Virðulegi forseti. Ráðgefandi álit EFTA-dómstólsins sem skilað var í gær veldur mér áhyggjum. Samkvæmt áliti dómstólsins kveður EES-samningurinn á um að aðildarríkjum hans beri að leyfa innflutning á fersku kjöti svo framarlega sem það hefur staðist heilbrigðiseftirlit í heimalandinu. Ekki sé heimilt að gera þá kröfu að afurðirnar verði frystar eins og íslensk stjórnvöld hafa alltaf krafist. Ég vil þó árétta það að álitið er ráðgefandi og afnemur ekki sjálfkrafa gildandi reglur á Íslandi. Í gegnum árin hafa dýralæknar og aðrir sérfræðingar sem best þekkja til á þessu sviði varað við innflutningi á fersku kjöti. Með leyfi forseta langar mig að vitna í orð Vilhjálms Svanssonar, dýralæknis við Tilraunastöð Háskóla Íslands að Keldum, í Fréttablaðinu þar sem hann segir þessa niðurstöðu „sorgartíðindi fyrir þá sem bera lýð- og dýraheilsu fyrir brjósti“. Innflutningur á hráu kjöti til Íslands er bannaður vegna varna gegn dýrasjúkdómum og voru fyrstu lög í þá átt sett 1882. Staða Íslands með tilliti til dýrasjúkdóma er einstæð í heiminum og hana ber að varðveita með öllum tiltækum ráðum. Tilgangur bannsins er margþættur og er meðal annars að tryggja sem heilnæmasta innlenda matvöru, stuðla að dýravelferð, varðveita erfðafjölbreytileika eða erfðaauðlindir, draga úr lyfjakostnaði, vernda lýðheilsu og fleira. Liður í velferð dýra er að stuðla að góðu heilsufari dýra í landinu með því að koma í veg fyrir að nýir smitsjúkdómar berist til landsins. Um leið er lagður grunnur að því að áfram verði framleiddar heilnæmar búfjárafurðir í landinu, lausar við afleiðingar tiltekinna sjúkdóma eða lyfjaleifar þeim tengdum. Þar fyrir utan mætti svo auðvitað ræða óæskileg umhverfisáhrif af flutningi kjöts, en það er annað mál.
Virðulegi forseti. Allnokkur umræða hefur spunnist um samning ríkisins við sjúkrahótel nokkurt á undanförnum vikum. Sú umræða beinir sjónum okkar að því hvaða mörk þurfi að setja við samninga við einkaaðila um framkvæmd grundvallarvelferðarþjónustu eins og heilbrigðisþjónustu. Ég vil lýsa þeirri skoðun að varhugavert sé að semja við félög í eigu fagfjárfesta um slíka þjónustu vegna þess að þau þurfa, af því að þau eru rekin í hagnaðarskyni eðli málsins samkvæmt, að greiða arð af starfsemi sinni til eigenda sinna. Það fé fer þá út úr heilbrigðisþjónustunni og verður ekki til að þjónusta fólk. Reynsla Svía af því er mjög bitur hvað þennan þátt samninga varðar, að fyrirtæki sem rekin eru í hagnaðarskyni láti hagnaðarsjónarmiðin og þörfina á arðgreiðslu vera í forgrunni og spari þá frekar við sig mönnun í þjónustunni ef val er á milli þessa tvenns. Það er óásættanlegt. Það er auðvitað og á að vera svigrúm til samninga við félög sem eru í eigu starfsmanna og geta ekki greitt arð út úr starfsemi sinni en við eigum að sameinast um þær meginlínur að ekki verði samið um framkvæmd heilbrigðisþjónustu við félög í eigu fagfjárfesta sem eru rekin í hagnaðarskyni og greiða arð af starfsemi sinni. Við eigum að setja skilyrði um eignarhald starfsfólks og að félögin séu lokuð þannig að ekki sé hægt að greiða úr þeim arð ef verið er að semja við einkaaðila um framkvæmd heilbrigðisþjónustu.
Herra forseti. Það er mótsagnakennt að samtímis því sem við gleðjumst yfir því að hagur þjóðarbúsins vænkast nú ár af ári og við fjarlægjumst þrengingar eftirhrunstímans berast allt of oft fréttir af því að þjónustu á ýmsum sviðum sé að hraka. Skiptir þá ekki máli hvort það er stórskert póstdreifingarþjónusta á stórum svæðum í landinu eina vikuna eins og fyrir skömmu þar sem sú þjónusta er skorin niður um allt að helming sums staðar eða þá núna, að fréttir berast af því að flugumferðarstjórn á flugvellinum á Akureyri er að skerðast frá því sem verið hefur og jafnvel um áratugaskeið. Það er dapurlegt ef við getum ekki haldið uppi að minnsta kosti um það bil jafn góðri þjónustu að þessu leyti og verið hefur í gegnum þykkt og þunnt undanfarna tvo, þrjá áratugi. Þar kann að vísu fleira eða annað en peningaleysi að valda, sem sagt að einhverju leyti vandræði við að manna starfsemina með menntuðum flugumferðarstjórum með réttindi, en við hljótum að gera þá kröfu til stjórnvalda, sem fara með þessi mál, að reynt sé að leysa úr slíku með tímabundnum ráðstöfunum þangað til að mannskapur hefur verið þjálfaður upp til að fylla í skörðin. Ég veit ekki betur en að í þjónustusamningi ríkisins við Isavia séu ákvæði um það að á Akureyrarflugvelli eigi að vera flugumferðarstjórnarþjónusta allan sólarhringinn, rétt eins og á Reykjavíkurflugvelli og í Keflavík, enda eru þetta þrír langumferðarmestu flugvellir landsins. Þar við bætist að Akureyri er miðstöð sjúkraflugs í landinu sem þarf að sjálfsögðu að hafa tryggan aðgang að svona þjónustu allan sólarhringinn árið um kring. Ég vil nota þetta tækifæri og skora á þá sem með málin fara að reyna að leysa úr þessu ástandi og gera betur en nú eru horfur á að verði og ef til vill hefði hin ágæta umhverfis- og samgöngunefnd spanderað einum fundi af minna tilefni en þessu að fara yfir stöðuna í þessu máli.
Herra forseti. Ekki er langt síðan hæstv. húsnæðis- og félagsmálaráðherra lét færa starfsmönnum fjármálaráðuneytisins orkustangir með kveðju. Hæstv. húsnæðis- og félagsmálaráðherra vildi láta menn halda að það væri leti starfsmanna fjármálaráðuneytisins um að kenna að húsnæðisfrumvörpin væru ekki komin fram, en það er fjarri sanni. Embættismenn ráðuneytisins gátu hins vegar ekki varið sig fyrir þessari lágkúrulegu árás og það vissi hæstv. ráðherra mætavel. Hæstv. húsnæðis- og félagsmálaráðherra þorði ekki að tala við hæstv. fjármálaráðherra sjálfan og réðst því að varnarlausum starfsmönnum ráðuneytisins. Annar framsóknarmaður, hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, sagði í þættinum Í bítið á Bylgjunni í gær að hún teldi að embættismenn fjármálaráðuneytisins hefðu framið glæp í formi skjalafals og það hvernig meðferð skjala hér á Alþingi sem varða endurreisn bankakerfisins eftir hrun og aðgengi hv. þingmanna að þeim sé runnið undan rifjum embættismannanna. Hæstv. forseti ætti að geta leiðrétt hv. þingmann hratt og vel enda er það þingið sem ræður meðferð skjalanna. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir þorir ekki að ráðast beint að fjármálaráðherrum síðasta kjörtímabils en sakar embættismenn um óheiðarleika með dylgjum í fjölmiðlum og vill notfæra sér þá tortryggni sem enn ríkir í samfélaginu til að þyrla upp ryki. Mér finnst framkoma þeirra beggja gagnvart starfsmönnum fjármálaráðuneytisins óásættanleg, auk þess sem hún er lítilmannleg. Það eru ráðherrar sem fara með ábyrgð og þangað á að beina spjótum en ekki að embættismönnum sem geta ekki varið sig fyrir slíkum rógi og árásum. Mér finnst að hæstv. ráðherra og hv. þingmaður ættu að skammast sín og í öðrum lýðræðislöndum segja menn af sér fyrir minni sakir.
