Forseti leyfir sér í upphafi fundar að óska þingmönnum öllum og starfsfólki þingsins gleðilegs sumars með þakklæti fyrir samvinnu og samveru á nýliðnum vetri.
Borist hefur bréf frá 4. þm. Reykv. s., Þórhildi Sunnu Ævarsdóttur, um að hún geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Eins og tilkynnt var um á vef Alþingis tók 1. varamaður á lista Pírata í kjördæminu, Olga Margrét Cilia, sæti á Alþingi föstudaginn 20. apríl. Olga Margrét Cilia hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju. Einnig hafa borist bréf frá Rósu Björk Brynjólfsdóttur um að hún geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni og frá formönnum þingflokka Sjálfstæðisflokksins og Miðflokksins um að Brynjar Níelsson og Bergþór Ólason geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi sem varamenn fyrir þau Fjölnir Sæmundsson, Hildur Sverrisdóttir og Jón Þór Þorvaldsson. Hildur Sverrisdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa að nýju. Kjörbréf Fjölnis Sæmundssonar og Jóns Þórs Þorvaldssonar hafa þegar verið rannsökuð og samþykkt, en þeir hafa ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.
Fjölnir Sæmundsson og Jón Þór Þorvaldsson hafa undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og eru boðnir velkomnir til starfa á Alþingi.
Borist hafa fjögur bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 424, um starfsmenn ráðuneytisins og stofnana á málefnasviði ráðherra, frá Þorsteini Sæmundssyni, á þskj. 498, um ferðakostnað og dagpeninga ráðherra og ráðuneytisstjóra, frá Birni Leví Gunnarssyni, á þskj. 731, um opinber störf utan höfuðborgarsvæðisins, frá Höllu Signýju Kristjánsdóttur, og á þskj. 237, um innflutning á hráum og ógerilsneyddum matvælum, frá Bjarna Jónssyni. Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 368, um hækkun bóta almannatrygginga, frá Þorgerði K. Gunnarsdóttur. Loks hefur borist bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 645, um atkvæðakassa, frá Birni Leví Gunnarssyni.
Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, félags- og jafnréttismálaráðherra og dómsmálaráðherra.
Herra forseti. Hæstv. ráðherra gaf út á sínum fyrstu dögum miklar yfirlýsingar um að hún ætlaði að bjarga heilbrigðiskerfinu. Samt er naumt skammtað til spítalareksturs og óljóst hvernig tryggja á fjármagn til björgunarinnar, m.a. til að mæta sanngjörnum kröfum ljósmæðra. Ljósmæður eru eitt augljósasta dæmi um kvennastétt sem þola hefur þurft kerfisbundna mismunun, stétt sem sinnir viðkvæmri og mikilvægari þjónustu á allt of lágum launum. Fyrir þremur árum fóru ljósmæður í verkfall sem lauk með lagasetningu og gerðardómi. Ríkið hefur neitað að greiða þeim laun fyrir störf þeirra í verkfallinu allar götur síðan. Í rúmlega hálft ár hafa ljósmæður gert tilraun til þess að semja við ríkið um launaleiðréttingu. Með hverri vikunni sem líður segja fleiri ljósmæður upp. Ofan á uppsagnahrinu ljósmæðra berast nú þær fréttir að 95 ljósmæður sem eru í heimahjúkrun hætti að sinna þjónustunni þar sem ekki er í gildi rammasamningur. Frá því að samráðshópur ljósmæðra og Sjúkratrygginga Íslands sendi inn tillögur fyrir páska hefur ekki heyrst orð frá ráðuneytinu þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir ljósmæðra til að ná tali af starfsmönnum ráðuneytisins. Einnig hafa þær reynt að ná sambandi við heilbrigðisráðherra persónulega en ekkert hefur gengið. Ljósmæður í heimahjúkrun eru í raun verktakar á lúsarlaunum. Þessi þjónusta sparar þó ríkinu og sjúkrahúsunum stórkostlega fjármuni og er forsenda fyrir því að margar mæður geti farið heim af fæðingardeild jafn fljótt og tíðkast hér á landi. Það er augljóst að það er hvorki til starfsfólk né aðstaða til að sinna þessari þjónustu í stað ljósmæðra þrátt fyrir yfirlýsingar heilbrigðisráðherra frá því í morgun. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Telur hún ekki að þetta samtals- og sinnuleysi geti valdið frekari skaða, m.a. vegna þess að þær ljósmæður sem sagt hafa upp störfum munu ekki koma aftur? [[Forseti hringir.]] Enn fremur: Mun samninganefnd ríkisins fá ríkara samningsumboð [[Forseti hringir.]]í kjaraviðræðum sem fram undan eru?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hvað varðar inngang hv. þingmanns um kerfisbundna mismunun - og það sérstaka áhyggjuefni sem það er hvernig kvennastéttir eru í raun undirsettar og ekki síst í heilbrigðiskerfinu, ég tek undir það - vil ég fyrst víkja að því sem heyrir undir mitt ráðuneyti og lýtur að þessum samningi um heimaþjónustu við mæður og nýfædd börn. Vegna þess sem hefur verið rætt í fjölmiðlum í gær, og í morgun raunar líka, vil ég árétta að ekki var um að ræða samningsdrög sem lágu óundirrituð á mínu borði, heldur minnisblað frá Sjúkratryggingum Íslands þar sem tiltekin útfærsla var lögð til á rammasamningnum við heimaþjónustuljósmæður. Þessi útfærsla byggði á því að þegar um væri að ræða veruleg frávik í heilsufari barns eða móður yrðu þau ekki lengur þjónustuð af heimaþjónustuljósmæðrum. Bæði Sjúkrahúsið á Akureyri og Landspítalinn – háskólasjúkrahús meta það svo að sú breyting myndi fela í sér umtalsvert aukinn kostnað og auk þess lakari þjónustu en nú er og töldu þess vegna að þessi tillaga, sem var á minnisblaði frá Sjúkratryggingum Íslands, eftir samskipti við ljósmæður, væri óaðgengileg. Því er rangt að segja að samningur hafi legið á mínu borði og beðið staðfestingar eins og staðhæft hefur verið í fjölmiðlum. Í dag hefur gefist ráðrúm til að funda með Sjúkratryggingum Íslands, af því að þetta bréf barst frá Landspítalanum í morgun, um rammasamninginn. Sá fundur gekk vel og er áformað að ráðuneytið og Sjúkratryggingar hittist aftur á morgun kl. 14. Í ljósi stöðunnar hef ég nú þegar skrifað bréf til allra heilbrigðisstofnana landsins með tilmælum um að þær annist umrædda þjónustu þar til lausn hefur fundist á stöðunni. Það er á ábyrgð heilbrigðisstofnana að tryggja öryggi mæðra og barna og að nýburar og sængurkonur líði ekki fyrir þá stöðu sem upp er komin.
Herra forseti. Gott heilbrigðiskerfi þarf eftir sem áður að reiða sig á ljósmæður í framtíðinni. Mér finnst þetta sinnuleysi gagnvart stéttinni algjörlega til skammar. Það kristallast ágætlega í minnisblaði velferðarráðuneytisins frá því í morgun þar sem talað er um hitt og þetta en ekki minnst orði á að tala eigi við ljósmæður. Og raunar hefur ráðuneytið ekki gert það. Hvað þýðir t.d. að fyrirkomulagi um þjónustu við sængurkonur í heimahúsum verði sköpuð traustari umgjörð en felst í þeim rammasamningi sem hingað til hefur verið starfað eftir? Það er ýmislegt mjög óljóst í þessu bréfi og ráðherra þarf að svara því hvernig hún ætlar að ná sátt við þessa stétt sem býr við kjör sem eru ömurlegri en menn hefðu getað trúað. Mér finnst að ráðherra eigi a.m.k. að sýna þá auðmýkt að svara þeim þegar spurningum er beint til hennar.
Virðulegi forseti. Það þarf nú ekki bara auðmýkt til að svara bréfum, það á að gera það samkvæmt stjórnsýslulögum. Ég hef sagt það hér og ég hef sagt það margoft að um afar mikilvæga stétt er að ræða. Ég stend með því að þær fái borgað í samræmi við menntun sína og ábyrgð. Það sem hv. þingmaður er að vísa hér til er ekki bréf heldur fréttatilkynning sem send var frá ráðuneytinu í morgun. Ég hef hitt formann Ljósmæðrafélagsins og held að það sé vit í því að ég hitti hana aftur og við förum yfir stöðuna sem upp er komin, en samningarnir eru beint á milli heimaþjónustu ljósmæðra og Sjúkratrygginga Íslands, en ekki beint við ráðuneytið. Það er síðan á síðari stigum sem ráðuneytið staðfestir niðurstöðu samninga. En í þessu tilviki þá bárust ráðuneytinu tilteknar hugmyndir að niðurstöðu sem Landspítalinn – háskólasjúkrahús og Sjúkrahúsið á Akureyri gátu ekki fellt sig við. Það er í raun og veru úrvinnsluverkefni dagsins. Við munum láta hendur standa fram úr ermum í því.
Virðulegur forseti. Samfylkingin í Reykjavík hefur nú kynnt stefnumál sín vegna komandi borgarstjórnarkosninga. Flokkurinn leggur einkum áherslu á tvennt, tvö meginkosningaloforð, annars vegar svokallaða borgarlínu og hins vegar að Miklabraut verði sett í stokk. Hvort tveggja eru ríkisverkefni ef af verður og borgarstjóri hefur raunar tekið undir það og bent á að kostnaðurinn við þessar framkvæmdir lendi að mestu leyti hjá ríkinu. Spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra er því: Mun hæstv. ráðherra fjármagna kosningaloforð Samfylkingarinnar í Reykjavík?
Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort maður getur svarað því til hér að tæplega gefist tími til þess fyrir kosningarnar eftir mánuð. En ég vil taka fram að það er alveg skýrt í lögunum að þegar sveitarstjórnir fara fram á kosti í samgöngumálum sem eru umfram það sem Vegagerðin telur nauðsynlegt til að ná fram þeim markmiðum í samgöngubótum sem að er stefnt, t.d. með stokkalausnum eða öðrum slíkum kostnaðarsömum viðbótarframkvæmdum, er gert ráð fyrir því að sveitarfélögin þurfi sjálf að bæta því við sem á vantar til þess að standa undir framkvæmdinni. Ég ætla ekkert að fullyrða neitt varðandi Miklubrautina hvað þetta snertir, en það er alveg augljóst á grundvelli laganna að ekki er útilokað að koma þurfi til sérstakt framlag frá sveitarfélaginu til að fara í slíka dýra lausn. Í raun og veru gildir það sama með borgarlínu. Á þeim fundum sem ég hef setið um borgarlínuverkefnið hefur það verið alveg skýrt að slík framkvæmd yrði ekki að fullu fjármögnuð af ríkinu. Ég hef heyrt hugmyndir héðan úr Reykjavíkurborg um einhvers konar innviðagjald sem menn verða að taka sjálfstæða umræðu um. En mér er ekki kunnugt um að það eigi með einhverjum hætti að fjármagna hlut höfuðborgarinnar hvað þetta verkefni snertir eða hvernig önnur sveitarfélög hyggjast leggja sitt af mörkum. En okkur er tiltölulega þröngur stakkur sniðinn eins og sjá má af nýlega framlagðri fjármálaáætlun til að ráðast í tugmilljarðaframkvæmdir eins og þær sem hér eru nefndar til sögunnar.
