Ég býð hv. alþingismenn velkomna til starfa á ný eftir það hlé sem gert var á þingstörfum fyrir sveitarstjórnarkosningar og hefst þá síðasta lota þinghaldsins á þessu vori. Borist hafa bréf frá Silju Dögg Gunnarsdóttur og Helga Hrafni Gunnarssyni um að þau geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þau Ásgerður K. Gylfadóttir og Sara Elísa Þórðardóttir. Sara Elísa Þórðardóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju. Kjörbréf Ásgerðar K. Gylfadóttur hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.
Ásgerður K. Gylfadóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.
Með bréfi, dagsettu 23. maí 2018, hefur forseti óskað eftir því, samanber 8. tölulið 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um eftirfarandi skýrslur Ríkisendurskoðunar: Stjórnsýsla fornleifaverndar; Samningar ráðuneyta og stofnana þeirra; Ríkisábyrgðir og endurlán ríkissjóðs og Kísilverksmiðja Sameinaðs Sílikons hf. -Aðkoma og eftirlit stjórnvalda.
Borist hafa bréf frá eftirfarandi ráðherrum þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum: frá utanríkisráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 237, um innflutning á hráum og ógerilsneyddum matvælum, frá Bjarna Jónssyni, á þskj. 837, um aðgengi fatlaðs fólks, frá Vilhjálmi Árnasyni, og á þskj. 384, um ráðherrabíla og bílstjóra, frá Birni Leví Gunnarssyni. Frá umhverfis- og auðlindaráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 836, um aðgengi fatlaðs fólks, frá Vilhjálmi Árnasyni. Frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 810, um umhverfisvænar veiðar, frá Álfheiði Eymarsdóttur. Frá félags- og jafnréttismálaráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 793, um fjölkerfameðferð við hegðunarvanda, frá Halldóru Mogensen, á þskj. 841, um aðgengi fatlaðs fólks, frá Vilhjálmi Árnasyni. Frá heilbrigðisráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 838, um aðgengi fatlaðs fólks, frá Vilhjálmi Árnasyni. Loks frá samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 834, um aðgengi fatlaðs fólks, frá Vilhjálmi Árnasyni.
Hæstv. forseti. Það hefur borið við að ráðherrar skili svörum við fyrirspurnum þingmanna seint og illa. Í dag erum við að fá í hendur svar við fyrirspurn sem var lögð fram 20. febrúar sl. um seldar fullnustueignir í eigu Íbúðalánasjóðs og svarið er fátæklegt. Þar er ekki að finna upplýsingar um þá sem keyptu, hvorki einstaklinga né fyrirtæki, eins og fyrirspurnin hafði gert ráð fyrir. Í svarinu segir, með leyfi forseta: „Varðandi nánari tilgreiningu á kaupendum er nú unnið að því að afla álits Persónuverndar …“ Núna, í maí. Fyrirspurnin var lögð fram 20. febrúar sl. Hvað hafa menn í ráðuneytinu verið að gera allan þennan tíma? Ef vafi lék á um þetta, af hverju í ósköpunum var ekki búið að ganga úr skugga um hvort Persónuvernd þyrfti að koma til skjalanna eða ekki? Hér er um að ræða upplýsingar sem er þinglýst hjá sýslumönnum. Þetta eru opinberar upplýsingar. Hér er um að ræða eignir sem er verið að selja sem ríkið á, sem Íbúðalánasjóður átti. Hvers vegna þessa leynd? Hvaða persónur er verið að vernda?
Virðulegi forseti. Það sem fram kom áðan í máli hv. þm. Þorsteins Sæmundssonar hlýtur að valda hæstv. forseta áhyggjum; að ráðuneytið leyfi sér að nálgast þingið á þennan hátt. Í fyrsta lagi að skila svari mörgum vikum, raunar mánuðum, eftir að ráðuneytinu bar að svara fyrirspurn hv. þingmanns. Í öðru lagi að þegar svarið berst loksins skuli menn ekki einu sinni svara spurningunni heldur bera fyrir sig tilvísun í persónuverndarlög. Ég segi eins og hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson: Ef sú er raunin, ef það er hin raunverulega ástæða fyrir því að svar berst ekki eftir allan þennan tíma, af hverju kom það ekki fram fyrr? Hvernig breyttist það á þessum langa tíma? Hvernig stendur á því að nú, mörgum mánuðum seinna, bera menn það fyrir sig að þeir geti ekki svarað spurningunni og vísa í persónuverndarlög?
Herra forseti. Ég hef beðið í rúma þrjá mánuði eftir svari frá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Ég bað um skrifleg svör varðandi Panama-skjölin og úrvinnslu þeirra en eins og hv. þingmenn muna væntanlega áttum við heimsmet í fjölda fulltrúa í Panama-skjölunum og Norðurlandamet. Við vitum ekkert hvernig gengur að vinna úr skjölunum og hvort við getum ekki líka slegið met þar. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra lét okkur líka bíða eftir skýrslu um eignir Íslendinga á aflandssvæðum. Spurningin er: Hvers vegna í ósköpunum stendur á þessu svari? Hvað tefur? Ég vil biðja hæstv. forseta að aðstoða okkur þingmenn í því að reka á eftir svörum. Rúmir þrír mánuðir hljóta að vera meira en nægur tími til að svara einföldum spurningum.
Herra forseti. Það er ágætt að minna á stjórnarsáttmálann í þessu samhengi. Það á að ýta undir veg og vegsemd og virðingu þingsins. Það er ekki verið að gera það með þessu háttalagi ríkisstjórnarinnar þar sem ráðherrar hennar svara seint og jafnvel illa og sumir hverjir aldrei. Það verður að fara að draga það fram að við þurfum að styrkja þingið. Við verðum líka að átta okkur á því að ráðuneytin þurfa að forgangsraða í þágu löggjafarvaldsins. Þetta er eftirlitshlutverk þingsins sem hér er undir. Það á ekki að veikja það heldur styrkja. Þegar við hlustuðum á upptalningu frá hæstv. forseta þar sem ráðuneyti eru að biðja um frest á svörum þá gengur það ekki ef við erum að fá svörin um mitt sumar eða jafnvel ekki fyrr en með haustinu. Það gengur ekki. Þannig er verið að veikja eftirlitshlutverk okkar sem hér störfum sem þingmenn. Þetta hlýtur óhjákvæmilega að hafa áhrif á samkomulag okkar í stjórnarandstöðunni varðandi þinglok núna í sumar. Ríkisstjórnin verður [[Forseti hringir.]]að taka sig taki. Forseti þingsins verður að tala við hæstv. forsætisráðherra hvað þetta varðar, um verklag og framkomu ríkisstjórnar, og svara þinginu.
Herra forseti. Ég neyðist til þess að taka undir með öðrum hv. þingmönnum sem hafa bent á þann halla sem er í því að ráðherrar svari spurningum sem beint er til þeirra. Það er lögbundinn hámarkstími. Það er hægt að biðja um undanþágu, en undanþága á að vera sértilfelli, það á ekki að vera hin almenna regla. Það að verið sé að draga svör í upp undir þrjá mánuði er algjörlega óboðlegt. Í sama samhengi hef ég áður beðið hæstv. forseta, að vísu annan forseta en hér situr nú, um að standa með þinginu í því að reyna að láta þingstörfin ganga á eðlilegan hátt. Nú erum við hér á fyrsta degi eftir langt hlé með dagskrá upp á tvo liði - tvo dagskrárliði. Þó stendur eftir heill hellingur af þingmannamálum og öðrum málum sem mættu alveg vera á dagskrá í dag og mættu alveg komast í gegnum þá tromlu sem hér er. Það er ekki ásættanlegt að þetta ástand vari lengur. Við verðum að fá svör fyrr og verðum að fá eðlilegan gang í mál á þinginu.
Virðulegi forseti. Þetta er uppáhaldsmálefnið mitt í fundarstjórn forseta. Ég keyri þá forritið sem ég er með sem sýnir mér hver staðan er á fyrirspurnum. Á núverandi þingi er meðalsvartími 31 virkur dagur á þeim fyrirspurnum sem hefur verið svarað. Meðalsvartími fyrirspurna sem er ósvarað er 34 dagar. Það þýðir að ef öllum fyrirspurnum sem er ósvarað núna, sem eru 110 stykki, yrði svarað núna væri meðaltalið 34 dagar, það myndi hækka meðaltal allra svaraðra fyrirspurna dálítið. Á 144. þingi var meðalsvartími 31 virkur dagur þannig að við erum verr stödd það sem komið er. Á 145. þingi voru þetta 38 dagar og 39 á 146. þingi. 147. þing taldist ekki alveg með, það var skrýtið þing, svartíminn var 21 dagur þá. Við erum í þeirri aðstöðu að gert er ráð fyrir tveimur vikum fyrir svör að berast, en einhverra hluta vegna fáum við svör miklu seinna en við gerum ráð fyrir í þingsköpum. Það [[Forseti hringir.]]getur verið vandamál með fjármögnun [[Forseti hringir.]]eða eitthvað því um líkt eða það sé ekki starfsmannafjöldi til að sinna þessu eða eitthvert annað vandamál sem verður þá að tækla, lengja tímann eða auka fjármagnið.