Virðulegi forseti. Þegar ég var ung stúlka átti ég sparisjóðsbók í Landsbankanum í Austurstræti. Eitt sinn brá ég mér í bæinn og tók út dágóða upphæð sem ég man ekki lengur til hvers ég ætlaði að nota. Þegar ég kom heim með peningaumslagið var hringt úr bankanum og mér tjáð að þeir hefðu gert mistök, ég hefði fengið of mikið af peningum í minn hlut og ég var beðin um að koma strax og skila þeim. Það fannst mér alveg sjálfsagt mál og fór undir eins í bankann og skilaði peningunum. Mér datt þessi saga úr æsku minni í hug þegar svokallað Borgunarmál kom upp á dögunum, sem er alveg ótrúlegt klúður og með ólíkindum að bankinn skuli hafa staðið að málum eins og raun ber vitni. Í fyrsta lagi hlýtur að vera krafa um galopið og gegnsætt söluferli þegar eignir ríkisins eða ríkisbanka eru annars vegar. Hins vegar er það óskiljanlegt að bankinn skyldi ekki setja inn fyrirvara í kaupsamninginn vegna hugsanlegrar yfirtöku Visa Inc. og Visa Europe sem færði hluthafahópnum milljarða í sinn hlut að því er talið er. Fram hefur komið að þegar bankinn seldi hlut sinn í Valitor til Arion banka þremur vikum síðar var settur inn slíkur fyrirvari. Landsbankinn er nánast að fullu í eigu ríkisins og því eru stjórnendur Landsbankans að sýsla með eigur almennings þegar þeir ráðstafa eignum bankans. Hvers vegna fer bankinn ekki fram á að peningnum verði skilað vegna þeirra mistaka, eins og forðum? Væri það ekki hið eina rétta og sanna niðurstaða í þessu máli að hluthafahópurinn mundi einfaldlega endurgreiða bankanum þá peninga sem með réttu hefðu átt að koma í hans hlut og bæta þannig almenningi þennan skaða? Að lokum tel ég rétt að Bankasýslan láti fara fram óháða rannsókn á þessu máli sem fyrst.
Hæstv. forseti. Í liðinni viku barst þingmönnum Norðausturkjördæmis bréf frá flugrekstrarstjóra Norlandair og þjálfunarstjóra Mýflugs sem hafa aðsetur á Akureyrarflugvelli. Innihald bréfsins er þess efnis að það vekur áhyggjur því að leiddar eru líkur að því að hugmyndir Isavia um skert þjónustustig leiði einnig til skertra öryggishagsmuna notenda þjónustunnar. Akureyrarflugvöllur er þriðji stærsti flugvöllur landsins á eftir Reykjavík og Keflavík. Þrátt fyrir erfiðar aðstæður frá náttúrunnar hendi og mikla flugumferð hefur flugumferðarstjórum tekist að halda uppi háum öryggisstuðli. Sá árangur grundvallast á radarstöð sem staðsett er við hlið flugbrautarinnar og stjórnast af flugumferðarstjórum í flugturni. Af ýmsum ástæðum stefnir í að flugumferðarstjórum fækki úr sex í þrjá. Ekki fyrr en nýlega hafa verið gerðar ráðstafanir til nýráðninga og þjálfunar á nýjum flugumferðarstjórum. Vitað er að þjálfun þeirra tekur tíma og hafa starfandi flugumferðarstjórar boðist til að dekka tímabilið með skipulagningu vakta, líkt og þeir hafa reyndar gert fram að þessu samkvæmt upplýsingum mínum. Hæstv. forseti. Stefnan virðist vera sú að manna vaktir með starfsmönnum sem hafa einungis brot af þeirri menntun, starfsþjálfun og réttindum sem flugumferðarstjórar hafa. Þessir starfsmenn hafa til dæmis ekki réttindi til að veita radarþjónustu og því er það öryggi sem sú stöð veitir ekki til staðar þegar þeir verða á vakt. Í ljósi mikillar flugumferðar um Akureyrarflugvöll og þess að hann er miðstöð sjúkraflugsþjónustu sýnist mér afar mikilvægt að þessi þjónusta sé ekki skert. Ekki má gleyma því að flugvöllurinn er mikilvægur varaflugvöllur fyrir bæði innanlands- og utanlandsflug allan sólarhringinn. Mikilvægi þess að veita þjónustu með radarleiðsögn hafa dæmin sannað, en ekki gefst tími til að telja þau upp hér. Ágreiningur virðist um túlkun á því hvað skert þjónusta er. Það gengur ekki. Menn verða að vera á sömu blaðsíðunni þegar mál sem varða öryggi og mikilvæga þjónustu eru rædd. Ég efast ekki um að innanríkisráðherra skoðar þetta mál vel og treysti því að farsæl lausn finnist.
Hæstv. forseti. Þessa dagana vinnur hv. velferðarnefnd þingsins með húsnæðisfrumvörp hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra. Í gær birti Seðlabankinn umsögn sína vegna þessara mikilvægu mála. Það er skoðun bankans að áhrif frumvarpanna verði í samræmi við þau markmið sem frumvörpunum er ætlað að ná, þ.e. að koma til móts við húsnæðiskostnað leigjenda. Það er skoðun bankans að áhrif frumvarpanna verði í samræmi við markmið þeirra að lækka húsnæðiskostnað þeirra sem eru á leigumarkaði með auknum húsnæðisbótum og auknu framboði á húsnæði fyrir efnaminni leigjendur. Um frumvarp um húsnæðisbætur segir í umsögn Seðlabankans, með leyfi forseta: „Það felur í sér að þær fjölskyldur sem njóta kostnaðarþátttöku ríkisins samkvæmt frumvarpinu munu með tímanum þurfa að ráðstafa nokkru minni hluta tekna sinna en ella til húsnæðis og þar af leiðandi hafa meira til ráðstöfunar í aðrar neysluvörur og sparnað.“ Í umsögn Seðlabankans um almennar íbúðir fyrir efnaminni leigjendur segir, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu er lagt til að verulegum fjárhæðum verði varið til uppbyggingar á leiguhúsnæði sem verði ráðstafað til tekjulágra og annarra sem tilgreindir eru í frumvarpinu. Að öðru óbreyttu mun slíkt leiða til þess að leiguverð á slíkum íbúðum lækkar.“ Þessi umsögn er í samræmi við það sem ráðgjafarfyrirtækið Analytica benti á í umsögn sinni þegar umrædd frumvörp voru til vinnslu innan velferðarráðuneytisins. Ríkið hefur sett verulega fjármuni í húsnæðismál undanfarin ár eða frá árinu 2008 en þar er um að ræða útgjöld til Íbúðalánasjóðs, útgjöld í vaxtabætur, sérstakar vaxtabætur og útgjöld til niðurfellingar á verðtryggðum húsnæðislánum heimilanna. Sá hópur sem umrædd frumvörp eiga að ná til og eru í vinnslu innan hv. velferðarnefndar hefur ekki fengið úrbætur í húsnæðismálum. Því er mikilvægt að þessi frumvörp nái fram að ganga. Allir hv. þingmenn verða að hafa það í huga að umrædd frumvörp eru tengd kjarasamningum og hluti þess að kjarasamningar tókust á almennum vinnumarkaði síðasta vor.
