Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni og formanni Samfylkingarinnar, Helga Hjörvar, fyrir ræðu sína. Það var mjög margt sem kom fram í ræðu hv. þingmanns en mig langar að spyrja þingmanninn um fjárlög og heilbrigðiskerfið, því að það læðist ekki einu sinni að manni grunur um að nú sé verið að tryggja að hægt sé að halda áfram í grímulausri einkavæðingu heldur virðist einsýnt að ekki takist að hvetja meiri hlutann til að leggja meira fé til Landspítalans. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að ég fari vill vegar þegar ég hef sterkan grun um að þetta sé upphafið að mjög miklum einkavæðingartímum á heilbrigðiskerfi landsmanna.
Virðulegur forseti. Við þekkjum aðferðafræði öfgahægrimanna í þessu efni, við það að svelta opinberar stofnanir til að gera þau vandræði sem af sveltinu stafa að sjálfsagðri röksemd fyrir því í framhaldinu að einkavæða. Það er auðvitað augljóst ef menn ætla að skilja á þennan hátt við Landspítalann að þá er ekki hægt að skilja það öðruvísi en að menn vilji koma spítalanum í vandræði. Það veldur áhyggjum, eins og ég lýsti í ræðu minni í gær, að á gríðarlega erfiðum niðurskurðartímum þegar þurfti að takast á við mikinn niðurskurð á spítalanum fór þó fram um það samtal milli spítalans og fjárveitingavaldsins. Þá var rætt um það sem spítalinn hafði fram að færa og menn komust að sameiginlegri niðurstöðu um það hvernig ætti að reyna að vinna úr hinni erfiðu stöðu. Það er í rauninni alveg óskiljanlegt að núna þegar góðærið er í blóma skuli menn vera komnir í átök við forustu spítalans um sjálfsagða hluti.
Forseti. Ég þakka svarið. Mig langar að spyrja, af því að hv. þingmaður hefur töluvert meiri þingreynslu en ég, hvort hann kannist við að formaður fjárlaganefndar atyrðist svo út í forsvarsmenn Landspítalans eða forsvarsmenn annarra mikilvægra opinberra stofnana eins og átti sér stað fyrr í þessum mánuði. Það kom mér verulega á óvart, verð ég að segja, hvernig formaður fjárlaganefndar talaði um forsvarsmenn Landspítalans. Mig langar að spyrja hvort hv. þingmaður kannist við sambærilega viðburði hér í hv. þingi.
Virðulegur forseti. Eitt kjörtímabil sat ég í fjárlaganefnd, 2003–2007, og auðvitað er það þannig við fjárlagagerð að fólk skiptist á skoðunum. Það getur hvesst í umræðum og menn geta gagnrýnt hverjir aðra en ég held að það sem mönnum hafi brugðið við í þessu hafi verið niðrandi ummæli við embættismenn sem eru einfaldlega að reyna að gera grein fyrir stöðunni eins og þeir sjá hana. Orðanotkun á opinberum vettvangi um þá sem gera grein fyrir máli sínu hjá fjárlaganefnd undir yfirskriftinni andlegt ofbeldi á ekkert erindi í málefnalega umræðu og er því miður þeim sem að því stóðu til vansa og því miður þinginu líka því að þetta er forusta hér í þinginu sjálfu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst hann fara ágætlega yfir þær væntingar sem voru byggðar upp hjá almenningi þegar rætt var um að skattleggja þessa vondu hrægamma sem endaði síðan í samningum um stöðugleikaskatt sem kannski skilur þjóðina áfram eftir í gjaldeyrishöftum en kröfuhafar ná góðum samningum sem eru mikið til á þeirra forsendum. Ég er hugsi yfir efnahagsstjórninni og því hvernig þessi ríkisstjórn er búin að glutra niður öllum tækifærum. Arðurinn sem ríkissjóður á að skila er kannski ekki svo mikill þegar upp er staðið og menn treysta kannski á óreglulega liði eins og arð af Landsbankanum. Hvar er hin rómaða efnahagsstjórn sjálfstæðismanna miðað við það hvernig [[Forseti hringir.]]ekki stendur steinn yfir steini og sú tala sem ríkissjóður á að skila í afgang er alltaf að lækka?
Virðulegur forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að þessi ríkisstjórn tók við góðu búi. Í tíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur hafði um nokkurra ára skeið verið öflugur hagvöxtur sem hefur sem betur fer haldið áfram, ekki hvað síst drifinn af verklegum framkvæmdum fyrir norðan, úti á Suðurnesjum og annars staðar sem og fjárfestingum í nýjum verksmiðjum sem grunnur var lagður að á því tímabili. Maður hefur hins vegar saknað þess að hér hafi einhverjar efnahagsaðgerðir litið dagsins ljós sem skili okkur árangri. Það eina sem ríkisstjórnin hefur í raun fengist við í þeim efnum er að vinna úr þeim böndum sem við lögðum á erlenda kröfuhafa með lögunum 12. mars 2012 og ég er hræddur um að það hafi ekki verið nægilega vel unnin efnahagsaðgerð af ríkisstjórnarinnar hálfu fyrst hún á ekki krónu með gati í þau brýnu verkefni sem við [[Forseti hringir.]]nú stöndum frammi fyrir.
Frú forseti. Síðan hefur verið hrært vel í skattumhverfinu og skattar lækkaðir hjá hinum tekjuháu. Það á að fækka skattþrepum næstu tvö ár úr þremur í tvö. Óttast hv. þingmaður ekki afleiðingar þess í framhaldinu, hvaða breytingar fækkun skattþrepa geti gert á kjörum þeirra sem eru með lægri laun, hafa þurft að taka á sig miklar hækkanir í formi matarskatts og hafa alls ekki notið þeirra skattalækkana sem fyrst og fremst hafa runnið til þeirra tekjuháu? Sér hv. þingmaður einhverjar mótvægisaðgerðir fyrir þá tekjulágu í umhverfinu til að bæta [[Forseti hringir.]]kjör þeirra með einhverjum hætti?
Virðulegi forseti. Það er ástæða til að taka undir áhyggjur hv. þingmanns. Einn meginlærdómurinn af íslenska efnahagshruninu er að við létum ójöfnuð verða of mikinn í samfélaginu með skelfilegum afleiðingum. Áherslurnar eftir hrun voru þess vegna eindregið á jöfnuð og við höfum nú fengið staðfestingu á því að í lok kjörtímabils ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur var jöfnuður orðinn hér með því mesta sem gerðist. Síðan þá hafa hins vegar allar skattaaðgerðir stjórnarmeirihlutans miðað að þeim sem best standa í landinu, aflétta auðlegðarskatti, létta skatti af útgerðinni og, það sem ótrúlegast má telja, leggja matarskatt á almenning í landinu. Enn bólar ekkert á sumum þeirra mótvægisaðgerða sem lofað var en komu auðvitað aldrei fram. Það er Framsóknarflokknum til ævarandi háðungar að sá skattur sem hann í orði kveðnu [[Forseti hringir.]]hefur aldrei viljað ljá máls á að hækka skyldi verða hækkaður í einu vetfangi bara af því að Sjálfstæðisflokkinn langaði til þess.
Virðulegi forseti. Ég verð nú að byrja á því að hrósa hv. þm. Helga Hjörvar fyrir mikla dirfsku. Það er sú dirfska að þora að minnast á vogunarsjóði úr þessum ræðustól, sérstaklega vegna þess að hann kvartar að undan því að við höfum ekki náð í nógu mikla peninga hjá vogunarsjóðnum á sama tíma og flokkur hans sá öll tormerki á því fyrir síðustu kosningar að hægt væri að ná í nokkurn pening hjá þessum sömu vogunarsjóðum. [[Gripið fram í: Nei, nei, nei.]]Jú, jú, jú, þannig var það og það kom margoft fram. [[Gripið fram í: Bull og vitleysa.]] Það er líka mjög athyglisvert hjá hv. þingmanni og lýsir frjóu hugmyndaafli þegar hann kemur hingað upp og túlkar það svo að góð mæting á kröfuhafafundi, 90 og eitthvað prósenta mæting, þýði það að við sækjum of litla peninga til sjóðanna. Það lýsir ótrúlega skemmtilegu hugmyndaflugi og ég þarf að hrósa honum fyrir það líka. Af hverju notum við þá ekki til að bæta kjör aldraðra og öryrkja? Af hverju notum við þessa peninga ekki í Landspítalann, eins og hv. þingmaður óskar eftir? [[Forseti hringir.]]Vegna þess að við erum að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Ég hélt að það væri samkomulag um það, að allir væru sáttir við að við reyndum að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Við erum að borga 80 milljarða á ári í vexti. [[Forseti hringir.]]Er hv. þingmaður ósáttur við að við nýtum það fjármagn sem kemur inn til að greiða niður vaxtakostnað ríkisins?
Virðulegi forseti. Ekki ætla ég að veita andsvar við hrósyrðum um dirfsku og hugmyndaauðgi en mér finnst full ástæða til að þakka þingmanninum fyrir þau fallegu orð í minn garð. Eigum við ekki að nota þessa fjármuni til að greiða niður skuldir? Jú, hárrétt hv. þm. Karl Garðarsson. En hugmyndin var sú að nota þessa peninga til að greiða niður skuldir í nægilega miklum mæli til að til væri í ríkissjóði fyrir nauðsynlegum útgjöldum. Þetta sýnir að það hefur ekki verið gert því að vaxtabyrðin er enn þá svo mikil að menn eiga ekki fyrir þessum nauðsynlegu útgjöldum. Og ekki segja mér neitt, hv. þingmaður, um það hver lagði bönd á kröfuhafana. Ég flutti sem 1. flutningsmaður frumvarpið um það að taka þessar eignir undir gjaldeyrishöft og það var alla tíð skýrt að það var gert til að þeim yrði aldrei sleppt út nema íslenskir þjóðarhagsmunir yrðu tryggðir. Ég hef ástæðu til að ætla að við þurfum að skoða það vel og vandlega hvort það hafi verið gert eins og ætlast var til.
Virðulegi forseti. Við skulum halda áfram með ræðu hv. þm. Helga Hjörvars. Hann ræddi líka svolítið mikið um Landspítalann og að spítalinn skuli ekki fá allt það fjármagn sem hann óskar eftir. Í tíð þessarar ríkisstjórnar á síðustu þremur árum hafa framlög til Landspítalans aukist um 30%. Það er bara staðreynd. Það þýðir ekki að spítalinn fái allt það fjármagn sem hann þarf. Ég get alveg verið sammála hv. þingmanni um það. Við þurfum að gera mun betur varðandi framlög til Landspítalans. En ég verð að segja að mér finnst það ansi gott að á þremur árum skulum við ná að auka framlög til Landspítalans um 30%. Varla getur hv. þingmaður verið ósammála því að það taki meira en þrjú ár að koma þessu stóra skipi sem Landspítalinn er á réttan kjöl.
Virðulegur forseti. Þær prósentutölur sem þingmaðurinn kýs að tala um vegna þess að hann vill ekki nefna fjárhæðirnar sem vantar á Landspítalann, má að stærstu leyti rekja til launahækkana á kjörtímabilinu, launahækkana sem ríkissjóður hefur umtalsverðar beinar skatttekjur af, og síðan tekjur af veltusköttum og öðrum umfangssköttum í samfélaginu. Það sem við erum að segja hér er einfaldlega að þegar góðærið er bullandi er ekki forsvaranlegt annað en að spítalinn fái þá fjármuni sem hann þarf til að standa undir þjónustu við þá sjúklinga sem honum er ætlað að þjóna. Ég held að það sé ekki flókin krafa. Og ef menn eiga ekki fyrir því þegar landsbankastjórinn lýsir því yfir að hér sé bullandi góðæri, hvernig verður það þá í hallæri, hv. þingmaður?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir yfirferð hans. Hann gerði að umtalsefni afnám fjármagnshaftanna og hvernig að því hefur verið staðið þar sem niðurstaðan varð í raun að það sem átti að vera stöðugleikaskattur varð að stöðugleikaskilyrðum þar sem slitabúunum var gefinn afsláttur af stöðugleikaskattinum með nauðasamningum. Mig langar að forvitnast um það hjá hv. þingmanni hvað hann telur að þarna skeiki háum fjárhæðum í raun og veru. Einhvers staðar kom fram í umræðunni að stöðugleikaskatturinn hefði átt að skila um 850 milljörðum kr. en með afslættinum muni niðurstaðan verða nær 300 milljörðum og það sem á milli ber sé þá í kringum 500 milljarðar kr. [[Forseti hringir.]]Telur hv. þingmaður að þetta geti verið raunin og hvernig sér hann það þá í samhengi við þessa fjárlagaumræðu og forgangsröðun þar sem við erum að ræða alvarlegan fjárhagsvanda velferðarstofnana meðal annars?
Virðulegur forseti. Það er um að ræða fjárhæðir sem hlaupa á hundruðum milljarða. Það er erfitt að nefna nákvæma tölu því að það fer eftir því meðal annars hvernig menn reikna til verðmæta hlutabréf í banka sem eru óviss því að illa hefur gengið að finna kaupanda að honum og ýmsa aðra þætti. Það sem er ástæða til að hafa áhyggjur af er að það hefur hent okkur Íslendinga áður í sögunni að ofmeta hag okkar og framtíðarhag og það a.m.k. hringir öllum aðvörunarbjöllum að svona stuttu eftir að þessir samningar eru gerðir er vaxtabyrði ríkissjóðs engu að síður svo þung að menn telja sig ekki eiga fyrir nauðsynlegum útgjöldum eins og þeir þó eru sammála okkur í stjórnarandstöðunni og samtökum lífeyrisþega og Landspítalanum um að þyrfti að ráðast í.
Virðulegi forseti. Þegar gripið var til þessara ráðstafana þá minnir mig að seðlabankastjóri hafi orðað það þannig að við hefðum eitt skot til að hlaða byssuna og það skot mætti ekki geiga. En getur hv. þingmaður lagt mat á það með okkur hvað gerist ef geigar? Nú er það frumskylda stjórnvalda að verja þjóðarhagsmuni og tryggja almannahagsmuni. Hvernig telur hv. þingmaður að almannahagsmunir séu tryggðir með þessum aðgerðum og hversu miklar líkur telur hann á að þetta skot muni ekki geiga?
Virðulegi forseti. Það er auðvitað býsna dramatísk lýsing hjá seðlabankastjóra að það sé aðeins eitt skot í byssunni því að auðvitað kann að vera að hér vanti ekki alla fjárhæðina upp á að dugi. En hver svo sem fjárhæðin er þá eru afleiðingar af því að semja af sér í þessu efni alveg skýrar. Þær bitna á lífskjörum í landinu. Þær leiða til þess að ríkissjóður þarf að borga meira í vexti og getur lagt minna í velferðina. Það getur líka leitt til þess að lánskjör landsins og þar með ríkissjóðs versni og þar af leiðandi hækki vextirnir sem aftur hefur áhrif á fjárfestingu í atvinnulífi, því að þegar fyrirtækin sækja lán til að fara í fjárfestingar eru vextir á þeim lánum byggðir á þeim vöxtum sem ríkissjóður nýtur hverju sinni og versni þeir þá versna horfur og hagnaðarvon fyrir nýjar fjárfestingar.
Virðulegur forseti. Mér fer sem hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrr á fundinum, ég hef ekkert við fundarstjórn hæstv. forseta að athuga en bind óneitanlega vonir við að sjá nýjan fulltrúa úr forsætisnefnd sitja á forsetastóli vegna þess að ég gekk hér bónleiður til búðar fyrir allnokkru síðan, kannski klukkustund eða svo, þegar ég innti þann forseta sem þá sat á forsetastóli eftir því hvaða starfsáætlun væri í gildi hér í nótt. Vegna þess að starfsáætlun þingsins er því miður sprungin og ónýt orðin ætla ég að það sé alla vega til áætlun til næturinnar og þætti vænt um ef forseti vildi bara greina okkur frá því hversu lengi hún hyggst halda fundinum áfram svo við getum skipulagt okkur bæði hér og heima fyrir með tilliti til þess og látið okkar fólk vita og svo framvegis.
Herra forseti. Mig langar líka að fá upplýsingar um það hve lengi forseti hyggst hafa þingfundinn í nótt. Ég hef ekkert á móti því að vera hér í nótt. Ég vil bara fá að vita hversu lengi fundur á að standa sem er afskaplega eðlileg krafa á hvaða vinnustað sem er. Ég greiddi atkvæði með kvöldfundi og fór í raun og veru ekki fram á, hvað þá nokkur einasti þingmaður í minni hlutanum, að það væri efnt til atkvæðagreiðslu um þennan fund í nótt, en mér finnst alveg sjálfsagt að forseti upplýsi hve lengi fundurinn á að standa.
Frú forseti. Klukkan er nú að ganga eitt og við erum komin vel inn í aðventuna. Það er alveg ljóst að enn er töluvert eftir af umræðuefni um fjárlög, enda hefur framsetning frumvarpsins verið með ólíkindum og margt við hana að athuga. Margir þingmenn hafa rökstutt það hér vel að rétt væri að málið færi aftur til nefndar og yrði fullbúið áður en 2. umr. lyki. Ef forseti vill ekki verða við þeirri ósk sem hefur verið borin fram hér allnokkrum sinnum þá vil ég spyrja forseta hvað hann hyggst halda þessum fundi lengi áfram. Það skiptir máli fyrir alla. Það samræmist góðum nútímasamskiptaháttum að við látum hvert annað vita hvað við séum að hugsa svo lengi sem við spilum ekki frá okkur öllum okkar dýrmætustu pólitískum spilum. [[Forseti hringir.]]Ég trúi því ekki að það sé þannig með forseta að stærstu trompin snúist um [[Forseti hringir.]]klukkan hvað þingfundi eigi að ljúka.
Virðulegi forseti. Þetta er orðinn, sýnist mér, 14 tíma vinnudagur. Getur það ekki verið? Við byrjuðum hálfellefu í morgun. Nú er klukkan hálfeitt. Þetta eru þá orðnir 14 tímar. Ég er hress og kát kona en ég mundi segja ósatt ef ég segði: Já, ég vildi gjarnan vera hér mikið lengur. Virðulegi forseti. Ég vil fara að komast heim til mín. Ég á að vera hérna aftur í fyrramálið kl. tíu eða hálfellefu, ég veit ekki hvort heldur er. Ég á eftir að halda aðra ræðu. Það er 20 mínútna ræða. Ég þarf tíma til að undirbúa hana og ég geri það ekki hérna í nótt. Ég fer fram á það, ekki bara mín vegna heldur vegna allra sem eru í salnum, að þessum fundi verði frestað innan tíu mínútna.
Virðulegi forseti. Við höfum talað um þetta áður. Við héldum að við ætluðum að koma okkur inn í siðaðri tíma þar sem við ræddum það hvað við yrðum lengi og settum okkar einhvern ramma. Ég held að enginn hér inni hafi greitt atkvæði gegn þessum kvöldfundi en það væri allt í lagi, vegna þess að við erum fólk með skuldbindingar á ýmsum stöðum og heima hjá okkur, að fá upplýsingar um það hvenær menn ætla að ljúka fundi svo að hægt væri að gera ráðstafanir. Það er sérkennilegt og svolítið púkalegt valdatæki að ætla ekki að segja okkur hvenær við klárum þennan fund eins og það sé eitthvað sem skipti máli í hinu stóra samhengi. Ég held ekki. Við erum búin að fá þau svör frá forsætisráðherra að hann hafi engan áhuga á því að mæta tillögum okkar varðandi kjaramál eldri borgara og öryrkja. Það eru hins vegar margir þingmenn í þessum þingsal sem hafa kannski aðra skoðun. Við ættum að fá ráðrúm til að setjast niður með þeim og ræða hvort [[Forseti hringir.]]þingið sé tilbúið, þó að ríkisstjórnin sé það ekki, að bæta kjör eldri borgara og öryrkja eins og við höfum lagt til.
Virðulegi forseti. Ég verð að lýsa sárum vonbrigðum með það að sá forseti sem nú situr á stóli skuli feta rakleitt í fótspor þess sem áður sat hér fyrr í kvöld. Það er alveg ömurlegt að sjá forseta þingsins hvern af öðrum lafa eins og strengjabrúður í bandi forsætisráðherra sem kastaði grímunni eftirminnilega fyrr í dag þegar hann sendi út fyrirmæli úr þessum ræðustóli til þingmanna stjórnarmeirihlutans, fótgönguliðanna, og lét sig síðan hverfa því að ekki hefur hann verið viðstaddur þessar umræður og ekki var hann staddur hér þegar fótgönguliðarnir sögðu nei við þeirri tillögu að leiðrétta kjör öryrkja og aldraðra. Það er alveg hreint ömurlegt að verða vitni að þessu og furðulegt að ekki sé hægt að fylgja nútímalegum samskiptaháttum [[Forseti hringir.]]og almennilegu siðferði á vinnustað með því að gefa upp hver vinnuáætlunin er.
Frú forseti. Hér eru þingfundir almennt haldnir til kl. átta en það var samþykkt að veita heimild til kvöldfundar. Stjórnarandstaðan gerði ekki athugasemdir við það. Hins vegar finnst mér eðlilegt, í ljósi þess sem ég sagði um þá atkvæðagreiðslu fyrr í dag, að við gerum þá kröfu að slík tilhögun verði rædd fyrir fram í hópi þingflokksformanna og forsætisnefndar. Mér finnst líka eðlilegt að það sé rætt við okkur hversu lengi eigi að halda þingfundi áfram. Þetta hefur mér reyndar fundist öll þau átta ár sem ég hef verið á þingi. Ég skil ekki þau samskipti sem fara alltaf í gang hér í hvert einasta skipti sem kvöldfundur er þar sem er haldið uppi einhverju taugastríði og ekki er komið upp um hversu lengi eigi að halda fundi áfram. Þetta er fráleitt og fáránlegt. Ég velti því fyrir mér [[Forseti hringir.]]hvenær við fáum forseta á þing sem treystir sér til að rjúfa þetta hegðunarmynstur. Hvenær fáum við forseta á þing sem treystir sér til þess? [[Forseti hringir.]]Verður það í minni tíð hér [[Gripið fram í.]]eða þarf ég að vera jafn lengi og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon á þingi í von um að [[Gripið fram í: Já, já.]]einhvern tíma komi [[Forseti hringir.]]forseti á þing sem treystir sér til að breyta þessu? Þetta er fáránlegt. [[Gripið fram í: Það líst okkur á.]]
Frú forseti. Ég vonast nú til þess að maður þurfi ekki að vera 30–40 ár á þingi til að hlutirnir breytist því að það er alveg rétt, óskað var eftir heimild til kvöldfundar og það þarf að ræða. Kvöldfundur er eitt, en það er komin nótt. Eftir miðnætti teljum við að komin sé nótt. Það á þá að óska eftir kvöld- og næturfundi eða einhverju slíku því að þetta þarf að skýra betur. Það er hvergi viðunandi og það er ekki hægt að segja: Það er af því að þið látið svona eða hinsegin. Það sæmir bara ekki fullorðnu fólki að tala þannig ef það er vilji til þess að reyna að koma að málum og leysa þau. Það þarf að virka á báða bóga. Því miður fengum við þannig skilaboð frá hæstv. forsætisráðherra í dag að hann er kominn út á róló. Það er eiginlega bara þannig þar sem hann ætlar ekki að tala við neinn og ætlar ekkert að gefa eftir. Það er ekki sæmandi manni í hans stöðu á ögurstundu þegar þörf er á því að hafa stjórnarandstöðuna í liði með sér.
Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að óska eftir því við forseta að hann upplýsi okkur um fyrirætlanir um fundarhöld fram í nóttina og ekki hægt að kreista út úr góðgjörnu og gáfuðu samstarfsfólki eins og hv. 3. þm. Reykv. n., Katrínu Jakobsdóttur, loforð um að endurtaka þá ómannlegu þrekraun sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur sýnt með því að vera hér á Alþingi lengur en elstu menn muna. [[Gripið fram í.]]Það á ekki að vera þannig að menn þurfi að vera hér áratugum saman til upplifa það að forseti upplýsi okkur um fyrirætlanir um þingstörfin. Við höfum verið reiðubúin til að greiða fyrir þingstörfum og við í stjórnarandstöðunni greiddum ekki atkvæði gegn kvöldfundi. En það er nú sjálfsögð kurteisi að láta vita hvernig áætlanir liggja fyrir um þinghaldið og inn í nóttin og fram til næsta morguns.
Virðulegi forseti. Á laugardaginn var haldinn fundur með forsetum þingsins og fulltrúum allra flokka hér. Þar var því hreyft hvort við ættum kannski að prófa að þessu sinni að gera þetta einhvern veginn öðruvísi, jafnvel að reyna að setja niður verkefnin fram undan og átta okkur á því hvað menn næðu raunverulega að klára og hvað ekki og reyna að ná einhverju samkomulagi um það og einhverju utanumhaldi. Farið var af stað í þá vinnu að skrifa það upp, en svo kom forsætisráðherra hér í dag og lýsti skoðun sinni á þeirri vinnu fulltrúa stjórnmálaflokkanna á Alþingi og þar með fór það. En ef við værum nú bara praktísk, ef maður væri verkstjóri hér og velti því fyrir sér hvað það er sem á eftir að klára kæmi í ljós að það er það heilmikið. Það á eftir að ræða bandorminn í 2. og 3. umr., það á eftir að fara í 3. umr. fjáraukalaga, 3. umr. fjárlaga eftir þessa umræðu, menn vilja fá umræðu um opinber fjármál, fjármálaráðherra vill koma nýju seðlabankafrumvarpi í nefnd, félags- og húsnæðismálaráðherra vill koma húsnæðisfrumvörpum á dagskrá o.s.frv. Hvað eru margir dagar til jóla? [[Forseti hringir.]] Ég skora á forseta þingsins að reyna að ná nú einhverjum tökum á þessu og tala við forsætisráðherra um það og minna hann á hvers konar málafjöldi bíður hér og koma einhverju skikki á þetta.
Forseti. Væri ekki stórfenglegt fyrir þann forseta sem situr á stól núna að brjóta ævafornar, hundónýtar og fáránlegar hefðir þar sem er ekki hægt að upplýsa um hvenær fundi á að ljúka? Ég verð að segja að hvergi annars staðar þar sem ég hef unnið, og hef ég þó unnið mörg skringileg störf, hefur slík aðferðafræði virkað eða verið viðhöfð að reynt sé að viðhalda einhvers konar valdstjórn með óvissu. Það eina sem það gerir er fundarstjórn forseta, eins skemmtilegt og það er. Reyndar hafa margar bestu ræður Alþingis verið fluttar undir liðnum fundarstjórn forseta þannig að við munum halda [[Forseti hringir.]]ótrauð áfram að ræða hann þangað [[Forseti hringir.]]til forseti hættir að beita okkur valdkúgun á þennan máta [[Forseti hringir.]]með því að fá ekki upplýst um það hvenær fundi verður slitið.
Virðulegi forseti. Þetta er sannast sagna svo hallærislegt að ég veit ekki almennilega hvert ég á að snúa mér. Það er okkur öllum til skammar, og náttúrlega fyrst og fremst forseta þingsins, að við stöndum hér, klukkan er að verða eitt og við fáum ekki að vita hvenær fundi á að ljúka hér. Þetta er eins og á barnaheimili [[Þetta er verra.]]og ekki einu sinni - þetta væri kallað ofbeldi ef börn væri beitt slíkri meðferð. Það er stundum svoleiðis að fólk er látið sitja og þá er það látið sitja vegna þess að verið er að semja. Það gerðist í París um daginn. Þá sátu menn alla nóttina í vaktaskiptum og þeir voru að semja. Hvað voru þeir að semja um? Þeir voru að semja um loftslagsáætlun og allir voru ánægðir og kátir. En við hér erum ekki að semja, nei, nei. Hér sitja einhverjir karlar og segja: Okkur kemur þetta ekki við, við ætlum ekki að gera neitt fyrir öryrkja. Við ætlum ekkert að gera fyrir Landspítalann. Talið þið bara og talið. Forseti. Ég mótmæli þessu.
Forseti. Af því að verið var að tala um það áðan hvort fólk þyrfti að vera á þingi áratugum saman til að þetta breyttist, þetta er náttúrlega með ólíkindum. Það þyrfti næstum því að setja dulu fyrir myndavélarnar, þetta er svo asnalegt. Hver skilur þetta? Eitthvert fólk sem kemur aftur og aftur og spyr: Klukkan hvað er fundurinn búinn? Og svo stendur einhver og gerir bara ding ding og svarar engu. Þetta er náttúrlega eitthvað sem ekki er hægt að útskýra fyrir nokkrum manni. Þetta er algerlega óskiljanlegt. Og ég vil spyrja forseta: Hvenær hófst þessi undarlega hefð? Er einhver sem er vel að sér í sögu Alþingis sem getur sagt okkur frá því hvenær þessi undarlegi siður byrjaði? Þetta væri kannski eitthvað sem skrifstofa Alþingis gæti tekið saman, einhverja skýrslu, eitthvað slíkt. Hvenær byrjaði sá siður að þingmenn spyrðu spurningar, beindu spurningum til forseta og forseti segði ekki neitt? Og alveg bara aftur og aftur og aftur. Og svo þegar tíminn er búinn [[Forseti hringir.]]þá gerist þetta!
Hæstv. forseti. Ég er með þrjár spurningar til hæstv. forseta: Er einhvers konar starfsáætlun [[Gripið fram í: Nei.]]í gangi fyrir Alþingi? [[Gripið fram í: Útrunnin.]] [[Gripið fram í: Ding.]]Útrunnin. Ef hún er til eða í vinnslu einhvers staðar, gætum við þá fengið upplýsingar um slíkt? [[Gripið fram í: Neeii.]] Þá vil ég í öðru lagi spyrja: Hvenær hyggst hæstv. forseti slíta þessum fundi og fresta umræðu um fjárlög? Í þriðja lagi vil ég spyrja, því að hér hefst fundur í allsherjar- og menntamálanefnd eftir innan við átta klukkustundir, hvort forseta finnist óþarfi að virða hvíldartíma alþingismanna. Í lögum fyrir launafólk er ákvæði um 11 tíma hvíldartíma og það má þá vera undanþága með átta tíma. [[Forseti hringir.]]Eru þessi lög okkur óviðkomandi og eru alþingismenn yfirmannlegir og þurfa ekki eðlilega hvíld að mati hæstv. forseta?
Virðulegi forseti. Orðið „hefð“ er náttúrlega allt of fínt orð yfir það rugl sem hér er í gangi. Þetta er engin hefð, þetta er bara rugl, [[Þetta er ósiður.]]ósiður. Nú er það þannig að stjórnarandstaðan hefur verið fús til samstarfs og fús til að liðka fyrir störfum þingsins alveg frá því að þing var sett hér í haust. Þingstörf hófust tveim vikum fyrr af tillitssemi við áætlun formanns fjárlaganefndar sem taldi sig þurfa rúman tíma til að sinna fjárlögum. Síðan mátti þingið bíða í þrjár vikur eftir að fjárlögin kæmu hér inn. Nú er kurteislega trekk í trekk verið að kalla eftir upplýsingum um verkáætlun eftir að ljóst er að hin formlega starfsáætlun er sprungin. En kvöld eftir kvöld, sjöunda kvöldið í röð eigum við að tala hér inn í nóttina yfir sofandi fólki. [[Forseti hringir.]]Það veldur sárum vonbrigðum, ekki síst í ljósi þess að sá forseti [[Forseti hringir.]]sem nú situr á stóli er skólamanneskja og ætti að kunna betri vinnubrögð.
Frú forseti. Mér datt nú í hug Hverjum bjallan glymur þegar slegið var hressilega í bjölluna undir ræðu hv. þingmanns. En það mundi spara okkur mikinn tíma ef gefið væri upp hve lengi við eigum að vera hérna fram í nóttina, hvort við getum þá tekið einhverjar hvíldarpásur hér niðri í lúkar. Þetta er eins og á einhverjum frystitogara. Mér leiðist sú umræða sem verið hefur hér í kvöld eins og hjá hv. þm. Karli Garðarssyni, að öryrkjar og aldraðir séu í raun búnir að fá meira en nóg, [[Gripið fram í.]]að þetta sé bara komið gott.
Nei, það sagði ég ekki.
Ég kalla þá eftir hv. þingmanni til að koma hér … [[Ég sagði að … lágmarkslaun.]]- Já, að þetta sé bara komið gott og það þurfi ekkert að gera betur. Hæstv. fjármálaráðherra talar um það í fjölmiðlum að það sé til fólk sem fari út á morgnana og komi aftur að kvöldi og hafi kannski ekkert betri kjör og þess vegna sé réttlætanlegt að gera ekki betur við aldraða og öryrkja. [[Forseti hringir.]]Hvar erum við stödd þegar umræðan er á því plani?
Frú forseti. Það er kominn svolítill galsi í mannskapinn og það er ekkert óeðlilegt. Við erum hér á sjöunda kvöld- og næturfundi um þetta mál. Það sem ég velti fyrir mér er ekki bara hvenær fundi verður slitið í kvöld heldur er ég að fara á fund allsherjar- og menntamálanefndar kl. hálfníu í fyrramálið. Varamaður minn situr í þeirri nefnd og hér var nefndur löglegur hvíldartími. Ég er líka fjárlaganefndarfulltrúi þannig að mér þykir eðlilegt að vera við þessa umræðu. Það er alveg ljóst að það þarf að klára fjárlög, fjáraukalög, bandorminn og ýmis dagsetningarmál. Það er alveg ljóst, fyrir áramót þarf það að gerast. Hvað græða ríkisstjórnin og fótgönguliðar hennar á því að koma ekki til samtals núna? Vilja þau frekar koma til samtals 29. desember? Er það betra? Er það betra fyrir ásýnd þingsins? Er það betra fyrir þinghaldið? Er það betra fyrir ríkisfjármálin og þá sem stóla [[Forseti hringir.]]á það sem þar fæst úthlutað? Ég held að það skipti máli að við gerum þetta fyrr en síðar.
Virðulegi forseti. Ég þakka guði mínum fyrir að vera ekki þingbjallan þegar tveimur skólameisturum lýstur hér saman. Ég lít stundum á sjálfan mig sem kjarkmikinn mann en ég hef ekkert áræði til að reyna að leiðbeina þeim tyftunarsama skólameistara sem situr hér bak mér. Þess vegna ætla ég ekki að gera það. En hins vegar tel ég að það mundi greiða fyrir þingstörfum ef hæstv. forseti mundi gera uppskátt um það um hvaða leyti nætur hún hyggst slíta fundi. Sjálfur er ég alveg reiðubúinn til að vera hér áfram fram undir morgunn og tel að þessi umræða hafi, eins og fram kom hjá öðrum forseta hér fyrr í dag, Þorsteini Sæmundssyni, leitt fram margar gagnlegar staðreyndir. Ég get verið hér og rætt þessi mál þess vegna fram undir morgun en þó með því skilyrði að hæstv. forseti hlutist til um að það ágæta túnfisksalat sem er hérna frammi verði þar áfram.
Virðulegur forseti. Ég vildi nota tækifærið og ítreka spurninguna til forseta en um leið nota tækifærið og leiðrétta misskilning sem hefur verið hér uppi í umræðunni um lengd umræðunnar undir þessum lið. Ég veit ekki hvað þetta er með Framsóknarflokkinn og Íslandsmet og heimsmet, en ég hef gert grein fyrir því áður að umræðan öllsömul er orðin eins og tvær langar ræður á Bandaríkjaþingi, svo langt er hún frá því að vera heimsmet. Ég fór hérna fram á skrifstofu og gáði eftir lengd 2. umr. á Alþingi og þessi umræða kemst ekki einu sinni á verðlaunapall, hvað þá að hún sé eitthvert Íslandsmet. Hér hefur verið meira en tvöfalt lengri umræða heldur en orðin er um þetta efni svo við eigum langt í land í þessu eins og í skuldaleiðréttingunni, bæði með að setja Íslandsmet og hvað þá heimsmet.
Virðulegi forseti. Ég vil í ljósi þess að það eiga að gilda einhverjar reglur um vinnutíma og hvíldartíma á Alþingi og búið er að boða fund kl. 8.30 í fyrramálið í allsherjar- og menntamálanefnd ítreka óskina til hæstv. forseta um að við fáum skýringar á því hvernig þinghaldi verði fram haldið í nótt og hvenær við getum vænst þess að ljúka störfum hér svo að nefndarmenn komist til hvílu fyrir fundinn í fyrramálið og við getum skipt með okkur verkum og skipulagt starf næstu daga. Það er ósköp eðlileg ósk í eðlilegu vinnuumhverfi að við fáum að vita hvaða áætlanir hæstv. forseti hefur að þessu leyti.
Hæstv. forseti. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir að stjórnarandstaðan óskar eftir tvennu: Annars vegar að fá upplýsingar um hver vilji stjórnar þingsins er um lengd þingfundar og í öðru lagi er það skoðun okkar að það eigi að ljúka þessum fundi hið fyrsta. Án þess að ég hafi nokkurt umboð til að segja slíkt býður mér í grun að það væri til málamiðlun og hún er sú að við höldum umræðunni áfram að því tilskildu að hér verði öll fjárlaganefnd til staðar, að hingað í salinn komi hæstv. heilbrigðisráðherra [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]til að ræða við okkur um Landspítalann og óskir okkar um 3 milljarða þar til viðbótar, að hingað til fundarins komi hæstv. menntamálaráðherra [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]og taki þátt í umræðu um Ríkisútvarpið, þá erum við tilbúin að vera hér til morguns. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]En að öðrum kosti á að slíta þessum fundi núna. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Frú forseti. Oft ratast hv. þm. Ögmundi Jónassyni satt á munn, eins og sagt er hjá okkur í VG, og hann hitti naglann á höfuðið þarna. Er ekki í lagi að kalla út aðra þingmenn og aðra hæstv. ráðherra við þessa umræðu? [[Gripið fram í.]]Er það ekki sjálfsagt? Ég treysti því að frú forseti geri skurk í því að kalla til og fylla salinn af þingmönnum og ráðherrum. Ég sé að hv. þingmaður og starfandi formaður þingflokks sjálfstæðismanna grípur um höfuðið, það er nú ekki svo slæmt að fá sjálfstæðismenn og framsóknarmenn hingað á næturvakt með okkur að menn þurfi að halda um höfuð sitt. En ég held að málið sé að ekki er hægt að ætlast til þess að við sem berum hag öryrkja og aldraðra fyrir brjósti stöndum hérna, guð má vita hvað, í alla nótt, þegar aðrir sem láta sér þau mál í léttu rúmi liggja, liggja heima í bæli.
Frú forseti. Ég kem hingað einungis til að taka undir með starfsbróður mínum, hv. þm. Ögmundi Jónassyni, og segja það að ég er reiðubúinn til að tala hér í alla nótt og allan morgundaginn að því tilskildu að hæstv. heilbrigðisráðherra komi hingað til fundar. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur krafist þess í ræðum sínum að fá að eiga orðastað við hæstv. ráðherra. En eins og fram hefur komið hefur hann gert það að helsta verkefni sínu að láta svo lítið fyrir sér fara að ekki nokkur maður taki eftir honum og það sannaðist fyrir nokkrum dögum þegar Kári Stefánsson skrifaði massífa árásargrein gegn ríkisstjórninni um heilbrigðismál og tókst að komast í gegnum þá grein án þess að muna eftir því að hæstv. heilbrigðisráðherra væri til. Ég get trúað hæstv. forseta fyrir því að ég man eftir hæstv. heilbrigðisráðherra Kristjáni Þór Júlíussyni og nú viljum við þingmenn fá hann hingað til fundar. Ég tel að það væri líka virðing við þingið ef hv. formaður fjárlaganefndar væri einnig stödd hér. Hvar er hún? Hvers vegna erum við hér án þess að fá að eiga orðastað við hana?
Frú forseti. Ég tek undir kröfu hv. þingmanna Össurar Skarphéðinssonar og Ögmundar Jónassonar og vænti þess að frú forseti sé að gera ráðstafanir til að kalla hingað í hús hæstv. heilbrigðisráðherra, sem vissulega þarf að svara ákveðnum spurningum um þau gögn sem Landspítalinn hefur lagt fram og hefur ekki enn þá gert það, svo ég tali nú ekki um hæstv. menntamálaráðherra. Við fengum af því fregnir í kvöldfréttum að hæstv. ráðherra ætti í vandræðum með að koma frumvarpi sínu um Ríkisútvarpið í gegnum ríkisstjórn því að ekki væri stuðningur við það í stjórnarflokkunum. Hér hafa verið lagðar fram ýmsar spurningar sem snúast um útvarpsgjaldið og upphæð þess og Ríkisútvarpið og stöðu þess og enginn til þess bær að svara þeim annar en hæstv. menntamálaráðherra, sem á að sjálfsögðu að taka þátt í þessari umræðu því að það sem hefur gerst í henni er að þær yfirlýsingar sem hann kom með í haust virðast ekki standast. Ég tek því undir þessa kröfu og vænti þess að frú forseti bregðist við henni.
Hæstv. forseti. Það er þessi setning sem maður heyrir stjórnarandstöðuþingmenn hvern á fætur öðrum fara með hér: „Við sem berum hag öryrkja og aldraðra fyrir brjósti.“ Þetta er sama fólkið og skar hlutfallslega meira niður til þessara hópa í síðustu ríkisstjórn heldur en í öðrum málaflokkum. Þetta eru sömu flokkarnir og stjórna … [[Gripið fram í.]]Þetta er sömu flokkarnir … [[Gripið fram í.]]Þetta eru sömu flokkarnir og stjórna núna … [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]Þetta eru sömu - Fyrirgefðu. [[Forseti hringir.]]Þetta eru sömu flokkarnir og stjórna núna í Reykjavíkurborg [[Gripið fram í: Skammastu þín …]]sem skera niður … [[Gripið fram í.]]
Forseti biður hv. þingmenn að gefa hljóð í þingsalnum meðan hv. þingmaður er í pontu.
[[Gripið fram í: Þetta er bara dónaskapur.]] Nei.
Forseti gerir þá kröfu.
Þetta eru sömu flokkarnir og stjórna í Reykjavíkurborg sem eru að skera niður þjónustu til aldraðra og öryrkja. Nú er ekki einu sinni heitur matur fyrir aldraða. Svo koma þeir hér [[Forseti hringir.]]hvað eftir annað og segja: „Við sem berum hag aldraðra og öryrkja fyrir brjósti.“ Ég segi bara: Fussum svei. [[Gripið fram í: Gerðu það eins oft og þú vilt.]]
Forseti vill taka það fram að gefnu tilefni að það verður haft samband við alla þá sem óskað hefur verið eftir að muni mæta í þingsal.
Hæstv. forseti. [[Gripið fram í: Reyndu nú að toppa …]]Að toppa menn, ég veit ekki hvor verður toppaður, [[Gripið fram í.]]hv. formaður eða starfandi formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins eða hæstv. forsætisráðherra hér í dag sem lýsti því yfir við öryrkja sem stóðu í mótmælastöðu fyrir utan Alþingishúsið að það yrði ekki orðið við kröfum þeirra að nokkru leyti. Hann beindi hins vegar orðum til þeirra sem hafa haldið uppi málstað þeirra í þingsalnum, sem eru þingmenn stjórnarandstöðunnar. Hæstv. forseti. Ég óska eftir því að hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. menntamálaráðherra komi hér til fundarins, það verði kannað hvort þeir geti komið til fundarins og tekið þátt í umræðu um Ríkisútvarpið annars vegar og um framlög til Landspítalans og heilbrigðisþjónustunnar hins vegar og það verði gerður frestur á þessum fundi þar til í ljós kemur hvort þeir geta mætt til fundarins. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég ætla að þakka fyrir að það hafa verið gerðar ráðstafanir til að kalla hér í hús hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. menntamálaráðherra. Það var líka nefndur hv. formaður fjárlaganefndar. Ég veit að ég á að vera með henni í útvarpinu kl. 7.30 í fyrramálið en ég trúi því að hún sé í húsinu og geti komið í salinn, t.d. þegar ég held mína þriðju ræðu í fjárlögum og mér þætti vænt um það. En þá vil ég tala um þá hysteríu sem virðist vera að grípa um sig í þjóðfélaginu. Það var ekki nóg með að við yrðum vitni að mjög vandræðalegu upphlaupi hæstv. forsætisráðherra í dag þar sem hann einhvern veginn lýsti yfir bæði heimsmetum og Evrópumetum og Íslandsmetum og síðan stríði við yfirleitt alla, stjórnarandstöðuna sem og lífeyrisþega þessa lands og fleiri, en nú er starfandi þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins búinn að missa sig algerlega hér í pontunni. Ég held að það sé tímabært að við slítum þessum fundi.
Hæstv. forseti. Ég er komin í mína þriðju ræðu um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2016 og að þessu sinni ætla ég að ræða einkum tvennt. Það eru annars vegar met af ýmsu tagi, fara aðeins yfir staðreyndir í því máli og síðan lífeyrismálin að sjálfsögðu. Mig langaði fyrst að nefna eitt í tilefni þeirra yfirlýsinga sem komu í morgun frá hæstv. forsætisráðherra og fleirum um að við virtumst vera að slá gamla metið hans að ég er mjög illa að mér í metum og veit ekki hvort við erum að slá met. Það er ekki nógu mikill íþróttamaður í mér. En ég fór að skoða þetta fyrra met og hvað það var sem - ég veit hvað knýr okkur áfram núna. Við erum með 33 breytingartillögur um umboðsmann Alþingis, græna hagkerfið, háskólamál, framhaldsskólamál, listir og menningu, byggðaáætlun og sóknaráætlun, löggæsluembættin, hælisleitendur, Fangelsismálastofnun, Vegagerðina, almannatryggingar, Fjölmenningarsetur, Sjúkrahúsið á Akureyri, Landspítala, félagsmál af ýmsu tagi, fæðingarorlof, barnabætur og loftslagssjóð. Þetta eru þær breytingar sem við erum að berjast fyrir af því að við teljum þær mikilvægar fyrir íslenskt samfélag og svo stór samkeppnismál þarna. Þetta met sem hæstv. forsætisráðherra virðist óttast að við séum að slá - ég fór að velta fyrir mér, fyrir hverju var þá verið að berjast? Hvað var það sem knúði Sjálfstæðisflokk og Framsóknarflokk áfram? Jú, í nefndarálitinu er talað um slæleg vinnubrögð, og höfðum við þá ekki fengið að upplifa vinnubrögð eins og viðhöfð eru í þessari fjárlagagerð, þannig að það væri nú eðlilegt að við gætum talað jafnvel lengur. Hvaða breytingartillögur komu Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur með í þeirri sérlega löngu fjárlagaumræðu? Ég fór að skoða það. Það voru engar breytingartillögur frá þeim flokkum við 2. umr. Nei, nei. En við 3. umr. fór aðeins að renna í þeim blóðið og Framsóknarflokkurinn lagði fram eina breytingartillögu sem var hækkun á sóknargjöldum um 286 millj. kr. Sjálfstæðismenn, þar var Kristján Þór Júlíusson, núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, flutningsmaður að tillögu sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd og hann vildi lækka útgjöldin um 3.300 millj. kr. með eftirfarandi hætti, og við skulum hafa í huga að þessi maður er heilbrigðisráðherra í dag. Hann vildi lækka skatta á áfengi um 500 millj. kr. Hann vildi lækka skatta á tóbak um 1.000 millj. kr. Hann vildi lækka sykurskatt um 800 millj. kr. og vörugjald af bensíni um 1.000 millj. kr. Þetta voru tillögur Sjálfstæðisflokksins að ógleymdri viðbótartillögu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, núverandi varaformanns fjárlaganefndar, sem vildi lækka tekjur ríkisins um 6 milljarða kr. með því að fresta um ár hækkun á gistináttaskatti, vaski, hækkun á vaski til að hafa auknar tekjur af ferðamönnum. Við hefðum nú getað sagt okkur það fyrir þegar maður horfir til baka að tillögur sem þessar sem ollu 50 klukkustunda umræðu, þetta var svo mikið kappsmál, að fólk sem ber uppi svona tillögur og talar svo um þær í 50 klukkutíma, ekki er nema von að það skapi eingöngu ófrið í fjárlagagerðinni. En þetta var ótrúleg lesning og furðulegt að sjá. Auðvitað voru sjálfstæðismenn og framsóknarmenn ekki að berjast fyrir velferðarkerfinu, eins og við sáum á þeim tillögum, hvorki í heilbrigðiskerfinu né almannatryggingum og vinnubrögðin voru ekki stóra málið. Stóra málið var að koma í veg fyrir að hér væri hægt að fara í langþráðar breytingar á stjórnarskrá. Og það er metið sem hæstv. forsætisráðherra óttast að okkur takist að slá. En þá að máli málanna sem eru svik Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks við lífeyrisþega landsins. Margar tölur og prósentur hafa verið nefndar í þessari umræðu og ég tel tímabært núna þegar klukkan er að halla í tvö að nóttu, aðfaranótt 15. desember, að fara aðeins yfir út á hvað þetta gengur. Það er þannig að deilt er um hversu mikið bætur almannatrygginga eiga að hækka og til hvaða tímabils hækkunin á að ná. Ríkisstjórnarflokkarnir leggja til að bætur almannatrygginga hækki um 9,7% frá og með 1. janúar 2016. Við leggjum til að bæturnar hækki um 10,9% frá og með 1. maí 2015. Munurinn á þessu er sá að ríkisstjórnarflokkarnir ætla að fylgja launavísitölu en snuða lífeyrisþega um launaskriðsþáttinn og ætla ekki að fylgja fordæmi um það að láta bætur almannatrygginga hækka til samræmis við lágmarkslaun og ekki gera það afturvirkt. En við viljum ekki bara að bætur almannatrygginga hækki um 10,9% afturvirkt heldur að þær hækki þar til viðbótar um 5,9% frá 1. maí 2015. Þá ber að geta þess að við erum að tala um - ef við tökum lífeyrisþega sem býr einn, er með heimilisuppbót og sérstaka framfærsluuppbót af því að hann hefur litlar eða engar tekjur annars staðar frá, þá er viðkomandi einstaklingur í dag með 225 þús. kr. á mánuði. Með hækkuninni sem ríkisstjórnin boðar yrðu það 247 þús. kr. á mánuði en við viljum að það verði 255 þús. kr. á mánuði og fari síðan upp í 270 þús. kr. frá og með 1. maí 2016 og fylgi þannig lágmarkslaunum. Nú er þetta engin ofrausn. Þetta eru mjög hóflegar tillögur í ljósi þess að á vinnumarkaði eru sárafáir á lágmarkslaunum, þannig að fyrir þá sem eru viðvarandi með þessar tekjur þá eru litlir fjármunir til framfærslu. Tillögur okkar eru svo sanngjarnar sem verða má og það verður að myndast samstaða um það hér í þessum sal, ekki bara að hækka tekjur eða lífeyristekjur lífeyrisþega afturvirkt og um 10,9% og síðan 5,9%, heldur að fara yfir það hvernig við tryggjum að allir lífeyrisþegar séu yfir fátæktarmörkum. Það tekst okkur ekki í dag. Þetta verðum við að bindast sammælum um. En með því að hafna sanngjarnri kröfu okkar og ekki bara kröfu okkar, þetta eru endurómaðar kröfur Landssambands eldri borgara og Öryrkjabandalags Íslands um afturvirkar hækkanir til 1. maí 2015 og að bætur hækki til samræmis við laun. Með því að hafna þessari sanngjörnu kröfu eru Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur að taka pólitíska ákvörðun um að auka ójöfnuð á Íslandi. Við erum til í að slá heimsmet til að hnekkja þeirri ósanngjörnu ráðstöfun og hlæjum framan í forsætisráðherra sem hefur í hótunum og ógnar með störukeppni.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er tvennt sem vekur mig til umhugsunar. Annars vegar fannst mér afar áhugavert þegar hv. þingmaður rakti breytingartillögur sjálfstæðismanna á síðasta kjörtímabili við fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2013, þ.e. á haustþingi 2012. Mér fannst það ekki síst áhugavert vegna þess að fyrir tillögunni fór þáverandi hv. þingmaður og núverandi hæstv. ráðherra, Kristján Þór Júlíusson. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir nefndi nokkrar tillögur sem stríða beinlínis gegn lýðheilsustefnu og lúta að lækkun á sykurskatti og öðrum slíkum áhugamálum sem í minningunni falla almennt undir hið víðtæka skattalækkunarblæti sem rúmar eiginlega allt sem heitir skattalækkanir. Hins vegar er það ekki minna áhugavert, þegar maður dregur það inn í samhengi núverandi kjörtímabils og þeirrar stöðu sem hæstv. ráðherra er í, að núna skuli sá þingmaður sem lagði til lækkun á sykurskatti á sínum tíma vera heilbrigðisráðherra sem hefur ekki fengist til að ræða tillöguna um áfengi í búðir og er meðlimur í ríkisstjórn sem hefur talað fyrir lækkun á sykurskatti. Þetta ýtir enn frekar á kröfuna um að ráðherrann komi til viðtals í þingið, þessi upprifjun hv. þingmanns, [[Forseti hringir.]]því að lýðheilsustefna íslenska ríkisins og stefna hæstv. heilbrigðisráðherra virðast alls ekki ríma saman.
Frú forseti. Það er svo sannarlega rétt. Það var mjög merkilegt að átta sig á að helstu framlög hæstv. heilbrigðisráðherra til breytinga þegar hann var í stjórnarandstöðu hefðu verið að lækka skatta á áfengi, tóbak, sykur og bensín. [[Gripið fram í.]]Það fór óskaplega fyrir brjóstið á sjálfstæðismönnum, man ég, þegar við settum sykurskattinn. Það var eins og þeir væru sérstakir umboðsmenn fyrir Karíus og Baktus. Þetta voru mikil átök. Svo lögðu þeir hann af með þeim rökum að hann hefði engu máli skipt. Það var einmitt bent á að það hefði átt að hækka sykurskattinn. Það var bent á að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefði ekki gengið nógu langt til að ná lýðheilsumarkmiðum og því hefði átt að hækka skattinn. Ég tek undir að það er skrýtið að sjá að það stendur gríðarlegur styr í samfélaginu um Ríkisútvarpið, en lífeyrismálin eru í algerum brennidepli sem og heilbrigðismálin. Stjórnendur Landspítalans, læknaráð og hjúkrunarráð og einstaka starfsmenn sjúkrahússins rísa upp og eru viti sínu fjær yfir skorti á fjárframlögum en hæstv. heilbrigðisráðherra er hvergi í þeirri umræðu. Fólk er næstum búið að gleyma því að hann sé til. Ég held að við ættum að fara að kanna hvernig gengur hjá hæstv. forseta að ná af honum tali og fá hann í þingsal.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það eru allnokkur dæmi í þessari umræðu um tvískinnung og það hvernig orð og athafnir fara ekki saman. Það sem er kannski mest sláandi er að forusta íslensku ríkisstjórnarinnar tekur undir nýju sjálfbærnimarkmið Sameinuðu þjóðanna um að útrýma fátækt í heiminum, sem er útlátalítið fyrir ráðherra að gera þegar það snýst um fjarlægar álfur og lönd og snýst um undirritun, myndatöku eða eitthvað slíkt, en á sama tíma beitir forustan beinlínis pólitískum áhrifum sínum í því skyni að viðhalda fátækt á Íslandi, eins og gert er í gegnum þá staðföstu andstöðu við að aldraðir og öryrkjar fái afturvirkar hækkanir á sinni framfærslu. Ég held að það sé afar mikilvægt að halda þessum tvískinnungi til haga vegna þess að þessi ákvörðun ríkisstjórnarflokkanna er ekkert annað en einbeittur vilji til að viðhalda kjaramun, ójöfnuði og fátækt á Íslandi. Maður vill eiginlega ekki trúa því að það sé þannig að fólk gangi beinlínis fram í sínu pólitíska erindi til að viðhalda fátækt eða jafnvel auka hana, en maður hefur miklar áhyggjur af afstöðu sérstaklega hæstv. fjármálaráðherra til fátæks fólks á Íslandi eftir að hann fann sig í því á þingfundi fyrr í dag að etja saman [[Forseti hringir.]]fátækasta fólkinu á Íslandi og efna til ófriðar milli annars vegar aldraðra og öryrkja og hins vegar þeirra hópa sem lægst hafa launin.
Hæstv. forseti. Það hentar mörgum að etja saman hópum í svona umræðu. Sumir hafa til dæmis látið í veðri vaka að ef við tökum á móti flóttafólki þá komi það sérstaklega niður á lífeyrisþegum en það er náttúrlega forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar sem kemur niður á öllum almenningi á Íslandi. Við erum svo margoft búin að fara yfir það. Allar þessar breytingartillögur urðu síðar að veruleika með nýrri ríkisstjórn. Lækkaður var virðisaukaskattur á gistiþjónustu þannig að við fáum minni tekjur en við ættum að vera að fá af ferðamannastrauminum. Það var lækkaður skattur á sykur o.fl., en ekki síst voru lækkuð veiðigjöld þannig að þau eru að breytast í einhvers konar málamyndagjöld. Það var hætt við að framlengja auðlegðarskatt og það er verið að lækka tekjuskattinn, ekki síst á þá sem eru í hærri tekjuskölunum. Og að voga sér síðan það sem hæstv. fjármálaráðherra gerir, að koma og láta í veðri vaka að það að örorku- og ellilífeyrisþegar fái sanngjarna leiðréttingu á sínum kjörum sé einhvers konar ógn við láglaunafólk á Íslandi. Þetta er beinlínis rangt. Það væri eðlilegra að hann sýndi þá staðfestu að fjármagna bara þessar kröfur upp á 6,6 milljarða. Það er nákvæmlega það sem tekjur ríkisins aukast um á yfirstandandi ári vegna aukinnar veltu af viðskiptum með vörur og þjónustu. Þetta er einfalt mál.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Ég vil lýsa því yfir að ég er henni hjartanlega sammála um öll megináhersluatriði sem komu fram í ræðunni. Þegar við skoðum helstu deilumál sem tengjast fjárlagaumræðunni þá met ég það svo að alvarlegur sé ásetningur ríkisstjórnarinnar að svelta Landspítalann um 3 milljarða til að hann geti starfrækt starfsemi sína með eðlilegum hætti eins og forsvarsmenn sjúkrahússins hafa bent á, það er alvarlegt. Það væri í sjálfu sér hægt að laga með fjárauka eins og ríkisstjórnin hefur verið að gera í þeim málaflokkum sem hún neitaði að koma til móts við stjórnarandstöðuna í síðustu fjárlögum. Það væri hægt að gera það. Það væri slæmt að ganga ekki frá hækkun til Ríkisútvarpsins núna. En er hv. þingmaður sammála mér um að alvarlegasta brotalömin í málsmeðferðinni núna sé gagnvart öryrkjum og ellilífeyrisþegum, vegna þess að þar erum við að tala um annars vegar í fjáraukanum afturvirkni og síðan ákvörðun um kjarabætur þeim til handa á komandi ári? Það eru ákvarðanir sem erfiðara er að taka með fjárauka síðar meir þannig að ég met það svo að það sé að mörgu leyti alvarlegasta brotalömin í frumvarpinu, þó að ég undanskilji þar að sjálfsögðu ekki Landspítalann og ég undanskil ekki Ríkisútvarpið að því leyti að það er einhver ósæmilegur illvilji sem býr þar að baki.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir andsvarið. Ég er algerlega sammála honum. Það er alvarlegasta brotalömin því að það varðar framfærslu tugþúsunda Íslendinga. Auðvitað er það svo og þakkarvert að það eru ekki allir lífeyrisþegar á lægstu bótum og langt í frá. En það er umtalsverður fjöldi Íslendinga sem er bara með framfærslu úr almannatryggingum. Þetta er hópur sem býr í dag við fátækt. Ef það fólk á einhverja nána aðstandendur sem geta liðsinnt þarf það að reiða sig á þá, ættingja og vini, sem er bæði algerlega forkastanlegt í velferðarsamfélagi og mjög niðurlægjandi fyrir fólk, sérstaklega til lengdar. Við gerum nú ekki mikið meira með þeim hækkunum sem við erum að leggja til en að leggja til að fólk geti kannski keypt í matinn fyrir jólin. Mér er það svo illskiljanlegt að fólk sem fór hér fram fyrir síðustu kosningarnar með hástemmdum loforðum um kjaraleiðréttingar og ég veit ekki hvað hefur nánast ekki skilað neinu til baka. Megnið kom í gegnum bráðabirgðaákvæði frá fyrrverandi ríkisstjórn. Það sem þau hafa lagt til er hækkun á almannatryggingum fyrir þá sem eru með um 300 þús. kr. í lífeyrissjóði á mánuði, þannig að verst stöddu lífeyrisþegarnir með slökustu kjörin eru algerlega skildir eftir. Það er það sem við berjumst gegn og það er því sem við ætlum að fá breytt í þessum umræðum.
Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um áherslur hennar í málefnum öryrkja og aldraðra og ítreka að stjórnarandstaðan stendur saman að því að flytja tillögur um afturvirkni í ætt við það sem hefur verið samið um á almennum vinnumarkaði. Hv. þingmaður vísaði þarna í tölur og hve lágar þær væru og hve erfið framfærslan væri hjá tekjuminnsta fólkinu. Í útvarpsþætti um helgina blandaði hæstv. fjármálaráðherra sér í þessa umræðu og formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason, tók málið upp á þingi í morgun. Mig langar að heyra mat hv. þingmanns á því hvort framganga hæstv. fjármálaráðherra sé hluti af þeirri umræðu sem nú fer fram á þingi um fjárlögin. Er það mat hv. þingmanns að hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins hafi verið að réttlæta með yfirlýsingum sínum framgöngu ríkisstjórnarinnar gagnvart öryrkjum og öldruðum? Var hann að réttlæta það að halda þeim utan þess fyrirkomulags sem samið hefur verið um á almennum vinnumarkaði gagnvart afturvirkni og réttlæta það að þessum bótum, þessum framlögum, greiðslum frá almannatryggingum úr ríkissjóði sé haldið í algeru lágmarki? Hvert er mat hv. þingmanns á því?
Hæstv. forseti. Mat mitt á því er að það sé einmitt tilgangurinn að réttlæta það að sniðganga eða neita stórum hópi þjóðfélagsþegna um sanngjarnar kjarabætur til jafns við aðra. Ég sagði fyrr í dag í andsvari við hv. þm. Birgittu Jónsdóttur að ég hefði andstyggð á þessum málflutningi ráðherrans. En það er nú þannig að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki einn í þessari umræðu. Hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, hélt fund í fjárlaganefnd til að grafast fyrir um fjölda öryrkja og hverju það mætti sæta og var með ýkjusögur um fjölda þeirra hér á landi svo það þurfti að leiðrétta hana. Formaður stjórnar Tryggingastofnunar, Stefán Ólafsson, þurfti að leiðrétta þetta, ég ætlaði að segja bull en það er kannski svo dónalegt. En þá var verið að ýta undir það að hér á landi væri einhver hópur fólks sem væri að misnota sér kerfið. Þetta er sá málflutningur sem Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur hafa sameinast um þegar talað er um fólk sem á við langvinna sjúkdóma, fötlun og veikindi að stríða. Að gera því skóna að þar sé nú fólk gjarnan að ljúga sig inn í bótakerfið er andstyggilegur málflutningur. Við eigum ekki að leyfa honum að þrífast því að það grefur undan velferðarkerfinu okkar og gerir lítið úr fólki sem á að eiga vörn í okkar fulltrúum hér á Alþingi.
Virðulegur forseti. Forseti upplýsti það af forsetastóli áðan að hann hefði gert ráðstafanir til að ráðherrar ríkisstjórnarinnar gætu verið hér við umræðuna með okkur. Ég vildi inna forseta eftir árangri af þeim leiðangri, hvort ráðherrarnir, aðrir en utanríkisráðherrann, séu komnir í hús til að taka þessa umræðu. En ef heimturnar úr ríkisstjórninni eru ekki meiri en en að það sé einn hér viðstaddur en hinir níu séu fjarverandi sé ég enga ástæðu til þess að halda umræðunni áfram. Ef ríkisstjórnin hefur ekki meiri áhuga en svo á því að ljúka málinu að hún treysti sér ekki til að koma til umræðu er rétt að halda umræðunni bara áfram á morgun þegar ráðherrarnir eru vaknaðir.
Forseti. Ég treysti því að forseti noti nú hina víðfrægu bjöllu Alþingis til að vekja hina ráðherrana af sínum sæta svefni. Mér finnst aðallega brýnt fyrir mína parta að fá hér í hús hæstv. menntamálaráðherra. Ég er með ræðu á eftir einum þingmanni og ætla að fjalla sérstaklega um stöðuna hjá Ríkisútvarpinu og ég bara fer fram á það og krefst þess að hæstv. ráðherra mæti hér í hús og svari fyrir þá stöðu sem upp er komin með RÚV. Ég hef heyrt það í dag að ekki standi til að afgreiða frumvarp frá ráðherranum. Ég vil bara fá að heyra það beint frá hæstv. ráðherra og ég fer fram á það að hann komi hingað. Ég er hreinlega tilbúin að standa hér undir bjölluhljóm þangað til ráðherra kemur í hús og ætla bara ekkert að færa mig.
Forseti leggur til við þingmanninn að hann yfirgefi ræðustólinn þar sem ræðutíma hans er lokið.
Ég vil fá svör, hæstv. forseti. Kemur hæstv. ráðherra í hús og hvenær stendur til að ljúka þessum þingfundi? Ég fer ekkert fyrr en ég fæ svör.
Forseti leggur fyrir þingmanninn að yfirgefa ræðustólinn.
Ég fer fram á það að forseti svari spurningum þingmanna nú þegar og sýni þinginu og þingmönnum virðingu.
Þegar þeir þingmenn sem hafa kvatt sér hljóðs undir þessum lið hafa talað mun forseti svara þeim spurningum sem til hans hefur verið beint.
Það er gott að vita.
Virðulegi forseti. Það er full ástæða til að taka undir með þeim þingmönnum sem hér hafa óskað eftir upplýsingum um nærveru þeirra ráðherra sem óskað hefur verið eftir að komi hingað til fundarins. Við höfum í sjálfu sér ekki gert ríkar kröfur á hendur þeim ráðherrum sem þetta mál ætti helst að brenna á og þau mál sem hér eru til umræðu, sérstaklega hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. menntamálaráðherra sem báðir eiga útistandandi mjög stóra dilka í þessari sláturtíð og ættu kannski að vera hér til svara til að taka þátt í umræðunni, gera grein fyrir stöðu mála. Það var til dæmis ekki auðvelt að ráða af kvöldfréttum hver staða mála varðandi Ríkisútvarpið væri nákvæmlega og eðlilegt fyrst hæstv. menntamálaráðherra er farinn að tjá sig við fjölmiðla um stöðu þeirra mála að hann komi líka hér í þingsal og eigi orðastað við þingmenn um þá stöðu.
Ágæti forseti. Hér hefur orðið einhver hrapallegur misskilningur. Hv. þm. Ögmundur Jónasson óskaði eftir því við góðar undirtektir annarra þingmanna að hæstv. heilbrigðisráðherra yrði færður til þings. Hvað sjáum við svo, hæstv. utanríkisráðherra! Nú hef ég að vísu ekkert á móti því að sjá hæstv. utanríkisráðherra og hann á hrós skilið fyrir að koma þó hingað til þings. En það var bara ekkert verið að biðja um hann og ég ætla ekki að fara að rifja hér upp góðar sögur sem hægt var að segja af þessu tilefni en minni hér á Jón Sigurðsson og Árna Johnsen frá sínum tíma, en það er önnur saga. Hins vegar er það þannig að ég tel að það sé alveg sjálfsögð krafa þegar við ræðum hér fjárlagafrumvarpið að í fyrsta lagi formaður fjárlaganefndar sé viðstödd og hún er það ekki. Það er náttúrlega til vansa. [[Gripið fram í.]] Í öðru lagi að sá ráðherra sem margoft hefur verið óskað eftir því að fólk fái að eiga orðastað við komi a.m.k. til umræðunnar og sýni sig þótt ekki væri nema í klukkutíma.
Heyr, heyr.
Forseti. Ég þakka forseta fyrir það að gefa okkur upp að hann hyggist svara spurningum þingmanna þegar þessari lotu um fundarstjórn forseta lýkur. En mig langar að bæta því við að það er eðlilegt að ráðherra almannatrygginga sé við umræðuna, sem sagt hæstv. húsnæðis- og félagsmálaráðherra, vegna þess að stærstu tölurnar sem við ræðum hér varða aldraða og öryrkja og afturvirkni þeirra hækkana. Það er því sjálfsagt mál að hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttir sé líka hér og ég óska eftir því að forseti geri henni viðvart um að hennar sé óskað í þingsal. Svo verð ég að taka undir að það er svolítið kómískt að utanríkisráðherra sé hér. Ég man eftir því að við höfum verið hér á annan ef ekki þriðja dag að óska eftir því að utanríkisráðherra væri hér í þingsalnum og þá sást hann ekki vegna þess að hann var þá á aðskiljanlegustu fundum úti um land í Skagafirði og á Vestfjörðum og var svo farinn til útlanda daginn eftir o.s.frv. Þá gat hann ekki verið hér í þingsal en núna er hann kominn.
Hæstv. forseti. Hér stendur yfir hamrandi umræða um fjárlög og við ræðum stóra pósta eins og almannatryggingar og heilbrigðismál einna helst, en einnig Ríkisútvarpið. Það er svo furðulegt með þessa ríkisstjórn að það virðist vera svo landlæg leti í þeirra röðum að menn sýni ekki einu sinni þann lit að stinga þó inn nefinu og sýna að þeir láti sig einhverju varða sína málaflokka og koma og bera í bætifláka og færi rök fyrir gjörðum sínum. Var ekki hæstv. forsætisráðherra að hampa því fyrr í dag að nú þyrfti bara ekkert að halda ríkisstjórnarfundi á meðan þessi umræða væri í gangi. Þetta er með ólíkindum. Það er eins og það renni ekki í þeim blóðið. Herra forseti. Ég legg til að aftur verði farið í það að kalla til fólk hér til fundar, [[Forseti hringir.]]þá hæstv. ráðherra og formann fjárlaganefndar sem óskað hefur verið eftir.
Virðulegur forseti. Ýmiss konar lausung hefur hæstv. forseti leyft að viðgangist hér í þinginu á umliðnum missirum og jafnvel árum. En ég man ekki til þess í fljótu bragði að forseti hafi haldið áfram þingfundi um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar við 2. umr. án þess að formaður fjárlaganefndar væri við umræðuna. Ég held að það hljóti að vera algert einsdæmi að formaður fjárlaganefndar, sem flytur þær breytingartillögur sem hér eru til efnislegrar umræðu, sé ekki viðstaddur umræðuna og verður forseti að minnsta kosti að tryggja að hann sé hér. Einnig er sjálfsagt að ráðherrar verði við óskum um að þeir komi hingað til umræðunnar. Þannig tilkynnti hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson fjárlaganefnd að menntamálaráðherra mundi leggja fram frumvarp um útvarpsgjaldið. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort ekkert sé að marka yfirlýsingar fjármálaráðherra hjá fjárlaganefnd og hvers vegna hann hefur yfirgefið [[Forseti hringir.]]menntamálaráðherra sinn, Illuga Gunnarsson í þessu máli frá því að hann studdi hann í því í haust?
Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að hafa komið en ég vil jafnframt krefjast þess að þeir ráðherrar sem þingmenn hafa kallað eftir að komi hingað í hús til að eiga samræður við, komi hingað án tafar og ef ekki er hægt að fá þá í hús áður en næstu ræður hefjast að forseti geri hlé á þingfundi eða þá greini frá því, eins og forseti hefur lofað, hvaða ráðherrar ætli sér að mæta hingað. Síðan fer ég jafnframt fram á að formaður fjárlaganefndar drífi sig hingað. Mér finnst mjög einkennilegt að formaður fjárlaganefndar sé ekki hér í húsi, ég verð að segja alveg eins og er. Þá vona ég að ég eða aðrir þingmenn þurfum ekki að koma hingað upp um fundarstjórn forseta og að forseti gefi nú almennilegar og greinargóðar upplýsingar og svari þeim spurningum sem fyrir hann hafa verið lagðar.
Herra forseti. Það má kannski segja það að maður fær ekki það sem maður vill og vill ekki það sem maður fær þegar maður sér hæstv. utanríkisráðherra mættan hérna á svæðið, af því að við þingmenn vorum nú í þetta skiptið, með fullri virðingu fyrir hæstv. utanríkisráðherra, að óska eftir hæstv. heilbrigðisráðherra, fjármálaráðherra, félagsmálaráðherra og menntamálaráðherra til að ræða við þá um þá málaflokka sem brenna á okkur. Einhver misskilningur hefur verið á ferðinni. Ég kem næst í ræðu og vildi gjarnan hafa þessa ráðherra í salnum, eins og örugglega fleiri sem á eftir koma, til að fjalla um þessi stóru og miklu mál sem brenna á öllum í þjóðfélaginu. Við erum ekki einangruð í þessari umræðu. Öll þjóðin fylgist með hvað er í gangi. Ætlar ríkisstjórnin virkilega ekki að gefa neitt eftir? Ætlar hún bara að halda áfram að rótast eins og naut í flagi í þessu máli?
Herra forseti. Ég vil setja það í sarpinn hjá hæstv. forseta að hann gleymi ekki í sínu svaraknippi við þeim spurningum sem við höfum borið hér uppi í þessari lotu um fundarstjórn forseta að biðja hann um að halda til haga spurningunni sem borin hefur verið upp allnokkuð oft í kvöld og nótt. Það er spurningin um hversu lengi hann hyggist halda fundum áfram þannig að það liggi fyrir þegar hann ætlar að vera svo elskulegur að svara hér ítrekuðum spurningum að hann svari okkur líka að því er varðar áform um lengd þingfundar.
Herra forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram. Nú er klukkan farin að halla í tvö. Það er í sjálfu sér allt í lagi. Það eru nefndarfundir hjá mér kl. hálfníu í fyrramálið og svo sem ekki gott fordæmi að þingið standi ekki vökulögin, þ.e. að maður geti ekki hvílt sig í að minnsta kosti sjö eða átta tíma. Það verður þá bara svo að vera. Það er sársaukalaust af minni hálfu. Hæstv. utanríkisráðherra er hér ef hann vill og getur svarað þeim spurningum sem fram eru bornar, ef hann treystir sér til þess. Nú veit ég ekki hvað fer fram á ríkisstjórnarfundum eða hvernig málin eru rædd en ég taldi að þessi mál væru sérhæfð. Þau mál sem hér hafa verið helst til umfjöllunar og fólk hefur óskað eftir umræðum um eru Landspítalinn, málefni aldraðra og öryrkja og málefni Ríkisútvarpsins. Ég dreg það ekki í efa að þau hafi að einhverju leyti verið rædd í ríkisstjórn en hversu djúpt ráðherrann treystir sér [[Forseti hringir.]]til að fara efnislega í þá umræðu þekki ég ekki [[Forseti hringir.]]en það er ekkert verra að hafa hann í þingsalnum að hlusta.
Herra forseti. Hér fyrr í kvöld upplýsti sá þingmaður sem sat á stóli hæstv. forseta að það væri búið að gera hæstv. heilbrigðisráðherra viðvart. Má ég þá spyrja hæstv. forseta í fullri vinsemd: Gaf hæstv. heilbrigðisráðherra einhverjar upplýsingar um það hvort hann hygðist koma til fundar? Ég spyr hæstv. forseta líka: Finnst honum það goðgá þó að menn óski eftir því að fá að ræða við hann? Það kann vel að vera að þetta verði ein af síðustu nóttunum sem við ræðum fjárlagafrumvarpið. Hvað segir til dæmis hv. þm. Brynjar Níelsson, starfandi þingflokksformaður? Ætlar hann bara að sitja hálfsofandi í sæti sínu án þess að gera reka að því að ná hæstv. heilbrigðisráðherra hingað til fundar við okkur? Er hann stoltur af sínum ráðherra? Það verður gaman að heyra hvað hv. þingmaður segir hér á eftir. Ég brýni fyrir hv. þingmanni að hafa fulla stjórn á umhverfinu.
Virðulegi forseti. Ég tek undir þær óskir að hæstv. heilbrigðisráðherra komi hingað og að við fáum upplýsingar um hvort ekki megi vænta komu hans. Ég vil hins vegar koma hæstv. utanríkisráðherra til varnar og tel mikinn feng í því að hann skuli vera kominn og sestur á ráðherrabekkinn og alger óþarfi að gera að því skóna að hann hafi ekki þekkingu á þeim málum sem eru til umræðu. Honum getur ekki farnast verr í umræðu hér en hæstv. fjármálaráðherra tókst í morgun, sem fór með svo staðlausa stafi og bullaði svo út og suður um allt er varðaði hækkanir bóta til lífeyrisþega að það var leitun að öðru eins. Ég býð hæstv. utanríkisráðherra velkominn og er sannfærður um að hann getur ekki verið með eins mikinn vitleysisgang og hæstv. fjármálaráðherra var með hér í morgun, sama hversu mikið hann reynir.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að biðjast afsökunar á því að hafa kannski hækkað róminn heldur meira en vert er hér áðan undir fundarstjórninni. Ég geri venjulega ekki athugasemdir við einstök frammíköll en þegar talað er yfir mann í ræðustól þá líkar mér mjög það mjög illa.
Ég gerði það ekki? Ég …
- Ég var ekki að tala um þig. [[Gripið fram í.]] [[Hlátur í þingsal.]] En af því að hv. þm. Össur Skarphéðinsson spyr mig sem starfandi þingflokksformann, sem ég er gjarnan gerður að hér, get ég þó upplýst að ég er örugglega ekki starfandi þingflokksformaður núna í augnablikinu því að Guðlaugur Þór Þórðarson er í húsinu. Ég get hins vegar upplýst hv. þingmann um það - þarna er starfandi þingflokksformaður - að síðast þegar ég vissi var hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir norðan við jarðarför. [[Gripið fram í: Hann var hér í kvöld.]]- Síðast þegar ég vissi var hann fyrir norðan, [[Gripið fram í.]]af því að ég var spurður, en ég veit ekki hvar hann er.
Forseti vill upplýsa að boð hafa verið gerð fyrir þá ráðherra sem beðið var um að kæmu hingað til fundar ásamt með formanni fjárlaganefndar en eins og hv. þingmenn sjá þá er hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson í húsinu, varaformaður fjárlaganefndar. [[Gripið fram í: Nei, hann er formaður … þingflokks sjálfstæðismanna.]] [[Hlátur í þingsal.]]Hann er varaformaður fjárlaganefndar, hv. þingmaður. Hvað varðar fundartímann þá hyggst forseti halda fundi áfram enn um sinn vegna þess að nóttin er löng á þessum árstíma og við skulum fá út úr henni eins og við getum.
Svaraðu skýrt, forseti. Þetta er ekkert svar, forseti. Þetta eru stælar og þetta er bara ósvífni.