Virðulegur forseti. Í þeirri fjármálaáætlun sem hæstv. ráðherra nefnir vakti athygli hversu lítið er sett í samgöngumálin, sérstaklega vegna þess að rætt hafði verið um svokallaða stórsókn í samgöngumálum. Raunin varð sú að 5,5 milljörðum er bætt í málaflokkinn á ári út þetta kjörtímabil og dugar rétt svo til að komast upp í gömlu samgönguáætlunina. Það er nú öll stórsóknin. Það hefði því sannarlega komið mér á óvart ef hæstv. fjármálaráðherra ætlaði að fara í viðræður um að ríkið færi að bæta í verkefni sem kosta tugi milljarða og sem í tilviki borgarlínu getur hæglega farið yfir 100 milljarða. En ég skildi svar hæstv. ráðherra sem svo að ekki sé svigrúm til þess, að borgin, borgaryfirvöld geti ekki vænst þess að fá fjármagn í borgarlínu eða setja Miklubraut í stokk, frá hæstv. fjármálaráðherra, frá ríkissjóði. Ef mér skjátlast bið ég ráðherrann einfaldlega að leiðrétta það.
Virðulegi forseti. Það er alveg skýrt að þrátt fyrir að í nýrri fjármálaáætlun sé um að ræða u.þ.b. fjórðungsaukningu til vegamála, sem ég verð að segja alveg eins og er að er töluvert mikið átak í vegamálum, hvernig sem menn vilja síðan líta á það - sumir segja að það þurfi að bera það saman við þörfina. Ef við skoðum bara það fjármagn sem við höfum haft til viðhalds og nýframkvæmda í vegamálum er um að ræða stóraukningu í fjármálaáætluninni. En það er rétt, það mun ekki duga til þess að standa undir tugmilljarðaverkefni eins og borgarlínan er. Reyndar verður að horfa á tímabilið í heild. Ég kom því að hér í mínu fyrra svari að það er ekki þannig að ríkið eigi að standa eitt undir öllum kostnaðinum. Borgarlínuhugmyndina finnst mér að þurfi að skilgreina miklu betur. Hún er allt frá því að vera tæplega 100 milljarða framkvæmd yfir í það einfaldlega að vera greiðari almenningssamgöngur.
Forseti. Í morgun birtust fréttir þess efnis að allar þær 95 heimaþjónustuljósmæður sem skráðar væru til starfa á landinu hefðu ákveðið að leggja niður störf frá og með deginum í dag. Að sögn ljósmæðra leggja þær niður störf vegna þess að samningur Sjúkratrygginga Íslands og ljósmæðra bíði undirritunar í ráðuneytinu. En samkvæmt tilkynningu ráðuneytisins er vinnu við samninginn ekki lokið og hafa Sjúkratryggingar aðeins komið á framfæri við ráðuneytið minnisblaði með tillögum að breytingum á samningnum í kjölfar samningaviðræðna Sjúkratrygginga við ljósmæður. Mig langar til að byrja á að spyrja ráðherra: Hvað veldur þessum misvísandi upplýsingum? Fyrri samningur ljósmæðra við Sjúkratryggingar tryggði þeim 4.394 kr. á tímann fyrir heimaþjónustu. Sá samningur rann út þann 31. janúar sl. Ljósmæður voru mjög ósáttar við tímakaupið fyrir heimaþjónustuna enda er samningurinn langt frá því að vera ásættanlegur miðað við vinnu og álag. Að sögn ljósmæðra var samþykkt á fundinum með Sjúkratryggingum Íslands að stefna á að ná inn hækkun á samningnum. Ljóst var að ef ekki yrði sett aukið fjármagn í samninginn yrði að skerða þjónustu. Það sem lá beinast við, og var þá nefnt sem neyðarúrræði, var að taka út þennan veikasta hóp kvenna og barna sem myndi gera að verkum að þau yrðu að liggja lengur á sængurlegudeild með tilheyrandi kostnaði. Þessum hópi var bætt við í heimaþjónustusamninga fyrir nokkrum árum en konurnar lágu áður sængurlegu. Það var því mikil hagræðing fyrir sjúkrahús að geta útskrifað þennan hóp í heimaþjónustu og ekki síður mikilvægt fyrir konurnar sem fengu þá örugga þjónustu heima hjá sér frekar en inni á spítala. Fram kemur í tilkynningu heilbrigðisráðuneytisins að tillögur Sjúkratrygginga Íslands að nýjum samningi feli í sér skerðingu á heimaþjónustu ljósmæðra, en hvergi er minnst á þá hækkun sem ljósmæður hafa beðið um til að koma í veg fyrir þá skerðingu. Þær vilja sinna þessari þjónustu áfram. Ég vil því spyrja ráðherra hvort úr þessu megi lesa að ekki sé vilji til að setja aukið fjármagn í samninginn og því sé ætlunin að draga úr heimaþjónustu. Væri ekki vænlegra að tryggja ljósmæðrum í heimaþjónustu þessa hækkun og halda áfram að veita þessum viðkvæma hópi kvenna heimaþjónustu?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Í fyrsta lagi spyr hún hvað valdi misvísandi upplýsingum. Ég get ekki svarað því, því miður. Það sem ég er með í höndunum er minnisblað sem ráðuneytinu barst frá Sjúkratryggingum í mars, 23. mars minnir mig, þar sem reifaðir eru þeir valkostir sem Sjúkratryggingar hafi í samningum við ljósmæður, eftir að hafa setið yfir málinu með þeim. Það kann að vera að í þeim samskiptum hafi skapast sá sameiginlegi skilningur að þar með væri kominn samningur. En ég er sammála hv. þingmanni, það hefði komið mér á óvart ef samningur sem felur í sér skerta þjónustu hefði verið aðgengilegur fyrir ljósmæður á þeim tímapunkti. Enda kemur fram í umsögn Landspítala – háskólasjúkrahúss, sem barst til okkar í morgun eftir að ég hafði rekið á eftir því í gærkvöldi, að heimaþjónusta ljósmæðra fyrir umræddan hóp, þ.e. hópinn sem er í heilsufarsflokki C, sem svo er kallaður, er mikilvæg og brýn þjónusta. Úrræði heimaþjónustu ljósmæðra fyrir þennan hóp dregur úr dvalarlengd móður og nýbura á sjúkrahúsi að meðaltali um tvo til fjóra sólarhringa, sem hefur í för með sér umtalsverðan fjárhagslegan sparnað og flýtir fyrir samveru fjölskyldunnar, sem er mikilvæg með tilliti til tengslamyndunar o.s.frv. Þar segir líka að snemmútskriftir kvenna og nýbura sem falla undir þennan heilsufarsflokk án viðeigandi eftirlits og umönnunar séu ekki ásættanlegar og beinlínis ógn við öryggi þeirra og auki líkur á endurinnlögnum og þess háttar. Það er alveg ljóst að þetta minnisblað felur í sér ákveðna nálgun að stöðunni sem upp er komin þar sem gert er ráð fyrir því að [[Forseti hringir.]]dragi úr þjónustunni. Það liggur alveg fyrir.
Forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra annars þar sem svo misvísandi upplýsingar koma fram. Ég er búin að vera að tala við ljósmæður og spyr hvort hæstv. ráðherra hafi talað við ljósmæður eða sé í sambandi við ljósmæður. Það kemur hvergi fram að ljósmæður eru að biðja um hækkun á þessum samningi til að þær geti sinnt áfram heimaþjónustu við þennan viðkvæma hóp sem kallast C-flokkur, að það sé ekki löngun til að skerða þessa þjónustu heldur þurfi einungis aukningu í samninginn til þess að geta sinnt henni áfram. Hefur það komið í ljós í þessu minnisblaði frá Sjúkratryggingum Íslands? Ef ekki, hvers vegna? Mér heyrist það sem ljósmæður eru að segja og það sem kemur frá ráðuneytinu ekki vera sami hluturinn. Ég vil biðja ráðherra um að bregðast aðeins við þessu, útskýra hvort ekki væri vænlegast - ef þetta er rétt, að það vanti bara hækkun [[Forseti hringir.]]í samninginn - að veita ljósmæðrum þá hækkun til að þær geti haldið áfram að sinna þessari þjónustu. Ætlar ráðherra að veita þeim þessa hækkun?
Virðulegi forseti. Í minnisblaðinu, sem kemur frá samningadeild Sjúkratrygginga Íslands, eru ekki dregnir upp valkostir. Engir valkostir eru dregnir upp heldur sagt: Ef gengið er að - ekki væntingum alla leið um hækkun heldur ef tímagjaldið er hækkað, þó stendur ekki í minnisblaðinu nákvæmlega hvert það eigi að vera, þarf að minnka þjónustuna á móti. Það er það sem tillagan gerir ráð fyrir eða minnisblaðið. Svo má kannski nefna það hér að í þessu minnisblaði frá Sjúkratryggingum Íslands stendur: „Þar sem kjaraviðræður ljósmæðra og fjármála- og efnahagsráðherra hafa blandast inn í gerð þessa samnings er út frá því gengið að honum verði ekki lent fyrr en eftir gerð kjarasamningsins.“ Þetta er bara einhver afstaða Sjúkratrygginga Íslands sem kemur inn á borð hjá okkur í ráðuneytinu. Það hljóta allir að sjá að full ástæða er til þess að funda bæði með Sjúkratryggingum og síðan með Landspítalanum og Sjúkrahúsinu á Akureyri og vera í sambandi við ljósmæður. Já, ég hef talað við ljósmæður. Ég hef rætt við [[Forseti hringir.]]formann félagsins. Ég hef verið í óformlegum samskiptum við allnokkrar ljósmæður á undanförnum sólarhringum. [[Forseti hringir.]]En ég fékk ekki upplýsingar formlega um að þessar aðgerðir væru fyrirhugaðar, [[Forseti hringir.]]í raun og veru ekki fyrr en ég leitaði eftir því í gærkvöldi.