Hæstv. forseti. Síðastliðið fimmtudagskvöld tók ég fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þátt í opnum umræðufundi um TiSA, sem stjórnmálasamtökin Dögun stóðu fyrir í Norræna húsinu. Öllum flokkum sem sæti eiga á Alþingi var boðið að taka þátt með því að sitja í pallborði og svara spurningum. Þarna fóru fram afar fróðlegar umræður og greinilegt að margir hafa áhuga og áhyggjur af þessum samningaviðræðum. Eitt af því sem margir fundarmenn nefndu og höfðu áhyggjur af er leyndin sem hefur verið yfir umræðunum og hvað það nákvæmlega er sem verið er að semja um. Ísland hefur reyndar birt öll gögn sín opinberlega, en það var staðfest á fundinum að birting á samningstextanum var ekki að frumkvæði samningsaðilanna, þ.e. textarnir voru ekki birtir fyrr en búið var að leka þeim. Það vill alloft gerast að utanríkismál séu eins og tekin út fyrir sviga þegar kemur að pólitískri umræðu. Þau eru oft lokuð inni í utanríkismálanefnd þar sem fulltrúar eru oft og tíðum bundnir þagnarskyldu. Það er afar óheppilegt að mínu mati og eykur á tortryggni almennings, stundum réttilega. Það er hins vegar eftirspurn eftir meiri samfélagsumræðu um utanríkismál og ekki bara eftir að framkvæmdarvaldið hefur skrifað undir eitthvað með fyrirvara um samþykkt Alþingis. Þetta sýndi fundur Dögunar. Mér finnst að þetta sé eitthvað sem við þurfum að íhuga í því hvernig við högum störfum okkar á Alþingi. Að því sögðu fagna ég því sérstaklega að það verður sérstök umræða um TiSA síðar í þessari viku að beiðni hv. þm. Ögmundar Jónassonar.
Herra forseti. Ellen Calmon, formaður Öryrkjabandalagsins, sagði á dögunum að gríðarlega mikilvægt væri að styrkja innviði heilbrigðiskerfisins, menntakerfisins og félagslega kerfisins meðal annars til þess að sporna við fjölgun öryrkja. Undir það tek ég heils hugar. Hér á þingi greinir okkur hins vegar mjög svo á um leiðir til þess að ná því markmiði, sem ég trúi svo sannarlega að flest okkar vilji ná. Það birtist í mörgum hlutum, m.a. í kjörum fólks. Öryrkjar og eldri borgarar kölluðu á bætt kjör fyrir áramótin þegar við vorum að ljúka vinnslu fjárlagafrumvarpsins og í dag birtast okkur tvær fréttir sem geta ekki talist til þess fallnar að gera þennan hóp sérstaklega sáttan. Annars vegar er það frétt um að Glitnir HoldCo skipti á milli þriggja manna 170 milljónum á ársgrundvelli í laun. Þrír starfsmenn. Þetta er hreint ótrúlegt og það er ekki að ósekju að fólk velti fyrir sér hvort við séum á sömu leið og fyrir hrun. Síðan kemur frétt um að fyrrverandi dómarar fái 26% hækkun á eftirlaun sín eða eftirlifandi makar þeirra. Þetta gera 44 milljónir á ársgrundvelli fyrir 29 manns. Ef við veltum því fyrir okkur af hverju eftirlaunaþegar fá þessi kjör eða hækkun, dómarar, er það miðað við rökstuðninginn sem er settur fram vegna aukins álags á dómskerfið sem þeir sem sinna dómarastörfum í dag fá hækkunina. En af hverju á hún að fara til þessa sérstaka hóps eftirlaunaþega meðan allir aðrir sem fá eftirlaun sitja eftir, sem og öryrkjar? Ríkið virðist alltaf eiga fjármuni [[Forseti hringir.]]fyrir sérstaka hópa sem hafa það betra en þeir sem minnst hafa. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Herra forseti. Ég ætla að vera hér á mjúku og hlýju nótunum í dag, aldrei þessu vant.
Hvar er Jón Gunnarsson?
Af því að Jón Gunnarsson er ekki í húsi. Á nýafstaðinni þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins sem haldin var í Grindavík í liðinni viku kynnti ég verkefni íslensks áhugafólks um verndun íslensku sauðalitanna og möguleika á að stofna regnhlífarsamtök um menningartengda ullarvinnslu í vestnorrænu ríkjunum sem og annars staðar á Norðurlöndunum. Áhugamannafélagið Sauðalitir hefur unnið að kynningu á mikilvægi þess að stofna og standa saman að rekstri smáspunaverksmiðja hér á landi svo unnt sé að varðveita hreina ull og fjölbreytileika sauðalitanna og þau menningarverðmæti sem í ullinni eru fólgin. Sambærileg verkefni eru til bæði á Álandseyjum og í Gotlandi. Meðal þeirra sem sýnt hafa verkefninu áhuga og skilning er Kvenfélagasamband Íslands og Heimilisiðnaðarfélag Íslands og er unnið að því að ná til sambærilegra samtaka á Norðurlöndunum. Eins og staðan er í dag fá bændur minna greitt fyrir mislita ull en skjannahvíta. Með tilstuðlan smáspunaverksmiðja er gefinn kostur á upprunamerkingu sem leiða mundi af sér meira virði sjaldséðra mislitra reyfa og bændur fengju fjárhagslegan hvata til að fjölga mislitu sauðfé á ný. Eftirspurn eftir fatnaði sem laus er við kemísk efni og framleidd eru með lífrænni Fair trade-vottun, eða vottun um sanngjörn viðskipti, eykst mikið og miklir möguleikar eru á að markaðssetja vandaða hönnun úr hreinni, mislitri ull. Ég tel að vinnsla á hreinni ull sé menningarverðmæti [[Forseti hringir.]]sem við þurfum að standa saman að að efla.