Herra forseti. Mér finnst nú nóttin ekkert sérstaklega ung, mér finnst hún vera orðin hundgömul og við sem erum búin að vera hérna undanfarnar nætur verðum ekki unglegri við að þurfa að vaka hérna allar nætur til að ræða einhver mál sem þola ekki dagsbirtuna. Það er kannski það alvarlega í þessu að þurfa að ræða þessi mál inn í nóttina þegar fólk sem hefur áhuga á að fylgjast með umræðunni hefur ekki tök á að horfa á alþingisrásina vegna þess að það sefur svefni hinna réttlátu. Ég hefði gjarnan viljað hafa ráðherra hér í sal til að geta átt orðastað við þá hvernig þeir í ósköpunum geta rökstutt það að aldraðir og öryrkjar eigi ekki að vera jafnsettir og aðrir launþegar landsins að fá afturvirkar bætur. Mig langar að grípa niður í grein eða stuttan pistil eftir Björgvin Guðmundsson. Sá maður er ötull talsmaður aldraðra og öryrkja og hann segir, með leyfi forseta: „Hægri menn á Alþingi hafa nú gripið til blekkinga á Alþingi til þess að réttlæta aðgerðaleysi sitt í málefnum aldraðra og öryrkja. Þeir segja að bætur aldraðra hafi hækkað um 17,1%! Til þess að fá út þessa tölu leggja þeir saman hækkanir á nokkrum undanförnum árum. Inni í þessari tölu er einnig hækkun sem ekki er komin til framkvæmda heldur verður fyrst innleidd næsta ár. Hvaða gagn hafa lífeyrisþegar í dag af hækkun sem kemur til framkvæmda seinna? Einhleypir aldraðir fá 190 þús. á mánuði eftir skatt. Þegar þeir hafa ekki nóg fyrir öllum útgjöldum og verða að sleppa lyfjum eða læknisheimsókn eða jafnvel matarkaupum, er þeim þá einhver huggun í því að lífeyrir hafi hækkað 2014 eða 2013? Þetta er ekki boðlegur málflutningur. Þetta er ruglmálflutningur. Meira að segja Samtök atvinnulífsins bera það ekki á borð fyrir verkalýðsfélögin í kjaradeilum að þau hafi fengið mikla hækkun fyrir nokkrum árum og þess vegna þurfi þau ekki nýjar hækkanir. Það er engin 17,1% hækkun lífeyris inni í myndinni. Það eru 3% sem lífeyrir hækkaði um í janúar sl. Og meiri verður ekki hækkunin á þessu ári. Allt tal um annað eru blekkingar.“ Þetta skrifar Björgvin Guðmundsson. Við höfum séð í fjölmiðlum undanfarið að þar hefur fjöldinn allur af stuðningsfólki fyrir bættum kjörum aldraða og öryrkja stigið fram á ritvöllinn og skrifað um þessi mál þeim til stuðnings. Og aldraðir og öryrkjar sjálfir hafa verið mjög öflugir í þessari baráttu sinni og vita að það gerist ekkert sjálfkrafa. Menn þurfa að vera fylgnir sér og tala fyrir málstað sínum. Ég held að það hafi sem betur fer náðst að brjótast í gegnum þjóðarsálina núna hvers konar óréttlæti það er að þegar okkur er loksins farið að vegna betur, efnahagur landsins er að stíga, þá eigi þessir hópar sér ekki næga málsvara á þingi til að fylgja eftir kröfum um að rétta hlut þeirra. Það er oft gripið til þeirra ráða að bera saman þá sem eru illa staddir í þjóðfélaginu, eru láglaunamenn, eru kannski á atvinnuleysisbótum og eru illa staddir, þá sé það réttlætanlegt af því að aðrir ríði ekkert allt of feitum hesti frá sínum kjörum, þá sé það eðlilegt að þessir hópar geti bara haldið aftur af kröfum sínum og verið sáttir við sinn hlut, það sé málflutningurinn. Það hefur maður séð í fjölmiðlum haft eftir hæstv. fjármálaráðherra og fleirum hér inni í þessum þingsal. Skilaboð hæstv. forsætisráðherra til þjóðarinnar í dag og okkar þingmanna voru auðvitað með ólíkindum. Það undirstrikar mikla veruleikafirringu á þeim bænum og það er hálfóhuggulegt til þess að vita að menn hafi ekki meiri skilning á þessum málaflokki. Það er ekki eins og menn hafi ekki úr neinu að spila þó að menn hafi vissulega verið að afsala sér tekjum alveg hægri vinstri frá því að núverandi stjórn tók við. Kannski er fjárlagafrumvarpið og tekjuafgangur ríkissjóðs að fara hríðminnkandi eftir því sem líður á þessa umræðu. Hinir ýmsu þættir eru að koma hingað inn sem gera það að verkum að tekjuafgangur virðist kannski ekki vera eins mikill og áætlað var, fyrir utan það sem ríkið er búið að afsala sér í tekjum, í veiðigjöldum, auðlegðarskatti, orkuskatti og sköttum almennt sem hafa verið lækkaðir á hátekjufólk. Þá er þetta nú ekki góður vitnisburður um hægri menn með framsóknarmenn sem hækju eins og var hér í gegnum árin. Þá var Framsóknarflokkurinn oft stuðningshækja íhaldsins og maður veit í raun og veru ekki hver styður hvern. Það er eins og segir í máltækinu; haltur leiðir blindan, eða öfugt. Þetta er orðið þannig að hægt er að segja að enginn geti stjórnað landinu og borið ábyrgð á að vel sé farið með almannafé og fjármunum forgangsraðað í þágu samfélagsins, velferðarmála, uppbyggingu innviða, heilbrigðismála og að þeir hópar sem verst standi í þjóðfélaginu séu settir í forgang. Það er auðvitað sá munur á hægri mönnum og vinstri mönnum að vinstri menn setja í forgang samneyslu þjóðarinnar, að allt sé gert sem hægt er til að setja út öryggisnet fyrir þá sem falla fyrir borð með einhverjum hætti, ganga í gegnum alvarleg veikindi, verða fyrir slysi, missa atvinnu eða þrek með einhverjum hætti og fyrir það fólk sem hefur þjónað okkar í gegnum tíðina með framlagi sínu til atvinnulífsins, er orðið fullorðið og hefur skilað svo virkilega sínu til samfélagsins, greitt skatta allt sitt líf, að það geti búið við öruggt ævikvöld eins og sagt er. En það er svo langt í frá að eldri borgarar okkar geti búið við öruggt ævikvöld. Ekki þeir sem hafa ekki digra sjóði á bankabókum. Það sem þeim er boðið í grunnlífeyri og það sem fólki er boðið í örorkubætur er rétt innan við kannski 200 þús. kr. að frádregnum sköttum. Það veit hver heilvita maður að þetta er auðvitað ekki boðlegt og fólk sem hefur haft samband við mann segir: Ég gæti ekki lifað af þessu nema vegna þess að ég lifi mjög naumt og er í gegnum tíðina búinn að komast yfir það að greiða af mínu húsnæði. Ég á mitt húsnæði skuldlaust og þess vegna get ég með því að vera mjög sparsamur náð endum saman á milli mánaðamóta. En viljum við að stór hópur samfélagsins geti ekki veitt sér neitt, þurfi alltaf að búa við óvissu um að þurfa kannski að eyða meiri fjármunum í lyfjakostnað eða eitthvað komi upp á sem kallar á aukin útgjöld eða bara eytt eins og núna fyrir jólahátíðina? Það er fullt af öldruðum og öryrkjum sem langar að gleðja sína nánustu en geta það ekki vegna þess að fjárhagurinn er bara þannig. Þetta er ekki sagt til að vera með einhvern, hvað má segja, vælutón og hafa umræðuna einhvern veginn á tilfinningalegu nótunum. Þetta er bara kaldur veruleikinn hjá fjölda fólks. Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar mundu sjá sóma sinn í að endurskoða það að bæta ekki öryrkjum og öldruðum kauphækkanir aftur í tímann á þessu ári eins og aðrir hafa fengið.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og áherslur hennar sem einkanlega voru á hækkun bóta lífeyristrygginga. Mér leikur forvitni á að vita afstöðu hv. þingmanns til þeirra sjónarmiða sem hæstv. fjármálaráðherra rakti hér í morgun þess efnis að það væri ekki ástæða til að tryggja jafnstöðu milli lífeyrisþega og láglaunafólks vegna þess að lífeyrisþegar ynnu ekki og vegna þess, virtist hann halda fram, væri svo mikil fjölgun ungra bótaþega. Nú kannaði ég aðeins tölurnar í þessu máli, sagði hann. Heildarfjöldi lífeyrisþega í landinu var árið 2014 47.700, þar af ellilífeyrisþegar 32.000, örorkulífeyrisþegar 16.300. Af þessum 16.300 örorkulífeyrisþegum voru einungis rúmlega 1.500 undir 30 ára aldri, karlar og konur og engin leið að sjá sundurgreint hverjir eru öryrkjar vegna þroskahömlunar, hverjir eru öryrkjar af geðrænum orsökum eða hverjir eru öryrkjar af líkamlegum orsökum. Sú kenning hæstv. fjármálaráðherra að það séu sérstakar efnislegar forsendur til að refsa öllum lífeyrisþegum, sem eru 47.700, vegna þess að einhverjir úr hópi 1.550 manns kunni að hafa valið sér að verða öryrkjar, eins og hæstv. fjármálaráðherra lét að liggja hér í morgun, gengur ekki upp í mínum huga. Sér hv. þingmaður einhverja glóru í ummælum hæstv. fjármálaráðherra?
Herra forseti. Mér þótti þetta mjög einkennileg umræða og mjög slæmt fyrir umræðuna almennt þegar hæstv. ráðherrar fara niður á það plan að gefa það í skyn að menn geti pantað það að vera öryrkjar, að það sé val, að menn geti krossað við það að vera öryrkjar. Vissulega er alltaf, örugglega alls staðar í öllum löndum, einhver hópur öryrkja sem þarf aðstoð og sem þarf að aðstoða á einhvern hátt og hjálpa að taka þátt í lífinu aftur og vera virkur í lífinu. Það eru ýmsir geðsjúkdómar og annað sem hægt er að meðhöndla með stuðningi og hjálpa fólki þannig aftur til lífsins svo það geti verið virkt í samfélaginu. En ég hef ekki sömu skoðun og hæstv. ráðherra í þeim efnum. Við eigum að bæta kjör þessara hópa þannig að grunnframfærslan sé örugg og sé til staðar, hvort sem það eru öryrkjar eða aldraðir. Það er ekki hægt að bera saman fólk á vinnumarkaði og fólk í þessari stöðu. Þetta fólk er í allt annarri stöðu. Það hefur fæst þá möguleika að afla sér aukalega tekna og það getur ekki beitt sér á sama hátt og fólk á vinnumarkaði og krafist réttar síns og betri kjara til dæmis með verkföllum. Það hefur ekki möguleika eins og fólk á vinnumarkaði til að afla sér frekari menntunar til að styrkja stöðu sína á vinnumarkaði og fá betri laun. Þessir hópar eru ekki sambærilegir á svo margan hátt.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég vildi spyrja hv. þingmann í framhaldi af því sem hún rakti hér og benti réttilega á, sem auðvitað styður við röksemdir fyrir því að gera vel við lífeyrisþega og gæta þess að þeir séu aldrei lakar settir en sem nemur lægsti launum. Eins og hún rakti hafa þeir ekki sömu forsendur til að bæta við sig vinnu og aðrir og hafa ekki val um vinnu en það er líka það að athuga að örorkulífeyrisþegar búa við þær tekjur sem örorkulífeyrir skapar þeim um lengri tíma á starfsævinni, ekki einungis eftir að starfsævinni lýkur eins og í tilviki ellilífeyrisþega. Þegar menn eru að tala um hvata, eins og hæstv. fjármálaráðherra talaði um í morgun, þá er ekki bara um svipur að ræða heldur líka alls konar stuðningsáhrif sem fjárhæð lífeyris skapar fyrir þá sem þurfa á honum að halda. Ég vildi spyrja hv. þingmann í framhaldi af sem hún rakti um aðstæður lífeyrisþega og það fólk sem við þekkjum bæði sem lifir við þessi kröppu kjör hvernig það horfir við henni ef það verður þannig að það verði á nýjan leik innleitt misvægi á milli lágmarkslauna og bóta eins og var hér á árunum fram að 2007 þegar við í Samfylkingunni fórum í ríkisstjórn og leiðréttum það bil. [[Forseti hringir.]]Það bil hafði í för með sér mikið tjón og mikinn kostnað. Hvaða áhrif telur hún að það bil hafi ef það verður aftur að veruleika?
Herra forseti. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir það að einstaklingar sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni og þurfa kannski frá unga aldri, segjum frá því um tvítugt, að treysta eingöngu á örorkulífeyri eru í allt annarri stöðu. Þeir eiga þá eftir að gera það sem flestir gera; stofna fjölskyldu, eignast þak yfir höfuðið og byggja sig upp og taka þátt í samfélaginu. Þetta fólk hefur ekki sömu möguleika og fólk almennt til að vinna meira, leggja á sig meiri vinnu til að geta framfleytt sér og eignast húsnæði og allt sem fylgir því að eignast fjölskyldu, börn. Þessir ungu aðilar eru í allt annarri stöðu og það er auðvitað enginn sómi í því að því fólki sem verður snemma öryrkjar út af slysi sé ekki tryggð örugg framfærsla. Hv. þingmaður kom líka inn á misvægi launa og bóta og að hættulegt væri ef það misvægi yrði aftur til og skörun þar á milli. Ég tel að bætur eða grunnlaun eldri borgara og öryrkja megi alls ekki vera lægri en lægstu laun á vinnumarkaði.
Hæstv. forseti. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir heldur statt og stöðugt fram, eins og margir aðrir stjórnarþingmenn, að örorku- og ellilífeyrisþegar hafi setið eftir eftir að núverandi ríkisstjórn tók við. Nú vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún neiti því að með fyrirhugaðri hækkun nú um áramótin hafi ellilífeyris- og örorkulífeyrisþegar ekki fylgt almennri launaþróun í landinu. Er hv. þingmaður að halda því fram að svo sé þrátt fyrir útreikninga ráðuneytisins, útreikninga þeirra sem að þessum málum standa og annarra félagasamtaka, meira að segja Öryrkjabandalagsins líka? Ég held að engir hafi hafnað því nema stjórnarandstöðuþingmenn að með þessari hækkun sé verið að fylgja þeirri launaþróun sem er í landinu. Ég vil líka spyrja hv. þingmann, af því að henni hefur verið tíðrætt um það að stjórnarandstöðuflokkarnir beri hag örorku- og ellilífeyrisþega meira fyrir brjósti en aðrir, hvort hún muni hver var hlutfallslega skerðingin á þeim málaflokkum miðað við aðra málaflokka hjá síðustu ríkisstjórn sem hún studdi. Mig grunar að hvorki heilbrigðismál né lífeyrismál hafi verið í sérstökum forgangi hjá þeirri ríkisstjórn. Það væri gott ef hún gæti upplýst það hvernig skerðingin var í þeim málaflokkum miðað við aðra málaflokka.
Herra forseti. Ég fer ekkert ofan af því að kjör ellilífeyrisþega og öryrkja hafa ekki hækkað eins og launaþróun á vinnumarkaði. Mig minnir að meðaltal launaþróunar á vinnumarkaði undanfarið sé 14,1%. Elli- og örorkulífeyrisþegar ná ekki þeirri hækkun. Ég tel að það þurfi að gera betur. Við getum endalaust staðið hér og teygt fram og til baka hvað 3,6% á síðasta ári og 3% núna 1. janúar þýða í krónum. Þetta eru nokkrir þúsundkallar og ekki til að hrópa húrra fyrir. Ég held að það hafi komið fram í umræðu áðan að óskertar örorkubætur eftir skatt frá maí 2013 hafi hækkað úr 162 þúsundum í 172 þúsund. Er það eitthvað til að hrópa húrra fyrir og vera að flagga hér? Ég held að veruleikinn sé sá að kjör þessa fólks eru okkur sem samfélags til skammar hvað sem við reynum að segja í þeim efnum og bera saman við það sem fyrri ríkisstjórn gerði við allt, allt aðrar aðstæður þegar landið var algerlega á hliðinni. Þá var forgangsverkefni þeirrar ríkisstjórnar að grunnlífeyrir yrði ekki skertur og það átti að hækka þessar bætur myndarlega þegar betur áraði sem allt stefndi í en síðan kom þessi vonda hægri ríkisstjórn og sneri algerlega við í þeim efnum og ætlar ekki að bæta kjör eldri borgara og öryrkja.
Hæstv. forseti. Ég var ekkert að tala um hvað væri mikið eða lítið og hvað væri réttlátt eða ekki réttlátt. Ég var einfaldlega að spyrja að því hvort það sé rangt að launaþróun þessara hópa hafi fylgt launaþróun í landinu. Hv. þingmaður neitar því statt og stöðugt þrátt fyrir að allar tölur segi annað. Gott og vel. Ég ætla ekki að rífast lengur um það. Hv. þingmaður fjallaði einnig í ræðu sinni um að við gætum gert miklu betur ef ríkisstjórnin hefði ekki afsalað öllum tekjum til ríkissjóðs. Skattar síðustu ríkisstjórnar voru miklu meiri og alls konar tekjustofnar og því er haldið fram að við séum endalaust að afsala okkur tekjum í núverandi ríkisstjórn. Hafa tekjur ríkissjóðs verið eitthvað minni núna? Hafa þær ekki aukist? Er hægt að tala um að við séum að afsala okkur tekjum þegar tekjurnar aukast ár frá ári? Af hverju skyldi það gerast? Af hverju eru þær að aukast? Ætli það hafi ekki eitthvað með hagstjórnina að gera? Hefur það ekki eitthvað með skattkerfið að gera og áhuga fyrirtækja á því að fjárfesta? Af hverju hafa þau allt í einu áhuga á því núna? Það væri fróðlegt að vita. Þetta snýst auðvitað ekkert um að afsala sér tekjum. Þetta snýst um það að við nýtum okkar tekjustofna, að hagstjórn og efnahagsstjórn sé með þeim hætti að atvinnulífið skili tekjum til ríkisins.
Herra forseti. Fyrst aðeins varðandi aldraða og öryrkja: Prósentuhækkanir á sáralágar bætur eru auðvitað í krónum talið mjög lítill peningur. Menn borða ekki prósentur, hvorki í þessum hópum né við hér á Alþingi. Ég kom vissulega inn á það að ríkið væri búið að afsala sér miklum tekjum. Það liggja fyrir upplýsingar um að um 140 milljarða meiri tekjur séu í ríkissjóði nú en árið 2013 og aukin útgjöld. Hver væri tekjuafgangur ríkissjóðs í dag ef ekki væri arður af Landsbankanum, sem dæmi, og menn þyrftu kannski að treysta á einhverja óreglulega liði? Það er nú farið að hríslast um mann hvað verði eftir af þessum tekjuafgangi. Tekjustofnar hafa vissulega breikkað. Við horfum fram á miklar gjaldeyristekjur vegna aukinnar ferðaþjónustu. Er að treysta á það til lengri tíma litið? Er það eitthvað í hendi? Nú eru menn að afsala sér áfram tekjum og nýta ekki þessa uppsveiflu til hagsbóta fyrir innviðauppbyggingu. Þegar við förum aftur niður, hvað á þá að gera? Hvað ætlar ríkissjóður þá að gera, þegar búið er að skera niður ýmsa tekjustofna sem hefði verið gott að hafa þegar hagvöxtur mundi minnka og sveiflan væri aftur niður á við? Allt sem fer upp kemur niður að lokum. Menn ættu að vita það.
Forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir að hæstv. menntamálaráðherra er kominn í hús, enda eru nokkrar brýnar spurningar sem mig langar til þess að fá skýr svör við frá honum. Ég tel að það sé ákaflega mikilvægt að hæstv. ráðherra upplýsi þingheim um stöðuna á því máli sem ráðherrann reyndi að koma í gegnum ríkisstjórn en virðist vera fast. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort það sé útséð með að tillaga hans um útvarpsgjaldið komi fyrir þingið. Ef svo er ekki, hvað hyggst ráðherrann þá gera? Ég er ekki frá því að það sé hreinlega þingmeirihluti fyrir tillögu ráðherrans og ég tel mjög brýnt að hún komi fyrir þingið. Því langar mig að spyrja ráðherrann hvort hann telji möguleika á að finna einhverja leið til þess að bera tillöguna undir þingheim allan þrátt fyrir að málið hafi ekki fengist afgreitt úr ríkisstjórn. Ég varð pínulítið slegin áðan, ég verð að viðurkenna það, þegar þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins tilkynnti okkur þingmönnum minni hlutans að Sjálfstæðisflokkurinn hygðist ekki styðja tillögu ráðherrans. Mér finnst það bara mjög dapurlegt og ég vonast til þess að við þingmenn og þingflokksformenn minni hlutans getum hvatt þingflokksformann Sjálfstæðisflokksins til dáða til að tryggja að þessi mikilvæga breyting verði hluti af fjárlögum. Ég bíð bara og dreg ályktanir af því að ég hef ekki fengið svör, en ef sú staðreynd liggur fyrir að ekki muni takast að tryggja rekstrargrundvöll fyrir Ríkisútvarpið horfum við fram á mjög alvarlega tíma og mjög alvarlega stöðu fyrir Ríkisútvarpið. Ég held því að það sé mjög mikilvægt að við notum nú skapandi hugsun við að finna lausn á þessum máli. Ég er reiðubúin og ég veit að allir í minni hlutanum og mjög margir í meiri hlutanum líka munu styðja ráðherrann í því að finna þá lausn sem er eina viðunandi lausnin og hún er að útvarpsgjaldið verði óbreytt. Það er kannski hægt að finna einhverja millilendingu, einhverja lausn sem er einhvers staðar þarna í miðjunni, sem við í minni hlutanum héldum reyndar að væri það sem bera ætti á borð fyrir þingið. Ég vil fá að heyra það frá hæstv. ráðherra hvort það sé útilokað að finna einhverja millileið, millilendingu í þessu máli. Við þekkjum öll stöðuna á RÚV og við vitum að ein af meginástæðum þess hve illa hefur gengið hjá RÚV að ná endum saman eru tveir þættir. Ég held að RÚV hafi aldrei fengið nefskattinn allan, sem mér finnst alvarlegt brot á stjórnsýslunni. Ef tekinn er skattur af almenningi sem er eyrnamerktur einhverri stofnun, eins og RÚV í þessu tilfelli, á að sjálfsögðu ekki að nota þann skatt í neitt annað. Síðan liggja lífeyrissjóðsskuldbindingarnar mjög þungt á RÚV. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort það standi til að gera eitthvað til þess að létta þeirri byrði af Ríkisútvarpinu. Síðan langar mig líka að spyrja hvort það sé eitthvert markmið hjá ríkisstjórnarflokkunum að hætta að reka ríkisfjölmiðil. Er það stefna ríkisstjórnarflokkanna? Af hverju náðist ekki að afgreiða mál ráðherrans? Það virðist vera að ekki bara þetta mál heldur fjöldamörg önnur sem stranda hjá ríkisstjórninni. Ég hef áhyggjur af mjög mörgum málum sem ekki hafa náðst út og fyrir vikið eru fjárlögin ansi götótt. Það er ekki gott. Það er ekki góð stjórnsýsla og það er einhvern veginn ekki í anda íhaldsmanna að leggja fram fjárlög sem eru svo gloppótt og gölluð. Ég hefði talið að það væri akkúrat í anda Sjálfstæðisflokksins að leggja fram traust og trúverðug fjárlög. Ekki get ég sagt að það sem er að gerast hér með útvarpsgjaldið sé í anda þess af því að búið er að boða að ráðherra málaflokksins vilji haga málunum á einn veg og höfðu allir gert ráð fyrir því að það mundi fara á þann veg að útvarpsgjaldið yrði óskert. En nú á lokametrunum virðist sem svo verði ekki. Ég verð þá að spyrja hæstv. ráðherra í einlægni hvort að það sé ekki einlægur vilji ráðherrans að tryggja að útvarpsgjaldið verði óskert. Ég veit að langflestir sem ég hef talað við eru því fylgjandi að borga einhverja hundraðkalla aukalega á ári í þetta útvarpsgjald ef það verður ekki skert. Mig langar líka að spyrja: Hvað finnst ráðherranum um þá staðreynd að gjald sem okkur er sagt að tekið sé af skattinum okkar til þess að standa vörð um Ríkisútvarpið sé svo bara ekki notað allt í Ríkisútvarpið? Hvers konar stjórnsýsla er það? Finnst ráðherranum það ásættanlegt eða í anda íhaldsmennsku sem gefur sig út fyrir að vera staðföst og skýr? Síðan langar mig líka að benda á að það er hreinlega búið að skera inn að beini, svo maður sé í klisjunum og myndlíkingum sem mikið hafa verið notaðar t.d. um heilbrigðiskerfið, Ríkisútvarpið má ekki við frekari skerðingum. Það er búið að skera inn að beini, heldur betur, og mjög margt hæft starfsfólk hefur verið látið fjúka. Mig langar að velta því upp hvort fólk átti sig almennt ekki á hlutverki ríkisfjölmiðils. Hlutverk ríkisfjölmiðils er meðal annars að hlúa að okkar pínulitlu eða agnarsmáu menningu, tungu. Hlutverk Ríkisútvarpsins samkvæmt skilgreiningum er jafnframt að geta boðið upp á ítarlegar og djúpstæðar fréttaskýringar. Hlutverk Ríkisútvarpsins er ekki endilega að vera með léttmenningu frá öðrum löndum. Það er hægt að ná sér í alla þá sjónvarpsþætti sem mann lystir á Netflix eða einhverju svoleiðis og auðvitað erum við öll sammála um að það þarf virkilega að setja Ríkisútvarpið inn í nútímann. En það er hægt og bítandi að gerast. Búinn hefur verið til svokallaður Sarpur þar sem hægt er að ná sér eldra dagskrárefni. En enn er staðan þannig að af einhverjum ástæðum hefur Ríkisútvarpið ekki efni á að vera með almennileg gagnasöfn aðgengileg langt aftur í tímann, t.d. hluti sem mjög auðvelt er að sækja og ekki eru háðir höfundarétti eins og fréttir og fréttaskýringar. Það er ekki hægt að ná í slíkt langt aftur í tímann, því miður, og reyndar bara mjög stutt aftur í tímann, kannski þrjá til fjóra, fimm mánuði, sem er mjög slæmt. Fréttavefur RÚV hefur ekki náð að skapa sér þannig stöðu að hann sé einn af vinsælustu fréttavefjum landsins. En á móti kemur að samkvæmt lögum má ekki auglýsa á vef RÚV og ekki afla sérstakra tekna með því sem þar er gert þannig að RÚV er mjög þröngur stakkur sniðinn. Margir eru hlynntir því að Ríkisútvarpið fari af auglýsingamarkaði en þá verður náttúrulega að tryggja rekstrargrundvöll á annan máta. Með því að skerða útvarpsgjaldið er í raun verið að gera það algjörlega ómögulegt að taka RÚV af auglýsingamarkaði. Mér finnst það vera gríðarleg afturför. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er eiginlega verið að bjóða ríkisfjölmiðlum upp á til þess að tryggja hér eðlilegt jafnvægi á fjölmiðlamarkaði? Í aðra röndina eru margir sem vilja fá RÚV af auglýsingamarkaði og eins og ég kom inn á er vefurinn þannig að þar eru ekki auglýsingar, sem er í sjálfu sér alveg ágætt, en þá verður að tryggja rekstrargrundvöll þannig að hægt sé að reka almennilegan vefmiðil hjá Ríkisútvarpinu. Ríkisútvarpið þarf að geta varðveitt þau gríðarlegu menningarlegu verðmæti sem þar eru til staðar. Maður hefur alltaf áhyggjur af því þegar fólk talar eitthvað niður sem haft hefur jafn mikil áhrif á menningu okkar og gegnir jafn mikilvægu hlutverki og Ríkisútvarpið. Því miður hefur það verið þannig að RÚV hefur ekki getað sinnt almennilega skyldum sínum úti á landi vegna þess að mjög margar af starfstöðvunum voru lagðar niður vegna fjárskorts. Annaðhvort ætlum við að hafa fjölmiðil sem virkar, sem er miðill allra landsmanna og þá verðum við að tryggja rekstrargrundvöll til þess, eða þá að RÚV verður kæft niður. Ég fékk sent bréf frá hollvinum Ríkisútvarpsins. Eins og væntanlega hefur ekki farið fram hjá neinum hefur verið mikil auglýsingaherferð hjá Ríkisútvarpinu í samlesnum auglýsingum til þess að minna okkur þingmenn á að standa vörð um RÚV. Ég ætla að lesa þetta, þetta eru örfáar, örstuttar auglýsingar. Mér finnst þær segja meira en margt annað: „Alþingismenn. Hróflið ekki við hornsteinum íslenskrar menningar. Tryggið Ríkisútvarpinu traustan fjárhagsgrundvöll. Ríkisútvarpið sameinar þjóð í mennsku og menningu. Eflum RÚV. Eflum samfélag. Alþingismenn. Ríkisútvarp í þjóðareigu er hornsteinn lýðræðis og menningar í landinu. Gleymum því aldrei. Mér þykir vænt um Ríkisútvarpið. Ég skora á alþingismenn að skera ekki frekar niður útvarpsgjaldið. Alþingismenn. Þjóðinni þykir vænt um Ríkisútvarpið. Skerðum ekki útvarpsgjaldið. Alþingismenn. Þjóðin reiðir sig á Ríkisútvarpið. Skerðum ekki útvarpsgjaldið.“ Undir þessar auglýsingar skrifa mjög margir sem ég veit að hæstv. ráðherra þekkir vel og ber mikla virðingu fyrir. Margir listamenn og þjóðþekktir einstaklingar láta sig útvarpið miklu varða. Ég verð bara að segja að ég varð pínulítið þunglynd þegar ég fékk þau skilaboð í dag um að það líti ekki út fyrir að það takist að tryggja raunverulegan rekstrargrundvöll fyrir Ríkisútvarpið. Kröfurnar um niðurskurð sem verið hafa á Ríkisútvarpið hafa verið óheyrilega miklar á sama tíma og það hefur ekki fengið þær tekjur sem það þarf til þess að geta rekið miðilinn á sómasamlegan hátt. Við höfum misst ótrúlega marga, frábæra dagskrárgerðarmenn og þetta hafa verið mjög þung ár hjá Ríkisútvarpinu. Við höfum líka misst frábæra tæknimenn og alls konar aðila sem gert hafa RÚV að því samfélagi sem hefur birst okkur, endurspeglun á samfélagi okkar, og það er nauðsynlegt aðhald, m.a. á okkur. Það er allt að molna, sem er miður. Eins og álagið er mikið á mörgum starfsstéttum er ekki síður mikilvægt að þeir sem taka saman flókna samfélagslega þætti sem lúta að til dæmis þörfum okkar eða öðrum stórum einingum samfélagsins séu skýrir og hafi nægilegan tíma og stuðning til þess að geta innt þau mjög svo vandasömu verk vel af hendi. Það er tákn um samfélag sem færist nær siðleysi ef það hefur ekki öflugt aðhald fjórða valdsins. Það er bara þannig. Það er svo mikilvægt að hafa gott aðhald fjórða valdsins og það er er agalega vont fyrir okkur og framtíð okkar að draga tennurnar úr þeim fjölmiðli sem á tæknilega séð að geta verið óháðastur allra. Ég vil því skora á hæstv. menntamálaráðherra að gefa okkur mjög skýr svör og ég vona að hann komi í andsvör við mig og að ég fái skýr svör við spurningum mínum. Ég skora á þingmenn alla úr stjórnarliðinu sem annt er um ríkisfjölmiðilinn að hjálpast að til að tryggja að útvarpsgjaldið verði ekki skert. Ég skora á þingmenn að hlusta á alla þá sem hafa sent okkur skilaboð undanfarnar vikur um að skerða ekki þetta gjald og að tryggja rekstrargrundvöll fyrir þetta þjóðhagslega mikilvæga verkfæri. Ég sem stuðningsmaður þess að RÚV fari af auglýsingamarkaði vil sjá það í verki, ég veit að ráðherra er sammála mér um það. En það er ekki hægt með þessu móti. Þetta er ekki rétta leiðin.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða og efnisríka ræðu. Ég fagna henni að öllu leyti og staðfesti það sem hún sagði að væntanlega væri þingmeirihluti fyrir því að fara þá leið sem hæstv. menntamálaráðherra hefur lýst áhuga á að fara, sem er að útvarpsgjaldið lækki ekki um næstu áramót heldur verði óbreytt fjárhæð. Ég vil nú nota þetta tækifæri og hrósa hæstv. menntamálaráðherra fyrir þær yfirlýsingar og líka fyrir þá víðtæku pólitísku samstöðu sem hefur myndast í stjórn Ríkisútvarpsins meðal allra flokka. Það er ekki sjálfsagt á tímum sem þessum. Ég vil misnota þetta andsvar til að hvetja hæstv. ráðherra til dáða í þessu máli og segja ósköp einfaldlega eins og sagt væri á erlendu tungumáli: „Be as bold as you like.“ Það er í boði af okkar hálfu að styðja hann og hann þarf því ekki alla 38 þingmenn stjórnarliðsins að baki sér. Hann getur reitt sig á 25 atkvæði stjórnarandstöðunnar í þessu máli og hann þarf ekki nema [[Gripið fram í.]]sjö til viðbótar til að tryggja sér meiri hluta fyrir málinu á þingi. Það er algjör einhugur um það, held ég að ég geti fullyrt, meðal stjórnarandstöðuflokkanna. Ég vil líka við þetta tækifæri til að halda áfram að ræða meira við hv. þingmann um aðra þætti sem við getum gert til að greiða fyrir starfsemi Ríkisútvarpsins. Eitt er að taka hæstv. ráðherra á orðinu þegar hann nefndi það réttilega að ohf.-væðingin hefði líklega ekki tekist [[Forseti hringir.]]sérstaklega vel og eðlilegra væri að breyta þessu aftur í ríkisstofnun. [[Forseti hringir.]]Það gæfi þá færi á að því að taka þessar lífeyrisskuldbindingar aftur þar sem þær eiga heima og blanda þeim saman við aðrar lífeyrisskuldbindingar ríkisins.
Forseti minnir á að þingmálið er íslenska.
Forseti. Ég vil bara taka undir það sem kom fram í einhvers konar örræðu hv. þm. Árna Páls Árnasonar til ráðherra. Það er um að gera að hafa frjálst form hér á þessum tíma nætur. Ég vil líka taka undir varðandi þetta ohf.-form. Mér finnst það mjög mikilvægt. Það var eitt af því sem ég gleymdi að koma inn á í ræðu minni. Það kom mjög skýrt fram nýverið hversu miklir vankantar voru á þeirri framkvæmd. Ég styð það heils hugar að við endurskoðum það form. Það er ekkert að því, ef kemur í ljós að eitthvað er ekki að virka, að kanna aðrar leiðir. Það er sjálfsagt mál. Mér finnst vera það mikið í húfi að við þurfum að finna leið sem getur náðst sátt um til þess að tryggja hér sterkan, góðan og öflugan ríkisfjölmiðil eða fjölmiðla. Ég skynja að í þessu máli eiga margir í stjórnarandstöðunni samleið með hæstv. ráðherra. Mér finnst það gott út af því að ég veit að ekki bara ráðherrann heldur margir þingmenn og örugglega ráðherrar í stjórnarmeirihlutanum eru sammála. Kannski getum við hreinlega náð breiðri sátt um að finna eðlilega og góða lendingu á þessu mikilvæga máli.
Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Ég held að vert sé fyrir okkur að hugleiða af fullri alvöru: Hver er glóran í því að af öllum ríkisstofnunum, öllum opinberum hlutafélögum sem hafa verið búin til skuli lífeyrisskuldbindingar bara í einu tilviki hafa verið látnar fylgja - þær voru reyndar látnar fylgja í tilviki bankanna á sínum tíma en féllu svo aftur til ríkisins við gjaldþrot þeirra - og það sé þannig að Ríkisútvarpið eigi að bera lífeyrisskuldbindingar? Aðalskrifstofa fjármálaráðuneytisins gæti aldrei borið sínar eigin lífeyrisskuldbindingar. [[Gripið fram í.]]Ekki gæti Alþingi Íslendinga borið lífeyrisskuldbindingar vegna þingmanna og tekið af rekstrarfé sínu. Ég held að það sé full ástæða til þess að hugleiða þetta mjög opið og það sé eðlilegra við ríkisstofnun eins og þessa, sem á að gegna tilteknu hlutverki, að hún sé bara ríkisstofnun og þá falli þessar lífeyrisskuldbindingar einfaldlega aftur til ríkisins. Ríkið er hvort eð er með lífeyrisskuldbindingar vegna allra starfsmanna vítt og breitt um allt ríkiskerfið og best í stakk búið til þess að meta áhættuna af því, verðmeta þær. Ég mundi halda að það væri skynsamlegasta leiðin. Það er rétt sem hv. þingmaður segir og ég tek undir það að það er einlægur áhugi margra okkar að styðja hæstv. ráðherra og skynsemisöfl í stjórnarflokkunum í málefnum Ríkisútvarpsins. Við eigum öll mikið undir að það sé alvörusamkeppni á fjölmiðlamarkaði. Við sjáum ákveðna hættu í því að fjársterk öfl sölsi undir sig hvern fjölmiðilinn á fætur öðrum. Við þurfum alvörusamkeppni. Ríkið getur hjálpað til að veita hana. Allt getur þetta farið vel hvert með öðru.
Forseti. Það er gríðarlega mikilvægt líka að átta sig á því að þegar kemur að hlutverki RÚV er það miklu stífara og mikilvægara gagnvart tungumálinu okkar en kvaðir sem lagðar eru á aðra fjölmiðla. Það er mjög mikilvægt að halda því til haga. Það er sér í lagi mikilvægt nú á tímum þegar maður sé mikla hnignun tungunnar okkar. Það er bara þannig. Sterkasta mótsvarið er að tryggja að það sé gott aðgengi að réttri íslensku í fjölmiðlunum. Það er átakanlegt að lesa netfjölmiðla. Ég fæ til dæmis útskriftir af umfjöllun í útvarpi og mér finnst tungumálinu okkar hafa hrakað mjög. Það er grunnstoð sem þarf að tryggja að sé í lagi hjá Ríkisútvarpinu. Fréttirnar á vef þess eru mjög illa skrifaðar og greinilega ekki prófarkalesnar. Mér finnst bagalegt að enginn prófarkalestur er lengur hjá fjölmiðlum landsins. Hlutverk RÚV er mjög vel skilgreint. Þetta er stofnun sem heyrir undir okkur. Það er okkar að tryggja að meginhlutverk RÚV fái að blómstra og þroskast og þróast í takti við þá tíma sem við búum við í dag. Það er því miður ekki hægt við núverandi aðstæður. Við skulum gera eitthvað í því.
Forseti. Þetta er svolítið skrýtin staða. Þetta þing er skrýtinn staður. Við höfum óskað eftir viðveru ráðherra og hingað er kominn mennta- og menningarmálaráðherra. Það er sérstakt fagnaðarefni en hann tekur ekki þátt í samtalinu og er hér til að hlusta. Það er gott, en þetta er einkennilega staða í ljósi þess að við vitum í raun og veru ekkert hver staða málsins er í ríkisstjórn Íslands. Það hefur komið fram á löngum tíma að hæstv. ráðherra hyggst leggja fram frumvarp þar sem fallið verður frá lækkun á gjaldinu. Síðan líða vikurnar og við fréttum af ráðherranum á ríkisstjórnarfundi og síðast á tröppunum fyrir utan Stjórnarráðið í dag þar sem hann vill enn ekki segja að málið sé útilokað. Við erum í þeirri stöðu hér, þ.e. stjórnarandstaðan sem er upp til hópa stuðningsmenn Ríkisútvarpsins og deilir því með hæstv. ráðherra að vilja styðja Ríkisútvarpið hvað þetta varðar, að það hefur komið fram að við munum leggja fram breytingartillögu við tekjuhlutann, sem sagt við bandorminn, annars vegar og hins vegar við fjárlagafrumvarpið þar sem útgjöldin koma fram. Þá tryggjum við að tillaga ráðherrans komist til Alþingis þrátt fyrir hindranirnar í ríkisstjórn, þ.e. efnisleg tillaga ráðherrans. Ég vænti þess að þá munum við leysa úr læðingi raunverulegan stuðning þingsins við málið. Það er auðvitað mjög mikilvægt. Ég vil biðja hv. þingmann að velta vöngum með mér yfir því hvað sé í raun og veru í húfi ef ekki verður farið í þennan leiðangur sem hæstv. ráðherra fer fyrir en kemst ekki út úr Stjórnarráðinu með en vegna þingskapanna getum við útbúið tillögu hans sem breytingartillögu. Hvað er í húfi ef þessi tillaga nær ekki fram að ganga?
Forseti. Það er mjög mikið í húfi. Í fyrsta lagi er það í húfi að við munum einfaldlega halda áfram að sjá Ríkisútvarpið veikjast. Möguleikar eru til dæmis á að finna leið til þess að taka RÚV af auglýsingamarkaði. Ég yrði mjög heilluð ef okkur tækist að gera það. Mér finnst það mikilvægt því að ákveðin andúð hefur skapast á milli fjölmiðla út af peningum. Ég mundi frekar vilja að hún væri út af málefnum og samkeppni væri um fréttaflutning og annað. [[Kliður í þingsal.]] Æ, strákar nennið þið ekki að fara fram að tala? Þið eruð svo háværir. Hættið þessu blaðri. Ég vil taka fram að það eru hv. þm. Össur Skarphéðinsson og hv. þm. Brynjar Níelsson sem hafa verið að gaspra svona hátt.
Við erum svefndrukknir.
Já, farið þá fram og verið drukknir þar af svefni. Ég beindi ítrekað spurningum til hæstv. menntamálaráðherra. Mér finnst leiðinlegt að hafa ekki fengið nein svör, sér í lagi út af því að ég ásamt fleirum hef óskað eftir nærveru ráðherrans. Mér finnst alvarlegt að ráðherra svari mér ekki og öðrum þingmönnum. Ég skynja það alveg að ráðherrann langar til að tjá sig en ég veit ekki af hverju hann gerir það ekki. Hann er hræddur við eitthvað. Kannski kemur ráðherrann á mælendaskrá og tjáir sig um þetta mál og kemur með yfirlýsingu. Ég skora á ráðherrann að standa í lappirnar.
Forseti. Ég hvet forseta til að hleypa ráðherranum á mælendaskrá ef hann óskar eftir að tjá sig. Ég held að það færi vel á því að það væri gert núna þegar við erum komin vel á skrið í umræðu um stöðu Ríkisútvarpsins. Í því vinalega umhverfi sem hér er um miðja nótt held ég að hann sé nokkuð öruggur og geti verið öruggur í sínu skinni að ræða afstöðu sína til málsins. Ég held að það mundi hjálpa umræðunni ef hann gerði það. Mig langar vegna umræðunnar og andsvarsins og svars hv. þingmanns að skerpa á því að fram hefur komið af hálfu stjórnenda Ríkisútvarpsins að með óbreyttu fjárlagafrumvarpi og lækkun útvarpsgjaldsins verði ekki hægt að standa við lögbundnar skyldur fjölmiðilsins. Það er ekki haft eftir stjórnarandstöðunni. Það er haft eftir forustu Ríkisútvarpsins. Ég vænti þess að ástæðan fyrir því að hæstv. ráðherra vill koma máli sínu í gegnum ríkisstjórn sé einmitt sú að hann sé sammála því að lögbundnar skyldur fjölmiðilsins séu í raun og veru í húfi. Það hefur komið fram að það sem muni gerast sé að næsta verkefni stjórnenda RÚV verði að ráðast í stórfelldan niðurskurð á árinu 2016, reka fjölda starfsfólks, eyðileggja dagskrá, bæði sjónvarps og útvarps, og fleygja þeim þjónustusamningi til fjögurra ára sem unninn hefur verið í samkomulagi við menntamálaráðuneytið. Það er það sem er í raun og veru í húfi. Það hefur komið fram í einhverjum samskiptum mínum við hæstv. menntamálaráðherra að hann hafi enginn áform uppi um það að Alþingi endurskoði [[Forseti hringir.]]lögbundnar skyldur fjölmiðilsins. Ég sé ekki betur en að fjárlaganefnd og forusta ríkisstjórnarinnar [[Forseti hringir.]]stefni lögbundnum skyldum Ríkisútvarpsins í hættu.
Forseti. Þetta er grafalvarleg staða. Það er nú bara þannig að ráðherra hverrar stofnunar sem heyrir undir hann ber ábyrgð á þeirri stofnun. Það er alvarlegt ef stofnun getur ekki sinnt lögbundnu skyldum sínum. Þess vegna verður ráðherrann hreinlega að finna leið til að koma þessu máli inn. Maður fer að velta fyrir sér hvort einhver í ríkisstjórninni sé að reyna að bregða fæti fyrir hæstv. ráðherra. Þetta mun hvorki verða til þess að styrkja stöðu RÚV né hæstv. menntamálaráðherra. Ég skil þetta ekki, enda er ég ekki fluga á vegg á ríkisstjórnarfundum, sem betur fer kannski, þar sem ég hef heyrt að sé oft hár rómur ýmissa. Ég veit að ráðherranum er annt um menningu. Ég veit það. Ef ráðherrann stendur ekki í lappirnar og tryggir sína sýn - það var alla vega hægt að segja um fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra sem var talað um að hefði rörsýn og sæi bara markmiðin og gæfi ekki eftir. Nú skora ég á hæstv. menntamálaráðherra að standa í lappirnar með RÚV þannig að það geti staðið við sínar lögbundnu skyldur. Við munum standa með þér, mjög mörg, og líka fólk úr þingmannahópi stjórnarliðsins. Ég skora á ráðherrann að sýna smádug og hugrekki.
Hæstv. forseti. Fyrr í kvöld eða fyrr í nótt óskaði ég eftir því að tveir hæstv. ráðherrar úr ríkisstjórn kæmu til þessarar umræðu, annars vegar hæstv. heilbrigðisráðherra og hins vegar hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra. Hæstv. heilbrigðisráðherra til þess að svara fyrir niðurskurðinn til Landspítalans sérstaklega, en það er mat forsvarsmanna þeirrar stofnunar að að minnsta kosti 3 milljarða skorti til þess að Landspítalinn geti rekið sig, eins og kallað er. Þetta er náttúrlega mjög alvarlegt mál og óskiljanlegt að við skulum ekki eiga orðastað við hæstv. heilbrigðisráðherra áður en þessari umræðu lýkur, nema ríkisstjórnin hafi á prjónunum áform um að koma til móts við óskir stjórnarandstöðunnar hvað þetta snertir. Hvað hæstv. menntamálaráðherra áhrærir - fyrst hann er nú kominn hingað í þingsalinn er það kannski lágmark að hann hlusti á það sem hér er sagt, því að ég hef grun um það að hann ætli ekki að taka þátt í umræðunni. Mér hefði fundist eðlilegt að hann gerði það, [[Hvernig dettur þér það í hug?]]og tek þar undir með formanni þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs [[Gripið fram í.]]sem vakti athygli á því að hæstv. menntamálaráðherra hefur tjáð sig við fjölmiðla, það er eðlilegt og það er gott, en hann á að sjálfsögðu að tjá sig við Alþingi líka þegar við ræðum málefni þeirrar stofnunar sem undir hann heyrir. Hins vegar virði ég það við hæstv. menntamálaráðherra að koma til þessarar umræðu og hlýða á þau sjónarmið sem við höfum fram að færa. Ég vil byrja á því að gera þau orð að mínum sem komu úr munni hv. þingflokksformanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hér áðan í þá veru að ef ekki verður fallið frá áformum um að lækka útvarpsgjaldið, blasir það við á næstu dögum að ráðast verður í stórfelldar uppsagnir á Ríkisútvarpinu. Það þarf að draga saman seglin. Það þarf að rifa öll segl. Það þarf að draga úr dagskrárgerð og skera niður og það er sýnt að Ríkisútvarpið geti illa, ef þá yfirleitt, staðið við lögbundnar skyldur sínar. Þetta er grafalvarleg staða. Mér finnst að fjárveitingavaldið verði allt að horfast í augu við það. Ég skil ekki þann illvilja sem ríkir í garð Ríkisútvarpsins og ég kallaði hann siðlausan illvilja því að hann er óútskýrður og er ekkert annað en illvilji. Þannig birtist þetta mér. Ég hef sagt það, ég sagði það hér í kvöld og hef margoft sagt að ég hef iðulega verið mjög ósáttur við Ríkisútvarpið í tímans rás og hef jafnframt getið þess að það eigi við um okkur öll að einhverju leyti á sumum stundum. Í seinni tíð hef ég reyndar verið mjög ósáttur við margt sem þar hefur gerst stjórnunarlega. Uppsagnir á mjög vönduðum starfsmönnum. Ég ætla ekki að nefna nöfn að þessu sinni, en vandaðir, sjálfstæðir, gagnrýnir dagskrárgerðarmenn hafa verið látnir víkja og ég hef ekki skilið þær ákvarðanir á annan hátt en sem geðþóttaákvarðanir. Ég fullyrði að það ráðslag hefði ekki getað átt sér stað hér fyrr á tíð. Það voru iðulega átök í Ríkisútvarpinu, mjög harðvítug átök, það þekkir hv. þm. Helgi Hjörvar úr ættarsögu sinni, svo dæmi sé tekið, og ég geri það sjálfur líka, starfaði sjálfur á Ríkisútvarpinu í 10 ár 1978 til 1988. Þar voru oft harðvítug átök, en menn voru ekki látnir gjalda skoðana sinna með uppsögnum. Þeir voru stundum látnir gjalda þess á annan hátt, það voru iðulega erjur innan Ríkisútvarpsins þar sem saman voru komin mikil stórveldi andans á stundum, það er alveg rétt, en það er nýbreytni sem mér hefur þótt vera af hinu illa. Ég nefni það til að leggja áherslu á að þrátt fyrir allt þetta, þrátt fyrir hversu ósáttur ég hef verið með ýmsar ákvarðanir sem teknar hafa verið innan veggja Ríkisútvarpsins í seinni tíð vil ég horfa yfir það og horfa á þá kosti sem fólgnir eru í því að eiga þessa menningarstofnun, kjölfestu í íslensku menningarlífi og fjölmiðlaumhverfinu. Við eigum ekki að henda henni frá okkur. Ég hef ekki farið rækilega í gegnum þá skýrslu sem verið hefur til umfjöllunar í fjölmiðlum og hér á þingi að undanförnu, en eftir því að dæma sem ég hef þó flett í gegnum hana hefur mér fundist hún rýrari en ég átti von á eftir þær sveru yfirlýsingar allar sem voru gefnar í tengslum við hana. Mér finnst hún ósköp rýr í roðinu, verð ég að segja. Mér hefur reyndar stundum fundist umræðan um Ríkisútvarpið markast af því að menn telji sig vera stadda í milljónaþjóðfélagi. Við erum 330 þúsund, við erum ekki í Bretlandi þar sem BBC er. Ákvörðun um að hafa auglýsingatekjur til Ríkisútvarpsins byggir á því. Annaðhvort leggjum við af auglýsingar og drögum saman seglin í allri dagskrárgerð eða hækkum iðgjöldin. Við sjáum nú hvernig það gengur. Þess vegna erum við með þetta auglýsingaumhverfi og auglýsingar. Þess vegna var Rás 2 sett á laggirnar líka á sínum tíma á 9. áratug síðustu aldar. Það er nú bara veruleikinn. Síðan er það hitt og um það eigum við að geta sameinast, að setja Ríkisútvarpinu hugsanlega einhverjar skýrari reglur um það hvernig þessu tekjuöflunartæki er beitt og komist hjá því að hafa kostun dagskrárgerðar og ýmislegt sem við erum mörg gagnrýnin á. Það er nokkuð sem við þurfum að gera. Við þurfum líka að taka umræðu um framtíðarskipan Ríkisútvarpsins. Það var mjög mikið óráð á sínum tíma að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi, opinberu hlutafélagi sem er hálfgerður bastarður. Hlutafélag er fleirtöluhugsun í mínum huga, félag um hluti, en þegar hluturinn er orðinn einn og undir afturendanum á einum ráðherra, þá þjónar það ekki því hlutverki sem við ætlum hlutafélögum. Það gerir það ekki. Það er leið til að fjarlægja stofnunina hinum lýðræðislega naflastreng sem á að vera í stjórnuninni. Það er annað sem ég vakti athygli á og vil nota tækifæri til að ræða þegar hæstv. menntamálaráðherra er í þingsalnum, að mér finnst skipta máli hvað gerist innan veggja Ríkisútvarpsins á næstunni. Stendur þar til að taka allan blómann og einkavæða hann og fara með út í einkarekstur? Um það stóðu átök á 10. áratugnum og líka á þeim 9. hversu langt ætti að fara. Það voru til menn eins og minn ágæti félagi Hrafn Gunnlaugsson sem vildi að Ríkisútvarpið væri eins og safn, framleiddi ekki efni, heldur tæki það einvörðungu til sýningar eins og bókasafn gerir með bækur. Ég var þessu algerlega andvígur vegna þess að Ríkisútvarpið þarf að búa yfir kjarnastarfsemi, kjarna sem kann vinnu á sama hátt og Vegagerðin kann eða hefur á sínum snærum aðila sem geta búið til brú yfir jökulár á einni viku eins og gerðist hér og frægt var fyrir nokkrum missirum síðan. Þetta er löng umræða sem vert er að taka við tækifæri. En ég met það mikils við hæstv. menntamálaráðherra að hafa komið til þessarar umræðu og gefið okkur tækifæri til að koma sjónarmiðum okkar á framfæri og gera honum ljóst að hann hefur stuðning stjórnarandstöðunnar við að standa fast gegn kröfum og áformum fjárlaganefndar og einhverra í ríkisstjórn um að skera niður við Ríkisútvarpið. [[Forseti hringir.]]Við erum tilbúin að standa þessa vakt með hæstv. menntamálaráðherra og hvetjum hann til dáða í þessu efni.
Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 465, um laun lögreglumanna, frá Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur. Einnig hefur borist bréf frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 263, um rannsökuð mál hjá Samkeppniseftirlitinu, frá Guðlaugi Þór Þórðarsyni.
Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og innanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Við höfum mikið fjallað um það á undanförnum dögum og vikum hvort bætur almannatrygginga eigi að hækka með sama hætti og kjarasamningar í landinu um lágmarkslaun gera ráð fyrir. Hæstv. fjármálaráðherra ræddi þetta í útvarpsþættinum Sprengisandi í gær og gaf þá yfirlýsingu um að ekki væri að búast við breytingum að þessu leyti. Það vekur sérstaka athygli í ljósi þess að við höfum heyrt frá einstökum þingmönnum stjórnarflokkanna alvarlegar efasemdir um þá leið sem stjórnarflokkarnir feta í þessu máli. En hæstv. fjármálaráðherra gekk lengra og sagði, með leyfi forseta: „Það er líka til fólk sem er í fullu starfi, vaknar snemma á morgnana og vinnur allan daginn við að hafa í sig og á og sitt fólk. Það hefur ekki meira á milli handanna en þeir sem treysta á bæturnar.“ Mér finnst þetta mjög sérkennileg ummæli í ljósi þess að fólk sem er á ellilífeyri eða örorkulífeyri hefur ekki val um það að vakna á morgnana og vinna fyrir sér. Ef um aldraða er að ræða þá er fólk bundið af eftirlaunaaldri og í tilviki örorkulífeyrisþega getur fólk ekki unnið fyrir sér. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvað eiga þessi ummæli að þýða? Hvert er hann að flytja umræðuna með því að grafa einhvern veginn undan samstöðu í samfélaginu um að lífeyrisþegar eigi að njóta jafnstöðu á við fólk á lægstu launum, og reyna að skapa til einhverja úlfúð á milli fólks á lægstu launum og lífeyrisþega, reyna að gefa þá ímynd að það sé ógn við þá sem vinna fullan vinnudag, því það er það sem má ráða af þessum ummælum, ef lífeyrisþegar fái mannsæmandi [[Forseti hringir.]]og sambærileg kjör? Hvað eiga þessi ummæli að fyrirstilla?
Herra forseti. Það sem gerist núna um áramótin er að bætur almannatrygginga hækka að fullu til jafns við launaþróun í landinu og munu þess vegna hækka um 9,7%. Þegar við bætist 3% hækkun frá 1. janúar á þessu ári þá er alveg ljóst að bætur hafa á þessu 12 mánaða tímabili hækkað umfram almenna launaþróun í landinu. Síðan eru dagsetningar í kjarasamningum sem geta leitt til þess þegar fram í sækir að þessi tröppugangur gengur eitthvað á mis og hvor hópurinn getur fari fram úr hinum. En í þessu samhengi er gríðarlega mikilvægt að gera sér grein fyrir því að það er fólk á vinnumarkaði sem er ekkert mikið betur sett. Menn tala stanslaust fyrir því að bætur hækki og hækki, það þurfi að stórhækka bæturnar, en á sama tíma er fólk í fullri vinnu sem er ekkert mikið betur sett. Hvers vegna skyldi það skipta máli? Það er erfitt að koma því í hausinn á samfylkingarfólki að hvatar skipta máli. Fjölgun öryrkja er t.d. orðið sjálfstætt og sérstakt vandamál og viðfangsefni á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndum reyndar líka. Við getum fagnað í sjálfu sér að dregið hefur úr fjölguninni, en hún er raunverulegt vandamál. Hvað er að gerast á Íslandi? Allt of margir ungir karlmenn festast utan vinnumarkaðar eftir að hafa dottið úr námi eða hafa hrakist úr vinnu einhverra hluta vegna og enda smám saman á örorkubótum vegna andlegra veikinda. Okkur hefur mistekist að styðja þessa hópa. Okkur hefur mistekist að styðja þá til nýrrar virkni eða í heilbrigðiskerfinu til þess að takast á við sín vandamál og gera þá að nýju að virkum þjóðfélagsþegnum. Ef menn þora ekki að taka þá umræðu eru þeir einfaldlega hræsnarar. Það er ekkert annað. [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]Þeir sem ekki þora að taka þessa umræðu, en þetta er svona. Það sem ég vildi bæta við er að það skiptir máli [[Forseti hringir.]]fyrir þá sem festast í þessari stöðu að þeir sjái fram á að geta bætt kjör sín með því að verða aftur [[Forseti hringir.]]virkir þjóðfélagsþegnar.
Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra þarf ekki að kenna mér neitt um það hvaða hætta steðjar að ungum mönnum sem hafa dottið út úr vinnu eða skóla. Í tíð síðustu ríkisstjórnar komum við á fót ótrúlega fjölbreyttum úrræðum fyrir þann hóp. Fyrsta verkefni ríkisstjórnar hæstv. ráðherra var að afnema öll þau úrræði. Hann er sjálfur búinn að standa fyrir því með félaga sínum menntamálaráðherra að loka framhaldsskólunum fyrir fólki yfir 25 ára aldri þegar um bóknám er að ræða og svona mætti lengi telja. Það er sérstakt úrlausnarefni. En það getur vel verið að hæstv. fjármálaráðherra haldi að hann sé eins og Jesú Kristur, geti veitt blindum sýn og fengið sjúka til að taka sæng sína og ganga, en ég held að það sé ekki á færi hans. Ég held að hann verði að horfast í augu við það að fólk er auðvitað öryrkjar heilsufars vegna og fólk er aldrað aldurs síns vegna. Hann er að afvegaleiða umræðuna með þessum ummælum. Ég hlýt að spyrja á móti. Hefur hann tryggt sér meiri hluta í þingflokki Sjálfstæðisflokksins? Er Ásmundur Friðriksson einn um það að vera búinn að skipta [[Forseti hringir.]]um skoðun? Ætla allir hinir stjórnarþingmennirnir að ganga svipugöngin [[Forseti hringir.]]og, sama hvernig hæstv. ráðherra snýr því, hlunnfara lífeyrisþega sem nemur 6,6 milljörðum á yfirstandandi [[Forseti hringir.]]ári og 5,3 á því næsta?
Herra forseti. Það mætti ætla að við værum stödd einhvers staðar í miðri kreppunni, að hér hefði verið mikil viðvarandi verðbólga og kaupmáttarrýrnun, en sem betur fer er það ekki þannig. Frá því ríkisstjórnin tók við hefur verðbólgan farið minnkandi og hún hefur verið stöðugt lág sem hefur tryggt gríðarlega kaupmáttaraukningu fyrir launþega og mikla kaupmáttaraukningu bóta, reyndar þannig að bætur munu aldrei í sögu Íslands hafa haft hærri og meiri kaupmátt en á árinu 2016 ef fram fer sem horfir. Umræðan er öll á allt annan veg eins og hér sé verið að vega að lífskjörum. Þeir samfylkingarmenn sem tala með þessum hætti ættu að lesa nefndarálit þeirra samfylkingarmanna sem sátu í velferðarnefnd og lögðust gegn því að virkni væri skilyrði félagslegrar aðstoðar hjá sveitarfélögum. Þeir ættu líka að lesa ummæli Bjarkar Vilhelmsdóttur sem féllu fyrir nokkrum vikum um að svona hlutir skiptu máli. Samfylkingin [[Forseti hringir.]]lagðist gegn því að fólk ætti að sýna virkni, að sveitarfélögunum væri heimilt að gera það að skilyrði fyrir félagslegri aðstoð að fólk sýndi virkni við það að reyna að koma sér aftur til starfa. [[Gripið fram í.]]Þið lögðust gegn því. Svo komið þið hér og talið svona.
Herra forseti. Mál tveggja albanskra fjölskyldna hafa verið til umræðu í samfélaginu undanfarna daga, eðlilega af því að þar er um að ræða tvær fjölskyldur þar sem börn eru langveik og eiga við erfiða sjúkdóma að etja. Brottvísun þessara fjölskyldna hefur auðvitað vakið mjög hörð viðbrögð í samfélaginu. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að við ætlumst ekki til þess að hæstv. innanríkisráðherra taki geðþóttaákvarðanir um einstök mál en við hljótum hins vegar að spyrja okkur um það kerfi sem við búum við, kerfi sem við á Alþingi, ráðherrar og ráðuneyti smíða, kerfi sem við ætlumst til þess að þjóni okkar markmiðum um gott og mannúðlegt samfélag. Við eigum ekki að vera þjónar þessa kerfis heldur öfugt. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji að það kerfi sem býður upp á það að þessum fjölskyldum sé vísað úr landi þjóni þeim markmiðum sem við höfum samþykkt með því að fullgilda barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og lögfesta þann sama sáttmála 2013, þar sem kveðið er á um að öll börn eigi rétt til lífs og þroska og við eigum í okkar störfum að gera það sem börnum er fyrir bestu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji að núverandi kerfi þjóni markmiðum barnasáttmálans sem við hér inni erum væntanlega öll sammála um að eigi að stjórna því hvað við gerum í lagasetningu okkar og því sem ráðuneyti og opinberar stofnanir gera í sinni framkvæmd, hvort hæstv. ráðherra hafi talað um að einhverjar breytingar þurfi að gera og hvort hún ætli að beita sér fyrir því að þær breytingar verði gerðar á þessu kerfi að við sendum ekki svona veik börn úr landi. Mér finnst það ekki vera rök í málinu, ekki frekar en þegar maður kemur að slösuðu barni á slysstað, [[Forseti hringir.]]þá hjálpar maður því barni þó að það geti komið önnur börn á eftir. Það geta ekki verið rök í málinu. Við vitum sem einstaklingar hver okkar skylda er og þurfum við ekki að endurhugsa hver skylda okkar sem samfélags er?
Virðulegi forseti. Það er von að spurt sé. Ég var einn þeirra þingmanna ásamt hv. þm. Helga Hjörvar sem lögðu fram frumvarp um lögfestingu barnasáttmálans á síðasta kjörtímabili og hef mjög mikinn skilning á þeim ákvæðum sem þar er að finna. Hér er spurt um kerfið sjálft. Ég held að sé mikilvægt að við höldum okkur við að fara yfir það hvort þær reglur sem við höfum skapað taki utan um það verkefni sem þeim er ætlað að gera og nú stendur yfir eins og við þekkjum endurskoðun á öllu útlendingaregluverkinu. Vegna þess tiltekna máls sem upp kom fyrir helgina þá er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að ráðherra getur ekki stigið inn í slíkt mál og það er miður að málið skyldi ekki hafa ratað til úrskurðarnefndarinnar, það er mjög miður. Á föstudaginn skrifaði ég bréf til Útlendingastofnunar og Rauða krossins og óskaði eftir því, með hliðsjón af endurskoðun laga, að farið yrði yfir það hvernig að málum væri staðið þegar kæmi að börnum sérstaklega og hvernig mat færi fram, af því að ég eins og þingheimur allur þarf auðvitað að skilja hvernig hlutirnir ganga fyrir sig. Ég hef ekki frá degi til dags neinar upplýsingar um slíka þætti, en það er mjög mikilvægt að allt gangverkið sé manni ljóst. Þess vegna óskaði ég eftir viðbrögðum frá Útlendingastofnun, ekki síst á þá lund hvort regluverkið næði utan um þennan tilgang og hvaða breytingar þyrfti að gera á því til að svo yrði. Ég skrifaði jafnframt bréf til Rauða krossins sem við erum með samning við og á grundvelli hans kom ég með ábendingar til ráðuneytisins og ég óskaði jafnframt eftir því að Rauði krossinn gerði með sama hætti þær athugasemdir sem hann teldi til bóta horfa í þessu kerfi þannig að við gætum í framhaldinu haldið áfram að þróa regluverkið.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég fagna því auðvitað að ætlunin sé að fara yfir þetta verklag. Ég veit að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hyggst líka taka þetta mál fyrir í hv. allsherjar- og menntamálanefnd og mér finnst það gott. Það sem ég hef satt að segja áhyggjur af í þessu máli er að horft hafi verið um of á rammann og við höfum gleymt frumskyldu okkar sem er að koma fólki í neyð til bjargar og sérstaklega börnum í neyð út frá barnasáttmálanum. Ég fagna því þar af leiðandi að fara eigi yfir málið en vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sjái einhverjar leiðir, óhefðbundnar, til þess að endurskoða þessi mál, hvort hún sjái einhverjar leiðir í stöðunni sem nú er uppi til þess að hægt sé að taka þau fyrir á nýjan leik.
Hæstv. forseti. Ég get með engum hætti úttalað mig um slíka hluti hér í dag. Aðalatriðið er að okkur ber að sjálfsögðu skylda til þess að fara að þeim reglum sem gilda á hverjum tíma, á sama tíma þurfum við að vera viss um að það sé gert með réttum hætti og það skiptir auðvitað máli. Síðan verðum við að líta til þess hvort reglurnar nái markmiðum okkar sem hlýtur að vera það sem þetta snýst allt um. Ég held að í þessu tilliti, og ég held að við höfum séð það margsinnis að undanförnu og við munum sjá meira af því í framtíðinni af því að þetta er málaflokkur sem er mjög mikið á iði núna, við vitum það eins og ástandið er, sé mjög mikilvægt að Alþingi sé hluti af því öllu. Ég hef þess vegna óskað eftir því við forseta Alþingis að ég fái að flytja munnlega skýrslu um þessi mál. Ég vonast til þess að það geti orðið í lok vikunnar, ég geri frekar ráð fyrir því að þingið muni sitja fram eftir vikunni. Alþingi sjálft láti þannig rödd sína koma fram, en við erum auðvitað alltaf að vinna á grundvelli gildandi laga sem Alþingi hefur sett og okkur ber að framfylgja.
Herra forseti. Mig langar að spyrja út í fjárlagafrumvarpið og vinnulagið við fjárlagafrumvarpið en það hefur vakið mér furðu hvernig við vinnum það. Ég vildi kannski trúa því þegar ég var bara þarna úti í þjóðfélaginu og ekki á Alþingi að vinnubrögðin væru faglegri. Mér finnst það mjög merkilegt að ráðherra sem leggur fram frumvarp geri síðan viðamiklar breytingar á eigin frumvarpi. Vissulega bætast við einhverjar tekjur þegar ný þjóðhagsspá liggur fyrir í október, en þá getur maður spurt hvort þær tekjur ættu ekki að vera borð fyrir báru og notaðar fyrir einhver óvissuatriði. Við höfum líka séð gríðarlegan fjölda af breytingartillögum núna og það liggur í rauninni ekkert fyrir í mörgum tilfellum hvernig menn komust að þeirri niðurstöðu en ekki einhverri annarri, það eru engar greiningar sem liggja fyrir eða forgangsröðun. Ef við tökum framlög sem fara t.d. til verkefna í byggðamálum þá spyr ég: Af hverju í ósköpunum er fjármögnun ekki veitt í gegnum sóknaráætlun landshluta þannig að sveitarfélögin og landshlutasamtökin taki ákvarðanir og forgangsraði? Á sama tíma erum við að samþykkja frumvarp um opinber fjármál þar sem við ætlum að taka, getum við sagt, valdið af þingmönnum og setja inn í ráðuneyti þegar kemur að þessum litlu liðum. Ég velti fyrir mér hvort hér sé síðasti séns að deila aðeins út til, ég segi nú ekki til vina og vandamanna, en allt að því. Mér finnst þessi vinnubrögð mjög sérstök. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé sammála mér um að ekki sé gott að koma með breytingartillögur sem eru líklega komnar upp í 10 milljarða núna, voru rúmlega 8 milljarðar áður en síðan komu inn alls konar óvæntir liðir og hvort hann sé stoltur af þessum vinnubrögðum, bæði af hálfu meiri hlutans og ríkisstjórnarinnar. Safnliðirnir fóru inn í ráðuneytin [[Forseti hringir.]]á síðasta kjörtímabili, en nú erum við að taka þá aftur inn í fjárlaganefnd. Er það í lagi?
Herra forseti. Ég hef lengi verið talsmaður þess að við bættum vinnubrögðin við fjárlagagerðina og meðhöndlun þingsins á fjárlagafrumvarpi. Ég tel að okkur hafi tekist vel á undanförnum árum að gera bragarbót á öllu verklaginu og séum með frumvarpi til laga um opinber fjármál að stíga enn frekari framfaraskref. Það er afskaplega mikilvægt að átta sig á því hversu stór hluti fjárlaganna hverju sinni eru reiknaðar áætlaðar stærðir. Það er ekkert nema eðlilegt að frá því að fjárlagafrumvarpið er lagt fram og þar til ný þjóðhagsspá kemur í hús og menn glöggva sig betur á því hvert stefnir í þjóðarbúskapnum að breytingar komi fyrir 2. umr. áður en fjárlaganefnd afgreiðir málið. Síðan að öðru leyti getur fjármálaráðherrann í sjálfu sér ekki borið ábyrgð á niðurstöðu meiri hluta fjárlaganefndar, en það er þó þannig að ríkisstjórnin skilar tillögum til nefndarinnar um ýmsar breytingar. Að þessu sinni var meiri hluti þeirra breytinga uppreiknaðar stærðir. Þjóðhagsspá gaf tilefni til þess að endurskoða tekjuhlutann og afleiðingin var m.a. sú sem við höfum verið að ræða í morgun að bætur almannatrygginga hækka og þá þarf að taka það með í reikninginn vegna þess að kjarasamningar frá því fjárlög voru afgreidd hafa þróast með þeim hætti. Síðan eru það öll þessi litlu atriði eða þessir smáu liðir í fjárhagslegum stærðum sem eru hér og hvar í fjárlagafrumvarpinu. Ég er sammála því að oft hefur farið of mikill tími í það í þinginu að velta fyrir sér hvernig þeim er ráðstafað, en þingið hefur frjálsar hendur um það. Þinginu verður ekki sagt fyrir um það hvernig mál eru afgreidd í þingsal eftir að tillögur koma úr nefnd eða frá öðrum þingmönnum. Það er svo sannarlega ekki einsdæmi að menn taki í einstökum tilvikum fjárveitingar til verkefna utan safnliða. Fyrir því eru svo ótal mörg dæmi að ekki [[Forseti hringir.]]mundi endast dagurinn til þess að þylja þau öll upp.
Herra forseti. Ég lýsi yfir vonbrigðum með þetta. Við vorum komin með ákveðið verklag sem ég taldi að við værum sáttari við og svo erum við að fara aftur til baka í gamaldags pólitík. Mér finnst það líka áhyggjuefni sem snertir kannski ekki stóra liði en það eru a.m.k. fjórir liðir í breytingartillögunum sem snúa að því að gera upp rekstrarhalla á ákveðnum fjárlagalið eða koma í veg fyrir rekstrarhalla á næsta ári. Hver ætlar að ákveða það að einhverjir fjórir liðir fái sérmeðferð, það séu þessir liðir en ekki einhverjir aðrir? Ég hefði haldið að fyrst þyrfti greiningu, menn þyrftu að vera komnir með reksturinn í jafnvægi, það þyrfti að vera eftirlit ráðuneytis með svona halaklippingum eða hvað við köllum þetta. Mér finnst þetta mjög alvarlegt og algjörlega ekki til fyrirmyndar. Síðan erum við jafnvel að gagnrýna forstöðumenn stofnana fyrir framúrkeyrslu og á sama tíma er einn æðsti embættismaður í málaflokknum að reka Framkvæmdasjóð ferðamannastaða með eftirágreiðslum þar sem við erum alltaf að taka hlutina inn á fjáraukalög. Vinnubrögðin eru ekki nógu góð. Ég heyri hvað hæstv. ráðherra segir og ég er viss um að hann er sammála mér í mörgum málum, en ég geri kröfur um meira.
Herra forseti. Ég get tekið undir margt af því sem hér er sagt, það skiptir máli að vera ekki með handahófskenndar ákvarðanir og sérstaklega þegar um er að ræða eldri uppsafnaðan halla þá er það mín sýn, ég hef nýlega rætt það í þinginu, að til verði eins konar staðlað samningsform við viðkomandi stofnanir sem menn geti gengið út frá að haldi þannig að haldi menn sig innan fjárlagaheimilda á næstu árum þá verði gamli hallinn fellur niður með tíð og tíma. Ég ætla síðan að lokum að nota þetta tækifæri til að vekja athygli á öðru sem er að við festumst alltaf í umræðunni um fjárlög í þessum smærri fjárheimildum. Hver hefur til dæmis við 2. umr. að þessu sinni borið saman niðurstöðuna við ríkisfjármálaáætlun sem samþykkt var á Alþingi um mitt sumar, í júní? Hver hefur velt fyrir sér útgjaldalínunni, hvernig hún hefur þróast miðað við það sem við ákváðum? Hvert stefnir með skuldirnar miðað við það sem við ákváðum? [[Forseti hringir.]] Við þurfum að fara að beina sjónum okkar að þessu sviði, langtímaþróuninni, [[Forseti hringir.]]og spyrja okkur: Er fjárlagafrumvarpið með þeim breytingum [[Forseti hringir.]]sem þingið mælir fyrir að halda [[Forseti hringir.]]sig innan þess ramma sem við höfum áður ákveðið?
Forseti. Mig langar að vekja athygli á því að mín skynjun hefur verið að þá leið þegar ég hef verið að taka þátt í starfi þingmannanefndar um ný lög er varða málefni útlendinga að hæstv. ráðherra hefur áhuga á að búa til góðan lagaramma og reglugerðarramma um þau mál. Ég verð samt að segja og mér finnst það mikilvægt því að núna eru þeir hlutir að gerast að hælisleitendur eru sendir til Ítalíu á grundvelli Dyflinnar-reglugerðarinnar. Ítalía er land með svo mikið af hælisleitendum sem koma þangað að Flóttamannahjálp Sameinuðu þjóðanna hefur beint því til landa að senda fólk ekki þangað. Ítalía og Grikkland eru þau lönd ásamt Ungverjalandi sem Evrópusambandið lagði til að tekið yrði við kvótaflóttamönnum frá, þ.e. yfirflæðisflóttamönnum eða hælisleitendum. Mér finnst það mjög einkennilegt framkvæmd að senda hælisleitendur til Ítalíu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvernig standi á því, því að það er ekki í anda þeirrar vinnu og þeirrar umræðu sem við höfum átt í þingmannanefndinni. Ég verð að viðurkenna að ég varð fyrir miklum vonbrigðum þegar ég sá að svo væri. Nú er alveg vitað að Albanir sem koma hingað og til dæmis Bandaríkjamenn eru sendir strax til baka og ekki er fjallað ítarlega um þeirra málefni á einstaklingsgrundvelli, heldur er fólki hreinlega mokað héðan út, eins og sú framkvæmd núna þar sem hreinlega var komið með 20 lögreglumenn til að taka börn um miðja nótt og þau sett í leiguflug. Þetta er ekki í anda þess sem ég hélt að hæstv. ráðherra vildi að við mundum koma fram við hælisleitendur hérlendis.
Virðulegur forseti. Við töldum ástæðu - og ég sagði frá því hér í þingsal - til að fara sérstaklega yfir það hvernig fara skuli með málefni Ítalíu. Það var unnin skýrsla og helstu sérfræðingar fengnir til að meta það hvernig fara skyldi með þá sem kæmu frá Ítalíu þegar kæmi að svokölluðum endursendingum. Eftir að hafa farið mjög ítarlega yfir það mál, með hliðsjón af því sem nú hefur verið að gerast í nágrannalöndunum, og í samræmi við það verklag sem nú er í gangi þar, þá var það niðurstaðan í þessari skýrslu, hvað Ítalíu varðar, að óhætt sé að senda fólk til Ítalíu, enda sé hvert einstakt tilvik skoðað. Þetta er niðurstaða þeirra sem best þekkja. Þetta er ekki einhver niðurstaða sem kemur upp í höfuðið á mér, heldur er þetta gert að yfirlögðu ráði. Jafnframt er sú niðurstaða áfram klár að það skuli ekki senda fólk til Grikklands. Til viðbótar, eins og við höfum rætt hér í þingsal, þá hefur Útlendingastofnun ekki verið að senda fólk til Ungverjalands. Við teljum að áfram þurfi að skoða það með miklu ítarlegri hætti og koma með röksemdargrundvöll fyrir því. Svoleiðis stendur þetta mál núna. Hins vegar er það alltaf þannig að þetta þarf að meta alveg stöðugt. Þetta er gert, eins og ég segi, í samræmi við það sem gert er á nágrannalöndunum og í miklu samráði við þau. Þessi skýrsla liggur nú á vef innanríkisráðuneytisins eins og ég veit að hv. þingmaður veit. Þegar kemur að því hvernig farið er að málum þegar verið er að senda fólk til baka þá finnst mér það líka hlutur sem við þurfum einhvern veginn að hafa meira uppi á borðum, hvernig það er gert. Nú er ég ekki bara að horfa á þessi nýjustu tilvik heldur almennt séð. Ég held að verklagsreglur, það verklag sem viðhaft er, þegar verið er að flytja fólk burtu af landinu, þurfi að vera mönnum ljósar. Ég ætla reyndar seinna í dag að hafa fund í ráðuneytinu einmitt út af þessu, [[Forseti hringir.]]til þess að fólk átti sig betur á því hvernig best er að gera þetta þannig að sem best traust sé á milli yfirvalda og almennings í landinu [[Forseti hringir.]]af því ég held að það sé afar mikilvægt að við reynum að byggja það betur upp.
Forseti. Það eru svo sem ekki neinar nýjar fréttir að hælisleitendur séu beittir harðræði. Það var nú þannig að árin 2008 og 2009 var algengt að fólk væri gripið um miðjar nætur og sent til Grikklands. Fólk sem í raun og veru hafði ekki myndað nein tengsl við Íslendinga af því að allt það fólk var geymt á Fit, og það var langauðveldast að fara með það í skjóli nætur og enginn veit um afdrif þessa fólks. Ég vil bara ítreka það að við verðum að tryggja að við sýnum hér mannúð í verki. Lengi hefur verið sagt að laga þurfi þessi mál og við erum alltaf að uppgötva nýtt og nýtt. Ef það hefði ekki verið blaðamaður sem komst að því að flytja ætti það í skjóli nætur þá mundi enginn vita hvers konar aðferðum væri beitt hér. Ég óska eftir því að ráðherra beiti sér, ekki í dag, ekki eftir viku, heldur núna til að tryggja að svona eigi sér ekki [[Forseti hringir.]]stað aftur.
Virðulegur forseti. Þessi málaflokkur er þungur, það vitum við öll. Við erum alltaf að tala um fólk, einstaklinga, og það leggur ríkar skyldur á herðar allra sem í þessu kerfi starfa. Ég held að það hljóti allir að gera sér grein fyrir því. Það verður líka þannig, ég er alveg viss um það, á næstunni, vegna þess að það er vaxandi þungi í þessari umræðu, að við munum stöðugt þurfa að vera að endurmeta þetta regluverk allt saman. Ég held að sé enginn vafi á því. Við sjáum það bara af því sem er að gerast í löndunum í kringum okkur. Ég held nú reyndar að jafnvel þótt mönnum finnist að alltaf þurfi að gera betur, og ég get alveg fallist á það, þá hafi menn þó verið að reyna að stíga skref til þess að gera þetta kerfi opnara þannig að menn skilji betur hvað verið er að gera þarna. Í eðli sínu er það mjög flókið og mjög margslungið, eins og hv. þingmaður veit mætavel. Ég held að það standi upp á okkur öll, bæði ráðherra viðkomandi málaflokks og alla þá sem í þessu starfa, innan sem utan, að reyna að auka traust á það sem verið er að gera og ekki ganga út frá því að menn séu að reyna að ganga [[Forseti hringir.]]lengra en nauðsynlegt er, af því það er ekki viljinn. Það er ekki þess vegna sem þetta kerfi er til. [[Forseti hringir.]]Ég held við verðum að reyna að taka höndum saman um að reyna að tryggja að svo sé.
Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hæstv. innanríkisráðherra að þegar við lögfestum barnasáttmálann töldum við að við tryggðum réttindi barna eins og þeirra albönsku sem við nú ræðum. Það er líka rétt hjá innanríkisráðherra að það er gott að þróa og endurmeta lagarammann og fagnaðarefni að hún ætlar að koma hingað inn með þá þverpólitísku samstöðu sem tókst um nýju útlendingana. En það er ekki nóg. Lausn í þessu efni verður að innihalda lausn á málefnum þeirra albönsku barna sem við erum öll ósátt við að vísað hafi verið úr landi. Sem þingflokksformaður stærsta stjórnarandstöðuflokksins vil ég segja við ráðherrann að ég er þess fullviss að Alþingi stendur ráðherranum opið. Þeim frumvörpum, málum eða öðrum erindum sem ráðherrann þyrfti að reka í þessu skyni verður tekið hér fagnandi. Við höfum oft sameinast um að flýta hér meðferð mála, afgreiða þau hratt og vel og ég held að samstaða sé um það nú þvert á flokka eins og oft áður. En ég vil líka nefna í þessu sambandi sýrlensku fjölskylduna sem brottvísunarmál reis vegna. Ég vil líka spyrja ráðherrann: Er það ekki beinlínis hrópandi að ætla með annarri hendinni að taka á móti 500 sýrlenskum flóttamönnum en vísa með hinni hendinni þeim sömu í burtu? Um leið höfum við skrifað það sjónarmið inn í lögin og reglurnar sem Útlendingastofnun og úrskurðarnefndin fara eftir. Þurfum við kannski að gera það? Þurfum við að segja að taka eigi sérstaklega á málefnum sýrlenskra flóttamanna á meðan við erum að taka á móti þessum 500 manna hópi og að þeir geti talið inn í það sem hingað leita á þeim tíma?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir að hafa skilning á þeim málaflokki sem við ræðum hér. Ég vil líka segja að þrátt fyrir að við séum stundum að takast hér á um einstök mál höfum við, a.m.k. á meðan ég hef verið hér í þingsal á þessu kjörtímabili, alltaf átt gott samtal við Alþingi um málefni flóttamanna almennt. Ég held að það sé mjög mikilvægt að það sé góð tenging á milli Alþingis og framkvæmdarvaldsins þegar kemur að svona viðkvæmum málaflokkum. Það er ekki síst þess vegna sem ég vonast til að við getum átt skýrsluumræðu hér í vikunni. Hv. þingmaður talaði um sýrlensku fjölskylduna sem hlotið hafði hæli í Grikklandi. Á grundvelli reglna varð niðurstaða Útlendingastofnunar með þeim hætti að ekki væri unnt að taka efnislega umfjöllun á Íslandi. Það mál er núna hjá kærunefndinni og er afar mikilvægt að það hafi ratað þangað. Ég hygg að við munum fá niðurstöðu í því máli, eftir því sem ég kemst, mjög snemma á næsta ári, væntanlega undir lok janúarmánaðar. Þá sjáum við hver niðurstaða úrskurðarnefndarinnar er og ég held, án þess að ég hafi hugmynd um hver niðurstaðan verður, að við munum sjá meira stefnumarkandi ákvörðun þar með tímanum. Ég get hins vegar alveg skilið þær hugrenningar hv. þingmanns að það skjóti nokkuð skökku við að á sama tíma og við tökum á móti Sýrlendingum séu aðrir Sýrlendingar jafnvel að hverfa héðan á braut. Til að sýna aðgát vil ég á þessu stigi málsins ekki ganga lengra en ég geri með þessum orðum. Ég vil bíða eftir niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar og sjá að hvaða niðurstöðu hún kemst og hvernig málið lítur þá út.
