretlandi en það virðist vera almenn stefnumörkun sem fylgt er eftir í Bandaríkjunum þegar kemur að upplýsingum. Í því tilfelli var verið að ræða um það sem snýr að kortagrunnum og slíku sem Landmælingar eiga, ef þannig má að orði komast. Þá er það spurningin hvaða aðgang fólk gæti haft að því án endurgjalds. Auðvitað kostar þetta allt saman. Einhver borgar fyrir það. Í þessu tilfelli eru það skattgreiðendur, en í því tilfelli var nálgunin sú, ef ég man rétt, það má vel vera að ég geri það ekki, að það væri réttmætt og eðlilegt að flestar þær upplýsingar sem þar voru yrðu aðgengilegar fyrir almenning. Síðan geta menn nýtt úr því og meðal annars skapað sér verðmæti úr því eins og í kortunum. Hv. þingmaður þekkir þau mál sem hann var að vísa til miklu betur þegar kemur að því að vinna úr upplýsingum. Hér erum við bara, ef fer sem horfir, að samþykkja stjórnskipulegan fyrirvara. Þetta fer inn í EES-samninginn, svo kemur þetta hér inn, þá þurfum við að setja það inn í okkar lagaumhverfi. Þá væri ekki úr vegi að skoða þetta út frá þeim forsendum sem hv. þingmaður var að vísa til. Ég held að það væri gott að það væri almenn regla að almenningur hefði aðgang að og gæti nýtt sér upplýsingar sem hið opinbera fer með eignarrétt eða ákvörðunarvald yfir. Ég held að allt mæli með því og er sammála hv. þingmanni í því sem hann fór yfir hér áðan.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að ávarpa mig og vekja máls á þessu og gera því skóna að við getum nýtt þetta ferli til að opna gögn, sem íslenska ríkið býr til, frekar. Mig langar að nota tækifærið til að árétta ákveðinn mun sem er kannski ekki öllum ljós sem vinna ekki í þessum bransa, sem er sá og það er tvennt; annars vegar gjaldfrelsi upplýsinganna og hins vegar endurnotkunarréttur. Gögn geta sem sagt verið gjaldfrjáls og mikið af gögnum sem íslenska ríkið býr til eru það, en hins vegar er ekki endilega frjáls endurnotkunarréttur á þeim, þau eru varin höfundarétti. Dæmi um þetta er Fréttablaðið. Fréttablaðið er gjaldfrjálst þegar það kemur í hús, en það efni sem þar er inni er engu að síður höfundaréttarvarið. Það er mikilvægt að átta sig á þessu. Svo er hægt að fara hina leiðina líka, að reyna að rukka fyrir aðgang að gögnum, rukka fyrir eðlilegan aðgang að gögnum sem bara hlýst af því að menn þurfa að halda uppi einhverjum tölvukerfum til þess að veita síðan fullan rétt á endurnotkun. Mig langaði að nýta þetta andsvar til að koma að þessum sjónarmiðum. Ég hlakka til að sjá hvernig ráðherrann bregst við því.
Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvað ég má koma hérna oft upp og segjast vera sammála, það er kannski ágæt regla að gera það endrum og eins. Í það minnsta í þessu tilfelli heyri ég að hv. þingmaður talar af mikilli þekkingu. Ég er sammála sjónarmiðum hans sem koma hér fram, en ástæðan fyrir að ég fór hingað upp var ekki bara til að segja að ég væri sammála hv. þingmanni, ég er í rauninni að hvetja hv. þingmann og aðra þingmenn til dáða. Þetta snýr svo sannarlega að framkvæmdarvaldinu líka, en við skulum ekki gleyma því að Alþingi tekur ákvarðanirnar. Ég held að mikilvægt sé að skoða þetta í því heildarsamhengi hvernig við viljum sjá þetta, hvaða prinsipp við viljum hafa í þessum málum, og vinna okkur síðan í gegnum það. Ég held að það verði ekki bara óskynsamlegt, ég held að það verði afkáralegra með hverjum deginum sem líður, þegar svona auðvelt er að vinna með gögn og upplýsingar, að menn takmarki aðgengi fólks að upplýsingum sem ég held að flestir séu sammála um að séu alveg sjálfsagðar. Þá er ég að vísa í það að menn geta takmarkað það með ýmsum hætti, m.a. með óheyrilegri gjaldtöku svo dæmi sé tekið. Sumt er nú bara þannig þó svo það sé orðið rafrænt, alveg eins og okkur finnst almannaréttur vera sjálfsagður, að fólk geti farið yfir lönd annarra o.s.frv. þá er almannaréttur til staðar á Íslandi og þá hljótum við að vilja sjá einhvern slíkan rétt líka þegar kemur að upplýsingum og gögnum.