Herra forseti. Ég kom hingað upp til að taka undir með þeim sem hér hafa talað. Þetta er auðvitað ótrúlega áhugavert sem hv. þm. Björn Leví Gunnarsson las upp fyrir okkur, þ.e. að þetta er að fara í verri farveg þrátt fyrir að ríkisstjórnin, eins og hér hefur margoft komið fram, hafi boðað sérstaklega í stjórnarsáttmálanum að auka ætti veg Alþingis og bæta samvinnuna. Ég vil þó sérstaklega lýsa áhyggjum af því að það dragist að svara fyrirspurn hv. þingkonu Oddnýjar Harðardóttur varðandi úrvinnslu úr Panama-skjölunum. Hér er ekki um neitt venjulegt mál að ræða. Um er að ræða atriði sem hefur í rauninni skapað mikla gjá milli almennings og þeirra sem eru moldríkir og hafa getað nýtt sér alls konar undanskot og leiðir. Það næst aldrei friður í samfélaginu fyrr en við tökum [[Forseti hringir.]]þetta mál upp. Ég minni á að forsætisráðherra [[Forseti hringir.]]er verkstjóri í þessari ríkisstjórn. Hún talaði mikið um þetta á síðasta kjörtímabili [[Forseti hringir.]]og hún hlýtur að taka í hnakkadrambið á hæstv. fjármálaráðherra og biðja hann að svara.
Herra forseti. Fram kemur í umræðunni að ekki er undantekning að fyrirspurnum okkar sé seint og illa svarað. Það er regla. Því verð ég að taka undir það sem aðrir hafa sagt hér á undan, og biðja forsetann að standa með þinginu, með okkur þingmönnum, standa vörð um þann rétt sem við höfum til að afla upplýsinga sem skipta almenning í landinu máli. Og gæta þess að ráðherrar komist ekki upp með að drepa málum annaðhvort á dreif eða draga svör úr hófi, eins og nú hefur verið gert. Í öðru lagi verð ég að biðja forseta ásjár varðandi það mál sem ég lagði upp með. Það er óþolandi þegar þau svör sem berast seint og um síðir eru ekki nema toppurinn af ísjakanum, [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]ekki nema hluti af því sem spurt var um. Ég verð að biðja forseta um að koma til liðs við okkur þingmenn í þessu máli og sjá til þess að ráðherrar gyrði sig í brók [[Forseti hringir.]]og skili svörum við fyrirspurnum innan tilsetts tíma og svari þeim fyrirspurnum sem til þeirra er beint.
Herra forseti. Ég þakka fyrir ágæta fundarstjórn. Ég tel mjög mikilvægt að við ræðum þessa stöðu í forsætisnefnd þingsins. Mér finnst þó rétt að minna á að á þessu þingi hafa komið fram 316 fyrirspurnir til skriflegs svars, sem er vafalaust töluvert meiri fjöldi en við höfum séð á fyrri þingum. Af þeim hefur 206 verið svarað. Ég sé á þeim málum sem hefur verið útbýtt að hér eru a.m.k. 30 svör frá ráðherrum. Hv. þingmenn kvarta undan skorti á dagskrárefni. Hér liggja inni nokkrar fyrirspurnir til munnlegs svars á þá sem hér stendur. Ég bauðst til að vera hér og svara þeim en hv. þingmenn voru því miður uppteknir og gátu ekki mætt. Ég vonast til að við náum þeim fyrirspurnatíma næsta mánudag. Að sjálfsögðu þurfa þingmenn líka stundum að vera annars staðar en mér finnst mikilvægt að bera af þær sakir að ráðherrar hafi ekki verið reiðubúnir að mæta hér til að svara fyrirspurnum í dag.
Virðulegi forseti. Svo eitthvert jafnvægi sé í umræðunni vil ég taka undir það með forsætisráðherra að líklega höfum við aldrei í sögunni fengið jafn margar fyrirspurnir frá þinginu til Stjórnarráðsins og nú. Ég ætla jafnframt að lýsa þeirri skoðun minni að líklega höfum við aldrei fengið jafn margar, viðamiklar og nákvæmar fyrirspurnir og nú á við. Ég nefni sem dæmi af hendingu fyrirspurn frá hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni, sem mér sýnist að sé við það að slá met í framlagningu fyrirspurna, um störf þingmanna á vegum framkvæmdarvaldsins. Spurt er tíu ár aftur í tímann um alla þingmenn sem setið hafa á Alþingi, um allar nefndir sem þeir hafa setið í, hvaða afurð hafi komið út úr öllum þeim nefndum allra þingmanna sl. tíu ár. Hvernig greiðslum til þeirra hafa verið háttað, hvað ætla megi að þingmenn hafi lagt mikla vinnu í tímum talið fyrir hverja einustu nefnd tíu ár aftur í tímann. Er einhver hér í salnum sammála mér um að þetta sé komið út í tóma þvælu?
Virðulegi forseti. Það er rosalega áhugavert þegar ráðherrar kvarta undan fyrirspurnum. En það er ósatt sem hefur verið sagt hér. Það er einfaldlega þannig að á 144. þingi var heildarfjöldi fyrirspurna 356, bara til að hafa það á hreinu, sem sagt fleiri en núna. [[Gripið fram í.]]Mjög margar af þeim fyrirspurnum sem hafa verið lagðar fram á þessu þingi eru afrit af sömu fyrirspurn, sem sagt ein fyrirspurn lögð fyrir marga ráðherra. Þær telja í raun rúmlega tífalt, fyrirspurnum sem eru undir fækkar við það. [[Gripið fram í.]]Það er mismunandi hvernig vinnuálagið dreifist á þær fyrirspurnir, vissulega, en svör við mörgum af þeim sem ég hef fengið eru einfalt afrit af fyrstu fyrirspurninni. Það hefur verið hægt að samnýta vinnuna við að svara þeim fyrirspurnum. Til að byrja með vil ég segja: Nei, þetta er ekki það þing þar sem flestar fyrirspurnir hafa verið lagðar fram. Það gæti vel verið að þeim fjölgi enn, þeim þarf þá að fjölga um 40, sem er svo sem slatti.
Herra forseti. Í febrúar lagði ég fram spurningu um úrvinnslu Panama-skjalanna, hve há upphæð hefði runnið í ríkissjóð, hvort nægir fjármunir og þekking væri til staðar til að vinna að málum hjá skattembættunum, og ég óskaði eftir samanburði við Danmörku. 6. mars lagði ég fram aðra fyrirspurn um laun forstjóra og yfirmanna í ríkisstofnunum og í fyrirtækjum í eigu ríkisins og launaþróun þar á bæ. Ekki er enn komið svar við henni. Varla getur það verið, herra forseti, að það standi á þessum svörum út af spurningum frá hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni. Er það út af því? Er það skýringin á því að ég fæ ekki svör við þessum tveimur spurningum sem eru búnar að liggja í rúma og tæpa þrjá mánuði hjá [[Forseti hringir.]]hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra?
Herra forseti. Bara örstutt sem ég vil bæta við. Hér er verið að kvarta undan rétt rúmlega 300 fyrirspurnum [[Það var enginn að kvarta.]]á fimm mánaða tímabili. Það eru 11 ráðherrar, það þýðir í rauninni um það bil sex fyrirspurnir á ráðherra yfir fimm mánaða skeið. Þetta er varla þannig að starfslið ráðuneytanna geti ekki aðstoðað við úrlausn þessara mála. Til að impra aftur á dagskránni. Þetta snýst kannski ekki bara um að fá fram undirbúnar og munnlegar fyrirspurnir þó svo að það væri vissulega ágætt, heldur er mikill skortur á því að þingmannamál komist áfram í gegnum þingið. Ég veit ekki hvers vegna þetta tefst svona. Það er engin góð skýring önnur en sú að það er kannski ákveðið viljaleysi hjá hæstv. ríkisstjórn og forseta þingsins til að leysa úr þessu, en auðvitað eiga þingmannamál að fá jafnan forgang á við önnur mál.
Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra og sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Virðulegur forseti. Nú eru borgarstjórnarkosningar afstaðnar og væntanlega er auðveldara að ræða mál sem gátu e.t.v. talist á einhvern hátt viðkvæm deilumál í aðdraganda þeirra kosninga. Ég spurði fyrir nokkrum vikum um áform ríkisstjórnarinnar hvað varðar svokallaða borgarlínu. Þá kom fram í máli hæstv. fjármálaráðherra að ekkert sérstakt fjármagn hefði verið sett í þá framkvæmd, enda er það svar í samræmi við fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar sem nær til fimm ára. Reyndar liggur ekki heldur fyrir fjármagn í þessa framkvæmd hjá borginni sjálfri í áætlun hennar. Mér þótti því mjög undarlegt að fylgjast með því varðandi þetta mál, áform eða áhuga á lagningu svokallaðrar borgarlínu, hvað sem það nú þýðir, að reynt var að gera það að einu stærsta kosningamálinu í Reykjavík. Nú ætti að vera óhætt að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann meti það ekki sem svo að þetta sé ekki mál sem verði til lykta leitt á næstu misserum. Enda, eins og ég gat um áðan, er hvergi gert ráð fyrir þessari risaframkvæmd, ef af yrði, í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar eða borgarinnar. Má ekki gera ráð fyrir að þetta sé hugsanlega seinni tíma mál en ekki mál sem er aðkallandi í Reykjavík núna? Eða má gera ráð fyrir að einhverjar stórar ákvarðanir verði teknar um það í fyrirsjáanlegri framtíð?
Virðulegi forseti. Það er um þetta mál að segja að það er afskaplega skammt á veg komið í samskiptum ríkis og sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Það er í sjálfu sér ekki lengra komið í samskiptum þessara aðila en svo að óskað var eftir því bréflega af hálfu sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu að eiga samtal um þessi mál við ríkið. Vel hefur verið tekið í það af hálfu ríkisstjórnarinnar og í nýrri fjármálaáætlun til fimm ára sem liggur frammi er þess getið að þetta samtal muni eiga sér stað. En ef menn vilja kafa dýpra og spyrja sig hvort í fjármálaáætluninni sé að finna nú þegar fulla fjármögnun á þeim hluta sem nefnt hefur verið að falli í skaut ríkisins er nokkuð auðlesið út úr áætluninni að svo er ekki. Það breytir því ekki að ég geri ráð fyrir að þetta samtal verði formgert og verði þá að verulegu leyti á hendi samgönguráðherra að fylgja því eftir. En mér finnst og ég hef lýst því yfir áður að umræðan um borgarlínuna hafi í raun og veru farið langt fram úr öllu eðlilegu samhengi málsins. Það er einfaldlega statt þannig að bent hefur verið á leið sem menn segja að kosti 70 milljarða kr. Við erum að tala um fjárhæð sem hefur staðið í okkur í heilan áratug að skrapa saman til að endurreisa Landspítalann. Þetta eru gríðarlegar fjárhæðir. Það er þess vegna dálítið einkennilegt að menn telji sig geta gengið til kosninga og kosið beinlínis um það þegar hvorugur aðilinn hefur sýnt fram á að hann hafi úr því að spila sem þarf [[Forseti hringir.]]til að hrinda hugmyndinni í framkvæmd.
Virðulegur forseti. Ég þakka tiltölulega skýr svör hæstv. ráðherra. Það er ekki hægt að skilja mál hans öðruvísi en svo að ekki sé gert ráð fyrir að sett verði í fyrirsjáanlegri framtíð, segjum fimm ár, fjármagn í þessa framkvæmd, í framkvæmdina sjálfa, enda tilgangurinn með ríkisfjármálaáætlun til þetta langs tíma að gefa einhverja sæmilega vissu um það í hvað stefni. Það stefnir greinilega ekki í borgarlínu á því kjörtímabili sem hófst í gær í sveitarstjórninni. Hæstv. ráðherra lætur auðvitað fylgja sögunni að samtal muni eiga sér stað. Ekki ætla ég að setja út á það að menn spjalli saman. En það samtal mun þá væntanlega standa í a.m.k. fimm ár áður en farið verður að setja peninga í framkvæmdir við borgarlínu og veitir kannski ekkert af fimm árum til að velta þessum hlutum fyrir sér.
Virðulegi forseti. Í tilefni af því að í tveimur síðustu stjórnarsáttmálum hefur verið minnst á borgarlínu vil ég að það komi fram að báðir samgönguráðherrarnir í þeim ríkisstjórnum hafa lagt á það áherslu að ekki verði rætt einslega um borgarlínuna eða bættar almenningssamgöngur án þess að það sé sett í eitthvert heildarsamhengi samgangna á viðkomandi svæði, þ.e. á höfuðborgarsvæðinu. Það er alveg ljóst að þörf er fyrir verulegt fjármagn, þótt ekki sé nema í viðhald og aðrar stofnvegaframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Þetta þekkjum við í tengslum við Reykjanesbrautina og tengingar út úr höfuðborginni. Það er fyrst þegar menn hafa náð heildaryfirsýn yfir verkefnin sem bíða okkar sem hægt er að hafa væntingar um að niðurstaða fáist í það formlega samtal sem sjálfsagt er að eiga. Þegar öll sveitarfélög höfuðborgarsvæðisins [[Forseti hringir.]]kalla eftir því samtali finnst mér ekki annað en sjálfsagt að setjast niður. [[Forseti hringir.]]En það er mjög langt í að við sjáum niðurstöðu úr því samtali.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að óska okkur öllum til hamingju með nýgengnar sveitarstjórnarkosningar. Senn líður að sumarfríi okkar þingmanna og enn situr fólkið okkar úti í samfélaginu og biður um réttlæti. Fátækt fólk er enn að bíða eftir réttlætinu sem því var heitið af okkur öllum í kosningabaráttunni í haust. Það hefur brunnið á mér lengi - og ég vildi að ég gæti verið að beina þessari fyrirspurn til hvers einasta þingmanns, svo ég tali nú ekki um hvers einasta fulltrúa sem situr í ríkisstjórn og er með þetta málefni í fanginu núna - réttlætismálið um að færa fjármagn til í kerfinu, og þá er ekki verið að tala um stóraukin útgjöld til ríkissjóðs. Við erum að tala um að taka fjármagn frá okkur sem erum á ofurlaunum hér, ásamt fleirum í samfélaginu sem eru á ofurlaunum og eiga nánast allan þjóðarauðinn, og færa þótt væri ekki nema persónuafsláttinn frá okkur til þeirra sem höllustum fæti standa og fá niður í 220.000–230.000 kr. útborgaðar á mánuði og eru jafnvel með börn á framfæri. Við vitum meira að segja að sú fjárhæð dugar ekki til þess að greiða fyrir húsaleigu eins og hún er í boði í Reykjavík í dag. Það sem mig langar til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra er: Hæstv. fjármálaráðherra, sæir þú nokkuð eftir því að gefa eftir þennan persónuafslátt til þeirra þegna okkar og þjóðfélagshóps sem virkilega þarf á honum að halda? Ef svo er, þá hvers vegna?
Virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn hefur sett stöðu þeirra sem minna mega sín á dagskrá með fjölmörgum áherslumálum. Má ég minna á að í samræmi við áður gefnar yfirlýsingar voru atvinnuleysisbætur, bætur til atvinnulausra, hækkaðar um 19% fyrr í þessum mánuði. Varðandi skattkerfið, persónuafsláttinn og samspil hans við skattþrepin og þar með frítekjumörk í skattkerfinu, á ríkisstjórnin samráð við vinnumarkaðinn. Síðast fór fram fundur í síðustu viku þar sem ríkisstjórnin gerði grein fyrir því hvar við erum stödd í vinnu við að greina áhrif skattkerfisbreytinga sem fyrirhugaðar eru til þess að létta sérstaklega undir með lágtekjuhópum og lægri millitekjuhópunum. Til þess höfum við skapað okkur svigrúm í fjármálaáætluninni eins og þar má lesa í greinargerð. Við höfum tekið frá 10 milljarða á næstu árum, uppsafnað, til þess að teygja okkur betur til þessara hópa, að létta af þeim skattbyrðinni. Og, já, persónuafslátturinn er hluti af þeirri skoðun sem við erum að ráðast í, þ.e. hvort við getum útfært hann með öðrum hætti. En við erum hins vegar ekki í sjálfu sér að hugsa málið eins og hv. þingmaður leggur hér upp með að auka skattbyrðina á suma hópa til þess að létta henni af annars staðar. Við erum frekar að tala um hreina skattalækkun heilt yfir. Ég held því að mikils sé að vænta í þessum efnum. Við höfum sett okkur það að koma með niðurstöðu úr þessari vinnu síðar á þessu ári. Það kallast vel á við [[Forseti hringir.]]fjármálaáætlunina sem er til umræðu í þinginu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þetta furðulega svar. Ég get ekki annað sagt. Talað er um að ekki eigi að mismuna fólki og færa skattbyrði meira á einhverja ákveðna þjóðfélagshópa frekar en aðra. Þá er náttúrlega verið að tala um skattbyrði á þá sem hafa efni á að greiða skatta. Er eðlilegra að við skattleggjum fátækt? Er eðlilegra að bjóða okkur að varla sé hægt að reka ríkið öðruvísi en að fátækt fólk haldi okkur uppi? Með því að skattleggja fátækt? Hér er talað er um atvinnuleysisbætur. Jú, allt í lagi. Það er alveg frábært ef við eigum svona mikið af peningum að við getum sett 2 eða 4 eða 5 milljarða í þann sjóð þegar nánast ekkert atvinnuleysi er í landinu. Er það ekki einhver öfug forgangsröðun? Gætum við ekki nýtt fjármagnið pínulítið öðruvísi? Ég segi bara þetta: Við erum að fara í sumarfrí núna. Við vitum nákvæmlega út frá öllum kortlagningum, út frá öllum skattskýrslum, [[Forseti hringir.]]að 9,1% barna líður hér skort. Við þurfum ekkert samtal. Það þarf bara úrbætur, aðgerðir, og þær strax.