Virðulegur forseti. Sum mál eru þannig vaxin að þjóðin ætlast til þess að ráðherrann og Alþingi leysi þau. Hvernig það er gert er kannski ekki meginatriði málsins, heldur hitt að þau séu leyst. Ég tel að þau málefni bæði sýrlenskra og albanskra ríkisborgara sem hér hafa verið rædd séu þess eðlis. Ég tel að það standi ekkert á stjórnmálaflokkunum hér á Alþingi að sameinast um slíkan leiðangur. Ef hæstv. innanríkisráðherra telur að það eigi heldur að gera á öðrum tíma eða með öðrum hætti ætla ég ekki hér að gera neinn ágreining um það. Meginatriðið er að málefni þessara tilteknu einstaklinga verði leyst þannig að við getum öll verið sátt við okkur sjálf og okkur sem þjóð.
Virðulegi forseti. Það er algjört grundvallaratriði, hversu erfitt sem það kann að vera, að grípa ekki inn í málsmeðferð sem er í gangi. Það má ekki vera í mínum huga, og það verður ekki svo meðan ég er hér, hlutverk ráðherra að gera það. Það kemur hins vegar ekki í veg fyrir það að menn velti fyrir sér hvernig áfram skuli halda með mál og læri af þeim mistökum, eða þeim agnúum á lögum, við skulum orða það þannig, og geri þær lagfæringar sem þarf að gera. Ég vil síðan segja bara í lokin að allar ákvarðanir sem teknar eru hafa áhrif, þær hafa áhrif á einstaklinga, þær hafa áhrif á framhaldið. Þess vegna þurfum við, um leið og við gerum okkur grein fyrir þeim vanda sem að einstaklingum steðjar, að horfa líka til heildarinnar þegar slíkar ákvarðanir eru teknar. Ég er viss um að við munum gera það þegar að því kemur.
Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs í annarri ræðu minni um fjárlögin 2016. Eitt af því sem rætt var um fyrir helgi í umræðum um fjárlög var aukapeningar sem duttu inn á milli umræðna. Menn kvörtuðu mikið yfir því að þetta væru slæleg vinnubrögð og annað þar fram eftir götunum eins og að samningar kennara upp á 1,2 milljarða gleymdust. Það getur alltaf gerst, það geta alltaf orðið mistök í vinnu við fjárlög og ekkert við því að gera og ekkert mál að leiðrétta þau. Svo komst líka á samkomulag milli stéttarfélaganna og ríkisins í sambandi við málefni fatlaðs fólks. Það var mjög gleðilegt vegna þess að eins og allir vita vantaði töluvert mikið upp á að þetta bæri sig fyrir sveitarfélögin. Var talað um að það vantaði 1,1 milljarð upp á til að geta staðið við samninga um þennan málaflokk. Auðvitað vitum við öll að málaflokkurinn var færður á sínum tíma yfir til sveitarfélaganna með samkomulagi og deila margir um hversu vel hafi gengið. Sveitarfélögin hafa ekki verið ánægð með það. Það hefur verið mikil byrði og meira að segja töluðu mörg sveitarfélög í haust um að þau vildu skila málaflokknum til ríkisins. Í síðustu viku náðist hins vegar samkomulag þar sem lagður er inn peningur til að mæta þessum vanda. Það er mjög jákvætt. Þó er eitt sem er ekki jákvætt í þessum samningi og það er að NPA, notendastýrð persónuleg aðstoð, er tekin út fyrir sviga. Það var ákveðið í lögum að þetta þjónustuform ætti að vera einn hluti af því sem fatlaðir hefðu aðgang að og hefur sýnt sig að er gríðarlega gott úrræði fyrir þá sem þess njóta. Yfir 50 manneskjur njóta þessara samninga og þessarar þjónustu en einhvern veginn virðist sem þetta sé óhreina barnið hennar Evu. Það er upplifun mín sem þingmanns eftir að hafa kynnst þessu aðeins á síðustu árum. Það vill enginn sjá um þetta. Sveitarfélögin hrista hausinn og vilja helst ekkert með þetta hafa og líta á þetta sem fjárhagslega byrði sem mig minnir að Halldór Halldórsson hafi sagt í viðtali eftir að þetta samkomulag var undirritað - en hann er að tala um manneskjur. Það þarf ekki að fara í neinar grafgötur með að þetta hefur breytt lífi fólks gríðarlega. Við á þingi höfum orðið áþreifanlega vör við það þegar varaþingmaður okkar, Freyja Haraldsdóttir, hefur komið hingað inn. Hefði hún ekki þessa þjónustu og þessa aðstoð gæti hún ekki gert það, þá væri hún bara enn þá byrði heima hjá sér. Halldór sagði líka í viðtalinu að í Noregi hefði þurft tíu ár til að innleiða þetta verkefni og að hér væri þetta svo stutt á veg komið að það væri engin reynsla komið á það, en það er komin hellingsreynsla á þetta og notendastýrð persónuleg aðstoð hefur verið notuð í háa herrans tíð. Foreldrar og aðrir aðstandendur hafa sinnt verkefninu. Og hvað hefur það haft í för með sér, t.d. fyrir aðstandendur? Jú, þeir enda mjög margir á örorkubótum sjálfir, t.d. mæður þeirra barna sem vinnan hvílir langmest á. Fólk fær ekki umönnunarbætur þegar viðkomandi hefur náð 18 ára aldri, þá fer viðkomandi á örorku vegna þess að margar þessar mæður eru orðnar öryrkjar sjálfar. Allt líf þeirra hefur verið undirlagt í að þjónusta börnin sín sem eiga við fötlun að stríða. Eins og ég sagði áðan fagna ég samkomulaginu en ljóður á því er að ekki er gert ráð fyrir peningum, það er lítið á þetta sem eitthvert aukaverkefni. Það er verkefnisstjórn að vinna að þessu, en auðvitað á hún ekki að vera að því, þetta á bara að vera verkefni sveitarfélaga og ríkis og þessi þjónusta á að vera til staðar. Þetta fólk hefur barist árum saman fyrir þessum réttindum og fyrir stuttu var okkur þingmönnum öllum boðið á sýningu myndar um réttindi fatlaðs fólks í Bandaríkjunum á áttunda áratug síðustu aldar. Við mættum þrír þingmenn til að horfa á þá mynd og hún var mjög áhrifarík. Það kom líka fram í henni hversu gríðarlega það breytir lífi fólks að hafa aðgang að þessari þjónustu. En við erum alltaf að hugsa um peninga, þetta er svo dýrt og það getur líka verið þess vegna sem við erum ekki búin að samþykkja samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Við erum búin að burðast með hann fram og aftur í þinginu og höfum ekki haft manndóm í okkur til að klára hann. Þetta er dapurlegt. Þeir sem hafa kynnt sér mál fatlaðs fólks og öryrkja vita að það var gríðarlegt reiðarslag fyrir þau að þessi þjónusta skyldi ekki vera tekin með í reikninginn. Þetta er blaut tuska í andlitið á fólki sem hefur búist við því að fá þessa þjónustu áfram. Hún er kölluð tilraunaverkefni en á náttúrlega að vera innleiðingarverkefni, þetta á bara að vera sjálfsögð þjónusta fyrir þá sem hana geta notað. Ekki geta allir notað hana, þetta er ekki fyrir alla. En það eru margir sem geta gert það og eins og ég hef sagt hefur þetta gjörbreytt lífi fólks. Það getur farið út á meðal annarra, það getur farið í sturtu þegar það vill, farið á skemmtanir, tekið þátt í atvinnulífinu og, nota bene, það getur stundað nám, nákvæmlega eins og hefur komið fram að fólk hefur klárað MBA-nám í Háskóla Íslands eftir að það hefur fengið þessa þjónustu sem því var ekki kleift áður. Síðan skapar þetta atvinnu og gerir viðkomandi bótaþega sem er annars á bótum kleift að starfa og borga skatta og skyldur til samfélagsins. Það getur leigt sjálft og lifað eðlilegu lífi eins og allir aðrir. Ég vona hreinlega að þetta verði endurskoðað og tekið inn eða ef það verður ekki verði þessu fólki að minnsta kosti gefið fyrirheit um að þetta verði áfram og óvissunni sem hefur ríkt í þessum málaflokki aflétt. Ég flutti ræðu um það í síðustu viku að í þessum málaflokki, NPA, er algjör pattstaða. Fólk veit ekki neitt og það hefur ekki getað uppfyllt samninga sína við starfsfólk. Það er orðið þannig að sumir fá rukkun notendaþjónustunnar upp á fleiri hundruð þúsund af því að þeir eru komnir fram yfir. Þetta er ekki boðlegt. Við getum ekki boðið fólki upp á að búa við þetta. Það kom meðal annars fram í ræðu minni að NPA-samningar hjá Reykjavíkurborg renna allir út um áramót og enginn veit neitt og enginn fær nein svör. Það er ekki á það bætandi að láta þetta fólk, ekki frekar en aðra, lifa í eintómri óvissu, fólk sem hefur barist árum saman fyrir því að fá að lifa eðlilegu lífi. Það eru ekki bara þessir notendur sem njóta góðs af þessu heldur líka foreldrar og forráðamenn sem hafa, eins og ég sagði áðan, lagt sig öll fram til að sleppa því að börnin þeirra fari inn á stofnanir. Það eru margar sögur af því að í staðinn fyrir að börnin séu sett inn á stofnanir eins og einhverjir hlutir hafi fólk bara lagt sig allt fram við að sinna þeim. Það hefur kostað gríðarlegan tíma og erfiði fyrir þetta fólk sem, eins og ég sagði líka áðan, hefur jafnvel gert það að verkum að það hefur orðið öryrkjar sjálft. Ég ætlaði ekki að lengja þessa umræðu um fjárlög meira og ætlaði mér ekki að fara í aðra ræðu en mér fannst ég knúinn til að ræða þessi mál. Við þurfum að taka allhressilega til í þessum málaflokki öllum. Tölfræði er af mjög skornum skammti þegar fatlaðir eru annars vegar. Ég var með fyrirspurn í þinginu um daginn um hversu margir fatlaðir nemendur sækja um í framhaldsskólum og hversu margir ljúka námi þar. Það er ekkert til um það. Ég lagði líka fram fyrirspurn um hversu margir fatlaðir hafa farið í ófrjósemisaðgerðir og það eru engar upplýsingar um það þó að við vitum að margir hafa verið þvingaðir í þau úrræði og jafnvel plataðir til þess, fatlað fólk. Við þurfum að taka hressilega til í þessum málaflokki og gera það eins og manneskjur vegna þess að við erum að tala um manneskjur. Við erum ekki að tala um einhverja hluti sem eru að þvælast fyrir okkur, það fólk sem þarf aðstoð okkar til að geta tekið þátt í samfélaginu af fullum þunga er hluti af samfélaginu. Þetta fólk tekur þátt þegar það fær aðstoð. Ég vona að þetta verði leiðrétt og notendastýrð persónuleg aðstoð sett sinn sem hluti af samkomulaginu milli sveitarfélaga og ríkis. Hvað ætla sveitarfélögin að gera við þetta fólk ef það á ekki að njóta þessarar aðstoðar? Þau þurfa að vera með einhver úrræði fyrir það. Ekki hverfur fólkið, það er til staðar og hvað á að gera við það? Setja það inn á stofnanir, er það ódýrara? Nei, það hefur margsýnt sig að það er ekkert ódýrara að hafa fólk inni á stofnunum. Auðvitað hentar það einhverjum og einhverjir eru í þannig aðstöðu að þeir verða kannski að vera á stofnunum en aðrir þurfa þess ekki og þeir geta lifað eðlilegu lífi með þessari aðstoð og geta ráðið sér starfsfólk sjálft í staðinn fyrir að láta einhverja ókunnuga vera að vinna með sér og búa jafnvel með fólki sem það vill ekki búa með. Þetta er viðkvæmur málaflokkur, það er alveg ljóst, og þess vegna þurfum við að vanda okkur enn þá betur og koma enn þá betur fram þegar við vinnum þetta fyrir utan það náttúrlega að við eigum að láta fatlað fólk mynda þessa stefnu sjálft eða vera að minnsta kosti í forustu við það. Það kemur fram í endurmati sem var birt að verkefnisstjórn um NPA-mál er að störfum. Sem fulltrúi í velferðarnefnd hef ég verið að kynna mér þessi mál og í verkefnisstjórninni er bara hver höndin upp á móti annarri. Fólk fær ekkert svör frá velferðarráðuneytinu. Sveitarfélögin kvarta til dæmis mjög mikið yfir því og aðrir sem sitja í verkefnisstjórn að þau fái ekki aðgang að upplýsingum frá velferðarráðuneytinu. Margir mánuðir hafa liðið frá því að fyrirspurn hefur verið lögð inn til velferðarráðuneytisins og forustu verkefnisstjórnar án þess að svar hafi borist. Það er líka alveg forkastanlegt, þetta eru ömurleg vinnubrögð því að við erum að tala um fólk af holdi og blóði sem þráir það eitt að lifa með okkur í samfélaginu. Þessi framkoma er fullkomin vanvirðing og skeytingarleysi gagnvart fötluðu fólki. Það er alveg kominn tími til að við lögum þessi vinnubrögð. Þetta er líka vanvirðing við aðstandendur, líf fólks, tilfinningar og mannlega reisn. Það vilja allir lifa við mannlega reisn. Hæstv. forseti. Ég vona að þessu verði breytt og litið svo á í samkomulaginu sem var gert um daginn og kom inn til fjárlaga, 1,5 milljarðar í viðbót, að inni í því verði NPA-verkefnið. Síðan vona ég að við höfum þann manndóm í okkur að lögfesta samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks á þessu þingi. Það væri mikill bragur að því og góð innspýting í líf þessa fólks að vita að okkur er ekki sama. Framkoma okkar allra í samfélaginu gagnvart fötluðu fólki hefur litast af fordómum. Þetta er útskúfað fólk sem hefur lifað við mismunun og útskúfun áratugum saman. Það þarf ekkert annað en að lesa virka í athugasemdum til að sjá það. Það eru fleiri en hv. þingmenn sem fá yfir sig ósæmileg orð. Það fær fatlað fólk líka. Það sér maður ef maður álpast til að lesa athugasemdir sem skrifaðar eru um það þegar fatlað fólk er annars vegar. Ég ítreka enn og aftur ósk um að við leiðréttum þessi mistök. NPA á að vera hluti af þessu samkomulagi og lögbundinn valkostur fyrir fatlað fólk til að lifa við.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áherslu hans á NPA vegna þess að ég held að NPA sé lykillinn að svo mörgu. Auðvitað er engin fullkomin lausn eða fullkomið verkfæri sem hið opinbera getur búið til en NPA virðist vera lykill að lausnum á fjöldamörgum vandamálum sem við höfum skapað fólki sem ekki getur ferðast um eins og við sem þurfum ekki hjálp til þess. Það sem mér þótti áhugavert í skýrslu um ofbeldi gegn fötluðum konum sem kom út 2013, og við fjölluðum um hérna nýverið, er að hluti af þessu ofbeldi og þeirri kúgun sem fatlaðar konur finna fyrir er að þær geta ekki frjálsar farið um og frjálsar lifað lífinu, frjálsar tekið ákvarðanir um sitt líf. Það hefur síðan áhrif til að veikja stöðu þeirra. NPA-aðferðin gefur fólki hins vegar tækifæri til að vera þátttakendur í samfélaginu á sömu forsendum og við hin. Þess vegna tel ég að það geti hjálpað fötluðum konum og fötluðum körlum að lifa lífi með reisn á sínum eigin forsendum frekar en forsendum einhvers kerfis sem úthlutar þeim hvenær þau geti gert þetta og hitt. Þetta er mannúðlegri nálgun. Það sem ég vildi nefna við hv. þingmann er að það sem ég óttast er að við fórum af stað með tilraunaverkefni á þessu sviði en virðumst ekkert vera að nálgast þann stað að geta gert þetta að raunverulegum valkosti fyrir fólk. Það kom fram í máli ráðherrans í fyrirspurnatíma nýverið. Ég spyr þess vegna hv. þingmann hvað hann telji að við hér inni getum gert. Eigum við ekki að setjast niður [[Forseti hringir.]]og reyna að gera einhverja áætlun um fjármögnun á þessu verkefni til lengri tíma sem við getum öll sammælst um þverpólitískt?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Jú, við eigum að gera það. Eins og í öllum öðrum málum eigum við að setjast hér niður öll saman og reyna að mynda þverpólitíska sátt um það hvernig þessir hlutir eiga að vera. En þetta er bara einn hluti af því að virða mannréttindasáttmála, stjórnarskrá og annað, það að þetta fólk fái fullan aðgang að samfélaginu eins og við hin. Þetta snýst um það að geta lifað sjálfstæðu lífi. Þetta þýðir meðal annars betri heilsu fyrir þetta fólk. Það er úti á meðal fólks og býr við minni einangrun. Margt fatlað fólk einangrast félagslega og verður bara eins og byrði, hefur ekki sömu sjálfsvirðingu og allir aðrir vegna þess að lítur á sig sem byrði, að það sé fyrir. Ég hef heyrt sögur af fólki sem hefur haft þessa þjónustu, en áður fyrr var það svo háð því að aðrir hjálpuðu því að það hélt í sér, fór ekki að pissa klukkutímum saman og varð svo veikt í kjölfarið. NPA hefur líka aukið kynjajafnrétti og minnkað ofbeldi sem nóg var af. Ég er sammála því að málið snýst fyrst og fremst um peninga. Ég hef það á tilfinningunni að ástæðan fyrir því að þetta er ekki komið lengra en raun ber vitni sé sú að það er alltaf verið að horfa í peningana. Við erum alltaf að horfa í þá og þá kemur spurningin um hvernig við viljum forgangsraða þeim. Viljum við forgangsraða þeim í þágu almannaheilla og þeirra sem lakast standa? Það er alveg ljóst að þetta fólk er meðal þeirra sem lakast standa í samfélaginu. Við sjáum með örorkubætur og annað að þetta fólk stendur illa og þess vegna er alltaf spurning um forgangsröðun. Ég vil forgangsraða í þágu þessa fólks og þeirra sem minna mega sín í samfélaginu. Það er ótrúleg fátækt líka í landinu. Þótt það sjáist ekkert mjög mikið er það bara staðreynd og margir eiga erfitt. Þetta snýst um forgangsröðun og við eigum að setjast niður, ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni um það, finna lausn og láta mennskuna ráða við þá lausn.
Virðulegi forseti. Ég á góða vinkonu sem er fötluð og hún hefur sagt mér hvernig hennar umhverfi í þessu er. Eftir að hún fór að lýsa því fyrir mér og svipta hulunni af einhverjum aðstæðum sem maður þekkir ekki sjálfur hallast ég að því að NPA sé sú leið sem við verðum að fara ef við ætlum að tryggja fólki réttindi og líf með reisn. Eitt dæmi er að viðkomandi reynir að vinna eitthvað pínulítið, bæði til að afla sér tekna en líka til að styrkja sig sem manneskju, en síðan þarf hún á heimilishjálp að halda. Hún veit aldrei nákvæmlega hvenær heimilishjálpin kemur þannig að bara út af þessum atriðum verður hún svo ófrjáls. Kerfið virðir ekki tíma þessara einstaklinga, það er litið svo á að þau geti beðið í tvo tíma, þrjá tíma, fjóra tíma, stundum klukkutíma og stundum hálftíma eftir því að fólk standi við tímaáætlanir. Það er ýmislegt í þessu. Við yrðum alveg sjóðandi vitlaus ef við lentum í þessu einu sinni í viku. Fólki finnst þetta kannski hljóma sem eitthvert smotterí, en þetta er stórmál. Þetta er spurning um hvernig við virðum þetta fólk og tíma þess. Já, við horfum alltaf í kostnaðarliðinn, en eru menn búnir að netta þetta þannig að þeir taki líka á móti hvaða framlag við getum fengið frá þessum einstaklingum ef þeir fá þessa þjónustu? Þarna eru stórir hópar einstaklinga sem geta skilað okkur miklum verðmætum ef þeir fá tækifæri til þess.
Herra forseti. Já, það er algjörlega rétt hjá þér. Hefur verið reiknað út hverju við erum að sóa af peningum? Ég held að það hafi ekki verið reiknað út hverju hefur verið sóað af peningum þar sem til dæmis aðstandendur fólks hafa þurft að sleppa vinnu og þar af leiðandi ekki verið úti í samfélaginu til að vinna og borga skatta. Það er alveg „valid“ punktur, það er bara svoleiðis, alveg ótrúlega margir aðstandendur, eins og ég kom inn á áðan í ræðu minni, hafa þurft að fórna vinnu, starfsferli og eðlilegu lífi til að sinna börnum sínum. Það hefur líka komið í ljós að foreldrar þeirra sem njóta NPA eru komnir aftur út á vinnumarkaðinn og farnir að lifa eðlilegu lífi. Við erum ekki bara að tala um lífsgæði og lífskjör þeirra sem þurfa að nota aðstoðina heldur líka foreldra, forráðamenn og aðstandendur [[Gripið fram í: Nákvæmlega.]]sem hafa lagt gríðarlega á sig til að börnin þeirra þurfi ekki að fara inn á stofnanir. Það vill enginn. Eins og ég sagði áðan hefur það komið fram að sumir þurfa þess. Það er bara þess eðlis, fötlun er svo víðtæk, en þessi þjónusta hefur gert það að verkum að þarna fáum við fólk út á vinnumarkað. Það var meðal annars reiknað út hverju það mundi gjörbreyta ef við settum meiri peninga í atvinnutúlkun, það mundu til dæmis 20–30 heyrnarlausir fara af bótakerfinu og í atvinnu ef þeir fengju atvinnutúlkun. Samkvæmt því sem ég veit að hefur verið reiknað út kostar það ríkið 30 milljónir á ári að gera það en mundi skila til baka kannski 50–60 í formi skatta, gjalda og þess sem fólk gefur af sér. Þetta er mjög víðtækt, en snýst um að fólk fái að taka þátt í lífinu, lifa sjálfstæðu lífi og með reisn eins og allir aðrir vilja gera.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Páli Val Björnssyni fyrir ræðuna og fyrir að gera þetta atriði sérstaklega að umfjöllunarefni hér þegar við erum að ræða fjárlögin. Ég verð hreinlega að viðurkenna að ég hafði ekki áttað mig á því um helgina að þegar kom að þessum samningi milli ríkis og sveitarfélaga, sem ég fagnaði mjög, væri verið að taka NPA út fyrir sviga og það væri ekki partur af þessu samkomulagi. Það urðu mér mjög mikil vonbrigði að uppgötva að það væri alveg tekið út fyrir sviga. Ég er svo hjartanlega sammála hv. þingmanni um að þessi samningur gerbreytir lífi og öllum aðstæðum þess fólks sem fær svona samning. Hann gerir því kleift að vera virkir þjóðfélagsþegnar til jafns við aðra með því að hafa þessa þjónustu og svo margt annað sem bætist við, eins og að fólk geti verið virkt á vinnumarkaði. Auðvitað græðum við á því sem samfélag, ekki bara vegna þess að fólk er að greiða skatta heldur einmitt vegna þess að við græðum á svo mörgum stöðum þegar fólk er virkt í samfélaginu. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna þess að nú á samkvæmt lögum um málefni fatlaðs fólks að klára innleiðingu NPA fyrir árslok 2016 og fjármögnun samtímis. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að þetta geti dregist enn frekar ef stjórnvöld sjá ekki ástæðu til að ráðstafa núna sérstaklega peningum í þetta? Hvernig eigum við annars að geta haldið áfram með vinnuna og gert þetta að einu meginformi þjónustu við fatlað fólk?
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Jú, ég hef áhyggjur af því. Það átti að vera búið að innleiða þetta sem lögboðna þjónustu. Síðan ákvað núverandi hæstv. félagsmálaráðherra að framlengja tilraunaverkefnið. Það er greinilega eingöngu vegna þess að það vantar einhverja peninga. Þetta kostar peninga eins og svo margt annað. Maður hefur það svona á tilfinningunni eftir að hafa setið fundi með verkefnisstjórn að þetta sé eins og eitt af óhreinu börnunum hennar Evu. Það vill þetta enginn. Þetta er allt of dýrt, þetta kostar of mikið. Hvað kostar að hafa þetta fólk inni á stofnunum? Það kostar ekkert minni pening og er miklu óhagstæðara fyrir samfélagið allt í heild sinni. Það er bara þannig. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það verði að fara að gera ráð fyrir peningum í þetta verkefni. Þá er aftur komið að forgangsröðuninni. Hvernig viljum við ráðstafa peningunum í þessu samfélagi? Það voru deilur á milli sveitarfélaga og ríkisins um það. Ríkið setti inn 20% á móti 80% hjá sveitarfélögunum. Nú er búið að hækka það samkvæmt nýjasta samkomulaginu upp í 25% en þá mega ekki fleiri en 55 nota þjónustuna. Svo á bara að velja hverjir fá og hverjir ekki og enginn veit neitt. Einn stór partur af þessu sem ég er mjög ósáttur við er óvissan. Það veit hreinlega enginn neitt. Við vitum það alveg sjálf hvernig er að lifa í óvissu. Það er ekki á það bætandi fyrir fólk sem hefur barist árum saman fyrir þessu og eygir eitthvert ljós við enda ganganna að það sé alltaf verið að slá það til baka. Það fær ekki svör, það veit ekki hvað gerist á morgun, hvað gerist í næstu viku. Þetta er eilíf togstreita. Þetta hefur áhrif, fyrir utan hvað það hefur ofsalega slæm andleg áhrif á fólk að þurfa að lifa við óvissu. Ég vil, eins og kom fram hjá okkur í andsvari [[Forseti hringir.]]áðan, fara að forgangsraða og ná þverpólitískri sátt um þetta.
Hæstv. forseti. Tilraunaverkefnið hefur verið framlengt. Það er svo sem betra en að verkefnið sé slegið af. Það er líka auðvelt að láta verkefni fatast flugið með því að hafa þau ekki nægilega vel fjármögnuð og þá er svo auðvelt seinna meir að slá þau út af borðinu. Það er náttúrlega gríðarlega alvarlegt mál ef það eru ekki settir nægir fjármunir í þetta því að þá misheppnast þessi tilraun auðvitað. Mig langar líka að eiga orðastað við þingmanninn um þetta mál í aðeins öðru samhengi. Nú höfum við einnig verið að ræða um hækkanir á bótum til örorkulífeyrisþega. Ég átta mig á því að ekki er allt fatlað fólk endilega örorkulífeyrisþegar. Sumir eru virkir á vinnumarkaði og hafa ekki einu sinni allir farið í örorkumat og hafa ekki þurft á því að halda. Að sama skapi mundu ekki allir örorkulífeyrisþegar skilgreina sig sem fatlað fólk en þarna eru vissulega hópar sem skarast mjög mikið. Nú hefur hæstv. fjármálaráðherra talað um, eða ég hef skilið hann svo, að bætur eigi að vera lægri en lágmarkslaun vegna þess að annars sé hreinlega kominn hvati fyrir fólk á lágmarkslaunum til að fara inn í bótakerfið, en að sama skapi erum við alltaf að tala um að við þurfum að hvetja öryrkja til að verða virkir á vinnumarkaði og jafnvel er verið að tala um að koma á laggirnar á starfsgetumati. Er hv. þingmaður sammála mér að umræðan sé í algerum hrærigraut og það sé bara eins og menn viti ekki alveg hvað þeir vilji með þennan málaflokk og [[Forseti hringir.]]hvernig eigi eiginlega að haga þessum málum?
Herra forseti. Ég er alveg sammála, þetta er mjög víðtækur, flókinn og erfiður málaflokkur. Það virðist allt vera í einum hrærigraut. Eins og ég kom inn á áðan er engin tölfræði til um eitt eða neitt í þessum málum. Það hefur til dæmis ekkert verið kannað hvernig þeim sem notið hafa þjónustu NPA finnst hún virka fyrir þá og hvort menn eru óánægðir eða ánægðir með þetta. Auðvitað skarast það. Það er alltaf þessi ótrúlega mýta hjá mörgum að ef bætur verða svo og svo háar þá hópist fólk þar inn. Hver vill það? Það er auðvitað til einn og einn sem vill komast á bætur og það virðist henta einhverjum sem eru þannig en ég held að þeir séu ekki margir. Ég held að það séu ekki margir sem sækjast eftir því að hanga heima hjá sér á bótum alla daga. Fólk vill miklu frekar komast út á vinnumarkaðinn. Við höfum séð fréttir af því á þessu ári þar sem var verið að hjálpa fólki að hjálpa sér sjálft. Það er náttúrlega lykilatriði. Fatlað fólk og öryrkjar eiga að vera þar undir líka. Margt af þessu fólki getur unnið fullan vinnudag og lagt sinn skerf til samfélagsins og það vill gera það. Við eigum ekki að standa í vegi fyrir því. Auðvitað er alltaf spurning hvort bætur eigi að vera svona háar eða á hinn veginn. Mér finnst bara lægstu laun í landinu allt of lág og hafa alltaf verið. Við þurfum líka að horfa til viðmiða sem velferðarráðuneytið hefur lagt fram. Hvað þarf til að geta lifað mannsæmandi lífi? Lægstu laun ná því ekki, það er langt í frá, allra síst örorkubætur og ellilífeyrir sem er náttúrlega til háborinnar skammar eins og staðan er í dag. Ég vona að stjórnarflokkarnir og ríkisstjórnin sjái að sér og ákvarði þessu fólki afturvirka hækkun á bótum og launum, fyrst við erum að tala um það, svo að hér geti allir hugsað glaðir til jólanna og vitað [[Forseti hringir.]]að það er ekki öllum sama um þá.
Herra forseti. Það er af mörgu að taka og þegar maður er búinn að horfa aðeins yfir umræðu undanfarinna daga og viðbrögð og annað slíkt fer maður óneitanlega að horfa í pólitíkina, heimsmetin og ágæti forustusauða ríkisstjórnarinnar sem nú situr. Eilífur misskilningur virðist einkenna málflutning allra sem eiga sérstaklega eitthvert samtal við hæstv. forsætisráðherra eða skrifa um það sem þeim þykir athugunarvert, bæði í fjárlagagerðinni og öðru. Fólk er kjánar, barnalegt eða eitthvað slíkt eða þá það er að væla og forustumenn meiri hluti fjárlaganefndar tala um popúlíska framkomu. Auðvitað er ekki í lagi að standa í átökum við forstöðumenn sem eru að berjast fyrir stofnunum sínum, um að þær hafi það hreinlega af. Við erum að tala um forstöðumann fangelsismála, forstöðumann Landspítalans og fleiri sem hæstv. forsætisráðherra uppnefnir nú, kallar toppara þó að fólk hafi talað um að hann væri kannski að lýsa sjálfum sér fremur en einhverjum öðrum. Það er vert að minnast þess þegar fólk er að tala um hvað það er að gera núna og hversu ótrúlega mikla fjármuni er verið að veita að það er ekki sett í nokkurt samhengi, það er eins og fólk átti sig ekki á því hver staðan var hér 2009 þegar Landspítalinn var nánast gjaldþrota. Við Íslendingar vorum ekki með efnahagslegt sjálfstæði, það var að minnsta kosti á mörkunum, og Landspítalinn átti ekki fyrir launum eða lyfjum en allir tóku þátt í því að rétta samfélagið við. Það sem við vinstri græn sögðum var að þegar að því kæmi að hagur færi að vænkast mundum við rétta hlut þeirra sem lakast stæðu, m.a. fyrir það að hafa þurft að taka þátt í því að rétta við þjóðarskútuna. Það virðist vera sundrung í ríkisstjórninni. Fá mál koma fram. Það er ekki sameiginleg sýn stjórnarflokkanna um hvaða ríkisfyrirtæki á að selja eða hvort yfir höfuð á að selja þau, t.d. Landsbankann, þó að það sé samt sem áður sett inn í fjárlögin. Auknir fjármunir eru settir í aðstoðarfólk, ráðgjöf og eitthvað slíkt þannig að ýmislegt hefur komið betur og betur í ljós. Ég hef töluverðar áhyggjur af ríkissjóði þessa dagana þar sem frumjöfnuðurinn er ekki að aukast eins og hæstv. ráðherra heldur fram og kemur bara fram í þessu riti hérna, Stefna og horfur, sem er í rauninni plaggið sem hér er undir sem ráðherrann er að hluta til að afneita. Við í stjórnarandstöðunni höfum komið fram með sameiginlega tillögu sem stjórnarflokkarnir hafa talað um að væri ábyrgðarlaust, við séum bara að yfirbjóða. Það gerist kannski á hverjum tíma, ég ætla ekki að segja um það, en við höfum lagt fram tillögur til aukinnar tekjuöflunar sem stenst og mikilvægt að halda því til haga. Líka er mikilvægt að halda því til haga að þetta snýst ekki um það, eins og einn góður maður sagði, að stemma kassann af í lok dags. Þetta snýst um að sinna þeim samfélagslegu kvöðum sem okkur ber skylda til að sinna samkvæmt stjórnarskrá og öðrum lögum sem við lútum þannig að öll verkefni séu undir en ekki bara sum. Við höfum gagnrýnt niðurskurðarstefnu ríkisstjórnarinnar vegna þess að hún er í rauninni að skera niður, það er ekki rétt að ekki sé verið að því. Það er töluvert verið að skera niður sem kemur meðal annars fram á bls. 92 og 93 þar sem farið er yfir frumgjöldin án óreglulegra liða og svo útgjaldaþróunina sem er vert að horfa á. Það er pólitísk stefna að hafa samneysluna minni og hún skerðist um í kringum 40 milljarða fram til ársins 2019 ef fram heldur sem horfir og sú áætlun sem hér er undir stenst. Virðulegi forseti. Ég hef ekki mikinn tíma og langar enn að tala um mjög margt. Ég ætla að ljúka þessu með því að segja að 60–70 milljarðar í samneyslu- og velferðarmálin eru þá komnir niður miðað við núverandi verðlag og landsframleiðslu frá því fyrir hrun. Mig langar líka til að víkja örlítið að 1,5 milljörðum. Ég fagna því samkomulagi sem ríkið hefur gert við sveitarfélögin en eitt af því sem kemur væntanlega til fjárlaganefndar milli 2. og 3. umr. er að auðvitað er töluverð lækkun á tekjum ríkissjóðs til framtíðar miðað við 0,04% hækkun útsvarshlutfallsins og svo auðvitað á skatttekjum ríkissjóðs. Mig langar að nota síðustu mínútur mínar til að fara ofan í þau mál sem hafa verið mál málanna og við höfum rætt töluvert hér, málefni þeirra sem minna hafa, í ljósi viðtals við hæstv. fjármálaráðherra um helgina og orða hæstv. ráðherra hér áðan þegar hann svaraði fyrirspurn. Hann segir að okkur hafi meðal annars mistekist í heilbrigðiskerfinu að styðja til nýrrar virkni unga karlmenn sem eru að festast utan vinnumarkaðar og hafa dottið úr námi eða hrakist úr vinnu og endað á örorkubótum. Það er rétt, ríkisstjórnin hefur ekki sinnt því sem skyldi. Þessir menn þurfa kannski sálgæslu eða einhvern annan stuðning en það er búið að skerða menntakerfið þannig að þessir menn, af því að ráðherrann talaði um menn, komast ekki inn í nám alls staðar á landinu þegar þeir eru orðnir 25 ára o.s.frv. Þetta snýr samt líka að konum sem misstu atvinnuna eftir hrunið á miðjum aldri og atvinnulífið vill þær ekki, alveg eins og atvinnulífið hefur takmarkaðan áhuga á að fá öryrkja til að vinna hlutastörf. Það er bara þannig. Því miður er ekki hægt að bera saman fólk sem þó hefur tækifæri og getu til að vinna þó að það sé á lágum launum sem eru ömurleg. Ég held að við séum flest sammála um það og við þurfum að halda áfram að reyna að breyta því til hins betra. Það hefur þó tækifæri sem betur fer til að vinna og getur kannski aukið tekjur sínar, þó ekki allir, það er ekki hægt að fullyrða um það frekar en annað, en við erum hér annars vegar að tala um fólk sem hefur ekki tækifæri og ef það hefur tækifæri vill atvinnulífið ekki fá þetta fólk í vinnu. Mér finnst mjög mikilvægt að halda því til haga að velferðarkerfið sem við búum við getur í rauninni ekki sinnt þessum þörfum. Það hryggði mig líka mjög að heyra hæstv. ráðherra segja að ekki yrðu væntingar í fjárlögunum núna umfram það sem nú þegar hefur verið boðað varðandi hækkun launa þeirra elli- og örorkulífeyrisþega sem hér um ræðir. Við í minni hlutanum höfum lagt fram tillögu til úrbóta í þeim efnum. Þegar við erum að tala um eldri borgara er mjög mikilvægt að átta sig á að alla jafna er þetta fólk sem hefur skilað vinnu sinni til samfélagsins og við erum enn með töluvert af fólki sem á ekki í lífeyrissjóði sem neinu nemur. Þeirri kynslóð fer að ljúka, þ.e. þeim sem hafa ekki greitt mikið í lífeyrissjóð, t.d. fullorðnum konum sem voru heima og sinntu uppeldi barna, fóru seint út á vinnumarkaðinn eða jafnvel ekki og eiga ekki neinn lífeyrissjóð. Það er búið að gera meistaraverkefni og rannsókn um þær íslensku konur sem standa sérlega illa og þær eru líka verr launaðar þannig að til framtíðar litið erum við ekki búin að ná neinu launajafnrétti. Við stöndum í þessu til langrar framtíðar. Það er mjög mikilvægt með grunnbætur, eða grunnlaun vil ég segja af því að þetta er auðvitað framfærsla, þetta eru laun til framfærslu sem fólk hefur, að við sjáum sóma okkar í því að tryggja þessu fólki viðunandi kjör. Þegar við erum að tala um hvað er viðunandi á það auðvitað að snúast um framfærslu. Hvað kostar að borða og leigja? Fæstir öryrkjar, sérstaklega yngra fólkið okkar, eru þannig staddir að þeir eigi húsnæði. Allt of margir eru í leiguhúsnæði á allt of ónýtum markaði, sérstaklega á stórhöfuðborgarsvæðinu. Ekki hefur ríkisstjórnin komið fram með tillögur til úrbóta í því enn sem komið er eða klárað nein mál í því samhengi. Mjög margt hefur ekki unnist hjá þessari ríkisstjórn þrátt fyrir að hún hafi haft tvö og hálft ár til að koma fram með tillögur sem skipta einhverju máli í þessu sambandi. Ekki er tekið á mjög mörgu sem snýr að grunnstoðum samfélagsins í þessu fjárlagafrumvarpi [[Forseti hringir.]]og lítur ekki út fyrir að ríkisstjórnin eða meiri hluti fjárlaganefndar ætli að bregðast við milli umræðna.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og störf hennar að málinu í fjárlaganefnd. Ég vildi inna hana eftir því hvort hún teldi ekki nauðsynlegt að frumvarpið gengi aftur til nefndar áður en 2. umr. lýkur vegna þeirra miklu breytinga og lagfæringa sem tilkynnt hefur verið að gera þurfi á frumvarpinu. Ég sit ekki í fjárlaganefnd nú en gerði það á mínu fyrsta kjörtímabili 2003–2007. Þá var það og hafði lengi verið regla að frumvarpið kæmi því sem næst fullbúið til 2. umr., þeirrar sem við erum núna í, sem á að vera hin efnislega umræða um málið og sem atkvæðagreiðsla um einstakar greinar kemur í kjölfarið á. Telur þingmaðurinn ekki ljóst að það séu svo miklar breytingar sem þurfi að gera á frumvarpinu áður en það geti orðið að lögum að það sé einfaldlega réttast að það gangi aftur til nefndarinnar, að þær breytingar séu gerðar á málinu og síðan komi það aftur inn til 2. umr. í framhaldinu? Meðan við erum að fara yfir þetta atriði spyr ég hvort henni sé kunnugt um einhver dæmi um jafn miklar skekkjur í fjárlagafrumvarpi nema bara rétt eftir hrunið þegar sem mest gekk á í neyðarástandinu. Ég tala nú ekki um þessa prentvillu eða hvað það átti að vera upp á 1,2 milljarða. Þekkir hún dæmi um slík frávik í frumvarpi sem komið er til lokaafgreiðslu á Alþingi?
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir þetta andsvar. Ég hefði viljað sjá frumvarpið koma til fjárlaganefndar á milli umræðna eins og hv. þingmaður bendir á og við ræddum hér aðeins um helgina. Það eru engir smáaurar sem hér er um að ræða, ekki bara er varða 1,2 milljarðana sem gleymdust vegna kennarasamninganna. Það er eiginlega alveg með ólíkindum að það skyldi gerast, þetta eru engar smáræðisupphæðir, en svo er líka undir samningurinn við sveitarfélögin. Þá hefði manni fundist vitrænna til að styrkja umræðuna og gera hana efnislegri að vera með einhverjar niðurstöðutölur. Við vitum ekki endanlega hvaða áhrif þetta hefur á jöfnuð ríkisfjármálanna þannig að það eitt og sér skiptir auðvitað líka máli. Mér hefur fundist það orðin venja fremur en undantekning frá því að þessi ríkisstjórn tók við að fjárlagafrumvarpið kemur hálfkarað inn í þingið. Gríðarlegar breytingar eru gerðar á milli umræðna og það er búið að vera þannig eiginlega frá því að þessi ríkisstjórn tók við sem er svolítið sérkennilegt. Eins og við munum var því frestað að hefja þing fyrst þegar ríkisstjórnin tók við og fjárlagafrumvarpið var lagt seinna fram en þrátt fyrir þann lengda tíma virðist ríkisstjórninni ekki takast að koma þessu fram almennilegu, sæmilega búnu eins og hv. þingmaður nefndi þannig að í því séu verðlagsbreytingar eða uppfærslur sem eiga sér stað í lok ársins þegar ákveðnar tölur eða forsendur liggja fyrir sem ekki lágu fyrr. Hér er komið með það þrátt fyrir að niðurstöður lægju fyrir þegar frumvarpið var útbúið, [[Forseti hringir.]]m.a. vegna kjarasamninga.
Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir svörin. Mér þótti athyglisvert í þeim svörum sem hæstv. fjármálaráðherra veitti hér í morgun og þingmaðurinn vitnaði meðal annars til í ræðu sinni að Bjarni Benediktsson fjármálaráðherra er augljóslega þeirrar skoðunar að kannski séu hvað mikilvægustu þættir frumvarpsins enn alveg óræddir við 2. umr. Kannski er brýnt að við tökum við þeim ábendingum og reynum að snerta þá þætti aðeins í umræðunni í dag. Þar vísaði fjármálaráðherra sérstaklega til þess hvernig útgjaldaþróunin væri samkvæmt frumvarpinu eins og það lægi núna fyrir sem og þess hvernig gert hefði verið ráð fyrir því að útgjaldaþróunin yrði í ríkisfjármálaáætluninni sem sami fjármálaráðherra og sama ríkisstjórn lagði fram síðastliðið sumar. Það var helst á honum að skilja að það væru talsverð frávik frá þeirri áætlun í frumvarpinu eins og það stæði nú og ég inni þingmanninn eftir því hvað hún þekki til þess. Sömuleiðis skýrði fjármálaráðherra ástæður þess að aldraðir og öryrkjar ættu ekki að fá kjarabætur afturvirkt eins og allir aðrir í landinu með tilvísun til þess að of margir ungir karlmenn yrðu óvinnufærir og færu á örorku. Áttar hv. þingmaður sig á samhengi þessara hluta hjá hæstv. fjármálaráðherra? Hvað hefur það hve margir ungir karlmenn fara út á vinnumarkaðinn með það að gera hvernig staðið er að hækkun eftirlauna í landinu og og eins hitt hvort það að öryrkjar fái sínar kjaraleiðréttingar frá sama tíma og aðrir muni hafa einhver áhrif [[Forseti hringir.]]á fjölgun öryrkja eða ekki fjölgun öryrkja?
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Það er akkúrat það sem hæstv. ráðherra kom hér inn á, útgjaldaþróunin sem hann heldur fram að hafi ekki verið nægilega rædd hér. Ég er ekki alveg sammála honum vegna þess að við höfum talað töluvert um ríkisfjármálaáætlun þessarar ríkisstjórnar. Við höfum að minnsta kosti talað töluvert um, og ekki bara við vinstri græn, fleiri hafa gert það, ritið hans sem ég vísaði í áðan, Stefna og horfur í ríkisfjármálum. Þar kemur fram að markvisst er unnið að minnkun á samneyslu þegar fullyrt er á sama tíma að verið sé er að auka hér útgjöld til heilbrigðismála í heimsmetum, eins og flest annað sem ríkisstjórnin tekur sér fyrir hendur, og þá er auðvitað áhugavert að sjá að fjárlagafrumvarpið er ekkert endilega í takti við ríkisfjármálaáætlunina hvað varðar meðal annars útgjaldaþróunina. Hvað varðar kjarabæturnar afturvirkt og þetta með karlana er líka mjög áhugavert að setja þetta í samhengi. Ég skil ekki alveg það útspil hæstv. ráðherra að leyfa sér að láta að því liggja að ungir menn velji að festast á bótum en ástæðan sé ekki meðal annars sú að ungt fólk, eða fullorðið fólk eins og ég tók dæmi um í ræðu minni, svo sem konur á miðjum aldri sem fá ekki vinnu, lendi á einhvers konar bótum. Við erum líka að tala um atvinnulíf sem er ekki endilega tilbúið að sinna þessu fólki, það vill ekki taka við. Maður sem er búinn að vera atvinnulaus lengi fer í viðtal eftir viðtal eða fær ekki viðtal, sendir umsókn sí og æ en fær jafnvel ekki einu sinni áheyrn. Þetta snýst um miklu meira en það að fólk velji sér það að festast á einhverjum bótum. Þetta snýst líka um að við bjóðum upp á velferðarkerfi og menntakerfi [[Forseti hringir.]]sem tekur á móti þessu fólki.
Hæstv. forseti. Það er ótrúlegt að núna þegar hagur ríkissjóðs og Íslands vænkast skuli standa svo mikill styr um fjárlagafrumvarpið. Þetta er þriðja fjárlagafrumvarp Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar og það er allt í uppnámi í stærstu útgjaldaliðunum, almannatryggingum og heilbrigðiskerfinu. Þar er mikil óánægja og ríkisstjórnin virðist halda sig við sitt verklag, stígur ekki inn í umræðuna til að átta sig á hvað sé í gangi og reyna að minnsta kosti að sýnast vilja finna lausnir á þessu heldur er bara svarað með stríðsyfirlýsingu. Nú er verið að reyna að sannfæra lífeyrisþega um að þeir hafi það mjög gott og þeir þurfi engar sanngjarnar eftiráleiðréttingar eins og launafólk og við sem heyrum undir kjararáð í stað þess að fara yfir rök sem þeir færa fram í máli sínu. Það sama má segja um heilbrigðiskerfið. Þar rís upp yfirstjórn Landspítalans, læknaráð Landspítalans og einstaka læknar, en því er svarað með skætingi og þegar þjóðþekktur Íslendingur, Kári Stefánsson, fer fram af töluverðri hörku eins og honum er kannski lagið en af fullu réttmæti vegna áhyggna af íslenska heilbrigðiskerfinu, þá svarar hæstv. forsætisráðherra í blöðunum ekki með rökum heldur með því að reyna að gera lítið úr sama manni og bar fram gagnrýnina. Hann hristi það náttúrlega af sér og átti ekki erfitt með það og ég hef grun um að stór meiri hluti þjóðarinnar sé með honum í liði í þessari ritdeilu. Mig langar í þessari ræðu til að tala um ríkisfjármálin í heild sinni, mig langar að koma betur inn á flóttamenn og hælisleitendur og fara síðan í heilbrigðiskerfið. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni að ég var hissa á því að hæstv. forsætisráðherra, sem svaraði einmitt Kára Stefánssyni með skætingi en ekki rökum, maðurinn sem hefur talað fyrir því að stjórnarstefna hans byggi á róttækri rökhyggju, hefði fært fram lítið af rökum. Hann sagði þegar hann talaði um fjárlögin að þetta væru velferðarfjárlög. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni að ekki er verið að auka hlut velferðarmála í ríkisútgjöldunum. Það er ágæt samantekt á bloggsíðu frá Indriða H. Þorlákssyni sem þekkir ríkisfjármálin mjög vel eftir að hafa verið ríkisskattstjóri um árabil og síðan sérstakur aðstoðarmaður hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þegar hann var fjármálaráðherra. Í þessum pistli sem hefur yfirskriftina „Að tala tungur tvær“ sýnir hann ágætlega fram á þróun ríkisútgjalda. Ég ætla að leyfa mér að vitna beint í orð hans þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Síðasta ríkisstjórn skar ríkisútgjöld niður, þar með útgjöld til velferðarmála, um ca. 1,5% af VLF frá því sem var fyrir hrun, nú ígildi um 30 milljarða króna, til að bjarga ríkissjóði úr vonlítilli stöðu eftir hrun bankakerfisins. Það ásamt lagfæringu á niðurníddu skattkerfi o.fl. dugði til þess að á fimmta ári eftir hrun, árið 2013, má segja að hvað ríkisfjármál varðar hafi hruninu verið lokið og jafnvægi náð í ríkisbúskapnum. Núverandi stjórnvöld ætla sér að bæta um betur og skera ríkisútgjöld niður til viðbótar um 2% af VLF, nú ígildi um 40 milljarða króna. Ekki til að bjarga ríkissjóði frá aðsteðjandi vanda heldur bjarga tekjuhæstu og eignamestu þjóðfélagsþegnum frá því að borga eðlilegan hlut til samfélagsins og tryggja að þeir sem fénýta náttúruauðlindir landsins í eigin þágu geti gert það áfram án verulegs endurgjalds til eigandans.“ Þetta er ansi upplýsandi því að við erum núna á þessu kjörtímabili í raun að ganga í gegnum meiri niðurskurð en við gerðum á árunum eftir hrun. Við í Samfylkingunni og Vinstri grænum sem stóðum í þessum verkefnum höfðum ansi mikið fyrir þessu og fengum heldur betur að heyra mótmæli Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks við þeim niðurskurði en við vorum eins og englar á olíubuxum í samanburði við núverandi ríkisstjórn. Það er einmitt þessum áformum þeirra sem við erum nú að reyna að hnekkja af því að við teljum þetta stórskaðlegt og við teljum að ríkissjóður eigi að vera miklu burðugri en núverandi ríkisstjórn telur. Við viljum verja almannaþjónustuna og við viljum verja tekjujöfnunarkerfin, þar með talið heilbrigðiskerfið og almannatryggingar. Þess vegna mótmælum við skattalækkunum á þá tekjuhæstu og lækkun veiðigjalda og þess vegna mótmælum við því að ekki sé verið að setja nægilegt fjármagn inn í mikilvægustu málaflokka ríkisins. En nú að hælisleitendum. Ég gagnrýndi það í fyrri ræðu minni að af þeim 2 milljörðum sem átti að nýta í sérstakt átak til að koma til móts við þann gríðarlega flóttamannastraum sem nú er til Evrópu sé verið að nota yfir fjórðung í útgjaldaliðinn hælisleitendur. Ég er algerlega sammála því að þar þurfi að leggja til þessa 537 milljónir sem koma til viðbótar inn í þann málaflokk á þessu ári og næsta ári en þeir fjármunir hefðu þurft að koma til engu að síður og það er fremur lúalegt bragð að setja þá inn í þennan aðgerðapakka. Þetta hefði þurft að vera sjálfstæð fjárveiting óháð aðgerðapakkanum, enda er hér vaxandi straumur hælisleitenda eins og er um alla Evrópu og kemur til af annars vegar hrikalegum styrjöldum og hins vegar valdamisvægi og efnahagslegum ójöfnuði. Þá þurfum við sem rík þjóð að greiða okkar gjald fyrir það og þar eigum við ekki að vera með nein undanbrögð. Þegar gerðar voru breytingar á lögum um útlendinga sumarið 2014 þá lögðumst við í Samfylkingunni, VG og Píratar gegn því að sett yrði inn ákveðið ákvæði sem heimilaði Útlendingastofnun að halda lista yfir svokölluð örugg ríki. Við óttuðumst að það mundi leiða af sér ákveðna rútínuafgreiðslu á hælisumsóknum frá svokölluðum öruggum ríkjum. Ég ætla að taka sem dæmi málefni Albananna sem voru reknir burt frá Íslandi undir lok síðustu viku. Það hefur að því er mér skilst, ég er búin að leggja fram fyrirspurn til að fá það skjalfest, engum Albana verið veitt alþjóðleg vernd hér en við óttuðumst einmitt að hér yrði rútínuafgreiðsla í stað þess að málefni hvers og eins yrðu tekin fyrir með málefnalegum hætti. Tvö alvarlega veik börn voru í þessum hópi, annað barnið með erfðasjúkdóm sem leiðir til þess að börn ná oft ekki fullorðinsaldri af því að þau fá ekki viðunandi heilbrigðisþjónustu og er mjög erfitt að fást við þann sjúkdóm, og hins vegar barn með alvarlegan hjartagalla. Nú fær maður þær upplýsingar að svo virðist sem ekki hafi verið fengið álit lækna þessara barna og maður veltir fyrir sér: Nú er Albanía á lista yfir örugg ríki, hvaða gagnaöflun á sér stað til að meta aðstæður þeirra sem hingað koma? Við vitum að í Albaníu tíðkast og er enn við lýði, ég þekki þó ekki umfang þess, svokölluð blóðhefnd sem við þekkjum vel úr Íslendingasögunum og þar meta margir það sem svo að þeir njóti ekki verndar hins opinbera þegar aðrir einstaklingar taka lögin í sínar hendur og lífi þeirra eða þeirra nánustu er ógnað. Ég spurði einnig í fyrirspurninni sem ég lagði fram hvernig háttað væri hælisumsóknum Albana til annarra Norðurlanda og hversu háu hlutfalli þeirra umsókna væri hafnað. Það er ekki endilega þannig samkvæmt núgildandi lögum að allir sem leiti hér alþjóðlegrar verndar eigi að fá hana en það eiga allir að fá hlutlausa meðferð óháð og það er einmitt það sem við höldum að hafi ekki gerst í þessu máli. Samfélagið er nánast á hliðinni og stór hópur fólks er að vinna í því að fá þessari ákvörðun hnekkt og segja má að mikill ófriður ríki í málaflokknum. Nú er það svo að við höfum sett þessi mál til sjálfstæðrar úrskurðarnefndar en það breytir ekki því að þeir sem fara með löggjafarvald og framkvæmdarvald, alþingismenn og ráðherrar, geta haft skoðun á þessu og gripið inn í telji þeir að lögum sé ekki fylgt. Það er of margt í þessu máli sem bendir til að ekki hafi verið unnið af hlutleysi og virðingu fyrir lögum um að allir eigi rétt á réttlátri málsmeðferð þar sem farið er ofan í málin en ekki stuðst við svokallaða örugga lista. Í fyrri ræðu minni fjallaði ég töluvert um almannatryggingar. Ég ætla að einblína frekar á heilbrigðiskerfið núna en hver veit nema ég komi í aðra ræðu um lífeyristryggingarnar ef tækifæri gefst til. Við höfum miklar áhyggjur af Landspítalanum og fjárveitingum þangað. Aldrei er góð vísa of oft kveðin og ég vil minna á að það sem sameinar Íslendinga hvað varðar ríkisfjármálin er viljinn til að skattfé sé forgangsraðað til heilbrigðisþjónustu og að við viljum að heilbrigðisþjónusta sé fyrst og fremst á hendi hins opinbera. Frá Landspítalanum, þessari mikilvægu stofnun í heilbrigðiskerfinu, heyrast núna ramakvein og bent er á að verið sé að gera stofnuninni ógerlegt að halda sig innan ramma fjárlaga að óbreyttu. Það vantar umtalsverða fjármuni og þar er ekki verið að biðja um lúxus. Það er verið að biðja um lífsnauðsynlegar fjárveitingar til að geta haldið í horfi með starfsemina. Í því felst að veittir verði fjármunir í viðhald af því að húsnæðið er í svo slæmu ásigkomulagi að það er víða ekki hægt að nota það. Þetta eru algerir forgangsfjármunir í allra brýnustu verkefnin, þetta er ekkert dúllerí og vesen. Það er bara verið að reyna að koma í veg fyrir myglu og leka. Við sáum myndir af Grensásdeildinni, þar sem er beinlínis stórhættulegt ástand og algerlega óviðunandi að jafn veiku fólki og þar er, alvarlega slösuðu, heilsufarsástand alvarlegt, sé boðið upp á húsnæði af þessu tagi. Það er það sem við leggjum til að verði lagðir fjármunir í. Síðan þarf að bæta upp um 400 milljónir vegna kjarasamninga sem vantar upp á til að Landspítalinn geti staðið við kjarasamninga. Hann mun náttúrlega þurfa að gera það en þó með hallarekstri ef þessir fjármunir koma ekki til og/eða þá fækkun starfsfólks og nóg er nú komið af því, heldur betur, það þyrfti að fjölga. Svo leggjum við til fjármuni, rúmar 600 milljónir til að mæta aukinni þjónustuþörf vegna breyttrar aldurssamsetningar þjóðarinnar og svo er okkur nú að fjölga, svo heppilega vil til, þannig að Landspítalinn þarf að fá fjármagn til að mæta því. Hvert var viðmótið við forstjóra Landspítalans og meðstjórnendur hans í yfirstjórn sjúkrahússins? Jú, þau voru vænd um væl, þau bæðu alltaf um meiri peninga og væru að beita andlegu ofbeldi. Maður trúir þessu ekki. Þetta er stærsta ríkisstofnunin og ein sú mikilvægasta í íslensku samfélagi og tryggir að við erum með bráðaþjónustu og lífsbjargandi þjónustu á Íslandi þar sem er samansafn af okkar helstu sérfræðingum í flóknum lækningum og heilbrigðisstéttum af ýmsu tagi sem tryggja að við getum lifað örugg hér á landi, þannig að við vitum að ef eitthvað kemur upp á þá fáum við bestu mögulega þjónustu. En það er ekki bara forstjórinn sem hefur áhyggjur. Læknaráð og hjúkrunarráð senda líka frá sér áskoranir og lýsa yfir miklum áhyggjum og eins eru einstakir læknar farnir að koma í blöðin til að lýsa yfir áhyggjum sínum. Það er nú þannig að sérfræðingar sem starfa á vegum ríkisins hafa ekki sérstaka þörf eða áhuga á að tjá sig um fjárhagsmálefni stofnana sinna í fjölmiðlum. Þetta er fólk sem hefur menntað sig og lagt mikið á sig til að sinna mjög sérhæfðum störfum og lítur á það sem frumskyldu sína. En þegar of langt er gengið í niðurskurði þá finnur fólk auðvitað til siðferðilegrar skyldu til að tjá áhyggjur sínar. Ég tel mikilvægt að fjárlaganefnd og ríkisstjórnin hlusti eftir þeim áhyggjum, taki mark á þeim og fari yfir þau gögn sem styðja þennan málflutning. Ef þau vilja mótmæla málflutningnum þá er betra að beita rökum en ásökunum um andlegt ofbeldi eða skætingi um einhvers konar topparahátt. Þegar verið er að tala um fjárreiður Landspítalans – háskólasjúkrahúss þá á sú umræða að byggjast á upplýsingum og rökum, ekki skætingi. Mér gefst í þessari ræðu ekki tækifæri til að fara jafnframt inn á ótta okkar við einkavæðingu á heilsugæslunni en það komu drög að texta varðandi það inn í fjárlaganefnd og svo var honum breytt þar sem ekki var talað afdráttarlaust um einkavæðingu. Hins vegar mátti heyra í þættinum Sprengisandi um helgina að fjármálaráðherra sagði að það stæði til að einkavæða heilsugæsluna, a.m.k. þrjár stöðvar og hæstv. fjármálaráðherra styddi heils hugar við bakið á hæstv. heilbrigðisráðherra. Það gerum við í Samfylkingunni ekki. Við munum krefjast þess að hann komi hér og ræði við okkur um þessi áform sín en fari ekki gegn vilja þjóðarinnar í skjóli nætur.
Forseti. Ég vil þakka þingmanninum fyrir góða ræðu. Ég veit að margt af því sem kom fram í ræðu hv. þingmanns er henni hjartfólgið og mjög mikilvægt að það sé hlustað á hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur því að hún er mjög vel að sér þegar kemur að velferðarmálum, enda formaður hv. velferðarnefndar. Mig langar að spyrja hv. þingmann um þau tíðindi sem komu fram í viðtali við hæstv. fjármálaráðherra á Bylgjunni í gærmorgun þar sem ráðherrann atti beinlínis saman þeim sem eiga við líkamlega örorku að stríða og andlega örorku. Hæstv. fjármálaráðherra lætur það út úr sér að maður geti bara sisvona læknast af andlegum veikindum og hafi því ekkert erindi á örorkubætur. Ég veit nú ekki hvaðan hæstv. ráðherra hefur sínar heimildir um sjúkdóma en ég þekki mjög vel til geðsjúkdóma. Faðir minn átti við geðræn vandamál að stríða, blóðfaðir minn, var með schizophreniu og það er ekki sjúkdómur sem þú getur bara sisvona læknað þig af, ekkert frekar en af mænuskaða. Mér finnst hreinlega viðurstyggilegt þegar svona viðhorf koma fram. Mig langaði að spyrja hv. formann velferðarnefndar hvað þingmanninum finnst um svona orðræðu.
Hæstv. forseti. Því er auðsvarað. Mér finnst það beinlínis andstyggilegt þegar látið er í veðri vaka að fólk sem hefur fengið metna örorku og er með örorkulífeyri sé ekki á vinnumarkaði vegna einhvers konar leti. Við sem eru svo heppin að hafa fullt starfsþrek ættum kannski að setja okkur í þau spor að það kunni að koma að því einhvern daginn að okkur þverri starfsþrek af einhverjum ástæðum, hvort sem það er af slysförum eða líkamlegum eða andlegum veikindum. Nú er það svo að helstu orsakir örorku í dag eru geðrænn vandi og stoðkerfissjúkdómar. Þegar við horfum á hinn geðræna vanda þá er tvennt sem kemur til. Annars vegar búum við í samfélagi sem er mjög flókið og þar er mikið áreiti þannig að ef fólk, vegna einhverra áfalla eða veikleika, lendir í geðrænum vanda er samfélagið mjög erfitt hvað það varðar. Til okkar eru stöðugt gerðar flóknar kröfur og það er erfitt að takast á við það. Og á hinn bóginn er grundvallarþátturinn sá að ef þú átt við geðrænan vanda að stríða á Íslandi þá er ekkert mjög mikið af úrræðum eða framboði á þjónustu. Þú færð bráðaþjónustu á geðdeild og það er sannarlega til mikið af góðum sérfræðingum og verið að gera góða hluti. En það er ófullnægjandi, ekki síst fyrir börn. Við sem samfélag erum því ekki að vinna gegn því að fólk tapi endanlega starfsorku vegna geðrænna sjúkdóma, svo ég hef andstyggð á málflutningi sem þessum.
Forseti. Ég þakka kærlega fyrir þetta svar og ég verð að segja að ég hélt að mér hefði misheyrst þegar ég heyrði hæstv. fjármálaráðherra tala á þennan hátt. En það er annað sem hæstv. fjármálaráðherra gerir mjög gjarnan og það er að bera saman fjárlögin í dag og fjárlögin 2009 þegar þáverandi ríkisstjórn fékk í fangið þriðja stærsta bankahrun heimssögunnar. Mig langaði að spyrja hv. þingmann að því hvers konar reiknikúnstir eru þar á ferð eða kannski má kalla það barbabrellur þegar ráðherra kemur með þá útúrsnúninga, oft í kringum það þegar verið er að gagnrýna hvernig er forgangsraðað, t.d. í þessum fjárlögum. Ég hef verið að fylgjast með umræðunni og breytingum og öllu og mín tilfinning er sú að hæstv. fjármálaráðherra hafi hreinlega ekki yfirsýn yfir fjárlögin. Það hafa verið gerðar svo miklar breytingar núna á mjög stuttum tíma, lögð fram gögn þar sem gleymast risastórir fjárlagaliðir og ég hef miklar áhyggjur af þessu fjárlagafrumvarpi eins og það er og ekki voru virtar þær dagsetningar þar sem það átti að koma inn. Maður hefur á tilfinningunni að það sé engin almennileg yfirsýn yfir fjárlögin. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji að þetta sé venjubundið eða hvort þetta valdi henni áhyggjum og hvort það eigi hreinlega að vera liðið að svona vinnubrögð séu ástunduð hér árið 2015.
Hæstv. forseti. Nei, við kölluðum einmitt eftir því á laugardaginn að umræðunni yrði frestað og málið færi aftur til fjárlaganefndar því það eru svo miklar breytingar að verða hér í umræðunni, það hleypur á milljörðum, þannig að þetta er algerlega fráleitt. En varðandi samanburðinn 2009 og núna þá er það náttúrlega hlálegt og segir okkur bara að hæstv. fjármálaráðherra kann ekki að skammast sín. Ég fór yfir bloggpistil Indriða H. Þorlákssonar þar sem kemur fram að áætlaður niðurskurður á þessu kjörtímabili er meiri en á síðasta kjörtímabili og hver skyldi trúa því? Það er til að hlaða undir þá sem mest hafa í þessu samfélagi. Ég tel að ráðherra ætti í stað þess að vera með þennan hlægilega samanburð að koma hingað og lýsa þeirri stjórnarstefnu að hann sé að skara eld að köku þeirra sem mest eiga, hann sé að draga úr þjónustu við allan almenning á Íslandi og hann eigi að standa keikur með þeirri stefnu sinni, sem mér finnst fyrirlitleg, og verja hana með rökum en koma ekki með einhverjar dylgjur eða vandræðalegar varnarræður um að hann sé að gera betur en ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur sem sat með ríkissjóð í fanginu sem ekki var fyrir séð að mundi ná í gegnum þá erfiðleika sem við stóðum frammi fyrir þá. En það er það sem þessa ríkisstjórn vantar. Hana vantar ekki mannfyrirlitlegu stefnuna sína, nei, svo sannarlega ekki. En hana vantar kjarkinn til að standa fyrir hana, til að segja hún hyggst fyrir og lýsa því af hverju hún vilji hafa það svona. Þeir vita auðvitað að við höfum öll skömm á þessu og þora ekki að færa það fram. Þess vegna eru þeir með þessar dylgjur.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég velti einmitt þessu upp varðandi skerðinguna á samneyslunni sem fram undan er sem er sláandi þegar maður les fylgiritið Stefna og horfur og það er eitt af því sem ríkisstjórnin og hæstv. fjármálaráðherra virðist ekki standa með þegar horft er til frumvarpsins. En þingmaðurinn kom inn á ótrúlega margt þrátt fyrir stuttan ræðutíma og mig langar að halda áfram þar sem frá var horfið í andsvörum því eitt af því sem maður leiðir hugann að þegar hugsað er um Landspítalann eða sjúkrahús okkar hvaða önnur úrræði séu í boði. Hvers vegna erum við með fólk í öllum kompum alls staðar á þessum sjúkrahúsum? Það er ekki bara það að þau séu lek, með myglusvepp eða eitthvað slíkt heldur bjóðum við fólki að vera þar vegna þess að önnur úrræði skortir. Fyrir mér lítur þetta þannig út að það sé algert stefnuleysi ríkjandi, sérstaklega í málefnum aldraðra. Það er ekkert sem tekur við og hægagangur hjá ríkisstjórninni. Það á líka við um ungt fólk og húsnæðismálin þannig að þetta er á báða boga. Ef við horfum til unga fólksins og landflóttans þá spyr maður sig hvort sú stefna sem hér er ríkjandi geti verið skýring á því, þegar viðhorf hæstv. ráðherra er að fólk eigi að fara út að vinna hvort sem það getur unnið eða ekki og velferðarkerfið tekur á móti því eins og gert er. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji að það geti verið hluti af þeirri skýringu og svo að fólk festist á bótum, ungir menn og aðrir, og hvort að það hafi eitthvað með það að gera að aðgangur þeirra að menntaúrræðum sé takmarkaður eða styðji a.m.k. ekki við það.
Hæstv. forseti. Samfélag okkar á að vera fyrir alla og einmitt þessi regla um aðgang að framhaldsskóla, að maður megi ekki vera yfir 25 ára aldri, eru skýr skilaboð til þeirra sem annaðhvort hófu ekki framhaldsskólanám eftir grunnskóla eða hafa af einhverjum ástæðum hætt tímabundið í námi. Þetta eru skýr skilaboð til þessara hópa að þeir séu ekki jafn verðugir samfélagsþegnar og þeir sem klára framhaldsskólapróf fyrir 25 ára aldur. Þessi ríkisstjórn tók 80 milljarða til að lækka húsnæðisskuldir. Við eigum reyndar eftir að fá almennilegar tölulegar upplýsingar en það er vitað að mikið af þeim fjármunum fór til fólks sem er í ágætri stöðu, jafnvel fólks sem var búið að greiða upp lánin sín og fær þá núna aukapersónuafslátt. Þannig notaði ríkisstjórnin 80 milljarða í staðinn fyrir að byggja upp nýjan Landspítala, byggja hjúkrunarheimili, styðja við heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni og auka stuðningskerfi í húsnæðismálum til að auka framboð á húsnæði. Þannig var forgangsröðunin. 80 milljarðar, það eru gríðarlegir fjármunir. Ég veit að ég og hv. þingmaður og okkar flokkar vildu fara í frekari skuldalækkun hjá þeim heimilum sem voru í alvarlegum vanda, heimilum sem fengu jafnvel núna í þessari aðgerð ekki neina sérstaka úrlausn sinna mála. Við vildum nota megnið af þessum milljörðum í að styrkja innviði samfélags okkar í heilbrigðis-, mennta- og húsnæðismálum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég þreytist aldrei á að lesa upp úr stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem segir að ríkisstjórnin muni, með leyfi forseta, „leitast við að virkja samtakamátt þjóðarinnar og vinna gegn því sundurlyndi og tortryggni sem einkennt hefur íslenskar stjórnmál og umræðu í samfélaginu um nokkurt skeið.“ Síðar segir: „Unnið verður að víðtækri sátt við aðila vinnumarkaðarins um þróun vinnumarkaðar og uppbyggingu til framtíðar.“ Og: „Samfélag er samvinnuverkefni.“ Og svo segir hér enn síðar: „Unnið verður að því að tryggja jafnrétti allra landsmanna.“ Maður spyr sig: Er jafnrétti í því fólgið að halda þeim sem lægstar hafa tekjurnar úti í kuldanum og segja að verðbólgan fari upp á við vegna þess að kjarasamningar séu svona eða hinsegin og aldrei virðist vera tími, þegar betur árar eða ekki, til að fara í það verkefni að hækka lægstu laun og lægstu bætur? Mér finnst, af því að við vorum að tala um menntamál og geðræn vandamál, að það sé kannski hluti af menntakerfinu að hafa þennan sveigjanleika, fólk sem á við geðræn vandamál að etja þarf að hafa sveigjanleika í kerfinu sem hæstv. menntamálaráðherra er að loka á í gegnum fjárlög af því að hann gerir það ekki í gegnum heilbrigða umræðu með fagfólki í þinginu. Svo er það þetta viðhorf sem birtist í svörum hæstv. ráðherra. Það er eins og það eigi að neyða gamalmenni og öryrkja út á vinnumarkaðinn. Hvernig á maður að skilja þetta öðruvísi? Í restina langar mig að spyrja í ljósi umræðunnar um 80 milljarðana hvort hv. þingmaður telji að það sé skynsamlegt og samræmist góðri peningastefnu að fara í skattalækkanir með þeim hætti sem hæstv. ríkisstjórn gerir núna í fjárlagafrumvarpinu og boðar í ríkisfjármálaáætlun.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir andsvarið. Nei, þegar uppsveifla er í hagkerfinu er ekki tími til að fara í skattalækkanir. Við þurftum að fara í skattahækkanir í niðursveiflu af því að tekjuöflunarmekanisminn í ríkissjóði hafði verið eyðilagður. Það gerðu Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur í aðdraganda í aðdraganda hrunsins í mesta góðæri Íslandssögunnar þó að það væri nú falskt góðæri. Þá voru skattar lækkaðir á blússandi þenslutímum. Nú á að hefja sama leikinn á ný. Svo er kvartað yfir því að launafólk sé að valda verðbólgu með kjarakröfum sínum á meðan ríkissjóður tekur enga ábyrgð á verðbólgunni og fer í þessar skattalækkanir. Ríkisstjórnin á auðvitað að segja: Nú ætlum við að leggja til aukna fjármuni í húsnæðismál til að auka framboð á húsnæði, við ætlum að efla heilbrigðiskerfið og draga úr greiðsluþátttöku almennings í heilbrigðiskerfinu. Við ætlum að efla menntakerfið og tryggja að allir hafi aðgang að menntun óháð efnahag en reka ekki fólk út í einkavædda hluta kerfisins sem eru dýrari. Svo hefði verið hægt að segja: Við ætlum líka að efla barnabæturnar til að koma til móts við barnafjölskyldur. Þá hefði verið hægt að segja: Nú þurfa kjarakröfurnar að ríma við getu okkar. En launafólk býst ekki við neinu af hálfu ríkisins, sérstaklega ekki þeir sem eru í lægri tekjuskölunum sem fá ekki neina skattalækkun sem heitið getur en taka á sig auknar álögur í opinberri þjónustu, borga hana dýrara verði af því að ríkisstjórnin er á þeirri leið að grafa undan þeim kerfum og því samfélagi sem við eigum saman.
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapalaga, um lengd þingfunda, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta?
Virðulegur forseti. Ég heyri að forseti hringir inn til atkvæðagreiðslu. Sú afstaða liggur fyrir af okkar hálfu að fundur megi vel standa til miðnættis, þó að hitt sé óhæfilegt að þingmenn séu að tala um sjálf fjárlög íslenska ríkisins að næturlagi. Ég vil bara árétta að fjármálaráðherra lýsti því yfir í morgun að við ættum enn eftir að ræða meginatriðin sem varða fjárlögin. Þess vegna er full efnisleg ástæða til að fara vel í það í dag, og sömuleiðis að ef einhverjar ræður þingmanna Samfylkingarinnar verða fluttar eftir miðnætti verða þær endurfluttar hér í dagsbirtu, enda eiga þær fullt erindi við daginn og nægur tími og réttur til að taka þannig til máls. Ég sé ekki ástæðu til að þráast við að reyna að koma viti fyrir meiri hlutann og knýja fram breytingar á þessu í atkvæðagreiðslu og geri ekki sérstaka kröfu um atkvæðagreiðslu af þessu tilefni.
Forseti. Forseti fór þess á leit við þingflokksformenn í dag að það yrði kvöldfundur. Við gerðum enga athugasemd við það og erum tilbúin að vera hér í kvöld til að ræða þau veigamiklu atriði sem hæstv. fjármálaráðherra telur óreifuð. Til að halda því til haga er mjög margt í þessum fjárlögum sem hefur verið að detta inn á síðustu stundu, það er mjög flókið og heilu liðirnir hafa gleymst, þannig að mér finnst mjög brýnt að fara ítarlega yfir fjárlögin að þessu sinni. Við þingflokksformenn minni hlutans erum tilbúin að vera hér með ykkur úr meiri hlutanum og vonumst til þess að þið verðið með í umræðunum eins og ykkar er von og vísa, eða hvað?
Forseti. Það liggur nú fyrir að forseti ætlar sér að sækja heimild til þingfundar og fór raunar yfir það á fundi þingflokksformanna að hann mundi óska eftir slíku. Í ljósi þess að það er væntanlega meiri hluti fyrir slíku held ég að það sé algjör óþarfi að fara í atkvæðagreiðslu um það, en ég vil jafnframt minna forseta á að sú umræða sem átt hefur sér stað hér eftir miðnætti hefur ekki skilað mjög miklu að jafnaði. Fundirnir hafa verið langir en kannski ekkert sérstaklega gagnlegir eftir miðnætti. Ég hvet því forseta í því efni að halda ekki fundinn fram á nótt en óska ekki eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta.
Frú forseti. Eins og fram kom í spjalli sem ég átti í morgun við hæstv. fjármálaráðherra eigum við eftir að ræða um stóru liðina. Þegar lögð eru fram hundruð breytingartillagna þarf eðli málsins samkvæmt að ræða þær. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað, ég tel ekki að við ættum að ræða fjárlögin að nóttu til en geri engar athugasemdir við að veitt sé heimild til lengri þingfundar í dag.
Virðulegur forseti. Af því að hv. þm. Birgitta Jónsdóttir spyr þá er ég mjög hamingjusamur, enda er þetta fallegur dagur. Ég styð þá tillögu hæstv. forseta að hér verði kvöldfundur og að honum verði fram haldið inn í nóttina ef þörf er á. Það eru gríðarlega margir á mælendaskrá og stjórnarandstöðuflokkarnir á þingi hafa fundið ríka þörf til að tjá sig um þetta mál, raunar svo ríka að mér skilst að um þetta mál verði sett Íslandsmet í umræðulengd milli fjögur og sex í dag. Meðan svo er og ekki er hægt að fá fram niðurstöðu um hvenær umræðu getur lokið af hálfu stjórnarandstöðunnar á forseti engan annan kost en að vera hér með kvöld- og næturfundi. Ég styð því tillögu hæstv. forseta hvort sem um það verða greidd atkvæði eða samkomulag er um það hér í salnum. Forseti er settur í erfiða stöðu í þessu máli þar sem ekki er hægt að setja niður af hálfu stjórnarandstöðunnar hvenær mögulegt er að ljúka þessu máli og halda atkvæðagreiðslu [[Forseti hringir.]]um fjárlög íslenska ríkisins eftir 2. umr.
Hæstv. forseti. Ég kem hér til þess að taka undir með öðrum stjórnarandstæðingum og segja: Við erum tilbúin til að vera hér til miðnættis og það þarf enga atkvæðagreiðslu. En af því að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason virðist ekki skilja út á hvað þetta gengur vil ég auðvelda þingflokksformanni Framsóknarflokksins að átta sig á verkefninu; það er samstöðufundur örorkulífeyrisþega hér fyrir utan núna. Það væri tilvalið að hann færi og kynnti sér sjónarmið þeirra. Á þeim brennur ranglæti Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem ætla ekki að greiða afturvirkt bætur almannatrygginga til lífeyrisþega frá 1. maí 2015 samsvarandi leiðréttingum á kjörum og launafólk á Íslandi hefur fengið og við fáum frá kjararáði. Ég hvet því stjórnarþingmenn til að fara út og kynna sér málstað lífeyrisþega. Það gæti greitt fyrir þingstörfunum [[Forseti hringir.]]ef þau sjá ljósið.
Hæstv. forseti. Ég fagna mjög tillögunni um að hér skuli vera lengdur þingfundur. Vonandi stendur hann sem lengst. Ég er öldungis ósammála hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur um að þær umræður sem hér hafa farið fram hafi ekki verið gagnlegar. Þær hafa verið mjög gagnlegar og margt nýtt komið fram. Aðalerindi mitt í þennan stól í dag var þó að biðja hv. þm. Össur Skarphéðinsson velvirðingar á því að ég hef mjög kallað eftir því að hann væri hér með okkur kvöld og nætur þegar hann lá krankur heima. Það var mér ókunnugt um en auðvitað hefði ég átt að vita að jafn gamalreyndur stríðsmaður og Össur Skarphéðinsson hefði ærna ástæðu til að vera fjarri vettvangi þegar mikið gengur á. Ég gleðst yfir því að sjá hv. þingmann hér í salnum og ég vona að hann hafi heilsu til að fylgja okkur inn í nóttina því að það verður okkur öllum til gagns og gleði. Að því sögðu vona ég að við höfum hér langan og árangursríkan fund. Mörg mál bíða og við skulum bara taka á því eins og þar stendur. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Árið 2012 var hér alllöng umræða um fjárlög. Þá gengu tveir fyrrverandi þingmenn fyrir ræðustólinn og héldu á skiltum sem á stóð „Málþóf“. Það var 30. nóvember, virðulegur forseti. Nú erum við komin fram í miðjan desember og ljóst að stjórnarandstaðan ætlar að setja Íslandsmet í málþófi, met sem lengi mun standa, líklega um alla framtíð. Við skulum þá gera stjórnarandstöðunni það kleift að setja metið og hafa það það rækilegt að það standist tímans tönn þannig að þessarar stjórnarandstöðu verði helst minnst fyrir það að á sama tíma og ríkisstjórn kynnti fjárlög sem fólu í sér mesta viðsnúning sem sést hefur í seinni tíð í efnahagsmálum og mestu aukningu til velferðar- og heilbrigðismála var eina framlag stjórnarandstöðunnar að setja Íslandsmet í málþófi. Við skulum bara gefa stjórnarandstöðunni sviðið, ég held að við þurfum ekki að halda ríkisstjórnarfundi á meðan á þessu málþófi stendur [[Kliður í þingsal.]]þannig að þið fáið sviðið, stjórnarandstaða, til að slá Íslandsmet í málþófi, met sem líklega verður aldrei slegið.
Virðulegur forseti. Einhver talaði um toppara. Mér dettur í hug floppari, svo ég gerist álíka fyndin og síðasti ræðumaður. Mig langar að segja að nú er staðan sú, alþjóð til upplýsinga, að við þingflokksformenn hittumst á Alþingi á laugardaginn var. Hv. þingflokksformenn meiri hlutans ætluðu að kalla okkur til fundar seinni hluta dagsins í dag og koma þá væntanlega til baka með einhverjar upplýsingar um stöðuna, um þá pólitísku stöðu sem upp er komin, en ég heyri það á bæði formanni þingflokks Framsóknarflokksins og forsætisráðherra að þeir ætla að bíða með að kalla okkur á þennan fund af því að þeim finnst svo mikilvægt að klára hér einhver heimsmet, en það er ekki í fyrsta skipti úr þessum ranni.