Virðulegi forseti. Ég geri mér góðar vonir um að ég sé að tala hér fyrir réttu máli. Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 121/2016 sem mælir fyrir um að tilskipun Evrópusambandsins frá 2014 um skil á menningarminjum verði tekin upp í EES-samninginn. EES-samningurinn gengur m.a. út á að ekki sé heimilt að takmarka viðskipti með vörur innan Evrópska efnahagssvæðisins. Hins vegar eru á þeirri reglu ákveðnar undantekningar. Til dæmis er EES-ríkjunum heimilt að setja bann við að menningarleg verðmæti séu flutt úr landi. Í þeirri tilskipun sem hér er lagt til að verði tekin upp í EES-samninginn eru settar reglur um hvernig skuli standa að skilum á menningarminjum sem hafa verið fluttar úr EES-ríki í trássi við bann í viðkomandi ríki. Kemur tilskipun í stað eldri tilskipunar um þetta efni og miðar þessi nýja tilskipun að því að auðvelda skil á menningarminjum sem hafa verið fluttar ólöglega úr landi. Hér á landi eru í gildi lög um skil á menningarverðmætum til annarra landa og kallar innleiðing þessarar tilskipunar á breytingu á þeim lögum. Ákvörðun var tekin með stjórnskipulegum fyrirvara af hálfu Íslands í sameiginlegu EES-nefndinni. Samkvæmt lögum um þingsköp Alþingis ber að aflétta slíkum fyrirvara með þingsályktunartillögu. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hæstv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 194/2016 sem mælir fyrir um að þrjár gerðir Evrópusambandsins á sviði neytendaverndar verði teknar upp í EES-samninginn. Gerðunum er ætlað að tryggja öfluga neytendavernd á Evrópska efnahagssvæðinu einkum þegar viðskipti eiga sér stað á internetinu, en aðgengi að leiðum til að leysa deilumál sem upp koma við sölu á vörum eða þjónustu á netinu hefur reynst misgott. Sem dæmi getur það vaxið fólki í augum að skipta eða skila vöru sem keypt er á netinu, sem verður til þess að fólk verslar ekki aftur á þeim vettvangi. Með reglugerð Evrópusambandsins frá 2013 er því komið á heildstæðri löggjöf um lausn deilumála sem rísa vegna viðskipta á netinu og þar með rafrænni málsmeðferð. Með reglugerðinni er komið á fót miðlægum gagnagrunni fyrir neytendur og seljendur sem vilja leita lausnar á deilumáli sem hefur sprottið út frá viðskiptum á netinu. Gagnagrunnurinn er einfaldur í notkun og verður aðgengilegur á íslensku. Í framkvæmdarreglugerð frá árinu 2015 eru settar ítarlega reglur um notkun gagnagrunnsins. Það er þó ekki nóg að koma á fót rafrænum gagnagrunni til að styrkja stöðu neytenda í viðskiptum á netinu. Forsenda þess að gagnagrunnurinn virki sem skyldi er að neytendur hafi í raun aðgengi að úrskurðaraðilum utan dómstóla. Samhliða reglugerðinni var því samin tilskipun um lausn deilumála neytenda utan dómstóla sem kemur reglugerðinni til fyllingar. Tilskipunin mælir fyrir um almennar reglur um lausn deilumála utan dómstóla vegna ágreinings um skyldur samkvæmt sölu- eða þjónustusamningum, innan lands og yfir landamæri, þegar bæði seljandi og neytandi eru búsettir á Evrópska efnahagssvæðinu. Innleiðing þessara gerða kallar á breytingar á lögum um lausafjárkaup, lögum um þjónustukaup og lögum um neytendakaup. Ákvörðun var því tekin með stjórnskipulegum fyrirvara af hálfu Íslands í sameiginlegu EES-nefndinni. Samkvæmt lögum um þingsköp Alþingis ber að aflétta slíkum fyrirvara með þingsályktunartillögu. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu vísað til hæstv. utanríkismálanefndar.