Hæstv. forseti. Ferðamennska hefur stóraukist hér á landi undanfarin ár og er það ánægjuleg þróun þó að sumum þyki nóg um. En staðreyndin er sú að um 30% af landsframleiðslu kemur úr ferðamannageiranum. Auknum ferðamannastraumi fylgir aukið álag á alls konar þætti, suma fyrirséða og aðra ófyrirséða. Aukið álag á landsvæði hefur þegar komið í ljós og hafa stjórnvöld brugðist við að hluta til með breytingum á lögum um náttúruvernd. Álag á vegi landsins hefur aukist og kemur það aðallega niður á umferðaröryggi sem meðal annars hefur birst í auknum fjölda umferðarslysa hjá ferðamönnum sem ekki eru vanir íslensku gatnakerfi með of mörgum einbreiðum brúm, mjóum vegum auk malarvega og fleira. Álag á vegi jókst einnig til muna eftir að strandsiglingar ríkisins voru aflagðar og þungaflutningar voru færðir á gatnakerfið. Það mætti að mínu mati taka snúning á því í umræðunni hvort flutningur á þungavöru um strendur landsins væri betur kominn sjóleiðis til að minnka álag á vegi. Dreifing ferðamanna um landið þyrfti að vera meiri og koma ferðafólks hefur nær eingöngu verið í gegnum Keflavík sem stýrir fólki meira um Suðvesturland. Egilsstaðaflugvöllur er kostur sem gera á tilraun með í vor með móttöku ferðamanna í sex mánuði fyrst í stað og ætti það að dreifa álaginu á landið og auka umsvifin fyrir austan og norðan. Það verður spennandi að sjá hvernig það gengur. Koma farþegaskipa hefur aukist, en stærri hafnir landsins eru betur í stakk búnar að taka á móti þeim. Þó hefur minni farþegaskipum fjölgað og er ágætisreynsla að skapast í hringferðum slíkra skipa í kringum landið með viðkomu á ýmsum stöðum. Er ferðamannastraumurinn bóla sem gæti sprungið? Spyr sá sem ekki veit. Gakktu hægt um gleðinnar dyr, segir einhvers staðar, en þó örugglega og glaðlega.
Hæstv. forseti. Það er vont mál í farvatninu fyrir Akureyrarflugvöll ef svo heldur áfram sem horfir. Til marks um það hafa tveir þingmenn Norðausturkjördæmis komið hér á undan mér og vakið máls á því. Þannig er að Isavia hyggst skerða þjónustu á Akureyrarflugvelli og fara úr því að þar sé flugumferðarstjórn með flugumferðarstjóra í eingöngu upplýsingaþjónustu. Það þýðir að þjónustustig og öryggi Akureyrarflugvallar verður miklu minna en áður hefur verið. Þrátt fyrir að fram komi í Ríkisútvarpi allra landsmanna að þetta hafi ekki nein áhrif þá er það rangt. Á Akureyrarflugvelli eru mjög sérstakar aðstæður. Það er fjallahringur allt í kringum völlinn og við þurfum á þeirri þjónustu að halda sem menntaðir flugumferðarstjórar geta veitt. Það er líka nauðsynlegt að hafa þar radar. Nú þegar fyrir liggur að þangað eigi að hefja millilandaflug, eins og fram hefur komið í þingsal, er alveg ljóst að þetta er aðgerð sem ekki getur gengið eftir. Ég hef beðið um að stjórn Isavia og forstjóri Isavia verði kölluð fyrir fjárlaganefnd þar sem þessi mál verða rædd. Ég veit að umhverfis- og samgöngunefnd mun taka þetta mál upp. En það er hins vegar alveg ljóst að fara verður ofan í saumana á þessu. Í gildi er þjónustusamningur milli Isavia og ríkisins þar sem gert er ráð fyrir að full þjónusta sé á Akureyrarflugvelli.
Forseti. Votlendisdagurinn er í dag. Dagurinn minnir okkur á hin slæmu loftslagsáhrif sem framræsla mýra hefur haft, en um leið tækifærið sem það gefur okkur til að leggja gott til loftslagsmála með því að moka aftur ofan í skurðina vegna þess að mýrarnar munu vera mikil kista til að geyma koltvísýring í. Framræsluskurðir hér á landi munu vera um 35 þús. kílómetrar, sem er sex sinnum strandlengja Íslands og nærri tvisvar sinnum þvermál jarðar - fyrir þá sem hafa gaman af slíkum samanburði. Ég er þó ekki hér til að flytja skemmtifróðleik af þessu tagi. Ég held að þeir eða þau sem stóðu fyrir framræslu mýranna hafi ekki haft hugmynd um hin slæmu loftslagsáhrif sem fylgdu þeim. Framræslan var fyrsta skrefið í að rækta landið, en 80% af skurðunum enduðu með því að vera bara skurðir og til ógagns. Einungis 14% hafa nú þegar nýst til þarfari verka og er ætlað að ekki verði nýtt meira en 20%. Ekki síst vil ég vekja athygli á því að bændur fengu styrki til að grafa þessa skurði. Mér virðast skurðirnir þvers og kruss um landið skólabókardæmi um hversu nauðsynlegt er að vanda til verka þegar styrkjakerfi eru smíðuð. Huga þarf að afleiðingunum, ekki bara aðalmarkmiðinu, heldur ekki síður hliðaráhrifum sem geta orðið alvarlegri en nokkurn óraði fyrir í upphafi.
Hæstv. forseti. Það er fagnaðarefni að heyra að Bankasýsla ríkisins skuli ætla að kanna sölu Landsbankans á Borgun. Sá sem hér stendur sendi Bankasýslunni formlegt erindi í fyrra þar sem farið var fram á það að söluverð hlutarins í Borgun yrði metið en Bankasýslan treysti sér þá ekki til að verða við erindinu. Það veitir ekki af því að taka þetta mál og athuga það vegna þess að ljóst er að forustumenn Landsbankans hafa orðið margsaga í þessu máli. Upphaflega sagði bankastjórinn að landsbankamenn hefðu ekki getað metið hlut Borgunar almennilega en gat þess samt að söluverðið væri hagstætt. Seinna í ferlinu lét hann það flakka að Samkeppniseftirlitið hefði herjað mjög á Landsbankann um að selja þennan hlut en það hefur komið í ljós að það er ekki rétt. Nú halda landsbankamenn því fram að þeir hafi ekki getað vitað um svokallaðan hvalreka, eða á ensku „windfall“, sem varði það að Visa Inc. keypti evrópska hluta Visa. Nú er það ekki saknæmt athæfi að vera fávís eða illa upplýstur, en hitt er annað mál að í þessu tilfelli er það rándýrt fyrir almenning í landinu. Það bárust nefnilega vísbendingar snemma árs 2014 á opinberum fréttamiðlum um þennan hvalreka sem væntanlegur var. Þá var líka getið um áhrif af sölu Visa Europe til Visa Inc. í árshlutareikningum og upplýsingum Visa Inc. þar sem þetta kemur fram. Hafi menn í Landsbankanum ekki vitað af þessu bendir það til þess að þeir séu ekki mjög vel starfi sínu vaxnir og ættu að finna sér eitthvað annað að gera. Hafi þeir hins vegar búið yfir þessum upplýsingum og látið hjá líða að nýta þær er sama niðurstaða auðfengin. Stjórn Landsbankans á að víkja út af þessu máli.