Forseti. Mér finnst rosalega skrýtin stemning sem hér er komin, ég verð að segja það alveg eins og er. Við þingmenn og þingflokksformenn minni hlutans ætlum ekki standa í vegi fyrir kvöldfundi og þá kemur fólk bara með skæting og dónaskap úr meiri hlutanum. Hvað á svona eiginlega að þýða? Til hvers? Ég skil ekki svona. Við erum að reyna að semja við ykkur, þingflokksformenn meiri hlutans, og svo er bara komið í pontu með einhvern dónaskap. [[Gripið fram í: Hvaða vitleysa.]]Á þetta að verða til þess að auðvelda það að við náum saman um einhver mál hér fyrir þinglok? [[Gripið fram í.]]Ég er alveg tilbúin - far þú bara upp í ræðustól hér á eftir, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, ef þú þarft að tjá þig. Ég var ekki að beina orðum mínum til hv. þm. Höskulds Þórhallssonar heldur til þingflokksformanna meiri hlutans og hæstv. forsætisráðherra. Mér finnst óþarfi að vera að koma með hér blauta hanska inn í umræðuna. Hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins er alsaklaus, [[Forseti hringir.]]ég er að beini þessu aðallega til Framsóknarflokksins. [[Gripið fram í.]]
Frú forseti. Mér er eiginlega tregt tungu að hræra eftir þá fallegu ástarjátningu sem ég fékk hér af munni eins hv. þingmanns Framsóknarflokksins. Illt er að leggja ást við þann sem enga kann á móti. Ég vil bara lýsa því yfir að ég elska hann jafn heitt og hann mig. [[Hlátur í þingsal.]]Þetta er í fyrsta skipti sem nokkur þingmaður Framsóknarflokksins hefur lýst því yfir, a.m.k. úr þessum ræðustóli, að honum þyki næturnar leiðinlegar nema ég sé þar samferða einhvers staðar. Ég vil að það komi algjörlega skýrt fram að ef það getur gert honum lífið bærilegra er ég reiðubúinn að vera hér daga sem nætur eftir því sem þingið skipar og mun ekki víkja honum frá hlið. Að öðru leyti lýsi ég því yfir að ég mun styðja tillögu forseta þingsins á eftir vegna þess að ég tel að með henni séum við að gangast við því að við munum vera hér til kl. 12 en ekki mínútu lengur.
Hæstv. forseti. Vegna orða hæstv. forsætisráðherra áðan um Íslandsmet í umræðu um fjárlög, sem er eitthvað annað en frá 2012 þegar hann var í stjórnarandstöðu, verð ég að segja að mér er eiginlega nokk sama um það. Ég held að hin langa umræða um fjárlög núna taki mið af því að fjárlaganefnd, og þá sérstaklega meiri hluti fjárlaganefndar, hefur í raun og veru slugsað við þessa fjárlagagerð. Hún hefur umræðuna tíu dögum á eftir starfsáætlun og þar að auki eru að dúkka hér upp alls konar atriði sem hefðu átt að vera í tillögunum, eins og launahækkun til kennara, 1,5 milljarðar. Svo er ríkisstjórnin áfram að gera einhverja samninga sem á eftir að taka við. Síðan segir í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar um lífeyrisskuldbindingar: Þar með er ekki öll sagan sögð þar sem ekki hefur verið lagt mat á lífeyrisskuldbindingar o.s.frv. Þar er fjallað um að það yrði langumfangsmesta [[Forseti hringir.]]gjaldfærsla í ríkisreikningi þegar þar að kemur. Um það er ekkert fjallað og ekki heldur um að forsætisráðherra [[Forseti hringir.]]ætlar ekki að uppfylla launahækkanir til aldraðra og öryrkja 1. maí [[Forseti hringir.]]þegar allir aðrir eiga að fá 5,9%. Ekki er heldur gert ráð fyrir því í frumvarpinu. [[Gripið fram í: Hvers konar rugl er þetta í þér?]] [[Gripið fram í.]]
Virðulegur forseti. Hv. þingflokksformaður Vinstri grænna var að biðja um einhvers konar fund þar sem stjórnarliðar áttu að tilkynna stjórnarandstöðunni hvað við ætlum að bjóða henni.
Hann var boðaður í gær.
Ég get svarað þeirri spurningu strax, virðulegur forseti: Við ætlum ekki að bjóða neitt. Ekkert. Stjórnarandstaðan getur talað hér þangað til hún hefur fengið nóg, þangað til hún hefur sett nógu rækilegt Íslandsmet í málþófi. Hins vegar mun fjárlaganefnd auðvitað meta þær ábendingar sem fram hafa komið og það sem skoða þarf fyrir 3. umr. fjárlaga. Þar geta hugsanlega komið til einhverjar breytingar, en ríkisstjórnin eða fulltrúar hennar ætla ekki að mæta fulltrúum stjórnarandstöðu til að bjóða þeim eitthvað fyrir að standa í málþófi. Öðru nær, virðulegur forseti, og það er áhugavert að sjá að hér leggjast allir á eitt í stjórnarandstöðu, bæði gömlu afreksflokkarnir í málþófi, sósíalistaflokkarnir tveir, en líka nýju flokkarnir sem ætluðu að vera allt öðruvísi og þóttust hafnir yfir hluti eins og málþóf. Þeir slá ekki slöku [[Forseti hringir.]]við í málþófinu og nýja Íslandsmetinu. [[Kliður í þingsal.]]
Frú forseti. Það er athyglisvert að hæstv. forsætisráðherra skuli koma hingað sem fulltrúi þeirrar ríkisstjórnar á Íslandi sem lengst frí hefur tekið og hóta því að ríkisstjórnin muni bara ekkert funda á meðan þessi umræða fer fram. Það væri mikið fagnaðarefni ef hún mundi gera sem minnst af því. Það er mjög ánægjulegt að verða vitni að því að hæstv. forsætisráðherra telji hér dagana og stundirnar í umræðu um fjárlög ríkisstjórnarinnar vegna þess að ég held að á sama tíma sé mjög stór hluti þjóðarinnar farinn að telja niður dagana þangað til að ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar fer frá völdum. [[Háreysti í þingsal.]]Þetta er einhver sú versta ríkisstjórn sem hér hefur setið og einhver sá lágkúrulegasti forsætisráðherra sem nokkurn tímann hefur vermt þetta sæti. [[Gripið fram í: Í alvöru?]] [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Umræðan við 2. umr. fjárlaga að þessu sinni er orðin löng vegna þess hversu mörg erfið álitamál eru uppi og hversu illa málið er undirbúið af hálfu stjórnarmeirihlutans. Um 300 breytingartillögur meiri hlutans sem lúta að mörgum stórum þáttum líta hér dagsins ljós. Við sjáum líka að stjórnarmeirihlutinn ætlar ekki að verða við óskum yfirstjórnar Landspítalans um fullnægjandi rekstrarfé og ekki að verða við eðlilegri kröfu lífeyrisþega um kjarabætur til samræmis við almennt launafólk. Þvert á móti hefur þessi umræða sýnt eindreginn vilja sem tjáður var hér af hæstv. fjármálaráðherra í dag til að hlunnfara lífeyrisþega. Við erum síðan á sama tíma, af því að umræðan teygist á langinn, að sjá að samstaðan í stjórnarmeirihlutanum er að bila. Hv. þm. Ásmundur Friðriksson er búinn að lýsa því yfir að hann fyrirverði sig fyrir atkvæðið sem hann greiddi við fjáraukalagaafgreiðsluna. [[Forseti hringir.]]Það er mjög mikilvægt að umræðan geti haldið áfram til að draga fram togstreituna og ósamstöðuna [[Forseti hringir.]]í stjórnarmeirihlutanum [[Kliður í þingsal.]]og reyna að ýta þessum meiri hluta til betri verka.
Virðulegur forseti. Mér finnst þetta orðið alveg fáránlegt og þrúgandi andrúmsloft ef maður má orðið varla fara í pontuna í stórum málum og flytja ræðu án þess að vera sakaður um málþóf. Ég hef flutt eina ræðu um fjárlögin og tók mér svolítinn tíma í að undirbúa hana. Hún átti að lýsa því hvernig ég lít á þessi mál. Við í Bjartri framtíð höfum nálgast umræðuna þannig að við lítum á það sem skyldu okkar að fara í pontu hvert og eitt um þau mál sem varða áhugasvið okkar og þá málaflokka sem við dekkum í nefndum og segja hvernig við teljum að fjárlögin eigi að vera. Það höfum við gert. Megum við ekki gera þetta öðruvísi en að vera sökuð um að vera að tefja mál eða vera í málþófi? Ég vísa því algjörlega á bug að við séum þátttakendur í slíku.
Virðulegur forseti. Það er auðvitað hægt að hafa skilning á því að forsætisráðherra sé að tapa sér, en það verður þó að biðja hæstv. forsætisráðherra, embættis hans vegna, að missa sig ekki svona í ræðustól Alþingis. Það nær náttúrlega ekki nokkurri átt þegar fjármálaráðherra hans hefur lýst því yfir fyrir tveim klukkustundum eða svo úr þessum sama stól að það eigi algjörlega eftir að ræða útgjaldaþróunina í fjárlagafrumvarpinu og hvernig hún standist þá langtímaáætlun í ríkisfjármálum sem ríkisstjórnin sjálf lagði fram. Ég held að það gefi okkur fullt tilefni til að vera hér að enn um sinn. Það er engin ástæða til að fetta sérstaklega fingur út í það, enda eru hér þingmenn á mælendaskrá sem eru að fara í sína fyrstu ræðu um þetta mikilvæga frumvarp, fjárlög. Það er ástæðulaust fyrir forsætisráðherra að missa sig svona yfir þá þingmenn sem leyfa [[Gripið fram í.]]sér að fjalla um málefnið.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér atkvæðagreiðslu um hvort halda eigi kvöldfund. Ég vil láta þess getið að það er engan bilbug að finna á þingflokki Sjálfstæðisflokksins í því að standa að þeim fjárlögum og þeim breytingum á fjárlögum sem hér eru til 2. umr. Það er heldur engan bilbug á okkur að finna í stjórnarsamstarfinu, ef hv. þm. Árni Páll Árnason heldur það. Það hefur verið réttur hvers þingmanns að vera ekki alltaf sammála sínum flokki og stundum hefur hv. þm. Árni Páll Árnason fagnað því. Það ætti því ekki að koma á óvart þó að þingmenn séu ekki alltaf allir sömu skoðunar innan sama flokks. Það er engan bilbug að finna á þingliði Sjálfstæðisflokksins varðandi þessa umræðu eða samstöðu um fjárlagafrumvarpið og þær breytingar sem þar liggja. Þess vegna gætum við haldið áfram hér fram á kvöld og næstu daga.
Virðulegur forseti. Af því að hv. þm. Helgi Hjörvar kom hér upp áðan og talaði um að stjórnarliðar væru að missa sig verð ég að segja að það liggur alveg ljóst fyrir að það er gríðarlega löng mælendaskrá í 2. umr. um fjárlög fyrir árið 2016. Stjórnarandstaðan finnur mikla þörf hjá sér til að tala um þetta mál og er, eins og bent hefur verið á, á góðri leið með að setja Íslandsmet í málþófi um fjárlagafrumvarp. Við þær aðstæður, þegar stjórnarandstaðan sjálf getur ekki sagt til um hvenær hún er tilbúin til þess að ljúka 2. umr. um fjárlagafrumvarp fyrir árið 2016, er ekki hægt að gefa tímasetningar um hvort umræðu ljúki í kvöld, á morgun, hinn daginn eða á laugardaginn, vegna þess að menn eru kannski ekki bara að spá í Íslandsmetið, þeir ætla kannski að slá Evrópumet líka. Við slíkar aðstæður er gríðarlega erfitt annað en að halda hér kvöldfundi og næturfundi. Ábyrgðin á því er öll hjá stjórnarandstöðunni. Það er auðvitað sögulegt út af fyrir sig að hún sé ekki tilbúin til þess að gefa það út hvenær [[Forseti hringir.]]2. umr. fjárlaga lýkur. Þess vegna verðum við að hafa hér atkvæðagreiðslu um kvöld- og næturfund.
Frú forseti. Í fyrsta lagi kom fram óformlegum á fundi í gær, að mér skilst, að stjórnarliðar ætluðu að bjóða til fundar, þ.e. þingflokksformenn stjórnarliða ætluðu að boða þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar á sinn fund í dag. Það sem hæstv. forsætisráðherra sagði áðan fer ekki alveg saman við það. Þá spyr maður: Hafa þingflokksformenn ekkert umboð hér til að ljúka þingstörfum? [[Gripið fram í.]] Í annan stað, þótt það yrði heimsmet sem stjórnarandstaðan setti, bara til þess að eiga kannski eitt af mörgum metum sem stjórnarliðarnir eiga, þá standa hér úti öryrkjar og eldri borgarar sem hafa krafist þess, hv. þingmaður og þingflokksformaður Framsóknarflokksins, sem óska eftir því að við tölum fyrir þeirra hönd. Það skiptir máli um hvað er rætt í þessum þingsal. Hin risalanga mælendaskrá sem hv. þingmaður vísar í inniheldur fjóra þingmenn, þar af tvo sem eru í fyrstu ræðu og tvo sem eru í annarri ræðu. Frú forseti. [[Forseti hringir.]]Ég minni á að enginn hefur beðið um atkvæðagreiðslu um lengd þingfundar.
Virðulegi forseti. Ég hef enn ekki skilið neina ræðu hér þannig að ætlast sé til atkvæðagreiðslu um málið. Umræðan hófst á því að ekki væri óskað eftir atkvæðagreiðslu um lengd þingfundar, að þingmenn væru reiðubúnir til að vera hér fram eftir kvöldi og nóttu. Ég ítreka það sem kom reyndar fram í seinustu ræðu, að það er ekki löng mælendaskrá.
Virðulegi forseti. Bara til að taka af allan vafa kallaði ég hér fram í áðan að ég óskaði eftir því að greidd yrðu atkvæði um lengd þingfundar þannig að hann geti örugglega staðið til morguns. Ég bara verð því miður að viðurkenna að reynsla mín af þessari stjórnarandstöðu er þannig að það er ekki hægt að treysta orðum hennar.
Hæstv. forseti. Eftir þetta stutta innlegg hæstv. utanríkisráðherra í umræðuna … [[Það var mjög gott innlegg.]]- Að mati ráðherra var þetta mjög gott innlegg. [[Gripið fram í.]]En þegar ég hugsa til síðasta kjörtímabils kemur upp í huga mér ágætismálsháttur sem er svona: Skítur nú sú hænan sem engan hefur rassinn. Hv. þingflokksformaður Framsóknarflokksins spyr: Hvenær verður umræðu um fjárlög og fjáraukalög lokið? [[Gripið fram í.]]Það verður þegar ríkisstjórn sér að sér gagnvart þeirri árás sem hún beitir sér fyrir gagnvart öldruðum og öryrkjum. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hafa örorkubætur, óskertar örorkulífeyrisgreiðslur, hækkað um 10 þús. kr. eftir skatt, úr 162 þús. kr. upp í 172 þús. kr. Við erum að tala um [[Gripið fram í.]]að afturvirk hækkun eigi að verða hjá þeim eins og öllum öðrum, sem þýðir þá 17 þús. kr. hækkun fyrir skatt, sennilega um 12 þús. kr. eftir skatt. [[Forseti hringir.]]Það er nú allt sem það snýst um. Og það er þessi árás þessarar ríkisstjórnar [[Forseti hringir.]]sem telur sig hafa fundið breiðu bökin við fjárlagagerðina og nýtir sér það nú að ráðast á þá. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Meðan þessu verður ekki breytt verður örugglega rætt áfram bæði um fjárlög og fjáraukalög. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
… hænan sem skerti þetta á síðasta kjörtímabili.
Virðulegi forseti. Mér finnst eiginlega alveg met hvað hæstv. forsætisráðherra og fleiri hv. þingmönnum stjórnarliðsins er annt um að mæla út og tala um met. Sá sem hér stendur var ekki á þingi veturinn 2012. Við ræðum hér um fjárlög íslenska ríkisins fyrir árið 2016 og árið er 2015, þannig að ég held að við ættum að hafa athyglina á þeirri umræðu sem er í gangi hérna en ekki endalaust að eyða kröftum í að mæla hana út við eitt eða annað. Við í Bjartri framtíð höfum haldið hér nokkrar innihaldsmiklar og frábærar ræður um fjárlögin 2016. Við teljum það skyldu okkar að koma inn í þetta mikilvægasta þingmál vetrarins og að hæstv. forsætisráðherra komi hér upp og kalli það málþóf þykir mér mjög sorglegt.
Virðulegi forseti. Hér hefur í sjálfu sér ekki verið óskað eftir atkvæðagreiðslu, þó að ég taki hér til máls um atkvæðagreiðsluna, nema af hálfu hæstv. utanríkisráðherra. Ég held að það væri ráð að forseti Alþingis mundi fara að ræða þinghaldið fram undan þannig að við ræddum þetta ekki hér úr pontu undir liðnum um atkvæðagreiðslu um hvernig nákvæmlega þinghaldinu verður fram haldið. Ég hvet til þess að sitjandi forseti beiti sér fyrir því að farið verði í að ræða hér þinghaldið fram undan undir forustu forseta Alþingis. Auðvitað er það ekki neitt sem við ættum að vera að ræða hér endilega í pontu heldur einmitt að reyna að finna einhverjar leiðir til þess að horfa aðeins fram á veginn og sjá fyrir okkur hvernig við ætlum að ljúka þessu.
Virðulegi forseti. Enn tala hæstv. aðilar um met í einhverju sem þeir kalla málþóf. Ég vil taka fram að ég hef ekki talað í þessari umræðu enn sem komið er af því að ég fékk ekki að koma í þingsalinn í síðustu viku. Menn fundu nefnilega á laugardegi einhverja neðanmálsgrein um að ef þingmenn kölluðu inn varamenn skyldu þeir vera í burtu í viku en ekki í fimm daga, eins og við héldum flest að reglan væri. Það var eins og einn ágætur þingmaður orðaði það: Það er svo gott þegar menn fara að grípa til neðanmálsgreina til að liðka fyrir samstarfinu. Og það er einmitt það sem er að gerast núna. Ég hefði talað hér á laugardaginn ef mér hefði verið hleypt í salinn, en það var ekki vegna þess að menn voru búnir að finna það út að þá færi ég kannski að tala í 40 mínútur. Þá fáið þið bara að hlusta á mig í 40 mínútur í staðinn og kannski aftur í 20. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Ég er búinn að halda tvær ræður um þetta mál, að mínu mati efnismiklar, og það er fleira sem þarf að ræða. Því miður gat hv. þm. Frosti Sigurjónsson ekki verið á staðnum þegar ég flutti seinni ræðu mína, en hún varðaði að miklu leyti hans ágætu ræðu sem ég hvet alla til þess að hlusta á sem ekki hlýddu á hana þegar hún var flutt. Mig langar að upplýsa hæstv. forsætisráðherra um það hvernig málum er stundum háttað við þinglok, þá fólk hefur nóg að segja, sér í lagi í mjög stórum og viðamiklum málum eins og fjárlögum íslenska ríkisins, sér í lagi þegar mikið er af breytingartillögum, sér í lagi þegar breytingartillögur koma meðfram þingfundi. Í því felst engin gagnrýni á fyrirkomulagið, ég er bara að benda á að langar umræður eru eðlilegar um sum mál, sér í lagi þegar það eru fjórir stjórnarandstöðuflokkar sem hafa margir misjafna sýn á hvernig hlutirnir eiga að vera. Það sem gerist síðan er að þegar meiri hlutinn fer að kvarta og sækjast eftir því að menn fari að skerða ræðutíma sinn eru þeir að biðja minni hlutann um að hefta málfrelsi sitt. Það er þess vegna sem samningar eru gerðir. [[Forseti hringir.]]Það er ekki verið að verðlauna fyrir málþóf, eins og það er kallað, það er bara hluti af því að ef meiri hlutinn vill stytta umræðuna þarf hann að bjóða eitthvað til baka ef menn eiga ekki að nýta málfrelsi sitt til fulls.
Samvinna og samstarf.
Frú forseti. Ég talaði í þessari umræðu síðastliðið föstudagskvöld og flutti ræðu og nýtti ekki allan ræðutímann sem mér stóð til boða. Ég held að ég hafi talað í tæpar 30 mínútur en gat flutt ræðu í 40 mínútur. Það er eina ræðan sem ég hef flutt í þessari umræðu, ég sé ekki fyrir mér að ég þurfi í sjálfu sér að bæta miklu við hana. Ég held að það sé ósköp eðlilegt að allir þingmenn hafi að minnsta kosti eitthvað um fjárlög ríkisins að segja. Það er ekki ásættanlegt að sitja undir því í þessum sal að stjórnarliðar með hæstv. forsætisráðherra í broddi fylkingar komi hingað upp og haldi því fram upp í opið geðið á manni og upp í opið geðið á þjóðinni að þar sé eitthvað óeðlilegt á ferðinni. Það er fullkomlega óásættanlegt, það er óvandað, það er ómálefnalegt, það er ekki einu sinni lýðræðislegt [[Gripið fram í.]]að halda því fram. [[Forseti hringir.]]Ég vil biðja hæstv. utanríkisráðherra að róa sig á meðan ég útskýri mál mitt hérna. [[Gripið fram í.]]Ég bið hæstv. utanríkisráðherra [[Gripið fram í.]]um að hafa sig hægan [[Forseti hringir.]]og leyfa öðrum hér að lýsa skoðun sinni [[Forseti hringir.]]vegna þess að þetta er ekkert annað en rakinn dónaskapur. [[Háreysti í þingsal.]]
Virðulegi forseti. Ég held engu að síður að það sé lykilatriði að fólk fari að tala saman. Ég held að það sé ástæða til að allir átti sig á því, og mér finnst það alltaf sífellt undrunarefni, að þinglok eru þess eðlis að þá verða flokkarnir að setjast niður og tala saman. Ég ætla ekki að eyða fleiri orðum í það hversu fáránlegt það er að maður eigi eitthvað að þurfa að verja það að maður hafi flutt eina ræðu um fjárlögin sem tók 40 mínútur. Það sem er að gerast fyrir framan nefið á okkur er að það eru að skapast aðrar hefðir í 2. umr. um fjárlög. Hérna áður fyrr tók það innan við sólarhring einhverra hluta vegna. Svo gerist það að þessi hefð skapast, hún er að verða til hérna fyrir framan nefið á okkur, þ.e. að þingmenn telja það skyldu sína að leggja sitt í púkkið í umræðu um fjárlög og stjórnarliðar hafa verið að gera það líka. Það er einfaldlega staðan. Það er þá bara eitt sem verður að gerast við þinglok vegna þess að þá takmarkast tíminn, og það er eitt sem þingmenn hafa, það er málfrelsi, að það verður að útskýra fyrir þeim þingmönnum sem vilja [[Forseti hringir.]]tala undir þinglok að þeir eigi ekki að tala og það verður einungis gert með samkomulagi, [[Forseti hringir.]]vegna þess að verið er að ganga á rétt fólks. Ég ætla sjálfur ekki að flytja fleiri ræður um fjárlögin, ég er búinn að segja það sem ég ætlaði að segja. En það eru fjölmargir aðrir sem vilja segja eitthvað meira. [[Forseti hringir.]]Þá þarf að útskýra fyrir þeim af hverju þeir ættu ekki að gera það.
Virðulegi forseti. Það er svolítið skrýtin umræða hér, það má líkja henni við málflutninginn sem stjórnarandstaðan notar í fundarstjórn forseta. Hér er greinilega brostin á mikil taugaveiklun. Niðurstöður komu úr skoðanakönnun í morgun og ég veit að sál vinstri manna þolir illa slæmar skoðanakannanir, en það er bara svo að hér hefur staðið yfir málþóf síðan í haust um að færa eigi til stjórnskipulega stöðu Þróunarsamvinnustofnunar. Það er ótrúlegt að öll stjórnarandstaðan eins og hún leggur sig, líka þingmenn nýju flokkanna sem komu hingað inn og voru kosnir til að breyta vinnubrögðum á Alþingi, láti hv. þm. Össur Skarphéðinsson draga sig á asnaeyrunum inn í þetta mál og í ljósi þess að fara á með það mál [[Forseti hringir.]]í gegn fyrir áramót er komið málþóf í fjárlögin, Íslandsmet. Það er nú þegar orðið því að [[Forseti hringir.]]atkvæðagreiðsla var inni í tölunum frá síðasta Íslandsmeti.
Virðulegi forseti. Mér þykir ekki vera góður bragur á allri þessari umræðu. Allt tal um málþóf þykir mér eiginlega fyrir neðan allar hellur. Þetta er fyrsta fjárlagaumræðan sem ég tek þátt í, en ég bjóst við því að hún yrði eins og hún hefur verið, þannig lagað séð, en þær deilur sem eiga sér stað hér, sá titringur sem virðist vera á milli stjórnarflokkanna minnir mig helst á skilnaðarbarn. Það er bara þannig. Mér finnst allt í lagi að fólk fari aðeins að tala saman, það er ekki eins og það sé það erfitt. Og, já, við erum kannski ósammála um ÞSSÍ af hugmyndafræðilegum ástæðum, en þá þarf líka að ræða það. Sömuleiðis er allt í lagi að ræða þessi blessuðu fjárlög, það er ekki eins og það sé hundrað í hættunni að ræða þau.
Frú forseti. Hér stóð áðan málþófsdrottning síðasta kjörtímabils, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, og lýsti mikilli vandlætingu yfir því sem hún kallar málþóf í þessum þingsal. Hér fyrir utan húsið standa núna tugir öryrkja og eru að minna með hljóðri viðveru sinni þingheim á ábyrgð sína gagnvart afgreiðslu fjárlaganna meðal annars. Og þótt það nú væri að við ræddum fjárlögin að minnsta kosti til miðnættis. En það er fráleitt að ætla að halda því fram að við séum hér í málþófi þegar við ræðum ráðstöfun ríkisfjármuna upp á 600–700 milljarða kr., ríkisfjárlög sem skilað var í fyrstu atrennu með 20 milljarða afgangi, sem eru nú orðnir 15 milljarðar. Við eigum ýmislegt aflögu, [[Forseti hringir.]]en þessi ríkisstjórn er ekki tilbúin að veita [[Forseti hringir.]]öryrkjum og öldruðum eðlilegar mannréttindaleiðréttingar frá sama tíma sem við tökum sjálf við okkar leiðréttingum, 6 milljarðar.
Hæstv. forseti. Ég ætla að byrja á því að taka undir með hv. þm. Óttari Proppé sem sagði áðan að hann hefði ekki verið hérna á síðasta kjörtímabili. Mér gæti eiginlega ekki verið meira sama um eitthvert Íslandsmet eða Evrópumet eða annað, hversu lengi fólk talar í þessari pontu. Gjörið svo vel. Ég tek líka undir með hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur, það er kominn tími á að fara að ræða þinglokin, þetta er fullkomlega eðlilegur tími til þess, það hefur verið gert á þessum tíma ár eftir ár. Ég tek jafnframt undir með kollegum mínum, hv. þingmönnum Þorsteini Sæmundssyni og Össur Skarphéðinssyni, við eigum kannski að sýna meiri ást í þessari pontu hérna. Svo beini ég því til forseta að hann taki núna fundarstjórnina til sín og segi af eða af eða á um hvort þessi atkvæðagreiðsla verði haldin hérna þannig að við getum haldið áfram að ræða málin.
Hæstv. forseti. Ég hef mjög oft tekið þátt í málþófi á Alþingi og er stoltur af því. Það hef ég gert þegar ég hef talið að lengd umræða gæti orðið til þess að koma í veg fyrir spjöll á íslenskri náttúru eða á íslensku samfélagi. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson sagði að það hefði myndast einhver hefð í seinni tíð fyrir langri umræðu um fjárlög. Ég held að það sé ástæða fyrir því, það er vegna þess að fjárlög eru orðin að meira en spurningu um krónur og aura. Við erum að fjalla um kerfisbreytingar. Þegar ákveðið er í fjáraukalögum að láta 1,2 milljarða til að leiðrétta samninga við einkareknar læknastofur en við neitum að láta Landspítalann og opinberar heilbrigðisstofnanir fá peninga til að leiðrétta sína kostnaðarsömu samninga sjáum við að við erum að fjalla um kerfisbreytingar. [[Forseti hringir.]]Það á að svelta annan aðilann en hygla hinum. Við erum ekki bara [[Forseti hringir.]]að fjalla um krónur og aura, við erum að fjalla um skipulag á íslenska velferðarkerfinu.
Forseti. Ég vil byrja á að hafna því að ég sé hér að stunda einhvers konar málþóf. Þetta er mín fyrsta ræða um þetta fjárlagafrumvarp og mér finnst mjög mikilvægt að fram komi nokkur meginatriði sem við píratar höfum lagt áherslu á en jafnframt finnst mér mjög mikilvægt að við séum sanngjörn. Það sem ég upplifi sem eina mestu ósanngirnina þegar við fjöllum um þetta fjárlagafrumvarp er þegar núverandi meiri hluti ákveður á einhvern ótrúlega aumkunarverðan hátt að bera fjárlög 2015 saman við fjárlög 2009. Ég vil segja, ef það hefur farið fram hjá einhverjum Íslendingi eða þingmanni því að þeir séu margir nýir núna, að árið 2009 var þáverandi ríkisstjórn með ótrúlega mikla erfiðleika í fanginu. Þau þurftu að glíma við fjármálahrun sem kom til út af núverandi ríkisstjórnarflokkum. Það er bara þannig. Ef maður les rannsóknarskýrslu Alþingis sér maður alveg ljóslega hverjir bera meginábyrgð á fjármálahruninu og það er alveg ótrúlega aumt að bera þann niðurskurð, sem ég veit að var þungbær þegar ríkisstjórnin sat með í fanginu þriðja stærsta fjármálahrun heimssögunnar og þurfti að skera niður, saman við það hversu nánasarlega þessi ríkisstjórn kemur fram við til dæmis öryrkja og eldri borgara. Þá er ég fyrst og fremst að tala um eldri borgara sem eiga ekki rétt á hefðbundnum lífeyrissjóðsgreiðslum eða þær eru skornar svo við nögl af því að þeir neyðast til að fá greitt frá Tryggingastofnun. Ég var ekki hluti af síðustu ríkisstjórn en mér finnst svo ótrúlega viðurstyggilegur, hallærislegur, kjánalegur og aumur málflutningur að geta ekki horfst í augu við þann veruleika og þá stefnu sem maður sjálfur er með, eins og núverandi ríkisstjórn sem gerir ekki neitt að ráði fyrir þá sem lofað var að tryggja að gætu lifað við einhvers konar reisn. Það rekur mig að öðru máli sem er það fyrirkomulag sem við höfum á rekstri Tryggingastofnunar sem er með þannig kerfi að ekki nokkur maður skilur það, ekki einu sinni fólk sem hefur starfað þar lengi. Þótt velviljað fólk, hvort sem er núverandi ríkisstjórn eða aðrar ríkisstjórnir, hafi lagt sig fram við að laga kjör öryrkja og eldri borgara koma einhverjar skerðingar á hlið sem enginn sá fyrir og fólk situr jafnvel uppi með enn verri kjör þrátt fyrir tilraunir til að gera betur. Það rekur mig að þeirri niðurstöðu að það kerfi sé hreinlega úr sér gengið, ónýtt og allt of flókið. Við þurfum virkilega að leggjast yfir það eins og ítrekað hefur verið gert en þá alltaf með það fyrir augum að endurskapa núverandi kerfi úr sama efnivið í staðinn fyrir að horfa ferskt á hvernig við getum lagfært þessa hluti til frambúðar. Ég hef þekkt marga öryrkja og eins og allir hér á mínum aldri hef ég átt afa og ömmu sem hafa fengið ellilífeyri. Sumir þingmenn sem hafa sagt að aldrei hafi öryrkjar og ellilífeyrisþegar fengið eins vel úr okkar sameiginlegu sjóðum ættu að prófa að lifa af þeim launum sem fólk fær frá Tryggingastofnun. Það er ekkert grín. Ég fæ daglega bréf, eins og alveg örugglega mjög margir þingmenn, frá fólki sem er í raunum, á ekki fyrir lyfjunum sínum og á ekki fyrir mat út mánuðinn. Þessi mánuður sem á að vera mánuður þar sem við deilum mat og gjöfum hvert með öðru er fólki afar þungbær. Þess vegna verð ég að spyrja mig: Af hverju erum við að skilgreina fólk í prósentum? Hvers konar hugmyndafræði er það? Hvers konar hugmyndafræði er það að ef einhver sem er 25% eða 100% öryrki fær aðeins meira starfsþrek eða fær hlutastarf er byrjað að skerða frá viðkomandi aðila grimmt þegar komið er upp í eitthvert ótrúlega lágt lágmark? Þetta er ekki einkennandi bara fyrir Ísland. Ástæðan fyrir því að það er upprisa fasista, eins konar zombíar, um alla Evrópu sem eru að ná meiri og meiri fótfestu, fólks sem elur á ótta, fólks sem nær sér í stuðninginn vegna ótta almennings um afkomu sína, er sú að við sinnum ekki nægilega vel viðkvæmustu hópunum í samfélagi okkar. Það fólk sem á rétt á því samkvæmt þeirri samfélagsgerð sem við erum öll sammála um að við viljum búa í fellur viðstöðulaust í gegnum möskvana. Hvernig stendur á því að við búum í samfélagi þar sem það fyrsta sem manneskja sem veikist til dæmis af krabbameini þarf að gera er að eyða heilum mánuði í að fylla út einhverja pappíra og búa við óvissu um hvort viðkomandi sjúklingur fái peninga fyrir mat í næsta mánuði? Ég veit að það er ekki það samfélag sem langflestir Íslendingar vilja búa í. Ef við viljum koma í veg fyrir öfgar í samfélagi okkar, þær viðurstyggilegu uppvakningaöfgar sem eru að koma fram um alla Evrópu, m.a. hér, verðum við að tryggja að þeir sem þurfa hvað mest á stuðningi okkar að halda úr okkar sameiginlegu sjóðum, fólk sem hefur jafnvel greitt vel í þá sjóði þegar það hafði heilsu, verðum við að tryggja að það fólk fái að búa með reisn og virðingu í samfélagi okkar í staðinn fyrir að raðirnar lengist stöðugt hjá mæðrastyrksnefnd og víðar til að fá matarúthlutanir í desember. Forseti. Ég var ein af þeim einstæðu mæðrum sem þurftu að standa í biðröð hjá mæðrastyrksnefnd á árum áður. Það var niðurlægjandi, það voru erfið og þung skref og það er ekki nokkuð sem ég óska neinum. Ég vil ekki að við búum í þannig samfélagi þar sem það verður normið að okkar samfélag, við Íslendingar, ein ríkasta þjóð í heimi, geti ekki tryggt að fólkið okkar fái almennilega heilbrigðisþjónustu, að það þurfi í raun að búa við stöðugan ótta um afkomu sína. Allir þeir sem hafa búið við ótta um afkomu sína vita hvernig það er. Maður telur hverja einustu krónu, maður vonast til að þurfa ekki að fara til tannlæknis, maður vonast til að það springi ekki á bílnum eða eitthvað komi upp á sem kallar á aukin fjárútlát. Ástandið var slæmt fyrir hrun, það var enn þá verra í hruninu og það er því miður í því góðæri sem mikið er talað um hjá núverandi ríkisstjórn mjög slæmt hjá allt of mörgum. Maður sá það í hruninu og þess vegna er gríðarlega vont hversu lengi og djúpt var skorið ofan í heilbrigðiskerfið sem var svelt fyrir. Á hinum svokölluðu góðæristímum var heilbrigðiskerfið markvisst svelt og ekki mikla fitu að skera þegar þurfti að skera í hruninu. Heilbrigðiskerfið, spítalarnir okkar, heilsugæslan og þjónusta við fólk úti á landi er í molum. Ég skal segja ykkur eitt, kæru hv. þingmenn, þetta er ekki óviljaverk. Þetta er markvisst gert. Núna á að byrja að einkavæða það sem er búið að svelta og taka súrefni frá svo lengi. Það á að byrja að einkavæða heilsugæsluna. Það vantar sárlega lækna sem hafa hug á að verða heimilislæknar og allt of margir hérlendis búa við þann veruleika að hafa ekki eigin heimilislækni. Engin þessara stóru vandamála sem ég er hér að tala um fá nauðsynlegt súrefni til að þetta haldi ekki áfram að molna að innan. Í síðustu fjárlögum var til dæmis samþykkt að velta réttinum til atvinnuleysisbóta yfir á sveitarfélögin. Mörg þeirra eru í mjög slæmum málum þannig að það byrjar að hafa áhrif á menntakerfið, t.d. grunnskólakerfið. Við verðum að hafa í huga, það er svo mikilvægt, að fjárlögin hér eru ekki eitthvert kerfi sem tengist ekki hverjum og einum. Þær ákvarðanir sem hér eru teknar munu hafa áhrif á alla landsmenn á hverjum degi í heilt ár og jafnvel lengur, sér í lagi ef fólk fær ekki nauðsynlega þjónustu á til dæmis spítölunum til að hljóta ekki varanleg örkuml af eða jafnvel deyja. Þetta kerfi, fjármálakerfið, fjárlagakerfið, skólakerfið, heilbrigðiskerfið, sveitarstjórnarkerfið, er allt einn líkami, eitt vistkerfi. Þetta vistkerfi hefur áhrif innbyrðis. Þegar við veltum stórum útgjaldaliðum yfir á sveitarfélögin skerðast lífsgæði þeirra sem búa í þeim sveitarfélögum. Þegar við tökum þessar ákvarðanir án þess að líta á Ísland sem eitt vistkerfi eru alltaf einhverjir sem falla í gegnum sístækkandi möskvana og það er mjög slæmt. Þess vegna hefur fólk misst svo mikið trúna á vinnuna okkar hér. Ef ég hefði fylgst með umræðunum hérna áðan úti í bæ hefði ég bara hugsað: Hvers konar vitleysingahæli er þetta eiginlega? Er þetta fólkið sem við treystum til að líta eftir hagsmunum þjóðarinnar í heild? Því miður kemur upp í þennan ræðustól hæstv. fjármálaráðherra og segir hreinlega við okkur hin sem þó erum fulltrúar fyrir fjölmarga Íslendinga á Alþingi Íslendinga að það sé engin ástæða til að hlusta á þær tillögur sem minni hlutinn kemur með til að lagfæra þetta fjárlagafrumvarp. Ég er nú enginn gamlingi á Alþingi en ég hef þó verið hér lengur en margir, merkilegt nokk, og þá er ég að tala um í þingvetrum talið, og veit að sú hefð sem hér hefur skapast um fjárlagaumræðuna er ekkert skrýtin einfaldlega af því að það er alltaf verið að hringla með fjárlagarammann, hvernig við vinnum með fjárlögin á Alþingi og hvenær fjárlögin koma inn í þingið frá fjármálaráðuneytinu. Það er gríðarlega lítið gagnsæi í kringum fjárlögin sjálf. Það er mjög erfitt að setja sig inn í þessi mál. Þó að við höfum alla pappírana er ekki einu sinni yfirlit um mismunandi ráðuneyti og liði eða samanburður við fjárlagaliði fyrri ára. Fyrir óbreytta borgara sem samþykkt fjárlaganna mun hafa gríðarleg áhrif á er ómögulegt að fylgjast með því hvaða ákvarðanir við tökum hér. Þess vegna er svo mikilvægt að þingmenn frá öllum flokkum tjái sig ítarlega um það og þá liði fjárlaganna sem þeim finnst mikilvægast að koma á framfæri. Það eru mjög upplýsandi umræður sem maður getur orðið vitni að í þingsal þegar sér í lagi sérfræðingarnir sem hafa setið í fjárlaganefnd fara yfir og reifa skoðanir sínar. Mér finnst svo ótrúlega mikið virðingarleysi að tala um þessa umræðu eins og þetta sé bara eitthvert málþóf. Mér finnst það fullkomið virðingarleysi og mér finnst við vera komin á þann stað hér á þinginu að okkur er ómögulegt að finna einhverja leið til að auka veg og virðingu þessa vinnustaðar og ég veit ekki hvort það tekst á þessu kjörtímabili. Mér finnst það mjög ólíklegt. Mér finnst það mjög leiðinlegt og ég vil bara biðja almenning velvirðingar á því hvernig þessi staður virkar úti í samfélaginu og hvernig sú umræða sem hér er varpast út í samfélagið. Því miður sagði forsætisráðherra hreinlega: Það verður ekki samið um neitt. Ég vil bara segja hæstv. forsætisráðherra að okkur er alveg sama því að hæstv. forsætisráðherra er í gegnum sína formennsku yfir ríkisstjórninni búinn að afhenda Alþingi fjárlögin. Hann hefur hreinlega ekki neitt úrskurðarvald um það hvort við þingmenn allra flokka breytum fjárlagafrumvarpinu eða ekki eða hvort við setjumst að samningaborðinu eða ekki. Hæstv. forsætisráðherra hefur hreinlega ekki neitt um það að segja, enda ætti hæstv. forsætisráðherra ef til vill að hafa það í huga að það er þingið sem ræður en ekki hann. Þá vil ég venda mínu kvæði yfir í nokkuð sem við píratar og fleiri höfum lagt mikla áherslu á að verði tekið tillit til í fjárlagagerðinni. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sendi fjárlaganefnd bréf þar sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd segir að hún sé einhuga um að sú forgangsröðun sem umboðsmaður Alþingis sýndi í lekamálinu og forustumenn ríkisstjórnarinnar hnýttu í hafi verið eðlilegt verklag. Nefndin vill að embættið fái aukafjárveitingu upp á 15 milljónir, sér í lagi og sérstaklega til að geta sinnt frumkvæðisathugunum og rannsóknum. Mér finnst þetta mjög brýnt mál. Sem betur fer var það þannig í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að allir nefndarmenn, alveg sama frá hvaða flokki þeir komu, voru sammála um mikilvægi sjálfstæðis og getu umboðsmanns Alþingis til að sinna sínu starfi þegar kemur að frumkvæðisathugunum. Þetta er mjög brýnt. Það er líka annað sem við teljum mjög brýnt. Sem betur fer er verið að setja einhverja peninga í löggæslumálin en af einhverjum ástæðum er Fangelsismálastofnun enn alvarlega svelt og í staðinn fyrir, eins og margir telja brýnt, að huga að betrun en ekki frelsissviptingum og refsingum erum við á þeim stað að það er ekki einu sinni hægt að taka á móti fólki í fangelsin. Þau eru yfirfull. Þetta þekkja allir. Dómar fyrnast jafnvel eða fólk er sett í fangelsi við nánast endalok biðtímans þar sem fólk er búið að bíða í ár eða lengur eftir að fá að afplána og hefur umturnað lífi sínu. Það sem birtist í fjárlögunum er ekki í anda betrunar. Ég hefði viljað vera jákvæð gagnvart þessum fjárlögum en fjárlagafrumvarpið kom allt of seint. Ef maður er til dæmis að skila af sér bók eða einhverju slíku og skilar henni of seint er hún ekki með það árið og send yfir á næsta ár, í næsta jólabókaflóð. Við höfum ekki það val á Alþingi. Við verðum að gjöra svo vel og taka við hráu, illa unnu fjárlagafrumvarpi sem er svo mikið breytt á milli 1. og 2. umr. af ráðherra sjálfum að það er ómögulegt að skilja allar breytingarnar. Þær eru svo illa unnar að risastór útgjaldaliður þegar kemur að launahækkunum hjá kennurum gleymdist. Þetta er ekki sú stjórnsýsla sem mig dreymir um, ég verð að segja alveg eins og er. Mér finnst þessi stjórnsýsla hneisa og ein af grunnástæðunum fyrir því hversu illa fer fyrir Alþingi þegar kemur að trausti sem er svolítið ósanngjarnt af því að ég mundi segja að mjög mikið af vandræðum okkar hér væri vegna þess að framkvæmdarvaldinu hefur verið falið allt of mikið vald eins og sjá má í mörgum málum sem hér hafa komið inn. Ber þar að nefna til dæmis Þróunarsamvinnustofnun og allt ruglið í kringum það mál en við höfum falið ráðuneytunum allt of stórt valdsvið til að gera það sem þeim sýnist án þess að gagnsæi sé um störfin og oft skynjar maður það sem svo að ráðherrarnir sjálfir séu ekkert alveg fullkomlega meðvitaðir um það sem þeir eru að flytja hér. Það er eins og ræðurnar séu samdar fyrir þá í ráðuneytunum og þeir hreinlega anna því ekki að setja sig almennilega inn í málin sem mér finnst fáránlegt. Mér finnst það fullkomlega óboðlegt. Við fáum hingað inn skipanir frá einhverju fólki sem við vitum ekki einu sinni hvernig lítur út og var aldrei kjörið til að marka þær stefnur sem hér eru samþykktar, oft án mikillar umræðu, ígrundunar eða yfirlegu einfaldlega af því að ekki vinnst tími. Það er gleðilegt að við erum þó komin tiltölulega skammt inn í desembermánuð og höfum því haft tækifæri þó að fjárlagafrumvarpið komi svona seint inn til að fara ítarlega yfir það. Það er gott af því að það kemur svo illa unnið. En ég skal lofa ykkur því að það verður fullt af klaufagöllum í þessum fjárlögum sem geta nota bene haft áhrif á líf fjölda fólks. Mér finnst það óboðlegt. Virðingarleysi ríkir gagnvart lagabókstafnum hér inni. Allir hér inni hafa svarið þess eið að fylgja lagabókstafnum en á sama tíma er hann svo illa skrifaður að enginn skilur hann. Það er óboðlegt og ég ætla rétt að vona að þegar næstu fjárlög liggja fyrir verði þau á þann veg að hver sem hefur áhuga á að skoða þau og skilja geti gert það. Það er ekki þannig í dag og hefur sennilega ekki verið síðan sautján hundruð og súrkál. Þeir sem hafa fylgst með störfum mínum á Alþingi eru þess meðvitaðir að mér finnst mjög mikilvægt að efla og styrkja Alþingi. Mér finnst mjög mikilvægt að við þingmenn mótum stefnur á þann veg að það sé ekki bara eitthvert meirihlutaræði eins og hér hefur væntanlega verið alla tíð, ég veit ekki nákvæmlega hvernig þetta byrjaði en ég ímynda mér að meiri hlutinn hafi ráðið. Ég hef verið talsmaður þess að við mótum stórar stefnur saman og ég held að það sé alveg gerlegt. Það er kúltúr sem við þurfum að hefja og við þurfum til þess meiri stuðning og ef til vill mætti skera af fitulaginu í ráðuneytunum til að Alþingi gæti verið sterkari stofnun sem hefur meira um lagasetningu að segja. Í eðli sínu skipta lög ekkert rosalega miklu máli, eða það er mín tilfinning, ef við fáum ekki tækifæri til að móta stefnu og lög á Alþingi. Kannski, ég veit það ekki. Hins vegar er alveg ljóst að við erum komin á þann stað að við þurfum virkilega að fara að endurskoða og ígrunda hvernig við getum breytt hlutunum hér. Þó að mörgum sem eru snillingar í alls konar plottum og klækjastjórnmálum finnist sniðugt að reka stjórnsýslu og mikilvægustu stofnun landsins á þann veg að enginn viti nokkurn tímann hvernig maður á að haga vinnudeginum eða hvenær mál koma inn eða eru afgreidd er það ekki stjórnarfar sem mér finnst heillandi. Það er svo úrelt eða hallærislegt að mér finnst hörmulegt að vera í þeirri stöðu að vera föst í þessari vinnubragðaspennitreyju. Mér finnst það alveg ömurlegt ef ég má vera svo heiðarleg, forseti. Það er eitt sem ég varð fyrir svolitlum vonbrigðum með og kemur á óvart í þessu fjárlagafrumvarpi, það að tryggingagjaldið hafi ekki verið lækkað. Ég held að það hefðu verið mjög góð skilaboð um að hér væri verið að hugsa um lítil og meðalstór fyrirtæki, að það væri verið að gefa þeim nauðsynlegt súrefni til að geta haldið áfram að ráða fólk eða reka staðina sína. Svo er ekki og það kemur mér mjög á óvart. Ég hefði viljað sjá meiri samheldni allra þingmanna fyrir því að tryggja að þetta væri lagað. Ég vil vekja athygli á nefndarálitunum frá 1., 2. og 3. minni hluta fjárlaganefndar. Þar eru mjög margir athyglisverðir hlutir sem ég er sannfærð um að forsvarsmenn þeirra álita hafa farið ítarlega yfir hér. Ég missti því miður af mjög stórum hluta fjárlagaumræðunnar af því að ég var erlendis á vegum Alþingis í tengslum við loftslagsráðstefnuna. Það er eitt að lokum sem ég vil fara yfir og það er að ekki er gert ráð fyrir fjármunum í þjóðaratkvæðagreiðslu um nýja stjórnarskrá. Ég geri ráð fyrir yfirlýsingu á næstu dögum frá stjórnarskrárnefnd um að það náist hreinlega ekki að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um breytingar á stjórnarskrá eins og fyrirhugað var meðfram forsetakosningum. Það er töluvert hár útgjaldaliður, um 300 milljónir, sem vantar þá inn í þetta fjárlagafrumvarp og mjög bagalegt að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki hreinlega getað komið með beiðni um að þetta væri hluti af því sem við þyrftum að leggja út fyrir. Það er sorglegt að við náum ekki að klára húsnæðisfrumvörpin sem allir eru að bíða eftir frá hæstv. félagsmálaráðherra. Þetta kemur í einhverjum bútum, deyr drottni sínum í ríkisstjórn eða liggur hálfkarað í einhverri nefnd og ekki er hægt að klára það af því að það vantar alltaf einhver fleiri frumvörp. Þetta er ekki boðlegt heldur, forseti. Hér er fólk í neyðaraðstæðum út af ástandinu á húsnæðismarkaði. Þetta eru neyðaraðstæður og eftir allan þennan tíma og öll þessi stóru loforð hefur ekkert gerst þar. Mér finnst það mjög leiðinlegt og ég bið þá sem eru í þeirri stöðu velvirðingar á því hvers konar fólk það kaus yfir sig til að taka á þessum málum sem er búið að bíða eftir svo lengi hér á landi. Ég þekki það mjög vel að vera á leigumarkaði. Það er ekki gaman. Það var ekki gaman fyrir hrun og það varð enn þá verra eftir hrun. Þeir stóru áfangar sem náðust í gegnum sómamanninn Jón frá Pálmholti heitinn fyrir réttindum þeirra sem eru á leigumarkaði virðast hafa farið aftur á bak af því að það hefur ekki verið nein framþróun. Það er enn mjög erfitt að fá leigt til langs tíma, það er erfitt að fá húsnæði á viðunandi verði. Þá skiptir svo sem engu máli hvort maður er öryrki, námsmaður, ung manneskja eða manneskja sem hefur búið við fátækt. Það getur alltaf komið upp þannig í lífinu hjá öllum að fólk lendi í þeirri stöðu að eiga ekki kost á að safna sér fyrir útborgun í húsnæði. Þess vegna líður mér eins og ég sé alltaf í Groundhog Day. Mér líður bara þannig. Það er óþægilegt og örugglega langóþægilegast fyrir þá sem bíða og bíða, eins og fólkið sem var hér fyrir utan í dag, fólk sem er búið að bíða og bíða eftir efndum á loforðunum um að rétta kjör þess eða lagarammanum utan um lífið og ekkert gerist. Eins og ítrekað hefur komið fram eru leiðir til að fjármagna afturvirka launahækkun hjá öryrkjum og eldri borgurum sem fá laun sín frá Tryggingastofnun. Ef þverpólitískur vilji væri til að taka aðeins af þeim sem hafa það best, t.d. með því að halda orkuskattinum áfram eða veiðigjöldunum þar sem fyrirtæki eru að græða á okkar sameiginlegu auðlindum, væri þetta ekkert vandamál. Við gætum leyst þetta og tryggt að hér skapaðist ekki jarðvegur fyrir flokka á næsta kjörtímabili sem ala á ótta, tortryggni, andúð og almennum viðbjóði sem felst í því að sundra fólki og gefa í skyn að ákveðnar tegundir af fólki séu verri en aðrar eða til að vera hræddur við. Það hefur borið svolítið á því í umræðunni um til dæmis hælisleitendur af hverju við erum ekki að sinna bara okkar eigin veiku og fátæku. Það er þannig, og hefur lengi verið, að hluti af okkar alþjóðlegu skuldbindingum er að taka á móti þeim sem sækja um hæli eða skjól. Við erum hluti af alþjóðasamningum þar að lútandi og ef við viljum segja okkur hreinlega úr alþjóðasamfélaginu getum við svo sem gert það en persónulega finnst mér það mjög óspennandi tilhugsun. Við gætum það hvort eð er aldrei hvað sem hver segir. Ég vil bara ljúka þessum orðum mínum á því að segja að mér finnst mjög mikilvægt að við séum vakandi fyrir því að ef við berjumst ekki fyrir þeim sem minnst mega sín í samfélagi okkar, berjumst ekki fyrir öryrkjum og eldri borgurum, berjumst ekki fyrir þeim sjúku og fátæku þegar þeir kalla til okkar eftir hjálp, er hætt við því að næsti hópur verði næstur til að verða úthrópaður og lifa við óboðlegar aðstæður eins og hefur gerst í raun með heilbrigðiskerfið. Ég var svo stolt af og ánægð með margt í heilbrigðiskerfi okkar á árum áður. Ég hef búið víða erlendis og okkar kerfi er ekki það besta í heimi en það var svo sannarlega eitt af þeim ágætustu. Núna hef ég hins vegar til dæmis lent í því að meiða mig frekar illa og ákveðið að fara ekki upp á spítala til að vera ekki fyrir af því að ég veit að biðlistarnir eru langir. Ég veit að sumt fólk er miklu veikara en ég og þarf að komast framar. Þetta er ekki þannig heilbrigðiskerfi sem við viljum búa við þar sem fólk veigrar sér við að fá aðstoð hjá læknum eða spítölum ef eitthvað bjátar á. Við viljum heldur ekki búa í þannig samfélagi að fólk veigri sér við að fara til heimilislæknis en staðan er einfaldlega sú að mjög stór hluti landsmanna hefur engan fastan heimilislækni. Það vantar alveg yfirsýn yfir sjúkrasögu fólks og fyrir vikið greinast til dæmis hættulegir sjúkdómar ekki nægilega snemma. Þrátt fyrir að þetta séu þau mál sem brenna mest á mér er náttúrlega fjöldamargt í þessu fjárlagafrumvarpi sem ég hefði viljað fara ítarlegar yfir en ég geri mér grein fyrir að margir þingmenn frá minni hlutanum hafa nú þegar farið yfir þau mál og kannski er óþarfi að endurtaka ræður annarra. Ég vil enn og aftur hvetja þá sem hafa áhuga á þessum mikilvæga málaflokki, þetta er stærsti pólitíski viðburðurinn á hverju einasta ári, fjárlögin, til að kynna sér eins og ég sagði áðan nefndarálit 1., 2. og 3. minni hluta fjárlaganefndar. Þetta er ekki langur lestur. Síðan hvet ég líka fólk til að kynna sér þær tillögur sem við í minni hlutanum lögðum saman fram. Mér finnst mjög mikilvægt að finna samvinnugrundvöll til að leitast við að ná fram einhverjum breytingum. Mér heyrist hæstv. forsætisráðherra ekki telja neinn grundvöll til að hlusta á alla þá Íslendinga sem kusu að treysta okkur í minni hlutanum fyrir sér. Mér finnst það sorglegt en við þingmenn minni hlutans og þingflokksformenn munum ekki láta þennan hæstv. forsætisráðherra hafa áhrif á hvað þingið gerir. Þetta vekur mann til umhugsunar um að í raun og veru væri gríðarlega gott ef ráðherrar væru ekki þingmenn á sama tíma. Það er bara hvorki gott né heilbrigt fyrir þingræðið. Ég ætla að enda þessa ræðu mína um fjárlagafrumvarpið á að minna hv. formenn, hv. fjárlaganefndarmenn sem og þingflokksformenn meiri hlutans á að það er mikilvægt að hlusta á, viðurkenna, finna og skynja þann ótta, þann sársauka sem er settur á fólk sem er veikt fyrir út af áhyggjum af afkomu sinni. Þetta er nokkuð sem þið, hv. þingmenn meiri hlutans og formenn fjárlaganefndar, getið og eigið að laga.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég vil byrja á að segja að ég tek undir með henni, hér úti stendur fólk sem treystir á okkur, kjörna fulltrúa sína, til að standa líka vörð um hag þess. Því er auðvitað miður þegar hæstv. fjármálaráðherra er búinn að lýsa því yfir að engu verði breytt í fjárlögum og hæstv. forsætisráðherra tekur undir það með því að segja að ekkert verði rætt við stjórnarandstöðuna. Það hlýtur þá meðal annars að ná yfir þær tillögur sem við höfum lagt fram. Það er gjarnan talað um eldri borgara og öryrkja og að það þurfi að horfa á aðra hluti. Hins vegar hefur ekkert komið fram í húsnæðismálum og leigumarkaðurinn er ónýtur, a.m.k. á stórhöfuðborgarsvæðinu, sérstaklega fyrir láglaunafólk. Þar hefur ekkert gerst sem getur stutt við það. Það virðist ekki sérstaklega mikill samhljómur innan ríkisstjórnarinnar hvað þau mál varðar. Það hefur heyrst að Sjálfstæðisflokknum þyki þau of dýr og ekki honum að skapi og fjármálaráðuneytið gefur þeim ekki góða einkunn eins og við þekkjum, þeim hugmyndum sem þó hafa komið fram. Það er líka margt annað sem eldri borgarar og öryrkjar hafa kallað eftir, það að fella niður virðisaukaskatt á lyfjum, nú þegar verið er að fella niður tolla og ýmislegt fleira. Tekur ekki hv. þingmaður undir að það væri skynsamlegt að fella niður virðisaukaskatt á lyfjum? Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um tekjuskattsbreytingar. Telur hún að þær tekjuskattsbreytingar sem hér hafa verið settar fram og virðast vera í ríkisfjármálaáætlun fram undan séu til þess fallnar [[Forseti hringir.]]að auka kjaragliðnun fyrir utan það samningsrof sem verður núna?
Forseti. Ég þakka spurningarnar. Mér hafði ekki einu sinni dottið í hug að það væri virðisaukaskattur á lyfjum. Það er bara einhvern veginn svo skrýtið. Að sjálfsögðu styð ég að hann verði afnuminn. Það er allt einhvern veginn svo margskattað á Íslandi, það er mjög skringilegt fyrirkomulag með marga hluti. Á einhvern sérstakan hátt er oft dýrara að kaupa hluti sem maður verður að fá. Það voru gerðar töluvert miklar breytingar á þessu risastóra og flókna kerfi með lyfin og að einhverju leyti held ég að það hafi komið verr út fyrir marga. Ég hef orðið vitni að því að margir hafa hreinlega ekki efni á að leysa út lífsnauðsynleg lyf. Mér finnst mjög leiðinlegt að verða vitni að því að veruleikafirringin sé svo mikil hjá silfurskeiðungunum að þeir átti sig ekki á því að með því að koma svona lítið til móts við fólk og líta svo á að það sem núna er verið að gera fyrir fátækasta fólkið á landinu sé einhvers konar risagjörningur sýna þeir ofboðslega mikla veruleikafirringu. Ég verð síðan að viðurkenna fyrir hv. þingmanni að mig langar að biðja hana að endurtaka síðari spurninguna þannig að ég geti svarað henni í seinna andsvari.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og vil aðeins halda áfram. Það kom fram í umsögn Öryrkjabandalagsins vegna fjárlaganna um virðisaukaskatt á lyf, en ekki bara lyf heldur líka hjálpartæki, að á meðan tollar eru felldir niður af ýmsum vörum, hvort sem voru sjónvörp eða eitthvað annað, t.d. fatnaður, að það hefði kannski mátt geyma sjónvörpin og eitthvað slíkt og fella frekar niður eða setja í lægra þrep lyf og hjálpartæki. Vissulega þurfa allir að klæðast en eins og hv. þingmaður sagði er ekki val að þurfa að taka lyf. Hin spurningin varðaði breytingar í skattkerfinu sem hafa verið gerðar og fyrirhugað er að gera. Ég hef miklar áhyggjur af að það gagnist ekki þeim sem lægstar hafa tekjurnar, þ.e. það eykur ekki ráðstöfunartekjur þeirra og það hefði munað ef til dæmis skattþrepið hefði verið fært. Lækkunin var í 2. þrepi en ef hún hefði verið sett í 1. þrep hefði það skipt máli upp á annars vegar í kringum 500 kr. á mánuði eða 3 þús. kr. á mánuði, þ.e. þá rúmar 35 þús. kr. á ári eða rúmar 5 þús. kr. Það skiptir allt máli fyrir þá sem lítið hafa. Mig langaði líka til að ræða við þingmanninn um Landspítalann okkar og sjúkrahúsin, m.a. á Akureyri. Þar er fólk sem á ekki þar heima en það er vegna þess að það vantar að mínu mati algjöra framtíðarsýn í öldrunarmálum. Á hverju fjárlagaári er stundum og stundum ekki reynt að setja eitthvað fram, en það vantar heildarsýn. Miðað við yfirlýsingar hæstv. ráðherra um þá sem standa hér úti og óska eftir því að fá leiðrétt kjör sín, svo ég haldi áfram með það, hefur maður á tilfinningunni að ætlast sé til þess að gamalmenni og öryrkjar eða sjúklingar séu [[Forseti hringir.]]bara settir í vinnu sem vinnumarkaðurinn er svo endilega ekkert hrifinn af því að taka í vinnu.
Forseti. Ég þakka spurningarnar og tek undir áhyggjur hv. þingmanns um skattkerfið. Það er svo mikilvægt þegar við erum að tala um skort á framtíðarsýn, fyrirhyggju og langtímamarkmiðum sem er unnið markvisst að. Á finnska þinginu er til nokkuð sem heitir framtíðarnefndin og ég held að við þurfum hreinlega að hafa stefnumótandi vinnu á Alþingi þar sem við förum yfir stóra málaflokka eins og framtíðarsýn um öldrunarmál, framtíðarsýn um hvernig við ætlum að framfylgja öllum þeim loforðum sem við gáfum í París síðustu vikur, framtíðarsýn um hvernig við ætlum að tryggja einhvers konar raunverulega sjálfbærni á Íslandi, hvernig við viljum reka menntakerfið eða hvernig við viljum hafa heilbrigðiskerfið okkar. Það hefur ekki verið almennileg umræða um það nema í einhverjum nefndum sem eru fyrir utan þingið þó að stundum séu þingmenn í þeim. Við ættum að hafa nefnd þar sem við ræðum og mótum framtíðina saman á Alþingi Íslendinga. Þar getum við farið ítarlega yfir og fengið til okkar gesti sem gætu varpað sýn á það hvernig best væri að haga öldrunarmálum og svo margt annað. Ég veit að það mun ekki gerast núna. Ég er búin að reyna að koma með alls konar nýbreytni á þingi síðan ég kom hingað og það gerist ekki neitt þannig að kannski er þetta vonlaus staður til nýsköpunar, ég veit það ekki, en þetta er að minnsta kosti hugmynd sem ég ætla að leggja fram.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fína ræðu. Hún vitnaði í hæstv. forsætisráðherra, að hann hefði sagt að ekkert yrði samið um nokkurn hlut við stjórnarandstöðuna. Ég missti af þessu sjálf en spyr hv. þingmann hvort ég hafi skilið hana rétt. Ég var mjög hissa að heyra þetta þar sem við erum að tala um mál sem njóta mikils stuðnings úti í samfélaginu, sérstaklega hvað varðar aukin framlög til Landspítalans og svo kjör aldraðra og öryrkja. Hv. þingmaður fór yfir það að við í minni hlutanum gerum þá kröfu að aldraðir og öryrkjar fái hækkun frá 1. maí afturvirkt. Við miðum það við 10,9%, Landssamband eldri borgara miðar við 14,5% en við höfum verið með undirsamninga frá VR og Flóabandalaginu og gerum jafnframt kröfu um að þeir fái 5,9% frá 1. maí 2016. Við hvorugu er brugðist af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Fyrr í dag svaraði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra spurningu frá hv. þm. Árna Páli Árnasyni, formanni Samfylkingarinnar, eitthvað á þá leið að það væri svo mikilvægt að hafa lífeyri öryrkja lágan vegna þess að ungir menn væru margir að flosna upp úr skóla, gætu ekki fótað sig og yrðu öryrkjar þannig að það væri mjög mikilvægt að halda öllum, ég skildi hann þannig, undir lágmarkslaunum til að búa til einhverja hvata fyrir öryrkja að fara út á vinnumarkaðinn. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um þessi ummæli [[Forseti hringir.]]formanns Sjálfstæðisflokksins.
Forseti. Mér er eiginlega orða vant þegar fólk lætur svona út úr sér eins og formaður Sjálfstæðisflokksins gerði. Þetta sýnir ótrúlega mikið skilningsleysi á aðstæðum fólks. Við getum ekki rekið velferðarkerfi á þann veg að við ætlum að lækka það lægsta af því að einhverjir eru hugsanlega í einhverjum aðstæðum sem þarf að bregðast við. Það þarf að bregðast við þeim aðstæðum ef ungir menn eru að flosna upp úr skóla, þá vantar greinilega eitthvað upp á að finna leiðir fyrir fólk til að fara út á vinnumarkaðinn. Þetta eru mjög gjarnan strákar sem ættu að vera í einhvers konar verklegu námi, oft tölvutengdu námi, eða það eru einhverjar félagslegar aðstæður sem þarf að laga. Það er lélegt að nota það sem afsökun til að halda öllum þannig niðri að þeir geti ekki lifað með reisn, geti ekki lifað einn einasta mánuð án þess að vera áhyggjufullir og hræddir um afkomu sína og sinna. Svona málflutningur kemur einvörðungu frá fólki sem hefur aldrei þurft að búa við fátækt, fólki sem hefur aldrei þurft að sleppa því að borða eða sleppa því að kaupa nauðsynleg lyf af því að það á ekki pening fyrir þeim eða sleppa því að fara til tannlæknis og að krakkarnir komist til tannlæknis. Það er bara fólk sem hefur aldrei þurft að lifa við skort sem talar svona og það veldur mér ógleði.
Frú forseti. Það eru fleiri en ungir menn á örorku einhverra hluta vegna. Þar undir eru þúsundir manna og eldri borgarar líka þannig að það er mjög einkennilegt að menn leiti sér að afsökun sem menn halda að falli í kramið úti í samfélaginu til að halda þessum stóra hópi undir lágmarkslaunum. Andi laganna um almannatryggingar er ekki sá að halda þeim sérstaklega sem fátækasta hópi samfélagsins, þeim sem eru komnir á efri ár og geta ekki unnið vegna örorku, heldur er andi laganna að mínu viti sá að standa vörð um kjör þessa fólks og sjá til þess að það verði einmitt ekki fátækasti hópurinn í samfélaginu. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála mér í því að þarna eigi ekki að horfa á kalda lagahyggjuna heldur á anda laganna. Það hefur áður verið gert, það var gert í kjarasamningunum 2011. Ef hv. þingmaður hefur tíma í seinna andsvari væri gott að fá viðbragð við kafla í nefndaráliti meiri hlutans um íþyngjandi löggjöf. Þar eru taldar upp eftirlitsstofnanir, þar á meðal umboðsmaður Alþingis sem hv. þingmaður ræddi um í ræðu sinni. Í nefndaráliti meiri hlutans er talað um þetta sem íþyngjandi löggjöf eftirlitsstofnana sem bitnar á þeim atvinnuvegum sem þær stofnanir þjóna. Hins vegar er hvergi talað um neytendur eða almenning í þessu sambandi. Umboðsmaður Alþingis er settur þarna undir. Ég bið hv. þingmann að bregðast við þessu.
Forseti. Ég þakka spurningarnar. Mig langar líka að nota tækifærið og þakka fulltrúum minni hlutans í fjárlaganefnd fyrir ítarlega og góða vinnu í nefndinni sem hefur gagnast okkur hinum í minni hlutanum mjög vel við að hafa betri yfirsýn yfir fjárlögin. Þingmaðurinn spyr um íþyngjandi löggjöf, eftirlitskerfin öll og ferlana sem við vorum að reyna að setja reglur um eftir hrun til að fyrirbyggja þá kerfislægu vanhæfni sem birtist mjög víða í samfélaginu. Ég rifjaði áðan upp fundina sem við áttum með höfundum skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis áður en hún var birt og hvað fólki var mikið niðri fyrir um hversu slæm tíðindi það flytti þjóðinni. Úr því að talið berst að því að setja fókusinn á ranga hópa, um hverja á að passa að svindli ekki, megum við ekki gleyma allri umræðunni um bótasvindlarana og að gera lög þannig úr garði að fólki eigi að líða nánast eins og glæpamönnum ef það þarf að fá aðstoð frá samfélaginu sínu. Mér finnst það ekki góð þróun og ég get ekki stutt hana á neinn hátt. Hæstv. forsætisráðherra kom hér fram í dag og sagði að það væri ekki um neitt að semja við minni hlutann. Hann sagði það nákvæmlega hér uppi í pontu og hreykti sér mjög af því að hann væri forstjóri Alþingis. Ég vil bara minna hæstv. forsætisráðherra á að hann er það ekki enda bar ekki nokkur maður fram fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra í fyrirspurnatíma í dag. Fólk er nánast búið að gleyma að viðkomandi maður mæti hér af og til og eigi að vera forstjóri ríkisstjórnarinnar.
Virðulegi forseti. Ég vil fara aðeins yfir nokkra þætti frumvarpsins í annarri ræðu minni hér. Ég vil eyða nokkrum tíma í að bregðast við beiðni hæstv. fjármálaráðherra í morgun um að ræða hinn hagræna grunn fjárlaganna, stóru myndina sem hann auglýsti eftir og sagði að ekkert hefði verið rædd í þessari umræðu. Fyrst vil ég rifja aðeins upp þau meginsjónarmið sem skipta okkur í stjórnarandstöðunni máli við þessa umræðu. Ég held að ég geti talað fyrir okkur öll. Það er að brugðist verði við eðlilegum óskum yfirstjórnar Landspítalans um úrbætur og að líka verði brugðist við því að tryggja Ríkisútvarpinu fullnægjandi fjármagn til samræmis við þá pólitísku samstöðu sem hefur skapast um það í stjórn þess og stóru kröfuna um að lífeyrisþegar muni njóta sams konar afturvirkra kjarabóta og launafólk. Ég vil í upphafi máls míns fara aðeins yfir það mál sérstaklega og margháttaðan stórfurðulegan skilningsskort hæstv. fjármálaráðherra á því máli, og ef það er ekki skilningsskortur þá vísvitandi tilraunir hans til að afvegaleiða umræðuna um kjarabætur til handa lífeyrisþegum, sem gætti í viðtali við hann í útvarpsþættinum Sprengisandi í gærmorgun. Þá setti hæstv. ráðherra, eins og alþjóð er kunnugt, kröfur okkar í samhengi við stöðu láglaunafólks á vinnumarkaði og vildi með þeim hætti skapa einhvers konar úlfúð eða togstreitu á milli lífeyrisþega annars vegar og láglaunafólks hins vegar. Það sem mátti skilja af orðum hæstv. ráðherra var að það væri með einhverjum hætti slæmt fyrir láglaunafólk ef lífeyrisþegar fengju sams konar kjarabætur og það. Sú uppstilling að stilla upp sem andstæðum annars vegar þeim sem eru duglegir að vakna á morgnana og vinna fyrir sínu og hins vegar lífeyrisþegum hefur óþægilegan hljóm. Við heyrum samhljóm við þessa orðræðu núna hjá ríkisstjórn breska Íhaldsflokksins sem hefur gengið fram af mikilli einurð og heift gegn lífeyrisþegum og stillt upp þeirri mynd að allir sem þurfi á opinberum lífeyri að halda séu afætur á samfélaginu og samfélaginu almennt til tjóns. Mér finnst með ólíkindum dapurlegt að hæstv. fjármálaráðherra skuli skipa sér í þann hóp. Þegar ég spurði hæstv. fjármálaráðherra í morgun um bakgrunn þessara orða og hugmyndirnar sem lægju að baki fór hann að tala um allt aðra hluti en kjör lífeyrisþega almennt. Þá rakti hann það sem okkur er nú öllum vel kunnugt, að hópur ungs vegalauss fólks, einkum pilta, finnur sig hvorki í skóla né vinnu og er í mikilli hættu á félagslegri einangrun og verða utanveltu í samfélaginu. Það þarf ekki að kenna okkur sem stóðum að síðustu ríkisstjórn neitt um þennan hóp, enda stóðum við fyrir einstæðum fjölda úrræða fyrir hópinn á krepputímum á síðasta kjörtímabili og unnum það afrek sem eftir hefur verið tekið víða um lönd að draga úr atvinnuleysi ungs fólks hraðar en atvinnuleysi annarra í upphafi niðursveiflunnar. Það gerðum við með því að nýta Atvinnuleysistryggingasjóð til að fjármagna fjölbreytt mennta- og þjálfunarúrræði fyrir hópinn þegar við hófum átakið Ungt fólk til athafna. Það voru 23 úrræði í boði sem fólk gat valið úr, alls konar náms- og þjálfunarúrræði sem mörg hver voru innan hins opinbera framhaldsskólakerfis en mörg líka utan þess. Framlag núverandi ríkisstjórnar var í upphafi starfstímans að leggja af öll þessi verkefni. Hún hefur því ekkert gert til að draga úr félagslegri einangrun nákvæmlega þess hóps sem hæstv. fjármálaráðherra notar nú sem skálkaskjól til að hækka ekki lífeyri allra annarra. Þar fyrir utan þarf hæstv. ráðherra að kynna sér eitthvað tölfræðina. Hópurinn sem hann er að tala um, ungir vegalausir piltar, hversu stór hluti er hann af heildarfjölda lífeyrisþega? Til upprifjunar og upplýsingar fyrir þingheim, þó að hæstv. ráðherra láti ekki svo lítið að vera hér, þá voru ellilífeyrisþegar árið 2014 31.342. Örorkulífeyrisþegar voru allir saman 16.300. Sumir þeirra búa við líkamlega örorku og sumir við andlega örorku. Þeir eru á öllum aldri. Mér finnst að áður en hæstv. ráðherra ákveður að setja hóp sem er tæplega 48 þús. manns, miðað við tölurnar 2014, skör lægra í samfélaginu vegna einhverrar meintrar hættu á að einhver afmarkaður hluti þess hóps séu ungir menn sem hafi leiðst út í örorku, eins og hann orðaði það í morgun, eða fest í neti, eins og hann orðaði það líka, þá skuldi hann okkur fyrst skýringar af því hversu stór hluti af þessum 48 þúsundum sá hópur er. Mér er það til efs að hann sé fjölmennari en 2 þúsund. Það væri mjög sérkennilegt, ef kenning hæstv. ráðherra gengi upp, að refsa yfirgnæfandi meiri hluta hópsins vegna þess að það henti ekki að bæta kjör einhverra örfárra úr hópnum. Ríkisstjórnin gæti lagt fram til aðstoðar, ekki bara úrræði sem við bjuggum til á síðasta kjörtímabili til þjálfunar og náms fyrir þennan hóp vegalausra ungra pilta heldur gæti hún líka beitt sér fyrir breytingum á sveigjanlegri vinnumarkaði, sérstaklega ef það sem liggur í orðum hæstv. fjármálaráðherra er rétt að það þurfi að greiða fyrir því að fólk lendi síður á örorku vegna andlegra veikinda. Þá þarf úrræði til að hjálpa fólki frá því. Það er eins og hæstv. ráðherra og félagar hans í breska Íhaldsflokknum horfi fram hjá því að örorka vegna andlegra veikinda er alveg jafn gild örorka og önnur örorka. Fólk sem er veikt og getur ekki unnið fyrir sér er veikt og getur ekki unnið fyrir sér. Það geta vissulega verið ýmsir hvatar í kerfinu eins og það er upp byggt í dag sem torvelda fólki leiðina frá örorku og greiða leiðina fyrir fólk í örorku, en það er ekki hægt að segja að það sé almennt, eins og hæstv. fjármálaráðherra lét liggja að hér í dag, að fólk sem er af andlegum krankleika öryrkjar væri skör lægra sett en þeir sem eru öryrkjar vegna líkamlegrar örorku. Enn og aftur hlýt ég að spyrja hæstv. ráðherra: Hvert er hlutfallið? Hefur hann skoðað hlutfallið af þessum 16 þús. öryrkjum? Hversu margir eru líkamlegir öryrkjar og eru þar af leiðandi í öðrum flokki í augum hæstv. ráðherra en hinir sem virðast vera einhver undirstétt í hópi öryrkja í hans augum? Ég held að allir sjái sem fara í gegnum rökfærsluna að málflutningur hæstv. fjármálaráðherra er að öllu leyti óboðlegur. Hann er ósæmandi hæstv. ráðherra, hann er ósæmandi Sjálfstæðisflokknum sem hæstv. ráðherra leiðir og hann er beinlínis til þess fallinn að ýta undir fordóma í garð þeirra sem eru öryrkjar af andlegum orsökum. Ég vildi minna á það í þessu sambandi að ef vilji ríkisstjórnarinnar stendur til þess að draga úr nýgengi örorku þá er það verkefni sem við þurfum samfélagslega samstöðu um. Hæstv. fjármálaráðherra lét hér orð falla í garð Samfylkingarinnar sérstaklega í morgun og sagði að það væri erfitt að koma því inn í hausinn á samfylkingarfólki, eins og hann orðaði það svo skemmtilega, að ýmsar ytri aðstæður gætu stuðlað að auknu nýgengi örorku. Það er alrangt og ósæmilegt af honum að halda því fram. Við höfum á því fullan skilning. Hann gerði það síðan að sérstöku umtalsefni og blandaði öllu saman í morgun eins og hann gerir iðulega. Hann tengdi þetta líka við fjárhagslegan stuðning sveitarfélaga sem er allt annað mál og eru fjárhæðir sem eru misjafnar milli sveitarfélaga. Sumar duga rétt fyrir allra brýnustu nauðsynjum en í öðrum sveitarfélögum eru fjárhæðir félagslegrar aðstoðar nær því að fylgja atvinnuleysisbótum og allt þar á milli. Það eru mismunandi skoðanir innan Samfylkingarinnar á því hversu langt er skynsamlegt að ganga í skilyrðingu slíkrar aðstoðar eða virkni. Ég hugsa að það sé almennt þannig að við teljum að það þurfi að fara varlega. Sumir eru alfarið á móti því en sumir telja að það geti verið réttlætanlegt og geta fært fyrir því gild rök. Við höfum staðið fyrir því á sviði sveitarstjórna víða að koma á hóflegum kerfum skilyrðingar til að bregðast við þeim vanda að fólk festist í fátæktargildru. Ástæðan fyrir því að það þarf að fara varlega við slíkt er að við höfum dæmi um það að skoðanabræður og -systur hæstv. fjármálaráðherra í breska Íhaldsflokknum eru búin að ryðja þúsundum burt af bótum í Bretlandi með því að bjóða fólki störf sem það hefur engar forsendur til að sinna, sem lágmarkshæfnismat hefði getað sýnt fram á að fólkið gat ekki sinnt. Það er andstyggilegt. Ef menn ganga of langt í að mæla bót skilyrðingum geta þeir búið í haginn fyrir slíkar aðstæður. Það er þess vegna sem við í Samfylkingunni höfum viljað fara varlega í því efni. Þar sem við höfum komið að því að beita skilyrðingum, eins og í Reykjavík að sumu leyti en sérstaklega í Hafnarfirði, höfum við gert ríkar kröfur til fagmennsku þegar þeim er beitt. Ég hef nú eytt óþarflega löngum tíma í ræðu minni í þetta mál en ég var gersamlega yfirkominn af hneykslun yfir orðum hæstv. fjármálaráðherra í útvarpinu í gær og hér í morgun að óhjákvæmilegt var að víkja að því. Þetta sýnir einfaldlega andstyggilega orðræðu sem á ekki heima í íslensku samfélagi. Hæstv. ráðherra hefur greinilega gert of mikið af því að lesa bullið og viðbjóðinn sem hefur oltið upp úr flokkssystkinum hans í Bretlandi upp á síðkastið. Hæstv. ráðherra óskaði eftir því hér í morgun að við mundum ræða hinar hagrænu stærðir í þessu máli. Það vil ég gjarnan gera og vitna í Stefnu og horfur, litla bæklinginn sem fylgir fjárlagafrumvarpinu, og þá sérstaklega bls. 92 og áfram þar sem fjallað er um fjárveitingar til hinna stóru þátta, rekstrar, tilfærslna, viðhalds og fjárfestinga og hvernig gert er ráð fyrir að frumútgjöld án óreglulegra liða þróist á næstu árum. Þar kemur í ljós að allur gorgeir forustu fjárlaganefndar og hæstv. fjármálaráðherra um aukin framlög til lífeyrisþega, allir talnaleikirnir, allt blaðrið um 100 milljarða á einhverju óskilgreindu tímabili, er innstæðulaus þegar rauntölur eru greindar. Í greinargerðinni á bls. 92 er að finna mynd yfir frumútgjöld án óreglulegra liða sem hlutfall af vergri landsframleiðslu 2002–2019. Af henni má ráða að eftir hrun hafi hlutfall frumútgjalda ríkisins, þ.e. gjalda án óreglulegra liða og vaxtakostnaðar, verið komið undir 25% á árinu 2013 eftir aðhaldsaðgerðir þeirrar ríkisstjórnar. Þá var vel að merkja komið jafnvægi á ríkisútgjöldum. Samkvæmt þessum áætlunum og þessari niðurhallandi mynd er gert ráð fyrir því að hlutfall frumútgjalda verði um 24% á árinu 2016 og lækki í 23% af vergri landsframleiðslu til 2019. Það þýðir að þessi frumútgjöld lækka á árabilinu 2013–2016 um 20 milljarða og svo um enn aðra 20 milljarða til ársins 2019. Þetta eru tölurnar sem liggja fyrir af hálfu stjórnarmeirihlutans sjálfs. Þegar er síðan horft á aðra mynd á sömu opnu, á bls. 93, er að finna mynd yfir útgjaldaþróun vegna rekstrar, tilfærslna, viðhalds og fjárfestinga án óreglulegra liða og þar eru tilfærslur án atvinnuleysisbóta svört lína sem lætur ekki mikið yfir sér en til tilfærslna teljast útgjöld til almannatrygginga og það er langstærsti liðurinn. Hvað kemur þar fram? Frá 2013 er gert ráð fyrir áframhaldandi samdrætti útgjalda til tilfærslna sem lækka um 0,6% af vergri landsframleiðslu yfir tímabilið. Planið hjá ríkisstjórninni er með öðrum orðum að draga saman í tilfærslunum á næstu árum. Hæstv. fjármálaráðherra og forusta fjárlaganefndar geta komið hingað og barið sér á brjóst og sagt: Aldrei hærri krónutala - eins og krónutala skipti máli - aldrei meiri útgjöld til velferðarmála, aldrei meira fé til Landspítalans, aldrei meira. - Þið þekkið þennan söng! Í stefnuplagginu sjálfu, sem hæstv. ráðherra óskaði sérstaklega eftir hér í morgun að yrði rætt, kemur fram að ætlunin sé að draga úr hlutdeild samneyslunnar í ríkisútgjöldum sem nemur líklega, ef það er tekið saman að fyrst og fremst verði dregið saman í velferðarmálum, um 60–70 milljörðum frá því sem um var að tefla fyrir hrun miðað við núgildandi verðlag og landsframleiðslu því að það er auðvitað eina viðmiðið sem hægt er að horfa til. Ég fagna því auðvitað ef hæstv. fjármálaráðherra vill ræða þessi lykilatriði og staðreyndir mála og hætta að fela sig á bak við talnaleiki og krónutölur sem hann rokkar með fram og til baka í tíma. Þetta eru hin stóru hugmyndafræðilegu skilaboð af hálfu stjórnarmeirihlutans. Það er eðlilegt að taka þau alvarlega.