Virðulegi forseti. Það er króna á móti krónu skerðing á öryrkja sem ég ætla að tala um hér og nú og beina fyrirspurn minni um þá skerðingu til hæstv. velferðarráðherra. Sá þjóðfélagshópur sem kallast öryrkjar er að sligast undan króna á móti krónu skerðingu. Það er skerðing sem þýðir nákvæmlega það að hver einasta króna sem sá einstaklingur sem heitir öryrki reynir að afla sér - reynir að sýna þá viðleitni ef hann mögulega getur heilsufarslega séð að reyna að draga sig upp úr þeirri fátækt sem er ekkert annað en mannanna verk, stjórnvalda, mannvonskuverk að mínu viti - er tekin af honum. Það er akkúrat ekki neitt gert í því nákvæmlega núna að afnema þessa skerðingu. Það eina sem þarf heitir vilji valdhafa, heitir penni í hönd og heitir nákvæmlega það sama strik sem er hægt að draga yfir þessa skerðingu gagnvart öryrkjum og gert var á sínum tíma fyrir hönd aldraðra. Hvers vegna er verið að mismuna þessum þjóðfélagshópum sérstaklega? Hvers vegna er verið að blanda saman og réttlæta krónu á móti krónu skerðingu á þá leið að það sé vegna þess að nú sé í vinnslu eitthvað sem heitir starfsgetumat? Það þarf ekki skarpan heila til að átta sig á því að starfsgetumat og króna á móti krónu skerðing á öryrkja eiga bara ekkert sameiginlegt. Að taka þetta tvennt, henda því í einn pott og hræra því saman til þess eins að reyna að réttlæta það að ekki sé hægt að afnema þessa krónu á móti krónu skerðingu er algjörlega óskiljanlegt fyrir mig. Því spyr ég hæstv. velferðarráðherra: Hvað í veröldinni stendur í vegi fyrir því, hæstv. velferðarráðherra, að þú takir þennan penna í hönd, sýnir þennan vilja í verki og strikir yfir krónu á móti krónu skerðingu til handa öryrkjum?
Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Ingu Sæland fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi. Sú vinna sem er í gangi lýtur að því að taka upp nýtt greiðslukerfi til handa örorkulífeyrisþegum og er það ákvörðun ríkisstjórnarinnar að starfsgetumat verði gert samhliða. Búið er að skipa sérstakan samvinnuhóp eða pólitískan hóp til að fara í þá vinnu. Vonir standa til að þeirri vinnu sem er að fara af stað verði lokið strax á haustdögum. Það er gríðarlega mikilvægt að aukningar til örorkulífeyrisþega komist sem fyrst til framkvæmda. Gert er ráð fyrir því í ríkisfjármálaáætlun að á næsta ári verði aukning til örorkulífeyrisþega og þess vegna er mikilvægt að þeirri vinnu ljúki sem fyrst sem miðar m.a. að því að kanna hvernig hægt sé að efla starfsþátttöku örorkulífeyrisþega. Og þar undir, í þeirri vinnu, er m.a. ætlunin að ræða það hvenær og hvernig afnema eigi krónu á móti krónu skerðingar. Það er gríðarlega áríðandi, eins og hv. þingmaður bendir á. Hv. þingmaður talaði um aldraða í þessu sambandi og þá er vert að nefna að fram fór vinna á meðal aldraðra sem miðaði að því að endurskoða almannatryggingakerfi sem lýtur að þeim hópi. Hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson leiddi þá vinnu á sínum tíma. Hið sama er áætlað að gera gagnvart örorkulífeyrisþegum. Ég segir það hér og segi það aldrei nógu oft að það er gríðarlega mikilvægt að sú vinna geti gengið hratt og örugglega fyrir sig. Ætlunin er að henni verði lokið á haustdögum þannig að við getum farið að innleiða nýtt greiðslukerfi þegar kemur að örorkulífeyrisþegum, sem mun þá væntanlega afnema krónu á móti krónu skerðinguna.
Virðulegi forseti. Ég er búin að heyra þetta. Ég þakka hæstv. velferðarráðherra fyrir akkúrat ekki neitt, vegna þess að þetta er það sem ég er búin að heyra hér í allan vetur. Ég er enn að velta því fyrir mér hvað sé í raun sammerkt með krónu á móti krónu skerðingu og starfsgetumati. Það er bara akkúrat ekki neitt. Það er ekkert því til fyrirstöðu að afnema krónu á móti krónu skerðinguna og gera það afturvirkt nákvæmlega til þess dags sem hún var afnumin hjá eldri borgurum. Það er ákveðin regla í stjórnarskrá, 65. gr. stjórnarskrárinnar, jafnræðisreglan. Okkur er ekki heimilt að mismuna þegnunum svona gróflega eins og gert er með krónu á móti krónu skerðingu. Ég spyr aftur: Hvað er sameiginlegt með því að fara í starfsgetumat og afnema krónu á móti krónu skerðingu? Það er algjörlega gjörólíkt. Það þarf ekkert samráð. Það þarf ekkert samtal. Það þarf bara aðgerðir. Það þarf bara vilja. Og það þarf bara að afnema þetta. Það er ekki flóknara en það. Þess vegna segi ég: Þið megið skoða þetta starfsgetumat í allar áttir, það er bara vel, en króna á móti krónu skerðing þarf að fara burt. Núna. Svo að öryrkjar komist í frí. Svo öryrkjar geti um frjálst höfuð strokið og hugsanlega litið bjartari dag.
Virðulegur forseti. Eins og ég sagði áðan er gert ráð fyrir fjármagni á næsta ári til aukningar til handa örorkulífeyrisþegum. Í þeirri vinnu sem fram undan er er ætlunin að ræða með hvaða hætti [[Gripið fram í.]]því verður ráðstafað. Þar er m.a. gert ráð fyrir því að króna á móti krónu skerðingar verði til umræðu og hvernig við getum afnumið þær. Ætlunin er að endurskoða almannatryggingakerfið þegar kemur að örorkulífeyrisþegum með það að markmiði að afnema krónu á móti krónu skerðingarnar. Þess vegna segi ég og segi aftur: Ég vonast til þess að sú vinna geti gengið hratt og örugglega fyrir sig þannig að við getum náð því sameiginlega markmiði sem ég held að flestir hafi hér inni, ef ekki allir, vonandi, að afnema krónu á móti krónu skerðingarnar og hvetja til aukinnar starfsþátttöku örorkulífeyrisþega á vinnumarkaði. Minn pólitíski vilji stendur til þess. Ég held að ég og hv. þingmaður séum sammála um það. En þessari vinnu þarf að ljúka. Þetta þarf að gerast samhliða. Þess vegna er mikilvægt [[Forseti hringir.]]að hún komist af stað og verði unnin hratt og vel. Í þeim vinnuhópi á einmitt samflokksmaður [[Forseti hringir.]]hv. þingmanns sæti. Ég vonast til þess að vinnan geti gengið vel og hratt fyrir sig. [[Gripið fram í.]]
Forseti. Mig langar að beina fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra og kannski fremur sem formanns Sjálfstæðisflokksins en fjármálaráðherra. En þó, það skiptir máli hvernig farið er með opinbert fé. Þessi ríkisstjórn hefur heitið því að stórauka útgjöld til heilbrigðismála og velferðarmála almennt án þess að sett hafi verið skýr markmið um hvaða árangri eigi að ná með þeim auknu útgjöldum. Eitt virðist þó vera nokkuð skýrt, aðilar í einkarekstri í heilbrigðiskerfinu munu ekki njóta góðs af því. Raunar verður ekki annað séð, af fyrstu mánuðum þessarar ríkisstjórnar, en að verið sé að skera upp herör gegn einkarekinni starfsemi í heilbrigðisgeiranum og ber umræðan nú nýverið um liðskiptaaðgerðir þess merki, þar sem það er alveg á hreinu að þrátt fyrir brýnan vanda í heilbrigðiskerfinu, langan biðlista sem við önnum ekki, skuli ekki samið við innlenda aðila um slíkar aðgerðir, einkareknar, heldur fremur senda sjúklinga til útlanda með mun meiri tilkostnaði. Ég skil raunar ekki hagfræðina á bak við þessa stefnu stjórnarinnar. En það er ekki bara í þessum efnum, það er í fjölmörgum öðrum. Við höfum heyrt fréttir af Karitas sem hefur sinnt gríðarlega góðu starfi innan heilbrigðisgeirans sem ekki fær samninga endurnýjaða með ásættanlegum hætti. Hugarafl hefur verið hér til umræðu líka og nú síðast berst umræðan að Krabbameinsfélaginu sem hefur sinnt gríðarlega mikilvægu, öflugu og óeigingjörnu starfi innan heilbrigðisgeirans um áratugaskeið en virðist, getum við sagt, vera dottið út af sakramentinu hjá þessari ríkisstjórn. Þess vegna langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra og formann Sjálfstæðisflokksins: Er það markmið þessarar ríkisstjórnar að útrýma einkarekstri í heilbrigðiskerfinu?
Virðulegi forseti. Nei, það er alls ekki markmiðið að útrýma einkarekstri í heilbrigðiskerfinu. Ég get sagt fyrir mitt leyti, fyrst þetta er lagt upp með þessum hætti hér, að ég hef mjög mikla trú á að við getum aukið sveigjanleika í kerfinu, aukið hagkvæmni og náð betri árangri fyrir sjúklinga, með því að tvinna saman kosti opinbers rekstrar, opinberrar fjármögnunar, og síðan einkarekstrar. Auðvitað kann að vera að komið sé að endurnýjun tiltekinna samninga sem er verið að tína til hér og að það eigi eftir að koma í ljós hvernig fer með framhald þeirra mála. Síðan erum við með önnur mál; ríkisstjórnin tók t.d. nýlega ákvörðun um að stórauka greiðsluþátttöku fyrir sjúklinga vegna tannlækninga, þ.e. eldri borgara, tannlæknakostnað þeirra. Þar erum við með dæmi um þjónustu þar sem framlög eru aukin vegna þjónustu sem haldið er uppi í landinu af einkaaðilum. Þetta er risastór spurning, spurningin um það hvernig við nýtum best það fé sem við ætlum að ráðstafa til þessa málaflokks. Ég get tekið undir með hv. þingmanni þegar að því kemur að við mættum kannski gera betur í því að greina og kalla fram kosti einkaframtaksins þar sem þeir eru mestir og hafa skilað mestu, bæði hér á landi og annars staðar, og á sama tíma að leggja þær kröfur á opinberar stofnanir, eins og t.d. sjúkrahúsin stóru, að við fáum ávallt hámarksnýtingu þeirra fjármuna sem þangað rata.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Það er auðvitað áhugavert að rifja upp ágæta grein eftir forstjóra Sjúkratrygginga nú nýverið þar sem einmitt er talað um þennan sama vanda. Það eru ekki hagkvæmnissjónarmiðin sem ráða för, það virðast vera aðrar ástæður fyrir því að við viljum ekki nýta okkur þjónustu einkarekinna aðila. Nú verðum við að hafa í huga að fjöldi þessara aðila er ekki einu sinni að reka starfsemi sína í hagnaðarskyni. Þetta eru oft samtök sem standa í sjálfboðastarfi, eru að reka þjónustu innan heilbrigðiskerfisins sem jafnan er mun hagkvæmari en ég hygg að ríkið sjálft gæti boðið. En ég get ekki séð annað, af fyrstu skrefum ríkisstjórnarinnar, en að hægt og rólega sé verið að ýta þessum kostum út með meiri tilkostnaði fyrir heilbrigðiskerfið, með meiri tilkostnaði fyrir ríkissjóð. Það er ánægjulegt að heyra að hæstv. fjármálaráðherra andmælir því og segir þetta alls ekki vera stefnumið ríkisstjórnarinnar. Ég vona svo sannarlega að þau sjónarmið verði þá hávær við ríkisstjórnarborðið [[Forseti hringir.]]því að stefna hæstv. heilbrigðisráðherra virðist vera önnur í þessum málum.