Frú forseti. Hér er enn eitt gott mál á ferðinni. Nútíminn er þannig að í vaxandi mæli er verslun að færast yfir á netið. Við ferðumst meira. Í öllu þessu er mjög áríðandi að neytendur hafi úrræði og njóti verndar til þess að gæta réttar síns. Þess vegna vil ég fagna því sérstaklega að hæstv. utanríkisráðherra færir okkur þessa góðu EES-tilskipun sem felur í sér stórstígar réttarbætur fyrir neytendur og er enn eitt dæmið um að margt gott kemur frá Brussel.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 215/2016 sem mælir fyrir um að reglugerð Evrópusambandsins frá 2015 um losun koltvísýrings frá sjóflutningum verði tekin upp í EES-samninginn. Með reglugerðinni er sett á fót kerfi til að vakta losun koltvísýrings frá sjóflutningum. Er það gert með reglum um vöktun, skýrslugjöf og vottun koltvísýringslosunar. Reglugerðin tekur til losunar skipa sem eru yfir 5.000 brúttótonnum að stærð en fyrst og fremst er um að ræða farþega- og flutningaskip þar sem flestar aðrar tegundir skipa eru undanþegnar reglugerðinni, þar á meðal fiskveiði- og fiskvinnsluskip. Samkvæmt upplýsingum frá Samgöngustofu eru engin skip yfir 5.000 brúttótonnum skráð hér á landi. Því falla engin íslensk skip undir gerðina eins og er. Með reglugerðinni er lögð skylda á þann aðila sem ber ábyrgð á starfsemi skipsins að vakta koltvísýringslosun þess. Upplýsingar um losunina skal taka saman í skýrslu sem er síðan vottuð af þar til bærum vottunaraðila og skila til viðkomandi yfirvalda. Komi til þess að íslensk skip falli undir gildissvið reglugerðarinnar mun losunarskýrslu verða skilað til Eftirlitsstofnunar EFTA og Umhverfisstofnunar. Þegar losunarskýrsla er í samræmi við kröfur reglugerðarinnar ber vottunaraðila að gefa út staðfestingu þess efnis með svokölluðu samræmingarskjali sem skal alltaf haft meðferðis um borð í viðkomandi skipi. Stærsta breytingin sem reglugerðin hefur í för með sér hér á landi er að við hafnaríkiseftirlit bætist skoðun á því hvort samræmingarskjal sé um borð í þeim skipum sem falla undir reglugerðina. Þá gerir reglugerðin þá kröfu til ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu að komið verði á fót viðlagakerfi til að framfylgja ákvæðum reglugerðarinnar. Ríki sem ekki eru fánaríkisskip sem falla undir reglugerðina eru þó undanþegin viðurlagakerfinu, en Eftirlitsstofnun EFTA hefur nú þegar verið tilkynnt um að Ísland muni nýta sér þessa undanþágu. Innleiðing reglugerðarinnar kallar á breytingar á lögum um loftslagsmál. Var ákvörðun því tekin með stjórnskipulegum fyrirvara af hálfu Íslands í sameiginlegu EES-nefndinni. Samkvæmt lögum um þingsköp Alþingis ber að aflétta slíkum fyrirvara með þingsályktunartillögu. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögunni vísað til hæstv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 100/2016 sem mælir fyrir um að framkvæmdarákvörðun Evrópusambandsins frá 2015 á sviði mengunarvarna verði tekin upp í EES-samninginn. Framkvæmdarákvörðun sem hér er til umfjöllunar er sett á grundvelli tilskipunar Evrópuþingsins frá 2010 sem kveður á um samþættar aðferðir við mengunarvarnir. Á grundvelli tilskipunar eru sett fram viðmið fyrir tiltekna mengandi starfsemi í formi framkvæmdarákvörðunar. Slíkar ákvarðanir kallast niðurstöður um bestu fáanlega tækni, en við bestu fáanlegu tækni í þessu tilfelli er átt við framleiðsluaðferðir og tækjakost sem beitt er til að lágmarka mengun og myndun úrgangs. Niðurstöður um bestu fáanlegu tækni hafa þýðingu við útgáfu starfsleyfa, en við útgáfu þeirra ber viðkomandi yfirvaldi, sem hér á landi er Umhverfisstofnun, að gera kröfu um notkun bestu fáanlegrar tækni við mengunarvarnir. Í þeirri framkvæmdarákvörðun sem hér er til umræðu eru settar fram niðurstöður um