Virðulegi forseti. Nýlega kynnti sjávarútvegsráðuneytið nýja aflareglu í loðnu. Í fyrra voru veidd um 230 þús. tonn samkvæmt gömlu reglunni, en hin nýja gerir ráð fyrir um 177 þús. tonnum. Þær fréttir komu flestum talsvert á óvart og hefur m.a. komið fram á fundum atvinnuveganefndar að minnkun í kvóta er áætluð um 2,5 milljarðar fyrir íslenska þjóðarbúið. Þá eru eitthvað um 400 millj. kr. í veiðigjöld sem fara í ríkiskassann. En rannsóknir eru auðvitað mikilvægar, þær eru algjör forsenda fyrir sjálfbærum veiðum okkar Íslendinga og rannsóknir Hafró og tillögur þeirra eru og eiga að vera forsenda fyrir leyfðum veiðum að mínu mati. En veruleikinn er sá að Hafró hefur verið að draga úr rannsóknarleiðöngrum. Fyrir nokkrum árum voru hérna fjögur rannsóknarskip en þeim hefur fækkað vegna þess að Alþingi veitir allt of lítið fé í málaflokkinn. Mér finnst það vera svo skýrt dæmi um hina landlægu skammsýni í stjórnmálum okkar Íslendinga, því miður, að við erum endalaust að kasta krónunni og spara aurinn. Við eigum að sjá til þess að Hafró, Hafrannsóknastofnun Íslands, fái nægt fé til rannsókna svo þær tillögur sem þeir leggja til um veiðar séu byggðar á réttum og sem mestum gögnum. Á það skortir hér. Um það eru meira að segja vísindamenn sammála og eins þeir sem [[Forseti hringir.]]veiða. Við þurfum að bæta úr því.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til breytinga á lyfjalögum, nr. 93/1994, og lögum um lækningatæki, nr. 16/2001. Frumvarpið er samið í velferðarráðuneytinu í samvinnu við Lyfjastofnun. Tilefni frumvarpsins er að veita Lyfjastofnun heimild til að taka gjald fyrir þjónustu sem henni ber að veita samkvæmt núgildandi lögum. Fram til þessa hefur fjármögnun þeirra verkefna ekki verið tryggð og hafa velferðarráðuneyti og Lyfjastofnun því þurft að taka fé annars staðar frá til framkvæmdar þeirra verkefna sem hér undir heyra. Það fyrirkomulag er óviðunandi, þ.e. að stofnuninni sé gert skylt að sinna lögboðnu hlutverki sínu án þess að henni séu um leið tryggðar leiðir til fjármögnunar á því verkefni. Gjaldtökuheimildir samkvæmt frumvarpinu miðast við að mæta þessum kostnaði sem fylgir því að veita þá lögboðnu umræddu þjónustu sem kveðið er á um í framangreindum lögum. Þá er í frumvarpinu einnig lagt til að skilgreining á hugtakinu lækningatæki verði uppfærð í samræmi við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2007/47/EB um breytingu á tilskipun ráðsins nr. 90/385/EBE um samræmingu laga aðildarríkjanna um virk, ígræðanleg lækningatæki, tilskipun ráðsins nr. 93/42/EBE um lækningatæki og tilskipun 98/8/EB um markaðssetningu sæfiefna. Varðandi breytingarnar, meðal annars nánari skilgreiningu á hugtakinu hugbúnaður og eftirlit með honum, og er uppfærsla fyrrgreindra skilgreininga gerð til samræmis við skuldbindingar sem Ísland hefur undirgengist samkvæmt ákvæðum EES-samningsins. Efni frumvarpsins veldur því að nauðsynlegt er að senda það í tæknilegt tilkynningaferli, samanber tilskipun nr. 98/34/EB. Var frumvarpið því sent Neytendastofu sem sinnir því hlutverki að vera í samskiptum við Eftirlitsstofnun EFTA. Var það sent til Neytendastofu 20. nóvember síðastliðinn. Líkt og fram kemur í 6. gr. laga nr. 57/2000, um skipti á upplýsingum um tæknilegar reglur um vörur og fjarþjónustu, skal fresta formlegri setningu um þrjá mánuði frá þeim degi sem tilkynnt var um fyrirhugaða setningu, svokallað „standstill period“. Eftirlitsstofnun EFTA staðfesti móttöku erindisins þann 26. nóvember síðastliðinn. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum þessa frumvarps og leyfi mér því að leggja til að því verði vísað til hv. velferðarnefndar og til 2. umr. að lokinni þeirri umræðu sem hér á sér stað.
Virðulegi forseti. Á vettvangi Evrópuráðsþingsins á árinu 2015 bar hæst neyðarástandið í Úkraínu, hlutdeild Rússa í átökunum og stöðu landsnefndar þeirra hjá Evrópuráðsþinginu, flóttamannavandann á Miðjarðarhafi og baráttuna gegn hryðjuverkum. Á árinu ályktaði Evrópuráðsþingið meðal annars um slæma stöðu flóttamanna og vegalauss fólks á átakasvæðum í suðausturhluta Úkraínu og afdrif týndra einstaklinga vegna átakanna í héruðunum Donetsk og Luhansk í Úkraínu og á Krímskaga. Á fundi sínum í apríl 2014 ákvað þingið að svipta rússnesku landsdeildina atkvæðisrétti sínum ásamt rétti til að sitja í helstu stjórnum þingsins og taka þátt í kosningaeftirliti vegna hlutdeildar Rússlands í átökunum. Réttindi landsdeildarinnar voru tvívegis endurmetin árið 2015. Á janúarfundi þingsins var ákveðið að fullgilda kjörbréf landsdeildar Rússa en að réttindi hennar yrðu áfram jafn takmörkuð og áður. Ef Rússar sýndu viðleitni til að draga innlimun Krímskaga til baka, rannsaka mannréttindabrot, leysa upp herafla sinn í Úkraínu og stilla sig um að beita sjálfstæða fjölmiðla þrýstingi, hugðist þingið skoða að veita Rússum full réttindi aftur. Á júnífundi þingsins var samþykkt að ógilda ekki kjörbréf landsdeildar Rússlands að sinni en að réttindi hennar yrðu áfram jafn takmörkuð og áður. Í ályktun um málið segir að rússneska þingið og landsdeild þess hjá Evrópuráðsþinginu verði nú að hefja samræður við Evrópuráðsþingið á ný, án skilyrða, um skuldbindingar sínar gagnvart Evrópuráðinu, þar á meðal hvað varðar stefnu sína gagnvart nágrannaríkjum. Í ályktuninni er undirstrikað að samþykki slíkra samræðna sé grunnregla aðildar að Evrópuráðsþinginu sem öll aðildarríki verði að fylgja. Sem fyrsta skref ætti rússneska landsdeildin að snúa aftur til vinnu eftirlitsnefndar þingsins og heimila framsögumönnum nefndarinnar gagnvart Rússlandi að sækja landið heim í tengslum við störf sín. Rétt áður en janúarfundur Evrópuráðsins hófst í síðustu viku barst síðan bréf frá rússneska þinginu, Dúmunni, þar sem tilkynnt var að Rússar mundu ekki taka neinn þátt í starfi Evrópuráðsins á yfirstandandi ári og það er staðan í dag. Rússar eru aðilar að