Virðulegi forseti. Ég held að hér sé um að ræða málaflokk sem við þurfum að gefa lengri tíma og að betri greiningarvinna þurfi að eiga sér stað og mögulega meira aðhald héðan frá þinginu, bæði frá fjárlaganefnd og viðkomandi fagnefndum, þegar kemur að því hvernig við fylgjum eftir fjármagni í heilbrigðiskerfinu og tryggjum afköst. Ég er nú ekkert viss um að það sé jafn mikill skoðanaágreiningur, eins og hér er látið skína í, við heilbrigðisráðherra sem nýlega sagði að ástandið vegna liðskiptaaðgerðanna væri algerlega óviðunandi og það yrði að bregðast við. Enda stríðir það augljóslega gegn heilbrigðri skynsemi að við séum að velja miklu dýrari kostinn eða, á grundvelli Evrópureglugerða, að sitja uppi með miklu dýrari kost, þegar kemur að slíkum aðgerðum, en þann sem virðist nú þegar vera fyrir hendi. Mistakist okkur á þessu sviði þá er ljóst að gríðarlega miklir fjármunir eru undir vegna þess hversu miklir fjármunir renna í heildina tekið til heilbrigðiskerfisins.
Virðulegi forseti. Nú er fyrri umr. þingsins um fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar lokið. Síðasta ráðuneytið kynnir mál sín úr fjármálaáætlun fyrir fjárlaganefnd og fyrir fagnefnd þingsins á morgun. Eftir fyrri umr. og þær kynningar sem farið hafa fram stendur enn eftir spurning um fjárveitingavaldið. Það er spurning sem hefur orðið háværari með hverri fjármálaáætlun og fjárlögum sem þingið hefur tekið til meðferðar frá því að lög um opinber fjármál voru samþykkt. Í stjórnarskrá Íslands má rekja fjárveitingavaldið á einfaldan hátt til tveggja greina, annars vegar 2. gr., um að Alþingi og forseti fari saman með löggjafarvaldið, og hins vegar 41. gr., um að ekkert gjald megi reiða af hendi nema heimild sé til þess í fjárlögum. Hér vil ég hins vegar fjalla um fjármálaáætlun Í lögum um opinber fjármál segir m.a.: „Frumvarp til fjárlaga skal vera í samræmi við markmið fjármálaáætlunar.“ Þau markmið má svo rekja til stefnumótunar einstaka ráðherra fyrir sín málefnasvið en þar segir, með leyfi forseta: „Í stefnunni skal gerð grein fyrir hvernig markmiðum verði náð, ábyrgðarskiptingu, tímasetningum, nýtingu fjármuna og áherslum við innkaup. Þá skal gerð grein fyrir fyrirhuguðum lagabreytingum. Stefna fyrir málefnasvið skal vera heildstæð og í samræmi við þau fjárhæðamörk sem koma fram í gildandi fjármálaáætlun.“ Ég spyr ráðherra: Kemur það skýrt fram í fjármálaáætlun hvernig stefna fyrir hvert málefnasvið er í samræmi við þau fjárhæðamörk sem tilgreind eru í fjármálaáætlun? Hér legg ég áherslu á það hvernig stefnan er í samræmi við tilgreind fjárhæðamörk.
Virðulegi forseti. Ég verð að svara þessari spurningu játandi og vísa til þess sem kemur fram undir einstökum málefnasviðum í fjármálaáætluninni. Síðan geta menn auðvitað haft ólíkar skoðanir á því hversu langt eigi að ganga til þess að útfæra þetta nákvæmlega. Þegar upp er staðið kallast fjármálaáætlunin, og stefnumörkunin sem þar birtist, á við skýrslugjöf sem kemur til þingsins frá ráðherrum. Þá reynir á hvort ráðherrarnir ná þeim tímasettu markmiðum sem tilgreind eru í fjármálaáætlun undir einstökum málefnasviðum og eins líka hvort framvindan, sem á að gera reglulega grein fyrir í þinginu, er í samræmi við það sem segir í stefnunni. Varðandi það sem hv. þingmaður segir um fjárveitingavaldið er það algjörlega skýrt að það liggur hjá þinginu. Mér fannst hv. þingmaður vera að gefa í skyn að hendur þingsins væru einhvern veginn bundnar með því að lögin fjölluðu um að fjárlagafrumvarpið ætti að vera í samræmi við fjármálaáætlunina eins og hún er kynnt í þinginu. En þarna er aftur komið að því að við erum ekki að gera annað en að reyna að byggja undir ákveðinn trúverðugleika. Ef það gerist ítrekað að þingið afgreiðir fjármálastefnu og kemur í kjölfarið með fjárlagafrumvarp og fjárlög sem eru algjörlega í andstöðu við það sem þar hefur komið fram er í sjálfu sér ekki verið að fremja eiginlegt lögbrot vegna þess að fjárlögin trompa auðvitað ávallt þá þingsályktun sem fjármálaáætlunin er, en menn grafa undan trúverðugleikanum sem er verið að reyna að byggja upp með því að láta þessa hluti kallast á.
Virðulegi forseti. Það snýst mikið um trúverðugleikann, það er alveg rétt, það segir ráðherra, og skýrslugjöfina sem ráðherra á að skila þinginu. Nú kemur það upp að í kynningu ráðuneytanna fyrir fjárlaganefnd segir hæstv. sjávarútvegsráðherra að það sé stefna ríkisstjórnarinnar að endurnýja hafrannsóknarskipið sem er nafni fjármálaráðherra, Bjarna Sæmundsson. En engar upphæðir er um það að finna í fjármálaáætlun. Hæstv. sjávarútvegsráðherra segir einfaldlega að ekki sé peningur fyrir því í fjármálaáætlun. Þetta er það misræmi sem ég sé í fjármálaáætluninni. Settur er ákveðinn rammi, sett fram ákveðin stefna en stefnan passar ekki í upphæðum við rammann sem er gefinn. Ef það eru aðstæðurnar þýðir skýrslugjöf ráðherra nákvæmlega ekki neitt af því að hún er í raun og veru tómur tékki, útgjaldaramminn [[Forseti hringir.]]er í rauninni tómur tékki. Það er ekki búið að útskýra hvernig fyllt er upp í hann. Þá er ég ekki að biðja um sundurliðun í einstakar stofnanir o.s.frv., [[Forseti hringir.]]heldur spyr ég: Hvað kosta stefnan og markmiðin, hvernig útskýra þau rammastækkunina?
Hæstv. forseti. Ég vísa til þess sem ég sagði áðan, auðvitað geta menn haft mismunandi sýn á það hversu langt eigi að ganga í því að sýna fram á að á bak við öll markmið séu tilteknar fjárhæðir og að þær þurfi að vera því nákvæmari eftir því sem menn vilja ganga lengra í þessu efni. En ef við tökum bara dæmi um kaup á skipi eða þyrlu eða annað þess háttar, að til standi að endurnýja einhvern slíkan skipakost, er ekki einfalt, áður en að hönnun skipsins kemur, að setja einhverja tiltekna krónutölu á bak við slíkt mál, sem fer væntanlega á endanum í útboð. Það er erfitt að gera eitthvað slíkt eins og að setja ákveðna milljarðatölu þar fram án þess einu sinni að tekin hafi verið ákvörðun um hvort það eigi jafnvel að kaupa eða leigja skip. Það eru flækjustig í því þegar menn setja fram langtímaáætlun. [[Forseti hringir.]]Menn ganga eins langt og hægt er en það verða alltaf einhverjir veikleikar. Hv. þingmaður hefur alveg rétt fyrir sér, þarna er dálítið gat, einhver veikleiki sem rústar kannski ekki heildarmyndinni en er sjálfsagt að ræða.