bestu fáanlegu tækni vegna framleiðslu á plötum sem unnar eru úr viði. Niðurstöðurnar taka eins til framleiðslu í verksmiðju sem framleitt getur meira en 600 rúmmetra af viðarplötum á sólarhring, en samkvæmt upplýsingum frá Umhverfisstofnun hefur ekki verið veitt starfsleyfi fyrir slíkri framleiðslu hér á landi. Þar sem tilskipunin, sem framkvæmdarákvörðun byggir á, hefur ekki verið innleidd í íslenskan rétt er ekki að finna lagastoð fyrir innleiðingu ákvörðunarinnar. Var því gerður stjórnskipulegur fyrirvari við upptöku hennar í EES-samninginn af hálfu Íslands. Samkvæmt lögum um þingsköp Alþingis ber að aflétta slíkum fyrirvara með þingsályktunartillögu. Því er óskað eftir samþykki Alþingis fyrir þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hæstv. utanríkismálanefndar.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 70/2012, um loftslagsmál. Frumvarpið felur annars vegar í sér innleiðingu reglugerðar frá ESB um vöktun, skýrslugjöf og sannprófun á losun koldíoxíðs frá sjóflutningum. Hins vegar er lagt til í frumvarpinu að gildistími ákvæðis V til bráðabirgða við lögin verði framlengdur um eitt ár, en ákvæðið varðar gildissvið viðskiptakerfis um losunarheimildir í flugi. Reglugerð ESB um vöktun á losun koldíoxíðs frá sjóflutningum hefur í för með sér að frá og með 1. janúar 2018 verður hafin vöktun á losun frá farþega- og flutningaskipum sem eru yfir 5.000 brúttótonn. Áhrif reglugerðarinnar verða lítil á Íslandi því að engin skip sem eru yfir 5.000 brúttótonn er nú að finna í íslenskum skipaflota. Hæstv. forseti. Í frumvarpinu er lagt til að V. ákvæði til bráðabirgða verði framlengt um eitt ár og muni því einnig vera í gildi árið 2017. Í ákvæðinu er kveðið á um þrengt gildissvið viðskiptakerfis ESB með losunarheimildir hvað varðar flugstarfsemi. Upphaflega gilti viðskiptakerfið bæði um flug innan Evrópska efnahagssvæðisins og um flug til og frá því. Gildissvið viðskiptakerfisins í flugi hefur hins vegar verið takmarkað við flug innan Evrópska efnahagssvæðisins frá árinu 2013 vegna þess að vonast var til að hægt yrði að ná samkomulagi um hnattrænar aðgerðir til að draga úr losun frá flugi innan vébanda Alþjóðaflugmálastofnunarinnar. Stofnunin hefur náð niðurstöðu í málinu og ályktað árið 2016 að frá og með árinu 2021 tæki gildi hnattrænt samkomulag um vöktun á losun frá flugi. Í kjölfarið ákvað Evrópusambandið að rétt væri að takmarka áfram gildissvið viðskiptakerfisins vegna flugstarfsemi við flug innan Evrópska efnahagssvæðisins til 2021. Reglugerð Evrópusambandsins þess efnis liggur fyrir í drögum en gert er ráð fyrir að hún verði samþykkt af hálfu Evrópusambandsins fyrir lok árs 2017. Samkvæmt íslenskum lögum rann ákvæði V til bráðabirgða við lög um loftslagsmál út um síðustu áramót sem þýðir að gildissvið viðskiptakerfisins nú miðast við allt flug, einnig flug utan EES-svæðisins. Af þeim ástæðum þarf að framlengja ákvæði V til bráðabirgða og kveða á um þrengt gildissvið viðskiptakerfisins og að úthlutun losunarheimilda fari fram eigi síðar en 30. apríl 2017. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins og legg til að því verði vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar að lokinni 1. umr.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra ágæta yfirferð í þessu máli. Kannski kemur það skýrast fram í greinargerðinni hversu lítið mál þetta er, ég veit reyndar ekki hvort ég á að segja það, eða a.m.k. hversu lítil áhrif það hefur. Hér segir, með leyfi forseta: „Áhrif reglugerðar ESB verða ekki mikil á Íslandi þar sem gildissvið reglugerðarinnar nær aðeins til farþega- og flutningaskipa sem eru 5.000 brúttótonn og stærri en eins og fyrr segir sigla engin slík skip undir íslenskum fána.“ Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, því að augljóslega er verið að innleiða reglugerð í tengslum við EES-samninginn, hvort hann telji að hér sé nóg að gert. Í greinargerðinni segir að það hafi ekki síst verið til þess að ekki væru of miklar álögur á skipafélög að miða við þessa stærð. Þetta hefur augljóslega engin áhrif hér og ég veit ekki hvort þetta mun verða nýtt á einhvern hátt í starfi okkar þegar kemur að loftslagsmálum og þeim ágætu markmiðum sem við höfum aðeins komið inn á. En hér segir, með leyfi forseta: „Ákvörðun um að láta reglugerðina einungis gilda um skip sem eru stærri en 5.000 brúttótonn var tekin til þess að minnka stjórnsýslubyrði á skipafyrirtæki.“ Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji að í framhaldinu sé þörf á því að skoða hvort einhverjar innanlandsreglugerðir yrðu settar, hvernig sem stjórnsýslunni yrði háttað um þær, sem tækju líka til annarra skipa.
Virðulegi forseti. Ég þakka spurningu hv. þingmanns. Hann spyr hvort nóg sé að gert og rekur það réttilega að hér er annars vegar um að ræða breytingu hvaða varðar flutningaskip yfir 5.000 brúttótonnum, en engin slík íslensk skip eru til. En auðvitað koma farþegaskip til landsins sem eru svo stór. Svo er reyndar líka ákvæði um að framlengja ákveðnar reglur eða gildissvið viðskiptakerfis um flug. Varðandi spurningu hv. þingmanns er það mín skoðun að við eigum að skoða það vel með íslenska skipaflotann og þá fiskiskipin líka - og það er í skoðun innan ráðuneytisins hjá mér - hvernig við minnkum losun gróðurhúsalofttegunda frá sjávarútveginum og þá auðvitað fiskiskipunum okkar. Það verður einn þáttur í aðgerðaáætlun stjórnvalda varðandi loftslagsmál. Sjávarútvegurinn hefur staðið sig mjög vel fram að þessu en þó hefur hægt dálítið á. Viðleitnin er enn til staðar en það hefur hægt á grænni þróun þar. En fólk í þeim geira hefur sýnt að það er viljugt og við þurfum að ýta við aftur. Það er verkefni næstu daga og mánaða.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég vil segja að ég hafi valið rangt orð þegar ég talaði um lítið mál því að vissulega, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, tekur þetta á fleiri þáttum en einungis þeim sem ég kom inn á, ég var kannski aðeins of mikið við hugann við þann þátt. Í greinargerð frumvarpsins segir einnig frá vöktunar-, vottunar- og skýrslukerfi til að vinna að markmiðum ESB. Þar segir, með leyfi forseta: „Fyrsta skref í áttina að því að láta markmið ESB um minnkun losunar gróðurhúsalofttegunda einnig ná yfir losun frá sjóflutningum er að innleiða traust vöktunar-, vottunar- og skýrslukerfi vegna losunar koldíoxíðs frá sjóflutningum. Gert er ráð fyrir að síðar meir verði hægt að verðleggja þá losun.“ Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra aðeins nánar út í þetta. Þýðir það að hér eru engin skip skráð af þessari stærð að við munum ekki koma okkur upp þessu kerfi? Það eru samt náttúrlega farþegaskip sem leggja að höfn hér, eins og hæstv. ráðherra kom inn á. Eða þýðir þetta að við munum koma upp stjórnsýslukerfi sem síðan verður hægt að nýtast við muni einhverjar svipaðar tilskipanir ná til annarra skipa, eins og hæstv. ráðherra kom ágætlega inn á og gott að heyra að vinna er þegar hafin þar við? Svo kom hæstv. ráðherra inn á að flugið er allt undanskilið, sem er pínulítið vandræðalegt almennt í loftslagsmálum heimsins. Þá er ég alls ekkert að horfa á Ísland, en það er spurning hvað er að frétta af þeim málum. Ég ætlast ekki til að ráðherra svari mér í löngu máli um það, ég vildi bara aðeins koma inn á það. Það er alltaf tekið út fyrir svigann. Mig langaði að spyrja beint út í þetta vöktunar-, vottunar- og skýrslukerfi. Verður því komið upp sem verður svo hægt að nýtast við?