Evrópuráðinu og sem slíkum ber þeim að virða grunngildi þess. Hlutverk Evrópuráðsins er að standa vörð um grundvallarhugsjónir aðildarríkjanna um mannréttindi, lýðræði og réttarríkið, auk þess að stuðla að efnahagslegum og félagslegum framförum. Í þeim tilgangi beitir ráðið sér meðal annars fyrir gerð og samþykkt bindandi fjölþjóðasáttmála. Ályktanir og fjölþjóðasáttmálar Evrópuráðsins hafa haft víðtæk áhrif í álfunni allri. Fjölmargir sáttmálar ráðsins á ýmsum sviðum þjóðlífsins eru mikilvægar mælistikur fyrir þjóðir sem eru að koma á lýðræði og réttarríki, en mælistikur Evrópuráðsins gilda einnig fyrir aðrar fjölþjóðastofnanir og alþjóðleg samtök. Þar ber hæst mannréttindasáttmála Evrópu, samanber lög nr. 62/1994, og félagsmálasáttmála Evrópu. Frá lokum kalda stríðsins hefur Evrópuráðið meðal annars gegnt því veigamikla hlutverki að styðja við lýðræðisþróun í nýfrjálsum ríkjum Mið- og Austur-Evrópu, meðal annars með tæknilegri aðstoð á sviði laga og stjórnsýsluuppbyggingar auk kosningaeftirlits. Aðildarríkjum ráðsins hefur fjölgað ört síðan Berlínarmúrinn féll og eru þau nú 47 talsins. Svartfjallaland er nýjasta aðildarríkið en það sleit ríkjasambandi við Serbíu eftir þjóðaratkvæðagreiðslu í maí 2006 og varð aðili að Evrópuráðinu í maí 2007. Þar með mynda ríki Evrópuráðsins eina órofa landfræðilega heild í álfunni, að Hvíta-Rússlandi undanskildu. Evrópuráðsþingið er vettvangur fulltrúa þessara 47 þjóðþinga Evrópuráðsins. Á þinginu sitja 318 fulltrúar og jafn margir til vara. Ólíkt ráðherranefnd Evrópuráðsins þar sem hvert ríki hefur eitt atkvæði fer fjöldi fulltrúa á þinginu eftir stærð þjóðar. Evrópuráðsþingið er eins konar hugmyndabanki Evrópuráðsins um stjórnmál, efnahagsmál, félagsmál, mannréttindamál, umhverfis- og orkumál og menningar- og menntamál. Mikilvægi þingsins felst einkum í því að: eiga frumkvæði að aðgerðum og beina tillögum til ráðherranefndarinnar, hafa eftirlit með efndum fjölþjóðlegra skuldbindinga og þrýsta á um skjótar aðgerðir í þeim tilvikum sem misbrestur er þar á, vera vettvangur fyrir skoðanaskipti og samráð þingmanna aðildarríkjanna og styrkja þannig lýðræðismenningu og efla tengsl þjóðþinga. Á aprílfundi sínum lýsti Evrópuráðsþingið yfir miklum áhyggjum af áframhaldandi harmleik flóttamanna og óreglulegs farandfólks á Miðjarðarhafi með gífurlegri aukningu dauðsfalla vikurnar á undan. Í ályktun um málið kallaði þingið eftir að ríki Evrópusambandsins tækju á málinu á alhliða hátt með því að styrkja leit og björgun á svæðinu, samþykkja skilvirkar sameiginlegar aðgerðir til að berjast gegn mansali og smyglurum, endurskoða Dyflinnarreglugerðina með það að leiðarljósi að deila ábyrgð og kostnaði betur með kvótum fyrir móttöku flóttafólks fyrir hvert ríki byggt á íbúafjölda þess og landsframleiðslu, fjölga löglegum leiðum til farandflutnings til Evrópu fyrir flóttafólk, auka mannúðaraðstoð og tryggja aðgengi að hæli fyrir fólk sem þarfnast alþjóðlegrar verndar. Á októberfundi þingsins var meðal annars rætt og ályktað um þörfina fyrir nýtt kerfi fyrir móttöku hælisleitenda sem koma til álfunnar og hins vegar þær áskoranir sem þau ríki sem flóttamenn hafa viðkomu í standa frammi fyrir. Í ályktun um síðarnefnda málefnið óskaði þingið eftir því að aðildarríki Evrópuráðsins sendu hælisleitendur ekki til baka til Líbanons, Jórdaníu, Tyrklands, Grikklands, Makedóníu, Serbíu og Ungverjalands eða annarra ríkja sem bera meiri þunga af flóttamannastraumnum en önnur ríki og/eða þar sem öryggi hælisleitenda er ekki tryggt af hálfu móttökuríkjanna. Í ályktun um hryðjuverkaárásirnar í París 7.–9. janúar 2015 kallaði Evrópuráðsþingið eftir því að aðildarríki stilltu sig um að framkvæma óskipulagt fjöldaeftirlit með borgurum, veittu löggæslustofnunum og öryggis- og leyniþjónustum nægilegt fjármagn og þjálfun til að takast á við vaxandi ógn af hryðjuverkum og tryggðu að leyniþjónustur Evrópuríkja ykju samstarf sitt sín á milli og samstarf við ríki í Miðausturlöndum og í arabaheiminum. Loks kallaði þingið eftir því að aðildarríki og nágrannaríki þeirra undirrituðu og fullgiltu sáttmála Evrópuráðsins um forvarnir gegn hryðjuverkum og fagnaði sérstaklega viðauka við sáttmálann sem sneri að hryðjuverkamönnum sem snúa aftur til síns heima. Í ályktun á aprílþinginu um afleiðingar af aðgerðum hryðjuverkahóps sem kennir sig við íslamskt ríki, Daesh eða ISIS, lýsti þingið yfir miklum áhyggjum af sífellt versnandi ástandi í Sýrlandi en á árinu 2014 létu 76 þúsund manns lífið í tengslum við átök uppreisnarhópa og stjórnarhersins þar í landi og ekki er vitað um afdrif þúsunda manna. Þá hafa 11,5 milljónir manna flúið land en þar af eru 4 milljónir flóttamenn og um 7,5 milljónir vegalaust fólk innan eigin lands. Átökin í Sýrlandi hafa leitt til þess að Sýrlendingar eru nú stærsti hópur flóttamanna sem Flóttamannahjálp Sameinuðu þjóðanna aðstoðar. Þingið hrósaði sérstaklega Tyrklandi, Líbanon, Írak og Egyptalandi fyrir að hafa tekið á móti um 92% af flóttamönnunum. Þingið óskaði eftir að aðildar- og áheyrnarríki Evrópuráðsins ykju fjárhagslegan stuðning sinn við stofnanir sem starfa á sviði mannúðarmála, veittu sýrlenskum flóttamönnum tímabundna vernd og vegabréfaáritanir til að þeir gætu stundað nám eða vinnu, gripu til aðgerða gegn smyglurum á Miðjarðarhafssvæðinu, lögsæktu fólk sem hefði framið stríðsglæpi og sæju til þess að konur ættu aðild að friðarferlinu í Sýrlandi. Í upphafi árs 2015 var Anne Brasseur frá Lúxemborg endurkjörin formaður Evrópuþingsins til eins árs en hún var ein í framboði. Þá var Wojciech Sawicki endurkjörinn framkvæmdastjóri Evrópuráðsþingsins til fimm ára með 140 atkvæðum á móti 108 atkvæðum mótframbjóðanda. Varaformaður Íslandsdeildar, Unnur Brá Konráðsdóttir, fundaði með forseta Evrópuráðsþingsins, Anne Brasseur, 28. október í Reykjavík, ásamt Óttari Proppé og Líneik Önnu Sævarsdóttur sem ásamt Unni