Herra forseti. Það fer sífellt meira fyrir svokölluðum rafmyntum á borð við Bitcoin, Ethereum og Zcash í umræðunni. Hafa nær allir orðið varir við aukin umsvif ýmissa aðila í tengslum við þessar rafmyntir á Íslandi, kannski ekki síst hæstv. forsætisráðherra í nýlegu flugi. Við höfum til að mynda líka séð gagnaver spretta upp eins og gorkúlur, m.a. í gámum sem liggja eins og hráviði úti um allt, kominn er upp rafmyntarhraðbanki í Reykjavík og það er rekinn íslenskur skiptimarkaður fyrir rafmyntir. Erlendis hafa bæði stjórnvöld og fyrirtæki á borð við jafnvel mjög stóra alþjóðlega banka brugðist við þessari þróun með margvíslegum hætti. Sum lönd hafa tekið þessari þróun fagnandi en önnur hafa ráðist í bönn. Kína hefur lagt í umtalsverð bönn á notkun rafmynta undanfarið, enn önnur lönd hafa haldið að sér höndum og svolítið reynt að sjá fyrir sér hvað muni gerast, en hér hefur engin afstaða komið fram hjá stjórnvöldum um hvað skuli gera. Fólk sem hefur verið í þessum geira og hefur leitað til Fjármálaeftirlitsins, ríkisskattstjóra eða annarra eftir ráðgjöf hefur fengið afskaplega fá svör. Ástandið er svolítið eins og villta vestrið að því er virðist og er full ástæða til að byggja upp regluverk utan um þessar rafmyntir til að tryggja efnahagslegan stöðugleika, vegna þess að þetta gæti í vissum tilfellum ógnað stöðugleika okkar, og tryggja þjóðaröryggi. Í tilfellum þar sem umsvifin gætu orðið nógu umfangsmikil gætu einhverjir ákveðið að ráðast á okkar fjarskiptainnviði til að reyna að hafa áhrif á markaði. Auðvitað þarf líka að tryggja aðra þjóðarhagsmuni, ásamt því að gefa þeim aðilum sem eru að reyna að skapa nýja atvinnuvegi í kringum þessar rafmyntir einhvers konar skýrar leikreglur svo enginn þurfi að óttast handahófskennda reglubeitingu og skyndilegar sviptingar í löggjöf og öðru. Í rauninni gengur þetta út á að allir viti hvað er í gangi og hvaða leikreglur eru til staðar. Ég spyr því hæstv. forsætisráðherra í fyrsta lagi hvaða áform ráðherra hafi, og kannski ríkisstjórnin, um að bæta löggjöf og regluverk varðandi útgáfu og notkun rafmynta á Íslandi. Í öðru lagi spyr ég hvaða reglur séu nú þegar í gildi sem hafa áhrif á útgáfu og notkun rafmynta á Íslandi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Smára McCarthy fyrir að taka upp þetta mál sem er vanreifað í íslenskum stjórnmálum, eins og hann bendir réttilega á. Hv. þingmaður talar sérstaklega um rafmynt í sinni fyrirspurn. Þá má spyrja sig hvort réttara hugtak væri kannski sýndarfé. Það hefur verið til umræðu að nýta það hugtak af því að rafmynt minnir kannski að einhverju leyti á rafeyri sem hefur verið nýttur um hefðbundna gjaldmiðla. Það sem við kölluðum sýndarfé væri þá eitthvað í ætt við Bitcoin, Auroracoin o.fl. en rafeyrir hefur tengingu við hefðbundna gjaldmiðla. Seðlabankinn hefur skilgreint sýndarfé sem rafræna útgáfu sem hefur verðgildi en er gefið út af aðila sem hvorki er seðlabanki né eftirlitsskyldur aðili í skilningi laga og er í eigin mæli að reikna einingu hlutaðeigandi að verðmæti, en hins vegar er ekki komin fram algild skilgreining á sýndarfé, sem við getum kallað svo. Þar verðum við auðvitað að muna eftir því að við erum í alþjóðlegu samstarfi. Fjármálaregluverk okkar er að miklu leyti upprunnið á Evrópska efnahagssvæðinu. Hv. þingmaður vísaði til þess sem er að gerast á alþjóðavettvangi. Sýndarfé er enn í lagalegu tómarúmi þegar kemur að Evrópska efnahagssvæðinu. Þar hefur hins vegar verið uppi töluverð umræða um möguleika til að ná utan um fyrirbærið með skilvirkri og góðri löggjöf, en það virðist vera nokkuð í land. Ég dreg þá ályktun af fyrirspurn hv. þingmanns, eins og hann orðar hana, að hann sé fyrst og fremst að hugsa um hina efnahagslegu hlið. Auðvitað eru aðrir þættir sem við þurfum líka að taka til umræðu á vettvangi stjórnmálanna. Ég nefni sérstaklega þá auðlindanotkun sem felst í því sem við getum kallað námagröft, eða hefur verið kölluð námagröftur, af því að hv. þingmaður nefndi samferðamann minn í flugi um daginn, námagröft t.d. í Bitcoin. Þar þurfum við að velta fyrir okkur bæði auðlindanýtingu og samfélagslegri ábyrgð fyrirtækja. Ef við horfum á efnahagshliðina fyrst og fremst er unnið að innleiðingu ákvæða fimmtu peningaþvættistilskipunar Evrópusambandsins um sýndarfé á vegum dómsmálaráðuneytisins. Hv. þingmaður nefndi hér hraðbanka. Þar er verið að fella viðskipti í hraðbönkum þar sem má kaupa og selja Bitcoin. Ég veit ekki hvort þessi hraðbanki er þegar kominn upp en a.m.k. hafa borist fregnir af því að til standi að setja hann upp undir tilkynningarskyldu peningaþvættislaga. Samkvæmt Europol er notkun hraðbanka af fyrrgreindu tagi vaxandi vandamál á meginlandi Evrópu. Þetta eru sem sagt fyrirhuguð áform en að öðru leyti hafa íslensk stjórnvöld fylgst með umræðunni innan Evrópska efnahagssvæðisins af því að við höfum litið á þetta sem hluta af hinu evrópska regluverki um fjármálamarkaðinn. Í ljósi þess sem hv. þingmaður nefnir held ég hins vegar að það sé full ástæða til að við setjum þetta meira aktíft á okkar innlendu dagskrá. Það er til að mynda spurning hvort ekki eigi að fjalla um þessi mál á vegum þeirrar nefndar sem er að gera hvítbók um fjármálakerfið af því að við sjáum mjög hraða þróun í þessum geira þó að ég sé þeirrar skoðunar að á endanum þurfum við að finna alþjóðlegar lausnir til að skapa gott og skilvirkt regluverk, eins og hv. þingmaður nefndi. Eitt af álitaefnunum sem þarf að takast á við í þeirri umræðu er að hugmyndafræðin sem þessi kerfi byggja á er ekki persónugreinanleg og er án miðstjórnarvalds. Það er að hluta til það sem fólki hefur fundist spennandi við þetta sýndarfé, já, sem er bara gott orð, og þessi leynd um útgefendur sýndarfjár er í algjörri andstöðu við þá lagaumgjörð sem við höfum innleitt um fjármálamarkaðinn, þar sem við leggjum aukna áherslu á gagnsæi, við gerum ráð fyrir mjög margháttuðu varfærniseftirliti, að auka gagnsæi með starfsemi fjármálastofnana og eftirlitið byggist á því að við ætlum að byggja undir nauðsynlegt traust á fjármálakerfinu. Þetta er það sem við erum búin að vera að tala um í þessum sal, að auka gagnsæi um fjármálakerfið og styrkja allar heimildir til að auka það, og svo fáum við skyndilega inn þennan nýja veruleika sem byggir á algjöru ógagnsæi. Eins og ég sagði áðan höfum við ekki innleitt sérstakt regluverk. Seðlabanki Íslands hefur fylgst mjög vel með þróun þessara mála. Fram til þessa hefur sýndarfé mjög lítið verið notað í greiðslumiðlun á Íslandi. Seðlabankinn telur að svo stöddu ólíklegt að notkun eða viðskipti með sýndarfé muni raska fjármálastöðugleika í náinni framtíð. Eins og við höfum dæmi um getur það þó breyst hratt þannig að svona til að draga málið saman í lokin verður fylgst áfram með þróun í Evrópu. Á vettvangi Evrópusambandsins er unnið að lausn sem mun væntanlega fela í sér breytingu á samevrópska regluverkinu. Það er mikilvægt að horfa til alþjóðlegra lausna því að þessi heimur virðir engin landfræðileg mörk. Af því að hv. þingmaður nefndi afstöðu stjórnvalda vil ég þó nefna að Fjármálaeftirlitið sendi frá sér aðvörun um sýndarfé til almennings 31. janúar á þessu ári. Hið sama gerði fjármála- og efnahagsráðuneytið 1. febrúar þessa árs [[Forseti hringir.]]þannig að stjórnvöld hafa varað almenning við þeim hættum sem kunna að felast í notkun sýndarfjár.
Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa ágætu yfirferð hjá hæstv. forsætisráðherra. Það er vissulega rétt sem hún segir, auðlindanýting er atriði sem við verðum að leggja töluvert mikla áherslu á að taka til greina í þessari umræðu. Hún er orðin töluverð, að mér skilst, en ekki hefur legið fyrir nein mæling á nákvæmlega hversu mikil hún er og það veldur mér áhyggjum. Ég veit að það eru fleiri, t.d. rekstraraðilar þeirra rafmagnsframleiðslustöðva sem þurfa að sjá fyrir þessu rafmagni, sem hafa líka áhyggjur. Það er áhugavert með skilgreiningu Seðlabankans. Nú er hún takmörkuð að því leyti að hún nær t.d. ekki yfir snjallsamninga. Það sýnir svolítið að þetta er allt á iði. Þetta er svo ný tækni að það er verið að finna upp nýja hluti nánast á hverjum degi og því er mjög erfitt að negla niður nákvæma skilgreiningu. Þetta er eitt af því sem mun vefjast fyrir stjórnvöldum. Vissulega er líka töluverð áhætta á peningaþvætti, einmitt út af þessu ógagnsæi, að þetta verði notað af skipulagðri glæpastarfsemi. Regluverkið er nauðsynlegt, en í ljósi þess hversu lítið er til af alþjóðlegri löggjöf er tækifæri fyrir Ísland til að leiða umræðuna um málið. Ég þykist vita að á Íslandi séu hagsmunaaðilar með svona starfsemi sem hafa áhuga á að taka þátt í að búa til góðan og almennan leikvöll fyrir þetta þannig að jafnvægi finnist milli þjóðarhagsmuna og þeirra nýsköpunarhugmynda sem eru málinu til grundvallar. Kannski ætti þessi hvítbók algjörlega að taka undir þetta en það að leita til hagsmunaaðilanna væri gott ráð. Ég spyr að lokum hæstv. [[Forseti hringir.]]forsætisráðherra hvort ekki sé tilefni til að reyna að búa kannski til sérvinnuhóp um þetta sýndarfé eða rafeyri eða hvað á að kalla það sem tæki á tæknilegu þáttunum.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir að taka málið upp. Fram til þessa hefur sýndarfé borið einkenni áhættufjárfestinga fremur en gjaldmiðils í hefðbundinni merkingu. Enn sem komið er uppfyllir sýndarfé illa þau skilyrði sem við gerum til þess sem við notum til að geyma verðmæti, þ.e. hefðbundinna gjaldmiðla. Þetta byggir fyrst og fremst á framboði og eftirspurn og engin stjórnvöld eru ábyrg fyrir stöðugleika eða öryggi slíks kerfis. Það er á einhvern hátt eðli þess sýndarfjár sem við höfum séð nú þegar, við getum sagt að hluti af aðdráttarafli sýndarfjár sé að því er ekki miðstýrt, það lýtur ekki hefðbundnum gjaldmiðilsreglum, en um leið er þar af leiðandi mikil áhætta sem tengist notkun þess og mjög svo óstöðugt verð sem hefur einkennt sýndarfé sem hægt er að finna á vefsíðum þar sem hægt er að fletta upp verðgildi helstu sýndarfjármiðla. Nú er ég í nýsköpun orðanna. Þar kemur fram að þetta er mjög rokgjarn miðill. Eins og ég nefndi áðan hefur þróunin í raun verið í algjörri andstöðu við það hvernig við höfum viljað þróa fjármálakerfið. Þarna verður til ákveðið skuggahagkerfi, getum við sagt. Ég tek undir með hv. þingmanni sem nefnir hér að við þurfum á einhvern hátt að setja málið á dagskrá, kannski meira en bara að fylgjast með þróun mála úti í Evrópu. Ég nefndi áðan hvítbók um fjármálakerfið. Ég held að ég taki það bara með mér að kanna hvernig við getum tekið þetta til frekari skoðunar á vettvangi þingsins og framkvæmdarvaldsins. Hér á þingi á að taka til starfa framtíðarnefnd og kannski er þetta verkefni sem gæti átt heima þar í samvinnu við Seðlabankann, forsætisráðuneytið og fjármálaráðuneytið því að það er mikilvægt að við séum mjög meðvituð um þá áhættu sem felst í notkun sýndarfjár en líka hugsanlega möguleika eins og hv. þingmaður bendir á. Ég held að þetta sé ekki það síðasta sem við munum ræða [[Forseti hringir.]]um þessi mál.