Ég vil segja um vöktunarkerfin og vottunarkerfin varðandi skipin að ég tel þeim málum vera ágætlega farið þar sem svo vill til að við Íslendingar erum ekki einu sinni með svona skip, nema þau sem sigla um í lögsögu okkar. Þetta eru farþegaskip og að mér skilst líka gámaflutningaskip sem fara á milli landa. En það er einmitt málið, þau fara á milli hafa og heimshluta. Ég tel fljótt á litið að betra sé að hafa það í einhverju alþjóðlegu samhengi en að við séum sérstaklega að setja upp sérvöktunarkerfi hvað það varðar á Íslandi. Ég held að því sé ágætlega farið á þennan veg, að við gerum þetta í samstarfi við önnur ríki og í alþjóðlegu samhengi. Nei, það eru ekki áætlanir um að gera þetta sérstaklega fyrir Ísland af þeim ástæðum sem ég hef rakið.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar vegna innleiðinga á tilskipunum Evrópuþingsins og ráðsins nr. 75/2010, um losun í iðnaði. Samhliða eru lagðar til breytingar varðandi útgáfu starfsleyfa, m.a. með hliðsjón af innleiðingu tilskipunarinnar. Frumvarpið var samið í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu að höfðu samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga, Samtök atvinnulífsins, Samtök heilbrigðiseftirlitssvæða á Íslandi og Umhverfisstofnun. Frumvarpið fór auk þess í opið umsagnarferli á netinu. Tilskipun um losun í iðnaði sameinar sjö eldri EES-gerðir um samþættar mengunarvarnir. Allar nema ein hafa verið teknar upp í EES-samninginn og innleiddar hér á landi. Þessi nýja tilskipun felur í sér endurútgáfu á uppfærslu á viðkomandi EES-gerðum þar sem tilgangurinn er að auka skýrleika reglnanna. Það er sem sé tilgangur þessa frumvarps. Kveðið er á um samþættar aðferðir við mengunarvarnir sem varða tiltekna mengandi starfsemi þar sem gengið er lengra en í eldri tilskipunum. Tilskipunin byggist á heildstæðri nálgun þar sem taka skal tillit til umhverfisins í heild, þ.e. að draga úr losun út í andrúmsloft, vatn og jarðveg við meðhöndlun úrgangs og gera kröfur um orkunýtni og slysavarnir. Meðal helstu nýmæla tilskipunarinnar eru ákvarðanir um bestu aðgengilegu tækni, eða BAT, og gildi þeirra með tilkomu svokallaðra niðurstaðna um bestu aðgengilegu tækni, þ.e. BAT-ákvarðanir. BAT-ákvarðanir eru viðmið sem gert er ráð fyrir að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins setji með sérstökum gerðum í samráði við aðildarríkin og haghafa varðandi tiltekna starfsemi. Samkvæmt tilskipuninni skal vísa beint til viðeigandi BAT-ákvarðana í starfsleyfum fyrirtækja. Í tilskipuninni er rík áhersla lögð á tengsl við tilskipun 2004/35/EB um umhverfisábyrgð, til að mynda með áherslu á vinnslu og skil á grunnskýrslum um ástand umhverfisins. Þannig er gengið út frá því að við lok rekstrar hjá tilteknum fyrirtækjum séu gæði umhverfis endurheimt, t.d. skal iðnaðarlóð skilað í sama ástandi og grunnskýrslan segir til um. Með frumvarpinu eru gerðar veigamiklar breytingar á lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir vegna innleiðingar tilskipunarinnar. Lagt er til að helstu