Virðulegi forseti. Ég tel reyndar afar mikilvægt að atvinnuleysistryggingar séu með sómasamlegum hætti, bæturnar höfðu dregist aftur úr launa- og verðlagsþróun í landinu, og tel að það hafi verið framfaraskref að hækka þær að nýju enda krafa vinnumarkaðarins. Hitt er alveg rétt hjá hv. þingmanni að við eigum fyrst og fremst að leggja áherslu á að fólk hafi störf til að sinna. Ekki bara að hér verði til störf heldur verðmæt störf. Störf sem standa undir hærri launagreiðslum en við höfum séð í gegnum tíðina þannig að launin standi líka undir skattgreiðslum. Það er nefnilega ekkert alveg sjálfgefið að þeir sem sinna lægst launuðu störfunum í landinu eigi að gera það fyrir laun sem ekki þola skattgreiðslur. Auðvitað ættu laun í landinu, líka í lægstu launahópunum, að standa undir skattgreiðslum. Fyrirkomulagið á vinnumarkaði hér á landi [[Forseti hringir.]]ætti ekki að ganga út frá því að þeir sem eru í atvinnustarfsemi eða eftir atvikum hið opinbera greiði svo lág laun að þau þoli enga skatta.
Virðulegi forseti. Forsætisráðuneytið tilkynnti á vefsíðu sinni þann 2. maí sl.: „Að tillögu Katrínar Jakobsdóttur, forsætisráðherra, hefur verið ákveðið að fram fari óháð úttekt á tilteknum málum á sviði barnaverndar hér á landi, sem verið hafa til umfjöllunar í velferðarráðuneytinu og hjá velferðarnefnd Alþingis.“ Umrædd mál snúa, eins og við vitum, að málsmeðferð velferðarráðuneytisins og hæstv. velferðarráðherra á kvörtunum sem bárust frá barnaverndarnefndum vegna starfa Braga Guðbrandssonar, forstjóra Barnaverndarstofu, og frambjóðanda Íslands til barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna, og meintra óeðlilegra afskipta Braga af störfum nefndanna og af einstökum barnaverndarmálum. Herra forseti. Á vefmiðli Stundarinnar í dag kemur fram að velferðarráðuneytið annist verksamningsgerð og semji við úttektaraðila, skilgreini verkefnið og beri ábyrgð á framkvæmd þess. Áður en lengra er haldið vil ég segja að ég hef enga ástæðu til að efast um heilindi þeirra einstaklinga sem fengnir hafa verið til að vinna úttektina, en ég vil þó spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort henni finnist það heiðarleg framsetning af hennar hálfu að svara fyrirspurn minni um skipan nefndarinnar í óundirbúnum fyrirspurnatíma þann 2. maí á þennan veg, með leyfi forseta: „Það er hins vegar skylda mín sem forsætisráðherra að nýta þær heimildir sem ráðherrar hafa í lögum um Stjórnarráðið til þess að geta kallað til óháða sérfræðinga, eins og ég hef nú gert, til þess að láta slíkt mat fara fram.“ Í sömu ræðu vísaði ráðherra einnig í nauðsyn þess að nýta slíkar heimildir til að tryggja að þessi mál, barnaverndarmál, væru hafin yfir allan vafa. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra: Finnst hæstv. ráðherra þetta heiðarleg framsetning af sinni hálfu? Í öðru lagi: Telur hæstv. ráðherra að niðurstaða úttektar sem velferðarráðuneytið verkstýrir um sín eigin verk geti verið hafin yfir allan vafa?
Herra forseti. Hv. þingmaður spyr hvort ég hafi verið óheiðarleg í framsetningu á því hvernig staðið er að úttekt á málum barnaverndar í kjölfar umfjöllunar í fjölmiðlum um þau mál. Ég svara því neitandi. Ég var ekki óheiðarleg í þeirri framsetningu og finnst furðulegt af hv. þingmanni að nálgast það þannig. Staðreyndir málsins eru þær að ég kallaði til þá sérfræðinga sem hér um ræðir, Kjartan Bjarna Björgvinsson héraðsdómara og Kristínu Benediktsdóttur dósent, og óskaði eftir því að þau myndu framkvæma þessa úttekt. Ég lagði fram minnisblað í ríkisstjórn um það mál þar sem ríkisstjórninni var tilkynnt um þetta. Í því minnisblaði var sömuleiðis farið yfir hver verkefni þessara sérfræðinga væru. Í svari mínu við fyrirspurn hv. þingmanns, ef ég man rétt, kom líka fram að verkefnið væri ekki unnið samkvæmt lögum um rannsóknarnefndir, heldur samkvæmt lögum um Stjórnarráðið. Verkefnið er að fara yfir málsmeðferð stjórnvalda í þeim málum sem voru til umfjöllunar, þ.e. Barnaverndarstofu, barnaverndarnefnda og velferðarráðuneytis. Hins vegar þarf samkvæmt stjórnarráðslögum greiðsla þessa máls sem verður greidd af ráðstöfunarfé ríkisstjórnar að fara í gegnum velferðarráðuneytið og því er verksamningur gerður við það. Það er ekkert í þessari málsmeðferð sem dregur úr því að þeir sérfræðingar sem ég fékk til starfans, eins og kom fram í svari mínu við fyrirspurn hv. þingmanns, geti sinnt af heilindum því verkefni sem þeim var falið. Úttektinni verður skilað til ríkisstjórnarinnar. Í þessu sama minnisblaði kom fram að niðurstaðan yrði líka birt opinberlega þegar hún lægi fyrir. Hv. þingmaður þarf því ekki að hafa neinar áhyggjur af óheiðarleika í þessu máli.
Herra forseti. Enn hef ég áhyggjur. Áhyggjur mínar snúa einfaldlega að því - og nú spyr ég um heiðarlega framsetningu vegna þess að af orðum hæstv. ráðherra mátti skilja að það væri á ábyrgð hæstv. forsætisráðherra að skipa þessa óháðu úttektaraðila og að í stað þess að þeir ynnu á verksamningi við velferðarráðuneytið myndu þeir vinna á verksamningi við forsætisráðuneytið, eða a.m.k. ótengdir velferðarráðuneytinu. Ég leyfi mér að endurtaka síðari spurningu mína við hæstv. forsætisráðherra. Finnst hæstv. forsætisráðherra eðlilegt að niðurstaða úttektar sem velferðarráðuneytið verkstýrir verði hafin yfir allan vafa ef það snýr að störfum velferðarráðuneytisins sjálfs? Er það trúverðugt?
Herra forseti. Það kom fram í máli mínu við fyrri fyrirspurn hv. þingmanns að ég hefði kallað þessa sérfræðinga til. Það er sannleikanum samkvæmt. Það er það sem ég sagði við hv. þingmann þá og get staðfest við hann nú. Það var sömuleiðis ég sem lagði upp línur verkefnisins, þ.e. að fara yrði yfir öll gögn og málsmeðferð þeirra stjórnvalda sem um ræddi. Það liggur hins vegar fyrir að þau gögn liggja fyrir í velferðarráðuneytinu. Samkvæmt stjórnarráðslögunum er þetta á málasviði velferðarráðuneytisins. Það liggur líka fyrir að það var ósk hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra að hann myndi hvorki stýra verkefninu né því hvaða sérfræðingar yrðu fengnir til verksins. En, já, það er rétt, þetta mun fara úr bókum velferðarráðuneytisins í gegnum ráðstöfunarfé ríkisstjórnar. Ef hv. þingmaður hefur áhyggjur af því, eins og ég sagði áðan, að þeir sérfræðingar muni ekki sinna þessu verkefni af heilindum vegna þessa get ég alveg fullvissað hann um [[Forseti hringir.]]að ég hef enga ástæðu til að ætla það.