Hæstv. forseti. Ég vil fyrst og fremst þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að vera til svara við þessari fyrirspurn minni. Eins og allir vita eru um 38% allra hlutafélaga, þ.e. skráðra félaga, í eigu lífeyrissjóðanna á Íslandi og bent hefur verið á það af fagmönnum að óæskilegt sé að eignarhald sé í höndum aðila sem eru svo langt frá eign sinni eins og lífeyrissjóðirnir eru, þ.e. að þeir hafi ekki beina stjórnaraðild í mörgum tilfellum og þeir séu svona einskonar sofandi hluthafar, ef við getum orðað það þannig. Því legg ég fram þessa fyrirspurn sem er í fjórum liðum og vonast eftir því að ráðherra gefi greið svör. Segja má að algengur hluti, t.d. Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, þá er ég að tala bæði um A og B hlutann, sé kannski 10–14% í mjög stórum fyrirtækjum, HB Granda, Högum og fleiri. Í fjölmörgum af þeim stóru fyrirtækjum eru lífeyrissjóðirnir til samans með ráðandi hlut og því er það ekki að engu að maður spyr um það hvort Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins hafi gert sér eigendastefnu, hvort hún hafi verið birt og hvort Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins hafi krafist stjórnarsetu eða gert félag við aðra lífeyrissjóði um að leita eftir stjórnarsetu. Einnig má benda á að stórir aðilar á markaði, eins og t.d. olíusjóður Norðmanna, gera mjög ríkar kröfur til þeirra fyrirtækja sem þeir fjárfesta í. Það má segja að sá sjóður hafi með sér nokkurs konar siðareglur sem varða m.a. starf þeirra fyrirtækja sem fjárfest er í, kjör stjórnenda þeirra o.s.frv. Nú er það svo þó að ég sé ekki stuðningsmaður öfundar eða einhverra slíkra kennda, er ég samt hugsi yfir því að t.d. Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins eigi stóran hlut í fyrirtækjum þar sem laun æðstu stjórnenda nema allt að 100 milljónum kr. á ári, sem eru u.þ.b. tuttuguföld laun þeirra sem lægst hafa kjör í viðkomandi fyrirtækjum. Maður verður var við það í þeim kjaraviðræðum sem fara í hönd í haust þegar maður heyrir tóninn í verkalýðsforingjum sem finnst þetta algjör ósvinna. Ég er alveg sannfærður um og vil fá staðfestingu hjá ráðherra eða álit hans á því að þetta mun verða til trafala í kjarasamningum í haust. Þessi ofurlaun einstakra starfsmanna stórra fyrirtækja sem lífeyrissjóðirnir eiga í munu verða til trafala. Mig langar til að biðja hæstv. ráðherra að svara mér mjög skýrt þessum fjórum spurningum sem til hans er beint í þessari fyrirspurn.
Virðulegi forseti. Hér er snert á mjög stóru og mikilvægu máli og mig langar að byrja á að geta þess að um mitt síðasta ár átti ég sem forsætisráðherra frumkvæði að því að ráðist var í gerð skýrslu um hlutverk lífeyrissjóða í atvinnulífinu. Sú skýrsla kom út í janúarmánuði og þar er alveg stórfróðlegt efni um svona umsvif lífeyrissjóðanna, þær miklu breytingar sem hafa orðið á undanförnum árum, t.d. um það að lífeyrissjóðirnir fóru með um 17% af hlutabréfum á Íslandi árið 2010, en af þeim skráðu bréfum eru lífeyrissjóðirnir komnir samkvæmt skýrslunni árið 2015 þá þegar upp í 50%. Þá er ekki tekið tillit til óbeinnar eignar sem getur verið í gegnum verðbréfasjóði. Það er því alveg ljóst að við erum að horfa á töluvert mikið breytt landslag frá því sem áður var, þar sem lífeyrissjóðirnir lágu þarna svona í kringum 20% og fara síðan í dag með u.þ.b. helming. Þetta kallar á alls konar spurningar, meðal annars af því tagi sem hv. þingmaður ber upp hér, um það hvernig lífeyrissjóðirnir hyggjast beita sér í ljósi þess að þeir eru orðnir ráðandi afl í íslensku atvinnulífi og hvernig gætt er að því að þeir fari vel með þá stöðu, hvað þeir hafa sjálfir gert að eigin frumkvæði, hvað stjórnvöld ættu mögulega að gera með lagabreytingum. Við þessum spurningum og mörgum öðrum er reynt að bregðast í skýrslunni sem ég vísaði til og kom út núna í janúar. Ég ætla aðeins að byrja á því, áður en ég fer inn í þær tillögur sem starfshópurinn kom með, að víkja stuttlega að þeim spurningum sem eru bornar upp. Það er þá einkum verið að horfa á Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Nú er sá vandi þegar borið er upp við fjármálaráðherrann að afla upplýsinga um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins að hann er auðvitað að lögum einkaréttaraðili, heyrir ekki stjórnsýslulega undir ráðuneytið, en mér finnst samt sjálfsagt að gera það sem við getum til að bregðast við spurningum. Fyrst varðandi það hvort að við höfum einhvern veginn í ráðuneytinu beitt okkur fyrir eigendastefnu vegna hlutabréfaeignar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins þá vísa ég til þess að hann er einkaréttaraðili, en sjóðurinn hefur sett sér hluthafastefnu og hún var samþykkt í febrúar á síðasta ári og almennt hafa lífeyrissjóðir sett sér slíka hluthafastefnu eða eigendastefnu þar sem m.a. kemur fram hvaða kröfur sjóðirnir gera um stjórnarhætti, umhverfismál og siðferði í þeim fyrirtækjum sem þeir eiga hluti í. Þar er þá einnig gjarnan að finna útlistun á því með hvaða aðgerðum sjóður sinnir eigendaskyldum sínum og hvernig fjárfestingum er fylgt eftir og geta aðgerðir þessar tengst stjórnarsetu, atkvæðagreiðslum og tillögum á hluthafafundum fyrirtækja. Ég get ekki svarað því nákvæmlega hvernig Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins hefur beitt sér í einstökum fyrirtækjum, en það er svona álitamál hvort þingmaðurinn myndi vilja að við, þrátt fyrir að sjóðurinn heyri ekki undir okkur stjórnsýslulega í fjármálaráðuneytinu, myndum kalla eftir svörum við slíkum spurningum. Þingið gæti svo sem líka gert það, viðeigandi þingnefnd og sjóðurinn myndi eflaust glaður svara því fyrir sitt leyti og gæti gert það beint til þingsins án milligöngu ráðuneytisins í sjálfu sér, en almennt sýnist mér að það sé, fari fram mat í hverju tilviki hvernig menn muni haga sér og beita sér en allt innan þeirrar hluthafastefnu sem LSR hefur þegar samþykkt. Þannig hef ég ekki og í ráðuneytinu upplýsingar nákvæmlega um hvernig Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins hefur beitt sér á aðalfundum eða hluthafafundum. Og varðandi launin get ég bara tekið undir það sem hv. þingmaður segir að ástæða er til að fara sérstaklega varlega þar og lífeyrissjóðirnir geta ekki skotið sér undan ábyrgð þegar þeir eru orðnir þetta mikla afl sem ég var að vísa til áðan á því að þar séu menn ekki að ganga þannig fram að það valdi óróa á vinnumarkaði. Það eru bara hárréttar ábendingar sem hv. þingmaður kemur fram með um þau atriði. Ég ætla síðan á eftir að fara aðeins nánar yfir það hvaða tillögur koma fram hjá starfshópnum sem gætu orðið hér til úrbóta.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þau svör sem hann hefur veitt og mun vissulega kynna mér þessa skýrslu sem ég vissi ekki að hefði komið út. Ástæðan fyrir því hins vegar að ég spurði hæstv. ráðherra beint þessara spurninga um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins er sú að síðast þegar ég vissi voru tveir starfsmenn fjármálaráðuneytisins fulltrúar í stjórn þessa sjóðs. Það segir mér að gagnvart Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins kemur fjármálaráðuneytið fram eins og atvinnurekandi og hefur þar tvo menn á móti þremur frá launþegasamtökum. Því taldi ég rétt að spyrja fjármálaráðherra þessara spurninga vegna þess að ég leit þannig til að þeir tveir starfsmenn fjármálaráðuneytisins sem sitja í stjórn lífeyrissjóðsins væru fulltrúar ríkisins í stjórn sjóðsins og ráðherra hefði því beinan aðgang að þeim starfsmönnum til að fylgjast með hvernig stefnu er framfylgt. Ég verð að lýsa því yfir þótt sjóðurinn sé vissulega óháður aðili og ekki háður fjármálaráðuneytinu sem slíkur, þá er það þó þannig að á sama hátt og atvinnurekendur hafa sagt að eðlilegt sé að þeir eigi stjórnarmenn í stjórnum lífeyrissjóða vegna þess að þeir reiða jú fram stóran hluta iðgjalda sem renna í þessa sjóði og vilja hafa þar nokkur áhrif, þá tel ég ekki óeðlilegt að fjármálaráðherra á hverjum tíma, fjármálaráðuneytið, hafi þessi sömu áhrif sem ég er að kalla eftir þarna. Ég fagna því að ráðherra tekur undir með mér um að ofurlaun muni þvælast fyrir. Ég óttast það mjög og nýlegar fréttir af einstökum aðilum sem hafa [[Forseti hringir.]]jafnvel fengið milljónir króna í hækkun á mánuði, það hlýtur að gera gerð kjarasamninga [[Forseti hringir.]]í haust miklu snúnara og erfiðara verkefni og það hlýtur að verða miklu erfiðara að mynda nauðsynlegt traust á milli aðila núna í þessum viðræðum [[Forseti hringir.]]af því að þeir kjarasamningar sem í hönd fara eru náttúrlega gríðarlega mikilvægir.