efnisatriði verði tekin upp í þau lög og verði síðan nánar útfærð í reglugerð á grundvelli laganna. Í frumvarpinu er einnig lögð til breyting hvað varðar útgáfu starfsleyfa með hliðsjón af innleiðingu tilskipunar um losun í iðnaði og stefnu ríkisstjórnarinnar um bætt viðmót og aðgengi að stjórnsýslu. Mikilvægt er að endurskoða og leggja mat á þörfina fyrir að tiltekin starfsemi sé háð starfsleyfi. Í því samhengi þarf að skoða hvort aðrar leiðir en leyfisveitingar séu færar til að ná fram markmiðum um mengunarvarnir og hollustuhætti, svo sem skráningarskylda varðandi tiltekna starfsemi. Í frumvarpinu er þannig lagt til að dregið verði úr vægi starfsleyfisskyldu og miðað við að hún verði einungis til staðar þegar þess er þörf þegar litið er til umfangs og eðlis tiltekinnar starfsemi. Gert er ráð fyrir að ráðherra verði heimilt að kveða á um í reglugerð að tiltekin starfsemi skuli háð skráningarskyldu í stað starfsleyfis. Verði frumvarpið að lögum er gert ráð fyrir að ráðuneytið í samvinnu við helstu haghafa fari yfir og meti í hvaða tilvikum skráningarskylda geti komið í stað starfsleyfis. Í frumvarpinu er einnig lagt til að allri starfsleyfisútgáfu verði sinnt af Umhverfisstofnun frá og með 1. janúar 2019. Þetta er gert til að tryggja að sömu kröfur verði gerðar til sambærilegrar starfsemi um allt land. Lagt er til að Umhverfisstofnun taki við skráningum frá rekstraraðilum um rafræna gátt og upplýsi þá um þær reglur sem þeir þurfa að uppfylla. Gera má ráð fyrir að þau starfsleyfi sem gerð verði skráningarskyld verði einna helst leyfi sem í dag eru útgefin af heilbrigðisnefndum, t.d. heimagisting. Virðulegi forseti. Ég hef rakið meginefni frumvarpsins. Ég legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa tekist á hendur það nánast óyfirstíganlega verkefni að fara í svo fáum orðum yfir svo flókið og víðfeðmt frumvarp. Ég ætla ekki að fara mjög náið ofan í frumvarpið og allar tæknilegar hliðar sem þar er að finna en mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra aðeins út í þá hugmynd að komið verði á skráningarskyldu í stað starfsskyldu í einhverjum tilvikum. Þetta er að einhverju leyti hluti af umræðu sem hefur átt sér stað lengi, fyrirtæki hafa oft kvartað yfir því að það sé mikið ferli að fá starfsleyfi en á móti kemur að þá eru viss ákvæði uppfyllt, ákveðið eftirlit og allt sem þarf að vera á hreinu við það. Hæstv. ráðherra fór mjög lauslega yfir það að t.d. heimagisting gæti átt heima í svona ferli en ef ég skil þetta rétt er það undir hæstv. ráðherra sjálfum komið að setja í reglugerð hvaða starfsemi myndi falla þar undir. Við fyrstu yfirferð á þessu og að heyra þetta velti ég fyrir mér hvort það sé ráð, ekki að ég hafi ekki traust á núverandi hæstv. umhverfisráðherra en ég velti fyrir mér hvort það sé vald sem hæstv. ráðherra hverju sinni, hann eða hún, eigi að fara með, að geta með einfaldri reglugerðarbreytingu sett fram hvaða starfsemi þurfi ekki lengur á starfsleyfi að halda eða færri starfsskyldum og einungis skráningarskyldu.