Herra forseti. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar til Alþingis um stjórnsýslu ferðamála sem gefin var út í október á síðasta ári er óhætt að segja að felldur hafi verið áfellisdómur yfir stjórnsýslu ferðamála á Íslandi sem síðustu fimm ár hefur verið undir forystu Sjálfstæðisflokksins. Í skýrslunni kemur fram að að mati Ríkisendurskoðunar sé ábyrgðar- og hlutverkaskipting innan stjórnsýslu ferðamála óskýr og ekki að öllu leyti í samræmi við gildandi lög um skipan ferðamála. Stjórnstöð ferðamála, sem sett var á laggirnar í árslok 2015, hafi ekki orðið til þess að einfalda málið og að rík þörf sé á að skýra hlutverka- og ábyrgðarskiptingu innan málaflokksins til að auka samhæfingu og takast á við breytt umhverfi ferðaþjónustunnar og nýjar áskoranir. Ríkisendurskoðun gengur svo langt að hvetja atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið til að auka hagkvæmni og skilvirkni í kerfinu sem þurfi verulega að gera. Þá þurfi að skýra mjög hlutverk þeirra sem sinna kynningar- og markaðsmálum. Er þar sérstaklega nefnt að innlent markaðsstarf hafi orðið út undan og að skýra þurfi hlutverk þeirra aðila sem koma að markaðs- og kynningarmálum og aðkomu ríkisins að starfsemi þeim tengdum. Allt eru þetta mjög alvarlegar ábendingar. Mig langar því að spyrja hæstv. ferðamálaráðherra hvað hæstv. ráðherra hafi gert til þess að laga stjórnsýslu ferðamála og til að fara eftir þeim ábendingum og tilmælum sem Ríkisendurskoðun lagði til í október sl. Ég minni á að ráðherrar eru dæmdir af verkum sínum en ekki síður af verkleysi. Fátt hefur komið fram í þinginu sem bendir til þess að eitthvað sé að gerast í þessum málum. Við höfum ekki efni á því að skila auðu í ferðamálum eins og Sjálfstæðisflokkurinn hefur gert.
Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að segja að ég tek ekki undir með hv. þingmanni að það sem komi fram í þessari skýrslu Ríkisendurskoðunar sé áfellisdómur yfir skipulagi ferðaþjónustu og ferðamála á Íslandi, en þar er fullt af ábendingum. Fyrir þinginu liggur frumvarp um Ferðamálastofu. Það er liður í því að laga skipulagið. Þar erum við að skýra betur stjórnsýsluhlutverk stofnunarinnar. Við erum að setja þar inn rannsóknareiningu, að það sé sú undirstofnun sem ber ábyrgð á því og hefur yfirsýn yfir það hvað þurfi að rannsaka og greina sérstaklega. Við vinnum það síðan í samvinnu við þá sem best gera það. Varðandi Stjórnstöðina var það fyrirséð allan tímann að það er umdeilt hvernig hún var sett á stofn. Hluti af skýringunni á því að hún var sett á stofn með þeim hætti sem gert var er að málin eru svo víða að mönnum fannst skorta almennilegt samtal þarna á milli. Reynslan af Stjórnstöð ferðamála er mjög góð. Ég hefði ekki viljað að Stjórnstöð ferðamála hefði ekki orðið til. Farið var af stað með fjöldann allan af verkefnum vegna þess að Stjórnstöð ferðamála var til. Ég bendi líka á að Stjórnstöð ferðamála er tímabundin. Hún á að líða undir lok árið 2020. Ég hef alltaf sagt að ég voni að hún geri það. Þegar það verður, og það er hluti af frumvarpi um Ferðamálastofu, kemur til breytt ferðamálaráð. Það breytist þá seinna eftir að lögin taka gildi þannig að það taki í raun við af Stjórnstöð ferðamála. Samhliða því tel ég mikilvægt að til verði sérstök ráðherranefnd vegna þess að ferðaþjónustan er sú atvinnugrein sem fer um alla kima samfélagsins og það verður aldrei hægt að koma öllum málum fyrir í einu ráðuneyti. Varðandi það að ég svari bara fyrir mig, að ég sé að skila auðu þegar kemur að ferðamálum og ferðaþjónustu, er ég hjartanlega ósammála. Ég nýti kannski seinna svarið í að telja upp þau fjöldamörgu verkefni sem ég hef tekið fyrir. Ég [[Forseti hringir.]]er líka að fá í hendur verkefni eftir að ráðherrar sem á undan mér voru sáðu þeim fræjum og settu þau af stað; verkefni sem við erum að vinna að þessa stundina.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Mér finnst þetta áhugaverðar hugmyndir um ráðherranefnd. En vandinn er til staðar. Það eru æ fleiri merki um kulnun í ferðaþjónustunni. Styrking krónunnar er að skila sér í því að hver ferðamaður skilar nú færri krónum og hefur samkeppnishæfni Íslands í ferðaþjónustu hreinlega minnkað samkvæmt upplýsingum frá World Economic Forum. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á liggja nú frammi tvö frumvörp sem tengjast skipan ferðamála en þau virðast því miður ekki hjálpa til. Í frumvarpi til laga um Ferðamálastofu skortir verulega á sýn á hlutverk stofnunarinnar og mikið er kvartað undan samráðsleysi. Þá hefur frumvarp til laga um breytingu á lögum um Íslandsstofu verið harðlega gagnrýnt og gefa til að mynda bæði Ríkisendurskoðun og Samkeppniseftirlitið frumvarpinu falleinkunn. Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að hugsa hvort með þessum frumvörpum sé ekki enn og aftur verið að reyna að slá því á frest að byggja almennilega upp stjórnsýslu ferðaþjónustunnar. Er það virkilega pólitík Sjálfstæðisflokksins að firra sig ábyrgð á málaflokknum? Er það það sem hæstv. ráðherra vill? [[Forseti hringir.]]Hún verður að sýna fram á hvernig hún ætlar að gera þetta [[Forseti hringir.]]en það kemur því miður ekki fram í þessum frumvörpum og það hefur mikil áhrif á þessa stærstu atvinnugrein landsins.
Herra forseti. Ég vil byrja á að segja að ef einhver efast um það finn ég til mikillar ábyrgðar sem ráðherra ferðamála. Ég átta mig á því að við erum hér með stærstu atvinnugrein landsins sem hefur vaxið gríðarlega á undanförnum árum. Með samstilltu átaki fólksins í landinu, einstaklingsframtakinu, hefur þetta gengið vel. Stjórnvöld hafa komið fram með mjög mörg verkefni, sveitarstjórnarstigið sömuleiðis. Það er alveg rétt að þessi grein er í mikilli mótun. Það eru að einhverju leyti blikur á lofti en þegar kemur að verðlagningu erum við ekki samkeppnishæf. Þegar kemur hins vegar að öðrum þáttum erum við það svo sannarlega. Við þurfum að byggja á því. Við erum með breytingar á lögum um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, við erum með flugþróunarsjóð og Hæfnisetur þar sem við höfum forgangsraðað til að bæta menntun þeirra sem starfa í greininni sem á m.a. að auka gæði. Við erum með Vegvísi og landsáætlun um uppbyggingu innviða sem heyrir undir umhverfisráðuneytið. Við erum með þá rannsóknareiningu sem ég nefndi áðan, svokallaða litlu Hafró, sem ég held að sé algjört grundvallaratriði í þessari atvinnugrein, til að við vitum almennilega um hvað við erum að tala á hverjum tíma [[Forseti hringir.]]og getum tekið ákvarðanir út frá því. Við erum síðan með stóra þolmarkaskýrslu sem verður líka algjör grunnur að langtímastefnumótun, hvert við ætlum að fara með atvinnugreinina og hvar við getum gert vel.
Herra forseti. Í nýafstöðnum sveitarstjórnarkosningum, sér í lagi á höfuðborgarsvæðinu, kom upp sú einkennilega staða að ákveðnum flokkum var einhverra hluta vegna í nöp við strætisvagna og gerðu borgarlínu að sérstökum skotspæni í kosningabaráttu sinni. Það er nokkuð sérkennilegt vegna þeirrar einföldu staðreyndar að þegar við horfum á umferðarspár fyrir höfuðborgarsvæðið og kostnað við samgöngubætur er efling almenningssamgangna, hvaða nafni sem þær nefnast, sennilega ábatasamasta fjárfesting okkar í gatnakerfinu. Ríkisstjórnin hefur í stefnuyfirlýsingu sinni sagt, stutt og snaggaralega reyndar, að stutt verði við borgarlínu í samstarfi við Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Svo mörg voru þau orð hvað varðar það mikilvæga verkefni. Vissulega er það á upphafsreit, en horfa verður til þess að þegar tveir af þremur ríkisstjórnarflokkum gera borgarlínu að sérstökum skotspæni í sveitarstjórnarkosningum á höfuðborgarsvæðinu er eðlilegt að spurt sé hvort ríkisstjórnin meini eitthvað með stuðningi sínum við verkefnið. Í ljósi þess hve mikilvægt er að greiða úr almenningssamgöngum og samgöngum heilt á litið á höfuðborgarsvæðinu - almenningssamgöngur eru vissulega aðeins hluti af heildarlausninni en mikilvægur hluti ásamt nauðsynlegum fjárfestingum í bættu flæði umferðar um höfuðborgarsvæðið, hvort sem horft er til strætisvagna eða einkabílsins - tel ég eðlilegt að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Er ríkisstjórninni alvara með stuðningi við borgarlínu eða er þetta eingöngu orðalag upp á punt í stefnuyfirlýsingu hennar? Með hvaða hætti hyggst ríkisstjórnin þá styðja við borgarlínuverkefnið á komandi misserum?