Herra forseti. Ég verð að taka undir með hv. þingmanni og þakka honum fyrir ræðuna. Ég ræddi þetta einmitt í ræðu minni í morgun af því að meiri hlutinn er alla tíð að guma af auknum ríkisrekstri og að verið séð að leggja meira til. Þá skiptir máli hvaða stærðir við miðum okkur við. Það kemur ágætlega fram hér, eins og hv. þingmaður rakti, og það er auðvitað svolítið hjákátlegt þegar verið er að tala um að samneyslan dragist saman um í kringum 60–70 milljarða frá því sem var fyrir hrun ef við tölum um verðlag dagsins í dag og landsframleiðsluna. Það er kannski þeirra stefna, öfugt við stefnu okkar vinstra fólks sem viljum halda samneyslunni á ákveðnu stigi. Að mínu mati er þetta áhyggjuefni og ég heyri að hv. þingmaður er mér sammála um það, því að stærsti hlutinn er náttúrlega velferðarútgjöldin sem þarna eru undir. Ég held að það hljóti að vera svo þegar þingmenn guma af þessu að þeir þurfi pínulítið að hugsa um það að þetta snýst ekki einungis um, eins og einn góður maður sagði, að stemma kassann af í lok dagsins heldur snýst þetta um alla þá þætti sem við erum bundin af sem samfélag, sem ríkisaðilar sem eiga að sjá um þetta samfélag. Mig langar að víkja að fyrri hluta ræðu hv. þingmanns og velta því upp með honum að þegar maður fer yfir umsagnir sem koma með frumvarpinu og við erum að kljást við ríkisstjórn sem vill ekki hækka við eldri borgara og öryrkja, þá var þar óskað eftir m.a. niðurfellingu á virðisaukaskatti og lyfjum og hjálpartækjum. Nú er náttúrlega verið að fella niður tolla og virðisauka og annað slíkt. [[Forseti hringir.]]Telur hv. þingmaður ekki að það hefði verið skynsamlegra að bera þar niður, þar sem lítið annað hefur gerst í málefnum þessara hópa?
Virðulegi forseti. Já, ég tel að það sé atriði sem hægt er að skoða. Ríkisstjórnin hefur satt að segja verið alveg ótrúlega einbeitt í því að refsa lágtekjufólki með öllum skattbreytingum sem hún hefur áður stigið á þessu kjörtímabili og engar af skattbreytingunum hennar hafa komið öðruvísi út en neikvætt heildrænt séð fyrir lágtekjufólk. Það er nefnilega alveg hægt að gera þetta eins og hv. þingmaður bendir á, að nýta skattkerfið til tekjujöfnunar og til þess að mæta sérstökum kostnaði þeirra sem höllum fæti standa. Hæstv. fjármálaráðherra hefur svo oft sagt þegar ég hef gagnrýnt hann fyrir að engar skattbreytingar nýtist þeim sem eru með undir 250 þús. kr.: Ja, það fólk borgar engan skatt til ríkisins. Það borgar auðvitað virðisaukaskatt af ýmsum aðföngum og það er alveg hægt að finna leiðir til þess með flokkun. Til þess hafa menn ólík virðisaukaskattsþrep, til að mæta sérstökum kostnaði sem bitnar þyngst á þeim sem höllustum fæti standa. Þegar maður horfir á skattbreytingarnar heildstætt séð þá er búið að ráðast nokkrum sinnum í tekjuskattsbreytingar og það er búið að ráðast í mjög víðtækar breytingar á gjaldtöku af stórfyrirtækjum. Nú er verið að fella niður raforkuskattinn á stóriðjuna, það er búið að lækka veiðigjöldin og hlífa ferðaþjónustunni við að innheimta gjald af ferðamönnum. En allar þessar breytingar, og þá sérstaklega breytingarnar af óbeinu sköttunum og hlutdeild matarskattsins í þeirri breytingu, hafa bitnað á fólki með ráðstöfunartekjur undir 250 þús. kr. og það hefur ekki fengið neitt af tekjuskattsbreytingum. Tekjuskerðingarmörk í barnabótakerfinu hafa ekki verið hækkuð þannig að fólk byrjar jafnvel að skerðast þar við 200 þús. kr. Ef allt þetta er dregið saman þá hefur ríkisstjórnin staðið fyrir skattbreytingum sem nýtast meðaltekjufólki. Ég er ekki að segja að meðaltekjufólk sé ofhaldið af sínum hlut að öllu leyti, en það er eftirtektarvert að lágtekjufólk, þar með auðvitað lífeyrisþegar, skuli vera skilið svona fullkomlega eftir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég vil í þessu ljósi velta upp kjörunum sem fólk sem hefur staðið hérna úti býr við, bæði eldri borgarar og öryrkjar, m.a. vegna þess að gjarnan er vísað í lífeyrissjóðina og að það eigi að taka fyrst tekjur sínar þar og síðan hjá Tryggingastofnun. Þrátt fyrir að það sé um 2% hækkun á ári, þ.e. hlutur lífeyrissjóðanna, þá erum við enn með heila kynslóð sem er búsett erlendis, heimavinnandi húsmæður sem hafa verið það í gegnum tíðina o.s.frv., sem við þurfum að mæta, fólk sem hefur ekki haft tækifæri til að leggja í lífeyrissjóði. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að þau úrræði sem hafa verið veitt varðandi þá sem veikast standa, hvort sem það er fólk með geðræn vandamál eða annað, af því að hér hefur verið talað um ýmis önnur úrræði eins og varðandi menntamálin o.fl., hvort það ástand sem ríkir í menntamálum þjóðarinnar eftir að hæstv. ráðherra [[Forseti hringir.]]beitti sér fyrir breytingu á kerfinu í gegnum fjárlög sé ekki hluti af því að við náum ekki veikum ungum einstaklingum [[Forseti hringir.]]inn í kerfið aftur eða öllu heldur til að fara að vinna. Er hv. þingmaður sammála mér um það að vinnumarkaðurinn [[Forseti hringir.]]sé ekki sérlega áhugasamur um fólk með slíkan vanda, að taka það í hlutastarf?
Virðulegi forseti. Jú, það er vissulega rétt hjá hv. þingmanni að vinnumarkaðurinn hefur engin sérstök úrræði fyrir fólk með skerta starfsgetu eða sérstaklega þennan unga hóp sem okkur er svo tíðrætt um. Mér finnst það líka lýsa ófyrirleitni af hálfu fjármálaráðherra landsins að koma hingað og gera þennan hóp að umtalsefni, láta að því liggja að vegna þess að hann sé til þá réttlæti það að halda öllum öðrum, lífeyrisþegum, öldruðum sem og örorkulífeyrisþegum, í fátæktargildrum án þess að hann geri nokkuð að öðru leyti eða leggi nokkurt fé í nokkurt átak til að fækka í þeim hópi. Hvar eru peningarnir í það? Nei, nei, það er verið að fækka í framhaldsskólunum, ekki fjölga. Það er verið að loka framhaldsskólunum fyrir fólki yfir 25 ára aldri. Það eru engin ný úrræði búin til af hálfu Vinnumálastofnunar eða af hálfu félagsþjónustunnar með tilstyrk ríkisvaldsins. Það er ósvífið af hálfu hæstv. fjármálaráðherra að gera sér ógæfu þessa fólks í pólitískum leikaraskap hér að vopni án þess að koma með eina einustu úrbótatillögu.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni og formanni Samfylkingarinnar, Árna Páli Árnasyni, fyrir mjög góða ræðu og þá ekki síður fyrir framlag hans til umræðunnar í morgun þegar hann beindi fyrirspurnum til hæstv. fjármálaráðherra, formanns Sjálfstæðisflokksins, Bjarna Benediktssonar. Þeir ræddu yfirlýsingar hins síðarnefnda í útvarpi yfir helgina um þróun örorku í landinu. Það var að skilja á máli hæstv. fjármálaráðherra að menn gerðu sér það nánast að leik að láta færa sig yfir á örorku þótt hann benti jafnframt á að fjölgun öryrkja fælist að hluta til í því eða mætti skýra með því að ungir menn hrektust út af vinnumarkaði og brotnuðu niður andlega, ættu þannig við sjúkdóma að stríða, þannig að þetta tvennt kæmi til. Mig langar að beina því til hv. þingmanns hvort hann telji að vinnumarkaðurinn sé að verða grimmilegri og ómannúðlegri en hann áður var. Ég er ekki í nokkrum vafa um það sjálfur að það varð mikil breyting á 10. áratugnum hvað þetta snertir borið saman við fyrri tíð. En er þetta gerast aftur núna og herðast eða skýrist þetta að einhverju leyti af strangara og erfiðara félagslegu umhverfi? Við vitum að tekjusnautt fólk á erfiðara með að sækja heilbrigðisþjónustu nú orðið vegna mikils kostnaðar. Hvar liggja þessar skýringar að mati hv. þingmanns?
Virðulegi forseti. Svörin liggja jafnt í vinnumarkaðinum sem í skólakerfinu að mínu viti og þess vegna þarf mjög fjölbreytt úrræði til að bregðast við vandanum. Þegar ég tók við sem félagsmálaráðherra þá blasti við sú hætta að þessi fjöldi mundi aukast mjög hratt og mikið. Þess vegna gripum við til fjölþættra aðgerða. Fyrsta verkið var að ég lengdi tímabil endurhæfingarlífeyris úr 18 mánuðum í 36 þannig að lengri tími gæfist til að vinna með einstaklingum sem voru á leiðinni í örorku þannig að þeir væru ekki úrskurðaðir í örorku tafarlaust. Síðan bjuggum við til gríðarlegan fjölda nýrra úrræða, 23 ný úrræði undir heitinu Ungt fólk til athafna sem voru öll fjármögnuð úr Atvinnuleysistryggingasjóði og við tókum frá fjármagn upp á 800 millj. kr. í það verkefni á mesta niðurskurðartíma í vestrænni sögu. Blessunarlega gekk ekki allt það fé út en við vorum tilbúin að verja því með þeim hætti. Við opnuðum framhaldsskólana og skárum ekki niður við þá eins og nú er verið að gera. Við opnuðum Háskóla Íslands líka. Það er engin tilviljun að árið 2013 var metútskrift úr Háskóla Íslands, 35% fleiri útskrifaðir en árið 2008. Af hverju skyldi það nú vera? Það er vegna þess að stjórnvöld tóku ákvörðun um það að opna skólana, búa til tækifæri, skapa nýja möguleika fyrir fólk. Síðan þarf auðvitað starfsendurhæfingu sem virkar og það þarf samvinnu við vinnumarkaðinn. Vinnumarkaðurinn er eins og hv. þingmaður rekur gríðarlega ósveigjanlegur og það er svolítið skrýtið vegna þess að auðvitað ber vinnumarkaðurinn kostnað af jafnt starfsendurhæfingu sem og örorkubótum og á að gera það. En það á að vera hvati fyrir fyrirtækin og þau eiga að geta grætt á því að vera með fjölbreyttar lausnir. Það eru eiginlega engin störf í boði fyrir þá sem vilja vinna hluta úr degi en ekkert okkar er 100%. Ég er það ekki og ég veit ekki um hv. þingmann, hann er reyndar örugglega í hærri prósentu en ég, en ég er þó langt frá því að vera 100%, hvað þá að ég geti verið nálægt því að vera 100% alla daga. Við erum ólík í eðli okkar og við eigum öll að geta lagt af mörkum eftir getu.
Hæstv. forseti. Nei, ég er enginn 100% maður og ætli það sé nokkurt okkar þegar grannt er skoðað. Nú veit ég að hv. þingmaður hefur nýlega sótt fund jafnaðarmanna í Evrópu þar sem m.a. þessi mál hafa eflaust verið rædd. Hann vísaði áðan í ræðu sinni og andsvörum til viðbragða í Bretlandi, þeirra sem þar halda um stjórnvölinn sem er breski Íhaldsflokkurinn, þau virðast vera að herðast hvað þetta snertir. Kennir hann einhverra breytinga í pólitísku landslagi hvað þessi viðhorf snertir og endurómunina sem við heyrðum hjá fjármálaráðherra bæði hér á þingi og í útvarpi um helgina?
Virðulegi forseti. Þetta er áhugaverður vinkill hjá hv. þingmanni. Ég fann það á flokksþingi þýskra jafnaðarmanna sem ég sótti í síðustu viku að þar var mikil áhersla á að auka hæfileika og möguleika fólks á að leggja af mörkum eftir fjölbreyttri getu. Það er eftirtektarvert að sjá hvernig hægri vængurinn í Evrópu og sérstaklega Íhaldsflokkurinn í Bretlandi gengur fram í þessum málum. Það ógeðfelldasta sem ég hef séð af mörgu ógeðfelldu frá þeim flokki var um daginn þegar þeir lögðu til að atvinnuleysistryggingar yrðu gerðar að séreign þannig að ef maður væri ekki búinn að borga í atvinnuleysistryggingasjóð fengi maður engar atvinnuleysisbætur. Afstaða okkar jafnaðarmanna hefur verið sú að atvinnuleysi er félagsleg aðgerð, hún er afleiðing af breytingum á vinnumarkaði og breytingum í atvinnuþróun og það er skylda okkar allra að mennta fólk til nýrra starfa. En hver eru skilaboð Íhaldsflokksins? Ja, þetta er bara þinn vandi. Það er verið að sjúkdómsvæða atvinnuleysið, gera það að einstaklingsbundnum vanda og ég bið hv. þingmann að sanna til með mér að þess er skammt að bíða að þessa sjáist stað líka í tillögum Sjálfstæðisflokksins sem virðist vera kominn í hugmyndafræðilegan eftiröpunargang með Íhaldsflokknum eins og aldrei fyrr.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem var um margt málefnaleg. Það kom mér að vísu svolítið á óvart hvað hún var mikið um breska Íhaldsflokkinn og hv. þingmaður dró þá ályktun að milli þess sem breski Íhaldsflokkurinn gerir í viðkomandi málaflokkum og Sjálfstæðisflokkurinn sé samasemmerki. Ég veit ekki alveg af hverju hv. þingmaður dregur þá ályktun. Má ég þá ræða hér um það sem breski Verkamannaflokkurinn hefur gert og setja samasemmerki milli þess og Samfylkingarinnar? Það er af nokkru að taka. Það er óhemjuvondur flokkur, búinn að hafa skelfilega leiðtoga og það verður ágætt að fá að vita hvort samanburður við Samfylkinguna sé eðlilegur. Hv. þingmaður vísaði í bótamálin og ég held að réttara væri að líta okkur nær þegar kemur að þeim þáttum. Við í hv. fjárlaganefnd höfum fengið kynningar frá Tryggingastofnun um það sem gert er annars staðar á Norðurlöndunum og það er nú þangað sem menn líta meira til. Einnig fór flokkssystir hans, Björg Vilhelmsdóttir, ágætlega yfir þetta í viðtali sem vakti athygli af góðri ástæðu en spurningin er þessi: Má ég, svo hann veiti mér alveg nýjan vinkil í pólitískri orðræðu, draga þá ályktun að ég megi heimfæra allt það sem breski Verkamannaflokkurinn gerir yfir á Samfylkinguna? Það er kannski fyrsta spurningin. Síðan er spurning númer tvö. Svo við förum praktískt í þetta þá veit hv. þingmaður að það er búið að bæta mjög vel í bæturnar þó að þar sé auðvitað mikið verk óunnið sem við náum ekki að ræða hér, en hvernig sér hann fyrir sér samspil bóta og lágmarkslauna? Finnst honum eðlilegt að bætur séu hærri, lægri, svipaðar? Bara prinsippspurning. Og svo að endingu vegna þess að ég hef átt svolítið í orðræðu við hv. þingmenn Samfylkingarinnar um einkarekstur í heilbrigðisþjónustu. Hver er afstaða hv. þingmanns til þess? Er hann á móti einkarekstri í heilbrigðisþjónustu?
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður mun örugglega ekki taka neinni leiðsögn frá mér um það [[Gripið fram í.]]hverja hann getur kennt mér sem hugmyndafræðilega leiðtoga mína hér eða þar. Þess vegna ætla ég ekki þá dul að segja það að öðru leyti en því að benda honum á það að ef hann sér hugmyndafræðilega eftiröpun mína frá einhverjum öðrum flokkum þá má hann alveg gera það að umtalsefni eins og ég geri hér. Ég þykist kenna það í því þegar fjármálaráðherra landsins fer í herferð gegn öllum lífeyrisþegum landsins, 48 þús. manns, þar af 32 þús. ellilífeyrisþegum, vegna þess að hann sér ofsjónum yfir einhverjum örfáum ungum einstaklingum sem kunna að vera að fara á örorku. Þetta er andstyggileg orðræða. Það er verið að stilla upp öryrkjum sem afætum á samfélaginu og koma þeirri hugmynd inn að fólk eigi val um að vera á örorku og eigi bara að dratta sér af henni. Þar kenni ég hugmyndafræðilegrar stöðu með breska Íhaldsflokknum og það er það sem ég var að gera að umtalsefni hér. Björk Vilhelmsdóttir hefur nefnt það að skilyrðingar komi til greina í félagsaðstoð sveitarfélaga sem er allt annar þáttur en bætur almannatrygginga og er vert að ræða það líka, muna það, og rugla ekki því tvennu saman. Varðandi fjárhæð bóta, ég veit ekki hvort ég kemst til að svara meiru í þessu svari, þá eiga bætur almannatrygginga að tryggja fólki fullnægjandi lífsframfærslu hafandi mið af því að fólk á ekki val um það að vera á bótunum og örorkulífeyrisþegar sérstaklega geta þurft að vera alla ævina á bótunum. Þar af leiðandi má ekki myndast bil á milli þeirra og lágmarkslauna.
Virðulegi forseti. Samfylkingin hélt sérstakan fagnaðarfund, fagnaðarsamkomu á Rauða ljóninu þegar breski Verkamannaflokkurinn vann kosninguna á sínum tíma þegar Tony Blair og Gordon Brown voru kosnir þannig að ég get auðveldlega dregið þá ályktun að allt það sem þeir slæmu stjórnmálamenn og þá sérstaklega þessi hörmulegi stjórnmálamaður Gordon Brown hafa gert sé með velvild hv. þingmanns og Samfylkingarinnar. Mér fannst margt vera málefnalegt í ræðu hv. þingmanns, en mér finnst það að segja að hæstv. fjármálaráðherra sé í herferð þegar hann hefur beitt sér fyrir hækkun á bótum til lífeyristrygginga með þeim hætti sem hann hefur gert í besta falli mjög ósanngjarnt og tölurnar tala sínu máli. Menn geta leikið sér eins og þeir vilja með það, en þetta er 27 milljarða hækkun á ári, 22 milljarða kr. uppsöfnuð hækkun sérstaklega út af ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Mér fannst ekki vera nægilega skýrt hjá hv. þingmanni varðandi samspil bóta og lágmarkslauna, hann segir að bilið megi ekki vera of mikið, ef hann getur farið aðeins betur í það og einnig ef hv. þingmaður getur svarað því hvort hann sé á móti einkarekstri í heilbrigðisþjónustunni.
Virðulegi forseti. Fyrst varðandi hin pólitísku leiðarljós. Ef hv. þingmanni finnst að ég sé að taka eitthvað upp frá einhverjum öðrum, sama hvort það er núverandi leiðtogi breska Verkamannaflokksins eða þeim fyrri, þá getur hann að sjálfsögðu gert það að umtalsefni ef hann svo kýs. Hæstv. fjármálaráðherra, með því að færa umræðuna um sambærilegar bætur fyrir ellilífeyrisþega og almenna örorkulífeyrisþega yfir á svið umræðu um einhvern afmarkaðan hóp sem hann lætur að því liggja að eigi val um það að vera öryrkjar, [[Gripið fram í.]]er að færa þessa umræðu niður á drulluplan og hann er auðvitað í herför gegn lífeyrisþegum þegar hann neitar að viðurkenna að það sama eigi að gilda um þá og láglaunafólk. Varðandi hina meintu velvild hæstv. ráðherra og einhverja tugi milljarða þá þarf hv. þingmaður bara að lesa hagræna ritið sem hæstv. ráðherra vildi að yrði talað um í þessari umræðu. Þar kemur fram að ætlunin er að draga saman útgjöld til millifærslna eins og lífeyristrygginga sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Það er markmiðið.
Hæstv. forseti. Ég varð ekki var við það að ráðherrar ríkisstjórnarinnar ávörpuðu fundinn sem var hér fyrir utan Alþingishúsið í dag. Þar voru mættir félagar úr Öryrkjabandalaginu til að leggja áherslur á kröfur sínar en skilaboðunum var engu að síður komið áleiðis til þessa hóps og ýmissa annarra sem eiga lífsafkomu sína undir fjárframlögum úr ríkissjóði gegnum almannatryggingar. Ég ætla ekki að bjóða ykkur neitt, sagði hæstv. forsætisráðherra hér. Hann var að vísu ekki að tala beint til þessara hópa heldur til stjórnarandstöðunnar en um þetta snýst slagurinn á þingi nú. Um þetta hefur þessi langa umræða um fjárlögin fyrst og fremst staðið, hvað eigi að bjóða því fólki sem var hér fyrir utan og öðrum sem eru í svipaðri stöðu. Ráðherrann sagði og það var alveg skýrt: Ég ætla ekki að bjóða ykkur neitt. Við vorum hins vegar milliliðurinn, stjórnarandstaðan, sem átti væntanlega að flytja þessi skilaboð. Þetta skýrir að sjálfsögðu að hluta hina löngu umræðu sem þegar er orðin um fjárlögin. Fólki er mikil alvara, bæði hér innan dyra í stjórnarandstöðunni og í samfélaginu almennt að það verði gerðar breytingar á fjárlagafrumvarpinu. Við eigum líka enn eftir að samþykkja fjáraukalögin. Þar setti stjórnarandstaðan sameinuð fram tillögu um að settir yrðu 6,6 milljarðar, hygg ég að það hafi verið, til að hækka örorkubætur og bætur til aldraðra afturvirkt eins og almennt gildir á vinnumarkaði í kjarasamningum. Þetta þykja mönnum vera réttlátar kröfur og verð ég að endurtaka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni að þetta er ekki bara spurning um réttlæti heldur er þetta líka spurning um skynsemi vegna þess að þetta eykur jöfnuð í samfélaginu, gerir tekjulitla hópa aflögufærari, peningarnir munu streyma áfram út í hagkerfið og það gerist þá tvennt í senn; ánægjan dafnar og vex í samfélaginu enda munu allir hagnast á því að framfylgt sé stefnu héðan úr þessum sal sem fólki þykir vera réttlát og réttmæt. Þetta skýrir fyrst og fremst þá löngu umræðu sem hefur orðið um fjárlögin. Það væri hægt að staldra við ýmislegt sem hér hefur verið sagt síðustu klukkutímana um málið og m.a. úr ræðu formanns Samfylkingarinnar, hv. þm. Árna Páls Árnasonar um örorkubætur og þróun örorkunnar. Ég kom upp í andsvari við hann og fékk hann til að skýra nánar hugmyndir sínar þar að lútandi og ég tek fyllilega undir allt það sem hann sagði. Hann vék að umræðu í Evrópu sem væri að færast í svipað mót af hálfu hægri manna og við heyrðum dæmi um hjá hæstv. fjármálaráðherra í útvarpsþætti á helginni og svo aftur ítrekað í morgun og voru vægast sagt óhugnanlegar vangaveltur í mínum huga. Þótt ekki væri nema fyrir það eitt að ræða þennan þátt fjárlaganna, hlutskipti öryrkja og þeirra sem hafa lægstu tekjur í þjóðfélaginu, þá væri það þess virði að standa hér lengi og ræða málið til að komast í kallfæri við stjórnvöld og fá þau til að endurskoða ákvarðanir sínar. Það er aldrei of seint að gera það. Ég er ekki einn af þeim sem telja að málþóf sé alltaf af hinu illa. Það hefur oft orðið til góðs. Ég minnist þess þegar okkur tókst í þessum sal, þá var ég í stjórnarandstöðu, að koma í veg fyrir að þáverandi ríkisstjórn einkavæddi vatnið og tæki lagabálk um vatnið til róttækrar endurskoðunar með einkaeignarrétt að leiðarljósi. Menn sögðu náttúrlega þá eins og alltaf er sagt í allri umræðu sem er umdeilanleg að ekki væri verið að breyta nokkrum sköpuðum hlut, menn væru að túlka eða færa þau lög sem verið hefðu í gildi frá því um í byrjun aldarinnar síðustu, 1919 held ég að það hafi verið, til samræmis við dómapraxís aldarinnar og það má vera rétt að því leyti að áhersla á einkaeignarrétt var að aukast á þessu tímabili og menn vildu nota tækifærið til að herða enn á þeirri skrúfu. Annað mál sem við ræddum lengi var mál sem hefur verið nokkuð til umfjöllunar núna, það er Ríkisútvarpið. Og ég held að þáverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hafi gert tvær eða þrjár tilraunir um breytingar á Ríkisútvarpinu, fyrst mjög grimmileg einkavæðing, hrein og klár og hrá einkavæðing og síðan var dregið úr slíkri hugsun og settar inn einhverjar lýðræðislegar tengingar inn í þessa stofnun sem við fjármögnum öll saman og er fullkomlega eðlilegt að sé gert. Allar þær breytingar voru til góðs. Ég held að það deili enginn um það, enginn, að þær hafi verið til góðs, þ.e. breytingar á frumvarpinu eins og það lá fyrir upphaflega. Hins vegar voru breytingarnar í þá veru að gera Ríkisútvarpið að opinberu hlutafélagi ekki skynsamlegar að mínum dómi. Reyndar held ég að þetta opinbera hlutafélagaform hafi ekki reynst vel og eigi að taka alfarið til endurskoðunar. Hlutafélag er eðli máls samkvæmt félag um hluti en ekki einn hlut eins og er í opinberu hlutafélagi og þeir góðu kostir sem kunna að vera við hlutafélagaformið nýtast ekki í opinberu hlutafélagi þar sem einn hlutur er kominn undir ákvörðunarvaldi eins aðila, ráðherra í viðkomandi málaflokki. Reyndar er þetta allt komið inn til fjármálaráðuneytisins núna eftir að breytingar hafa verið gerðar á lögum í þá átt að líta á alla starfsemi sem er færð undir opinbert hlutafélagaform sem fyrirtækjastarfsemi, starfsemi fyrirtækis, en ekki eins og í tilviki Ríkisútvarpsins sem menningarstofnun sem áður heyrði undir menntamálaráðuneytið. Við höfum rætt talsvert um heilbrigðisþjónustuna líka og þar sýnist sitt hverjum. Ég tók það mál hér upp um daginn eftir að Fréttablaðið birti mikla fyrirsögn um að til stæði að taka upp það form í Reykjavík á vegum heilsugæslunnar í Reykjavík að fjármagn skyldi fylgja sjúklingi og vitnaði til þess að lækningaforstjóri Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins hefði sagt við ráðningu sína eða skömmu eftir hana í lok síðasta árs að hann sæi fyrir sér markaðsvætt kerfi sem starfaði undir vængjum Samkeppnisstofnunar. Þetta kom allt upp í hugann þegar ég sá Fréttablaðið og þar var Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins, að tjá sig um spennandi samkeppnishvata sem verið væri að innleiða í heilbrigðiskerfið. Ég fór hins vegar rangt með að einu leyti. Ég sagði að hæstv. fjármálaráðherra hefði skipað Odd Steinarsson forstöðumann lækningasviðs hjá heilsugæslunni. Það er rangt. Það er framkvæmdastjóri heilsugæslunnar sem skipar hann þannig að þetta var rangt og ég biðst velvirðingar á því og ég leiðrétti það hér með. Það var líka rangt sem ég sagði að hann væri framkvæmdastjóri, ég hygg ég hafi sagt það hér að hann væri framkvæmdastjóri Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins en eins og ég hef sagt hér núna, þá er hann lækningaforstjóri. Ég held að það sé titillinn, alla vega er það inntakið í því starfi sem hann gegnir. Það breytir því ekki að inntakið í því sem ég var að segja er hið sama og ég vék að því að þeir hefðu þarna sýnilega samræmt göngulag, hæstv. heilbrigðisráðherrann og þessi ágæti maður, framkvæmdastjóri lækningasviðsins, þeir væru að tala mjög á sama veg, að fara með heilsugæsluna í svipaðan farveg þar sem fjármagn fylgir sjúklingi. Nú má til sanns vegar færa að við tölum fyrir því að fjármagnið sé nýtt þar sem sjúklingarnir eru og þar sem þörfin er mest og í þeim skilningi mætti færa rök fyrir því að þetta sé nákvæmlega það sem við sækjumst eftir. En það er allt annar handleggur en að gera það að kerfislægu stýritæki. Það er allt annar hlutur. Ef ríkisstjórnin og stjórnvöld væru sjálfum sér samkvæm og létu fjármagnið fylgja sjúklingunum og svöruðu þörfinni þar sem hún væri mest og þar sem hún væri fyrir hendi, væri verið að auka framlag til Landspítalans í miklu ríkari mæli en gert er. Okkur er sagt af hálfu stjórnenda Landspítalans að vegna fjölgunar og öldrunar í íslensku samfélagi þá aukist þjónustuþörfin hjá Landspítalanum árlega sem nemur 1,7%. Það þýðir að bara til að svara þeirri þörf þyrfti framlagið til Landspítalans að aukast um 930, 940 millj. kr. Það hefur ekki verið gert. Annað sem ég vil vekja athygli á er að tekið er tillit til kostnaðar af kjarasamningum þegar fjármagn er veitt eins og við gerum núna samkvæmt fjáraukalögunum til Sjúkratrygginga vegna kjarasamninga við lækna í einkarekstri. En þegar Landspítalinn eða forstöðumenn Landspítalans biðja um samsvarandi hækkað framlag vegna kostnaðarsamra kjarasamninga innan veggja Landspítalans þá er ekki orðið við því, alla vega ekki í þeim mæli sem þyrfti að vera. Ég heyrði viðtal í Ríkisútvarpinu í kjölfar þess að grein eftir viðkomandi birtist í Morgunblaðinu hygg ég, það var formaður prófessoraráðs Landspítalans, ég held ég fari rétt með, maður er orðinn svo nervus yfir því að fara nú örugglega rétt með allt sem ég gjarnan vil gera, en hann sagði í þessari grein og í viðtalinu við Ríkisútvarpið að spítalinn þyrfti að lágmarki 3 milljarða til viðbótar því sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu til að geta staðið undir eðlilegum rekstri sjúkrahússins, það væri lágmark sem þyrfti að koma til sögunnar. Ég veit og þekki það vel til spítalans, starfseminnar þar - og við gerum það eflaust mörg, bæði gegnum fólk sem þar starfar, sjúklinga o.s.frv., ég held við höfum öll einhver tengsl þarna inn, allt samfélagið hefur það - að spítalinn fær ekki þá peninga sem þarf til að rísa undir þeim skyldum sem við viljum að hvíli á herðum hans. Það held ég að sé alveg augljóst. Ég veit að á tilteknum sviðum innan spítalans eru starfandi mun færri sérfræðingar en þyrfti að vera, ég veit að á einni deild var starfandi einn læknir þar sem hefðu þurft að vera fjórir og hið sama gildir á öðrum stöðum. Þar vísa ég til sjúkraliða, það þekki ég og eflaust er það líka í röðum hjúkrunarfræðinga þótt ég þekki það ekki eins vel, en í ýmsum öðrum stéttum og hópum er þetta veruleikinn. Ég vék að Ríkisútvarpinu áðan. Ég hef sannast sagna mjög miklar áhyggjur af Ríkisútvarpinu og ekki bara vegna þess að ekki sé komið til móts við fjárhagslegar þarfir Ríkisútvarpsins heldur leikur mér forvitni á að vita hvað kunni að vera að gerast þar innan dyra. Eru einhverjar kerfisbreytingar þar fyrirhugaðar? Það er hægt að fara þá leið sem menn eru að fara innan heilbrigðisþjónustunnar víðar en á þeim bænum. Það er hægt að fara í að markaðsvæða starfsemina í Ríkisútvarpinu eins og annars staðar. Þetta er hlutur sem við eigum eftir að taka til umræðu, ekki endilega núna við þessa fjárlagaumræðu en við hljótum að spyrja um hvað þarna er að gerast á komandi ári. Ég vona að við berum gæfu til að gera breytingar sem duga Ríkisútvarpinu. Það eru að sjálfsögðu fjölmargar aðrar stofnanir og starfsemi sem ég mundi vilja víkja að en aðrir hafa gert það. Aðrir hafa beint sjónum að skólakerfinu. Ég hef áður talað um löggæsluna. Mér finnst skipta mjög miklu máli að hér sé góð löggæsla og ég hef sérstakar áhyggjur af því ef menn fara út á þá braut að vopna veika lögreglu. Það er engin leið til að gera hana sterka, það er mjög varasöm leið. En ég fagna því sem fram kom hjá hæstv. innanríkisráðherra þegar umræða fór fram um þetta málefni í þinginu fyrir tilstilli hv. þm. Árna Páls Árnasonar fyrir nokkrum dögum, þá lagði hæstv. innanríkisráðherra Ólöf Nordal áherslu á að ekki væri fyrirhuguð nein breyting í þá veru að vopnvæða lögregluna í ríkari mæli en verið hefur og það finnst mér gott. Mér fannst gott að heyra það, mér finnst mjög mikilvægt að við getum verið sameinuð um það annars vegar að styrkja og efla lögregluna og halda síðan vopnum frá hinum almenna lögreglumanni. Hæstv. forseti. Þar sem lítill tími er eftir þá langar mig til að víkja að einu atriði sem tengist starfi mínu á þingi og er í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins. Það snýr að umboðsmanni Alþingis. Við í nefndinni höfum lagt áherslu á og þar erum við að tala algerlega þverpólitískt, að hafa embættið sem öflugast og sterkast og við erum sammála um að efla eigi þann þátt í starfinu sem lýtur að forvörnum, það sem kallað eru frumkvæðisathuganir, athuganir sem umboðsmaður fer í til að kanna hvort pottur sé brotinn eða hvort færa megi mál til betri vegar. Við teljum að það hafi mikið forvarnagildi í stjórnsýslunni almennt. Umboðsmaður Alþingis hefur sýnt að mínum dómi að hann kann vel að fara með sitt vald og við leggjum áherslu á að gerð verði breyting á fjárlagafrumvarpinu til að koma til móts við óskir hans um að efla þennan þátt sérstaklega, forvarnaþáttinn, frumkvæðisrannsóknirnar og teljum að það þurfi að koma viðbótarframlag til embættisins sem nemur 15 millj. kr. Mig langar til að ljúka þessari ræðu minni á því að beina því til hv. fjárlaganefndar og þingsins og vísa til varaformanns nefndarinnar sem situr hér í salnum, hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, að taka þessa ábendingu eða óskir stjórnlaga- og eftirlitsnefndar Alþingis til vinsamlegrar skoðunar.
Virðulegi forseti. Það er hægt að spyrja hv. þingmann út í margt í góðri ræðu hans, t.d. að því er varðar Landspítalann. En ég vil einblína á tvennt sem hann nefndi, annars vegar framlögin til Ríkisútvarpsins og hins vegar frumkvæðisathuganir umboðsmanns Alþingis. Mér finnst nefnilega þessu tvennu svipa nokkuð saman. Ríkisstjórnin er ósátt við sjálfstæða fréttamennsku Ríkisútvarpsins. Ég held að það fari ekki fram hjá nokkrum manni. Hnýfilyrði ráðherra og forustumanna fjárlaganefndar í garð Ríkisútvarpsins aftur og aftur hafa vakið athygli. Við vitum það líka að stjórnarmeirihlutinn hefur þurft að sjá að baki einum ráðherra vegna mistaka í starfi og þau mistök urðu uppvís vegna frumkvæðisathugunar umboðsmanns Alþingis. Meðan á þeirri rannsókn stóð höfðu bæði forsætisráðherra landsins og fjármálaráðherra uppi orð þar sem þeir gagnrýndu umboðsmann fyrir framgöngu hans í lekamálinu, fyrir forgangsröðun hans og fyrir þær aðferðir sem hann notaði við rannsóknir á birtingu upplýsinga úr henni. Ég vil þess vegna spyrja: Getum við dregið þá ályktun af þessum tveimur dæmum, ítrekuðum gagnrýnisorðum forustumanna stjórnarmeirihlutans í garð þessara sjálfstæðu eftirlitsaðila, því auðvitað eru þeir það þó með ólíkum hætti sé, að ríkisstjórnin sé einfaldlega á einhverri hálffasískri vegferð að veikja sem kostur er fjölbreytileikann og aðhaldið sem hún á að sæta í lýðræðissamfélagi?
Hæstv. forseti. Aðeins nokkur orð um hvorn þáttinn um sig, þá er það rétt sem hv. þingmaður rifjar upp að ýmis orð voru látin falla af hálfu ráðherra í ríkisstjórn, þeirra ráðherra sem hv. þingmaður vísar til, í garð umboðsmanns Alþingis þegar fram fór umrædd könnun að frumkvæði umboðsmanns Alþingis. Við litum það mörg alvarlegum augum og slógum upp varðstöðu fyrir embættið. Ég vil hins vegar ekki leggja þessi mál að jöfnu. Ég hygg að ástæðan fyrir því að ekki hefur enn verið horft til óska umboðsmanns Alþingis séu tilraunir til sparnaðar almennt. Það hefur verið þrengt nokkuð að embættinu í tímans rás og menn viljað knýja það inn í annars konar vinnubrögð, knappari vinnubrögð og það hefur tekist mjög vel. En þegar kemur að þessu þá hygg ég að þverpólitísk samstaða sé í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, fulltrúa allra flokka, um að rétt sé að efla þessa stofnun. Allt annar handleggur er þegar kemur að Ríkisútvarpinu. Það er eiginlega alveg merkilegt og mér óskiljanlegt hvers vegna sú óvild sem er ríkjandi í stjórnarherbúðunum í garð þeirrar stofnunar er eins og raun ber vitni. Mér finnst það gersamlega óskiljanlegt mál og þar tel ég að um sé að ræða hreina herferð gegn þessari stofnun sem við verðum að reyna að hrinda.
Virðulegi forseti. Ég ætla að vona að hv. þingmaður hafi rétt fyrir sér um muninn á þessu tvennu en vek þó athygli á því að þrátt fyrir óbeitina í garð Ríkisútvarpsins af hálfu forustumanna stjórnarliðsins og forustumanna fjárlaganefndar hefur myndast einróma sammæli allra flokka í stjórn Ríkisútvarpsins um stuðning við Ríkisútvarpið. En það virðist vera þannig og við erum að sjá það hér að forusta stjórnarflokkanna í fjárlaganefnd virðist hafa meiri áhrif en ráðherrarnir að þessu leyti, stjórna meiru en þeir og jafnvel ganga áherslur hennar í málefnum Ríkisútvarpsins framar skýrum loforðum menntamálaráðherra landsins. Hún er meira að segja tekin við fagurfræðilegri byggingarstjórn og ýmsum öðrum slíkum þáttum. Maður hlýtur þess vegna að spyrja sig: Hvar er hausinn og hvar er skottið á þessu dýri sem stjórnarmeirihlutinn er?
Hæstv. forseti. Þegar fjallað er um Ríkisútvarpið þessa dagana og reynt að ráða í hvað er að gerast í Stjórnarráðinu þá er það eins og að rýna inn í kínversk stjórnmál fyrr á tíð, reyna að átta sig á hvar þræðirnir liggja og hverjir það eru sem raunverulega hafa áhrif. [[Gripið fram í: Og hverjir eru komnir í …]]Ég hef ekki alltaf verið sáttur við Ríkisútvarpið og ekkert okkar hefur alltaf verið í sátt við alla fjölmiðla í landinu. Það á við um alla fjölmiðla vegna þess að þar er margt fólk, þar eru margir þættir, það eru fréttamenn o.s.frv., menningarefni sem við höfðum mismunandi sjónarmið til o.s.frv. Í seinni tíð hefur verið farið illa með margt starfsfólk, ágætisstarfsfólk hefur verið látið víkja án þess að við höfum fengið fyrir því skýringar sem við teljum okkur eiga rétt á, ég tel að við eigum rétt á sem eigendur þessarar stofnunar. En mér er óskiljanlegt hvernig stendur á því að ríkisstjórnin hefur [[Forseti hringir.]]sameinast gegn hæstv. menntamálaráðherra í því að tillögur hans nái fram að ganga.
Virðulegur forseti. Það kemur mér svolítið á óvart að hlusta á orðaskipti hv. þm. Ögmundar Jónassonar og hv. þm. Árna Páls Árnasonar því þeir tala um að þrengt hafi verið að umboðsmanni Alþingis. Það stenst náttúrlega ekki ef menn skoða tölurnar. Einnig tala þeir um einhverja herferð gegn RÚV. Það var nú bara í fjáraukanum að samþykkt var að setja 1,5 milljarða til að lækka skuldir félagsins. Einnig fékk það aukaframlagið þrátt fyrir að hafa ekki uppfyllt skilyrði þar um, 180 millj. kr., og í tíð þessarar ríkisstjórnar hafa framlögin verið að aukast eins og allir vita sem vilja vita þannig að ég átta mig ekki alveg á þessu en látum það liggja á milli hluta. Hv. þingmaður talar um að hann sé algerlega á móti því að fjármagn fylgi sjúklingi. Nú eru ákveðnar stofnanir með slíka samninga, t.d. Heilsugæslan Salahverfi í Kópavogi sem er heilsugæslustöð þar sem fjármagn fylgir sjúklingi. Það er þá eðlilegt að álykta sem svo og ég spyr hvort ég sé nokkuð að mistúlka hv. þingmann þegar ég segi að hann hlýtur að vera á móti því kerfi sem er í Salahverfinu. Einnig hafa forustumenn Landspítalans kallað mjög eftir því, allir, að það verði blönduð fjármögnun á spítalanum. Því miður er það fyrirkomulag ekki enn þá komið til framkvæmda en við skulum vona að við sjáum það núna, það er að norrænni fyrirmynd, þá fylgir fjármagn aðgerðum og fylgir þá í rauninni sjúklingum auðvitað líka. Þá spyr ég hv. þingmann að þessu tvennu, hvort ég skilji hann ekki rétt að hann sé ósammála forustumönnum spítalans hvað varðar blandaða fjármögnun og þar af leiðandi að fjármagn fylgi sjúklingi og sömuleiðis að hann sé ósáttur við það fyrirkomulag sem er í Salahverfinu.
Hæstv. forseti. Já, ég er ósáttur við að það fyrirkomulag verði innleitt sem hvati í allt heilbrigðiskerfið, ég er ósáttur við það. Ég gerði hins vegar grein fyrir því í ræðu minni að að sjálfsögðu þyrfti að taka mið af eftirspurn og þörf í fjárveitingum til heilbrigðisstofnananna. Þar með í þeim skilningi værum við að tala um að fjármagn fylgdi sjúklingi, í þeim skilningi, það þarf að taka tillit til þeirra sjónarmiða. Við stöndum hins vegar frammi fyrir því hvort við eigum að innleiða þetta sem hvata í kerfið almennt. Hv. þingmaður áttaði sig ekki á eins og hann orðaði það afstöðunni til umboðsmanns Alþingis. Það er mjög skýrt. Við erum að tala um að það þurfi 15 millj. kr. til viðbótar frá því sem lagt er til … [[Gripið fram í.]]Hann segist ekki átta sig á einhverju sem hann er að spyrja mig um og ég er að reyna að svara því, hann áttar sig ekki á því hver er brotalömin. Ég segi að við teljum að það þurfi 15 millj. kr. til viðbótar til viðbótar til að umboðsmaður geti sinnt frumkvæðismálum. Ég sagði hins vegar um stofnunina sem slíka að þrengt hefði verið að henni, m.a. hefðu menn viljað sjá markvissari vinnubrögð og annars konar vinnubrögð. Ég var að segja að það hefði að mörgu leyti tekist, ég er að greina þarna á milli. Ég segi hins vegar að við þurfum þessar 15 millj. kr. til viðbótar. Varðandi Ríkisútvarpið þá langar mig til að spyrja hv. þingmann: Er hann að segja að hann sé ósammála eða sammála hæstv. menntamálaráðherra hvað hans áherslur áhrærir, ef hann vildi byrja kannski á að svara þeim endanum?
Virðulegi forseti. Það stemmir ekki að verið sé að þrengja að þessum stofnunum eins og umboðsmanni Alþingis sem sinnir mjög góðu starfi. Ég held að flestir ef ekki allir séu sammála um það, kannski ekki allir en mjög margir og þar með talið ég. Hins vegar skiptir auðvitað máli að það sé alveg skýrt hvað t.d. Ríkisendurskoðun gerir og hvað umboðsmaður Alþingis gerir og ég held að allir séu inni á því og ég held báðar stofnanir líka án þess að hafa fengið það skriflegt frá báðum. En mér finnst það gott að þetta liggur fyrir, það er þá alveg skýrt að hv. þingmaður er ósáttur við það fyrirkomulag sem er í Salahverfinu og er ósammála forustumönnum Landspítalans varðandi það að fara í blandaða fjármögnun, það er bara þannig. Ég geri enga athugasemd við það þótt hv. þingmaður sé ósammála mér. Varðandi Ríkisútvarpið þá er ég sammála fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar og það er ekkert leyndarmál.
Hæstv. forseti. Ég velti því stundum fyrir mér hvort hv. þingmaður hlusti ekki á það sem ég er að segja. Uppistaðan í mínu máli var ekki sú að það hefði verið þrengt of mikið að embætti umboðsmanns Alþingis. Ég var að segja að fjármagn hefði verið veitt með það í huga að stuðla að annars konar og hugsanlega ódýrari vinnubrögðum. Sú breyting hefði átt sér stað. Nú vildu menn fara að endurskoða stöðuna og vildu núna að við gætum fært út kvíarnar með áherslu á frumkvæðismál. Það er þetta sem ég var að segja. Varðandi Landspítalann, Salahverfið og Landspítalann sérstaklega, ég sé ósammála Landspítalanum, þá bið ég hv. þingmann að hlusta á það sem ég var að segja um að taka yrði tillit til þarfa og þar með sjúklinganna og fjármagnsins annars vegar og það þyrfti að gera með Landspítalann. Ég varði nokkru máli [[Forseti hringir.]]í að skýra það en ég vildi ekki gera þetta að hvata í kerfinu öllu. Hann skilur þetta ekki, hv. þingmaður.
Þetta er mjög auðskiljanlegt.
[[Forseti hringir.]] Ég hélt að það væri mjög auðskiljanlegt, ég veit að hæstv. forseti skilur þetta vel.
Herra forseti. Hér hefur staðið umræða óvanalega lengi og ekki að ófyrirsynju. Ég man aldrei eftir því að fjárlagafrumvarp hafi verið lagt fram með jafn flausturslegum hætti og við höfum orðið vitni að hér. Það hefur komið fram á síðustu dögum að þrátt fyrir að fjárlaganefnd hafi verið gefinn alveg sérstaklega rúmur tími hafi menn gleymt stórum liðum sem jafnvel hlaupa á yfir þúsund milljónum kr. sem gefur auðvitað tilefni til að ræða málið miklu betur en verið hefur. Hér hafa í tengslum við fjárlagaumræðuna óhjákvæmilega spunnist líka harðar umræður um þá grimmúðlegu meðferð sem hæstv. ríkisstjórn hefur í frammi gagnvart öldruðum og öryrkjum. Menn í þingsölum, a.m.k. stjórnarandstaðan og stöku þingmaður stjórnarliðsins, eru auðvitað yfir sig hissa, undrandi, sárir, ævareiðir yfir því að aldraðir og öryrkjar séu eini hópurinn í samfélaginu sem fær ekki greiddar bætur með afturvirkum hætti, allir aðrir fá það. Ég velti því fyrir mér af því að hv. þingmaður er reyndur maður: Telur hann að það sé kannski hugsanlegt að aldraðir og öryrkjar hafi gleymst og þetta sé bara tilviljun eða telur hv. þingmaður að þarna sé hæstv. ríkisstjórn að sýna sitt rétta andlit gagnvart öldruðum og öryrkjum? Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Telur hann, eftir að stjórn Landspítalans hefur með jafn skilmerkilegum hætti gert grein fyrir sínu máli og þörfinni fyrir 3 milljörðum meira til Landspítalans til að hægt sé að reka hann sómasamlega, koma til greina að stjórnarandstaðan hætti umræðum um fjárlagafrumvarpið fyrr en ríkisstjórnin hafi eitthvað gefið eftir í því máli? Erum við ekki að tala máli réttlætis og sanngirni, hv. þingmaður?
Hæstv. forseti. Jú, við erum að tala máli réttlætis varðandi aldraða og öryrkja en hér hefur verið í dag um mikla útúrsnúninga að ræða. Við heyrðum varaformann fjárlaganefndar svara mér í andsvari fyrir stundu. Ég var að færa rök fyrir því að það vantaði 3 milljarða í rekstur Landspítalans, 3 milljarða til að hann gæti sinnt nýjum sjúklingum sem kæmu til sögunnar á ári hverju vegna fjölgunar og öldrunar í þjóðfélaginu. Ég var að reyna að færa rök fyrir þessu. Hver var niðurstaða varaformanns fjárlaganefndar Alþingis? Að ég væri ósammála forsvarsmönnum Landspítalans um fjármögnun. Þó hafði ég varið miklum tíma ræðu minnar í að reyna að skýra á hvaða forsendum ég vildi koma til móts við þeirra óskir og kröfur og ég hygg að ég sé þar miklu fastari á báti en varaformaður fjárlaganefndarinnar. Hvort þeir hafi gleymst eða hvort þetta sé ásetningur. Þeir gleymdust ekki vegna þess að skólakerfið sem gleymdist er lagað af því að það gleymdist. Öryrkjar og aldraðir, það eru engin merki þess að bæta eigi kjör þeirra eða laga þá meintu villu vegna þess að það var engin villa. Þetta er ásetningur, því miður.
Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra kemur hér vælandi í ræðustól og kvartar undan því að stjórnarandstaðan sé ekki málefnaleg. Hvað er það sem stjórnarandstaðan er að gera? Hún er að berjast fyrir réttindum aldraðra og öryrkja. Hún er að reyna að knýja ríkisstjórnina til að láta af villu síns vegar og sjá til þess að aldraðir og öryrkjar séu ekki settir hjá, eini hópurinn sem ekki fær bætur með svipuðum hætti og aðrir. Og hvað segja hv. þingmenn Framsóknarflokksins? Hvað segir hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir sem situr hér úti í sal og þarf að sitja undir þessum ósköpum og horfa upp á sinn eigin hæstv. forsætisráðherra hrista hausinn eins og honum sé algerlega sama um aldraða og öryrkja. Það er út af þessu sem stjórnarandstaðan stendur í ístaðinu, stendur í ræðustól til að láta þessa háu herra vita það að aldraðir og öryrkjar eiga sína sterku málsvara á Alþingi Íslendinga. Og ég spyr hv. þingmann aftur sömu spurningar og ég spurði hið fyrra sinn varðandi auknar fjárveitingar til Landspítalans: Telur hann að það komi til greina að stjórnarandstaðan láti nótt sem nemur og fari heim til jólahalds nema það komi eitthvað meira til Landspítalans?
Hæstv. forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmanni. Ég tel það vera grundvallaratriði að gerðar verði breytingar á fjárlagafrumvarpinu í þá veru sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson talar fyrir. Við ætlum ekki að fara að reka Landspítalann á þann veg sem nú blasir við með uppsögnum og samdrætti í þjónustu. Það er veruleikinn sem er fram undan ef þarna verður ekki bætt úr. Ég verð líka að segja að mér finnst það ósæmilegt ef Alþingi samþykkir fjárauka- og fjárlög sem koma ekki til móts við það fólk sem er hér utan dyra að berjast fyrir sínum kjörum og að berjast fyrir réttlæti. Að sjálfsögðu eigum við að standa með þessu fólki því þannig stöndum við með sjálfum okkur og íslensku samfélagi.
Forseti. Það er margt að ræða í þessu máli, enda fjárlagafrumvarpið stærsta frumvarp sem árlega er borið fram á Alþingi. Við höfum náttúrlega orðað það hér fyrr í vetur að við værum að tala um stærstu málin sem voru til að mynda stöðugleikaframlagið þegar menn heyktust á stöðugleikaskattinum og sömdu frekar við höfuðóvini sína sem þeir höfðu kallað hrægamma, virðulegi forseti. [[Gripið fram í: Hrægamma.]]Þeir kölluðu þá hrægamma. Þeir heyktust á að leggja á þá 39% skatt. Í staðinn flykkjast nú kröfuhafar til landsins til að samþykkja nauðasamninga sem verða þá þessi stöðugleikaframlög, sem er eitt af því sem vantar algerlega að sé gerð nokkur grein fyrir í fjárlagatillögunum hér. Vissulega er það svo að þau framlög eiga ekki að vera til þess að nota í hversdagsleg málefni heldur til að greiða niður skuldir, en engu að síður hefði maður gert ráð fyrir því að eitthvað yrði meira getið um þau í þessu frumvarpi. Svo er ekki. Það eru mörg frumvörp sem koma fram þessa dagana einmitt um ríkisfjármálin. Við höfum verið að ræða opinber fjármál. Við ræddum í vor ríkisfjármálaáætlun. Fjármálaráðherrann kvartar yfir því að fjárlögin séu ekki rædd og borin saman við ríkisfjármálaáætlunina sem lögð var fram í vor. Ég áttaði mig ekki alveg á því hvort hann vildi hrós fyrir það að ríkisfjármálaáætluninni væri framfylgt í frumvarpinu. Vissulega virðist mér eftir þær breytingartillögur sem hér liggja frammi að útkoman af ríkissjóði sé ekki jafn góð og lagt var upp með, afgangur verði ekki eins mikill og lagt var upp með í vor í ríkisfjármálaáætluninni. Það er þrátt fyrir að tekjur séu að aukast. Ég vil segja almennt og yfirleitt um þessa ríkisfjármálaáætlun að ég held að ég fagni því í hvert sinn sem fjárlög verða ekki í samræmi við þá áætlun, vegna þess að sú áætlun endurspeglar svo greinilega efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar sem er sú að skera niður í hinum sameiginlegu verkefnum, skera niður í velferðarkerfinu, menntakerfinu, í heilbrigðismálum og hvað það er allt saman sem fellur undir velferðarkerfið. Ætlunin í ríkisfjármálaáætlun er að draga saman samneysluna í landinu. Hún á að vera komin niður í 23% árið 2017 eða 2018. Þetta finnst mér mjög alvarlegt. Ég undraðist það mjög í vor þegar við ræddum þetta mál að þá stóðum við hér ein mestan part, þingmenn stjórnarandstöðunnar, og töluðum um þessa ríkisfjármálaáætlun og lítið heyrðist í þeim sem styðja ríkisstjórnina, sérstaklega saknaði ég þingmanna Framsóknarflokksins sem gefa sig gjarnan út fyrir að vera fólk samvinnu, jafnvel stundum að hafa einhvers konar jafnaðarmannatilfinningu í hjarta sínu. Hins vegar sátu þau þá þegjandi hjá og sitja enn þegjandi hjá og styðja ríkisstjórn sem stefnir að því mjög einbeitt að draga úr velferðarmálunum, grunnstoðunum, því sem ég og flokkssystkini mín teljum eðlilegt að ríkið eða við öll stöndum sameiginlega að. Það er hin mikla ríkisfjármálaáætlun sem hæstv. fjármálaráðherra saknar að við berum fjárlagafrumvarpið saman við, sem beinist að því að samneyslan verði hvorki meira né minna en 40 milljörðum lægri árið 2019 en hún er í dag. Í ríkisfjármálaáætlun er eins og í forsendum fyrir þessu frumvarpi það hvernig tekna er aflað, sem raungerist í bandorminum, sem við köllum svo sem venjulegt fólk skilur náttúrlega ekki, en það eru þær forsendur sem fjárlagafrumvarpið byggir á, þar á meðal tekjuöflunin. Í því frumvarpi er lagt til að á tveimur árum verði horfið frá þrepaskiptu skattkerfi hér á landi og farið úr þremur þrepum í tvö þrep. Hvað þýðir það? Það þýðir að skattar lækka á þá sem hafa hæstar millitekjurnar. Þeir lækka mest á það fólk sem hefur háar tekjur. Þeir lækka meira að segja skattbyrðina á þá sem hafa hæstu tekjurnar í landinu en minna á hina sem eru í lægstu tekjuflokkunum. Þá segir hv. fjármálaráðherrann gjarnan að það sé ekkert að marka vegna þess að það fólk borgi enga skatta vegna þess að þau opinberu gjöld sem það fólk greiði renni í útsvar. Og nú á að hækka útsvarið. Það verður þá væntanlega enn þá fleira fólk í augum hv. ráðherrans sem borgar enga skatta af því að það borgar útsvar. Eins og fólkinu sem ekki hefur nóg og nær varla endum saman sé ekki slétt sama, virðulegi forseti, ég ætla að segja það, hvort þau opinberu gjöld sem það greiðir renna í sveitarfélögin eða beint í ríkiskassann. En fyrst ég er að tala um þetta kemur það inn á það sem hefur reyndar verið nefnt varðandi þetta frumvarp sem er að það er að mörgu leyti ófullbúið. Þess vegna höfum við kallað eftir að umræðan verði stöðvuð og málið tekið aftur inn til nefndarinnar og frumvarpið fullklárað. Núna fyrir helgina náðist samkomulag milli ríkis og sveitarfélaga um breytta tekjuskiptingu, sem var nauðsynleg, 1,5 milljarðar sem eiga að renna til viðbótar til sveitarfélaganna. Það er nauðsynlegt. Ég fagna því vissulega að það samkomulag hefur nú náðst, ekki veitir af að sveitarfélögin geti sinnt þessum málaflokki. En það breytir ekki því að það gerir þetta fjárlagafrumvarp sem við eigum að vera að fjalla um og samþykkja ófullburða. Þess vegna tek undir það sem áður hefur verið nefnt í þessari umræðu að við stöðvum umræðuna og málið fari aftur til nefndarinnar og að frumvarpið verði fullklárað. Til viðbótar við þetta bætast þessir 1,2 milljarðar eða meira vegna þess að það gleymdist að taka tillit til kennarasamninganna. Það er nánast óskiljanlegt að þeir sem ráða ferðinni í þingsal og stjórna skuli ekki sjá í hendi sér hvað það mundi liðka fyrir öllum störfum ef nefndin kæmi saman og frumvarpið færi í það horf að það væri meira fullburða en það í rauninni er. Allt er þetta svolítið kostulegt, ekki síst í ljósi þess að formaður fjárlaganefndar fór hér mikinn fyrr í vetur og taldi að þingið kæmi allt of snemma saman, það væri alveg óþarfi að þingið kæmi eins snemma saman eins og raun bæri vitni vegna þess að það hefði ekkert að gera, skildist mér á hv. formanni fjárlaganefndar. Nú er það vissulega svo að þingið getur ekki komið saman fyrr en var í haust. Þingið á að koma saman annan þriðjudag í september. Annar þriðjudagur í september var núna 8. september. Formaður fjárlaganefndar hefur vissulega haft allan þann tíma og lengri en nokkru sinni fyrr til að skila inn til 2. umr. fullbúnu frumvarpi en ekki hálfköruðu eins og raun ber vitni. Þrátt fyrir að þetta sé svona og við tölum um þetta var kvartað mikið yfir því í upphafi þessa fundar í dag að hér væri stundað málþóf. Hæstv. forsætisráðherra sagði: Þið getið talað eins og ykkur sýnist, við bjóðum ykkur ekki neitt. Hvað voru þeir að segja? Bjóða okkur í stjórnarandstöðunni? Hvers erum við fyrst og síðast að krefjast í umræðunni? Við erum fyrst og síðast að krefjast þess sem við töluðum líka um í fjáraukalögunum og það er að aldraðir og öryrkjar sitji við sama borð og við öll hin í þessu landi þegar kemur að launahækkunum. Það er það sem við krefjumst. Við segjum við ríkisstjórnina: Hækkið bætur aldraðra og öryrkja frá 1. maí um sömu prósentu og aðrir fengu hækkanir 1. maí sl. Það er það sem við biðjum um. Svo biðjum við um að í framhaldi af því verði fjárlagafrumvarpið lagað að þeim kauphækkunum sem búið er að semja um fyrir fólk á vinnumarkaði á næsta ári. Þá segir forsætisráðherrann: Við bjóðum ykkur ekki neitt. Það er eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson orðaði það áðan, þetta þýðir að forsætisráðherrann er að segja við aldraða og öryrkja: Við bætum engu við. Það verður ekkert af því sem stjórnarandstaðan er að tala um, það verður ekkert gefið eftir í því, það verða engar afturvirkar greiðslur frá 1. maí, það verða 9,7% 1. janúar 2016 í staðinn fyrir tíu komma eitthvað prósent 1. maí 2015. Síðan eigum við væntanlega að færa öldruðum og öryrkjum þau skilaboð að þeir bjóði þeim ekki neitt, vegna þess að þetta er helsta krafan sem við höldum á lofti, virðulegi forseti. Þetta kallaði forsætisráðherrann yfir þingsal í dag, af þeirri hógværð sinni sem hann sýnir stundum eða kannski hitt þó heldur, meðan aldraðir og öryrkjar stóðu hérna fyrir utan og minntu á að þeir hefðu verið skildir eftir, að þessi ríkisstjórn ætlar að skilja þetta fólk eftir. Síðan er æpt um málþóf og eitthvað svoleiðis. Þessum mönnum virðist vera alveg sama um fólk. Hv. fjármálaráðherra sagði þetta í útvarpsþætti í gær og endurtók það hér í morgun: Það verður engin viðbót til aldraðra og öryrkja. Þess vegna mætti kannski segja að við ættum bara að segja sem svo: Jæja, þeir segja þetta, þessir ágætu ungu menn. Vegna þess að það er ein sorgin í þessu öllu saman að hér er ríkisstjórn ungs fólks sem mér finnst verri en gömlu karlarnir fyrir 20 eða 30 árum. Þau eru verri en þeir og líta stærra á sig og skilja ekki að það að vera ráðherra er ekki að ráða yfir öðrum, að vera ráðherra er að þjóna fólkinu í landinu og hugsa um fólkið í landinu en ekki um sjálfan sig og sína upphefð og sinn rass, ef ég má orða það svo, virðulegi forseti. Þetta unga fólk skilur það því miður ekki. Það botnar ekkert í því og heldur að þetta snúist allt um að vera á flottum bílum og rigsa um og láta rigna upp í nefið á sér. Því miður er það svo að mínu mati, virðulegi forseti. Allt er þetta samt svo sem ágætisfólk, þannig. En ekki fara þau vel með valdið. Það er alveg ljóst. Síðan eru það nokkur atriði önnur en aldraðir og öryrkjar sem ég vil koma inn á og um það hvernig fé er veitt til þeirra málaflokka. Fyrst vil ég tala um heilbrigðiskerfið. Það var rætt um heilbrigðiskerfið hérna áðan og hv. þm. Ögmundur Jónasson átti í orðaskiptum við hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson. Það sem mig langar að segja um fjármögnun á heilbrigðiskerfinu er þetta: Það er algerlega nauðsynlegt að sama kerfi gildi fyrir sjálfstætt starfandi lækna og sjúkrastofnanir í landinu. Við erum með og ætlum að vera með opinbert heilbrigðiskerfi. Þá gengur ekki að sjálfstætt starfandi læknar, hvort heldur þeir eru sérfræðingar í hjartasjúkdómum eða í heimilislækningum, og þær læknastofur sem þannig vinna séu fjármagnaðar með því sem kallað er að fjármagn elti sjúklinginn, en að opinberu sjúkrastofnanirnar séu í einhverju allt öðru kerfi. Það gengur ekki að búið sé að gera þjónustusamninga við sjálfstætt starfandi lækna um það að ef sjúklingum fjölgi fái þeir greitt allt upp í topp en ef sjúklingum fjölgar á opinberu stofnununum fá þær ekki greitt upp í topp. Landspítalinn segir að hann þurfi 1,7% í viðbót til að annast bara það að þjóðin er að eldast. Það dugir náttúrulega ekki að loka augunum fyrir því og segja að það verði að taka það af einhverju öðru. Auðvitað verður Landspítalinn að fá greitt samkvæmt því, alveg eins og sjálfstætt starfandi læknar fá greitt ef aðsóknin eykst, ef svo má að orði komast. Það verður að vera sama kerfið. Annað gengur ekki upp. Það hefur dregist í fjöldamörg ár að hefja byggingu nýs Landspítala sem hefði náttúrlega þurft að gerast fyrir löngu síðan. Af hverju var það? Það hefur svo sem ekkert mikið upp á sig að vera að rifja það upp en ein ástæða þess er sú að menn gátu ekki komið sér saman um hvar Landspítalinn ætti að vera. Samt sem áður eru einar þrjár nefndir sem hafa skoðað það. Allar komust þær að sömu niðurstöðu, að Landspítalanum yrði best komið fyrir niðri við Hringbraut. Engu að síður er jafnvel forsætisráðherrann sjálfur að tala um að þetta sé vitlaus staðsetning og það þurfi að skoða þetta upp á nýtt, það þurfi að gera þetta og hitt. Það vita allir sem eitthvað þekkja til þessara mála og eitthvað hafa hugsað um þau að ef það á að fara að skoða nýja staðsetningu þýðir það um 15 ára bið í viðbót. Allt þetta hefur nú gerst, samt sem áður, fyrir mörgum árum; það hefur verið reiknað út að það sé svo dýrt að hafa spítalann á tveimur stöðum, aðallega tveimur, ég held að spítalinn sé reyndar á 17 eða 19 stöðum hér í bænum en að vera með meginstarfsemina á tveimur stöðum og svo öllum hinum 15 þá. Fyrir einhverjum árum síðan, fjórum, fimm árum, var sagt að það mundi spara spítalanum 2,2 milljarða á ári ef öll starfsemin yrði á sama stað. Þá man ég eftir að einhver spekingurinn sagði í þingsal: Eins og útgjöld til heilbrigðismála mundu ekki halda áfram að hækka ef það yrði. Jú, auðvitað mundi það gerast. Það sem var verið að tala um var að ef þú ert á sama stað og með sömu starfsemi alla á einum stað í stað tveggja er það sparnaður. Þá þýðir það í venjulegum útreikningum að miðað við að spítalinn velti 50 milljörðum á ári er þetta töluverður sparnaður, miðað við status quo. Þar fyrir utan er hlálegt að þetta hafi dregist svona lengi, því að hvað mun spítalinn kosta? Hann mun kosta kannski 80 milljarða og reksturinn er 50 milljarðar. Ef við erum að kaupa okkur húsnæði og erum með 10 milljónir, eða setjum það niður í 5 milljónir, ég veit að það er ekki auðvelt að kaupa sér húsnæði ef maður er með 5 milljónir á ári í kaup en ef maður er með 5 milljónir og húsið kostar 8 er það ekkert svakalega óyfirstíganleg fjárfesting. Það er því undarlegt að okkur skuli hafa tekist að láta líta svo út í mörg ár að það sé óyfirstíganleg fjárfesting að byggja nýjan spítala, sem yrði ekki aðeins ódýrari í rekstri heldur líka öruggari. Það er eitt af því sem eru mest vandræði með núna, eða ekki vandræði því að auðvitað sér starfsfólk spítalans um að sjúklingar séu öruggir, en það þarf að leggja miklu meira á sig við þessar aðstæður en ef við værum með fullkomið sjúkrahús. Sem betur fer horfir það nú til bóta. Brátt verður hafist handa við að byggja nýtt sjúkrahús. Ég trúi því að við fögnum því flest. En aðeins í lokin um þetta. Ég held að það sé rétt hjá mér að í viðhald á Landspítalanum séu ætlaðar 470 milljónir eða eitthvað í þá veruna, ekki mikið meira en það. Það hefur verið bent á það á undanförnum dögum að ef Fasteignir ríkisins sæju um öll húsin sem Landspítalinn á, eins og mörg ríkisfyrirtæki gera, leigja af Fasteignum ríkisins og þá sjá Fasteignir ríkisins um allt viðhald og sjá um að allt sé í lagi, þá þyrfti að borga í leigu held ég 1,2–1,3 milljarða. En það er engin tenging þarna á milli. Húsnæðið er, eins og menn vita, óheilsusamlegt. Forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar tala sífellt og endalaust um að það hafi verið borgað svo mikið til Landspítalans undanfarin ár. Því miður þurfti að skera mikið niður hjá Landspítalanum í hruninu. Ég held að Landspítalinn hafi gert mjög vel þar fyrstu árin. En það var gengið of langt. Það tekur tíma að vinna það upp. Við þurfum að sjá til þess að það verði gert. Þetta er þjóðarsjúkrahús, sem menn kalla gjarnan svo og mér finnst fallegt orð yfir Landspítalann, annars þykir mér svo vænt um orðið Landspítali að mér finnst óþarfi þegar menn tala um þjóðarsjúkrahúsið en það er flott orð og rétt að nota það líka. Síðan ætla ég aðeins að minnast á Ríkisútvarpið. Mér finnst furðulegt að menn sem fylgjast með pólitískri umræðu og skrifa um hana og hundelta fólk stundum um skrýtin atriði - ég skil ekki hvað gengur á í ríkisstjórninni með Ríkisútvarpið. Er það virkilega svo að menntamálaráðherrann nær frumvarpi um það að útvarpsgjaldið verði óbreytt á næsta ári frá því í ár, 17 þús. og eitthvað kr. í nefskatt, ekki í gegn hjá ríkisstjórninni? Stendur hæstv. fjármálaráðherrann ekki með flokksbróður sínum í að koma þessu frumvarpi í gegn? Mér finnst það algerlega ótrúlegt. Framsóknarmennirnir töluðu margir þannig fyrr í haust að við þyrftum ekkert að óttast að það yrði gengið hart að Ríkisútvarpinu, það væri mjög nauðsynlegt. Ég minnist þess að hafa heyrt hv. þm. Ásmund Einar Daðason tala um að það væri engin hætta á að gengið yrði hart að Ríkisútvarpinu. En við horfum upp á annað. Það veldur mér vonbrigðum. Ég veit ekki hvort ég á að segja að það komi mér á óvart, en ég hélt að menn væru meira tryggir félögum sínum í ríkisstjórninni en það að láta menntamálaráðherrann leggja fram frumvarp af þessu tagi, sem auðvitað skiptir miklu máli fyrir hann að koma í gegnum ríkisstjórnina, og þeir ætli að stoppa það af. Mér finnst það alveg furðulegt. Síðan má ræða ýmislegt sem eru kannski ekki jafn miklar fjárhæðir í og í þeim liðum sem ég hef fjallað um hingað til; aldraða og öryrkja, Landspítalann, Ríkisútvarpið. Tökum til dæmis þessa svokölluðu safnliði sem við vorum að bögglast með á síðasta kjörtímabili og gátum komið því þannig við að pólitíkusar væru ekki með puttana í því að úthluta peningum hingað og þangað heldur færu þeir inn í ráðuneytin og yrði úthlutað þaðan af þeim sem til þekkja, sem þekkja inn á þau verkefni sem við eiga hverju sinni, en það væru ekki pólitíkusar með puttana í því og að hygla, ég vil leyfa mér að segja vinum og vandamönnum þó að það eigi nú ekki að segja það, hygla kjósendum sínum og kjördæmum sínum sérstaklega. Nú er búið að færa þetta að hluta til aftur til baka. Fjárlaganefndin er aftur farin að úthluta hingað og þangað. Það er þannig að það virðist mest vera úthlutað í Norðvesturkjördæmi. Það er kannski vegna þess að einhverjir þingmenn sem hafa mikil ítök í fjárlaganefnd eru einmitt úr Norðvesturkjördæmi. Nú ætla ég ekki að segja að það sé ekki þörf á þeim peningum þar. Ég ætla ekki að setjast í dómarasæti um það, en það á alls ekki að ákveða það með þessum hætti. Það er mikil afturför og í rauninni hlægilegt að þetta sé að gerast á sama tíma og sömu dagana og fjárlaganefndin virðist hafa verið að ákveða einhverjar úthlutanir fyrir hádegi og eftir hádegi farið að fjalla um frumvarp um opinber fjármál. Áttar fólk sig ekki á því fyrir hádegi hvað það er að gera eftir hádegi? Kannski væri nær að það væri þá með opinber fjármál fyrir hádegi þannig að það hefði hugmynd um það eftir hádegi hvernig fara eigi að í meðferð um opinber fjármál og hvernig þeim fjármunum er úthlutað. Síðan eru það hlægilegir hlutir sem margir hafa nefnt eins og þær 75 milljónir sem eru veittar til Alþingis til að fara í samkeppni um byggingu á Alþingisreitnum. Þá segir virðuleg fjárlaganefnd að það eigi að fara eftir meira en 100 ára teikningu þess mæta manns Guðjóns Samúelssonar. Þessi tillaga komst aldrei til þings. Hún var lögð fram í ríkisstjórninni 1. apríl. Það héldu margir fram eftir degi að þetta væri með skemmtilegri aprílgöbbum, ríkisstjórnin væri ekki alveg „humorforladt“. Það kom í ljós að svo er ekki. Svo er þetta tekið upp í fjárlagafrumvarpinu. Eins og hefur komið fram margsinnis í ræðum hefur það engan mátt og fólk á ekkert að taka mark á því heldur líta fram hjá þessari skrýtnu setningu. Mig langar í restina að koma að umboðsmanni Alþingis sem vakti athygli mína á síðasta kjörtímabili en þá sat ég í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, og gerði það reyndar fram til síðasta vors. Það vakti athygli mína á síðasta kjörtímabili þegar var mikið dregið saman alls staðar og skorið niður að umboðsmaður Alþingis stóð alltaf við sitt. Það var ekkert sjálfgefið að skorið væri niður hjá stofnunum og þær færu eftir því sem þeim var úthlutað. En umboðsmaður Alþingis gerði það alltaf. Nú kemur fjárlaganefndin og vill skera niður um 13 milljónir hjá þeirri ágætu stofnun. Mér skilst að það sé út af því að umboðsmaður sé kominn í hagstæðara húsnæði. Samt sem áður hafa áhrif umboðsmanns og hvað þau geta verið góð og mikil kannski sjaldnast endurspeglast betur en á síðasta ári þegar umboðsmaður tók að sér að skoða afskipti innanríkisráðherra af lögreglustjóraembættinu og fleirum í frumkvæðisathugun. Það er einmitt það sem menn hafa sagt og þess vegna leggur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til að fjárframlög til þessa embættis verði hækkuð um 15 milljónir, til þess að embættið geti betur sinnt frumkvæðismálum. Mér finnst undarlegt hvernig fjárlaganefndin stendur að tillögum sínum varðandi það mikilsverða embætti. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hún hóf mál sitt á skattapólitíkinni sem ríkisstjórnin stendur fyrir. Þegar við höfum verið að fjalla hér um eitt af þeim stóru málum sem eru hvað plássfrekust í umræðunni, eldri borgara og öryrkja og kjör þeirra, þá hefur komið fram að þær skattbreytingar sem gerðar hafa verið eru ekki í þeirra þágu. Svar fjármálaráðherra hefur verið í þá veru að þeir lægst launuðu borgi ekki skatt til ríkisins. Manni finnst hálfundarlegt þegar eingöngu er miðað við það þegar fram kemur hjá öryrkjum að ef lægsta þrepið hefði verið lækkað um 1,4% en ekki 0,8%, minnir mig, hefði það skilað á ársgrundvelli í kringum 35 þúsund til öryrkja í staðinn fyrir rétt rúmlega 5 þús. kr. Það er auðvitað kjarabót að hreyfa við því lægsta til handa þeim sem minnst hafa. Þetta er ekki rétt hjá fjármálaráðherra, nema jú hjá þeim sem eru alveg innan við 200 þúsund, fyrir utan viðmiðunarmörkin sem við þekkjum í barnabótum o.fl. Mig langar að spyrja þingmanninn út í þetta og þá sérstaklega varðandi skattalækkanir yfir höfuð. Telur hún þetta skynsamlegt núna og telur hún að það geti valdið þenslu í samfélaginu? Varðandi eldri borgara og öryrkja þá kemur fram í umsögn Öryrkjabandalagsins til fjárlaganefndar vegna fjárlagafrumvarpsins að það óski eftir að virðisaukaskattur verði lækkaður á hjálpartæki og lyf, helst afnuminn en ef það gangi ekki þá verði hann settur í lægra þrepið. [[Forseti hringir.]]Telur ekki þingmaðurinn að það hefði komið sér betur en til dæmis afnám á tollum á sjónvörp [[Forseti hringir.]]og fleira sem þó hefur verið ákveðið að gera og hefur verið gert?
Forseti. Almennt um skattalækkanirnar og hvernig þeim er fyrir komið er ljóst að þessi ríkisstjórn er ekki í tillögum sínum í skattamálum, hvort heldur í að afnema tolla eða færa einhverja flokka úr hærra virðisaukaskattsþrepi í lægra, að hugsa um þá sem lægst hafa launin frekar en í neinu öðru. Hún kom meira að segja inn í kjarasamningana síðastliðið vor og ég vil kannski orða það þannig að hún hafi smyglað þar inn stjórnarstefnu sinni í að lækka skatta mest á hæsta millitekjufólkið. Þeir sem eru í hæsta millitekjuþrepinu lækka mest í sköttum. Þessu kemur hún þarna inn og fær aðila vinnumarkaðarins með sér og þeir segja: Þetta er hluti af kjarasamningunum. Mér hefur aðeins fundist glimta í að það eigi ekkert að gagnrýna það vegna þess að þetta sé hluti af kjarasamningunum. Ég hefði talið að það ætti að fara allt öðruvísi í þetta. Ég hefði talið að þeir hefðu átt að lækka tryggingagjaldið og að atvinnuvegirnir eigi sjálfir að standa undir þeim launahækkunum sem þeir standa fyrir en ekki smygla stjórnarstefnu af þessu tagi inn í kjarasamninga.
Herra forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Það er nefnilega málið. Eins og með svo margt annað er verið að smygla hér í gegnum fjárlög ýmsum kerfisbreytingum sem er auðvitað mjög miður. En varðandi þessi skattamál, í Stefnum og horfum, í litla ritinu sem fylgir fjárlagafrumvarpinu, á bls. 93 og 94 þar sem eru ágætar myndir, kemur einmitt fram að verið er að skera niður tugi milljarða og það er fram undan. Það er í rauninni merkileg pólitík en það er kannski hægri pólitík, sú hugmyndafræði sem kemur þar best í ljós, að draga úr samneyslunni. Velferðarmálin eru auðvitað þar stærst og fyrirferðarmest. Það lítur þannig út á þessum tveimur myndum á bls. 93 og 94 að það sé verið að skera niður samneysluna um 60–70 milljarða frá því sem hún var fyrir hrun miðað við núverandi verðlag og landsframleiðslu. Það er ekkert smáræði, virðulegi forseti. Við skárum niður um 1,5%. Menn hafa gjarnan verið að miða við hvað síðasta ríkisstjórn gerði og svo sú sem nú situr og fólk leyfir sér að bera saman ástandið hér 2009 og núna 2015 sem er allt, allt annað, sem betur fer, að mörgu leyti. Í rauninni er verið að skera niður til viðbótar um 2% af vergri landsframleiðslu á meðan við skárum niður um 1,5% í öllu því ástandi sem var. Mér þykir umræðan svolítið úti í hafi. Mig langar að víkja að öðru, þ.e. varðandi þá sem eiga við erfiðleika að etja, geðræn vandamál eða önnur slík. Hér eru sjúkrahúsin yfirfull, bæði hér og fyrir norðan, af fólki sem á í rauninni ekki heima þar. Mér finnst vanta stefnu í öldrunarmálum. Mér finnst ekki vera komin fram nein stefna í öldrunarmálum. Ég fékk nú ítarlegt [[Forseti hringir.]]svar við fyrirspurn minni varðandi þau mál, sem er þó miklu ódýrari [[Forseti hringir.]]kostur þegar fram í sækir en að vera með fólk í dýrustu plássunum, fyrir utan [[Forseti hringir.]]það svo að margt fólk fer bara ekki til læknis vegna þess að það á ekki fyrir því.