Brá sitja í þverpólitískri þingmannanefnd Alþingis um útlendingamál. Til umræðu á þeim fundi var fyrst og fremst mikill straumur flóttamanna til Evrópu og viðbrögð Íslands við stöðunni. Þingmenn upplýstu Anne Brasseur um vinnu þverpólitísku þingmannanefndarinnar og endurskoðun útlendingalaga á Íslandi. Anne Brasseur lýsti yfir ánægju með hvernig þingmannanefndin væri að vinna að málaflokknum, þvert á flokka og í sem mestri sátt. Í mörgum löndum væru stjórnmálaflokkar að nýta sér krefjandi aðstæður til að ýta undir hatursorðræðu og fordóma í því skyni að auka fylgi sitt. Hatursorðræða væri ógn við lýðræðið, en ekki flóttamenn. Af öðrum málum en stöðunni í Úkraínu, flóttamannastraumi og hryðjuverkaógninni má nefna að Evrópuráðsþingið ályktaði um fjölmiðlafrelsi og lýsti þingið yfir miklum áhyggjum af sífellt versnandi stöðu þegar kæmi að öryggi blaðamanna og fjölmiðlafrelsi í Evrópu og hvatti aðildarríki til að auka starf sitt á þessu sviði. Meintar árásir á fjölmiðla í átökunum í Austur-Úkraínu voru fordæmdar og kallað eftir því að stjórnvöld í Úkraínu og Rússlandi rannsaki brotin og lögsæki gerendur. Í ályktun um fjöldaeftirlit með almenningi lýsti þingið yfir miklum áhyggjum af fjöldaeftirliti Þjóðaröryggisstofnunar Bandaríkjanna og samstarfsaðila þeirra í nokkrum aðildarríkjum Evrópuráðsins sem Edward Snowden, fyrrverandi starfsmaður Þjóðaröryggisstofnunar Bandaríkjanna, upplýsti um í júní 2013. Uppljóstrunin leiddi til mikillar umræðu um þann skort sem er á viðunandi löggjöf og tæknilegri vernd í þessu sambandi. Í ályktuninni segir að eftirlitskerfin sem Snowden ljóstraði upp um stofni grundvallarmannréttindum í hættu, þar á meðal réttinum til einkalífs og tjáningar- og upplýsingafrelsis. Þingið hvatti aðildar- og áheyrnarríki Evrópuráðsins til að tryggja að löggjöf þeirra leyfði aðeins söfnun og greiningu persónuupplýsinga með leyfi frá viðkomandi persónu eða að dómsúrskurður liggi fyrir byggður á rökstuddum grun um að viðkomandi hafi tekið þátt í glæpsamlegu athæfi. Á sumarfundi Evrópuráðsþingsins var meðal annars ályktað um virkni lýðræðisstofnana í Aserbaídsjan og fordæmdi þingið versnandi vinnuaðstæður borgaralegra samtaka og verndara mannréttinda og kallaði eftir að stjórnvöld hættu kerfisbundinni áreitni í garð þeirra sem gagnrýna þau og tryggðu skilvirkt mat ríkissaksóknara á tilraunum til slíks. Þá kallaði þingið eftir að stjórnvöld í Aserbaídsjan framfylgdu að fullu dóma Mannréttindadómstóls Evrópu, tryggðu aðskilnað valds, styrktu eftirlit þjóðþingsins með framkvæmdarvaldinu, tryggðu sjálfstæði dómstóla og hvettu til fjölhyggju, frjálsra kosningaherferða og fjölmiðlafrelsis. Í ályktun um afdrif týndra einstaklinga vegna átakanna í Úkraínu lýsti þingið yfir miklum áhyggjum af vaxandi fjölda týndra einstaklinga vegna átakanna í héruðunum Donetsk og Luhansk í Úkraínu og á Krímskaga. Ekki sé einungis um að ræða hermenn heldur einnig almenna borgara, þar á meðal sjálfboðaliða sem voru að hjálpa fórnarlömbum átakanna. Lagt var til að veitt yrði sérstök aðstoð til fjölskyldna týndra einstaklinga. Það væri á ábyrgð rússneskra og úkraínskra stjórnvalda og þeirra aðskilnaðarhópa sem hafa yfirráð yfir héruðunum Donetsk og Luhansk að hjálpa fjölskyldum að finna ástvini sína án frekari tafar. Í utandagskrárumræðu um flóttamenn á Miðjarðarhafi var kallað eftir að þingmenn hvettu evrópska leiðtoga til að deila ábyrgðinni gagnvart flóttamönnum. Þeir ættu að sýna meiri samheldni þegar kæmi að því að taka á móti flóttamönnum í heimalöndum sínum og styðja þau ríki sem tækju mestu ábyrgðina í því sambandi. Aukin samvinna aðildarríkja Evrópuráðsþingsins væri raunhæf lausn á vandamálinu. Að deila ábyrgðinni væri ekki einungis lagaleg skylda heldur einnig mannúðleg. Ban Ki-moon, framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, flutti ávarp á haustþinginu og fullvissaði hann Evrópu um að hún hefði stuðning Sameinuðu þjóðanna þegar kæmi að baráttunni gegn ofbeldishneigðri öfgahyggju og aukinni andúð gegn gyðingum og múslimum og annarri mismunun. Þá lagði hann áherslu á réttindi flóttamanna, hælisleitenda og farandverkamanna og lagði í því sambandi til að settar yrðu upp lagalegar leiðir fyrir búferlaflutninga og sameiningu fjölskyldna. Á haustfundi Evrópuráðsþingsins sat Thorbjørn Jagland, framkvæmdastjóri ráðsins, fyrir svörum í fyrirspurnatíma á fyrsta degi þingfunda. Ég spurði Jagland hvort viðræður ættu sér stað milli Evrópuráðsins og Rússlands um stöðu landsins innan ráðsins, og vísaði til funda forseta Bandaríkjanna og Rússlands á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna um aukna hernaðarlega íhlutun Rússa í Sýrlandi og neyðarástandið í Úkraínu. Jagland svaraði að ekki væru einungis í gangi samræður milli ráðsins og Rússlands heldur hefði ráðherranefnd Evrópuráðsins samþykkt fjölda ákvarðana um ólöglega innlimun Rússa á Krímskaga og hlutdeild þeirra í málefnum Austur-Úkraínu. Samhliða því styddi Evrópuráðið viðleitni Úkraínumanna við að byggja upp traust ríki þar sem spilling þrifist ekki. Ástandið í Sýrlandi væri hins vegar ekki til umræðu þar sem Evrópuráðið hefði ekki umboð til að taka á því. Það væri á ábyrgð öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna að tryggja frið og öryggi í heiminum og hvað Sýrland varðaði hefði öryggisráðið brugðist. Í umræðum um flóttamannavandann í Evrópu var annars vegar rætt og ályktað um þörfina fyrir nýtt kerfi fyrir móttöku hælisleitenda sem koma til álfunnar og hins vegar þær áskoranir sem þau ríki sem flóttamenn hafa viðkomu í standa frammi fyrir. Þingið mælti með því að Evrópusambandið og aðildarríki þess mótuðu skuldbindandi reglur um móttöku og flutning hælisleitenda milli aðildarríkja í viðleitni sambandsins til að bæta framkvæmd Dyflinnarreglugerðarinnar og annarra reglna um móttöku flóttamanna. Þá mælti þingið með því að búin yrði til sérstök