Herra forseti. Borgarlína var mjög umrædd í sveitarstjórnarkosningum eins og hv. þingmaður bendir á. Ef ég má lýsa minni persónulegu skoðun fannst mér frambjóðendur oft ekki vera að tala um sömu hlutina þegar þeir ræddu borgarlínu. En borgarlínuverkefnið hefur verið kynnt fyrir ráðherranefnd ríkisstjórnarinnar þar sem var farið sérstaklega yfir samgönguframkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu. Hugmyndin með verkefninu er auðvitað að horfa til þess að íbúum höfuðborgarsvæðisins muni fjölga um 70.000 til ársins 2040. Við vitum að ef uppspretta gremju í borgarsamfélögum er greind er einmitt gjarnan um að ræða umferðartafir. Þá þarf að horfa til þess hvernig við getum gert umferðarkerfið þannig að það sé í senn skilvirkt og þjóni loftslagsmarkmiðum, bæði ríkis og sveitarfélaga, sem eru auðvitað þau sömu. Hugsunin á bak við borgarlínu eins og verkefnið stendur núna er fyrst og fremst að vera viðbót fyrir strætisvagna og sömuleiðis að þeir verði drifnir með endurnýjanlegum orkugjöfum, þ.e. raforku, ólíkt því sem er í dag þannig að þetta verði umhverfisvænn samgöngumáti. Á fyrri stigum þessa verkefnis var hins vegar rætt um jafnvel sporvagnasamgöngur, léttlestir, þannig að þetta verkefni hefur tekið talsverðum breytingum í samtali sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Hvað vill ríkisstjórnin? spyr hv. þingmaður. Við viljum eiga samtal við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu og höfum þegar hafið það samtal því að fyrir þessar sveitarstjórnarkosningar var unnin greining á því milli samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytis, Vegagerðarinnar og Sambands sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu að setja í samhengi hins vegar þetta verkefni - og það er rétt að það mun kosta 70 milljarða, allir áfangar, fyrsti áfangi er þó nær því að vera 35–40 milljarðar - og síðan að fyrir liggur líka að sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu vilja ýmsar aðrar samgönguframkvæmdir. Það eru ekki hafnar viðræður um kostnaðarþátttöku ríkis í þessum verkefnum en það er mjög mikilvægt [[Forseti hringir.]]til þess að allir aðilar geti gert áætlanir að við höfum þessa heildarmynd og tímaáætlanir. Þær viðræður munu væntanlega halda áfram þegar nýir meiri hlutar hafa verið myndaðir hjá sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu.
Forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra ágætlega skýr svör. Það er ánægjulegt að heyra að verkefnið nýtur óskoraðs stuðnings ríkisstjórnarinnar. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir nýja meiri hluta í sveitarstjórnum hér á höfuðborgarsvæðinu að hafa það skýra veganesti frá ríkisstjórninni. Það er alveg rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að mikilvægt er að horfa líka til annarra samgöngubóta á höfuðborgarsvæðinu. Ég held að það sé sameiginlegur áhugi flestra sveitarfélaganna hér í það minnsta að bæta almenningssamgöngur og ekki síður almennt flæði umferðar á höfuðborgarsvæðinu. Þá hlýt ég að spyrja: Stendur til að taka upp það samkomulag? Það er ljóst að ekki hefur verið nokkur forgangsröðun í framlögum til samgöngumála hér á höfuðborgarsvæðinu hjá núverandi samgönguráðherra eða forverum hans og m.a. byggt á því samkomulagi sem gert var við sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu um að leggja áherslu á almenningssamgöngur til tíu ára. Stendur þá til, samhliða viðræðum um [[Forseti hringir.]]framlög til uppbyggingar borgarlínu, að taka upp það samkomulag að jafnframt [[Forseti hringir.]]verði lögð aukin áhersla á almennar samgöngubætur á höfuðborgarsvæðinu?
Herra forseti. Það sem ég hef sagt hér er nákvæmlega það sama og komið hefur fram hjá bæði hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. samgönguráðherra sem voru spurðir sérstaklega um þetta í umræðum um fjármálaáætlun. Við erum komin á þann stað, af því að hv. þingmaður spyr sérstaklega um heildarmyndina, að Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu eru búin að setja niður sína forgangsröðun hvað það varðar í samráði við Vegagerðina og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið. Næstu skref eru þá væntanlega þau að setjast aftur niður. Eins og komið hefur fram hjá hæstv. fjármálaráðherra hefur ekkert sveitarfélaganna gert ráð fyrir þessu í fjárhagsáætlun sinni, ekki frekar en ríkið. Það er vegna þess að við erum í raun og veru ekki byrjuð að ræða fjármögnunina, hvernig hún ætti að dreifast milli sveitarfélaga og ríkis. Það verður að vera í samhengi við aðrar samgöngubætur því að við vitum öll að þörfin er mjög brýn. Ég hef hins vegar lagt áherslu á það að við skipulag samgöngumála á höfuðborgarsvæðinu verðum við að hafa langtímasýn. Við eigum ekki að vera í því að leysa vanda dagsins [[Forseti hringir.]]í dag án þess að hugsa um morgundaginn. Við verðum að gera ráð fyrir fjölguninni og við verðum að hafa loftslagsmarkmiðin sem eitt af okkar leiðarljósum í þeim framkvæmdum sem ráðist verður í.
Virðulegur forseti. Ég beini hér tveimur spurningum til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Þær snúa annars vegar að hreinleika innflutts kjöts og hins vegar að boðuðum mótvægisaðgerðum hvað rekstrarumhverfi bænda varðar, þá sérstaklega sauðfjárbænda. Nú er búið að leyfa umtalsverðan innflutning á kjöti frá Evrópusambandsríkjunum, m.a. í tengslum við tollasamning sem hefur verið gagnrýndur verulega í umræðu undanfarið. Landbúnaðarráðherra hefur boðað mótvægisaðgerðir til að jafna aðstöðumun íslenskra bænda gagnvart erlendum framleiðendum og mér leikur hugur á að vita hverjar þessar aðgerðir eru og hvort ætlunin sé að hrinda þeim í framkvæmd nú þegar og ef ekki þá hvenær. Útfærslan virðist í öllum meginatriðum hafa farið fram hjá þeim sem mest eiga undir í þessu máli. Hreinleiki innlendrar matvælaframleiðslu er okkur Íslendingum gríðarlega mikilvægur. Skortur á hreinleika innflutts kjöts, m.a. með tilliti til lyfjanotkunar, vekur réttilega áhyggjur víða. Hvernig er eftirliti með hreinleika innflutts kjöts háttað? Eru breytingar á því fyrirkomulagi fyrirhugaðar og þá hvernig? Eða er eins og margir upplifa nægjanlegt að á umbúðum sé erlendur stimpill sem segi að kjötið sé í lagi og þar með höfum við Íslendingar misst alla stjórn á innflutningnum? Þetta eru meginatriðin sem mig langaði að koma inn á í þessu samhengi. Ég hef einu sinni áður lesið úr pontu hluta landsfundarályktunar Sjálfstæðisflokksins. Þar segir, með leyfi forseta, í ályktun um landbúnaðarmál: „Tryggja skal að innflutningur hrárra landbúnaðarafurða feli ekki í sér sýkingarhættu fyrir innlenda bústofna. Traust umgjörð um merkingar á búvöru og rekjanleiki sameinar hagsmuni bænda og neytenda. Tryggja verður matvælaöryggi og fæðuöryggi íslensku þjóðarinnar. Gera verður sömu kröfur til framleiðslu innfluttra búvara og gerðar eru til innlendrar framleiðslu.“ Nú langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hverjar þessar mótvægisaðgerðir séu, hvernig sú vinna standi og sömuleiðis út í hreinleika innfluttrar [[Forseti hringir.]]kjötvöru. Hvernig er haldið á þessum málum nú um stundir?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrirspurnina. Mikið er nú yndislegt að heyra hann vitna í landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins. Ég vildi að hann kæmi og smíðaði þær með okkur í framhaldinu sömuleiðis. Þetta hefur verið rætt töluvert. Ég nefni það hér að ég bauð öllum þingmönnum að koma á kynningu á þessu máli í ráðuneytinu um daginn. Ég held að ástæða sé til að ég endurtaki það boð. Eðli máls samkvæmt, vegna anna í þinginu, áttu menn mjög erfitt með að sækja þá kynningu. Ég tel fulla þörf á henni. Þar er farið yfir bæði sögu málsins og aðdraganda, hvað er verið að gera o.s.frv. Það er rétt að fyrir liggja og hafa legið frá árinu 2016 hugmyndir í átta liðum, þ.e. tillögur að mótvægisaðgerðum í tengslum við samninga á tollkvótum á innflutningi, sérstaklega kjöti. Þær tillögur eru ærið misjafnar og hefur lítið verið unnið með þær. Þó eru sumar komnar á veg. Sitt sýnist hverjum í þeim efnum. Hins vegar snýr stóra málið, sem hv. þingmaður nefnir, að eftirliti með hreinleika kjöts. Um það var samið á árunum 2005–2007 að heilbrigðiseftirlit á Íslandi stæði ekki heilbrigðiseftirliti Evrópusambandsins neitt að baki. Vandinn við það með hvaða hætti við ætlum að takast á við þann nýja veruleika sem leiðir af umsaminni innleiðingu matvælalöggjafar Evrópusambandsins hér á landi, vandinn sem mestur er við að eiga er hvernig við ætlum að byggja upp eftirlitið á þeim markaði sem er með kjöt á Íslandi. Það er allt í deiglunni. Yfir þetta er farið í áðurnefndri kynningu. Erfiðast í þeim efnum, að minni hyggju, [[Forseti hringir.]]verður með hvaða hætti við samræmum annars vegar eftirlit ríkisins á vegum Matvælastofnunar og hins vegar eftirlit sveitarfélaga hjá heilbrigðiseftirliti sveitarfélaga.