Virðulegi forseti. Þetta eru mjög réttmætar athugasemdir og vangaveltur hv. þingmanns um starfsleyfi, hvort við eigum að hafa það alveg klárt og kvitt í lögum að einhver starfsemi sé bara háð skráningu en ekki sérstöku starfsleyfi. Það þarf að skoða þessa breytingu með orð mín frá því áðan í huga. Við erum með markmið um mengunarvarnir og hollustuhætti sem við þurfum að lúta og það verður alltaf. Um það eru sérstök lög en það er blæbrigðamunur á starfsemi, hvort um er að ræða verksmiðju sem mengar eða, eins og hv. þingmaður kom inn á, hvort við erum að tala um heimagistingu, eins og hér hefur verið kallað í daglegu tali airbnb-leyfi. Þarf svoleiðis starfsemi að gangast undir kvaðir eða skyldur sem eru í lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir? Ég er nokkuð viss um að fólk er sammála um að um þessi tvö dæmi gildi ekki alveg sömu reglur. Hér er alveg ljóst að við leggjum til þessar breytingar til að heimagisting sé tilkynningarskyld í rauninni en ekki starfsleysisskyld. Við höfum verið að breyta, gerðum það á síðasta þingi, öllu lagaumhverfi í kringum þetta, [[Forseti hringir.]]en það er ekki nóg. Markmiðið er að færa þessa starfsemi upp á yfirborðið er það er okkar mat að með því að gera fólki kleift að tilkynna í staðinn fyrir að sækja um sérstakt leyfi munum við gera þetta mun opnara.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Nú má vel vera að ég misskilji, og væri það þá ekki í fyrsta sinn, en eins og ég hef lesið í þetta er í raun ekki tæmandi listi yfir þá starfsemi sem væri hægt að breyta hvað þetta varðar, að ekki þurfi starfsleyfi lengur heldur sé einungis skráningarskylda. Væntanlega er þetta nokkuð sem við munum ræða bæði í hv. umhverfis- og samgöngunefnd og svo áfram við vinnu þessa máls. Ef þetta snýst um það sem ég get alveg tekið undir að sé gott markmið, að fá airbnb-starfsemi upp á yfirborðið, velti ég fyrir mér hvort ekki ætti einfaldlega að segja það í sjálfu frumvarpinu. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra með að ég er alveg viss um að til er alls kyns starfsemi sem þarf ekki að lúta ströngustu reglum um lög um hollustuhætti og mengunarvarnir. Ég er samt líka sannfærður um að því skýrara sem lagaumhverfi er, því betra sé það fyrir alla og að það komi fleiri að því þegar kemur að stjórnsýslunni að ákveða hvort eigi að breyta svona umhverfi varðandi ákveðna starfsemi. Nú erum við til að mynda að ræða um heimagistingu en á næsta ári gæti það verið eitthvað annað og þarnæsta enn annað og næsti ráðherra verður með eitthvað enn eitt. Yrði þá settur í svona lög tæmandi listi sem þyrfti einfaldlega að breyta ef ætti að halda áfram eða á þetta vald heima hjá hæstv. ráðherra hverju sinni?
Virðulegi forseti. Ég veit auðvitað að hv. þingmaður situr í umhverfis- og samgöngunefnd og þar hefur hann málið með höndum. Ég er eiginlega viss um að þegar hann fer að kafa ofan í það sér hann að hendur ráðherra eru bundnar meira en hér hefur kannski verið velt upp. Svo ég einfaldi þetta á stuttum tíma er eiginlega öll starfsemi starfsleyfisskyld. Það er hægt að lesa alla viðaukana um það hvernig starfseminni er háttað, hvernig hún er skilgreind. Þetta er mjög ítarlegt, það kemur fram að allt sem þar kemur fram sé sannarlega og muni vera starfsleyfisskylt og það getur aldrei orðið háð hentisemi ráðherra. Þó er verið að opna á t.d. heimagistingu sem við höfum skilgreint þannig að það ætti að vera í lagi að bjóða fólki að gista á heimilum fólks sem eru sannarlega íbúðarhæf og þá á að vera leyfilegt að fólk nýti einkaheimili sín til að leigja út tiltekna daga á árinu, 90 daga eða sem svarar 2 milljónum á ári, áður en við förum að leggja fjármagnstekjuskatt á tekjurnar. Sú starfsemi er t.d. sannarlega ekki mengandi í þeim skilningi. Þá er eins gott að það sé mjög mikil reiða [[Forseti hringir.]]á sorpflokkun og öðru. Við getum kannski troðið því inn í seinna en þetta er sú hugsun sem hér er verið að reyna að fanga.