Forseti. Það er náttúrlega alveg út í hött að ríkisstjórnin segi: Við skerum þetta niður og þið skáruð meira niður. Það er ekkert hægt að bera saman ríkisfjármálin þá og nú. Nú erum við í uppsveiflu. Ég hefði viljað nota hana til að bæta við það sem við þurftum að skera niður. Það er nákvæmlega það sem ríkisfjármálaáætlunin sagði okkur í vor. Hún sagði: Þetta er stjórnarstefnan. Það er stjórnarstefnan að lækka skatta á þá sem best hafa það og minnka framlög til samneyslunnar. Þetta er bara stjórnarstefnan. Við eigum ekkert að láta það koma okkur á óvart. Við eigum kannski að láta það koma okkur á óvart að fólk hafi kosið þetta yfir sig. Það kemur mér svolítið á óvart. En stefna stjórnarflokkanna er að skera niður í velferðarmálunum, lækka skatta á útgerðina, taka af auðlegðarskattinn, lækka mest álögur á þá sem skást hafa það þó, ekkert á hina og ekkert til aldraðra og öryrkja.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fína ræðu. Hún kom inn á ýmsa þætti, þar á meðal stöðu Landspítalans, þjóðarsjúkrahússins okkar. Mér fannst það ágætt sem kom fram í máli hennar, að hún vildi sama kerfi fyrir sjálfstætt starfandi lækna og í opinbera heilbrigðiskerfinu. Það sem hefur verið að gerast er að opinbera heilbrigðiskerfið hefur verið að veikjast mikið, ljóst og leynt. Það lýsir sér núna í fjárlögum þegar gert er ráð fyrir að hægt sé að fara út í einkarekstur heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu og er verið að ýta undir þá þróun. Í nefndaráliti 1. minni hluta kemur fram í samanburði á milli OECD-landanna og Íslands varðandi fjármuni í viðhald, húsnæðis- og tækjakaup og ýmsa framþróun að við erum þar lægst, á sama stað og Grikkir og Mexíkóar. Að meðaltali leggja OECD-löndin til 0,5% af vergri landsframleiðslu í þessa liði en við Íslendingar eingöngu 0,1% af vergri landsframleiðslu og erum ekki á besta stað miðað við að við erum á sama stað og ríki eins og Grikkland og Mexíkó. Mig langar aðeins að heyra frá hv. þingmanni um aukinn einkarekstur ljóst og leynt, eiginlega á bak við tjöldin, án þess að ræða þau mál á Alþingi, og hvert stefnir fyrir Landspítalann, þjóðarsjúkrahúsið okkar, ef áfram heldur sem horfir.
Virðulegi forseti. Nú er það alveg ljóst að hér er blandaður rekstur, einkarekstur og opinber rekstur. Hins vegar erum við náttúrlega með opinbert kerfi að því leytinu til að allt er þetta meira og minna borgað úr ríkissjóði. Að því leytinu til er kerfið opinbert. Að vísu hefur mikið aukist undanfarin ár hvað sjúklingar þurfa að greiða sjálfir. Ég tel það sérstakt rannsóknarefni að skoða betur hvernig því er háttað. Það sem mér finnst vont við þá umræðu sem núna er uppi er að við vitum ekki alveg hvað menn eru að hugsa. Mér finnst það þurfa að koma upp á yfirborðið. Mér finnst ráðherra heilbrigðismála þurfa að gera þinginu og okkur grein fyrir hvað hann er að hugsa og hvert inntakið er. Er ekki sagt að það eigi að bjóða út þrjár heilsugæslustöðvar? Eru það nýjar stöðvar? Ég veit það ekki. Eru það einhverjar af þeim stöðvum sem núna eru starfræktar? Ég veit það ekki heldur. En ég hlýt að velta vöngum yfir því vegna þess að það á ekkert nýtt fjármagn að koma inn í heilsugæsluna. Samt er það eitt af því sem er nauðsynlegt að gera, þ.e. að auka við heilsugæsluna, svo að fólk geti farið þangað fyrst og heilsugæslan verði hliðið að allri annarri heilbrigðisþjónustu í landinu. Það skiptir gífurlega miklu máli. En við vitum ekki hvernig ráðherra ætlar að fara að því. [[Forseti hringir.]]Því miður eru lögin þannig að hann getur meira og minna ákveðið þetta sjálfur og þarf ekki að spyrja þingheim.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mér fannst hv. þingmaður komast ágætlega að orði þegar hún talaði um ríkisstjórn unga fólksins sem hefði ekki neinn skilning á málefnum eins og eldri borgara og öryrkja og svo mörgu öðru og færi ekki vel með vald sitt. Það hefur að mínu mati lýst sér í orðum hæstv. fjármálaráðherra þegar hann talaði á þá lund að öryrkjum fjölgaði allt of mikið, eins og það væri bara sjálfkrafa maskína og allt stefndi í óefni, og það að hingað til hefðu þessir hópar getað lifað af því sem í boði væri. Þetta er það sem ég hef tekið eftir í málflutningi þeirra. Hæstv. forsætisráðherra lýsir því yfir að það sé ekki um neitt að semja og lætur eins og þetta sé eitthvað sérstaklega fyrir okkur í minni hlutanum en ekki þá hópa sem þarna eru á bak við og þurfa svo virkilega á kjarabótum að halda vegna þess að þeir hafa dregist aftur úr og njóta ekki sömu kjara með bættum efnahag og aðrir þjóðfélagshópar. Mig langar að fara aðeins áfram í þetta mál. Þetta er eitt af því sem við í stjórnarandstöðunni munum berjast fyrir, að bæta kjör eldri borgara og öryrkja, fram á síðustu stundu. Það er okkar hlutverk að standa vörð um kjör þessa fólks þar sem skilningur ríkir ekki hjá núverandi valdhöfum á þessum málaflokkum. Þeir eru einhvern veginn svo veruleikafirrtir [[Forseti hringir.]]gagnvart því fólki sem þarf að lifa á þessum lágu launum.
Virðulegi forseti. Umræðan hér í morgun og að einhverju leyti líka í einhverjum útvarpsþætti í gær um öryrkja - ég held að það hafi verið orðað þannig að vinnandi fólk hefði ekki úr meiru að spila en öryrkjar og þetta væri náttúrlega alveg gasalegt. Öryrki þarf það sama til að lifa af og vinnandi fólk. Það er svoleiðis. Í framhaldinu af þessu spannst umræðan þannig áfram að það væri á allra vörum og alkunna að ungir menn færu ekki að vinna, festust heima, ég veit ekki hvort það var sagt að þeir væru alltaf í tölvuleikjum eða hvað það var, og breyttust í öryrkja. Ég held að það hafi verið röksemdafærslan. Virðulegi forseti. Ef þetta væri nú rétt og ef það væri svo þá skulum við ráðast að þeirri meinsemd og finna út hvað við getum gert fyrir þessa ungu menn og ungu drengi sem festast heima. Við reyndum það. Það var reynt á síðasta kjörtímabili með alls konar verkefnum, virkni á því sviði og þau hétu ýmsum nöfnum. Við skulum þá ráðast að rótum þess vanda sem er mjög alvarlegur ef rétt er. En almáttugur minn, að fara að láta að því liggja að menn gerist öryrkjar [[Forseti hringir.]]bara af því að þeir nenni ekki að vinna. Það er náttúrulega svo [[Forseti hringir.]]dónalegt að ég ætla ekkert að segja neitt meira um það.
Hæstv. forseti. Eftir reiðilestur hæstv. forsætisráðherra í dag um að hér skuli vera umræða um fjárlög ríkisstjórnar hans vil ég segja að þegar ég hélt mína fyrstu ræðu við fjárlagafrumvarpið, eins og ég hef alltaf gert, eyddi ég drjúgum tíma í upphafi máls míns í að fara yfir margt í hinum efnahagslegu forsendum sem er ákaflega jákvætt um þessar mundir. Ytri aðstæður eru mjög jákvæðar og margt er að vinna með okkur Íslendingum, sem betur fer, sem gerir það að verkum að menn geta nú séð betri fjárlög. Nú man ég ekki nákvæmlega hvenær sú ræða var haldin, en þá tók ég meðal annars dæmi um 60% lækkun á heimsmarkaðsverði á olíu og nefndi hvað það hefði gríðarlega mikil áhrif á þjóðarbúskapinn vegna þess hvað við þurfum að flytja mikið inn, útgerðin, flugvélarnar okkar, þoturnar o.s.frv. Frá því að þessi ræða mín var haldin verð ég að segja að það breytir töluverðu um efnahagsforsendur að það er ekki 60% lækkun á heimsmarkaðsverði í dag heldur sennilega nálægt 75% eftir lækkanir síðustu daga, eða frá því OPEC-ríkin funduðu fyrir um tíu dögum og náðu sem betur fer ekki samstöðu um að takmarka framleiðslu. Þar að auki fara Íranir að koma inn á markaðinn þegar viðskiptabanni á þá lýkur og við getum þá séð hvað gerist. Eins og ég sagði í upphafi máls míns hlustuðum við á reiðilestur hæstv. forsætisráðherra í dag. Hér er ég að flytja mína seinni ræðu og í upphafi ræðu minnar er enginn í salnum annar en forseti Alþingis, sem verður að sitja, og 1. varaforseti í ræðustól og hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir gengur í salinn. Ég hefði óskað þess, virðulegi forseti, að formaður fjárlaganefndar og varaformaður, hv. þingmenn Vigdís Hauksdóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson, væru í salnum og hlustuðu á ræðu mína. Ég ætlaði að þessu sinni að skipta henni í tvennt, annars vegar að ræða um heilbrigðismál og þá alveg sérstaklega Landspítalann og hins vegar áfram um málefni aldraðra og öryrkja, þ.e. almannatryggingakerfið. Eins og ég sagði hefði ég viljað að þau væru í salnum vegna þess að ég ætla að fara í gegnum liði sem hrekja það sem stendur í nefndaráliti meiri hlutans um allt að 30% hækkun til Landspítalans, eins og þau eru að skreyta sig með. Þau eru í raun og veru að skreyta sig með stolnum eða jafnvel fölsuðum fjöðrum. Það er ekki 30,1% breyting frá fjárlagafrumvarpi 2013 til þess frumvarps sem við erum að ræða hér, það er einfaldlega rangt. Ég ætla að fara yfir það.
Forseti vill taka fram að varaformanni fjárlaganefndar, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, hefur verið gert viðvart um ósk hv. þingmanns. Varaformaður nefndarinnar er í húsi og ætti að geta hlýtt á mál hv. þingmanns.
Á ég kannski bara að bíða?
Forseti vill, án þess að vilja fara hér í almenna umræðu, tilkynna að hv. þingmanni hefur verið gert viðvart og forseti gerir ráð fyrir að hann komi hingað innan tíðar.
Ég þakka fyrir það. Formaður fjárlaganefndar kemur væntanlega ekki, enda sennilega klárt hver er á vaktinni í kvöld. Áður en ég fer í málefni Landspítalans verð ég að segja að mér finnst meðferð meiri hluta fjárlaganefndar á fjárlagafrumvarpinu með ólíkindum. Hér hefur komið fram að veigamiklir liðir með háum fjárhæðum hafa gleymst og síðan hefur lítið verið rætt í raun og veru um þrjár nýjar stofnanir sem núverandi meiri hluti er að setja á stofn. Húsameistari ríkisins er endurreistur, verið er að opna sendiráð úti í Strassborg, sem síðasta ríkisstjórn lokaði og taldi nóg að hafa eitt í Frakklandi en ekki tvö, og svo er verið að setja á fót ferðamálaskrifstofu eða eitthvert apparat. Það er sem sagt verið að auka ríkisútgjöld hvað þetta varðar. Virðulegi forseti. Ég ætla að snúa mér að spítalanum. Eins og segir í nefndaráliti meiri hlutans þá er í töflu verið að tala um 30,1% hækkun framlaga til Landspítalans og það er kallað að stórhækka þau í tíð núverandi ríkisstjórnar, samkvæmt þessari töflu. Þetta er að mínu mati ekki rétt. Framlög til spítalans sem hlutfall af heildarútgjöldum ríkisins hafa dregist saman úr 9,4% árið 2013 í 6,8% árið 2014, eða um 28%, þegar tekið hefur verið tillit til tilfærslu S-lyfja til Sjúkratrygginga Íslands árið 2009. Fjárframlög til rekstrar á árinu 2015, samkvæmt fjárlögum, eru 7%, eða 3,5 milljörðum kr. lægri en árið 2008 á föstu verðlagi. Fjárframlög til rekstrar á árinu 2015 eru 11%, eða 5,2 millj. kr. lægri en árið 2008 á föstu verðlagi, ef leiðrétt er fyrir helstu verkefni sem flutt voru til Landspítala – háskólasjúkrahúss milli áranna 2008 og 2015. Fjárlagafrumvarp 2016, sem við ræðum nú, boðar engar breytingar á þessari stöðu. Frá 2008, sem dæmi um þetta, hefur íbúum höfuðborgarsvæðisins fjölgað um 6,7%, þar af hefur íbúum 70 ára og eldri fjölgað um 13,2% og 80 ára og eldri um 19,4%. Landsmönnum í heild hefur fjölgað um 4,3%. Það liggur fyrir, virðulegi forseti, að kostnaður við heilbrigðisþjónustu vex mjög hratt með aldri og tíðni langvarandi sjúkdóma hefur stóraukist og þjónustuþörf þar með. Að meðaltali vex eftirspurn eftir þjónustu Landspítala – háskólasjúkrahúss um 1,7% á ári. Samkvæmt OECD var framlag til heilbrigðismála 2013 sem hlutfall af vergri landsframleiðslu 8,7% á Íslandi. Á sama tíma var það 11% í Svíþjóð og tæp 9% í Noregi. Samkvæmt OECD var verg landsframleiðsla á íbúa í Svíþjóð 2013 um 6% hærri en á Íslandi, en munurinn á framlagi til heilbrigðismála var 26%. OECD-ríkin verja að meðaltali um 0,5% af vergri landsframleiðslu til fjárfestinga í innviðum heilbrigðiskerfa sinna. Þetta hlutfall var á Íslandi innan við 0,1% árið 2013. Það er lægra en í Grikklandi þar sem erfiðleikar hafa verið miklir en heldur hærra en í Mexíkó sem var í neðsta sæti í þessum samanburði OECD, en Ísland var þar fyrir ofan í næstneðsta sæti. Sama ár vörðu Danir tæplega 0,7%, Svíþjóð tæplega 0,6% og Noregur tæplega 0,5% til stofnfjárfestinga innan heilbrigðisþjónustunnar árið 2013. Fjárlög 2014, 2015 og fjárlagafrumvarp fyrir árið 2016 gefa ekki til kynna miklar breytingar á þessu. Miðað við núverandi fjárlagafrumvarp skortir tæpa 3 milljarða kr. til að reka Landspítala – háskólasjúkrahús á árinu 2016 og viðhalda svipuðu þjónustuframboði og aðbúnaði. Þetta er skilgreint þannig að 1.400 millj. kr. vantar til viðhalds og nýframkvæmda, 1.040 millj. kr. til að mæta almennri aukningu á eftirspurn og 400 millj. kr. til að halda áfram uppbyggingu tækjakosts og 400 millj. kr. til að mæta kostnaði af nýjum kjarasamningi lækna vegna vinnutímakrafna, en launabætur samkvæmt fjárlagafrumvarpinu eru vanáætlaðar um þessa fjárhæð. Það kemur reyndar fram í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar að um það sé eitthvert rifrildi milli velferðarráðuneytis og fjármálaráðuneytis. Þá er ekki tekið tillit til kostnaðar við lækkun biðlista sem Landspítalinn hefur þegar gert tillögu um og fjallað er um í þessum breytingartillögum, um 840 millj. kr., sem ég fagna mjög enda er nóg að segja að þörf hafi verið á. Í júní biðu alls 3.616 einstaklingar eftir skurðaðgerð á augasteini, 739 eftir gerviliðaaðgerð á hné, 454 eftir gerviliðaaðgerð á mjöðm og 202 eftir hjarta- og/eða kransæðamyndatöku, kransæðavíkkanir þar meðtaldar. Það á sem sagt að setja 840 milljónir í þetta samkvæmt breytingartillögu meiri hlutans og því ber auðvitað að fagna. Við skulum samt hafa það í huga að biðlistinn er svona langur vegna þess sem hefur verið að gerast undanfarin ár sökum fjárskorts spítalans. Það er ekki rétt sem hér hefur komið fram og ég hef farið yfir með þau 30,1% sem meiri hluti fjárlaganefndar er að hæla sér af. Það er einfaldlega rangt. Ég hef farið yfir það og sýnt fram á að það, t.d. í fjárlagafrumvarpinu með verðbætur og þar með taldar launabætur upp á tæpa 4,2 milljarða þá lækkar sú tala sem þarna stendur strax úr 11,6 milljörðum niður í 7,4 milljarða og þá á enn eftir að takast á við aukin útgjöld vegna kjarasamninganna sem fjármálaráðuneytið samdi um í kjarasamningum við heilbrigðisstarfsfólk. Þetta er nú staðan, virðulegi forseti, hvað varðar Landspítalann. Mér finnst það alveg með ólíkindum þegar stjórnarmeirihlutinn á þingi gortar sig af þessu. Menn ættu að lesa pistlana sem forstjóri Landspítalans birtir á hverjum föstudegi. Hann birti einn eftir að hafa heimsótt fjárlaganefnd Alþingis til þess að ræða þar málin og fylgja eftir sínum málum. Það var þá sem hv. formaður fjárlaganefndar, Vigdís Hauksdóttir, leyfði sér að segja, eftir að forstjóri spítalans og sendinefndin sem kom frá spítalanum til að gera grein fyrir stöðunni og tala við fjárlaganefnd, að þessi hópur hefði beitt - ég vissi aldrei hvort það var hana eina eða meiri hlutann eða fjárlaganefnd alla - andlegu ofbeldi við það að rökstyðja sitt mál og setja fram kröfur, m.a. með þeim tölum sem ég hef gert að umtalsefni. Það er mikið athugunarefni fyrir hið háa Alþingi að skoða hvaða móttöku gestir fá í nefndum. Ég tek þetta sem dæmi vegna þess að Alþingi hefur mikla þörf á því að aðilar gefi umsagnir um frumvörp og gestir komi og fylgi málum eftir, eins og forstjóri og teymi spítalans gerðu en þá var þetta móttakan. Forstjóri spítalans hefur lagt fram skilmerkilega þá tölu sem ég fór hér yfir og vantar inn í fjárlagafrumvarp næsta árs. Virðulegi forseti. Ég sagðist líka ætla að gera málefni aldraðra og öryrkja að umtalsefni aftur, þ.e. almannatryggingakerfið. Þá vil ég fyrst segja að í tíð þessarar ríkisstjórnar, frá maí 2013, hafa óskertar örorkulífeyrisgreiðslur eftir skatt hækkað um 10 þús. kr., eða úr 162 þús. kr. í 172 þús. kr. Í því efni fer stjórnarmeirihlutinn enn einu sinni á flug og talar um háar prósentutölur. Enn einu sinni er verið að villa um fyrir þeim sem hlusta á umræðuna og eiga að taka við þessum rangfærslum, liggur við að ég segi, og vitleysu sem stjórnarþingmenn hafa sett fram. Á sama tíma og þessi 10 þús. kr. hækkun hefur verið sett fram, sem stjórnarmeirihlutinn hælir sér svo svakalega af, þá hafa orðið mjög miklar kostnaðarhækkanir, svo sem á húsnæðislið, heilbrigðiskostnaður og síðast en ekki síst, vegna þess að öryrkjar þurfa líka að borða þó að þeir eigi oft ekki fyrir því, var virðisaukaskattur á matvæli hækkaður svo að fátt eitt sé nefnt. Það er staðreynd. Það þarf enga prósentuútreikninga stjórnarliða um það, sem koma hingað og lesa stíla sem eru sendir úr félagsmálaráðuneytinu frá hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttur til allra stjórnarþingmanna sem lesa svo sama pistilinn um 17,1% hækkun. Há prósenta á lága tölu er hækkun um ekki neitt neitt, enda er það staðreynd að örorkulífeyrisgreiðslur hafa einungis hækkað um 10 þús. kr. eftir skatt. Það með ólíkindum að stjórnarmeirihlutinn skuli fara í þá vegferð sem hann er í og veldur hvað mestum deilum á Alþingi að samþykkja ekki að aldraðir og öryrkjar fái afturvirka hækkun alveg eins og allir aðrir í þjóðfélaginu. Ég leyfi mér að segja allir aðrir vegna þess að ég hef ekki fundið eina einustu starfsstétt sem hefur verið samið við á þessu ári og hefur ekki fengið afturvirkar greiðslur. Það á að ráðast á þá sem minnst mega sín. Ríkisstjórnin hefur fundið breiðu bökin í öldruðum og öryrkjum, þvílík lágkúra. Fyrir síðustu kosningar kom fram í svari framsóknarmanna að brýnasta verkefni í málefnum aldraðra og öryrkja yrði að hækka lífeyri þeirra vegna kjaraskerðinga og kjaragliðnunar, en ekkert hefur bólað á þeim hækkunum. Ég þykist þess fullviss að nú komi einhver stjórnarmeirihlutamaðurinn í andsvar við mig og tali um það sem var gert 2013. Virðulegi forseti, það sem gert var 2013 kom þeim best sem hafa mest, sérstaklega öldruðum, með því að taka af einhverjar tengingar við laun þar sem 70 ára og eldri máttu vinna án þess að kæmi skerðing á ellilífeyri og líka eitthvað varðandi fjármagnstekjur. Ég ætla að fara betur yfir það sem höfum verið að tala um. Þessi 9,4% sem hækkuðu svo upp í 9,7%, sem skiptir í raun og veru engu máli í þessu dæmi, er hækkun upp á rúmar 11 þús. kr. eftir skatt. Þetta er 16–17 þús. kr. hækkun, en 11 þúsund eftir skatt. Þess vegna er rangt að tala um það eins og gert er að þetta kosti ríkissjóð 6,2 milljarða eða hvaða tala var nefnd. Ríkissjóður fær nefnilega skatt af þessu. Ætli nettótalan sé ekki um 4,2 milljarðar kr. Það er allt og sumt í því sanngirnismáli að aldraðir og öryrkjar fái afturvirka hækkun eins og allir aðrir. Hækkunin upp á 3% sem ríkisstjórnarflokkarnir og stjórnarþingmenn stæra sig af að hafi orðið í upphafi þessa árs þýðir 4 þús. kr. eftir skatt. Þetta er allt og sumt. Ef ég hefði meiri tíma færi ég yfir það í þessari ræðu en ég geri það kannski í annarri eða þriðju ræðu minni. Mér finnst mjög merkilegt í þessu samhengi að hafa fyrir framan mig bréf sem formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, sendi öllum eldri borgurum þessa lands 22. apríl 2013 þar sem stóð „Ágæti kjósandi“ og hvað hann ætlaði að gera. Ef maður fer svo yfir það þá hefur það sem sagt var ekki allt verið gert. Steininn tók úr í blaðagrein sem formaður Sjálfstæðisflokksins skrifaði líka fimm mínútum fyrir kosningar og lofaði öldruðum og öryrkjum að afnema allt sem hin vonda vinstri stjórn átti að hafa gert og hækka bara allt saman svo að aldraðir gætu notið efri áranna með reisn. Þvílík öfugmæli miðað við það sem við sjáum í þessu fjárlagafrumvarpi eða fjáraukalagafrumvarpinu fyrir þetta ár. Ég hef sagt að reikna eigi með 32–35 milljörðum í afgang en ríkisstjórnin ætlar ekki að koma til móts við aldraða og öryrkja hvað þetta varðar. Ég hvet alla þingmenn stjórnarflokkanna að lesa bréf sem birtist í Kvennablaðinu ekki alls fyrir löngu sem er opið bréf til Bjarna Benediktssonar. Það er skrifað af Elvu Dögg Gunnarsdóttur og birt 7. júní 2015. Þar er farið yfir málefni þessarar konu sem opnar í raun allt sitt bókhald og leyfir okkur að skyggnast í það. Ég spyr: Dugar þetta ekki stjórnarsinnum til þess að endurskoða afstöðu sína? Hvað segir hv. varaformaður fjárlaganefndar, Guðlaugur Þór Þórðarson, sem er eini stjórnarsinninn hér inni fyrir utan hæstv. forseta um þetta? Hefur [[Gripið fram í.]]hv. þingmaður og varaformaður fjárlaganefndar lesið þetta opna bréf? Hefur hann kynnt sér grein formanns síns frá því rétt fyrir kosningar 2013 eða bréfið sem var sent öllum þar sem lofað var gulli og grænum skógum ef menn kysu Sjálfstæðisflokkinn? Svo er allt saman svikið núna. Ég bið hv. þingmann að koma endilega í andsvar við mig og ræða um 17,1%. Ég vildi óska að hv. þingmaður kæmi og læsi stílinn sem var sendur úr félagsmálaráðuneytinu á alla stjórnarþingmenn fyrir nokkrum dögum þegar eitthvert upphlaup varð þar. Komið nú og lesið þetta allt saman um prósenturnar. En spyrjum spurninga um 10 þús. kr. hækkunina frá maí 2013 eftir skatt, sem eru ráðstöfunartekjur, eða 4 þús. kr. í upphafi þessa árs eða ræðum um framlög til Landspítalans [[Forseti hringir.]]gagnvart þessari 30% hækkun þar sem menn eru að skreyta sig með stolnum fjöðrum, virðulegi forseti, [[Forseti hringir.]]eins og verið er að gera.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi oft Landspítalann og heilbrigðiskerfið í ræðu sinni enda er full ástæða til þess. Í breytingartillögu minni hlutans er að finna tillögur til þess að fjármagna Landspítalann betur. Sömuleiðis segja stjórnarliðar og sér í lagi hæstv. ráðherrar mjög gjarnan að þeir séu að styrkja kerfið meira en hitt og þetta. Ég velti fyrir mér í ljósi umræðunnar að enginn virðist vera á móti því að styrkja heilbrigðiskerfið en menn hafa hins vegar ólíka sýn á hvað það þýðir. Ég velti fyrir mér hvort það snúist aðallega um upphæðir eða hvernig féð skuli nýtt, hvernig það sé eyrnamerkt, hvort það eigi að fara í t.d. Landspítalann eða eitthvert annað í kerfinu. Mér finnst satt best að segja heldur óljóst nákvæmlega hvers vegna ágreiningur er um það hvort verið sé að styrkja heilbrigðiskerfið eða ekki. Það er eitthvað sem maður hefði haldið að væri spurning um staðreyndir, en eins og oft er þegar málefnið er flókið og skjölin stór þá er það ekki jafn augljóst og maður mundi halda í fyrstu atrennu. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann, þar sem hann er sérlegur áhugamaður um að fjármagna heilbrigðiskerfið okkar þannig að sómi sé að, hvað hann telji að þurfi til þess að standa vel að heilbrigðiskerfinu. Ég spyr sömuleiðis sérstaklega um Landspítalann þótt heilbrigðiskerfið sé í mínum huga vissulega meira en Landspítalinn. Í tillögum minni hlutans er að finna upphæðir upp á einhverja milljarða. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að heilbrigðiskerfið yrði fjármagnað nógu vel til þess að það mundi mæta þeim kröfum og þeim væntingum sem íslenska þjóðin gerir til þess?
Hæstv. forseti. Hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson spyr mig út í heilbrigðiskerfið og Landspítalann, fjármögnun á því og ólíka sýn. Ef ég skildi hann rétt vilja allir reka góðan Landspítala og gott heilbrigðiskerfi. Það viljum við öll. Hingað til hefur það verið fjármagnað af tekjum ríkissjóðs með sköttum og öðru og við höfum verið sátt við það að stærstum hluta. Þetta verða 50 milljarðar á næsta ári. Ég ræddi hér um að miðað við þau gögn sem við fáum frá spítalanum, m.a. forstjórapistlana sem forstjórinn ritar á öllum föstudögum, þá vantar að lágmarki 3 milljarða inn í kerfið eins og það er í dag. Þess vegna fór ég vel yfir það í upphafi máls míns og rakti hvernig þetta yrði ef tekið væri tillit til annarra liða. Þá sjáum við að það hefur ekki verið tekið á málum eins og ríkisstjórnarflokkarnir hæla sér af núna. Það er einfaldlega rangt ef tekið er tillit til allra þátta. Til dæmis þýðir fjölgunin, sem ég fór yfir í ræðu minni, um 1,7% á ári og það þýðir ekkert að loka augum fyrir því að við þurfum að fjármagna heilbrigðiskerfið og þá sérstaklega þjóðarsjúkrahúsið, Landspítalann sem við ætlum að byggja upp með mikilli reisn og hafa góðan fyrir alla landsmenn, ekki ætlum við að byggja Landspítala og hátæknisjúkrahús um allt land, það á að vera hér, og við þurfum að bæta við það og gera það betur en gert er. Við sem lentum í því á síðasta kjörtímabili að skera ótæpilega niður á öllum vígstöðvum út af miklum halla á ríkissjóði sögðumst alltaf ætla að skila þessu til baka um leið og betur áraði. Það gerir það núna og þess vegna setjum við öll í minni hlutanum þá skoðun okkar fram í breytingartillögum. Það er í raun og veru hárrétt hvað það varðar. Mér er það óskiljanlegt af hverju meiri hlutinn fer ekki í þá göngu. Ég held [[Forseti hringir.]]að það skipti í raun og veru engu máli hvort ríkissjóður skili 11 milljarða afgangi á næstu árum eða 8 eða 9, fyrir [[Forseti hringir.]]utan að við vitum að það eiga eftir að koma tekjur í ríkissjóð á næsta ári sem eru vantaldar og [[Forseti hringir.]]það var sennilega viljandi sem þær voru ekki settar þarna inn.
Virðulegi forseti. Nú verð ég að viðurkenna að ég man ekki nákvæmlega hver heildarupphæðin var hjá okkur í minni hlutanum, en hún hljóp ekki langt frá þessari tölu, a.m.k. rúmir 2 milljarðar, gott ef hún slagaði ekki upp í 3 milljarða. Ég velti því fyrir mér vegna þess að í tillögu minni hlutans eru einnig tekjuöflunarleiðir til að koma til móts við þau auknu útgjöld sem lögð eru til, en einstaka þingmaður hefur tjáð efasemdir um að þær tekjuöflunarleiðir mundu ganga upp, sér í lagi sú leið að innheimta meiri skatt með því að uppræta skattsvik. Þá velti ég fyrir mér, þar sem 3 milljarðar eru að mínu mati ekki mjög há tala í fjárlögum og í samhengi við mikilvægi málaflokksins sérstaklega og þeirrar forgangsröðunar sem þjóðin ætlast til, að ef tekjuöflunarleiðir minni hlutans mundu ekki ganga eftir að fullu hvort hv. þingmaður telji að við gætum þrátt fyrir það staðið að þessari 3 milljarða kr. aukningu.
Hæstv. forseti. Já, alveg tvímælalaust. Ég sagði hér áðan í lok ræðu minnar undir miklum bjölluhljóm að í fjárlagafrumvarpi næsta árs hefði meiri hlutinn sagt beint frá væntanlegum arði frá bankastofnunum og þá sérstaklega Landsbankanum því að hann er vantalinn um nokkra milljarða, jafnvel 10–12 milljarða. Það er ekkert nýtt. Stjórnendur Landsbankans hafa í raun kallað eftir því að fá að greiða meiri arð út vegna þess að Landsbankinn er í vandræðum með að ávaxta eigið fé og sýna almennilega ávöxtun á því. Þess vegna er það enda segir meiri hlutinn það. Á þessu ári, ef við tökum það líka af því að deilurnar snúast líka um þetta ár og fjáraukalögin, eru 22 milljarðar áætlaðir í afgang samkvæmt fjáraukalögum. Ég spái því, virðulegi forseti, og það verður gaman að ræða það þegar ríkisreikningur kemur fram, að 32–35 milljarðar verði eftir á þessu ári. Það er [[Forseti hringir.]]því borð fyrir báru að setja meira inn í heilbrigðiskerfið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu. Hann tók fyrir tvo málaflokka sem brenna á mönnum í umræðunni og gerði það vel, bæði kjör aldraðra og öryrkja og stöðu Landspítalans. Það hefur komið fram í máli æðstu stjórnenda ríkisins, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra, að það eigi ekki að gera neitt varðandi þær kröfur að aldraðir og öryrkjar fái kjör sín bætt eins og aðrir þjóðfélagshópar aftur til 1. maí á þessu ári. Við tókumst á um það í fjáraukanum og tillaga þess efnis var felld. Það er talað eins og þessir hópar geti vel sætt sig við kjör sín vegna þess að það séu líka þjóðfélagshópar á kjarasamningum þar sem launin eru lág. Við vitum það. Það er ekkert til að hrópa húrra fyrir. Vonandi tekst verkalýðshreyfingunni áfram að berjast fyrir bættum kjörum. Hún náði ákveðnum áfanga í síðustu kjarasamningum fyrir þá lægst launuðu. Þessir hópar, aldraðir og öryrkjar, hafa ekki möguleika á að fara í verkfall til að bæta kjör sín og ekki velja þeir sér það að vera öryrkjar. Það er lítið val að verða aldraður, maður verður það ef maður heldur góðri heilsu. Flestir verða aldraðir og svo endar það einhvern veginn. Mér fannst mjög áhugavert þegar hv. þingmaður dró fram hvaða hækkanir hefðu verið á kjörum þessa fólks því að þær eru sáralitlar eftir skatta, [[Forseti hringir.]]frá því í maí 2013 einungis 10 þús. kr. [[Forseti hringir.]]Telur hv. þingmaður að það sé einhver möguleiki að ná eyrum ráðherra í hæstv. ríkisstjórn?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég vildi óska þess að ég gæti sagt já við því hvað varðar að ná eyrum stjórnarþingmanna og ráðherranna, en ég óttast að það sé ekki hægt, allra síst eftir daginn í dag þar sem hæstv. forsætisráðherra fór geyst í þessum ræðustól og hótaði okkur eiginlega fyrir að ræða þetta mál. Hv. þingmaður gerir aldraða og öryrkja að umtalsefni. Eins og ég sagði í upphafi máls míns, vegna þess að mér finnst betra að ræða um krónutölu í þessu sambandi en prósentur, þá var hækkunin í upphafi þessa árs, sem ríkisstjórnarflokkarnir hæla sér af, 4 þús. kr. eftir skatt. Hækkanirnar í tíð núverandi ríkisstjórnar frá sumri 2013 til dagsins í dag eru 10 þús. kr. eftir skatt. Það er allt og sumt. Örorkulífeyririnn hefur hækkað úr 162 þúsund í 172 þúsund í tíð þessarar ríkisstjórnar, þ.e. um 10 þús. kr. Eins og ég sagði skulum við hlusta á það ef það kemur fram hér á eftir hverjar prósentutölurnar voru í umburðarbréfi félagsmálaráðherra til stjórnarþingmanna á sínum tíma. Ég vil tala um krónur. Hér hef ég töflu frá liðnu sumri þegar var verið að semja um kaup og kjör. Þar er tafla um að laun hjá VR hækka strax árið 2015. Þeir sem voru með 230 þúsund hækka í 255 þúsund, eða um 25 þús. kr. Það er hækkunin sem þar kemur fram. Síðan getum við skoðað 750 þús. kr. launamanninn sem hækkar um 24 þúsund. Hann hækkar um 107 þúsund á tímabilinu á meðan 230 þús. kr. launamaðurinn hækkar um 70 þúsund. Það eru þessi viðmið sem við verðum að hafa í huga þegar við tölum um kjör aldraðra og öryrkja og þá sanngirniskröfu [[Forseti hringir.]]að þeir fái sína hækkun afturvirkt á [[Forseti hringir.]]þessu ári eins og aðrir í þjóðfélaginu.
Herra forseti. Mig langar til að beina spurningu til hv. þingmanns varðandi annað. Það kemur fram í fjárlagafrumvarpinu að heimilt sé til að bjóða út rekstur þriggja heilsugæslustöðva á höfuðborgarsvæðinu og ekki sé gert ráð fyrir sérstöku framlagi á næsta ári, en þeir sem óski eftir að reka slíkar stöðvar verði að ná til sín sjúklingum og sýna fram á að þeir hafi sjúklinga. Þar með færast sjúklingar til og frá þeim heilsugæslustöðvum sem eru starfandi fyrir og fjármunir til reksturs þeirra mun dragast saman að sama skapi. Hvað þykir hv. þingmanni um þá þróun sem er undirliggjandi að það sé verið að beina fjármagni inn í einkarekstur frekar en að styrkja þær heilsugæslustöðvar sem eru starfandi og vantar mjög fjármagn?
Hæstv. forseti. Ég held að hægt sé að gera hvort tveggja. Ég held að hægt sé að auka meira til heilsugæslustöðva sem eiga að vera fyrsti viðkomustaður. Það gefst ekki tími í stuttu andsvari til að fara yfir tilvísanakerfið eða annað hvað það varðar, þær 70 milljónir, en ég hef reynt að hlusta eftir útfærslum varðar varðandi nýjar heilsugæslustöðvar. Virðulegi forseti. Í þjóðfélaginu í dag og út um allan heim er einkarekstur í heilbrigðisgeira. Hann er til. Við þurfum ekki að fara nema í læknamiðstöðina Mjódd eða Orkuhúsið eða hvar sem er, þar eru sérfræðingar með einkarekstur. Reikningurinn er síðan sendur til ríkisins. Hvað varðar einkarekstur í heilsugæslu sem slíkan þá er ég ekki andvígur honum, alls ekki. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er tiltölulega spenntur fyrir að hann sé skoðaður, en ég er algjörlega á móti einkavæðingu enda er það allt annað. Þess vegna segi ég, [[Forseti hringir.]]virðulegi forseti, að hin opinbera heilsugæsla verði að vera fjármögnuð eðlilega til að nýta þann mannskap og búnað og [[Forseti hringir.]]annað til að sinna þeim sjúklingum sem þangað koma. Það er [[Forseti hringir.]]ódýrasta og fljótvirkasta leiðin.
Virðulegi forseti. Nú hef ég starfað með hv. þm. Kristjáni L. Möller í nokkurn tíma og hann á sín mörgu andlit. [[Gripið fram í.]]Hann á sér mörg andlit og núna sýndi hann popúlíska andlitið. Ég ætla það ekki eina stutta stund að hv. þm. Kristján L. Möller hafi verið að meina það sem hann sagði, því að hv. þingmaður veit nákvæmlega að það hefur verið forgangsraðað í þágu þessara málaflokka í tíð þessarar ríkisstjórnar. Hv. þingmaður var í síðustu ríkisstjórn þar sem þurfti að spara, það er alveg rétt, en hann veit líka að það er ekki með neinu móti hægt að segja að þar hafi verið forgangsraðað í þágu heilbrigðisþjónustu. Ég er hérna með svar við fyrirspurn minni um þróun starfsmanna. Við bentum margir á það á síðasta kjörtímabili að þótt það þyrfti að spara væri gengið helst til langt þegar kom að heilbrigðismálum. Sparnaðurinn væri nær eingöngu þar. Þegar kom að fækkun ríkisstarfsmanna var meiri hluti þeirra ríkisstarfsmanna sem misstu störfin í heilbrigðisþjónustunni og sérstaklega á Landspítalanum. Nú kynni einhver að segja: Var þetta ekki alls staðar? Nei, virðulegi forseti, því að það var fjölgað í utanríkisþjónustunni. Það var fjölgað í fjármála- og efnahagsráðuneytinu, undir þeim stofnunum. Það er allt í lagi að koma hér og segja að það megi gera betur og að menn þurfi að huga að einhverjum hlutum, því að það þarf auðvitað að gera, menn hafa ekki náð neinni fullkomnun í þessu. En þegar menn fara af stað með gassagangi eins og hv. þm. Kristján L. Möller gerir, nýkominn úr ríkisstjórn sem hagaði sér á þann hátt sem tölurnar sýna að hún gerði, þá geri ég, virðulegi forseti, nákvæmlega ekkert með það.
Hæstv. forseti. Það er eins með mig, ég geri nánast ekki neitt með þetta andsvar hv. þingmanns. Hann kemur ekkert inn á það sem ég gerði að umtalsefni í upphafi ræðu minnar þegar ég óskaði eftir nærveru hv. varaformanns fjárlaganefndar, að hann væri hér við ræðu mína og brygðist kannski við henni, heldur fer hv. þingmaður inn í erfiðleikaárin fjögur, fimm þar sem þurfti að segja upp fólki og draga saman seglin jafnt í heilbrigðisþjónustu sem annars staðar, en var alltaf talað um að þyrfti að skila til baka. Hv. þingmaður leiddi að því líkur að í einhverju svari sem hann fékk hefði fækkun ríkisstarfsmanna aðallega verið í heilbrigðisþjónustu og ef ég heyrði rétt á Landspítalanum. Já, ég þykist vita að ég hafi heyrt þær tölur og ég þykist vita að ég muni rétt, getur verið að það séu 5.500 starfsmenn á Landspítalanum? Og getur verið að þeim hafi fækkað um 200 eða 250 eða 300? Ég man ekki þá tölu. En það sem mér finnst merkilegt núna eftir að hagræðingarhópur ríkisstjórnarinnar, sem hv. þingmaður átti sæti í, hefur farið um ríkiskerfið er að þau komast að þeirri niðurstöðu við fjárlagagerð 2016 að búa til nýja stofnun, húsameistara ríkisins, það er opnað nýtt sendiráð í Frakklandi, sem var lokað í tíð síðustu ríkisstjórnar, og það er búið til eitthvert nýtt apparat í ferðaþjónustunni í staðinn fyrir Ferðamálastofu og allt það sem til er þar. Með öðrum orðum, ég vil ekki nota orðið báknið eins og ungir sjálfstæðismenn gera, heldur bara ríkisumsvif og ríkisrekstur. Hann er greinilega að aukast hvað þetta varðar. Og þegar ég tala um forgangsröðun þá gerði ég sérstaklega að umtalsefni í upphafi máls míns það sem varðar Landspítalann og heilbrigðisþjónustuna. Ég talaði líka um málefni aldraðra og öryrkja og leiddi meðal annars [[Forseti hringir.]]líkur að því að í tíð þessarar ríkisstjórnar, sem [[Forseti hringir.]]hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur stutt frá sumardögum 2013, hafi örorkulífeyrir hækkað [[Forseti hringir.]]um 10 þús. kr. eftir skatt.
Virðulegi forseti. Rúmlega helmingur af þeim ríkisstarfsmönnum sem missti starf á síðasta kjörtímabili var úr heilbrigðisgeiranum. Eins og ég nefndi fjölgaði hins vegar hjá eftirlitsstofnunum og í utanríkisþjónustunni. Það er þó alveg hárrétt hjá hv. þm. Kristjáni L. Möller að það er algjörlega fáránlegt að vera að opna þessa skrifstofu í Strassborg, fullkomlega fáránlegt.
Af hverju ertu þá að leggja þetta til?
Ef hv. þingmaður vill skamma mig fyrir eitthvað þá skal hann bara skamma mig fyrir það og ég tek það og er sammála hv. þingmanni. Hvað varðar húsameistarann er það sameining ákveðinna stofnanna, það er ekki ný stofnun, það er nafnabreyting og það er stofnun sem er til staðar og er ekki fjölgun á störfum eða umfangi. [[Gripið fram í.]]- Nei, nei, það tekur ekkert meiri pening. Þetta er fyrst og fremst nafnabreyting og ágætisnafn. Hins vegar veit hv. þingmaður að lífeyririnn er 27 milljörðum hærri á ári núna miðað við árið sem þessi ríkisstjórn tók við. Það er ekki hægt að gera lítið úr því, virðulegi forseti. Ég hef ekki heyrt neinn gera það nema hv. stjórnarandstæðinga. 27 milljarðar [[Forseti hringir.]]eru mikið. Það er búið að hækka framlögin til [[Forseti hringir.]]heilbrigðismála um 23 milljarða. Samanlagt eru þetta 50 [[Forseti hringir.]]milljarðar. Það má gera betur, en ekki gera lítið úr þessu, virðulegi forseti.
Hæstv. forseti. Það er gott að það kom þó fram að hv. þingmaður er á móti tillögu sinni um að opna nýtt sendiráð í Frakklandi. Hann er á móti því. Hér kom það fram. Þetta er mjög merkilegt. En samt styður hann þetta, samt gerir hann breytingartillögu. Það er mjög merkilegt. Hvað varðar hinar stofnanirnar ætla ég ekki að ræða þær á þessari mínútu. En að lokum fór hv. þingmaður í talnaleikfimina sem ég gerði að umtalsefni í byrjun, þar sem stjórnarliðar halda því fram að aukning til Landspítalans sé 30% frá 2013. Það er rangt og ég fór lið fyrir lið í gegnum það hvernig það er rangt sett fram. Nákvæmlega það sama kom svo núna, að bætur almannatrygginga hefðu hækkað um 27 milljarða á þessu kjörtímabili. Virðulegi forseti. Það er töluverður fjöldi Íslendinga sem tekur lífeyri eldri borgara og örorku [[Forseti hringir.]]og annað slíkt, en þessar tölur, [[Forseti hringir.]]þetta sjónarspil sem kom þarna fram hjá hv. þingmanni er notað til að [[Forseti hringir.]]afvegaleiða umræðuna vegna þess að menn [[Forseti hringir.]]eru í raun og veru með allt niður um sig gagnvart [[Forseti hringir.]]þessum málaflokki. Hættið þessu nota bene.
Herra forseti. Þetta er áhugavert að ræða. Ég er búin að fara yfir nokkur málefni í fjárlagafrumvarpinu og ætla að halda því áfram. Eðli málsins samkvæmt er skattapólitíkin mér hugleikin. Ég hef áhyggjur af því fólki sem keypti skuldaniðurfærsluleið framsóknarmanna. Ég hef áhyggjur af því hver staða þess er í rauninni núna því að slíkar þensluhvetjandi skattalækkanir sem lagt var upp með og sagt að væru kjarabætur eru nokkuð sem Seðlabankinn styður ekki og hefur varað við. Auðvitað á að styrkja innviði samfélagsins mun frekar og enn betur en hér er gert í stað þess að halda áfram að lækka skatta. Þetta er ekki pólitík sem skilar árangri. [[Kliður í þingsal.]]Það er búið að láta reyna á það, það þarf ekki að gera það aftur. [[Gripið fram í: Uss.]] Ég hef trú á því að hluti af skýringunni á því að unga fólkið okkar er að fara sé því miður vegna þess að það nær ekki endum saman. - Strákar, farið fram, virðulegu ungu menn, og ræðið málin þar ef þið getið ekki haft hljóð í þingsalnum. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]- Unga fólkið hefur ekki tækifæri til þess að fjárfesta hér vegna þess að það hafa ekki komið fram nein haldbær frumvörp sem lúta að húsnæðismálum þrátt fyrir að áliðið sé á kjörtímabilið. Það virðist ekki geta staðið í því að leigja. Eins og við vitum er leigumarkaðurinn ekki góður. Það hafa ekki komið fram úrræði þar heldur. Það þarf að kanna betur hvað er þess valdandi að yngra fólk flyst í burtu. Það væri líka áhugavert að skoða samsetninguna þeirra sem flytja til landsins, þ.e. menntun og atvinnu og annað því um líkt. Ég ætlaði að fara í innviðamálin. Við lögðum fram sameiginlegar tillögur þar sem mjög margt er undir í sjálfu sér. Þar eru innviðafjárfestingar, sóknaráætlanir, Vegagerðin og ýmislegt sem við höfum komið fram með. Ef ég horfi bara nærri mér hef ég áhyggjur af ákveðnum þáttum í mínu kjördæmi í ljósi þess að engin samgönguáætlun hefur litið dagsins ljós og ekki hefur fengist samþykkt það sem hér var lagt fram. Þær fjárveitingar sem eru í breytingartillögu meiri hlutans eru frekar handahófskenndar en að þær hafi allar verið í einhverri forgangsröð hjá Vegagerðinni. Sumar voru alls ekkert á áætlun heldur virðast þær hafa snúist um hver hafi aðgang að hverjum eða í hvaða kjördæmi viðkomandi á heima eða eitthvað slíkt. Það lítur alla vega þannig út þegar horft er yfir þessar tillögur, því miður. Í mínu kjördæmi er til dæmis þjóðvegur 1 ekki að fullu frágenginn og malbikaður. Ég er að tala um Berufjarðarbotn, veg sem hæstv. innanríkisráðherra sagði á þingi Sambands sveitarfélaga á Austurlandi í haust að yrði settur milljarður í, þ.e. að hafist yrði handa við að bjóða út og hefja þessa framkvæmd enda væri hún afar mikilvæg, ekkert stæði í vegi fyrir því að bjóða út malbikunina og framkvæmdirnar mundu svo klárast 2017. Við erum að tala um umferðaröryggi. Þarna fer skólabíll og fleiri og þarna hafa orðið slys. Svo vægt sé til orða tekið er þetta afar slæmur kafli. Þetta er þjóðvegur 1. Sama á í rauninni við um Langanesbyggð og fleiri staði og auðvitað víða um land þar sem menn hafa ekki fengið hljómgrunn fyrir fjárveitingar hjá meiri hluta fjárlaganefndar, eðlilega, þetta eru stórar framkvæmdir. Þær eiga að fara í gegnum samgönguráð og samgönguáætlun. Það á ekki að veita fé eins og hér er gert, að mínu mati. Ég vil að þetta fari í gegnum hið lögformlega ferli og fari eftir forgangsröð sem Vegagerðin hefur sett í samráði við samgönguráð. Ég hef áhyggjur af því að þetta sé gert með þessum hætti. Samgöngustofa hefur beðið um fjármuni til að tryggja öryggi sjómanna. Það er ekki sett inn þarna. Það er margt svona sem má segja að sé ekki í lagi. Það er líka eitt mál sem mér er hugleikið og snýr að innviðum, það eru endurbætur varðandi fráveitu. Það voru endurgreiðslur þegar farið var í erfiðar fráveitur, en sérstaklega er það erfitt eins og í Skútustaðahreppi þar sem sveitarfélagið stendur frammi fyrir endurbótum á sinni fráveitu í Reykjahlíð og næsta nágrenni. Við skulum athuga að þar liggur landið hvergi að sjó þannig að þetta er ekki einfalt mál. Þetta er afar dýrt fyrir svona lítið samfélag og í rauninni ekki á færi þess. Það er búið að vinna skýrslu og fara í frumhönnun og kostnaðarmat. Það er alveg nauðsynlegt upp á verndun Mývatns og Laxár að farið verði í þá þriggja þrepa hreinsun sem þarf að fara þar fram til þess að uppfylla ákvæði reglugerðar. Sveitarfélögin sem standa frammi fyrir svona þurfa aðstoð. Þau eru of lítil til þess að geta gert þetta ein og sér. Þetta er ein af ferðamannaperlum okkar Íslendinga sem okkur ber að standa vel að. Ég get tekið örfá dæmi úr mínu kjördæmi. Eins og ég nefndi sérstaklega varðandi vegaframkvæmdir þá á hið sama auðvitað við mun víðar. Skýrasta dæmið er að það liggja ekki neinar áætlanir fyrir. Varðandi fjárfestingu þá hef ég áhyggjur af henni. Hún er í lagi núna en svo dettur hún niður. Ef maður horfir á ríkisfjármálaáætlunina þá er ekki tekið tillit til neins annars en einhverra stóriðjuverkefna. Það er í rauninni ekkert sem mælt er með varðandi aðra atvinnuvegafjárfestingu, t.d. nýsköpun eða annað slíkt, hugbúnaðariðnaðinn, tæknina eða sprotann eins og við þekkjum hann og köllum, þekkingariðnaðinn. Það er ekki gert ráð fyrir því í þessu fjárlagafrumvarpi. Auðvitað höfum við áhyggjur af því þegar horft er á mengandi stóriðju, ég tala nú ekki um í ljósi þess sem var verið að samþykkja í loftslagsmálum á Parísarráðstefnunni. Þetta á ekki heima í nútímasamfélagi, þ.e. að horfa eingöngu á slíka uppbyggingu. Ég tek eitt og annað fyrir. Í tillögu minni hlutans er líka verið að tala um vaxtabætur og barnabætur o.fl. Eins og ég hóf mál mitt á þá er talað um 80 milljarða skuldaniðurfellingu en vaxtabætur eru að lækka og það er varhugavert að leggja það að jöfnu að það sé vegna þess að skuldastaðan hafi einungis batnað. Fasteignamatið hefur líka hækkað. Það bætir eignastöðuna en lagar ekki greiðslustöðu fólks. Það er mikilvægt að hafa það í huga. Það er ekkert auðveldara að greiða af lánunum, en bæturnar lækka. Það þýðir auðvitað bara það að heimilið er að greiða meira af launum í lánin en áður var. Við þurfum því að spyrja okkur: Hvert var markmið þessara vaxtabóta? Hækkun eignaverðs á ekki að leiða til þess að lækka vaxtabætur að mínu mati. Mér finnst það rangt hjá ríkisstjórnarflokkunum og talsmönnum þeirra að setja þetta fram með þeim hætti að það eitt og sér breyti öllu fyrir fólk. Svo eru það barnabæturnar: Við þurfum að hækka viðmiðin, það er ekki í lagi að þau skerðist svona snemma því að bæturnar fær yngsta fólkið okkar sem er að reyna að koma þaki yfir höfuðið og vinnur mikið til þess að það sé framkvæmanlegt á þessum tímum þegar ljóst er að fáir geta tekið óverðtryggð lán. Því miður er umhverfi okkar þannig að enn er sú klemma til staðar að fólk borgar of stórt hlutfall af launum sínum í vaxtakostnað húsnæðis. Svo er auðvitað verðtryggingin sem hefur ekki verið afnumin eða það lagt til þrátt fyrir stór loforð. Ég er svo sem ekkert endilega fylgjandi því að hún verði alfarið afnumin, ég hef ekki áttað mig á því hvort það er hin eina sanna og rétta leið, en vissulega þurfum við eitthvað að gera og einhverju að breyta í peningastefnu okkar, sérstaklega kannski því er varðar vaxtakjör fólks.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka vaxtabætur og barnabætur til umræðu. Ég held að þeir sem leggja til þessa lækkun á þeim sjái ekki fyrir endann á því hvaða þýðingu það hefur og inn á hvaða braut við erum komin. Um leið og menn fara að ákveða að hækka ekki viðmiðin þá fjara þessar barnabætur og vaxtabætur hægt og rólega út sem stuðningur við barnafólk. Á sama tíma eru menn að benda á að þeir hafi komið inn með skuldaleiðréttingar en þá er vert að benda á að þeir sem fengu skuldaleiðréttingar í þessari seinni umferð - fyrri umferðin fór fram á síðasta kjörtímabili - voru ekki endilega með mestu skuldirnar. Það unga fólk hafði fengið það miklar leiðréttingar á síðasta kjörtímabili að það var allt dregið frá núna, sá hópur sat eftir í seinni umferðinni, unga fólkið með mestu skuldirnar. Það er það fólk sem við höfum ákveðið að skuli fá stuðning í gegnum vaxtabóta- og barnabótakerfið og það er ekki úr lausu lofti gripið heldur vegna þess að við vitum að þetta er sá hópur sem ber þyngstu greiðslubyrði af lánum sínum á sama tíma og það er með börn sem kostar að hafa í leikskóla. Ég hef tekið sem dæmi að það kostar 60 þús. kr. á mánuði að vera með tvíbura á leikskóla í Kópavogi. Ofan á það kemur ýmis kostnaður, eins og við þekkjum, af því að reka stórt heimili fyrir unga fjölskyldu. Þó að tekjurnar séu kannski sæmilega háar á skattframtalinu fá býsna margir sinn skerf af því áður en fjölskyldan getur farið að kaupa það sem þarf til að hafa í sig og á. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Ég held að menn átti sig ekki [[Forseti hringir.]]á því að með því að taka þá ákvörðun að láta viðmið ekki fylgja þá eru menn að draga [[Forseti hringir.]]allan mátt úr þessum mikilvæga stuðningi við þennan þjóðfélagshóp.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er nefnilega málið, eins og við fórum ítarlega yfir þegar skuldaniðurfellingin var tekin fyrir. Þegar ég var í kosningabaráttunni þá lýstum við því yfir að við vildum ræða það hvaða hópar sætu eftir, þ.e. eftir síðasta kjörtímabil á nýju kjörtímabili. Við vildum skoða það nánar en ekki taka yfir allt og alla þannig að þeir sem raunverulega þyrftu á því að halda fengju leiðréttingu og það er, eins og hv. þingmaður segir, fyrst og fremst þetta unga barnafólk. Tveimur og hálfu ári síðar, þrátt fyrir 80 milljarða niðurfellingu, stöndum við frammi fyrir því að stór hópur af þessu fólki, ungu fólki með börn, stendur ekki nægjanlega vel. Það er ekki ásættanlegt en það er ekki hægt að alhæfa í þessu frekar en í öllu öðru. Mér þykir það miður þegar stjórnarliðar halda því fram að vaxtabætur lækki líka vegna þess að skuldaniðurfærslan hafi gengið svo vel, að það hafi bjargað þessu. Það gleymist alfarið að taka hækkun fasteignamats þar inn í. Það á auðvitað ekki við alls staðar, svo að það sé sagt. Við megum ekki gleyma því að það er líka dýrt að vera með börn á leikskóla í hinum dreifðu byggðum, það kostar ekkert minna þar, en þar eru tekjur á mörgum stöðum mun lægri og tækifæri til atvinnu færri, þannig að ég sé mikið eftir því að verið sé að taka þessa miklu fjármuni inn í ríkissjóð aftur í staðinn fyrir að deila þeim út til þessara hópa.
Virðulegi forseti. Það er nefnilega málið, það hefur í raun ekkert breyst annað en það að hér hefur orðið gríðarleg hækkun á fasteignamati sem þýðir að þetta sama fólk er orðið í töluvert betri stöðu á pappírunum, en það hefur ekkert breyst hjá því. Reksturinn á þungu barnaheimili er alltaf jafn hár og kostnaðurinn við að versla inn fyrir slíka fjölskyldu hækkar alltaf. Ég ætla sérstaklega að biðla til framsóknarmanna í þessu stjórnarsamstarfi að skoða það í alvöru hvaða áhrif það getur haft að veikja vaxtabótakerfið með því að láta viðmiðin ekki fylgja þeim breytingum sem eiga sér stað á fasteignamati og öðru. Þetta mun hitta stóran hóp mjög illa fyrir og það strax á næstu árum. Þetta hefur lengi verið draumur sjálfstæðismanna. Þeir hafa aldrei þolað vaxtabótakerfið. En við höfum þó getað stólað á framsóknarmennina [[Forseti hringir.]]í því að standa um það vörð. Ég vona að þeir standi í lappirnar núna og láti ekki teyma sig inn á þá braut að veikja það þannig að það veiti ekki þann stuðning sem það á að gera.
Herra forseti. Ég tek undir það. Það er akkúrat það að þetta unga fólk er í raun að greiða hærra hlutfall af laununum sínum í sinn rekstur, hvort sem það er húsnæðiskostnaður eða í formi hærri matarskatts, við skulum ekki gleyma því. Sykurskatturinn var afnuminn og matarskatturinn var hækkaður. Ég spyr mig stundum að því, þegar maður horfir yfir þetta svið, sérstaklega gagnvart framsóknarmönnum sem, gleymum því ekki, slógu varnagla við fjárlagafrumvarpið [[Gripið fram í.]]og sögðu að tilteknar mótvægisaðgerðir þyrfti. Ég spyr mig: Eru framsóknarmenn sannfærðir um að mótvægisaðgerðirnar hafi skilað sér? Ég er ekki sannfærð um að þær hafi skilað sér að öllu leyti. Ég held að þær tillögur sem við höfum hér borið fram um barnafjölskyldur, bæði að þessu leyti og eins það með að hækka fæðingarorlofið upp í 500 þús. kr., komi til móts við það líka að ungir karlmenn [[Forseti hringir.]]verða heima og taka fæðingarorlof, það er líka til að styrkja ungar barnafjölskyldur.
Hæstv. forseti. Ég held að það sé í fyrsta skipti í minni þingsögu, frá því 1999, að ég hef ekki gert samgöngumál að umtalsefni við fjárlagagerð. Ég þakka því hv. þingmanni fyrir að taka þau til umræðu og gefa mér tækifæri til að ræða þau mál við hana hér í andsvari. Í stuttu máli er það þannig að ríkisstjórnin hefur gefist upp á almennri samgönguáætlun. Hún lagði síðastliðið vor fram samgönguáætlun um ekki neitt. Sem dæmi um það, og sem rökstuðningur fyrir því, eru á norðursvæði, sem við þekkjum bæði, 200 milljónir áætlaðar á næsta ári til samgönguframkvæmda. Þar af eru 50 milljónir í undirbúning verka utan áætlunar sem er venjubundið, rannsóknir og annað slíkt; 100 milljónir í öryggisaðgerðir á Akureyri og 50 milljónir í Jökulsá og Skjálfandafljót, það verður svakalega mikið gert fyrir þær 50 milljónir. Samtals eru það 200 milljónir á næsta ári. Ef við förum yfir í austursvæðið þá er það lítið eitt meira. Þar eru 668 milljónir áætlaðar á næsta ári. Þar af eru, að mér sýnist, einar 300 milljónir á Hornafirði sem hingað til hefur verið sett undir suðursvæðið. Þetta er staðfesting á því sem ég segi, að samgönguáætlun er um lítið sem ekki neitt. Nú er örlítið verið að bæta við með 235 milljónum. Meiri hlutinn segir, með leyfi forseta: „Með óbreyttum fjárframlögum tekur áratugi að endurbæta vegi og koma á viðunandi samgöngubótum.“ Það er verið að tala um malarvegi til sveita og annað slíkt. Ég vil spyrja hv. þingmann út í það sem hún gerði að umtalsefni í kjördæmavikunni á norðaustursvæðinu - við fórum þar um nokkrir þingmenn, aðra vantaði - en það eru þær brýnu framkvæmdir sem þar eru. Mig langar að spyrja [[Forseti hringir.]]hv. þingmann af því að hún situr í fjárlaganefnd: Hvað er það nákvæmlega sem verið er að setja inn þarna fyrir utan samgönguáætlun? Við vitum að þegar umhverfis- og samgöngunefnd ætlaði [[Forseti hringir.]]að auka við síðast þá kom bara stopp frá ráðherranum, þetta verður ekki gert og samgönguáætlun dagaði uppi. En hvað er verið að gera núna?
Herra forseti. Það er rétt, þær lágu fjárhæðir sem fara þarna inn eru áhyggjuefni. Ég kann samgönguáætlun ekki eins vel og hv. þingmaður, en ég veit þó að hér er verið að fara í framkvæmdir sem ekki eru þar inni. Ég man til dæmis ekki eftir að það hafi verið forgangsmál - og ætla ég þá ekki að draga í efa að það þurfi að gera þetta, bara svo það sé sagt. Hér er til dæmis um að ræða að veitt verði fé í brú yfir Þverá, lagfæringar á vegi yfir Norðlingafljót og Helluvað og í lagfæringar á Tindastólsvegi - ég er ekki viss um að þetta hafi verið í fyrsta áfanga í forgangi, ekki eftir því sem ég man. Þetta á líka við um hafnarframkvæmdirnar, það sem er sett í Hafnabótasjóð. Þar er líka verið að taka út og fjárlaganefnd er að gera tillögu um að Vegagerðin geri eitthvað. Ég ætla ekki að segja að ekki hafi verið haft samband við Vegagerðina um að þetta væri framkvæmanlegt, ég ætla fólki ekki að hafa ekki gert það, en þetta er að minnsta kosti ekki samkvæmt óskalista Vegagerðarinnar. Í fyrsta lagi fór þetta ekki fram, eins og við þekkjum, í gegnum hið hefðbundna ferli. Það er það sem er alvarlegast í þessu. Eins og ég sagði áðan erum við með þjóðvegina án bundins slitlags, þeir eru nánast óökufærir vegna lélegs ástands. Það er verið að aka með skólabörn á þessum vegum sem er algjörlega óboðlegt. Auðvitað á að ganga í það. Á milli Bakkafjarðar og Þórshafnar er líka afar erfiður vegur. Hér er einhvers staðar talað um að gera eigi tillögu um að prófa ódýrari framkvæmd - þó að ég hafi áhyggjur af því að menn ætli að fara í ódýrari framkvæmdir getur vel verið að hægt sé að gera það þar sem umferð er lítil, ég skal ekki segja.
Hæstv. forseti. Í mínútuandsvari í seinna andsvari mínu vil ég spyrja hv. þingmann út í það sem við í minni hlutanum höfum lagt höfuðáherslu á, annars vegar heilbrigðismálin og þá sérstaklega kannski Landspítalann og auðvitað margt úti á landi, og hins vegar aldraða og öryrkja. Við höfum haft mikla umræðu um það og er mesti ágreiningurinn í bæði fjáraukanum og fjárlögum næsta árs um þessa tvo málaflokka. Þess vegna hef ég líka tekið eftir því hvað hv. þingmaður hefur rætt þetta eins og við höfum gert öll sömul, þetta er okkar hjartans mál og mikið mál og vona ég að meiri hluti fjárlaganefndar hlusti ekki á hæstv. forsætisráðherra heldur taki sig til og breyti þessu. Ég vil spyrja hv. þingmann að lokum: Er hún ekki á þeirri skoðun að við eigum hreinlega ekki að hætta þessari umræðu um fjárlög fyrir næsta ár og fjáraukann sem við eigum eftir við 3. umr. fyrr en við sjáum betrumbætur og lagfæringar með auknu fé bæði í heilbrigðismál og alveg sérstaklega þjóðarsjúkrahúsið [[Forseti hringir.]]og Landspítalann og hins vegar til aldraðra og öryrkja?
Herra forseti. Ég held ég taki áskorun hv. þingmanns Össurar Skarphéðinssonar sem hefur talað mikið um það að enginn væri fullvaxta þingmaður nema sjá hér sólarupprás þótt það sé nú svolítið seint kannski á þessum árstíma. En ég er mjög heit út af þessu máli og ég hef miklar áhyggjur af því. Ég hef vitnað aðeins í orð forsætisráðherra þar sem hann segir, með leyfi forseta: „… fjölmargir sem hafa mátt þola óeðlilegar skerðingar, t.d. eldri borgarar og öryrkjar, þurfa að fá bót sinna mála. Ísland býr yfir nægum auðlindum, framleiðslugetu og þekkingu til að allir geti notið velferðar. Til þess þarf bara skynsemi við stjórn landsins.“ Ég held því miður að hæstv. forsætisráðherra sé ekki að sýna skynsemi við stjórn landsins, það kom fram hér í hádeginu í dag þegar við vorum að greiða atkvæði um hvort fara ætti í lengd þingfundar. Það er mjög mikilvægt að Landspítalinn fái þessa fjármuni, þó ekki sé nema launaliðurinn. Það er náttúrlega algjörlega ótækt að ætla sjúkrahúsinu sem [[Forseti hringir.]]ríkið gerði samninga við, kjarasamninga, að bæta þá ekki. Hvurs [[Forseti hringir.]]lags endemis vitleysa er þetta?
Virðulegi forseti. Hv. þingmanni er, eins og þeim sem hér stendur og mörgum öðrum, umhugað um almannatryggingar, ellilífeyri, örorkubætur og því um líkt. Minni hlutinn fer fram með sameiginlegar breytingartillögur og við erum algjörlega sammála um að nú sé tími til þess að beita afturvirkni alveg eins og við þingmenn sjálfir höfum fengið að njóta í kjölfar ákvörðunar kjararáðs um kjör okkar. En eitt af því sem alltaf hefur þvælst mikið fyrir mér í allri umræðu um almannatryggingar og oft þær skammarlega lágu upphæðir sem ellilífeyrisþegar og örorkubótaþegar þurfa að lifa við er hversu flókið það er að komast að því hvað viðkomandi hefur rétt á. Ég vil meina að þetta sé eitt af stærstu vandamálum sem aftri okkur í raun frá því að bæta kerfið með því að auka fjármagn, þótt ég sé vissulega hlynntur því líka og stend auðvitað að þessum tillögum ásamt restinni af minni hlutanum. Þetta er eitt af þeim atriðum sem mér finnst mikilvægt að við tæklum og vinnum að því að bótaþegar og ellilífeyrisþegar, sem ég vil nú ekki meina að séu það sama, hafi einhver tækifæri til þess að komast að því hvort þeir fái rétt greitt út, þeir hafi tækifæri til þess að komast að því hvaða valmöguleikar séu í stöðunni, vegna þess að það virðist ekki vera skýrt. Sömu einstaklingar kvarta oft undan því að Tryggingastofnun ríkisins sýni þeim ekki nægan skilning eða leiðbeiningu eða hvað sem er. Burt séð frá því hvort það er spurning um viðhorf eða annað þá stendur það eftir að fólk þekkir ekki rétt sinn. Það skilur oft ekki hvers vegna það fær jafn lítið útborgað og raun ber vitni. Í því sambandi nefni ég að ég hef margsinnis reynt að komast til botns í einhverjum ákveðnum þáttum almannatryggingakerfisins og það er alltaf mjög flókið, jafnvel afmarkaðir þættir, hvað þá kerfið í heild sinni. Er þetta ekki eitthvað sem við þurfum líka að líta til þegar við ætlum að bæta hag notenda almannatryggingakerfisins?
Herra forseti. Jú, ég er svo sem sammála því og ég ber þá von í brjósti að svokölluð Péturs Blöndals-nefnd fari að skila af sér einhverjum tillögum sem við getum tekið samræðu um, sem væru í þá átt að einfalda kerfið. Ég held að séu allir sammála um að það er of flókið. Það er auðvitað mjög bagalegt ef nánast enginn skilur það nema kannski einn eða tveir. Það er bagalegt að fólk, lífeyrisþegar, skuli lenda í því ár eftir ár með skattskýrsluna sína að verið sé að krefja það um eftirágreiðslu vegna þess að tekjur eru vanáætlaðar eða eitthvað slíkt eða vegna þess að það fær einhverja uppbót, eða það er eitthvað sem verður þess valdandi að afturvirk skerðing verður vegna þess að það gefur ekki upp réttar lífeyrissjóðstekjur í upphafi eða eitthvað slíkt. Nú á þetta allt að vera orðið rafrænt meira og minna. En þetta virðist gerast ár eftir ár. Kerfið er klárlega of flókið og við þurfum að laga það. Það er ekki í lagi að maður skilji það ekki. Mér fannst hæstv. fjármálaráðherra ýja í dag að því að fólk fari á örorkubætur af því að það nenni ekki að vinna, það lá í orðunum. En það er ekki eins og það sé einfalt að komast á örorkulífeyrisbætur. Það er heillangt ferli. Fólk er oft upp undir tvö ár að komast í gegnum allt það bákn og gengur í gegnum mikla þolraunir þangað til það fær úrskurð í málum sínum. Sumir fá endurhæfingarlífeyri, eitthvað slíkt, á meðan þeir eru að bíða, en aðrir lenda í því líka að vera tekjulausir í einhvern tíma. Það er því mjög margt sem við þurfum að laga. Ég vona að þetta frumvarp taki að einhverju leyti á því. En viðhorfin þurfa líka að breytast gagnvart þessu fólki. Það má ekki dæma heilan hóp af fólki fyrir einhverja örfáa sauði, ekki [[Forseti hringir.]]frekar en að segja að það sé sami rassinn [[Forseti hringir.]]undir okkur þingmönnum öllum, því að svo er nú ekki.
Virðulegi forseti. Ég vona vissulega eins og hv. þingmaður að téð nefnd fari að skila niðurstöðum með þeim fyrirvara að tillögurnar séu vel unnar að það komi ekki niður á gæðum þeirra ef ýtt er of mikið á eftir þeim. Mér skilst varðandi þetta kerfi að samspil ríkis og sveitarfélaga í þessum málaflokki geti flækt hlutina ansi mikið. Það er nokkuð sem ég tel að taka verði á. Sömuleiðis verð ég að taka undir með hv. þingmanni og að ég hváði þegar hæstv. fjármálaráðherra talaði hér um örorkubætur eins og þær væru í raun og veru atvinnuleysisbætur, eins og þær væru eitthvað sem maður þyrfti bara í einhvern ákveðinn tíma og færi síðan aftur út á vinnumarkaðinn, sem er auðvitað oft ekki tilfellið. Örorka er mjög oft varanleg og vissulega oft til lengri tíma. Það er ekki eðlilegt að við ákveðum sjálfkrafa að fólk sem ýmist fæðist fatlað eða fatlast á lífsleiðinni eigi að vera fátækt það sem eftir er. Sömuleiðis skilst mér að það sé einfaldlega ekki rétt sem hæstv. ráðherra sagði að það væri til fólk sem ynni allan daginn, en fengi samt minna borgað en öryrkjar. Getur verið að það sé rétt?
Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það hefur líka borið á því í rökstuðningi stjórnarliða að þeir hafa fært rök í heimastílnum sínum fyrir því að bæturnar séu nú alveg nægjanlega háar og að verið sé að fylgja öllu prótókolli í því efni. En það þýðir ekki að blanda félagsþjónustunni inn í þetta af því þetta eru hvor sín lögin og það er mismunandi eftir sveitarfélögum hvernig með þessi mál er farið. Svo verður líka að tala um að því miður er það svo að vinnumarkaðurinn er ekki sérlega vinsamlegur þeim örorkubótaþegum sem eru með starfsgetu, ekki alltaf hreint. Við þurfum að gera miklu meira af því að bjóða því fólki vinnu, einhver hlutastörf í einhvern tíma, því að ég trúi því að flest af því fólki vilji vera á meðal fólks og taka þátt í atvinnulífinu, hafi það getu til, [[Forseti hringir.]]í staðinn fyrir, eins og hv. þingmaður sagði, að láta dæma [[Forseti hringir.]]sig í fátækt vegna þess að það er á örorku.
Virðulegi forseti. Að mínu mati hefur formaður Sjálfstæðisflokksins staðið fyrir alveg ótrúlega sérkennilegri umræðu undanfarinn sólarhring. Í samtali við formann Samfylkingarinnar, Árna Pál Árnason, í fyrirspurnatíma segir hæstv. fjármálaráðherra beinlínis að við samfylkingarfólk þurfum að koma því inn í hausinn á okkur að hvatar skipti máli. Í hvaða samhengi segir hann þetta? Hann segir það þegar hann er inntur eftir því hvort hann telji ekki eðlilegt að fólk sem þarf að reiða sig á lífeyrisgreiðslur frá hinu opinbera fái sambærilegar upphæðir og þeir sem þurfa að lifa af lágmarkslaunum. Viðbrögð fjármálaráðherrans við þessum spurningum eru þau að það sé eins og við samfylkingarfólk séum treg og skiljum ekki að það þurfi að vera einhvers konar hvatar í kerfinu. Þá spyr ég: Hvatar fyrir hverja? Hvatar fyrir þá sem hafa skilað sínu dagsverki og fá núna laun frá samfélaginu á sínum efri árum? Hvernig hvata ætlar hæstv. fjármálaráðherra að láta þetta fólk hafa og hvata til hvers? Hvaða hvata getur fjármálaráðherra galdrað fram úr erminni handa þeim sem eru langveikir eða lifa við fötlun og geta ekki aðrar bjargir sér veitt en að þiggja lifibrauð sitt frá hinu opinbera? Hvaða hvata getur þetta fólk fengið til að gera hvað? Hvernig hvetur maður öryrkja sem hugsanlega eru með langvinna sjúkdóma eins og MS? Hvernig hvata ætla menn að setja inn í kerfið til að þetta fólk geti - hvað, farið að vinna? Virðulegi forseti. Þarna fannst mér fjármálaráðherrann sýna okkur að hann hefur ekki hugmynd um hvað þessi málaflokkur snýst um og við hvaða aðstæður þetta fólk býr. Í þessum stól talaði hann í morgun eins og að allir þeir sem fá örorkulífeyri í dag séu ungir karlmenn sem hafa fest sig utan vinnumarkaðar og séu þar af leiðandi á örorkulífeyri. Ég get fullyrt að ef hæstv. fjármálaráðherra mundi skoða tölurnar sæi hann að sá hópur er mjög lítill af þeim stóra hópi öryrkja sem er á Íslandi. Við erum ekki hér á landi með fleiri öryrkja en gengur og gerist annars staðar. Þetta er fylgifiskur þess að reka samfélag, það er fólk sem býr við alls konar aðstæður og þá er það okkar verkefni að veita því lífsbjörgina, sjá um að það geti haft það bærilegt. Mér finnst þetta viðhorf alveg skelfilegt, svo ég segi ekki meira, og ég vona að ráðherrann fari í að skoða hvernig þessir hópar eru samsettir og hvaða fólk það er sem hann segir að við samfylkingarfólk þurfum að fara að koma inn í hausinn á okkur að þurfi einhverja hvata til að koma sér af því að þurfa þennan lífeyri. Það fólk sem við erum hér að berjast fyrir og höfum staðið upp á endann til að tala máli í þessum þingsal er það fólk sem hefur sinnt ævistarfi sínu úti á vinnumarkaðnum og er núna komið á sín efri ár, á ekki mikinn lífeyri og lifir á launum úr sameiginlegum sjóðum. Finnst okkur það ekki sanngjarnt? Auðvitað er það sanngjarnt, þetta er fólk sem er búið að skila sínu til samfélagsins og gott betur. Svo er hinn hópurinn, fólk sem getur ekki unnið á almennum vinnumarkaði af óviðráðanlegum orsökum, vegna langvinnra sjúkdóma eða fötlunar. Fyrir það fólk vill hæstv. fjármálaráðherra hafa hvata í kerfinu. Þetta sýnir svo vel hversu ólíka sýn við jafnaðarmenn annars vegar og ríkisstjórnarflokkarnir hins vegar höfum á velferðarkerfið. Við lítum svo á að það sé skylda okkar að sjá farborða þeim sem ekki geta unnið fyrir sér sökum langvinnra sjúkdóma eða fötlunar þannig að þau geti lifað með reisn í samfélaginu. Er of mikil krafa að ætlast til þess að þau haldi að minnsta kosti í við lágmarkslaun í landinu? Það finnst okkur ekki, það er algjört lágmark. Hvaða upphæðir erum við þarna að tala um? Um hvaða upphæðir erum við að tala í raun og veru fyrir þessa hópa? Við erum að tala um að öryrkjar eða eldri borgarar sem eru í sambúð og hafa engar tekjur úr lífeyrissjóðum eða atvinnutekjur fá 170 þús. kr. nettó á mánuði. Þeir sem búa einir fá 192 þús. kr. á mánuði. Ekki nokkur maður getur séð fyrir sér á þessu. Það vitum við öll sem erum hér inni. Á bak við þessar tölur eru ekki örfáir aðilar sem hafa slysast inn í þessa stöðu. Þetta eru stórir hópar Íslendinga, þúsundir einstaklinga. Þeir sem fá einhverjar lífeyristekjur ná þá aldrei að vera með það háar tekjur að það fari langt upp í 300 þúsund. Stórir hópar fá kannski nettó út 210–240 þúsund til að lifa af á mánuði. Þetta er fólk sem er búið að skila sínu ævistarfi hér á landi og á að geta haft það gott á sínum efri árum. Við eigum að sjá til þess og þess vegna stöndum við hér. Það getur vel verið að stjórnarþingmönnum þyki óttalega leiðinlegt að hlusta á okkur, að við séum með leiðindi og séum fyrir þeim í ákvarðanatöku þeirra, en okkur finnst þetta stórmál. Því hefur verið hent í okkur að við ættum ekki að segja mikið vegna þess að við hefðum skert þessa hópa svo mikið þegar við vorum hér með velferðarmálin, en við vörðum alltaf og hækkuðum lægstu hópana. Skerðingarnar, sem nota bene voru tímabundnar þegar hér áraði sem verst, komu þá niður á þeim hópum sem voru með 300 þús. kr. út úr lífeyrissjóði eða meira. Enginn undir því marki fékk á sig skerðingu. Síðan voru þeir sem voru með atvinnutekjur. Virðulegi forseti. Grunnlífeyririnn hækkaði hins vegar og þegar menn segja að það séu engin fordæmi fyrir afturvirkum greiðslum, þ.e. að hækkanir komi inn á miðju ári, er það einfaldlega rangt. Árið 2011 urðu launahækkanir í landinu og þeim skilaði þáverandi ríkisstjórn til lífeyrisþega beinlínis með hækkunum á miðju ári 2011. Á árinu 2011 hækkaði lægsti lífeyrir um tæplega 20 þús. kr. Menn geta ekki skýlt sér á bak við svona rangar fullyrðingar. Mig langar að spyrja þann þingmann hér inni sem tilheyrir stjórnarflokkunum ef við leggjum til hliðar alla umræðu um prósentuhækkanir eða hver gerði mest eða minnst, met eða ekki met o.s.frv., og spyrjum okkur bara samviskuspurningarinnar: Teljum við sem hér erum inni í alvöru að 192 þús. kr. dugi nokkurri manneskju til að greiða af húsnæði, eiga fyrir fæðu og því að lifa hér á landi með reisn? Ef við svörum þeirri spurningu neitandi, sem við gerum sannarlega, er þá ekki ráð að í staðinn fyrir að standa í þessu karpi hér með hnefann hvert á móti öðru að setjast niður og reyna að gera einhverja áætlun til að hækka þessa hópa þannig að þeir geti raunverulega lifað með reisn? Við getum það alveg, við höfum boðið þessari ríkisstjórn það og á okkur hefur ekki verið hlustað. Við fengum skvetturnar frá formanni Framsóknarflokksins hér í dag. Hvernig svaraði hann óskum okkar? Hann svaraði okkur með því að það væri ekkert í boði fyrir stjórnarandstöðuna eins og þessi barátta okkar snúist eitthvað um okkur. Hún snýst ekkert um okkur, hún snýst um það fólk [[Forseti hringir.]]sem ég var að tala um hér.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur ræðu hennar sem snerist auðvitað um það sem við getum kallað stærsta mál þessarar fjármálaumræðu, þ.e. kjör lífeyrisþega. Ég verð að segja að mér finnst margar hugmyndir hafa farið á flot hér í umræðunni um þá stöðu til að mynda að það sé ekki eðlilegt að þessir hópar séu jafnsettir lægstu launum því að það skapi ekki hvata. Hv. þingmaður ræddi það sérstaklega. Mig langar aðeins að reifa það. Nú er það svo að þeir hópar velja sér ekki hlutskipti sitt, það velur sér enginn örorku að hlutskipti, það velur sér enginn svo sannarlega að verða gamall. Þótt maður vilji gjarnan verða gamall þá velur maður ekki það hlutskipti. Komið hefur fram í svari við fyrirspurn frá hv. varaþingmanni Samfylkingarinnar, Ernu Indriðadóttur, að 70% eldri borgara eru með undir 300 þús. kr. í tekjur. Mig langar að biðja hv. þingmann að reifa það aðeins betur hvernig hún vill svara þessu með hvatana, þ.e. hvort ástæða sé til að efla á einhvern hátt virkni þessara hópa. Galli er við þá aðferðafræði að ég tel, og mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála mér. Við höfum til dæmis séð þetta núna hjá breskum stjórnvöldum að þau hafa lagt mjög mikla áherslu á að hvatatengja bætur út frá bótasvikum sem þó eru samkvæmt mati þarlendra stjórnvalda að mig minnir um það bil 0,7% af útgreiddum bótum, um það bil hundraðfallt minni svik en til dæmis skattsvik svo dæmi sé tekið. Hvatarnir hafa hins vegar haft þau áhrif að við höfum séð talsvert af ótímabærum dauðsföllum á Bretlandseyjum þar sem fólk leggur svo mikið á sig til að sækja einhvers konar virkni eða störf eða eitthvað slíkt að það hreinlega kýs fremur að stytta sér aldur. Ég man til að mynda frétt sem birtist í fyrra af manni sem fékk hreinlega hjartaáfall [[Forseti hringir.]]eftir að hafa verið dæmdur alheilbrigður til að sinna erfiðisvinnu. [[Forseti hringir.]]Hverjar telur þingmaðurinn hætturnar við slíka hvata?