Virðulegur forseti. Ég held að hæstv. ráðherra landbúnaðarmála hafi að einhverju marki misskilið áhyggjur mínar af eftirlitshlutanum hvað hreinleika matvæla varðar. Ég hafði ekki í fyrirspurn minni áhyggjur af innlendum framleiðendum, heldur af því hvernig eftirliti er háttað með þeirri erlendu framleiðslu sem flutt er til landsins. Áhyggjur mínar liggja þar. Ég komst ekki á þann ágæta fund í ráðuneytinu sem hæstv. ráðherra vísaði til. Þær fréttir sem ég fékk af honum voru á þann veg að þar hefði verið farið ágætlega yfir mögulegar mótvægisaðgerðir, þótt þær séu ekki farnar að birtast, en að hreinleikaatriðið hafi mjög lítið verið til umræðu. Ég hef áhyggjur af því að eftirlitið á upphafspunkti hinna innfluttu matvæla sé á köflum brogað. [[Forseti hringir.]]Það er það sem ég vil gjarnan fá upplýsingar um frá ráðherra, hvernig mögulegu inngripi verði háttað.
Virðulegi forseti. Um innfluttu vörurnar gilda sömu lögmál og um íslenska framleiðslu, þ.e. gagnvart hreinleika. Samningurinn um upptöku matvælalöggjafarinnar leiddi af sér að með sama hætti og við getum flutt út sjávarafurðir beint á markað erlendis hjá Evrópusambandinu, vegna þess að heilbrigðiseftirlitið hér tryggir gæði þeirrar vöru, skuldbindum við okkur til að treysta heilbrigðiseftirliti Evrópusambandsríkjanna gagnvart þeirra framleiðslu. Við lítum ekki á vörur Evrópusambandsins sem vörur frá þriðja ríki og þeir ekki heldur á vörur frá okkur sem við flytjum á þeirra markað sem vörur frá þriðja ríki. Þetta er einfaldlega þannig að heilbrigðiseftirlitið á báðum þessum svæðum á að vera jafngilt. Vandi okkar liggur í því að gera ekki aðrar [[Forseti hringir.]]kröfur gagnvart innlendri framleiðslu en við gerum gagnvart þeirri erlendu sem flutt er hingað inn. [[Forseti hringir.]]Til þess að geta staðið við þá fullyrðingu þurfum við að byggja upp eftirlitið með þessu með öðrum hætti en við höfum hingað til gert.
Herra forseti. Tilurð þessarar fyrirspurnar er meðal annars grein sem birtist í Læknablaðinu í febrúar sl. um einmitt þetta efni, þ.e. þar sem greint er frá rannsókn Vöku Rögnvaldsdóttur og félaga við menntavísindasvið Háskóla Íslands. Þar kemur fram að í dag er það svo að einungis um rúmur þriðjungur stúlkna í grunnskólum og rétt rúmur helmingur drengja við 16 ára aldurinn hreyfir sig nægilega mikið til að uppfylla lýðheilsumarkmið. Við vitum að hreyfing er mikilvæg með tilliti til heilsu, þar með talið svefns. Sýnt hefur verið fram á að hreyfing og líkamsrækt er mikilvæg með tilliti til meðferðar og fyrirbyggjandi þátta margra sjúkdóma. Það skiptir því verulegu máli að skapa þær aðstæður og leggja grunn að þeim lífsstíl að hreyfing sé eðlilegur hluti af daglegu lífi. Þar skipta skólarnir gríðarlega miklu máli og þáttur þeirra í því að taka þetta föstum tökum verður sennilega seint ofmetinn. Það er þannig í dag að íþróttir eru hluti af skólastarfi, bæði á grunnskóla- og framhaldsskólastigi, og að sumu leyti á leikskólastiginu. En það er kannski spurning hvort ekki þurfi að gera eitthvað meira. Því legg ég fram eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. ráðherra: 1. Telur ráðherra vænlegt með tilliti til niðurstaðna rannsókna á hreyfingu og svefni reykvískra ungmenna, sem birtast í 2. tölublaði 104. árgangs Læknablaðsins, að leita samstarfs við íþróttahreyfinguna um það verkefni að auka hreyfingu grunnskólabarna og hvernig færi best á skipulagi slíks samstarfs? 2. Hvaða kröfur ætti að gera um menntun þeirra sem myndu annast í þróttakennslu í samstarfi grunnskóla og íþróttafélags? 3. Mun ráðherra stuðla að frekari rannsóknum á hreyfingu og svefnvenjum barna og ungmenna til að afla fyllri vitneskju um þau málefni? 4. Hvaða úrræði telur ráðherra koma til greina til að stuðla að því að börn og ungmenni fái meiri svefn en þau fá nú samkvæmt niðurstöðum fyrrgreindra rannsókna? Það er rétt að taka fram í því tilliti að einungis 11%, þ.e. eitt af hverjum níu ungmennum á þessu aldursbili, þ.e. 16 ára börn, uppfylla bæði skilyrðin. Það er alveg ótrúlega lítið. Ég tel að við þurfum með einhverju móti að bregðast þarna við og beini því þessum spurningum til hæstv. ráðherra.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina sem er mjög mikilvæg því að hún fær okkur til þess að beina sjónum okkar að breyttum lífsstíl og samfélagsbreytingum sem við búum við. Auðvitað eru þessar niðurstöður eru mjög sláandi og mikið umhugsunarefni fyrir samfélag okkar og hvaða breytingar eru að eiga sér stað. Hins vegar vil ég benda á rannsókn Viðars Halldórssonar, sem framkvæmd var af Rannsóknum og greiningu, sýnir okkur að á seinni hluta 20. aldar hefur átt sér stað hálfgerð íþróttavæðing samfélagsins. Frá árunum 1992–2014 hefur drengjum fjölgað sem æfa íþróttir, orðið hefur tvöföldun á íþróttaiðkun hjá þeim og þreföldun hjá ungum stúlkum, þannig að átt hefur sér stað mikil breyting. Við erum dugleg að hreyfa okkur. Þessi rannsókn er þannig að við getum ekki litið fram hjá henni. Ég vil upplýsa hv. þingmann um að ég hef mikinn áhuga á því að stjórnvöld í samstarfi við íþróttafélögin komi betur til móts við hóp ungmenna sem ekki hreyfa sig nægilega mikið. Ég vil einkum nefna tvennt; í fyrsta lagi að fjölga þarf íþróttatímum í aðalnámskrá. Í aðalnámskrá grunnskóla er miðað við þrjá tíma á viku í íþróttir, þar af er einn tími ætlaður í sundkennslu. Með tilliti til aðalnámskrár grunnskóla er ekkert því til fyrirstöðu að tekin sé ákvörðun um að bjóða nemendum upp á fleiri tíma í skólaíþróttum. Ég er tilbúin til að eiga samtal og leiða viðræður við sveitarfélögin um að auka hreyfingu grunnskólabarna og koma því fyrir í aðalnámskrá. Í öðru lagi vil ég nefna að ég tel að sóknarfæri séu í því að samþætta skóladaginn enn frekar við íþróttastarf. Íþróttahreyfingin býður nú þegar grunnskólabörnum upp á þátttöku í fjölbreyttum íþróttagreinum, oft eftir að skóladegi lýkur. Hægt væri að samþætta skóladaginn betur íþrótta- og frístundastarfi. Hins vegar þarf auðvitað að taka tillit til þess að margir þjálfarar íþróttafélaganna eru í öðrum störfum samhliða því að starfa við þjálfun eftir að hefðbundnum vinnudegi lýkur. Hér þurfa sveitarfélögin og skólayfirvöld að ræða betur saman um skipulag og hvernig koma megi betur að hreyfingu. Ég er reiðubúin að sama skapi til að eiga það samtal við sveitarfélögin og íþróttafélögin. Þess má líka geta að viss tímamót áttu sér stað í starfi frístundaheimilanna núna í mars þegar gefin voru út markmið og viðmið í fyrsta sinn um gæði starfs á frístundaheimilum fyrir sex til átta ára börn. Þessi viðmið voru gefin út af mennta- og menningarmálaráðuneytinu. Eitt af aðalleiðarljósunum þar er að bjóða öllum upp á þátttöku í fjölbreyttu frístunda- og tómstundastarfi án aðgreiningar. Ég tel að með því að gefa út þessi viðmið aukum við aðgengi barna og ungmenna að skipulögðu frístundastarfi. Virðulegi forseti. Hvað varðar lög um menntun og ráðningu kennara og skólastjórnenda í leik-, og grunn- og framhaldsskólum þá kveða þau á um að til þess að sinna kennslu í grunnskólum þurfi viðkomandi að hafa leyfisbréf til kennslu. Menntun íþróttakennara í háskólum landsins hefur að stórum hluta leitt til þess að þekkingargrunnurinn er mjög breiður. Ég tel að sú menntun sem íþróttakennarar hafa boðið upp á sé mjög góð og starf þeirra farsælt. Hvað varðar það hvort ég ætli að stuðla að frekari rannsóknum á hreyfingu og svefnvenjum barna og ungmenna til þess að fá betri vitneskju um málið hef ég óskað eftir því að fá skýrari mynd af stöðu þeirra barna og ungmenna sem hafa annað móðurmál en íslensku, til þess að átta mig á aðgengi þeirra að íþróttastarfi. Staða þessa hóps yrði þá skoðuð í samanburði við jafnaldra þeirra sem hafa íslensku að móðurmáli og myndum við beina sjónum okkar að andlegri líðan og heilsu í skóla og utan skóla ásamt þátttöku þessara barna í skipulögðu og óskipulögðu íþróttastarfi. Eitt af því sem ég hef komist að sem mennta- og menningarmálaráðherra er að aðgengi og vitneskja um frístundastyrk er ekki öllum kunn og við þurfum að vekja athygli á því til þess að auka þátttöku þessara barna að skipulögðu íþróttastarfi. Ég mun koma betur að næstu spurningunni þar sem tíminn er frekar naumur, virðulegi forseti.