Virðulegi forseti. Það sem við höfum lagt mesta áherslu á í þessu er að menn fylgi lögum og að menn setji sér stefnu eins og ég rakti áðan. Í hluthafastefnu LSR er m.a. tekið á því hvaða atriði það eru sem lífeyrissjóðurinn leggur áherslu á að liggi til grundvallar stjórnun viðkomandi fyrirtækja sem hann fjárfestir í. Þar kemur fram að LSR gerir kröfu um að fyrirtækin setji sér starfskjarastefnu sem uppfylli kröfu hlutafélagalaga og að hún taki mið af viðurkenndum leiðbeiningum um stjórnarhætti fyrirtækja, kannski nokkuð almennt orðalag, en það er alveg ljóst að menn vilja að það sé skipulag á hlutunum og verið sé að fylgja einhverri fyrirframgefinni stefnu við mörkun starfskjara. Mig langar að hvetja alla sem hafa áhuga á þessu máli til að skoða skýrsluna sem kom út í janúar, vegna þess að hún er svo stórfróðleg um þá gríðarlega miklu breytingu sem hefur orðið um völd lífeyrissjóðanna í íslensku atvinnulífi og þær ábendingar sem þar koma fram, m.a. um að þörf sé á því að lífeyrissjóðirnir almennt marki sér skýrar fjárfestingarstefnu til langs tíma og stefni að því að auka vægi erlendra eigna til að draga úr áhættu. Þarna var m.a. verið að takast á um spurninguna um hvort við ættum að skylda þá til þess að auka hlutfall erlendra eigna eða ekki, en niðurstaðan var sú að það væri óþarfi að skylda þá til þess. Þar er líka tillaga um að lífeyrissjóðir séu skyldugir til að móta stefnu um stjórnarhætti lífeyrissjóða sem eiganda í atvinnufyrirtækjum, það ætti að vera skýr lagaskylda til þess, og að þeim ætti að vera gert skylt að birta a.m.k. árlega skýrslu með upplýsingum um samskipti við félög sem þeir fjárfesta í og um hvernig þeir greiða atkvæði á hluthafafundum. Þetta held ég að væri mjög til bóta. Síðan eru fleiri tillögur sem varða sveigjanleika í kerfinu, heimildir [[Forseti hringir.]]einstaklinga til að ráðstafa með frjálsari hætti sínum sparnaði. Síðan er auðvitað í skýrslunni sérstaklega tekið til umfjöllunar [[Forseti hringir.]]ýmislegt sem varðar samkeppnismálin, sem er auðvitað orðið risastórt mál þar sem er í raun og veru ekki til það félag þar sem lífeyrissjóðirnir eru ekki með verulegan eða ráðandi hlut.
Forseti. Mig langar að byrja á því að fullyrða að EES-samningurinn sé undirstaða undir mikilvægasta alþjóðasamstarf sem Ísland hefur tekið þátt í. Við höfum ómælda hagsmuni af því að viðhalda samningnum með öllum kostum hans, en jafnframt að tryggja virka hagsmunagæslu okkar þar. Það er ástæða til að fagna því að Alþingi hefur samþykkt skýrslubeiðni til utanríkisráðherra um kosti og galla aðildar okkar að þessum samningi. Ég treysti því að við fáum þar faglegt og hlutlaust mat á stöðunni. Mig langar að víkja að því sem er ástæðan fyrir því að ég bað um að fá að eiga orðastað við hæstv. ráðherra, það er hvernig fulltrúar ákveðinna flokka hafa reynt að tala samninginn um EES niður líkt og ekki sé um tvíhliða markaðssamstarf að ræða og hagsmunagæslan sé engin. Þannig samþykktu tveir stjórnarflokkar á landsfundi sínum ályktanir sem virðist gagngert beint gegn hinum svokallaða þriðja orkupakka EES-samstarfsins og fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa komið þeim sjónarmiðum sínum á framfæri í fjölmiðlum, bæði hér á landi og í Noregi, að hér sé um stórvarasama löggjöf að ræða, málið snúist um yfirráð yfir auðlindunum okkar. Nú er það svo, herra forseti, að þetta eru upplýstir þingmenn og það er hlustað þegar þeir tjá sig. Það má setja þessar samþykktir og þessar fullyrðingar í samhengi við það sem m.a. segir í nýrri skýrslu utanríkisráðherra og nýlega var rædd hér á Alþingi, með leyfi forseta: „Samkvæmt EES-samningnum hefur Ísland margvísleg tækifæri til að hafa áhrif á mótun nýrra EES-reglna. … Til að mynda býðst íslenskum sérfræðingum þátttaka í sérfræðingahópum sem framkvæmdastjórnin hefur samráð við um mótun löggjafar.“ Þegar þetta er allt sett í samhengi þá vakna óneitanlega spurningar. Það er ljóst að tækifæri okkar til hagsmunagæslu eru til staðar og þau eru skýr. Þá er spurt: Hvaðan stafa þær áhyggjur sem upp hafa komið hvað varðar hagsmunagæslu fyrir Íslands hönd í samstarfinu? Ég óska eftir því að fá á hreint frá hæstv. ráðherra: Hver eru helstu sjónarmið og hagsmunir Íslands varðandi þriðja orkupakka Evrópusambandsins sem felur í sér löggjöf á sviði innri orkumarkaðarins? Auðvitað má finna svarið við þessu að hluta til a.m.k. í greinargóðu minnisblaði sem var nýlega sett saman að beiðni hæstv. ráðherra um þessi álitaefni. Þar kom fram að þeir sem höfðu lesið tilskipunina vissu að þriðji orkupakkinn haggar í engu yfirráðum íslenskra stjórnvalda yfir orkuauðlindunum okkar, að réttur Íslands til að ákveða skilyrði nýtingu orkuauðlinda eða orkugjafa okkar er óbreyttur og að forræði Íslands yfir leyfisveitingum til lagningar sæstrengs er óhaggað. Mig langar til að fá staðfestingu ráðherra á því að áhyggjur samstarfsmanna hennar séu úr lausu lofti gripnar. Í öðru lagi spyr ég hæstv. ráðherra: Hvaða aðkomu hafa íslensk stjórnvöld haft af fyrstu stigum vinnunnar, þ.e. við mótun löggjafarinnar? Hvernig komu þau sjónarmiðum Íslendinga á framfæri? Tengt því óska ég svara við því á hvaða vettvangi þessi vinna fór fram og hvaða gögn er að finna um þau.
Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn um vinnu íslenskra stjórnvalda vegna innleiðingar þriðja orkupakka ESB. Ég mun svara þeim þremur spurningum sem felast í fyrirspurninni. Að því er fyrstu spurninguna varðar þá er því til að svara að helstu sjónarmið og hagsmunir Íslands sem snerta þriðja orkupakka ESB lutu að því að fá fram ákveðna aðlögun og undanþágur sem tækju mið af íslenskum aðstæðum og væru í samræmi við það hvernig fyrsti og annar orkupakki ESB voru teknir inn í EES-samninginn og innleiddir í landslög, fyrst með setningu raforkulaga árið 2003 og svo með síðari breytingum á þeim lögum. Með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar í maí 2017 um upptöku þriðja orkupakkans í EES-samninginn eru Íslandi veittar ákveðnar undanþágur frá tilteknum gerðum þriðja orkupakkans og þær undanþágur eru byggðar á umboði frá Alþingi. Í fyrsta lagi fékk Ísland undanþágu frá kröfum þriðju raforkutilskipunar ESB um eigendaaðskilnað flutningsfyrirtækja frá öðrum rekstri á orkumarkaði. Í okkar tilfelli þýðir það að innleiðing tilskipunarinnar kallar ekki á breytingar á núverandi eignarhaldi á Landsneti og allar slíkar breytingar geta verið á okkar eigin forsendum en ekki samkvæmt fyrirmælum ESB. Í öðru lagi mælir ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar fyrir um að ef Ísland getur sýnt fram á erfiðleika við rekstur raforkukerfis síns eftir innleiðingu tilskipunarinnar er Íslandi heimilt að sækja um undanþágu til Eftirlitsstofnunar EFTA frá tilteknum ákvæðum tilskipunarinnar, m.a. um aðskilnað dreififyrirtækja. Er það m.a. byggt á þeim sjónarmiðum að Ísland er einangrað raforkukerfi í skilningi tilskipunarinnar. Í þriðja lagi er Íslandi veitt undanþága frá öllum gerðum þriðja orkupakkans sem varða jarðgas, enda slíkur markaður ekki til staðar hér á landi. Í fjórða lagi var samþykkt aðlögun fyrir EFTA-ríkin varðandi valdheimildir ACER, samstarfsstofnunar eftirlitsaðila á orkumarkaði. Hluti af þriðja orkupakkanum er sérstök reglugerð um ACER. Samkvæmt henni fær ACER ákveðnar valdheimildir til að leysa úr deilumálum milli landsbundinna raforkueftirlitsaðila, sem er þá Orkustofnun hér á landi, sem varðar flutning á raforku yfir landamæri. Innan EFTA-stoðarinnar er það ESA sem fær þessar valdheimildir. Það er í samræmi við tveggja stoða kerfi EES-samningsins og byggir á fyrri fordæmum. Að því er varðar almenna hagsmuni Íslands af því frelsi og samkeppni í raforkusölu sem innleitt var með fyrsta orkupakkanum í raforkulögum árið 2003 þá má benda á að árið 2011 var óskað eftir skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands um fyrirtækjaaðskilnað á raforkumarkaði. Í skýrslunni kemur fram að með framangreindum breytingum, m.a. kröfum um aðskilnað sérleyfis- og samkeppnisstarfsemi orkufyrirtækja, hafi myndast samkeppni í sölu á raforku á Íslandi og það hafi haft í för með sér ávinning, bæði fyrir almenning og fyrirtæki í landinu. Varðandi spurningar tvö og þrjú um aðkomu íslenskra stjórnvalda um mótun þriðja orkupakkans þá er því að svara að löggjöf ESB um þriðja orkupakkann er frá árinu 2009 og var í mótun árin þar á undan. Íslensk stjórnvöld fylgdust með þeirri vinnu og má nefna að í skýrslu iðnaðarráðherra sem lögð var fram á 135. löggjafarþingi árið 2007 kemur fram að tillaga þriðju raforkutilskipunar sambandsins hafi verið kynnt í september 2007 og í ársbyrjun 2008 verið kynntar frekari tillögur að tilskipunum á sviði orkumála. Iðnaðarráðuneytið og utanríkisráðuneytið fylgdust náið með þróun þriðja orkupakkans á vettvangi ESB á þessum tíma og tók Ísland virkan þátt í starfi nefnda um orkumál á vegum EFTA og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Sjónarmiðum Íslands var komið á framfæri á þessum vettvangi og byggðist afstaða Íslands á að viðhalda þeim undanþágum og aðlögunum sem Ísland fékk við upptöku fyrsta og annars orkupakka ESB í EES-samninginn. Í framhaldi af setningu þriðja orkupakkans árið 2009 hefur verið unnið á vettvangi EFTA að upptöku hans í EES-samninginn. Hefur Alþingi verið upplýst með reglubundnum hætti um þá vinnu sem falist hefur í samningaviðræðum við ESB um nauðsynlega aðlögun og undanþágur. Má hér t.d. nefna minnisblöð ráðuneyta til utanríkismálanefndar, dagsett 14. júní 2010, 10. febrúar 2012, 28. maí 2014, 27. júní 2014, 7. nóvember 2014, 9. janúar 2015, 23. febrúar 2015 og 27. júní 2016. Einnig hefur atvinnuveganefnd og stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis verið upplýst um stöðu mála varðandi þriðja orkupakkann á undanförnum árum. Í lokin langar mig líka að nefna að þetta mál hefur sýnt að ýmsar spurningar hafa vaknað. Mér finnst sjálfsagt að spyrja þeirra og finnst málið hafa þróast í rétta átt. Ég hef spurt einhverra af þessum spurningum sjálf, það var m.a. þess vegna sem ég fékk til mín á fund Ólaf Jóhannes Einarsson lögmann og í kjölfarið vann hann umrætt minnisblað sem hv. þingmaður kom inn á. Það hefur verið mjög upplýsandi. Í nafni upplýstrar umræðu, aðhalds og spurninga þá finnst mér málið í raun hafa unnist í rétta átt. Ég fagna því ef menn eru með spurningar og eftir atvikum [[Forseti hringir.]]áhyggjur, sérstaklega þegar þeim er hægt að svara með góðum gögnum.
Forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni og fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál á dagskrá og sömuleiðis hæstv. ráðherra fyrir skýr og greinargóð svör. Það er einmitt mjög mikilvægt í þessari umræðu að við fáum staðreyndirnar fram því að umræðan um þetta tiltekna mál hefur byggst held ég á töluverðri vanþekkingu á málinu og í fjölmiðlum hefur verið blásið upp eitthvert meint valdaframsal á orkuauðlindum landsins án þess að nokkur innstæða sé fyrir þeim fullyrðingum. Það er raunar sorglegt að horfa upp á rótgróna, getum við sagt, stjórnmálaflokka og stjórnarflokka sem hér hafa verið við stjórnvölinn árum og áratugum saman nánast samfleytt, eins og Framsóknarflokkinn og Sjálfstæðisflokkinn, sem eru farnir að tala kerfisbundið niður samninginn um Evrópska efnahagssvæðið án þess að hafa nokkra hugmynd um hvert eigi að stefna, án þess að hafa nokkra hugmynd um hvað endurskoðun á slíkum samningi eigi að fela í sér eða hvaða tækifæri yfir höfuð séu til endurskoðunar á þeim samningi. [[Forseti hringir.]]Þetta er mikilvægasti alþjóðasamningur sem Ísland hefur nokkru sinni gert og er undirstaða [[Forseti hringir.]]atvinnustarfsemi í landinu. Við eigum ekki að leggja hér upp í ferð án fyrirheits.
Herra forseti. Ég vil eins og hv. þm. Þorsteinn Víglundsson þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirgripsmikið svar og vandað eins og hennar er von og vísa, það er mjög upplýsandi. Það hefur verið fylgst með þessu ferli frá upphafi. Þess vegna veltir maður því fyrir sér hvort verið sé að reyna að slá einhverja pólitískar keilur af hálfu tiltekinna þingmanna innan Sjálfstæðisflokksins. Eru þingmenn Sjálfstæðisflokksins komnir í samkeppni við Miðflokkinn í því hver er yfirlýsingaglaðastur gagnvart því að tortryggja EES-samninginn? Ég vil hins vegar fagna þeim ákveðnu áherslum sem koma fram hjá hæstv. ferðamála- og iðnaðarráðherra, en líka þeim áherslum sem koma fram m.a. í skýrslu utanríkisráðherra um mikilvægi EES-samningsins, mikilvægasta viðskiptasamnings sem við Íslendingar höfum gert. Það skiptir gríðarlega miklu máli að þeir þingmenn sem tjá sig um samninginn geri það af ábyrgð og þeir geri það af festu og þeir geri það með rökum. Rökin eru þau að íslensk stjórnvöld hafa augljóslega [[Forseti hringir.]]verið á vaktinni þegar kemur að þessu, þau hafa verið að gæta hagsmuna Íslendinga, orkuneytenda hér heima. [[Forseti hringir.]]Ég vil sérstaklega fagna því.
Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en komið hér upp og gert athugasemdir við þau orð sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir lét falla um samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Það er sorglegt og þetta er svo hættulegt í stjórnmálum þegar stjórnmálamenn eru ekki tilbúnir til þess að endurskoða hlutina, þegar stjórnmálamenn eru á flótta undan þeirri staðreynd að frá 1994 hefur eðli EES-samningsins breyst. Öll umgjörðin um samninginn hefur breyst líka. Þekkingin á samningnum hefur breyst á Íslandi og í Brussel. Kynslóðaskipti hafa átt sér stað víða. Nálganir á lausnum eru með öðrum hætti en verið hefur. Þess vegna er sjálfsagt að endurskoða, endurmeta, þennan samning. Þar með er ekki sagt að Íslendingar séu að skilja við Evrópu með neinum hætti. Alls ekki. Við hljótum að þora að gera það, nema þingmenn Viðreisnar séu slíkir Evrópusinnar að allt þaðan sé svo gott að við öllu megi gleypa og ekkert megi gagnrýna og skoða. Það gerum við að sjálfsögðu ekki, en það eina sem við erum að segja hér er að þetta er samningur sem eins og allir aðrir samningar er vert að endurskoða reglulega.
Herra forseti. Ég get ekki látið hjá líða að blanda mér í þessa umræðu. Ég held að í allri pólitískri umræðu um mikilvæg mál sé rétt að horfa til staðreynda. Ég fagna því að í umræðu um þriðja orkupakkann er búið að draga fram staðreyndir málsins, en það leiðir jafnframt í ljós hversu auðvelt er að afvegaleiða mikilvæga umræðu með upphrópunum, fullyrðingum út í loftið sem hafa ekki við nein rök að styðjast og síðan leiðir hvað af öðru og menn sjást ekki fyrir. Auðvitað er alltaf sjálfsagt að vera með vakandi auga á EES-samningnum og velta fyrir sér mikilvægi hans og hlutverki, en ég held að menn eigi að nálgast þá umræðu af mjög mikilli ábyrgð, vegna þess að það sem er undir er ekki bara [[Forseti hringir.]]þriðji orkupakkinn eða einhverjir afmarkaðir hlutir eins og innflutningur á kjöti og þess háttar þar sem [[Forseti hringir.]]menn vilja taka þetta niður í afmarkaða búta, heldur mjög miklir og stórir hlutir undir. Menn [[Forseti hringir.]]eiga að horfa á heildarmyndina og menn eiga einmitt ekki að vera hræddir við það.
Virðulegi forseti. Ég ætla að þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör sem og þeim þingmönnum sem hafa tekið hér til máls og vona að þeir hafi allir áttað sig á því að tilgangur umræðunnar var nákvæmlega þessi, að fá staðreyndir upp á borðið og tala um hagsmunagæslu okkar. Mér þykir ljóst af umræðunni að það er þörf á vitundarvakningu um mikilvægi samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og virkri þátttöku ráðherra í að tryggja að réttar upplýsingar um Evróputilskipanir og vinnuna við þær komist að í umræðunni. Við höfum einfaldlega ekki efni á því að grafið sé undan tiltrú almennings á samstarfinu á grundvelli rangra upplýsinga. Það er jafn hættulegt og það er mikilvægt að hafa réttar upplýsingar og ræða þær og þróunina. Það er líka ljóst samkvæmt þessu að áhyggjur stjórnarflokkanna eru úr lausu lofti gripnar. En ráðherrar ríkisstjórnarinnar þurfa að beita sér fyrir því að auka tiltrú eigin flokksmanna á þeirri hagsmunagæslu sem þeir sinna og hefur verið sinnt í þessu alþjóðasamstarfi. Það hefur komið fram að við höfum margvísleg og skýr tækifæri til að taka virkan þátt í mótun þeirra reglna sem eru innleiddar hér á grundvelli EES-samstarfsins. Það er mikilvægt að við búum svo um hnútana, m.a. með því að hafa til reiðu sérfræðinga sem geta beitt sér í málinu og vakandi stjórnmálamenn, að við getum nýtt okkur þessi tækifæri til hins ýtrasta. Ef vilji er til að hafa enn meiri áhrif þá liggur náttúrlega beint við að þjóðin fái að kjósa um það að uppfæra EES-samninginn, upp um deild, með inngöngu í Evrópusambandið, en það er nú efni í aðra umræðu. Mig langar til að ljúka máli mínu með annarri spurningu til hæstv. ráðherra, hún er þessi: Verður þetta mál lagt fyrir þing nú í vor? -Takk fyrir umræðuna.
Herra forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessar umræður. Það eru nokkur atriði sem mig langaði að koma inn á. Fyrst af öllu langar mig eiginlega að sameina sjónarmið hv. þingmanna úr Viðreisn annars vegar og Miðflokki hins vegar [[Gripið fram í.]]vegna þess að það sem hv. þingmenn komu inn á var alveg rétt. Það er annars vegar það að EES-samningurinn er okkur mjög mikilvægur og hins vegar að það er ekkert óeðlilegt og í raun eðlilegt, heilbrigt og hollt að spyrja spurninga hvað hann varðar og um það framsal sem sannarlega er fyrir hendi. Við höfum auðvitað horft upp á Evrópusambandið þróast mjög frá því við tókum upp EES-samninginn. Og svo það sé líka alveg skýrt, ekki það að ég haldi að einhver sé í vafa um það, þá er það einmitt mín skoðun að það er EES-samningurinn sem er góður, en aðild að Evrópusambandinu ekki. Þess vegna finnst mér ekkert óeðlilegt við það að við lítum á það hvernig Evrópusambandið hefur þróast til hliðar við EES-samninginn. Hann er auðvitað orðinn 25 ára gamall. Það er sjálfsagt að meta reynsluna af honum. Við erum með tveggja stoða kerfi, það er grunnurinn, það er það sem skiptir öllu máli. Við höfum horft upp á framsal, bæði hvað varðar persónuverndarmálin og fjármálamarkaðinn. Ef maður ætti að velja sér slag til að taka hvað varðar framsalið þá er það, eins og ég hef skilið það, í rauninni meira framsal en er í þessum þriðja orkupakka. Hvort málið komi inn í þingið, þá er ég með það á minni þingmálaskrá. Það þarf hins vegar að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara áður en mitt mál kemur inn í þingið. Það er utanríkisráðherra sem leggur það fram, þannig að ég þori ekki að svara fyrir hans hönd hvort málið komi inn á þessu þingi eða ekki. En eins og ég segi þá er það alla vega á þingmálaskrá minni og væntanlega hjá honum líka.