Virðulegi forseti. Í umræðunni í morgun þegar hæstv. fjármálaráðherra fór að tala um hvatana í tengslum við örorku og ellilífeyri ákvað hann að minnast á og segja okkur í Samfylkingunni að við hefðum átt að hlusta á borgarfulltrúann okkar fyrrverandi, Björk Vilhelmsdóttur. Björk Vilhelmsdóttir talaði aldrei um að þeir sem væru á örorku eða ellilífeyri þyrftu á einhverjum sérstökum hvötum að halda, heldur var hún þar að tala um þá sem eru hjá félagsþjónustu sveitarfélaganna, sem er stundum sami hópur en oft ekki. Ég held að þeir sem eru komnir á örorku séu ekkert þar bara að gamni sínu. Ég skil ekki alveg þessa umræðu um hvatana. Ef við horfum á hóp öryrkja þá minnir mig að tölurnar séu þær að þetta sé kannski 16 þús. manns, eitthvað svoleiðis, og eingöngu brot af því er ungt fólk. Það að tengja þetta við og gefa þá mynd að þetta séu meira og minna ungir karlmenn sem hafi dottið út af vinnumarkaðnum og annað slíkt gefur bara ekki rétta mynd af stöðunni. Þegar verið er að tala um hvata þá skil ég það bara ekki og mig langar mest að spyrja fjármálaráðherrann hvernig hann ætli að hvetja einhvern sem er langveikur, til dæmis með MS eða annan slíkan sjúkdóm eða alvarlega fötlun, til að fara út á vinnumarkaðinn. Hvernig ætlar hann að fara að því, hvaða hvata getum við haft í kerfinu sem munu ekki hafa neikvæð áhrif fyrir viðkomandi einstakling? Við vitum öll hvernig þessi vinnumarkaður er. Ætlast er til að menn skili miklu dagsverki og það eru ekki allir [[Forseti hringir.]]sem geta það, líkamlega, eins og hv. þingmaður bendir á.
Frú forseti. Ég held að í umræðunni sé nefnilega verið að rugla saman ólíkum hópum, eins og hv. þingmaður kemur hér réttilega að, þ.e. þeim sem eiga við tímabundna erfiðleika að stríða og þurfa hjálp, stuðning við að koma sér aftur á rétta braut, og hinum sem eru dæmdir til örorku eða elli, eins og ég kom að áðan, og eru í ástandi sem er erfiðara að komast út úr. Að sjálfsögðu geta réttu hvatarnir hjálpað til við þá sem eiga við örorku að stríða en það skiptir þá máli hvernig þeir eru hugsaðir. Þess vegna finnst mér líka skjóta skökku við að horfa upp á það hvernig þrengt hefur verið að hlutverki framhaldsskólanna í sömu fjárlögum og við erum að ræða þetta, sem hafa mjög miklu hlutverki að gegna. Þar hefði ég til dæmis viljað sjá í staðinn fyrir að skerða þátt þeirra í að taka á móti eldri nemendum eins og gert hefur verið, að styrkja þá fremur í að veita nemendum sínum þann stuðning, sálfélagslega stuðning sem þarf. Ég held nefnilega að þegar við erum að tala um hvata þá skortir okkur víða í samfélaginu stuðning við fólk sem á bágt. Sálfélagslegar orsakir eru til dæmis helsta orsök fyrir brottfalli úr framhaldsskólum ef marka má þær greiningar sem OECD hefur verið að vinna með menntamálaráðuneytinu. Við ættum að vera að vinna að því að koma aðilum inn í framhaldsskólanna til að veita nemendum þar stuðning til að styrkja þá við að ljúka námi. Ég held að slík aðgerð ein og sér gæti skapað mjög jákvæða hvata fyrir fólk til að halda áfram námi eða fara út á vinnumarkað. Sú hugmyndafræði að skilyrða stuðning við veikt fólk með einhverjum slíkum hætti og gera því í raun erfiðara fyrir að komast af, það finnst mér hins vegar óhugnanleg hugmyndafræði. Ég held að þarna þurfi að gera greinarmun á bæði ólíkum hópum en líka hvernig við nýtum hvatana. Mér fyndist áhugavert að heyra aðeins í hv. þingmanni um þá hugmyndafræði.
Virðulegi forseti. Eins og við höfum báðar nefnt eru þetta ólíkir hópar, þ.e. þeir sem eru með langvinn vandamál og engir hvatar gera neitt fyrir þá. Hins vegar eru þeir sem eiga við tímabundinn vanda að etja og þurfa stuðning fyrst og fremst. Þar vorum við á síðasta kjörtímabili með fjölmörg úrræði tengd menntakerfinu, sem hv. þingmaður kom inn á, og voru beinlínis ætluð sem stuðningur við þá sem duttu út af sporinu tímabundið eða lentu í tímabundnum veikindum. Við þeim prógrömmum hefur núverandi ríkisstjórn fúlsað, þ.e. líklega vegna þess að fráfarandi ríkisstjórn setti þau á laggirnar, þá eru þau ómöguleg. Það er því svolítið sérkennilegt að heyra menn tala um hvata öðrum megin en vera síðan að slá út af borðinu verkfærin til að styðja við fólk með hinni hendinni. Það sem ég heyri hins vegar fjármálaráðherrann segja er; hvatinn sem hann sér fyrir sér er að svelta menn og fólk út úr kerfinu, þ.e. að hafa laun þessara hópa nógu lág, menn reyni einhvern veginn að svelta fólk út. Það finnst mér frekar óhugguleg stefna ef ég á að segja alveg eins og er. Eins og ég sagði og hv. þingmaður nefndi er þetta ekki fólk sem velur sér sitt hlutskipti. Öll verðum við einhvern tímann gömul og ég ætla rétt að vona að við sem flest verðum það, og þetta er hópur sem við verðum að styðja vel við. Sama á við um þá sem búa við langvinna sjúkdóma og örorku, það er enginn hvati fyrir langveikan einstakling að vera sveltur út úr kerfi. Það kemur honum bara illa. Ég held að þetta viti allir og ég vona að menn sjái aðeins að sér í þessu og villu síns vegar.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ræddi hér mikið um hvatann sem er oft ræddur í þessu samhengi þótt margir örorkubótaþegar hafi ekki neina burði til þess að fara út á vinnumarkaðinn. Þó þykir mér mikilvægt að hafa það í huga að margir öryrkjar, ég veit ekki hversu stór hópur en ég mundi halda að það ætti við um flesta, gætu þó gert eitthvað og mundu vilja gera lítið í einu eða unnið tiltekin verk frekar en verk sem ekki auðvelt að fá vinnu við. Örorka getur verið af svo margvíslegum toga að ekki er alltaf hægt að sjá fyrir fram hvað fólk getur gert. Mér finnst kerfið okkar oft ekki taka það með í reikninginn. Ég er alveg sammála hv. þingmanni og öðrum sem ætla örorkukerfinu að hafa einhvern hvata, en mér sýnast þeir horfa fram hjá þeirri staðreynd að margir öryrkjar geta ekkert unnið og munu verða öryrkjar það sem eftir er. Það er ekki eins og þetta séu atvinnuleysisbætur sem maður fer einhvern tímann af, fötlunin er nokkuð sem þeir verða að lifa með og fer aldrei í burtu. Því er mikilvægt að kerfið sé í lagi út frá þeim forsendum sem hv. þingmaður nefndi áðan. Hins vegar hef ég oft í samtölum mínum við öryrkja heyrt kvartanir þess efnis að jafnvel þótt þeir geti innt af hendi einhver störf, kannski mjög sérstök störf í takmarkaðan tíma þá geti þeir það ekki án þess að lenda í þessum skerðingum. Þess vegna velti ég því fyrir mér: Fyrst við erum að tala um hvata til vinnu, væri þá ekki besta fyrsta skrefið að við mundum einfaldlega hætta með tekjuskerðingu, sér í lagi þegar kemur að ellilífeyri, eins og hæstv. fjármálaráðherra lofaði fyrir kosningar? Ætti það nokkuð að kosta svo mikinn pening? Og sömuleiðis varðandi örorkubætur ef fólk getur unnið yfirleitt. Það tapar náttúrlega enginn á því að þeir vinni og fái einhverjar aukatekjur. Er það ekki besti hvatinn?
Virðulegi forseti. Nú erum við farin að tala um hvata, miklu frekar en að ætla að svelta fólk út úr kerfinu sama hvernig ástatt er fyrir því. Ég held að það sé sá þáttur sem við þurfum að skoða vegna þess að oft er það þannig hjá þeim sem eru með örorku - það er breiður hópur fólks - að sumir geta unnið og tekið að sér einstaka verkefni og þó að þeir geti kannski ekki verið í fastri vinnu daglega og einhverri fastri rútínu eins og íslenskur vinnumarkaður kallar því miður ofsalega mikið á þá, geta margir tekið að sér einstök verkefni. Við eigum að koma því þannig fyrir að fólkið sé ekki refsað fyrir það, þ.e. að það séu hvatar til þess, eins og hv. þingmaður nefnir, og skoða þar skerðingar vegna atvinnutekna. Mögulega eigum við að hækka þar heimildir til að starfa án þess að skerðingar komi til. Það finnst mér algjörlega sjálfsagt og líka hjá þeim sem eldri eru. Það er ákveðið svigrúm til þess að inna af hendi ákveðin störf eða fá tekjur annars staðar frá upp að ákveðnu marki. Við ættum þá frekar að skoða það fyrir alvöru að hækka þau mörk og fara vandlega yfir það vegna þess að það er hvati, en það er ekki hvati að halda öllum eins neðarlega og hægt er, þ.e. að láta fólk fá eins lág laun og hægt er og búa til einhvern hvata sem ganga á yfir alla línuna. Það refsar þeim sem ekki geta unnið fyrir sér á nokkurn hátt. Það væri frekar hvati að menn fengju almennilega eða réttláta upphæð sem hægt væri að lifa af og síðan yrði þá svigrúm fyrir þá sem innt geta af hendi einhverja vinnu, eins og hv. þingmaður nefndi.
Virðulegi forseti. Ég þreytist ekki á því að nefna að hæstv. fjármálaráðherra vildi fyrir kosningar sjálfur afnema tekjutengingar ellilífeyris, enda frekar augljóst réttlætismál þar í gangi. Mér þykir áhugaverð orðræðan um hvata og refsingu, vegna þess að hvatinn, eins og ég skil hæstv. ríkisstjórn og sér í lagi hæstv. fjármálaráðherra, felst í því að ef einhver gerir ekki eitthvað verður honum refsað með einhverjum hætti á meðan raunverulegur hvati er gulrót en ekki hafnarboltakylfa, svo við fáum lánað orðalag úr annarri ágætri umræðu. Þá þykir mér líka mikilvægt að hafa í huga að öryrkjar og ellilífeyrisþegar, jafnvel þeir sem geta unnið einhver störf, eru samt alltaf í verri stöðu en allir hinir varðandi til dæmis atvinnuöryggi og tækifæri. Ég veit um dæmi um fólk sem er afskaplega einhverft en getur tekið að sér einstaka verkefni með glæsibrag og skilað glæsilegum niðurstöðum en það er háð því að það sé rétt tegund af vinnu. Ef maður er háður því að vinna við eitthvað eitt hefur maður takmarkaðra val þegar kemur að vinnu en sá sem getur tekið að sér miklu fjölbreyttari störf. Fólk sem er á örorku er í þeirri stöðu af einhverri ástæðu, og jafnvel þótt það reynist vinnufært til einhvers ákveðins verks og geti fengið þar full laun þá þykir mér alveg eðlilegt og réttlátt að það fái örorkubætur ofan á þau laun vegna þess að það fólk er líklegra til að missa vinnuna, hafa vinnuna skemur og minna þarf að fara úrskeiðis. Ég sé þetta ekki sem spurningu um að hækka einhver mörk heldur þá staðreynd að ef maður er á örorku er maður á örorku og það felur í sér ákveðna skerðingu á lífsgæðum sem mér þykir sjálfsagt að fólk fái bætur fyrir, en sömuleiðis finnst mér sjálfsagt að fólk fái að njóta fullra launa við þá vinnu [[Forseti hringir.]]sem það getur þó innt af hendi.
Virðulegi forseti. Þarna hitti hv. þingmaður naglann á höfuðið vegna þess að hvatinn felst ekki í því hvort fólk fær 150 þús. kr. eða 220 þús. kr. heldur felst hann í því hvort það hefur getu til að taka að sér einstaka verkefni. Þetta er ofboðslega fjölbreyttur hópur. Sumir geta unnið mjög sérhæfð störf eða ákveðna tegund starfa og geta þá verið í henni til lengri tíma. Svo hafa aðrir mjög sveiflukennda getu, eru til dæmis með gigt sem er háð veðurfari og eiga erfiðara með að starfa á veturna en geti unnið á sumrin o.s.frv. Þetta eru svo fjölbreyttir hópar en vinnumarkaðurinn er hins vegar ekki alveg í takt við þetta fólk. Þess vegna er miklu eðlilegra að hvatinn felist í því að fólk geti sótt sér viðbótartekjur með því að taka þátt í störfum árstíðarbundið eftir getu þess og heilsu. Þeim megin á hvatinn að liggja. Gleymum því ekki að það skilar samfélaginu tekjum og framlegð að fá að njóta krafta þessa fólks. Við munum aldrei tapa á því, eins og mér heyrist á stjórnarmeirihlutanum, þótt fólk fái að bæta við sig sveiflukenndum atvinnutekjum vegna þess að samfélagið fær hag af því og ríkissjóður fær skatt til baka, við skulum ekki gleyma því. Mér finnst í allri þessari umræðu leiðinlegt hvernig menn mála þetta upp sem einhvers konar bótaþegaumræðu, eins og þessi hópur sé einhvers konar byrði á samfélagi okkar. [[Forseti hringir.]]Fólk sem nýtur ellilauna eða örorkulauna er alls ekki byrði á samfélagi okkar heldur er það þvert á móti velkomið. [[Forseti hringir.]]Við eigum að sýna því að það séu alls ekki byrði heldur mikilvægur hluti af samfélaginu.
Virðulegi forseti. Mig langar til að benda á að þessi bjölluhljómur sem stundum verður hérna mjög sterkur hefur mjög slæm áhrif á gæði útsendingar á Alþingi. Ég legg til að fundin verði einhver önnur lausn sem hefur ekki jafn vond áhrif á hlustunina. Stundum sit ég heima hjá mér og er að hlusta á umræður sem ég missti af í sal og ég hreinlega nenni því ekki vegna þess að þetta verður óþolandi með tímanum. Ég skil að virðulegur forseti þarf að halda aga í umræðunni og ég ber virðingu fyrir því en við hljótum að geta fundið leið sem kemur ekki jafn mikið niður á hljóðgæðum í útsendingu. Ef ekki er hægt að breyta hér verklagi eða reglum að einhverju leyti legg ég til að fundin verði einhver tæknileg lausn sem síar út þetta hljóð þannig að það lendi ekki í vefupptökunni. Það er ekki hægt að hlusta á ræður á þinginu, sér í lagi í löngum umræðum, þegar sífellt er barið svo harkalega í bjölluna.
Virðulegur forseti. Þetta er ágæt ábending hjá hv. þingmanni. Ég minnist þess sem forseti Norðurlandaráðs að þegar við héldum hér í salnum fund nærri 100 þingmanna frá öllum Norðurlöndunum var það ákvörðun skrifstofu Norðurlandaráðs að fjarlægja einn hlut úr þingsalnum og það var einmitt þessi nefnda bjalla. Þeir töldu fara betur á því að forseti segði einfaldlega tími þegar þingmenn væru búnir með ræðutíma sinn en yki ekki á óróa í umræðunni með því að slá í bjöllu. Ég veit að virðulegur forseti þekkir til í kennslustofum. Sumpart eru menn auðvitað að halda aga hér eins og í hverri annarri kennslustofu og það kann ekki góðri lukku að stýra fyrir kennara að hækka alltaf róminn eða yfirgnæfa það sem hann vill kveða niður. Þvert á móti getur verið snöggtum árangursríkari leið að lækka róminn. Bjallan held ég að sé fremur til óþurftar hér í salnum en til gagns og við ættum að losa okkur við hana.
Virðulegi forseti. Ég biðst velvirðingar á að hafa farið fram yfir tímann en ég átti eftir að fá að ljúka setningu sem stundum gerist og þá fer maður yfir. Ég tek undir að það hjálpaði alls ekki við að ljúka því sem hraðast að fá þennan harða bjölluhljóm í eyrað en hér eru fjölmargir forsetar sem hafa náð ágætistökum á því að láta hana hljóma dálítið fagurlega, klingja létt í hana þannig að ræðumaður finni fyrir henni án þess að henni sé beinlínis lamið í eyrað á viðkomandi. Það er nokkuð sem menn ættu að hlusta á og fylgjast með hvernig hinir gera þetta og reyna að ná einhverri samstöðu í það. Og það er rétt að sérstaklega þegar við horfum heima getur þetta orðið erfitt, þetta snýst ekki bara um okkur hér.
Frú forseti. Ég verð að segja að forseta er vorkunn. Hvað á hæstv. forseti að gera þegar þingmenn fara langt fram yfir? Ég hef áður bent á það í umræðum um fundarstjórn forseta að ég tel að forseti þurfi eitt vopn í sínar hendur sem er alsiða að beitt sé í erlendum þingum, það að vísa mönnum úr þingsalnum. Ég er síst að leggja til að minni ágætu stallsystur hefði átt að vísa úr þingsal en ég vil nota þetta tækifæri til að koma þessu sjónarmiði á framfæri. Þetta á að vera eitt af því sem forseti hefur í sínum höndum. Svo get ég ekki látið hjá líða að minnast einhvers glæsilegasta ræðumanns sem hér hefur talað á minni tíð, þingmanns Framsóknarflokksins af Vestfjörðum, Ólafs Þ. Þórðarsonar sem sagði að eftir hartnær tveggja áratuga þingsetu væri hann næstum því orðinn heyrnarlaus af þessu bjölluglamri svo ég hef fulla samúð líka með þeim sem sitja við skjáinn heima og fá allt í einu þetta glamm inn til sín. [[Forseti hringir.]]Eins og jafnan er ég uppbyggilegur og ég er sem sagt með tillögu til lausnar.
Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að mótmæla flokksbróður mínum, Össuri Skarphéðinssyni. Ég held að það sé alls ekki klókt að forseti hafi það vald að vísa manni úr þingsal. Hér væru þá væntanlega færri stundum, sumir sjaldnar en aðrir. Ég tek hins vegar undir það að forseti verður að fara varlega með það hvernig hann eða hún lemur í þessa klukku. Það er mikil alvara þegar ég segi að það er mjög vont þegar fólk horfir á þingfundi heima hjá sér og þar glymur í klukkunni. Það er mjög vont og ég held að það sé verra fyrir okkar sem erum komin af léttasta skeiði en fyrir hina þannig að ég ætla að biðja forseta að hafa þetta í huga í framtíðinni.
Virðulegi forseti. Ég vildi bara halda því til haga að það er ekki af samúð með samþingsmönnum mínum sem ég kvarta undan þessu heldur fyrst og fremst fyrir hönd þeirra sem horfa á þetta á netinu. Ef þetta færi það mikið í taugarnar á hv. þingmönnum sem hér tala held ég að þeir mundu hemja sig aðeins betur og meira. Þetta verður hvimleitt þegar almenningur horfir á eða þingmenn, ef út í það er farið, eru að horfa á heima hjá sér í tölvunni. Þar er vandinn. Útsendingar á netinu hófust talsvert seinna en bjallan hefur verið í notkun, enda er þar á ferð talsvert frumstæðari tækni. Mér finnst alveg þess virði að endurskoða það hvernig þessum aga er framfylgt hérna en einnig bendi ég á að það eru til tæknilegar lausnir á þessu. Það er hægt að sía út þetta hljóð og ég mundi óska þess að það yrði gert vegna þess að það er að mínu mati ótækt að áhorfendur sem fylgjast með þinginu séu með hausverk vegna þess að hér eru svo mikil læti. Af nógu er nú að taka í ræðum þingmanna sjálfra.
Forseti tekur fram að gefnu tilefni að hann er algerlega tilbúinn að semja við þingmenn um að slá mildilegar í bjölluna gegn því að hv. þingmenn virði ræðutíma.
Virðulegi forseti. Ég missti af þessari uppákomu hér áðan og ég veit ekki hversu miklar áhyggjur þeir sem eru að horfa á skjáinn heima hafa af þessum klukkuhljómi. Ég get hins vegar rétt ímyndað mér hvað þeim finnst um þessa umræðu sem hefur átt sér stað hér síðustu mínúturnar. [[Hlátur í þingsal.]]Ég hvet forseta þingsins til að halda bara umræðunni um fjárlögin áfram, að við höldum áfram þeirri góðu umræðu sem hefur verið hér. Hún hefur verið mjög áhugaverð í kvöld þannig að við getum haldið henni áfram langt fram á nótt. Mér finnst það lágmark. [[Gripið fram í: … langt fram á …]]
Mótfallinn því að hér sé slegið laust í bjölluna.
Hæstv. forseti. Það er ekki hægt að sleppa svona tækifæri þegar stjórnarliðar koma hingað til að ræða fundarstjórn forseta og eiga eitt pláss eftir eins og hv. þm. Karl Garðarsson gerði hér og nú. Þetta er eina tækifærið til að eiga samræður og spyrja spurninga. Hv. þingmaður talar eins og við höfum nægan tíma til að ræða það og það er alveg rétt og þess vegna ætla ég að spyrja hv. þingmann: Er hann stoltur af ríkisstjórn sinni, af því sem verið er að skammta hér naumt úr hnefa til aldraðra og öryrkja sem gerir það að verkum að greiðslur til þeirra hafa hækkað um 10 þús. kr.? Við skulum tala í krónum en ekki prósentum. Greiðslur hafa hækkað um 10 þús. kr. í stjórnartíð þessarar ríkisstjórnar. Er hv. þingmaður stoltur af þessu? Var hv. þingmaður að biðja um orðið um fundarstjórn forseta? Dugar þessi eina spurning? Ég heyri að hann játar því og þess vegna spyr ég aftur: Er hann stoltur af þessari 10 þús. kr. hækkun til aldraðra og öryrkja, [[Forseti hringir.]]úr 162 þús. kr. í 172 þús. kr. eins og ég fór í gegnum í ræðu minni áðan? [[Gripið fram í: Það er …]]
Virðulegi forseti. Ég er stoltur af því að kaupmáttur aldraðra og öryrkja mun verða sá mesti sem sögur fara af hér, a.m.k. á síðari tímum, á næsta ári. Við hækkum bætur til þessara hópa um 9,7% um næstu áramót, þær hækkuðu um 3% um síðustu áramót og þess utan hef ég nefnt það í þessum ræðustól og lagt til, lagði til hér fyrir þremur dögum, að við mundum stefna að því að lægstu bætur til þessara hópa yrðu ekki undir 300 þús. kr. Það er markmið sem ég tel að við eigum að ná og eigum að geta náð á tiltölulega skömmum tíma. Það er sú kjarabót sem skiptir máli fyrir þessa hópa, engin önnur. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Forseti bendir á að hér eru hv. þingmenn komnir út í efnislega umræðu og beinir því til þeirra að vilji þeir ræða á þennan hátt er mælendaskrá opin.
Hæstv. forseti. Ég kem eiginlega til að leita ásjár hjá hæstv. forseta um það hvernig við getum hrint í framkvæmd þeim markmiðum sem hv. þingmaður er að tala um, þ.e. að hækka fljótt og vel laun til aldraðra og öryrkja til samræmis við lægstu laun upp í 300 þús. kr. á miðju ári 2018. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Það er mjög mikilvægt …
Hv. þingmaður, hér er verið að ræða efnislega.
Ég er að ræða um fundarstjórn forseta, ég er að ræða það hvernig við getum komið því fyrir hér [[Forseti hringir.]]á þessu kvöldi og því sem er eftir í umræðum …
Hv. þm. Kristján L. Möller, þér eruð í efnislegri umræðu.
Nei, ég er að tala um það hvernig við getum komið því fyrir að hv. þingmaður komi á mælendaskrá og ræði þetta við okkur þannig að við getum gert það á þann hátt sem fundarsköp segja til um í ræðu og við getum þá komið í andsvör á eftir. Ég sagði í upphafi að þetta væri kærkomið tækifæri, loksins þegar hv. þingmaður kemur í ræðustól.
Virðulegi forseti. Ég held að okkur sé örlítill vandi á höndum í þessari umræðu vegna þess að við höfum komið hingað með tillögur um að bæta kjör eldri borgara og öryrkja upp í að lágmarki 300 þús. kr. en þær hafa verið felldar af hv. þingmanni og þingmönnum stjórnarflokkanna. Menn hafa hafnað því að taka slíkar tillögur til greina og núna kemur hv. þingmaður hingað og lýsir því yfir að þetta sé einmitt það [[Forseti hringir.]]sem hann vilji gera og ég velti því fyrir mér hvort forseti …
Hv. þingmaður er í efnislegri umræðu.
Ég er að tala til forseta. Vegna þessa velti ég fyrir mér hvort forseti geti með einhverjum hætti komið því þannig til leiðar að við þingmenn getum raunverulega sest niður og náð þessum markmiðum sameiginlega, unnið tillögur inn í þetta fjárlagafrumvarp sem við erum hér að ræða til að ná þessu markmiði. Ég held að hv. þingmenn sem lýsa [[Forseti hringir.]]þessum markmiðum hér séu ekki að nýta tækifærið núna til að hefja þessar hækkanir í samræmi við launahækkanir í landinu, heldur eru tillögur þeirra á allt annan veg. Ég held að forseti ætti að hafa milligöngu um að menn geti náð markmiðum sínum í þinginu.
Virðulegur forseti. Í umræðum um fundarstjórn forseta verður að ríkja jafnræði milli þingmanna og milli stjórnar og stjórnarandstöðu og ég held að hafi orðið þess var að það var hv. þm. Karl Garðarsson sem fór á mörk hinnar efnislegu umræðu án athugasemda en þegar aðrir þingmenn tóku til svara voru gerðar athugasemdir [[Gripið fram í.]]við það. Ég verð að gera athugasemd við slíka fundarstjórn. [[Gripið fram í.]]Um leið verð ég að nota tækifærið og hvetja til þess, einmitt vegna þess að þetta er mikilvæg efnisleg umræða og ég skil forseta að hún vilji að sú umræða fari fram undir dagskrárliðnum en ekki fundarstjórn, að hv. þm. Karl Garðarsson setji sig á mælendaskrá svo við getum hlustað á mál hans og tekið hina efnislegu umræðu á réttum stað og líka að varaformaður velferðarnefndar, hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir, þegi hér ekki þunnu hljóði heldur flytji ræðu [[Forseti hringir.]]um sína sýn á hið efnislega efni.
Frú forseti. Það er eiginlega orðið mitt hlutskipti hér í kvöld að verja hæstv. forseta. Ég kem hingað til að biðja hv. þingmann um að horfa í gegnum fingur sér við þennan hæstv. forseta. Hún hefur efalítið séð að okkur þingmönnum er orðið mál að heyra afstöðu einstakra hv. þingmanna stjórnarliðsins og mér finnst betra að hv. þm. Karl Garðarsson geri það með röngu lagi, undir fundarstjórn forseta, en að koma í ræðu. Ég ímynda mér að hv. þm. Karl Garðarsson þori það einfaldlega ekki eftir að hafa hlustað á þær messur sem yfir honum hafa verið fluttar hér í kvöld. Ef hv. þingmaður vill frekar koma í skjóli forseta í umræður um fundarstjórn forseta til að skjóta inn einni og einni smápílu er ég bara þakklátur fyrir það. Ég met hv. þingmann mikils, veit að í honum blundar réttlátt hjarta sem berst ótt og títt við að koma frá sér því sem hann raunverulega á við. Ég vænti þess að [[Forseti hringir.]]hæstv. forseti leyfi honum að skjótast hér á millum ræðna annarra til að ræða um fundarstjórn forseta og láta aðeins glitta í það sem honum finnst.
Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að koma inn í þá efnislegu umræðu sem er undir liðnum um fundarstjórn forseta og lýsa aðdáun minni á fundarstjórn forseta sem er búin að vera hreint til fyrirmyndar. Það er vandratað að hleypa þingmönnum ekki í efnislega umræðu þegar svo er, en ég ætla hins vegar að lýsa ánægju minni með það hversu vel umræðan gengur og ég hlakka til að sjá hana klárast þegar kemur fram á nóttina.
… í ræðu?
Ég brýni forseta til að halda hér áfram fundi drykklanga stund [[Gripið fram í.]]þannig að við getum klárað þessa góðu umræðu hér í nótt. [[Gripið fram í: Ræðu!]]
Frú forseti. Mig langar að skipta í þrennt ræðu minni sem er mín fyrsta ræða um fjárlögin, í fyrsta lagi að ræða aðeins almennt um þá breytingu sem ég tel hafa orðið á því hvernig við vinnum fjárlögin frá því að ég tók sæti á þingi 2007 og ég tel að einkennist af því að mjög stórar stefnumótandi ákvarðanir hafi verið teknar inn undir fjárlagaumræðuna. Að einhverju leyti tel ég það skýra af hverju þessi umræða hefur lengst talsvert frá því ég að tók hér sæti 2007 og mönnum hefur orðið tíðrætt um ýmiss konar umræðumet og gert mikið úr því. Ég tel hins vegar, og mun aðeins fara nánar yfir það á eftir, að það sé sjálfu sér ekki skrýtið við þær ákvarðanir sem er verið að taka nú orðið í gegnum fjárlög. Í öðru lagi mun ég reifa aðeins þau stóru mál sem hafa verið til umræðu, sérstaklega af hálfu fulltrúa stjórnarandstöðunnar. Þá er ég að vitna í heilbrigðismálin, lífeyrisþega og Ríkisútvarpið. Í þriðja lagi langar mig síðan að ræða ýmiss konar smærri mál sem vekja athygli mína í breytingartillögum meiri hlutans sem ég tel að veki ýmsar spurningar um það aftur hvernig við vinnum fjárlög og hvaða ákvarðanir eru teknar í gegnum þau. Fyrst aðeins um hina stóru stefnumótun. Ég hef gagnrýnt, og vil ítreka þá gagnrýni hér, að ég tel ekki mikinn brag á því í ljósi þess að fjárlagafrumvarp er lykilfrumvarp hvers stjórnarmeirihluta - í fjárlögum birtist pólitísk stefnumótun og forgangsröðun fjármuna sem er það sem drífur kerfið okkar áfram - að þegar við stöndum hér við umræðu fjárlaga séum við að afgreiða fjöldamörg mál í gegnum krónur og aura án þess að um þau hafi farið fram viðunandi pólitísk umræða á Alþingi. Við getum nefnt samgöngumál sem dæmi. Hér hefur engin samgönguáætlun verið samþykkt frá árinu 2012. Síðasta samgönguáætlun sem var samþykkt gilti til ársins 2012. [[Gripið fram í.]]Hér hafa verið lagðar fram samgönguáætlanir sem ekki hafa verið kláraðar. Enn hefur engin samgönguáætlun verið lögð fram á þessu þingi, en bæði í fjáraukalögum og svo í tillögum hér í fjárlagafrumvarpi eru settir fjármunir til samgöngumála án þess að það sé búið að fara yfir málið á réttum vettvangi. Hv. umhverfis- og samgöngunefnd er ekki búin að fjalla um neina samgönguáætlun. Við erum með lögbundið ferli sem segir til um hvernig eigi að forgangsraða fjármunum til samgöngumála. Svo er bara ekkert farið eftir því lögbundna ferli en einhverjum fjármunum slumpað í þetta í gegnum fjárlög. Við erum líka með lög sem segja að við eigum að gera aðgerðaáætlun um það hvernig við stöndum að málefnum þróunarsamvinnu. Hvar er sú áætlun? Þá áætlun sem var samþykkt síðast er búið að taka úr sambandi samkvæmt fjárlögum. Hér var lögð fram í júní síðastliðnum tillaga að áætlun sem var ekki samþykkt. Í fjárlögum er hlutfall af vergri landsframleiðslu orðið lægra en það var í þeirri tillögu sem við fengum að sjá hér frá hæstv. utanríkisráðherra í júní og það er engin tillaga komin fram. Alþingi Íslendinga hefur ekki tekið stefnumótandi pólitíska umræðu um það hvaða fjármunum eigi að verja til þróunarsamvinnu. Þetta eru bara tvö dæmi um það hvernig við erum að setja stefnumótandi ákvarðanir inn í gegnum fjárlög. Ég get farið aftur í framhaldsskólana. Þar er tekin ákvörðun um að fylgja ákveðinni forgangsröðun við innritun í skóla. Ég er sammála því að það verður að fylgja einhverri forgangsröðun um innritun í skóla. Síðan er það pólitísk ákvörðun hversu miklum fjármunum við verjum til kerfisins sem ræður því hvort allir fá pláss eða ekki. Við síðustu fjárlög var tekin ákvörðun um að ekki fengju allir pláss og sagt: Þetta er forgangsröðun. Sú pólitíska ákvörðun er ekki tekin með því að við ræðum forgangsröðunina í þinginu eða hvort við séum sátt við það að ekki fái allir pláss, heldur er það gert í gegnum fjárlögin. Á þeirri aðferðafræði að setja stefnumótandi stórpólitískar ákvarðanir inn í gegnum fjárlög og jafnvel við 2. umr. fjárlaga, sem ég ætla ekki að kenna þessari ríkisstjórn sérstaklega um en ég er þó algjörlega sannfærð um að hefur breyst marktækt á átta árum, er enginn bragur og það eitt og sér gerir það að verkum að við erum ekki að taka umræðuna á réttum vettvangi. Fagnefndir þingsins sitja afskiptar í málaflokkum sem varða þær. Ég nefni utanríkismálanefnd þegar kemur að framlögum til þróunarsamvinnu. Ég nefni hv. umhverfis- og samgöngunefnd þegar kemur að samgönguáætlun. Ég nefni allsherjar- og menntamálanefnd sem ætti auðvitað að ræða hér hvaða stefna það er að taka ekki alla nemendur inn í framhaldsskólana - en við erum að gera þetta í gegnum fjárlögin. Ég held að það sé umhugsunarefni fyrir okkur hvort við viljum vinna með þessum hætti. Mín skoðun er sú, frú forseti, að betur hefði farið á því að við hefðum átt umræðuna um samgöngumálin í umræðunni um samgönguáætlun og umræðu um framlög til þróunarsamvinnu í umræðum um áætlun um þróunarsamvinnu. Þar með stæðum við ekki hér og ræddum í raun og veru allt sviðið, ef svo má að orði komast, í umræðum um fjárlög, heldur ættu fjárlögin fyrst og fremst að vera fullnusta þeirrar stefnumótunar og þeirrar umræðu sem hefði farið fram í þinginu. Ég veit svo sem ekki hvort hv. þingmenn hafa áhuga á vinnubrögðum, mér finnst það vinnulag sem hér er viðhaft ekki benda til mikils áhuga á því. Hér eru þingmenn í forsætisnefnd Alþingis og ég velti fyrir mér hvort ekki sé ástæða til að ræða þetta. Það er ekki gott verklag að setja allar ákvarðanir inn í fjárlög, ræða þau svo í marga daga rétt fyrir jól og koma þannig í veg fyrir að almenningur í landinu fái almennilegar upplýsingar um þær stefnumótandi ákvarðanir sem er verið að taka. Auðvitað verður umfjöllun um þessi mál hálfógagnsæ og loðin þegar við erum með allt undir í einu og í raun eru bara örfá atriði sem ná í gegn í umræðu til almennings. Við sáum til dæmis á málinu um framhaldsskólana sem ég nefndi áðan að fólk vaknaði til vitundar um það nokkrum mánuðum eftir að fjárlög voru samþykkt, steinhissa. Já, við vorum ræða þetta í fjárlögum í tiltekið marga daga í fyrra. Já, einmitt, er þetta rætt í fjárlögum? Það vinnur enginn svona, frú forseti. Mér finnst full ástæða til að þingflokksformenn og forsætisnefnd eða einhver aðili hér sem hefur eitthvað að segja um það hvernig þessu þingi er stjórnað - ég veit í raun og veru ekki alveg hver það er en samkvæmt skipuriti ætti það að vera forsætisnefnd - taki þetta til umræðu. Það er bara ekki í boði að hunsa lögboðin ferli og fara fram hjá þeim með stórpólitísk mál. Um hvað snúast fjárlögin og um hvað snúast tekjuöflunarfrumvörpin sem við eigum eftir að ræða hér? Þau snúast um uppbyggingu samfélagsins, um það hvernig við dreifum og forgangsröðum þeim fjármunum sem við sækjum. Þau snúast um það hvaða fjármuni við sækjum og til hverra og þau snúast um það hvernig við skilgreinum siðað samfélag. Það er það sem fjárlögin eiga að skila okkur, þau eiga að skila okkur einhverju siðuðu samfélagi sambærilegu við þau samfélög sem við berum okkur saman við. Það er ekki gott að við séum að ræða alla þessa ólíku þætti í bendu. Eins og ég segi ættu fjárlögin að vera fullnusta þeirrar umræðu sem hefur farið fram á þinginu allt árið áður. Mér finnst þetta sorgleg þróun, frú forseti, og mér finnst ástæða til að taka þetta til endurskoðunar. Ég var ekki hér í síðustu viku þar sem ég var að sinna öðrum störfum á vegum þingsins erlendis og ég veit ekki hversu mikið þetta hefur verið til umræðu hér, en mér finnst eiginlega hneyksli hvernig við afgreiðum þessi mál. Ef við skoðum stóru línurnar í fjárlagafrumvarpinu, frumgjöldin án óreglulegu liðanna, og skoðum hlutfall samneyslunnar er alveg ljós hin pólitíska stefna þessa stjórnarmeirihluta. Samneyslan sem hlutfall af vergri landsframleiðslu er á niðurleið og það er verið að veikja tekjustofna samfélagsins. Þetta er pólitískt val og það var alveg ljóst þegar ríkisstjórnin tók hér við völdum að hennar pólitíska val og ákvörðun var að lækka skatta. Ég ætla ekki að nýta mínar örfáu mínútur hér í að rifja þá alla upp en ég get gert það á hundavaði. Auðlegðarskattinum var leyft að renna út. Orkuskattinum var leyft að renna út. Það var farið í að fækka þrepum í tekjuskatti. Í stuttu máli var farið í að lækka skatta á þá sem höfðu mest. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt til að auðlegðarskatturinn verði tekinn aftur upp og hann nýttur í að byggja nýjan Landspítala. Það er framkvæmd sem ég hefði talið að við ættum öll að geta verið sammála um. Það var ráðist í að lækka veiðigjöld og farið yfir það í ágætum nefndarálitum minni hlutanna í fjárlaganefnd hvernig tekjur ríkisins hafa dregist saman vegna lækkunar á veiðigjaldi. Það var farið í að hækka matarskatt þvert á vilja annars stjórnarflokksins, a.m.k. yfirlýstan vilja hans. Það var farið í það að hækka skatta á menningu, tónlist og bækur, en síðan var ákveðið að verja milljarði á næstu fimm árum í að byggja upp nýja opinbera stofnun til að efla lestur. Manni finnst stundum hvað rekast á annars horn í forgangsröðun stjórnarmeirihlutans. Tekjustofnarnir eru veiktir og samneyslan dregst saman og það er stóru línurnar í fjárlagafrumvarpinu. Um það snúast þær breytingartillögur sem minni hlutinn hefur lagt fram, það hvernig samfélag við viljum byggja, hvort við teljum okkur geta gert betur í að tryggja hér það sem ég kalla siðað samfélag. Það sem hefur verið hér mest til umræðu þessa vikuna eru kjör lífeyrisþega. Stjórnarmeirihlutinn hefur réttilega bent á að þessir hópar fái verulega prósentuhækkun. Prósentuhækkunin segir bara ekki alla söguna. 9,4% hækkun skilar lífeyrisþegum rúmlega 13 þús. kr. á mánuði í auknar ráðstöfunartekjur. Ef við skoðum þennan hóp og þau gögn sem Öryrkjabandalagið hefur lagt fram sem hefur verið óþreytandi að minna okkur þingmenn á stöðu félagsmanna sinna eru mánaðarlegar ráðstöfunartekjur öryrkja sem býr einn og fær greidda heimilisuppbót 187.507 kr., frú forseti. Sá sem býr með öðrum, 18 ára eða eldri, fær 172 þús. kr. Það sér hver maður að prósentuhækkun segir auðvitað bara hluta sögunnar hér. Þetta fólk býr í sama samfélagi og við þingmenn. Þetta fólk þarf að fara í sömu búðirnar og við þingmenn förum í til að kaupa matinn. Þetta fólk þarf samkvæmt álitsgerð Öryrkjabandalagsins að lágmarki 348.537 kr. í ráðstöfunartekjur. Það gerir 482.846 kr. fyrir skatt. Þetta fólk þarf að gera allt það sama og venjulegt fólk gerir. Það þýðir ekki að tala um þessa hópa eins og þetta sé tímabundið ástand. Í hópi lífeyrisþega erum við með stóra hópa fólks sem hefur ekki getað verið á vinnumarkaði og er dæmt í þessa stöðu. Ég segi gjarnan að ekki nokkur maður velur sér örorku að hlutskipti. Ég styð það mjög að þessir hópar fái allan þann stuðning sem við getum veitt þeim sem samfélag til að hvetja þá til aukinnar virkni, en kerfið er ekki sérstaklega hvetjandi núna eins og við vitum þegar króna sem menn vinna sér inn skerðist um krónu á móti. Kerfið er ekki hvetjandi til þess að taka að sér hlutastörf, sérverkefni eða neitt slíkt til að auka tekjur og bæta kjör. Við vitum líka samkvæmt þessari sömu álitsgerð Öryrkjabandalagsins að yfirgnæfandi hluti landsmanna vill að þessir hópar fái betri kjör. Ég veit líka að það kostar peninga, heldur betur, meira en 6 milljarða, en þegar við skoðum til að mynda alla þá skattstofna sem ég nefndi áðan, hvort sem þeir heita auðlegðarskattur, veiðigjöld eða orkuskattur, sýnir þetta auðvitað forgangsröðunina. Núverandi stjórnarmeirihluti hefur fremur valið að lækka skatta og gjöld um 10 milljarða en til dæmis að bæta kjör þessara hópa. Þannig eru staðreyndir málsins sama hvernig við snúum þeim, frú forseti. Hvað eldri borgarana varðar erum við með ágætisgögn um þá líka. Ég vísaði í andsvari áðan til svars hæstv. velferðarráðherra við fyrirspurn hv. varaþingmanns Samfylkingarinnar, Ernu Indriðadóttur, þar sem fram kom að 70% eldri borgara væru með tekjur undir 300 þúsundum. Tillaga minni hlutans snýst um að færa kjör þessara hópa í áföngum upp í 300 þús. kr. til samræmis við það sem gert hefur verið á vinnumarkaði. Hún snýst um að það kostar það sama að lifa óháð því hver staða manns er. Við þurfum að tryggja að tekjur fólks í þessu samfélagi dugi því fyrir mannsæmandi lífi. Mig langar líka að gera heilbrigðismálin að umtalsefni. Þegar kemur að raunútgjöldum til heilbrigðismála á mann erum við í 15. sæti samkvæmt nýjum tölum frá OECD, 23. sæti þegar kemur að hlutfalli heilbrigðisútgjalda af landsframleiðslu sem er 8,7%, til samanburðar 11% í Svíþjóð og 10,4% í Danmörku. Nýtni þessara fjármuna er hins vegar mjög góð í okkar kerfi. Mér finnst mikilvægt að horfa til þess sem hefur komið fram hjá fulltrúum Landspítalans á fundum fjárlaganefndar og víðar, að forustumenn spítalans meta það svo að aukning á þjónustuþörf sé um 1,7% árlega vegna fólksfjölgunar og breyttrar aldurssamsetningar. Það er sem sagt ekki vegna neins annars en eðlilegra, lýðfræðilegra aðstæðna. Það er ekki gert ráð fyrir þessari aukningu í fjárframlögum til spítalans. Annað atriði sem spítalinn hefur bent á er að ekki eru menn á eitt sáttir um útreikninga á kostnað við nýtt vaktaskipulag lækna sem var samið um í síðustu kjarasamningum og í ágætu nefndaráliti hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur sem er fulltrúi í fjárlaganefnd kemur fram að að mati velferðarráðuneytisins vanti 400 millj. kr. upp á að samningurinn sé að fullu bættur sjúkrahúsinu. Þarna erum við að tala um háar fjárhæðir sem minni hlutinn leggur til að spítalanum verði bættar. Heilbrigðismálin, svo ég vitni aftur til skoðanakannana, eru sá málaflokkur sem landsmenn vilja forgangsraða. Mér finnst mjög mikilvægt að við hlustum eftir þeirri kröfu og forgangsröðum í þágu Landspítala – háskólasjúkrahúss í þessum fjárlögum og hlustum eftir þeim kröfum sem forsvarsmenn spítalans hafa sett fram. Mig langar aðeins að gera Ríkisútvarpið að umtalsefni. Hér hefur verið umræða um og kom fram í sjöfréttum í kvöld, skilst mér, hjá hæstv. menntamálaráðherra að hann njóti ekki stuðnings við það að leggja fram frumvarp sem hann hafði áður boðað um að útvarpsgjald yrði ekki lækkað niður í 16.400 kr. Það vekur auðvitað furðu í ljósi þess að hæstv. ráðherra hefur ítrekað boðað þetta frumvarp, en eins og kunnugt er var tekin ákvörðun um að lækka útvarpsgjaldið við afgreiðslu frumvarps til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2014, afgreitt frá Alþingi 20. desember 2013, þvert á það sem hér hefur verið haldið fram um að lækkun útvarpsgjalds sé á ábyrgð síðustu ríkisstjórnar. Í 20. gr. þeirra laga sem ég vitna hér til kemur fram að gjaldið skuli einmitt vera 17.800 kr. á árinu 2015 og 16.400 á árinu 2016. Þessu hefur væntanlega enginn gleymt, ekki nokkur maður, því að við áttum heilmikinn orðastað um þetta í umræðu um fjárlög á síðasta ári. Á árinu 2011 var ákveðið að útvarpsgjaldið yrði 18.800 kr. Sú tala var fest í ný útvarpslög. Í lögum um þær forsendur fjárlaga sem sett voru á árinu 2013 var gjaldið hins vegar fyrst hækkað upp í 19.400 kr. í samræmi við verðlagshækkanir og aðrar forsendur í þeim fjárlögum en síðan var lækkunin afgreidd sérstaklega. Ég tel þetta óráð og ég tel hæstv. menntamálaráðherra hafa fært ágætisrök fyrir því máli sínu að lækka ekki útvarpsgjaldið eins og stjórnarmeirihlutinn hafði áður ákveðið. Hann hefur meðal annars bent á að kostnaður við dreifikerfi sé umfram það sem spáð var. Hann hefur líka bent á að stjórnendur Ríkisútvarpsins hafi dregið saman í rekstri um 5% fyrir utan að hafa sett fram stefnumótun sem að minnsta kosti mér skilst, ég þekki það ekki, en mér hefur skilist á því sem komið hefur fram hjá hæstv. ráðherra að sé í takt við þær línur sem hann vill leggja þegar kemur að nýjum þjónustusamningi. Mig undrar að meiri hlutinn leggi það áfram á sig að lækka útvarpsgjaldið með þessum hætti í ljósi alls þess sem hefur komið fram síðan, bæði um niðurskurð í rekstri og þær áherslur sem verið er að setja Ríkisútvarpinu. Þetta kemur mér á óvart og það kemur mér á óvart að hæstv. ráðherra njóti ekki stuðnings þingflokkanna. Það kom einnig fram í þessum sama fréttatíma að forsvarsmenn stjórnarflokkanna hefðu gert hæstv. ráðherra það ljóst að frumvarp hans nyti ekki stuðnings þingflokka ríkisstjórnarinnar. Ég held að það liggi algjörlega fyrir að hæstv. ráðherra sé kominn í mjög einkennilega stöðu í stjórnarmeirihlutanum. Það verður mjög áhugavert að heyra hans svör við því ef það fer svo. Gefið var í skyn að verið væri að skoða einhverjar aðrar leiðir. Ég vona að sjálfsögðu að það komi eitthvað út úr því, en ég átta mig ekki á því hvernig á því stendur varðandi áðurnefnt frumvarp sem hæstv. ráðherra boðaði fyrir löngu að þetta sé skyndilega að koma upp núna hjá stjórnarmeirihlutanum. Ég átta mig ekki alveg á samskiptunum sem hafa átt sér stað og hvað verður eiginlega til þess að hæstv. ráðherra fær þetta í andlitið eftir að starfsáætlun Alþingis er lokið. Mér finnst þetta einkennileg vinnubrögð. Ég sagði líka áðan að mig langaði aðeins að ræða það sem ég kallaði smærri mál, þó kannski ekki mjög smá. Ég veitti því eftirtekt að nokkrir hv. þingmenn hafa óskað eftir að koma í andsvar, þar á meðal fulltrúar frá stjórnarmeirihlutanum. Ég vonast til þess að þeir geti fundið einhverjar sekúndur í andsvörum sínum til að útskýra nokkuð fyrir mér. Hér er lagt til í breytingartillögum meiri hlutans að 75 millj. kr. verði veittar til að hefja undirbúning og hönnun að 4.500 fermetra skrifstofubyggingu fyrir Alþingi í stað leiguhúsnæðis. Þetta er í sjálfu sér hugmynd sem ég tel ágæta. Forsætisnefnd hefur látið reikna út að það geti verið hagkvæmara fyrir Alþingi til lengri tíma að reisa nýbyggingu í stað þess að leigja húsnæði. Ef raunin er að það sé hagkvæmari kostur fyrir Alþingi held ég að það sé eitthvað sem eigi að skoða. Það sem mér finnst áhugavert er að hér kemur svo fram í tillögunni, með leyfi forseta: „Við undirbúning framkvæmda skal hafa hliðsjón af þeim áformum sem uppi voru um uppbyggingu á Alþingisreitnum fullveldisárið 1918, samanber fyrirliggjandi teikningar Guðjóns Samúelssonar, fyrrverandi húsameistara ríkisins, og áform um minningarviðburði sem tengjast komandi aldarafmæli fullveldis Íslands.“ 1. apríl síðastliðinn birtist frétt á forsíðu Fréttablaðsins þar sem greint var frá því að fyrir lægi þingsályktunartillaga einmitt um að byggja viðbyggingu við Alþingi í samræmi við teikningar Guðjóns Samúelssonar. Kom það ýmsum á óvart, ekki síst fulltrúum í forsætisnefnd sem hefur verið að undirbúa slíka nýbyggingu og alls ekki ætlað sér að hafa teikningar Guðjóns Samúelssonar til hliðsjónar við þá viðbyggingu. Ég var þann sama dag boðuð á fund í forsætisráðuneytinu af hálfu forsætisráðherra þar sem mér og öðrum formönnum stjórnarandstöðuflokkanna var kynnt þingsályktunartillaga í þremur liðum sem snerist um að ráðist yrði í byggingu Húss íslenskra fræða, að farið yrði í viðbyggingu við Alþingishúsið og ráðist í framkvæmdir á Þingvöllum. Ég sagði þá og get sagt aftur að ég studdi eindregið að ráðist yrði í byggingu Húss íslenskra fræða en furðaði mig á því að mál sem væri á forræði forsætisnefndar og væri satt að segja í allt öðrum farvegi væri komið í þennan farveg, þ.e. sérstaka þingsályktunartillögu um hús í tilteknum stíl. Ég spurðist líka fyrir um það hvort framkvæmdir á Þingvöllum væru í takt við það sem rætt hefði verið í Þingvallanefnd því að mér skildist síðar að svo væri ekki. Ég spurði hæstv. forsætisráðherra út í afdrif þessarar þingsályktunartillögu hér snemma í haust því að aldrei birtist sjálf þingsályktunartillagan. Hún kom aldrei fram. Þetta er enn eitt dæmið um mál sem fá ekki viðhlítandi umræðu í þingsal. Hæstv. forsætisráðherra sagði þá að hann ætlaði að vinna að því að fá þessa þingsályktunartillögu fram. Hún hefur ekki sést síðan, en hvað gerist hér? Nú dúkkar hún upp í breytingartillögum við fjárlagafrumvarp. Guðjón Samúelsson sjálfur er mættur en þingsályktunartillagan hefur aldrei verið lögð fram. Við heyrðum einhverjar sögusagnir um að hún væri föst í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Hæstv. forsætisráðherra sagðist ekki vera í þeim flokki þannig að hann gæti ekki sagt til um það þannig að ekki kom meira fram um það, en þetta er enn eitt dæmið um það hvernig verið er að nýta fjárlög til að taka pólitískar ákvarðanir sem menn forðast umræðu um hér í salnum. Finnst frú forseta viðunandi vinnubrögð að byrja á því að kynna þingsályktunartillögu með forsíðufrétt 1. apríl, taka forræði á málum húsbygginga Alþingis sem heyra undir forsætisnefnd frá téðri forsætisnefnd, láta sem þingsályktunartillagan sé horfin og henni aldrei dreift í þingi - og svo birtist hluti hennar í fjárlagaumræðu í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar? Ég spyr: Hvar er þá afgangurinn af tillögunni? Hvar er Hús íslenskra fræða? Ég sé ekki að Happdrætti Háskóla Íslands fái neina heimild til að byrja að nýta sína fjármuni í að byggja það hús sem þó er búið að grafa grunninn fyrir. Og finnst mönnum mikilvægara að fara í þessa byggingu en að byggja yfir handritin, sem eru á heimsminjaskrá UNESCO, byggingu sem er fullhönnuð? Er það bara af því að sú hönnun var kláruð í tíð síðustu ríkisstjórnar? Ég ætla að leyfa mér að upplýsa frú forseta um að það var byrjað á þeim áformum í tíð þarsíðustu ríkisstjórnar þannig að það þyrfti ekki að vera neitt flókið fyrir Sjálfstæðisflokkinn að halda áfram með það því að það var menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, sá ágæti hv. fyrrverandi þingmaður, sem fór af stað með það mál og hóf það ferli. Ég hefði haldið að þingmenn flokksins mættu vera fullsæmdir af því að ljúka því máli hér. En það sést ekki. Guðjón er hins vegar mættur í þessar breytingartillögur. Ég spyr: Af hverju tökum við ekki þessa umræðu með eðlilegum hætti, frú forseti? Ég fagna breytingartillögu meiri hlutans um 80 millj. kr. framlag í Aldarafmælissjóð Háskóla Íslands. Ég hef átt hér fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra frá 7. október og núna er 14. desember. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki séð sér fært að svara fyrirspurn minni sem er um hvað líði þeirri nefnd sem átti að setja á laggirnar til að gera áætlun um Aldarafmælissjóð Háskóla Íslands. Alþingi Íslendinga samþykkti einum rómi stofnun þessa sjóðs í tilefni af 100 ára afmæli Háskóla Íslands og samþykkti að sett yrði á laggirnar nefnd og hennar markmið væri að vinna að eflingu háskólastigsins og eflingu framlaga til þess þannig að Ísland kæmist í fyrsta lagi á par við önnur OECD-ríki og í öðru lagi á par við önnur Norðurlönd síðar. Hér kemur fram að settur hafi verið á laggirnar starfshópur, sem er rétt, og að tillögur hópsins hafi náð til 2014 en ég hef ekki enn heyrt um það, af því að fyrirspurn minni hefur ekki verið svarað hér, hvort nýr hópur hafi verið settur, hvort 80 milljónirnar sem hér eru lagðar til og ég styð séu hluti af einhverri áætlun til lengri tíma og hvernig menn sjái þá fyrir sér framlögin til 2020. Það væri mjög áhugavert að fá að vita það, frú forseti. Ég velti líka fyrir mér í þessum smærri málum liðnum Rannsóknir háskóla í þágu landbúnaðar, 58 millj. kr. framlagi undir atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu. Það er gömul saga, atvinnuvegaráðuneytið hefur styrkt Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri um rannsóknir en á sama tíma er verið að ræða um að sameina Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri, Hólaskóla og Háskólann á Bifröst í einn háskóla. Sú ákvörðun lá ekki fyrir síðast þegar ég spurði hæstv. menntamálaráðherra út í þau mál. Þar hefur verið starfandi starfshópur undir forustu tveggja hv. þingmanna. Ég spurði hæstv. ráðherra um þetta fyrir skemmstu og þá var ekki komin skýrsla frá starfshópnum en hér er eigi að síður lagt til framlag til rannsókna, vafalaust gott mál, vafalaust eitthvað sem við getum öll stutt, en viljum við ekki hafa einhverja heildarmynd? Mundum við ekki vilja vita nákvæmlega hver ætlunin væri í sameiningu þessara þriggja skóla? Væri ekki ágætt að hafa eitthvert plan, frú forseti? Það á raunar líka við um þau framlög sem hér eru lögð til í rannsóknir á sviði ferðamála. Í tillögum meiri hlutans er gert ráð fyrir því að settar verði 150 millj. kr. í rannsóknir á sviði ferðamála. Ég er sammála því. Rannsóknir á sviði ferðamála eru mjög mikilvægar og hafa verið vanræktar. Gert er ráð fyrir að gerðir verði samningar um ráðstöfun þessara fjármuna til samræmis við forgangsröðun Stjórnstöðvar ferðamála. Frú forseti. Við eigum ágætisrannsóknasjóðakerfi í landinu. Vísinda- og tækniráð hefur árum saman talað fyrir einföldun þess kerfis, að við séum með færri sjóði en stærri, að við skiptum þeim eftir málaflokkum og að þar sé úthlutað fjármunum út frá samkeppnissjónarmiðum, þ.e. að sótt sé um peninga í þessa sjóði og fjármununum úthlutað samkvæmt ákveðnum viðmiðum, kríteríum, það séu tryggð ákveðin gæði í því, tryggðar hlutlægar dómnefndir og þeim skipt út með reglulegu millibili. Það fyrirkomulag hefur gefist vel, t.d. þegar við horfum til Rannsóknamiðstöðvar Íslands og Rannsóknasjóðs Íslands. Þetta fyrirkomulag hefði ég viljað sjá komast á þegar kemur að atvinnuvegarannsóknum, að við værum á sömu vegferð, að einfalda kerfið, fækka sjóðum, færa fjárveitingar til rannsókna undir samræmt kerfi þar sem við tryggjum gæði og samkeppnissjónarmið. En hér á að gera samning til samræmis við forgangsröðun Stjórnstöðvar ferðamála. Það er ekki minnst á hvert hlutverk Rannsóknamiðstöðvar ferðamála á að vera eða þeirra háskóla sem annast rannsóknir á sviði ferðamála. Ekki virðist gert ráð fyrir því að það eigi að úthluta þessu samkvæmt samkeppnissjónarmiðum, heldur bara talað um að gerðir séu samningar. Finnst okkur það góð nýting á rannsóknafé? Teljum við þetta vera í takt við samþykkta stefnumótun Vísinda- og tækniráðs um það hvernig við byggjum upp sjóðakerfið okkar? Ég leyfi mér að draga það í efa. Enn og aftur erum við hér með pólitískar ákvarðanir teknar í gegnum fjárlög í miðri fjárlagaumræðunni án þess að viðhlítandi umræða fari fram. Við erum með alls konar apparöt sem eru að vinna að stefnumótun úti í samfélaginu og í staðinn fyrir að Alþingi Íslendinga taki við þeirra vinnu og vinni áfram út frá henni, eins og í tilfelli Vísinda- og tækniráðs, ákveður Alþingi að slumpa 150 milljónum í rannsóknir á sviði ferðamála í gegnum nýstofnaða opinbera nefnd, Stjórnstöð ferðamála. Þetta er því miður ekki eina dæmið um slíkt. Eitt af því sem síðasta ríkisstjórn gerði og hefur verið bitist um síðan var að koma á laggirnar svokölluðum sóknaráætlunum landshluta. Hugmyndafræðin á bak við þær var að landshlutarnir gerðu sér sínar eigin áætlanir um sóknartækifæri, getum við sagt, þ.e. hvað þeir vildu leggja áherslu á í sinni uppbyggingu í atvinnumálum, menntamálum og öðrum málum, og hverjir væru veikleikar þeirra. Það fór fram ákveðin greining í hverjum landshluta. Til voru kallaðir mjög ólíkir hagsmunaaðilar, almenningur, forsvarsmenn stofnana, fyrirtækja, sveitarstjórnarmenn úr ólíkum sveitarfélögum og þetta var sett í gang. Það voru haldnir þjóðfundir í hverjum landshluta þar sem tækifæri gáfust til opinnar umræðu. Ferlinu var ætlað að vera lýðræðislegt. Það fyrsta sem núverandi ríkisstjórn gerði var að reyna að skera þetta niður í nánast ekki neitt. Hún uppskar nokkur mótmæli, meira að segja frá samflokksmönnum sínum í ýmsum sveitarstjórnum úti um land, þannig að ekki var farið alla leið með að drepa þetta ágæta fyrirbæri heldur haldið áfram með það að hafa sóknaráætlanir í ýmsum landshlutum. Eigi að síður finnst mér ákveðinn vandræðagangur hafa loðað við sem sést til að mynda í því að sérstök norðvesturnefnd hefur verið starfandi til hliðar við sóknaráætlanakerfið sem leggur til ýmsar fjárveitingar sem rata hér inn við 2. umr. fjárlaga. Þar má nefna ýmis góð og verðug verkefni sem ég er alveg viss um að hefðu hlotið brautargengi innan sóknaráætlana landshluta ef því vinnulagi hefði verið leyft að halda áfram og blómstra. Í staðinn er þetta gert ólýðræðislega þar sem tilteknir aðilar eru kallaðir til og látnir gera tillögur um að verja fjármunum skattborgaranna í verkefni á tilteknu svæði. Það er ekki leitað til almennings og ekki til allra hagsmunaaðila á svæðinu. Það er ekki farið í ferli sem við eigum. Af hverju ekki, frú forseti? Af hverju viljum við ekki nýta þau ferli sem er búið að byggja upp og fólk hefur komið að, sveitarstjórnarmenn úr öllum flokkum, leyfi ég mér að fullyrða, af ólíkum svæðum sem komu að því verkferli og fannst það skipta máli? Þar var verið að ræða um byggðastefnu á forsendum heimamanna, einmitt ekki endilega ákveðin forgangsröðun í fjárlögum á Alþingi, hér fyrir sunnan, heldur fengu áætlanirnar ákveðinn pott þar sem hægt var að forgangsraða. Það sem kom mér mjög skemmtilega á óvart þegar skoðað var að hverju landshlutarnir komust var áherslan sem þar var lögð á frumkvæði einstaklingsins og að útbúa innviðina sú að einstaklingarnir hefðu sem best tækifæri til að skapa sér sín eigin atvinnutækifæri. Ég fæ ekki séð að sú nýsköpunarhugsun sé endilega í gangi hér. Hér eru til dæmis lagðar 30 milljónir til uppbyggingar iðnaðarsvæðis á Hafursstöðum sem eru auðvitað hugmyndir sem hafa verið uppi þar um enn eitt álverið. Það kemur kannski á óvart inn í þá umræðu sem við erum í núna um breytta atvinnuuppbyggingu og að horfa meira til frumkvæðis einstaklinganna. Ég skil eiginlega ekki af hverju horfið er frá sóknaráætluninni, farið út í þessa gamaldags hugsun um norðvesturnefnd eins og var þegar ég byrjaði á þingi, þá voru einmitt nefndir fyrir einstaka landshluta sem höfðu þetta verklag. Ég varð ekki vör við neina sérstaka ánægju með það verklag, frú forseti, ef ég á að vera alveg hreinskilin þannig að mér finnst slæmt að við séum horfin til baka til þessa verklags. Það er ekki vegna þess að mörg þessara verkefna séu ekki góð, ég þekki mörg fín verkefni sem þarna eru undir og ég er nokkuð viss um að þau hefðu hlotið brautargengi innan sóknaráætlanaferlisins. Ég ætla að leyfa mér að segja í lok ræðu minnar að mig undrar ekki að þessi umræða hafi dregist á langinn. Sú pólitíska umræða sem við hefðum átt að eiga hér í september, október og nóvember, hvort sem er um samgönguáætlun, þróunarsamvinnu, stefnumótun í málefnum framhaldsskólanna eða um sóknaráætlun, eins og ég sagði áðan, er öll komin inn í umræðu um fjárlög. Meira að segja sú pólitíska umræða sem við hefðum átt að eiga um hina frægu þingsályktunartillögu sem hvarf, um fögnuð vegna fullveldisins, hún er meira að segja komin inn í formi framlags til að byggja hér hús í anda Guðjóns Samúelssonar þó að aðrir hlutar tillögunnar hafi týnst. Ég lýsi eftir Húsi íslenskra fræða úr því að þingsályktunartillagan hefur ratað hér inn og spyr hvar það liggur í ljósi þess að sú hola er grafin og að við þurfum að fara að ákveða hvort við ætlum að fylla upp í hana. Það liggur alveg fyrir að það hús verður ekki tilbúið 2018 ef við hefjum ekki framkvæmdir við það 2016. Á ég þá að skilja það sem svo að ríkisstjórnin sé búin að ákveða að það hús verði ekki byggt, að þegar þingsályktunartillagan hvarf einhvers staðar í ferlinu hafi hún horfið út af Húsi íslenskra fræða og að menn séu á móti því að það verði byggt? Ég velti því fyrir mér í ljósi þess að það er engin breytingartillaga um það en hér er breytingartillaga um nýtt þinghús í anda Guðjóns Samúelssonar. Frú forseti. Það er ekki nema von að við þingmenn stjórnarandstöðunnar spyrjum ýmissa spurninga í þessari umræðu og að hún taki sinn tíma. Þarna eru pólitískar spurningar sem ég tek undir með þeim sem finnst þessi umræða löng. Þessum pólitísku spurningum ætti að vera svarað á öðrum tíma í Alþingi. Við ættum ekki að þurfa að spyrja allra þessara spurninga hér og nú. Við ættum að hafa samþykkta samgönguáætlun. Við ættum að hafa hér samþykkta áætlun um þróunarsamvinnu. Við ættum að vera búin að ræða stefnumótun í háskólamálum. Við ættum að vera komin með upplýsingar um það hvað stendur til með háskólana í Norðvesturkjördæmi. Í ljósi þess að þessu hefur ekki verið sinnt af hálfu hæstvirtra ráðherra liggur fyrir að þessa umræðu þurfum við að taka núna og mér finnst það ekki góð vinnubrögð, frú forseti.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur fyrir ræðuna. Ég get tekið undir margt sem fram kom í ræðu hv. þingmanns um það verklag sem ríkir við gerð fjárlaga almennt frá því að fjárlagafrumvarp er lagt fram og til þess dags sem það er til 2. umr. og svo væntanlega til 3. umr. Mig langar að spyrja hv. þingmann vegna þess sem hún ræddi um Ríkisútvarpið. Það liggur fyrir að ástæða þess að hæstv. menntamálaráðherra ræddi að það þyrfti að halda útvarpsgjaldinu í 17.800 kr. í staðinn fyrir 16.400 er meðal annars vegna arfavitlauss samnings sem gerður var um dreifikerfið og kostar útvarpið mikla peninga. Finnst hv. þingmanni að þegar yfirmenn í stofnun taka svo arfavitlausa ákvörðun þá eigi að vera sjálfsagt að taka af skattfé til þess að greiða fyrir þá arfavitlausu ákvörðun en stjórnendur [[Forseti hringir.]]stofnunarinnar þurfi ekki að draga saman vegna slíkrar ákvörðunar?
Frú forseti. Það kom fram í máli hæstv. ráðherra að stjórnendur stofnunarinnar hefðu dregið saman og skorið niður í rekstri um 5%. Hæstv. ráðherra talaði hér í þarsíðustu viku um þau málefni. Það hefur komið fram líka að gripið hefur verið til ýmissa aðgerða eins og að ganga frá lóðasölu í kringum Ríkisútvarpið til þess að bæta skuldastöðu. Ég get ekki fallist á að ekkert hafi verið gert til að mæta þessari stöðu. Ég ætla líka að leyfa mér að segja að ég tel að þær áherslur sem við höfum séð hjá Ríkisútvarpinu séu mjög í takt við þær línur sem voru lagðar í lög um Ríkisútvarpið og verða væntanlega lagðar í þjónustusamninginn sem snýst meðal annars um hinar dreifðu byggðir og um aukið efni fyrir börn. Ég tel að áherslurnar í því sem Ríkisútvarpið hefur verið að gera séu í takt við það sem hefur verið til umræðu á Alþingi. Mér finnst eðlilegt að stjórnendur komi til móts við ríkisvaldið. Þeir hafa gert það samkvæmt hæstv. ráðherra. En ég styð líka hæstv. ráðherra í því að ekki verði haldið áfram með lækkun gjaldsins til þess að unnt sé að tryggja hér áfram öflugt [[Forseti hringir.]]ríkisútvarp. Hæstv. ráðherra hefur boðað það að verði þetta gjald lækkað [[Forseti hringir.]]muni það hafa veruleg áhrif á inntak Ríkisútvarpsins.
Virðulegur forseti. Má skilja hv. þingmann þannig að þegar stjórnendur í hvaða stofnun sem er taka ákvarðanir um fjárfestingu, sem reynast jafn glataðar og þessi, og þeir fjármunir sem í það fóru hefðu getað farið langleiðina með að ljósleiðaravæða Ísland, þetta kostaði 4 milljarða, það er áætlað að ljósleiðaravæðingin gæti kostað í kringum 6 milljarða, og stjórnendur taki svo skrýtnar ákvarðanir þá eigi þeir ekki á nokkurn hátt að þurfa að bera ábyrgð á því og skera niður hjá sinni stofnun í takt við þá arfavitlausu ákvörðun sem tekin var? Mátti skilja hv. þingmann þannig að hún liti svo á að það ætti ekki að gera slíkt?
Frú forseti. Eins og hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir heyrði vel í fyrra andsvari mínu þá hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra að stjórnendur stofnunarinnar [[Gripið fram í.]]hafi skorið niður. Ég tel að það sé fullkomlega eðlilegt eins og hjá öðrum opinberum stofnunum að það sé samvinnuverkefni stjórnenda og stjórnvalda að leysa úr því að minnka hallann. Við þekkjum mörg slík dæmi frá opinberum stofnunum þar sem stjórnendur hafa skorið niður í rekstri og ríkissjóður hefur komið til móts við þær. Hæstv. fjármálaráðherra talaði líka fyrir slíkum lausnum í þarsíðustu viku þegar við vorum að ræða hvernig ætti að meðhöndla halla á stofnunum. Þar tel ég að samspil sé eðlilegt. Mér finnst mikilvægt það sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að þegar hefði verið gripið til ýmissa ráðstafana. Mér finnst að til þess eigi að horfa af Alþingi þegar við erum að ræða lækkun útvarpsgjaldsins að það hafi þegar verið gert. Undir það tek ég með hæstv. ráðherrum Sjálfstæðisflokksins, fjármálaráðherra og menntamálaráðherra.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fína ræðu. Mig langar að spyrja aðeins út í safnliðina og vinnubrögðin. Við erum farin að sjá safnliðina í auknum mæli aftur í fjárlaganefnd - þeir voru færðir yfir til ráðuneytanna sem ég held að hafi verið gott skref. Eftir að safnliðirnir fóru í ráðuneytin hafa aðrir völdin þó að ferlið eigi að vera gagnsætt og þar fram eftir götunum. En svo að ég nefni dæmi þá féllu skáldahúsin þrjú á Akureyri einhvern veginn á milli skips og bryggju og í dag styrkir ríkið Nonnahús, Davíðshús og Sigurhæðir ekki um eina einustu krónu. Þá velti ég fyrir mér: Hvað geta þingmenn gert? Ég er ekki fylgjandi því að við séum að deila út fjármunum, en hvernig tryggjum við jafnræði þegar liðirnir eru komnir inn í ráðuneytin? Ég held að við séum sammála um að við viljum hafa safnliðina þar, [[Forseti hringir.]]en á sama tíma viljum við hafa eitthvað um það að segja ef okkur finnst skiptingin ósanngjörn.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er engin einföld lausn á þessu. Það er alltaf mikilvægt að tryggja gagnsæi við úthlutun opinberra fjármuna. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að þegar safnliðirnir voru færðir inn í ráðuneytin þá upplifðu margir að gagnsæið væri orðið minna hvað það varðar hvernig þessum fjármunum væri varið þó að að einhverju leyti fengju sömu verkefnin styrki frá ráðuneytum og áður höfðu fengið styrki frá Alþingi. Þetta var hins vegar orðið svo, þegar ég hóf störf á Alþingi, að hátt í milljarði var úthlutað af fjárlaganefnd í gegnum safnliði. Mér fannst heldur enginn bragur á því að verið væri að útdeila hundrað þúsund köllum af hálfu fjárlaganefndar. Ég tel mjög mikilvægt, til þess að tryggja sem mest gagnsæi og jafnræði, að fengnar séu til verksins einhvers konar faglegar úthlutunarnefndir, til dæmis á sviði menningarmála, sem síðan hafi ákveðinn skipunartíma þannig að þær verði ekki eilífar í embætti til að tryggja ákveðna nýliðun og breytt sjónarmið. Það eru ekki bara stjórnmálamenn sem hafa sterkar skoðanir á málum, það eru ýmsir aðrir sem geta haft sterkar skoðanir og því held ég að ákveðin rótering skipti máli í þessu.
Virðulegur forseti. Mér finnst þetta skynsamleg nálgun og ég held að faglegar nefndir, þar sem fólki yrði reglulega skipt út, gætu verið gott mál. Þarna gildir kannski það sama og með sóknaráætlun landshluta. Verið var að setja mörg verkefni inn í það faglega ferli - sem er þó búið að byggja upp og almenn ánægja með þvert á flokka - og við sjáum að verið er að taka aftur verkefni sem hefðu einmitt átt að vera í sóknaráætlun landshluta. Það eru mikil vonbrigði að sjá að raunveruleg innspýting sé ekki sett í hana vegna þess að það er raunverulegt byggðamál. Ég tek því undir með hv. þingmanni sem talaði um það. Og norðvesturnefndin - maður veltir fyrir sér, eigum við þá að gera norðausturnefnd, suðurnefnd, nefnd fyrir sunnanverða Austfirði og þar fram eftir götunum, hvar endar það? [[Gripið fram í.]]Nefnd fyrir suðvestanverða Vestfirði að ógleymdum Vestfjörðum, hvar endar þetta? Hvað segir hv. þingmaður um það?
Frú forseti. Ég segi það sem þingmaður Reykjavíkurkjördæmis norður að ég held að Grafarvogsnefnd hljóti að vera næsta málið í þessum nefndum öllum. En svona án gríns þá held ég að við ættum að velta því fyrir okkur hvernig við getum aukið lýðræðislegt vinnulag við fjárlögin. Það ættum við að geta sameinast um þvert á flokka og stjórnmálastefnur. Þátttaka í fjárhagsáætlunargerð er það sem mjög mörg sveitarfélög hafa verið að reyna víða í Evrópu og í Bandaríkjunum, þ.e. að fá fólkið sjálft, sem verður fyrir áhrifum af því sem verið er að ákveða, til þess að taka aukinn þátt í þessu. Við búum hér á þessu 300.000 manna landi, 320.000 manna ríki. Við höfum frábært tækifæri til þess að ráðast í þátttöku í fjárhagsáætlunargerð. Fjárlaganefnd Alþingis gæti beinlínis farið í að reyna að búa til ferla þannig að almenningur komi meira að þessu ferli og hafi meira um það að segja hvernig fjármunum er varið. Fólki finnst slíkt ferli flókið en þar sem það hefur verið reynt hefur það oft heppnast gríðarlega vel. Ég held að óháð öllu vinstri og hægri þá ættum við öll að geta sameinast um að við mundum vilja gera fjárlagagerðina okkar lýðræðislegri þannig að almenningur í landinu ætti ákveðna hlutdeild í þeim fjárlögum sem svo eru samþykkt hér á Alþingi.
Frú forseti. Það sem hefur vakið athygli mína við þessa umræðu, einkum og sér í lagi í dag, er að forustumenn stjórnarliðsins hafa bæði í sölum Alþingis og ekki síður í fjölmiðlum verið að kvarta og kveina undan því að stjórnarandstaðan ræði við þá málefnalega. [[Gripið fram í: Gríðarlega málefnalega.]] Frú forseti. Hvenær hefur verið þörf á því að taka djúpa umræðu um fjárlög ef ekki núna? Núna búum við við það sem bankastjóri Landsbankans hefur kallað blússandi góðæri. Á sama tíma er ljóst að það vantar að minnsta kosti 2,9 milljarða til þess að halda í horfinu með Landspítalann frá síðasta ári. Sömuleiðis liggur fyrir að stjórnarliðið virðist ætla að standa upp frá þingstörfum fyrir jól án þess að hafa bætt öldruðum og öryrkjum það sem þeim ber. Þeir eru eini hópurinn sem ekki fær afturvirka hækkun bóta eins og allir aðrir. [[Gripið fram í.]] Ég spyr hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur: Getur hún hugsað sér að halda [[Forseti hringir.]]héðan til jólagleði og ljúka störfum án þess að ríkisstjórnin komi með einhverjum hætti til móts við [[Forseti hringir.]]sanngjarnar kröfur stjórnarandstöðunnar um aukið fjármagn til Landspítalans og um aukið fjármagn til aldraðra og öryrkja?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég sagði í ræðu minni að mér væri ljóst að þær tillögur sem stjórnarandstaðan hefði lagt fram kostuðu peninga. Þær gera það en þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur ráðist í, t.d. í skattalækkunum og gjaldalækkunum, hafa líka kostað peninga. Við ættum kannski að ræða þá hlið málsins þegar forsvarsmenn stjórnarflokkanna koma og segja: Þetta er of stórt til að hægt sé að gera neitt í því. Þá ættum við að skoða þær tekjur sem runnu til dæmis út með auðlegðarskattinum eða fóru burt með lækkun veiðigjalda. Það voru stórar tölur líka. Þær fjárhæðir nýtum við ekki núna til þess að bæta stöðuna á Landspítalanum og við nýtum þær ekki til að bæta stöðu öryrkja og aldraðra. Þess vegna hef ég sagt og ítrekað í ræðu minni að það sé fullkomlega eðlilegt að við ræðum þessi mál, en niðurstaða þessarar fjárlagaumræðu hlýtur hins vegar ávallt að verða á ábyrgð stjórnarmeirihlutans í þinginu.
Frú forseti. Vitaskuld er það rétt hjá hv. þingmanni að niðurstaða fjárlaga og þessarar umræðu verður alltaf á ábyrgð hæstv. ríkisstjórnar. Það skiptir samt máli að það komi fram að aldraðir og öryrkjar eigi málsvara á þessu þingi. Það skiptir máli að það komi fram að Landspítalinn hefur líka málsvara á þessu þingi. Það sem mér finnst hafa skipt máli síðustu daga er að búið er að hrekja margt af því sem hv. þingmenn stjórnarliðsins hafa verið að segja, eins og hv. þm. Karl Garðarsson [[Gripið fram í.]]sem hélt því fram að hér væri um að ræða stórkostlegar aukningar síðustu árin í tíð þessarar ríkisstjórnar til [[Gripið fram í.]]Landspítalans þegar fram hefur komið [[Gripið fram í.]]opinberlega [[Gripið fram í.]]í fjölmiðlum að það er allt saman vitleysa. Það blasir við að það vantar [[Gripið fram í.]]2,9 milljarða til þess að halda í horfinu hvað rekstur Landspítalans varðar frá síðasta ári. Við þær aðstæður finnst mér [[Forseti hringir.]]hálfaumkunarvert af hv. þingmönnum stjórnarliðsins að kvarta [[Forseti hringir.]]undan því að menn reyni að standa í ístaðinu og leiða þá til betri vera þó að sumir þeirra, eins og fyrrverandi formaður Lögmannafélagsins, séu orðnir ansi daufir til augnanna í kvöld. [[Hlátur í þingsal.]]