Hæstv. forseti. Þessi umræða um hreyfingu og svefn og skipulag í grunnskólum er allrar athygli verð. Fjölmargar rannsóknir staðfesta að hreyfing og þátttaka í skipulögðu íþrótta- og tómstundastarfi vinnur gegn hvers konar frávikshegðun og eflir börn og unglinga á fjölmörgum sviðum, eykur hreysti og heilbrigði, líkamlega, andlega og félagslega, og styrkir sjálfsmynd þeirra. Þá hafa þessar rannsóknir staðfest jákvæða fylgni við námsárangur. Ég vil vísa í rannsóknir dr. Hermundar Sigmundssonar, prófessors við Tækni- og vísindaháskólann í Noregi, en niðurstöður þeirra rannsókna segja að hreyfing eykur ró og einbeitingu, sérstaklega í upphafi skóladags. Flataskóli hefur meðal annars tekið upp þetta skipulag og reynst vel. Ég vil [[Forseti hringir.]]þakka þessa umræðu og fagna áhuga hæstv. ráðherra á að fara lengra með þetta mál í allri stefnumótun og skipulagi grunnskóla.
Hæstv. forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þetta hér á dagskrá og fagna orðum ráðherra í þá veru að ætla að taka á þessum málum og stíga þar inn. Þetta er gríðarlega mikilvægt mál sem við þekkjum öll. Það þarf ekkert að fara yfir það að hreyfing og svefn eru grunnurinn að því að við verðum hraust og heilbrigð. Þannig vil ég hafa ungmennin okkar. Það er vitað að grunnskólarnir hafa ákveðna námskrá til að fara eftir og ákvörðun um fjölda tíma er lágmark. En við vitum líka, og þar þekki ég til, að til eru skólar sem hafa ákveðið að auka íþróttakennslu og það hefur verið gert í nokkuð mörg ár. Mig langar því til að velta því upp hvort gerð hafi verið könnun á því hvort tengsl eru á milli námsárangurs og hreyfingar í þessum skólum, þar sem aukin áhersla er á hreyfingu og íþróttir. Ég spyr hvort það sé eitthvað sem megi vinna með áfram og hvernig við getum fundið út tengslin þarna, hvort þetta sé eitthvað sem horfa megi til til að byggja upp annars staðar.
Virðulegi forseti. Hér ræðum við mikilvægt mál, hreyfingu og svefn barna. Ég fagna þeirri umræðu sérstaklega og fagna þeim orðum hæstv. ráðherra að hún sé tilbúin til að beita sér fyrir samtali stjórnvalda, sveitarfélaga, íþróttafélaga og skóla um hvernig betri samvinnu verði komið á um hreyfingu barna og ungmenna. Það er gríðarlega mikilvægt mál í mörgu tilliti, m.a. til að einfalda daglegt líf barnafjölskyldna, að samþætta betur skóladaginn og frístundastarfið við hreyfingu og stuðla að fleiri næðisstundum fjölskyldunnar eftir að vinnudegi allra á heimilinu lýkur.
Herra forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég tel gríðarlega mikilvægt að við reynum með öllum ráðum að auka við hreyfingu í grunnskólum og fagna orðum ráðherra um að beita sér í því efni. Það getur skipt gríðarlega miklu máli vegna þess að við erum í raun að ala upp fólk fyrir næstu 80–90 árin og þurfum að huga að því snemma hvort við viljum að það sé við sæmilega heilsu þegar það kemst á efri ár. Ég fagna einnig þeim athugasemdum sem hér hafa komið fram um að stytta vinnudag skólabarna. Þar erum við, eins og staðan er víða í dag, að tala um að börn séu í skólanum til kl. tvö, fara síðan í dægradvöl eftir þann tíma eða frístund, eins og það heitir hér í Reykjavík, og síðan fara þau í íþróttir. Vinnudagur margra grunnskólabarna getur þess vegna verið mun lengri en vinnudagur foreldra þeirra. Þetta er óheppileg þróun. Eins og hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir kom inn á áðan skiptir verulegu máli að við reynum frekar að fjölga gæðastundum með fjölskyldunum. Ég vil í því sambandi benda sérstaklega á að slíkar gæðastundir geta einmitt verið á hreyfingu og mikilvægt að muna það. Ég tek undir það sem hæstv. ráðherra kom inn á, það er mikilvægt að horfa til þess kostnaðar sem fjölskyldur hafa af þessu. Þar með eru taldar fjölskyldur barna sem eru tvítyngd eða af erlendum uppruna. Þar skipta frístundastyrkirnir miklu máli og skiptir miklu að kynna fyrir fólki með hvaða hætti þeir virka. Ef við viljum [[Forseti hringir.]]ala upp hrausta næstu kynslóð og þarnæstu og þarnæstu þurfum við að huga að þessu snemma. Við þurfum að taka á þessum málum á öllum skólastigum og ég fagna áhuga ráðherra í því efni.
Virðulegi forseti. Ég vil aðeins koma inn á eina af þeim spurningum sem ég náði ekki að klára áðan er varðar það hvernig stuðla megi að því að börn og ungmenni fái meiri svefn. Mér finnst þetta mjög góð spurning. Þetta er stór spurning. Hvernig getum við hvatt til þess inni á heimilunum að börn fái meiri svefn? Það er alveg ljóst að það er stór skýribreyta í því hvernig börnum vegnar svo í skóla. Þetta skiptir mjög miklu máli, tengist heilsu og því hvernig börnum miðar áfram. Eitt af því sem við erum að horfa á í ráðuneytinu er að auka fræðslu markvisst um notkun á tækjum og miðla því til nemenda. Tölvunotkun hefur aukist, við sjáum það öll, aðgengi að þeim. Við þurfum að koma betur inn á það, skólayfirvöld og mitt ráðuneyti, hvernig við getum miðlað upplýsingum til foreldra og barna um það hve miklu máli þetta skiptir. Virðulegur forseti. Það vill þannig til að mikið hefur verið rætt um mikilvægi íþrótta í samfélögum alveg frá því að Forn-Grikkir og Sókrates voru að fjalla um þennan málaflokk. Þeir voru að hugsa um fyrirmyndarríkið. Mikil áhersla var lögð á gott aðgengi að íþróttum og tónlist því að það fælist svo mikil örvun í að stunda báðar greinar. Þetta skiptir mjög miklu máli. Við sjáum það líka með hækkandi lífaldri þjóða að þá er enn mikilvægara að við förum að huga að þessu mjög snemma. Í mínum huga skiptir aðgengi að íþróttum mjög miklu máli og að tónlist. Við eigum að stuðla að því að það sé sem greiðast.