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að kjarninn í þessu máli sé sá, eins og ég fór yfir í ræðu minni, að við hefðum getað tekið pólitíska umræðu hér í allt haust um alls konar mál sem við erum að ræða núna ef hæstv. ráðherrar hefðu staðið sig í að leggja fram mál, ef samgönguáætlun hefði verið lögð fram, þróunarsamvinnuáætlun og hvað þetta allt heitir, öll dæmin sem ég ræddi hér um málin sem ekki komu fram hjá hæstv. ráðherrum, en ákvarðanir eru teknar um í gegnum fjárlög. Auðvitað eiga stjórnarliðar ekki að kvarta yfir stjórnarandstöðunni. Stjórnarliðar eiga ekki að kvarta undan þingmönnum stjórnarandstöðunnar yfir því að umræðan teygist. Hins vegar ættu stjórnarliðar að kvarta við hæstv. ráðherra fyrir að eiga ekki nauðsynlegt pólitískt samtal um sín stefnumótandi mál í þinginu. Þar liggur vandinn. Þetta snýst um það hvernig Alþingi starfar. Ég tel að við sem hér erum, almennir þingmenn, ég sé nú enga hæstv. ráðherra, [[Forseti hringir.]]ættum að minnsta kosti að geta sameinast um að breyta þessari umræðu og ekki vera að benda hvert á annað. Það eru ráðherrarnir sem koma ekki fram með málin. Það eru ráðherrarnir sem bera [[Forseti hringir.]]ábyrgð á því að hér er verið að taka pólitískar [[Forseti hringir.]]ákvarðanir í gegnum fjárlög sem við ættum að vera búin að ræða á allt öðrum vettvangi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð að viðurkenna að þar sem hv. þingmaður er fyrrverandi ráðherra í síðustu ríkisstjórn þá finnst mér hún skauta svolítið létt yfir ýmsa hluti. Ég held að ágætt sé að hv. þingmaður, sem var menntamálaráðherra þegar þetta blessaða dreifikerfi var keypt, mér sýnist illu heilli, útskýri aðeins af hverju farið var í þá vegferð. Á sama hátt er það ekki sannfærandi þegar maður skoðar hvar starfsmönnum var fækkað á síðasta kjörtímabili. Fjölgað var í utanríkismálunum en bæði í tölum og hlutfalli var mest fækkað í heilbrigðismálum, og ég skil ekki alveg af hverju, af því að þið eruð orðin svona allt í einu gríðarlega áhugasöm um heilbrigðismál, með fullri virðingu. Á sama hátt komið þið hérna með tillögur sem eru ófjármagnaðar. Skatteftirlitstölurnar eru auðvitað út í bláinn. Það að setja hérna að arðgreiðslur frá fjármálastofnunum hækki um 8 milljarða, þið eruð ekki að hækka neinar tekjur. Það er bara farið eftir Bankasýslunni [[Forseti hringir.]]eins og þið hafið farið fram á. Það sama á um hina þættina líka.
Frú forseti. Bara svo að við nálgumst aðeins Ríkisútvarpið þá er það alveg rétt að ég gegndi embætti menntamálaráðherra í síðustu ríkisstjórn. Ég gerði það ítrekað að umtalsefni í þessum sal, eins og hv. þingmaður man kannski, að mjög mikilvægt væri að skýra ábyrgðina í kringum Ríkisútvarpið. Það var eitt af því sem reynt var að gera með nýjum lögum um Ríkisútvarpið þegar hér var þingkjörin [[Gripið fram í.]]stjórn af hálfu Ríkisútvarpsins og aðkoma menntamálaráðherra fólst í þjónustusamningi við stofnunina. Gerð var tilraun til þess til að skýra þessa ábyrgðarkeðju. Dreifikerfið er ákveðið að kaupa af stjórn og stjórnendum Ríkisútvarpsins. Aðkoma menntamálaráðherra er þar með ákveðnum hætti sem nú hefur verið gerð ákveðin grein fyrir og ég hef ekki mikinn tíma til að fara yfir. Það er eitt af því sem ég nefndi hér áðan að ég hefði viljað sjá, vissulega. Þá voru lagðar fram tölur sem áttu að standast, þær hafa ekki staðist. Það er ábyrgðarhluti, vissulega, bæði stjórnar og annarra. Ég tek undir það að mjög mikilvægt er [[Forseti hringir.]]að sú ábyrgð sé skýr. Ég verð að nýta síðara andsvar mitt til að ræða aðeins skatteftirlitið og arðgreiðslur.
Virðulegi forseti. Það fór ekki á milli mála að stjórnin var þar í meiri hluta hjá síðustu ríkisstjórn. Það væri ágætt að menn útskýrðu forsendurnar fyrir því. Þetta var fjárfesting af þeirri stærðargráðu að það gat ekki verið neitt smámál. Ég endurtek, mér finnst það ekki sannfærandi - eitt er það, ég skil alveg að það hafi þurft að spara á síðasta kjörtímabili, skil það mætavel, en það er ekki hægt að halda því fram að menn hafi forgangsraðað í þágu heilbrigðismála á síðasta kjörtímabili, alveg sama hvernig menn líta til þess. Mér finnst stóryrðin vera helst til mikil hjá þeim sem voru í síðustu ríkisstjórn. Ég er með allar þær tölur og get alveg farið yfir það í smáatriðum og mun gera það. Annað sem er, virðulegi forseti, bætt skatteftirlit, þetta er út í loftið og það vita allir. Það er ekkert fast í hendi, 4 milljarðar. Því síður sérstakur skattur á seldri raforku. Til er undirskrifað bréf frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þar sem hann staðfestir að ekki verði slíkur skattur settur á. Arðgreiðslur frá fjármálastofnunum. [[Forseti hringir.]]Það er farið eftir Bankasýslunni og það er nú ekki lítið sem hv. stjórnarandstæðingar hafa lagt upp með það að þessi fagstofnun eigi að stýra í þeim efnum. Það verða ekkert meiri peningar til þótt menn setji einhverja svona tölu niður.
Herra forseti. Það var að koma nýleg greining sem sýnir að mati skattyfirvalda að skattundanskot nemi um það bil 80 milljörðum kr. Þetta hefur komið fram hjá ríkisskattstjóra, og ég segi 4 milljarðar, það er mundi ég segja áætlun um það sem verður hægt að endurheimta miðað við þau [[Gripið fram í.]]skattundanskot sem eru áætluð af hálfu ríkisskattstjóra. Til að hægt sé að bæta skatteftirlit þarf auðvitað að setja fjármuni í það. Við höfum séð slíkar fjárfestingar skila sér. Það þarf ekki að vera neinn geimvísindamaður til þess, það sjáum við til dæmis frá nágrannalöndum okkar. Ég hef talað fyrir því að kaupa líka gögn í skattaskjólum, beita sér fyrir upplýsingaskiptasamningum og bæta hér almenn skattskil. Ég trúi nú ekki öðru en hv. þingmaður sé sammála mér um [[Gripið fram í.]]að það skipti máli. Hvað varðar arðgreiðslurnar þá hafa þær verið metnar hér langt undir því sem þær hafa svo reynst í fjárlögum, þannig að ég held að við séum í raun og veru að gera raunhæfari áætlanir en hafa verið settar í fjárlögum um arðgreiðslur frá fjármálafyrirtækjum. [[Forseti hringir.]]Ég átta mig ekki á því - hv. þingmaður yfirgefur nú bara salinn, en ég hefði haldið að við ættum [[Forseti hringir.]]að geta sameinast um það að reyna að koma í veg fyrir það mein sem skattsvik eru og gera það með því að bæta skatteftirlit, frú forseti.
Virðulegi forseti. Ég ætla að halda áfram þar sem frá var horfið í fyrstu ræðu minni. Ég fór ansi hratt yfir sögu undir lokin þar sem ég fór í gegnum nefndarálit 3. minni hluta. Kannski mun ég endurtaka eitthvað af því sem ég sagði þá en mér verður vonandi fyrirgefið það. Ég var komin inn í kaflann sem snýr að breytingartillögum ríkisstjórnar og meiri hlutans sem ég hef reyndar líka rætt ansi mikið hér í andsvörum vegna þess að mér finnst það mjög sérstakt verklag sem er að verða algengara en var lítið um í fjárlagagerðinni fyrir árið 2014, þ.e. í vinnunni sem fram fór haustið 2013. Þar var ekki verið að taka inn ýmsa safnliði og annað sem sett hafði verið yfir til ráðuneytanna. Í fyrra kom nokkuð á óvart hversu mörg félagasamtök og hinir og þessir liðir voru komnir inn í tillögur meiri hlutans. Þá var því borið við að þriðji geirinn hefði gleymst. Síðan er bætt um betur í ár og eru fjöldamargar breytingartillögur teknar inn í fjárlaganefnd sem ég hefði viljað að menn hefðu skoðað í ráðuneytunum. Ég vil sérstaklega nefna fjóra liði. Þar er verið að tryggja með fjárveitingum í breytingartillögum að ekki verði rekstrarhalli á ákveðinni stofnun og verið að greiða upp rekstrarhalla á annarri stofnun og þar fram eftir götunum. Það er gríðarlega vandmeðfarið þegar kafað er ofan í fjármál hjá einstökum stofnunum. Þá er svo mikilvægt að jafnræðis sé gætt. Alls konar stofnanir, söfn og annað glíma við fjárhagsvandræði. Forstöðumenn verða þá bara að sníða sér stakk eftir vexti og skera niður og reyna að greiða upp halla. Ef menn fara í einhverjar svona tilfæringar, sem hefur verið gert, þá er það alveg ákveðið verklag. Ég ræddi við hæstv. fjármálaráðherra í dag varðandi það og hann svaraði því ágætlega, fannst mér, að þá þyrfti að liggja fyrir plan um hvað stofnun ætlaði að gera, hvernig ráðuneytið ætlaði að koma til móts við hana, og eins þyrfti að vera búið að koma rekstrinum í jafnvægi. Ég veit ekki um þessi tilfelli. Þetta hefur ekkert verið rætt í fjárlaganefnd. Ég veit ekkert hvort reksturinn á þessum stofnunum er í jafnvægi eða hvort við verðum komin aftur með rekstrarhalla á viðkomandi liði eftir tvö ár. Svo má vel vera að þetta sé allt vandlega útreiknað og að mikil vinna og greining hafi farið fram. Ég hef bara ekki séð hana og það er það sem ég gagnrýni. Ég hef rætt um safnliðina. Ég held að ég eyði ekki meiri tíma í þá og hvað mér finnst mikilvægt að sem flest sé í einhvers konar safnliðum eða sjóðum, samkeppnissjóðum, þar sem almennar reglur og stjórnsýslulög gilda þannig að ekki sé hægt að efast um með hvaða hætti fjárveitingin er veitt. Mér finnst það mjög mikilvægt fyrir okkur alþingismenn sem eigum ekki að útdeila peningum eftir okkar - ég er ekki endilega að tala um að þetta séu vinir eða eitthvað svoleiðis, við höfum hvert og eitt ákveðin áhugasvið, við þekkjum vel til á ákveðnum sviðum, en það má aldrei ganga fyrir. Ef við setjum pening í einhverja eina stofnun getum við alveg verið viss um að það eru 20 aðrar sem hafa jafn mikinn rétt á meira fé, við þekkjum bara ekki til þeirra og vitum ekki hvernig staðan þar er. Þess vegna finnst mér mikilvægt að þessi mál séu í ráðuneytunum þar sem við eigum að vera með sérfræðinga sem þekkja málin. Hins vegar skal ég alveg viðurkenna að í ráðuneytunum er auðvitað fólk með völd og það er ekki mjög gagnsætt hvernig fjármagni er deilt út. Jafnvel hefur komið fram í andsvörum ráðherra við fyrirspurnum að þeir hafa vísað liðum inn í fjárlaganefnd. Það er áhyggjuefni að ráðherrarnir taki ekki ábyrgð á þessum málaflokkum. Norðvesturnefndin hefur verið rædd hérna. Mér þykir fullkomlega eðlilegt að við séum með áætlanir sem miða að því að styrkja byggð í landinu. En ég vil svo gjarnan sjá fjármagnið veitt í gegnum sóknaráætlun landshluta þannig að það séu í raun heimamenn sem taki ákvörðun eftir þeim verkferlum sem við höfum búið til með sóknaráætlunarferlinu. Það er gott verklag og mér fannst það merkilegast í kjördæmavikunni 2013 þegar við fórum um landið, í fyrsta skiptið sem ég fór, að það var varla til sveitarfélag sem ekki nefndi sóknaráætlun landshluta og vonbrigðin yfir því hvað mikið hafði verið skorið niður þar. Það fór sem sé úr 400 millj. kr. á fjárlagaárinu 2013 niður í 15 millj. kr. í fjárlagafrumvarpinu 2014. Þetta var þvert á flokka. Öll sveitarfélög. Það hafði tekið tíma að búa til þetta verklag og þessa ferla og menn voru ánægðir með þá. Við eigum að hlusta á það. Og það er gott að verið sé að setja meiri peninga í sóknaráætlun landshluta. Mig minnir að það sé komið upp í hundrað - kannski slagar það upp í 200 millj. kr. með breytingartillögum. [[Gripið fram í.]]- Já. Það er gott. En ég segi: Meira fjármagn þarna inn, ég hefði viljað sjá að fjármagnið færi bara í sóknaráætlun landshluta, til landshlutasamtakanna í þessum landshluta, svo það sé sagt. Mig langar aðeins líka að tala um Ríkisútvarpið. Nú er uppi svolítið einkennileg staða. Markmiðið er að lækka nefskattinn á næsta ári en hæstv. menntamálaráðherra hefur talað fyrir því að halda óbreyttu gjaldi en nær því máli hugsanlega ekki í gegnum ríkisstjórnina, ég skal ekki segja. Það er mikil óvissa þarna. Ég er ekki endilega talskona þess að RÚV verði að fá 5 milljarða eða að það sem RÚV er að gera í dag sé endilega það sem RÚV eigi að vera að gera. Ég hef alveg mínar efasemdir um RÚV. En ég vil samt hafa þarna öfluga stofnun, eins óháða og hægt er, góða fréttastofu. Mér finnst það skipta máli. Það má vel vera að RÚV eigi hreinlega að gera meira af því að kaupa efni, ekki endilega standa sjálft í framleiðslu. Það gæti keypt efni til dæmis af sjálfstæðri útvarpsstöð fyrir norðan sem heitir N4 og er bara mjög flott, sem dæmi. En það sem ég vil segja er að ákvörðunin hefur ekki verið tekin. Það er ekki búið að skilgreina hvert hlutverk RÚV á að vera. Ef menn ætla að fara að lækka útvarpsgjaldið finnst mér að þurfi að vera nýr þjónustusamningur og menn takmarki þá umfangið á rekstrinum með einhverjum hætti. En það sem verið er að gera núna upplifi ég þannig að verið sé að setja það í hendurnar á stjórn og útvarpsstjóra að fara í einhverjar breytingar en að það eigi samt sem áður að uppfylla ákveðnar skyldur. Er það stjórnin og útvarpsstjóri sem eiga að móta þessa stefnu? Er það ekki ráðherrann sem á að móta stefnuna? Hvað er RÚV? Fyrir hvað stendur RÚV og hvernig viljum við hafa RÚV? Eða er það stjórnin sem á að móta stefnuna? Fyrst menn eru ekki komnir með einhverja hugmynd um hvernig RÚV á að vera og ekki búnir að kynna það í þinginu verði menn að setja það í reksturinn sem til þarf. Það er alla vega mín skoðun. Ég sé ekki eftir því að borga 17.800 krónur í RÚV. En ég skal alveg viðurkenna að ég geri kröfur á þessa stofnun. Ég er ekki alltaf ánægð með allt sem þar er gert. Þá ættum við kannski bara frekar að láta í okkur heyra. RÚV þarf auðvitað að sanna tilverurétt sinn. En mér finnst það mjög einkennilegt að allt sé komið í uppnám þarna út af einhverjum hundraðköllum sem eru í nefskatti. Ég skil ekki alveg einangrun hæstv. menntamálaráðherra í þessu máli. Mér finnst hún skrýtin. En við fáum nú kannski botn í það mál áður en langt um líður. Vonandi. Mig langar aðeins að tala aðeins um vaxtabætur. Þær fara lækkandi og er gert ráð fyrir 6,2 milljörðum á næsta ári. Þegar það hefur verið gagnrýnt, eins og í fjáraukanum, að vaxtabætur eru orðnar minni en gert var ráð fyrir á fjárlögum, er sagt að það sé þá gott að fólk skuldi minna eða að eignastaðan sé betri. En ég set spurningarmerki við að ríkið niðurgreiði vexti. Af hverju ætlar ríkið að niðurgreiða vexti? Jú, af því að vextir eru háir á Íslandi. Væri kannski betra að lækka vextina með því að taka til dæmis upp evru? Annan gjaldmiðil sem er með lægri vexti, þannig að ríkið þurfi ekki að borga fólki þarna úti, einstaklingum sem ákveða að kaupa sér fasteign? Ég kasta því bara hérna fram. Við sjáum líka visst ójafnræði í því að ef fólk er á leigumarkaði og fær húsaleigubætur eru þær ekki endilega í neinu samræmi við það sem menn geta fengið ef þeir eiga húsnæði. Því miður hafa húsnæðisbætur, eins og mig minnir að þær séu kallaðar, ekki náð í gegn, þ.e. kerfi þar sem fólk fær húsnæðisbætur alveg óháð því hvort það á sína fasteign eða leigir hana. Eins og staðan er í dag mismunum við fólki eftir því hvernig það býr. Við getum síðan deilt um hvort við viljum hafa séreignarstefnu á Íslandi. Ég held að við hljótum að geta verið eins og hin Norðurlöndin og Þýskaland og fleiri lönd þar sem hluti þjóða ákveður að búa í tryggu og öruggu leiguhúsnæði. Fólk ákveður að það vilji ekki endilega eiga fasteign og getur í rauninni haft það gott með því að vera á leigumarkaði alla ævi í gegnum leigufélög. Ég bjó sjálf í leiguhúsnæði í Danmörku í gegnum leigufélag og það var alveg ótrúlega þægilegt og þar hafa leigjendur líka mikil réttindi. En við höfum ekki gert mikið í því að gera leigumarkaðinn ákjósanlegan, því miður. Ef við ætlum að reka einhverja séreignarstefnu velti ég því upp hér hvort við ættum ekki að taka þá upp aðra mynt sem er með lægri vöxtum og hætta þessum vaxtabótum. Ég þarf nú eiginlega að rannsaka hvort það séu yfir höfuð vaxtabætur annars staðar á Norðurlöndunum. Ég veit það bara ekki. Það getur maður kannski gert á nýju ári þegar við höfum klárað þessa umræðu og hægist um hér. Mig langar aðeins að ítreka gagnrýni mína á sumar af þessum breytingartillögum, eins og skrifstofubyggingu við Alþingishúsið. Ég gagnrýni ekki að það eigi að byggja skrifstofubyggingu, ég held að það sé mjög þarft. Alþingi er í hinum og þessum byggingum, leiguhúsnæði, og skrifstofur Alþingis eru hérna allt um kring. Af því hlýst óhagræði. Einhvern tíma kom upp mygla í húsnæði þar sem þingflokkar voru. Ég held að það sé auðveldlega hægt að reikna sig niður á að það sé hagkvæmt til lengri tíma litið að byggja nýja skrifstofubyggingu. Alþingi á hér lóð sem byggja má á, en ég set stórt spurningarmerki við það sem fram kemur í texta við breytingartillöguna þar sem segir að við undirbúning framkvæmdar skuli hafa hliðsjón af þeim áformum sem uppi voru um uppbyggingu á Alþingisreitnum fullveldisárið 1918, samanber fyrirliggjandi teikningar Guðjóns Samúelssonar, fyrrverandi húsasmíðameistara ríkisins. Svo kemur hérna setning ég skil ekki alveg og ætla ekki að hafa eftir hér. Það er svolítið sérstakt að skrifa það inn í fjárlagafrumvarp, einhverja skilgreiningu á því hvernig byggingin eigi að líta út. Það má vel vera að þessi teikning Guðjóns Samúelssonar sé bara fín en ég held að ég mundi frekar vilja láta einhverja þar til bæra sérfræðinga og arkitekta meta það. Eflaust er best að vera bara með samkeppni. Það reynist oft vel. Hins vegar vil ég ítreka þá skoðun mína sem ég held að ég hafi sagt líka í fyrri ræðu að þessi Alþingissalur er svolítið úreltur. Hann er vissulega fallegur en hann er þröngur. Það er erfitt aðgengi hérna, við gætum ekki verið með forseta eða ráðherra sem væri í hjólastól, það er ekki pláss út af ganginum fyrir mjög marga sem þurfa að hafa gott aðgengi, það eru kannski sex sæti. Ég mundi vilja sjá nýjan og stærri þingsal, og þá væri þingmönnum líka gert kleift að tala úr sætum sínum. Mér finnst þetta rölt hérna upp í pontu sí og æ fullmikið af því góða. Ég mun reyna að halda því á lofti að ef farið verður í þessa byggingu hugsum við aðgengismálin upp á nýtt og hvernig við getum gert Alþingi aðgengilegt fyrir alla. Þegar við tókum á móti gestum í sumar, ég man ekki hvort það var í tengslum við 100 ára kosningaafmæli kvenna, held ég að hver einasta manneskja sem kom hér inn hafi sagt: Vá, þetta er miklu minna en það lítur út fyrir að vera í sjónvarpinu. Það kemur fólki á óvart hvað það er þröngt hérna. Í Svíþjóð er nýr þingsalur. Þegar ég var í heimsókn stóðu tveir þingmenn og áttu samtal uppi við pontuna. Svo var gott pláss fyrir alla. Það hafði verið einhver regla í salnum um að ekki mætti borða en þó mátti vera með epli þar. Það var ákveðinn matur sem mátti borða í salnum. Síðan er gamli salurinn mun stærri en okkar. Hann er notaður við hátíðlegri tækifæri og sinnir sínu hlutverki sem slíkur. Ég er virkilega komin á þá skoðun að við þurfum að skoða þessi mál. Ástandið er eiginlega ótækt. Við getum ekki verið hér, þjóðþingið, og í rauninni erum við að setja fötluðu fólki skorður. Það er erfitt fyrir það að vera hérna inni. Það er bara þannig. Við þekkjum það alveg. Við höfum dæmi um það. Síðan ég flutti ræðu mína hafa komið fram breytingartillögur sem eru umtalsverðar og minnka afganginn eitthvað. Hann var 10,7 milljarðar. Það láðist að gera ráð fyrir launauppbótum vegna kjarasamninga kennara sem voru, ef ég man rétt, 1,2 milljarðar. Það eru bara mistök sem gerð voru í ráðuneytinu. Mér fannst óþarfi að halda því fram hér að mistökin hafi verið með einhverjum hætti á ábyrgð meiri hluta fjárlaganefndar. Það var ekki þannig. Það er ekki gott en svona gerist bara og hefði getað komið fyrir hvern sem er. Það er ekki hæstv. fjármálaráðherra eða hv. formaður fjárlaganefndar sem situr og reiknar þetta út. Það er auðvitað gert í ráðuneytinu og öllum finnst það frekar glatað þegar svona gerist. Þetta voru 1,2 milljarðar. Síðan verður einhvers konar uppgjör vegna flutnings á málefnum fatlaðs fólks til sveitarfélaganna, 1,5 milljarðar. Jöfnuðurinn sem talað var um hér, 10,7 milljarðar, minnkar óðum. Það sem ég gæti gagnrýnt er að þetta er að verða heldur lítið miðað við að við erum með frumvarp sem er þá komið upp í 700 milljarða og þá er afgangurinn eitthvað um 1–2% af heildarpakkanum. Það er ekki mikið. Það má ekki mikið út af bregða. Nú hefur það reyndar verið þannig að við höfum fengið hærri arð af bönkum, Landsbankanum. En við erum kannski svolítið að stóla á það og við gerum það líka í breytingartillögunum okkar. Við erum í rauninni svolítið að ganga út frá að Landsbankinn muni skila hærri arði en lagt er upp með af því að þannig hefur það verið undanfarin ár. Varðandi breytingartillögur minni hlutans, svo ég klári ræðu mína með því, leggjum við til að auka fjármagn í sóknaráætlun landshluta og Landspítalann. Varðandi Landspítalann er það þannig að hann verður þá bara rekinn með halla. Mönnum er ekkert vísað frá. Ef það verður slys er það ekki þannig að dyrunum sé lokað og menn segi: Því miður, fjárveitingin er uppurin. Ég gagnrýni það að ráðherra geri ekki raunhæfa áætlun um hvað það kostar að reka Landspítalann. Ef hann telur að sú upphæð sem hann setur í fjárlögin dugi á hann að fylgja því eftir að farið sé eftir því. Þá verður Landspítalinn einfaldlega að hætta að sinna einhverjum verkefnum sem hann sinnir í dag. Þá verður ráðherrann líka að taka þann slag. Ég sé ekki fyrir mér að hann geri það. Kannski vegna þess að hann veit að það er ekki raunhæft. Þannig að það sem gerist er að ef Landspítalinn fær ekki nægilegt fjármagn lengist skuldahalinn einfaldlega. Það hlýtur að vera þannig. Þá erum við bara að blekkja okkur. Það á að setja pening í að gera rekstrarúttekt á Landspítalanum og ég held að það sé gott. Ég hélt reyndar að ráðuneytin væru að gera rekstrarúttektir á stofnunum sínum, að það væri ferli sem alltaf væri í gangi, að á fimm ára fresti væri gerð einhver úttekt á stofnuninni þannig að menn áttuðu sig á umfanginu og veikleikum og hvað þyrfti að laga. En það er ekki þannig. Mér finnst stundum að þegar við sitjum í fjárlaganefnd að við höfum ekki neinar forsendur til að meta hvort einhver stofnun fái of mikið eða of lítið eða hvernig sem það er. Við getum stuðst við skýrslur Ríkisendurskoðunar, sem eru þó oftar meira stjórnsýsluúttektir en þó kemur fyrir að því er haldið fram að stofnun fái hreinlega of lítið fjármagn til að sinna sínum lögbundnu verkefnum, meðal annars var það tilfellið um ríkissaksóknara. Það kom einnig fram í skýrslunni um framhaldsskólana. Ég man ekki hvernig það var orðað en það var einfaldlega sagt: Skólarnir þurfa meira fé. Það verður ekki skorið meira niður. Það verður fróðlegt að sjá hvað kemur út úr þessari rekstrarúttekt Landspítalans og vonandi verður umræðan um spítalann málefnalegri fyrir vikið.
Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst mjög sérstakt þegar ég sé hv. stjórnarandstæðinga fara í andsvör við aðra hv. stjórnarandstæðinga. Hugmyndin er sú að hafa hérna orðaskipti. Það er oft kvartað undan því að við tökum ekki þátt í umræðunni. Við tökum þátt í umræðunni og förum í andsvör í öllum ræðum en höfum náttúrulega engan tíma þegar stjórnarandstæðingar fara alltaf sjálfir í andsvör hver við annan. [[Gripið fram í.]] Virðulegur forseti. Mér fannst margt mjög gott í ræðu hv. þingmanns sem ég hefði viljað eiga orðaskipti við hana um. Mér fannst hún hins vegar, af því að ég veit að hún er fylgjandi frumvarpinu um opinber fjármál, ekki vera alveg í takt við inntakið í því, sérstaklega þegar hún talaði um Landspítalann. Það er alveg séríslenskt og hefur verið, alla vega ef við berum okkur saman við lönd sem við viljum bera okkur saman við, að menn fari fram úr fjárlögum. Heilbrigðiskerfið er flóknara en svo að það snúi einungis að spítalanum, jafn mikilvægur og hann er. Ég skil ekki alveg af hverju hún talar eins og það sé fullkomlega sjálfsagt [[Forseti hringir.]]að einhver stofnun, sama hver hún er, fari fram úr fjárlögum.
Virðulegur forseti. Ég geri mér grein fyrir að þetta er stuttur tími. Ég er tilbúin að taka umræðu við hv. þingmann hvenær sem er á göngum Alþingis um hin ýmsu mál. Varðandi það sem ég var að tala um í sambandi við Landspítalann þá var ég einmitt að gagnrýna ráðherra fyrir að fylgja því ekki eftir að Landspítalinn héldi sig innan fjárheimilda. Ég upplifi það þannig núna þriðja árið að ráðherra setur pening í Landspítalann sem hann veit raunverulega að er of lítill. Ég hef ekki séð hann grípa til neinna aðgerða vegna hallareksturs Landspítalans. Ég held að spítalar og Landspítalinn sérstaklega séu aðeins flóknari stofnanir en margar aðrar. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að auðvitað eiga stofnanir að halda sig innan fjárheimilda. Ef þær gera það ekki verður ráðherrann að bregðast við og segja einfaldlega: Þið verðið að hætta þessu. Nú hættið þið þessum aðgerðum. Þið takið ekki á móti fólki sem er eldra en þetta. Þið sendið gamla fólkið bara út í rigninguna. Það verður að fara í einhverjar aðgerðir. Annaðhvort setja menn raunhæft fjármagn í stofnunina, hlýtur að vera, eða skera niður til þess að fjármagnið verði raunhæft. [[Forseti hringir.]]Hver er staðan með Landspítalann? Hann fer ítrekað fram úr fjárheimildum eftir að hafa reyndar náð að vinna upp rekstrarhalla, sem var ágætt.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekkert að fara yfir tölurnar. Við getum bara gert það í rólegheitum. Það er þvílíkt verið að auka í heilbrigðismálin eftir mikinn niðurskurðartíma. Ef menn trúa því að það þurfi að fara að vísa fólki frá þá stenst það ekki nokkra einustu skoðun. Mér finnst ábyrgðarleysi að tala með þeim hætti. Hins vegar finnst mér líka, og ég hefði viljað skiptast betur á skoðunum við hv. þingmann, eins og hún ræddi mikið um safnliðina en líka um galla safnliðanna og hvernig fyrirkomulagið er núna. Það er algerlega handónýtt. Það er ekki gagnsætt, það er handónýtt. Við getum svo sem hætt að hlusta á sveitarfélögin. Við fáum þau inn, þau vilja koma inn og benda á ýmislegt. Hv. þingmaður benti í ræðu áðan á Davíðshús og einhverja hluti sem njóta ekki sannmælis og er með tillögu til þriðja geirans sem hefur svo sannarlega verið út undan, en það verður ekki bæði sleppt og haldið. Það er ekki bæði hægt að segja að meiri hluti fjárlaganefndar sé alveg ómögulegur og gera svo nákvæmlega það sama og hann. Það gengur ekki upp. Við þurfum að endurskoða þetta kerfi. Við þurfum að gera það strax eftir áramót.
Virðulegi forseti. Ég átti einmitt ágætissamtal um þetta við hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur þar sem ég spurði hana út í hvernig það væri með safnliðina í ráðuneytunum þar sem ráðuneytisfólk hefði í rauninni tögl og hagldir og við hefðum athugasemdir við það sem væri í gangi þar. Eins og hún benti á mætti t.d. hugsa sér að það væru einhverjar fagnefndir sem sæju um að úthluta og rótera. Það væri þá eins opið og gagnsætt og hugsast getur. Það skiptir máli. Um það giltu stjórnsýslulög. Það er engin leið fullkomin en það sem við verðum að reyna að gera er að tryggja jafnræði. Við tryggjum ekki jafnræði með því að fólk sitji í fjárlaganefnd og deili út, jafnvel eftir eigin geðþótta. Það gerum við ekki.
Herra forseti. Mig langar að ræða safnliði við hv. þingmann. Það hefur verið gagnrýnt að ekki sé nógu vel staðið að úthlutun safnliða í ráðuneytum. Menn voru óánægðir með það sem fyrir var og það mátti alveg gagnrýna það fyrirkomulag þegar nefndirnar voru með það í fanginu að útdeila úr þessum safnliðum. Þó var vissulega ákveðin þekking í þeim nefndum og þingmenn voru kannski ekkert óvilhallari en embættismenn. Gæti hv. þingmaður séð fyrir sér að þetta hlutverk sem er komið inn í ráðuneytin, að útdeila úr safnliðum eftir umsóknum, fari til landshlutasamtakanna sjálfra, sú púllía sem ákveðið er að setja í þetta, og að landshlutasamtökin taki að sér það verkefni að vinna með útdeilingu safnliða eftir umsóknum?
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Ég held að það sé best að sem mest fari til landshlutasamtakanna og sé útdeilt þar; og menningarsamninganna líka. Hins vegar er það kannski svolítið flókið með menningarsamningana, þeir eru úti á landi meðan við erum með mjög mikið af menningarstofnunum hér í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu sem eru á fjárlögum. Það eru til dæmis fjölmörg söfn á fjárlögum sem fá örugga peninga á hverju ári. En þá getur maður velt því fyrir sér hvort réttlætanlegt sé að söfn úti á landi þurfi að sækja í menningarsamninga sveitarfélaga. Þá fer peningurinn í það og í þessi söfn á meðan söfn á höfuðborgarsvæðinu fá bara sín framlög af fjárlögum. Ég mundi helst vilja, þegar við tölum um söfn, að fyrir lægi allsherjargreining í menntamálaráðuneytinu sem snýr að söfnum og setrum þannig að enginn sé skilinn út undan. Og auðvitað þarf að gera kröfur til allra safna og [[Forseti hringir.]]með því að hafa þetta í ráðuneytunum á að vera faglegt eftirlit með því að peningunum sé vel varið.
Herra forseti. Já, ég er alveg sammála því að það þurfi að endurskoða þetta. Það hefur komið gagnrýni á að mörg lítil en samt góð og mikilvæg verkefni fyrir sitt svæði hafi fallið á milli skips og bryggju. Við þurfum að ná til þessara verkefna líka, að þau falli ekki alveg upp fyrir við þessar breytingar, þó að við viljum hafa þetta sem faglegast og að vandað sé til verka og menn fari eftir gegnsæjum ferlum. Mig langar aðeins að koma inn á barnabætur og vaxtabætur. Í þessu frumvarpi fylgja þær ekki verðlagsþróun. Við þekkjum í fjáraukanum að þá gengu 600 milljónir aftur í ríkissjóð af barnabótum vegna þess að viðmiðunarmörkin voru ekki hækkuð, og 200 milljónir í vaxtabótum. Nú var talað um að við hækkun á matarskatti ætti að koma til mótvægisaðgerða, upp á um 1,4 milljarða, en þessir hópar, barnafjölskyldur, þeir sem eru að koma sér þaki yfir höfuðið, eru alltaf skildir eftir.
Virðulegur forseti. Ég held að ef ég ætti að forgangsraða peningunum núna mundi ég frekar setja þá í barnabætur en vaxtabætur. Þær fara til fólks sem þó á húsnæði sem er í mörgum tilfellum betur sett en fólk á leigumarkaði sem við sinnum alls ekki nógu vel. Varðandi barnabæturnar þá má fólk eiginlega varla hafa laun. Þær byrja að skerðast, held ég, við 200 þús. kr. laun. Ég væri mikið til í að skoða kerfi eins og í Danmörku, og eins og hefur reyndar verið bent á af Velferðarvaktinni, að ég held, að vera með barnatryggingar og jafnvel ekki tekjutengdar. Ég held líka að við þurfum að passa okkur á að fara ekki með tekjutenginguna alveg út í öfgar. Ég mundi vilja að barnafólk fengi almennilegar barnabætur. Við erum ekki að standa okkur þegar kemur að barnafjölskyldum á Íslandi. Það er eflaust ástæðan fyrir því að mjög margar fjölskyldur flytja til Norðurlandanna. Við missum þær út af því. Ekki endilega af því að tækifærin séu ekki til staðar hér heldur vegna þess að þær verða út undan. Það er erfitt að vera í námi með börn eða vera að koma sér þaki yfir höfuðið á Íslandi. Ég þekki það af eigin raun, ég fór og lærði í Danmörku. Ég hefði bara ekki getað það hér á Íslandi.
Forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Ég hef tekið eftir því í máli hv. þingmanns að henni er mjög umhugað um góða stjórnsýslu. Ég hef heyrt hv. þingmann ítrekað undra sig á þeim vinnubrögðum sem eiga sér stað hér. Ég verð að viðurkenna að þegar ég kom hingað fyrst á þennan vinnustað varð ég fyrir svolitlu áfalli, sér í lagi út af hinum skrýtnu safnliðum og þessum vinnubrögðum og varð mjög glöð að sjá að þeir hefðu verið teknir út og settir í öllu faglegra en þó ógagnsærra ferli. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún viti af hverju þetta er skyndilega komið aftur inn í þingið og nefndir þingsins. Hv. þingmaður á sæti í fjárlaganefnd og getur kannski útskýrt [[Forseti hringir.]]fyrir mér hvað hefur eiginlega gerst.
Virðulegi forseti. Þetta gerðist í rauninni í fyrra. Það var fyrst þegar við fengum breytingartillögurnar afhentar að við sáum að þær voru farnar að teygja sig yfir í liði sem við töldum að væru inni í ráðuneytunum. Þarna kennir ýmissa grasa. Þá var talað um að þriðji geirinn hefði gleymst og við getum svo sem alveg verið sammála um að kerfið væri ekki endilega alveg fullkomið. En nú erum við að taka það til baka og fara í gömlu súpuna í staðinn fyrir að þróa og reyna að finna leiðir til að bæta kerfið sem við vorum komin með. Það sem gerist núna er að það koma bara enn fleiri liðir inn í fjárlagafrumvarpið. Það er bara ekki gott. Auðvitað endum við svo á að tala hérna um litlu upphæðirnar. En þetta eru samt vinnubrögðin og þau segja svo mikið. Ég skil alveg að það er freisting að hafa þessi völd en við verðum einhvern veginn að hemja okkur.
Forseti. Ég þakka svarið. Ég og flokkur minn gagnrýndum mjög þetta fyrirkomulag á síðasta kjörtímabili af því að það býður upp á ákveðna tegund af spillingu, stundum ósýnilega spillingu en líka oft mjög sýnilega. Oft er talað um að þetta sé misnotað eða hafi verið misnotað í gegnum tíðina, sér í lagi af þingmönnum úti á landi. Það var altalað þegar ég kom hingað og hafði í raun enga reynslu eða forsendur hvað þetta varðar, en maður sá hvernig fjármunum var ráðstafað. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún telji þetta vera afturför. Er ekki gagnlegra að vera með meira gagnsæi í kringum þessi ferli í ráðuneytunum? Og ef þetta á að vera svona, telur hv. þingmaður gagnlegt að nefndarfundir þar sem fjallað er sérstaklega um safnliði séu haldnir í heyranda hljóði og jafnvel útvarpað?
Virðulegi forseti. Það er rétt að auðvitað getur skipt máli að hafa tengingar inn í fjárlaganefnd. Það þarf ekki að vera spilling, eins og það er kallað. En ég man sjálf eftir að hafa einhvern tíma verið að vesenast með eitthvert fjármagn og þá var einhver sem sagði við mig: Þekkirðu ekki einhvern í fjárlaganefnd? Af hverju hringirðu ekki í einhvern í fjárlaganefnd? Auðvitað viljum við ekki hafa þetta þannig. Ég veit nú ekki þegar saman er talið hvort þetta á meira við það sem fer út á land. Jú, kannski. En þetta kemur óorði á okkur og vekur grun um kjördæmapot vegna þess að við erum með stóru liðina sem fara kannski á höfuðborgarsvæðið, í menningarmálin til dæmis. Þetta gerir okkur erfitt fyrir sem erum að reyna að berjast fyrir sanngjörnum fjárframlögum út á land. Ég upplifi það ekki þannig að landsbyggðin sé ofalin af þeim fjárframlögum sem þangað fara, þannig að þetta hjálpar ekki til. Það finnst mér miður.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Hún kom meðal annars inn á málefni Ríkisútvarpsins. Ríkismiðlar allt í kringum okkur eiga í miklum fjárhagslegum vandræðum og hafa þurft að skera mikið niður og það blasir við Ríkisútvarpinu hér líka. Það er helst á hv. þingmanni að skilja að hún hefði ekki neitt á móti því að gerðar yrðu breytingar á rekstri Ríkisútvarpsins þannig að þar yrði skorið eitthvað niður. Mig langar til að spyrja: Hvað nákvæmlega er hún með í huga? Það var svolítið þokukennt þegar hv. þingmaður fór yfir það mál hvað hún vildi í raun þannig að ég vildi gjarnan fá að heyra hvar sá niðurskurður ætti að eiga sér stað og hvort niðurskurður út af fyrir sig sé í samræmi við stefnu Bjartrar framtíðar í málefnum Ríkisútvarpsins.
Virðulegi forseti. Ég tala ekkert endilega fyrir einhverjum niðurskurði á RÚV. Ég er bara að segja að það megi skilgreina hlutverkið betur. Ef menn ætla núna að fara að lækka fjárframlagið til RÚV finnst mér það vera stjórnvalda eða hæstv. menntamálaráðherra að segja hvað eigi þá undan að láta. Hver á annars að taka þá ákvörðun? Ég segi hins vegar líka að það sé ekkert hoggið í stein að RÚV eigi að vera eins og það hefur alltaf verið. Það er umræða sem mér finnst að við eigum að taka hér í þingsal. Við eigum að ræða um RÚV og hvernig viljum við hafa það. Ég vil hafa öflugt ríkisútvarp en ég er ekkert að segja að það þurfi endilega að vera tíufréttir og hvað veit ég. Það getur vel verið að það megi spara. Ég hef ekkert vit á útvarps- eða sjónvarpsrekstri. Það er bara umræða sem við tökum hér. Mér finnst svolítið glannalegt að ætla að skera niður en vera ekki búin að ákveða hvers konar stofnun við viljum hafa. Þá fær maður á tilfinninguna að það eigi í rauninni að byrja hægt og bítandi að skemma RÚV vegna þess að stofnunin sé andstæð einhverjum [[Forseti hringir.]]hagsmunum hérna.
Virðulegi forseti. Ég verð fyrir svolitlum vonbrigðum með að þingflokksformaður Bjartrar framtíðar skuli ekki hafa skýrari stefnu um málefni Ríkisútvarpsins sem er sífellt í umræðunni í þingsölum. Telur til dæmis hv. þingmaður réttlætanlegt að halda Rás 2 úti? Er réttlætanlegt að Ríkisútvarpið útvarpi og sjónvarpi afþreyingarefni? Er réttlætanlegt að Ríkisútvarpið sé á auglýsingamarkaði í samkeppni við einkastöðvar? Þetta eru brennandi spurningar sem hv. þingflokksformaður hlýtur að hafa einhverjar skoðanir á.
Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í ræðu minni finnst mér mjög mikilvægt til dæmis að RÚV sé með öfluga fréttadeild, fréttaskýringar, heimildaþætti og annað slíkt sem er kostnaðarsamt að gera en skiptir máli. Mér finnst að RÚV eigi að sinna dagskrárgerð en megi líka kaupa dagskrárefni af öðrum. Mér finnst ekki mitt hlutverk að fara að stilla upp einhverri óskadagskrá Bjartrar framtíðar og hvernig RÚV væri þá. Þetta er bara umræða sem þarf að taka. Ég hef aldrei unnið á RÚV og veit ekki hvað kemur í staðinn ef við tökum erlenda efnið af dagskrá. Þurfum við ekki að fylla það þá með einhverju öðru? Er það dýrara? Rás 2 stendur undir sér. Mér finnst þetta allt spurningar sem við eigum að spyrja okkur en tökum umræðuna þá í þingsal. Verum ekki hrædd við það.
Virðulegur forseti. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja að stilling einkenndi nú ekki framgöngu hæstv. forsætisráðherra á fundinum fyrr í dag, og kannski að vonum þar sem dregið hefur verið rækilega fram að aldrei hefur vanbúnara fjárlagafrumvarp komið fram til 2. umr. og meinlegar villur ofan á allt annað komið í ljós í frumvarpinu eins og það stendur núna. Það framferði hefur hleypt allri umræðunni í hnút og vil ég þess vegna árétta tillögu mína við virðulegan forseta um að hann geri hlé á þessari umræðu en vísi frumvarpinu aftur til meðferðar í fjárlaganefnd þannig að það megi koma hingað sæmilega búið aftur til 2. umr. Ég vil líka nota tækifærið, vegna þess að nú er gengið á tólfta tímann, og inna forseta eftir því hversu lengi hann hyggist halda umræðunni áfram fari hann ekki að ráðum mínum og geri hlé á henni núna.
Forseti. Mig langaði líka að fá upplýsingar um hve lengi þingfundur á að standa. Mér er svo sem alveg sama hvað hann verður lengi, ég vildi bara fá upplýsingar um það hversu lengi forseti hyggst halda fund í nótt. Við höfum rætt um það, þingmenn minni hlutans, að þær ræður sem fluttar verða eftir miðnætti verði síðan fluttar aftur á morgun þannig að almenningur fái tækifæri til að fylgjast með umræðum á Alþingi. Ég held að það séu ákaflega fáir sem eru að fylgjast með alþingisrásinni eftir miðnætti. Þá langar mig jafnframt að taka undir orð hv. þingmanns og þingflokksformanns Samfylkingarinnar, Helga Hjörvars, um að það væri góður bragur á því að gefa fjárlaganefnd tækifæri til að sníða af alla vankantana sem eru á þeim breytingum sem gerðar voru á fjárlagafrumvarpinu í fjármálaráðuneytinu.
Virðulegi forseti. Ég var nú ekki stödd hér þegar hæstv. forsætisráðherra ákvað að taka snúning í dag, en ég skildi ekki skilaboðin frá honum öðruvísi en svo að hann teldi að þær tillögur sem við vorum hér að leggja fram væru eitthvað sérstaklega fyrir okkur. Við höfum barist fyrir því að eldri borgarar og öryrkjar fái sambærilegar kjarabætur og aðrir á vinnumarkaði. Það er ekkert verið að bjóða okkur neitt hér. Við erum hér að berjast fyrir þennan hóp. Og þegar hæstv. forsætisráðherra talar með þeim hætti sem hann gerði í dag er hann í raun og veru að svara þessum fólki og segja að það muni ekki fá neitt. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að menn ætli í alvörunni að fara inn í jólin og skilja eldri borgara og öryrkja eftir þegar kemur að kjarabótum á þessu ári. Við í stjórnarandstöðunni munum gefa þingmönnum stjórnarflokkanna annað tækifæri til að styðja tillögu um að þessir hópar fái afturvirkar kjarabætur.
Herra forseti. Það voru margir hugsi eftir upphlaup hæstv. forsætisráðherra í dag sem endurspeglaði óvenjulega mikla vanstillingu. Maður er svolítið hugsi yfir því hver staðan er á stjórnarheimilinu þegar maður sér slíkt upphlaup af hendi forsætisráðherrans sjálfs en við höfum svo sem verið að fylgjast með undanfarna daga mjög erfiðu ástandi hjá mörgum stjórnarliðum og raunar endurspeglast mjög mikil spenna á milli stjórnarflokkanna í stórum málum, eins og í umræðunni um aldraða og öryrkja, um Landspítalann og um Ríkisútvarpið. Ríkisútvarpið er kannski skýrasta dæmið akkúrat þessa dagana þegar annars vegar er sagt að það standi ekki til að gera neitt í málinu og hins vegar kemur hæstv. menntamálaráðherra í sjöfréttum Ríkisútvarpsins í kvöld og segist vera með tillöguna og vera enn þá mjög vongóður. Í tilefni af því vil ég geta þess sem hefur verið rætt hér áður að stjórnarandstaðan [[Forseti hringir.]]mun auðvitað leggja fram breytingartillögu við bandorm og við útgjaldahlið fjárlagafrumvarps [[Forseti hringir.]]sem verður í samræmi við þá tillögu sem hæstv. ráðherra hefur boðað [[Forseti hringir.]]og hefur enn ekki birt þannig að hann getur þá stutt hana hér í þingsal og aðrir stjórnarliðar sem unna Ríkisútvarpinu.
Forseti. Það hefur komið fram við umræðuna að fjárlaganefnd hefur ekki getað skilað frumvarpinu til 2. umr. eins og best væri á kosið. Það er svo sem ekki fjárlaganefnd einni um að kenna. Það hefur komið í ljós að það gleymist meira að segja í fjármálaráðuneytinu að gera ráð fyrir launahækkunum kennara. Fjárlaganefnd hefði kannski getað komist að því að það gleymdist. Síðan var gerður mjög ánægjulegur samningur fyrir helgi um meiri peninga til sveitarfélaganna vegna málefna fatlaðra. Ég get ekki skilið það öðruvísi en svo að það hljóti að koma fjárlagafrumvarpinu á næsta ári eitthvað við. Þarf ekki að vísa málinu [[Forseti hringir.]]núna, eins og stungið hefur verið upp á, til nefndarinnar aftur þannig að við getum [[Forseti hringir.]]nokkurn veginn verið með fullbúið frumvarp þegar við tökum lokaumræðuna, lokadaginn [[Forseti hringir.]]í 2. umr. sem verður væntanlega á morgun eða hvað?
Virðulegi forseti. Ég hef heyrt ýmsa þingmenn stjórnarandstöðunnar koma hingað upp og lýsa því yfir að ræður sem fluttar eru eftir miðnætti verði endurfluttar daginn eftir. Það er allt gott um það að segja. Ég flutti mína fyrstu og einu ræðu um fjárlögin eftir miðnætti. [[Gripið fram í.]]Jú, það gerði ég vissulega. Ég hef ekki séð ástæðu til að endurflytja hana daginn eftir þó að mér hafi þótt þetta ágætisræða. Það er kannski [[Flytja hana aftur.]]minni hógværð að þakka að ég hef ekki flutt hana aftur. Nú slógum við Íslandsmet í ræðuhöldum hér á sjötta tímanum í dag. Ég óska þingmönnum til hamingju með þann áfanga. [[Gripið fram í: Takk.]]Við ræddum það frammi áðan hvort heimsmetið væri ekki í nánd og fróðustu menn þingsins töldu að mjög stutt væri í það. Ég hvet því [[Gripið fram í.]]hæstv. forseta til að halda þessum fundi áfram þannig að tryggt sé að við náum heimsmetinu alla vegana kannski í nótt eða snemma í fyrramálið.
Herra forseti. Það sem er að þessari fjárlagaumræðu er að við erum að taka ákvarðanir um fjárlög sem ætti með réttu að taka með allt öðrum hætti. Það er vegna þess að hæstv. ráðherrar hafa ekki lagt fram þau mál sem þeim ber að leggja fram. Ég fór yfir örfá dæmi í ræðu minni, ég hefði getað haft þau miklu fleiri ef ég hefði viljað, dæmi um samgönguáætlun, þingsályktunartillaga um fullveldishátíðarhöld, áætlun um þróunarsamvinnu og stefnumótandi ákvarðanir um framhaldsskólana. [[Gripið fram í.]]Allt er þetta bara afgreitt í gegnum fjárlög. Af hverju? Af því að hæstv. ráðherrar koma ýmist ekki með málin eða málin sitja föst. Ríkisútvarpið var nefnt hér áðan. Við erum búin að sjá einhverjar þingsályktunartillögur sem síðan hefur dagað uppi og svo er verið að afgreiða þær í gegnum fjárlög. Herra forseti. Ég geri mjög alvarlegar athugasemdir við þessi vinnubrögð. Mér finnst Alþingi setja niður við þessi vinnubrögð. Við erum látin ræða málin fram á nótt til að tryggja að enginn þarna úti taki eftir því hvernig vinnubrögðin [[Forseti hringir.]]eru í raun og veru á Alþingi. Hæstv. forseti og stjórnarmeirihlutinn komast ekki upp [[Forseti hringir.]]með slíka meðvirkni með þessum aumu vinnubrögðum. Við getum auðvitað haldið áfram að tala hér endalaust, en það er heldur enginn bragur á því. Forsætisnefnd ætti að fara [[Forseti hringir.]]yfir þetta mál með ráðherrum ríkisstjórnarinnar sem koma ekki með málin hingað inn. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]
Forseti. Ég verð að taka undir orð hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur sem gerði rétt í þessu athugasemdir við fundarstjórn forseta. Það er að sjálfsögðu mjög alvarlegt hversu mikil togstreita er á milli stjórnarflokkanna og ráðamannanna sem þar eru. Það hefur þýtt að mjög mikilvæg mál hafa ekki ratað hingað inn þannig að við erum með mjög stór göt og gloppur í fjárlögunum og í loforðasúpunni sem voru forsendur kjarasamninga. Mér finnst alveg ótrúlegt að þingmenn meiri hlutans átti sig ekki á því hversu alvarleg staðan er. Mér finnst jafnframt alveg ótrúleg veruleikafirringin sem braust úr munni hæstv. forsætisráðherra í dag. Það var með ólíkindum.
Herra forseti. Stjórnarliðar virðist ætla að láta þetta snúast um tímafjölda. Það er allt í lagi. Það má kalla til forsvarsmenn Heimsmetabókar Guinness ef það er það sem stjórnarliðar vilja helst. Mér er full alvara þegar ég segi að þeir geti ekki skýlt sér á bak við það hvort við tölum í 50 tíma eða 100 tíma. Það sem úti er og bíður okkar eru verkefni í samfélaginu, m.a. er varða eldri borgara og öryrkja. Ég er sannfærð um að þeir standa með okkur og hvetja okkur til að tala í þúsund tíma ef því er að skipta, sem og forsvarsmenn Landspítalans og annarra stofnana sem hér hafa verið margræddar, sem hafa komið á fund fjárlaganefndar og ítrekað sagt að þetta gangi ekki upp. Við getum ekki rekið samfélagið með þessum hætti, það er alveg ljóst. Samt ætla stjórnarliðar að reyna að snúa þessu upp í tímatalningu. Þeir halda að þeir geti breitt yfir [[Forseti hringir.]]eigin dellu og lélegan undirbúning með þessum hætti. [[Forseti hringir.]]Virðulegi forseti, það er ekki bjóðandi. [[Gripið fram í: Heyr, heyr!]]
Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp undir liðnum um fundarstjórn til að fara fram á það við hæstv. forseta að slíta fundi og fresta umræðu um þetta mál. Það kom fram í máli methafans mikla, hæstv. forsætisráðherra, hér í dag að hann vildi gefa okkur sviðið. Hann virtist halda að störukeppni sé líkleg til að vinna gegn sundrungu og óeiningu. Ég vil hvetja hæstv. forseta til að taka stjórn á þinginu, slíta hér fundi og fara að vinna að því að fólk fari að tala saman. Við í stjórnarandstöðunni erum fjórir flokkar sem standa saman að 33 heilsteyptum breytingartillögum við fjárlagafrumvarpið. Hugsjónaeldurinn í okkar brjósti gerir okkur kleift að tala hér út í hið óendanlega því að mikið er í húfi. Ég held að hæstv. forseti ætti að fá hæstv. forsætisráðherra til að átta sig á því.
Herra forseti. Það getur vel verið að stjórnarandstaðan slái einhver heimsmet í 2. umr. um fjárlög, en stjórnarandstaðan mun aldrei geta slegið það heimsmet að stjórna ríkinu eins illa og þessi ríkisstjórn gerir. Það slær enginn það heimsmet. Það verður alveg örugglega heimsmet þessarar ríkisstjórnar, í slæmri stjórn landsins. Við sem hérna erum erum ekki að berjast fyrir einhverju fyrir okkur sjálf heldur fyrir hópa eins og aldraða og öryrkja sem treysta á að við séum málsvarar þeirra. Það bar ekki vott um mikla leiðtogahæfileika hjá hæstv. forsætisráðherra í dag þegar hann kom hingað í ræðustól og skellti hurðum og sagði að það væri ekki um neitt að semja. Þetta er því miður það ástand sem við búum við. Maður hefur [[Forseti hringir.]]áhyggjur af því að mál liðkist ekki nema einhver [[Forseti hringir.]]í stjórnarliðinu, kannski einn af sjálfstæðismönnum, hafi vit fyrir hæstv. forsætisráðherra.
Virðulegi forseti. Ef mér skjátlast ekki er þetta sjöunda nóttin sem við stefnum inn í með umræðu um fjárlagafrumvarpið. Stjórnarmeirihlutinn virðist einmitt álíta að málefnið snúist um ræðufjölda og tímalengd. Við fengum þau napurlegu skilaboð í afar hrokafullu svari hæstv. forsætisráðherra í dag að hér væri ekki um neitt að semja og ekki um neitt að ræða. Við erum að tala um ráðstöfun ríkisfjármuna. Við erum að tala um eðlilega kröfu um leiðréttingu til handa öldruðum og öryrkjum. Það er eiginlega algerlega með ólíkindum að forsætisráðherrann skuli telja að engin ástæða sé til að endurskoða nokkurn skapaðan hlut eða leggja eyru við því sem rætt er á þessum vettvangi um það mál. Það skýrist kannski af því að forsætisráðherra var sjálfur fjarverandi þegar við greiddum atkvæði um [[Forseti hringir.]]breytingartillögu stjórnarminnihlutans um að leiðrétta kjör aldraðra og öryrkja aftur í tímann. Hann lét hins vegar fótgönguliðum sínum það eftir að segja [[Forseti hringir.]]nei með eigin röddu við þeirri tillögu, sem var til skammar.
Virðulegur forseti. Ég komst ekki hjá því að taka eftir því að hv. þm. Karl Garðarsson var nokkuð sár yfir því að ræða hans þætti ekki nógu markverð til að flytja hana að degi til. [[Gripið fram í.]]Ég skal með ánægju taka það upp í þingliðinu hjá okkur hvort eitthvert okkar geti ekki endurflutt ræðu hans hér á morgun í dagsbirtu svo að honum sé gert jafn hátt undir höfði og öðrum. [[Hlátur í þingsal.]] Um met verð ég nú að upplýsa hv. þingmann um að þessi umræða er langt í frá að vera met í lengd umræðu á Alþingi Íslendinga. Það er skrýtið með framsögumenn að halda að smástormur í vatnsglasi á Íslandi sé alltaf heimsmet. Lengsta ræðan í öldungadeild Bandaríkjaþings er til að mynda 27 klukkustundir. Þessi umræða er samanlagt af hálfu allra þingmanna á Alþingi Íslendinga orðin svona eins og nemur tveimur ræðum [[Gripið fram í: Nema hvað?]]á því ágæta þingi. Ég held að hv. þingmaður megi bíða dagana nokkra og jafnvel vikurnar eftir því að hér verði slegin einhver sérstök heimsmet í því efni. Auðveldast væri náttúrlega að vísa málinu bara til fjárlaganefndar og láta hér nótt sem nemur. [[Forseti hringir.]] Virðulegur forseti. Ég inni enn eftir því hvenær forseti hyggist ljúka fundi.
Virðulegi forseti. Heimsmet, Íslandsmet, söguleg met, alla vega met. Ég er farin að hafa pínulitlar áhyggjur af þessu metablæti framsóknarmanna og velti fyrir mér hvort menn þurfi ekki að fara að fá einhverja þerapíu við því. En förum aðeins yfir það að vissulega hefur það gerst í gegnum tíðina að menn hafa talað í umræðum um fjárlög og það er eðlilegt. Þetta er stórt stefnumótandi plagg. En ég man eftir því að hér féll met einu sinni árið 2012 þegar þáverandi stjórnarandstaða ákvað að taka fjárlögin í gíslingu. Veltum því aðeins fyrir okkur og rifjum upp hvernig það var. Það var til að stöðva framgang frumvarps um stjórnarskrá, nýja stjórnarskrá okkar Íslendinga. Það var málstaðurinn á þeim tíma. Að þessu sinni erum við hér að berjast fyrir því að kjör eldri borgara og öryrkja verði bætt. Við erum að berjast fyrir auknum fjármunum til Landspítalans, við erum að berjast fyrir styrkingu menntakerfisins, við erum að berjast fyrir grundvallarþáttum okkar samfélags. [[Forseti hringir.]]Ef einhver met falla í ræðum samhliða því þá skammast ég mín ekki fyrir það.
Forseti. Það var þannig í vor sem leið að illa gekk að ná saman niðurstöðu um þinglok. Það var vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn kom að borðinu og lauk samningum. Svo liðu tíu dagar þar sem Framsóknarflokkurinn neitaði að tala við nokkurn mann og var í miklum vandræðum með sinn heimavöll þegar loks tókst að hnýta saman þinglok. Ég velti fyrir mér hvort hið mikla bræðikast forsætisráðherrans í dag og sú mikla vanstilling hafi í raun og veru snúist um að hann hafi alls ekkert verið að tala við stjórnarandstöðuna heldur hafi hann einmitt verið að tala við Sjálfstæðisflokkinn og segja honum að ekki verði samið um Ríkisútvarpið, að ekki verði settir peningar í Landspítalann, að ekkert verði gert fyrir öryrkja og aldraða. Var hæstv. forsætisráðherra að tala við Sjálfstæðisflokkinn, við samstarfsflokkinn? Vegna þess að það hljóta að vera einhverjar - eða vonandi eru einhverjar pólitískar skýringar á þeirri vanstillingu sem kom fram hjá ráðherranum í dag.
Herra forseti. Mig undrar eiginlega dálítið að fulltrúar stjórnarflokkanna sem ég hef heyrt í hér ræði einmitt fyrst og fremst um tímalengd umræðunnar. Ég er dálítið hissa á því af því að hér hafa komið fram nokkuð mikilvægir punktar, ekki bara breytingartillögunnar sem við vorum með til umræðu heldur líka vinnulag sem ég hefði haldið að þingmenn, sama hvar í flokki þeir standa eða sitja, ættu ekki að vera sérstaklega ánægðir með. Ég velti fyrir mér úr því að ekki fást svör í þessari fjárlagaumræðu við því hvort ekki sé ástæða til að við gefum okkur tíma til þess á morgun, t.d. undir liðnum um störf þingsins, að átta okkur á því hvort hv. þingmönnum stjórnarmeirihlutans finnst það ásættanlegt að hafa enga samgönguáætlun, hvort þeim finnst ásættanlegt að hafa enga áætlun um þróunarsamvinnu, hvort þeim finnst ásættanlegt að afgreiða svona mál í fjárlögum, hvort þeir hafi ekkert um það að segja annað en þeim finnist þessi umræða taka voða tíma. Ég er dálítið hissa á þessu vinnulagi. Ég hefði haldið að þingmenn stjórnarmeirihlutans hefðu áhuga á því að ráðherrarnir sem sitja í umboði þeirra stæðu sig betur.
Forseti. Það er náttúrlega ljóst að yfirlýsing forsætisráðherrans hérna í dag var alveg met. Það virðist vera eins og hann skilji það ekki og komi því ekki inn í kollinn á sér að við erum að tala fyrir kjörum aldraðra og öryrkja. Við viljum að þeir fái sömu kjarabætur og aðrir landsmenn hafa fengið. Við viljum að þeim séu tryggðar sömu kjarabætur á næsta ári og aðrir landsmenn hafa samið um. Við viljum að Landspítalinn fái þá peninga sem hann þarf til að hægt sé að reka hann almennilega og hægt sé að gera húsnæðið þannig að það sé fólki sæmandi. Við viljum að Ríkisútvarpið fái peninga og stöndum með hæstv. menntamálaráðherra í baráttu hans fyrir því að fá þá peninga sem Ríkisútvarpið þarf í minnsta lagi til að geta [[Forseti hringir.]]rekið það hlutverk sem því er skapað samkvæmt lögum. Þetta er það sem við viljum og ég væri þakklát ef forseti kæmi þessu til forsætisráðherra [[Forseti hringir.]]bara svo hann skilji um hvað við erum að tala hérna.
Virðulegi forseti. Við höfum mörg hver undrast á orðum hæstv. forsætisráðherra, en ég vil núna beina orðum mínum til forseta og spyrja hverju það megi sæta að forseti hafi gefið frá sér dagskrárvaldið í þinginu. Getur forseti svarað því hvort hann er að vinna í því að fá fólk til að tala saman? Er hann með einhverja áætlun uppi eða er hann bara sáttur við þá störukeppni sem methafinn mikli, hæstv. forsætisráðherra, hefur sett í gang hérna? Og hefur hæstv. forsætisráðherra tekið yfir stjórn þingsins? Miðað við fullkomið stjórnleysi á hæstv. ríkisstjórn þá vona ég að herra forseti hlífi þingheimi við því að setja hæstv. forsætisráðherra í brúna. Ég skora á forseta Alþingis að taka stjórn á dagskrá Alþingis.
Virðulegi forseti. Ég vil bara viðurkenna það að ég áttaði mig fyrst á því núna rétt áðan að ég þyrfti leyfi hv. þingflokksformanns Samfylkingar til að flytja ræður á Alþingi og hann upplýsti áðan að hann væri hugsanlega tilbúinn að leyfa mér að flytja ræður hér að degi til. [[Gripið fram í.]]En ég mun gæta þess vandlega framvegis að fá leyfi frá hv. þm. Helga Hjörvar til að flytja ræður að degi til eins og aðrir þingmenn, þannig að það er ágætt að vita þetta. Varðandi kjör aldraðra og öryrkja - þessi umræða er að verða ansi súr. Þeir fengu 3% hækkun um síðustu áramót, eru að fá 9,7% um þessi áramót og það stefnir í að þeir fái 8% áramótin 2016–2017. Þar að auki hef ég ítrekað það ásamt fleiri þingmönnum míns flokks að þeir nái 300 þús. kr. lágmarksgreiðslum á mjög skömmum tíma. Um hvað erum við að rífast hér? Þetta eru mestu kjarabætur sem þessir hópar hafa fengið í áratugi. [[Gripið fram í: Nei, nei.]]Að halda því fram að hér sé verið að ganga á hlut aldraðra og öryrkja er bara fásinna.
Hæstv. forseti. Ég get fullvissað hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur um að ég hef engar áhyggjur af lengd umræðunnar. Mér er líka sama þótt slegin séu hér Íslandsmet, heimsmet, Evrópumet, eða hvað þetta heitir allt. Ég skal meira að segja hengja medalíu fyrir metið á stjórnarandstöðuna. En það sem undrar mig er af hverju ekki má nýta tímann til að ræða um fjárlögin. Sú krafa að það þurfi alltaf að gera það í dagsbirtu er mér algerlega óskiljanleg. Það er fullt af fólki sem vinnur í myrkri og við getum alveg unnið í myrki eins og allir aðrir. Við skulum því bara halda umræðunni áfram. Ég geri engar athugasemdir um lengdina, nýtum bara tímann og ræðum þetta í botn.
Virðulegi forseti. Í staðinn fyrir að láta fólk tala hér út í myrkrið og inn í nóttina yfir tómum sal og sofandi áheyrendum, væri nú ekki skynsamlegra að gera hlé á umræðunni og gefa hv. fjárlaganefnd það svigrúm sem hún þarf augljóslega til að yfirfara tölur sínar og gögn og taka sönsum í þessari umræðu varðandi kjör aldraðra og öryrkja, varðandi fjárframlögin til Landspítalans, varðandi samgöngumálin, uppbyggingu ferðamannastaða, sóknaráætlanir og Ríkisútvarpið, allt það sem aflaga hefur farið í þessu fjárlagafrumvarpi, sem er ærið? Það væri full ástæða að gefa hv. fjárlaganefnd það svigrúm sem hún þarf augljóslega til að fara yfir þetta og taka sönsum.
Hæstv. forseti. Ég hef ekki mikið við fundarstjórn herra forseta að athuga, enda tel ég að hann hafi hér fyrr í dag flutt eina albestu ræðu sem lengi hefur verið flutt á Alþingi Íslendinga. Hins vegar tel ég að það mundi greiða fyrir þingstörfum og hugsanlega taka svolítinn hita úr þessari umræðu ef hæstv. forseti gerði uppskátt um það hversu lengi hann hyggst halda þessum fundi áfram. Það hefur komið fram hjá ýmsum hv. þingmönnum hvernig þeir kjósa helst að vinna sín störf. Það kom mér til dæmis á óvart að hv. þm. Brynjar Níelsson talaði um að sér færi best að vinna sín störf í myrkri. Hugsanlega er svo um fleiri stjórnarþingmenn því að ég verð að segja að ákveðna þætti þessa frumvarps sem við ræðum hér mundi ég flokka undir myrkraverk. Ég ætla ekki að æsa mig yfir ræðu hæstv. forsætisráðherra hér fyrr í dag, ég tel að hún hafi ekki hjálpað til, en hún er angi af því sem er að plaga þetta þing, öfugþróuninni sem kristallast í einu orði; ráðherraræði.
Virðulegi forseti. Ég held að það sé eðlilegt að halda umræðunni áfram í dagsbirtu. Mér sýnast stjórnarliðar ekki ríða feitum hesti frá henni og er hálfhissa á ummælum hv. þm. Karls Garðarssonar hér áðan. Það er full ástæða til að fjárlaganefnd fari aftur yfir málin. Við heyrðum hæstv. fjármálaráðherra endasendast í umræðunni í dag og fara með alveg furðulegt fleipur um forsendur þeirrar ákvörðunar að láta öryrkja og aldraða sitja hjá við kjarabætur. Ég held því að það væri öllum fyrir bestu að vera ekki að lengja þessa umræðu í kvöld heldur halda áfram á morgun og vinna þetta mál. Það er auðvitað full ástæða til þess satt að segja eins og umræða hefur þróast. Í ljósi þess að málið er mjög vanbúið af hálfu meiri hluta fjárlaganefndar og mikill misskilningur er hjá hæstv. forsætisráðherra um forsendur málsins er full ástæða til að taka það aftur inn í nefnd.
Herra forseti. Maður spyr sig hvort verk þessarar ríkisstjórnar séu þannig að þeim hæfi best að vera unnin í myrkri. Það mátti skilja orð hv. þm. Brynjars Níelssonar þannig. En stjórnunarstíll þessara ungu manna sem leiða ríkisstjórn á Íslandi ber ekki vott um að menn hafi nokkurn tímann þurft að semja sig í gegnum einhver mál. Menn hafa greinilega aldrei þekkt annað en ná öllu sínu fram og aldrei þurft að miðla málum eða leiða saman ólík sjónarmið og leiða mál til lykta. Það er auðvitað ekki gott að hafa slíka forustusauði við stjórn að þeir kunni ekki að miðla málum af því að það er þeim bara ekki eðlislægt og aldrei hefur reynt á það. Þingið stendur frammi fyrir því núna að vera komið í mikla klemmu með óhæfa ríkisstjórn [[Forseti hringir.]]og við höldum áfram að tala út í myrkrið fyrir daufum eyrum.
Herra forseti. Góður vinur minn og félagi vitnaði í dag til Ríkis og rökvísi stjórnmála eftir Pál Skúlason vegna ummæla og framkomu forsætisráðherra. Þar segir, með leyfi forseta: „Lýðræði er ekki það að tiltekinn flokkur eða hópur fólks fari fram með offorsi og komi vilja sínum fram án þess að fjöldi annarra í samfélaginu fái rönd við reist.“ Það er ágætt að hafa það í huga þar sem stjórnarflokkarnir virðast telja að þar sem þeir eru með góðan meiri hluta geti þeir komið hér fram með ofbeldi eins og þeir gera hér. Þeir þröngva inn ákveðnu ákvæði eða framferði í fjárlög sem getur ekki gengið eins og það kemur fyrir. Stofnanirnar geta ekki rekið sig með þessu framlagi. Eldri borgarar og öryrkjar sitja eftir. Hvaða prósenta er það sem hv. þm. Karl Garðarsson fer hér með? [[Forseti hringir.]]Þeir borða ekki prósentur, það er bara þannig, því miður.
Forseti vill geta þess að fyrr í dag fór hér fram atkvæðagreiðsla um lengd þingfundar þar sem samþykkt var að þingfundur stæði fram í nóttina og hyggst forseti heiðra þá atkvæðagreiðslu.
Herra forseti. Í tilefni af orðum hæstv. forseta rétt áðan um atkvæðagreiðsluna sem fram fór í dag vil ég einungis ítreka það sem ég sagði þá. Ég sagðist mundu styðja það að hér yrði fundur, enda væri það minn skilningur að hann stæði ekki fram yfir kl. 12. En allt vald er hæstv. forseta gefið og hvað sem hann vill beygi ég mig undir. Hins vegar tel ég að þingið ætti nú alvarlega að hugsa sinn gang. Ég nefndi áðan að sú staða sem við erum í væri bein afleiðing af þeirri öfugþróun sem orðið hefur síðustu þrjú árin, eða frá því að ný ríkisstjórn tók við, sem birtist í því að framkvæmdarvaldið er aftur að heimta allt of mikið vald í sínar hendur. Það var ein af meginniðurstöðum skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að svo hefði farið sem fór vegna þess að framkvæmdarvaldið hefði hrifsað of mikið vald frá löggjafanum. Okkur tókst góðu heilli að snúa því töluvert við. Þingið var miklu sjálfstæðara síðari hluta [[Forseti hringir.]]upprisuáranna en nú er allt að falla í sama farið og ég tel að við þurfum að skoða þessa þróun [[Forseti hringir.]]ákaflega vandlega. Hér er stjórnarandstaðan með 33 tillögur og hún fær ekki áheyrn fyrir eina.
Virðulegi forseti. Ég vil einfaldlega leiðrétta hér staðreyndavillu af hálfu virðulegs forseta. Það hafa ekki verið greidd atkvæði í dag um næturfund. Greidd hafa verið atkvæði um heimild til kvöldfundar og í því felst ekki samþykki við næturfundi. Það er sjálfstæð ákvörðun forseta hversu lengi haldið er áfram inn í nóttina. Þegar svo háttar sem nú er að það eru engin sérstök efnisleg rök fyrir því og hæstv. ráðherrar og hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans eru orðnir meira og minna ráðvilltir af staðreyndaruglingi í þessari umræðu allri er sjálfsagt að gera þeim þann greiða að vera ekki að æra óstöðugan og halda áfram inn í nóttina heldur láta hér nótt sem nemur og ljúka þessari umræðu hér á miðnætti. Það er því hvatning mín til virðulegs forseta að hann hugleiði það af alkunnri visku sinni.
Virðulegur forseti. Fyrir síðustu alþingiskosningar var mikil umræða í aðdraganda kosninganna um erlenda vogunarsjóði sem kallaðir eru stundum hrægammasjóðir og eðlilega lögð mikil áhersla á það af öllum flokkum að uppgjör við þá í tengslum við fall bankanna yrði hagstætt íslensku þjóðinni. Einn flokkur gekk þó kannski sýnu lengst í því að vilja taka af mikilli hörku á þessum erlendu kröfuhöfum eða hrægömmum og sá flokkur fékk fyrir vikið nokkurt umboð til þess verks. En hvar stöndum við núna þegar við fjöllum um fjárlög fyrir árið 2016? Við stöndum þar að þessir svokölluðu hrægammasjóðir eru hamingjusömustu hrægammasjóðir í heimi. Ekki hefur verið tekið af þeim það sem Ísland þurfti út úr búunum heldur hefur verið samið við þá og þannig haldið á samningunum að bæði hefur Ísland ekki nægu úr að spila eftir samningana og eins er það mat viðsemjendanna, hina erlendu kröfuhafa, að samningarnir séu þeim svo geysilega hagstæðir að þeir flykkjast til Íslands og mæta á kröfuhafafundi með þeirri fundarsókn sem sjaldan hefur sést á slíkum fundum, þ.e. yfir 90% mætingu fyrir þúsundir og aftur þúsundir kröfuhafa um heim allan. Þegar þeir eru spurðir hvort þeir vilji samþykkja samninginn sem Sigmundur Davíð Gunnlaugsson bauð þeim segja rúmlega 99% já. Ég held að meira að segja í Rússlandi sjái menn ekki aðrar eins samþykkisprósentur lengur. Hvers vegna er bert að þetta uppgjör við slitabúin er ekki nóg fyrir Ísland? Það væri auðvitað út af fyrir sig að kröfuhafarnir væru ánægðir ef við hefðum fengið það sem við þurftum en augljóslega höfum við ekki fengið það sem við þurftum því að hér kemur hver stjórnarþingmaðurinn upp á fætur öðrum og lýsir því yfir að rétt sé og skylt að bæta kjör aldraðra, en það séu bara ekki til peningar til að ganga nægilega langt, og að rétt sé og skylt að fjármagna með þeim hætti Landspítalann að hann geti sinnt þeim verkefnum sem hann á að sinna og forusta spítalans hefur skilmerkilega gert grein fyrir að hann þurfi, en stjórnarflokkarnir segjast ekki eiga peningana til að sinna þeim þörfum. Það sem kemur í veg fyrir að þeir séu hið góða fólk, eins og til dæmis hv. þm. Brynjar Níelsson sem mikinn hefur farið sem fórnarlamb undanfarið í umræðunni, er skortur á fjármunum. Hvernig má það vera að stjórnarmeirihlutinn hafi náð viðunandi samningum við erlenda kröfuhafa en eigi að loknum samningunum hvorki peninga til að hækka kaup aldraðra og öryrkja frá sama tíma og okkar hinna né peninga tel að reka Landspítalann, að við nú ekki förum að tala um Ríkisútvarpið eða aðra slíka þætti? Þetta gefur auðvitað fjárlaganefnd fullt tilefni til að fara mjög vandlega yfir þessa stöðu og einkanlega auðvitað ef hér eiga að koma inn við 3. umr. umtalsverðar breytingar á fjárlagafrumvarpinu tengdar þessum stöðugleikasamningum. Það er nýlunda ef svo viðamiklar breytingar eiga að koma inn milli 2. og 3. umr. en yfir þetta málefni þarf að fara. Var ekki búið að fara kirfilega yfir það að uppgjörið við kröfuhafana væri þannig að hér væri úr nægu að spila í íslensku samfélagi eftir samningana? Er það þannig að bara nokkrum mánuðum eftir að samið var við hina erlendu kröfuhafa sé ríkissjóður kominn í vandræði, þá standi hér fjármálaráðherra eins og hann stóð í morgun og sagði að afgangurinn af ríkissjóði í fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi væri ekki jafn mikill og gert var ráð fyrir í langtímaáætlun sem sama ríkisstjórn lagði fram í sumar? Hvernig hangir þetta saman? Á vordögum var samþykkt í þinginu mikilvægt frumvarp til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð sem fékk stuðning þingmanna úr öllum flokkum. Menn voru sammála um að leggja á stöðugleikaskatt, voru sammála um lögmæti þeirrar aðgerðar og allir á einu máli um að fjárhæð þess skatts væri fullnægjandi til að vinna úr þeim úrlausnarefnum sem fram undan væru. Síðan dúkkar ríkisstjórnin upp á haustinu og segir að þetta sé allt í lagi, það þurfi ekkert að taka þennan skatt af hinum erlendu kröfuhöfum af því að ríkisstjórnin sé nefnilega í færum til að gefa þeim afslátt, semja við þá um sérstök afsláttarkjör og að þeir fari út úr gjaldeyrishöftum með sína peninga áður en nokkrum Íslendingi verði hleypt út úr gjaldeyrishöftum, þeir skilji okkur eftir hér innan hafta en fari úr landi með peningana. Af hverju átti þetta að vera í lagi? Jú, vegna þess að afkoma okkar um langa framtíð átti að vera tryggð. Á þessu kvöldi hlýtur maður að efast um að þetta hafi verið rétt hjá stjórnarmeirihlutanum. Ef afkoma okkar var tryggð í þessum samningum um langa framtíð og við höfðum efni á að veita hinum erlendu kröfuhöfum þessa gríðarlegu afslætti, hvernig stendur þá á því að stjórnarliðarnir koma við fjárlagagerðina með miklar og góðar meiningar en segjast enga peninga eiga fyrir þeim? Geta einhverjir stjórnarliðar hér í húsinu gert grein fyrir því hvernig þetta hangir saman? Hvers vegna segist hv. þm. Brynjar Níelsson gjarnan vilja gera betur fyrir spítalann og gjarnan vilja gera betur fyrir aldraða og öryrkja en fór samt þá leið að veita erlendum kröfuhöfum sérstakan afslátt frá skattheimtu sem annars hefði skilað ríkissjóði miklu meiri tekjum á næsta ári? Vill hv. þm. Brynjar Níelsson útskýra fyrir okkur hvernig í þessu liggur, af hverju við höfðum ráð á því að gefa afslátt frá stöðugleikaskattinum en höfum ekki ráð á grunnrekstri Landspítalans, bara framreikningnum á milli ára? Nei, þetta gefur verulegt tilefni til að efast um áætlunargerð stjórnarinnar í þessu efni. Enn meiri áhyggjur hlýtur það að vekja okkur um komandi ár því að þetta er aðeins það sem við sjáum örfáum mánuðum eftir að þeir töldu að hér væri allt komið fyrir vind. Hafa þeir þá ekki gert ráð fyrir því að hér gætu orðið einhver áföll? Hvað nú ef bensínverðið hækkar? Ef aflagæftir eru ekki nægar? Ef fiskverð á mörkuðum sem er með besta móti lækkar eða einhver af hinum mörgu ytri skilyrðum sem við í sjálfu sér ráðum ekki eru okkur ekki hagfelld á næsta ári? Verðum við þá í enn meiri vanda? Var ekkert borð fyrir báru þegar menn ákváðu að gefa kröfuhöfunum afslátt? Nei, mér virðist alveg einsýnt að ríkisstjórnin hefur sjálf teflt fjárlögum fyrir næsta ár inn í þau vandræði sem frumvarpið ratar í því að ríkisstjórnin hafði samþykki Alþingis fyrir skattheimtu sem hefði gert miklu betur en þær tillögur gera sem hér eru á borðinu. Þær hefðu einfaldlega gert mönnum kleift að gera það sem gera þarf. Þess vegna skulda stjórnarliðar auðvitað skýringu á því hvers vegna þessi staða er núna komin upp aðeins örfáum mánuðum eftir að þeir töldu sig vera með pálmann í höndunum og hagsmuni Íslands tryggða um langa framtíð, að þeir eigi ekki peninga fyrir brýnustu þörfum Landspítalans og sjálfsögðum kjarabótum fyrir tugi þúsunda Íslendinga, aldraða og öryrkja.