lagaleg staða „evrópskra flóttamanna“ sem gætu á grunni þeirrar stöðu flutt búferlum milli aðildarríkja og notið sömu réttinda í þeim öllum, eða að öðrum kosti að flóttamenn sem eru undir alþjóðlegri vernd fái langtímadvalarleyfi að tveimur árum liðnum. Hvað varðar Dyflinnarreglugerðina kallaði þingið eftir að Evrópusambandið og aðildarríki þess hæfu án tafar heildræna endurskoðun á henni. Í ályktun um þær áskoranir sem þau ríki sem flóttamenn hafa viðkomu í standa frammi fyrir mælti þingið með því að Evrópusambandið tryggði samræmi í stefnu sinni gagnvart flóttamönnum, virti mannréttindi og réttarríkið og forðaðist að einblína á landamæraeftirlit og öryggismál. Þingið óskaði jafnframt eftir því að aðildarríki Evrópuráðsins sendu hælisleitendur ekki til baka til Líbanons, Jórdaníu, Tyrklands, Grikklands, Makedóníu, Serbíu eða Ungverjalands eða annarra ríkja sem bera meiri þunga af flóttamannastraumnum en önnur ríki og/eða þar sem öryggi hælisleitenda er ekki tryggt af hálfu móttökuríkjanna. Í tilmælum til ráðherranefndar Evrópuráðsins hvatti þingið nefndina til að tryggja mannréttindi flóttamanna í samstarfi sínu við þriðju ríki og styðja viðkomandi ríki í viðleitni þeirra við að auka vernd flóttamanna og við að móta heildstæða stefnu fyrir aðlögun þeirra. Virðulegur forseti. Loks má geta þess að stærsta nefnd Evrópuráðsþingsins, Committee on Political Affairs and Democracy, hefur ákveðið að funda í Reykjavík í september næstkomandi og er það mikið fagnaðarefni hvað bæði nefndin og Evrópuráðið hafa sýnt landinu mikinn áhuga. Þá ber að þakka Alþingi fyrir að hafa boðið Evrópuráðsþinginu að halda fundinn hérlendis en á honum gefst einstakt tækifæri til að koma á framfæri málefnum og sjónarmiðum sem sérstaklega tengjast Íslandi.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Garðarssyni fyrir prýðilega skýrslu af framgangi mála hjá Evrópuráðinu. Það kemur fram í skýrslunni, eins og í mörgum skýrslum þeirra funda sem þingmenn sitja á erlendum vettvangi fyrir Alþingi Íslendinga, að eitt þeirra mála sem hefur hæst borið í umræðum og á fundum Evrópuráðsins er vitaskuld deilan sem hefur spunnist um íhlutun Rússa í Úkraínu. Hv. þingmaður situr í utanríkismálanefnd og sinnir mjög vel utanríkismálum fyrir hönd Alþingis. Honum hafa líka verið falin trúnaðarstörf fyrir sinn flokkahóp og er þess vegna hnútum kunnugur. Mig fýsir að vita hvort hv. þingmaður getur gert sér einhverja grein fyrir því, af þeim umræðum sem hann hefur tekið þátt í á vettvangi Evrópuráðsins og þeim fundum sem hann hefur setið, hvernig líklegt er að þessi togstreita og deila sem hefur staðið vegna Rússlands og Úkraínu muni þróast. Við höfum séð það að Vesturlönd hafa gripið til ákveðinna viðbragða. Sumum finnast þau linkuleg og skila litlum árangri, en klárt er að þau hafa alla vega kallað yfir þær þjóðir sem að þeim standa gagnaðgerðir sem hafa líka haft í för með sér erfiðleika. Við höfum orðið þess áskynja að ýmsir af hinum stóru leikurum á hinu alþjóðlega sviði eru á bak við tjöldin að reyna að finna lausn á málinu sem hugsanlega tæki líka til lausnar á ýmsum öðrum vandamálum, sem tengjast t.d. Sýrlandi. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann hvort hann sér einhver merki þess að hugsanlegt sé að í þessa deilu komist á næstunni eða þessu ári einhver lausn sem báðir aðilar geti við unað og leiði hugsanlega til þess að gagnkvæmum aðgerðum verði aflétt.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir ágæta spurningu. Ég er þeirrar skoðunar að lausnin varðandi Úkraínu muni tengjast mögulegri lausn í Sýrlandi. Rússar koma að báðum þessum málum með einum eða öðrum hætti og ég held að að lokum verði ákveðin tengsl þarna á milli. Að þessu sögðu þá held ég að Krímskagi verði ekki aftur hluti af Úkraínu. Ég held að það sé útséð með það. Þar verður áframhaldandi eins konar „frozen conflict“ eins og við sáum í Nagorno-Karabakh og á fleiri stöðum og það eru mjög litlar líkur á því að Krímskagi verði aftur hluti af Úkraínu. Hvað varðar austurhluta Úkraínu, þá erum við að tala um Donetsk og Luhansk og svæðin þar í kring, þá er ég öllu bjartsýnni. Ég hef þá trú að niðurstaðan verði að lokum sú að þessi héruð fái ákveðna sjálfsstjórn í sínum málum, verði áfram hluti af Úkraínu, það verði niðurstaðan, en með mjög ákveðna sjálfsstjórn í ákveðnum málum sem þau leggja áherslu á. Það er mín skoðun að þetta muni enda á þann hátt.
Herra forseti. Skömmu eftir hryðjuverkin í París þá var frétt þar sem vísað var í ummæli Frakklandsforseta, eftir að hann hafði m.a. verið í samtölum við Pútín Rússlandsforseta, þar sem hann sagði að hinum gagnkvæmu þvingunaraðgerðum Rússa og Vesturlanda mundi að öllum líkindum linna fyrr en menn hygðu. Það vakti undrun mína að þessi ummæli forsetans flugu ekkert víða, alls ekki hér á Íslandi og ekki var mikið veður gert úr þeim erlendis. Ég las úr þessu að menn væru að reyna að ná alslemmi sem fælist í því að menn næðu einhvers konar samkomulagi um Úkraínu og Krímskagann annars vegar, sem líkast til yrði á þeim nótum sem hv. þingmaður greindi hér frá, þ.e. að Krím yrði „frozen conflict“-svæði, með leyfi forseta, eins og ýmis þau önnur átakasvæði sem við höfum séð, en að Rússar mundu virða samkomulög sem hafa verið gerð varðandi austurhlutann og þeir mundu að svo stöddu ekki aðhafast neitt frekar, enda er það viðurhlutaminnst fyrir þá og kostnaðarminnst. En á hinn vænginn yrði líka eins konar samkomulagi náð með hvaða hætti þeir ásamt öðrum sem eru á vellinum í Sýrlandi mundu haga sínum aðgerðum. Nú er ég ekki endilega að segja að þær aðgerðir séu það besta í stöðunni sem hægt er að grípa til til þess að ná fram lausn. Ég held að það sé pólitísk lausn þar sem allir komi að og það sé algjörlega klárt að súnnítar fái sinn rétt. Það er ekki síst þeirra hlutur sem hefur leitt til þess hver staðan er þar. En ég vildi bara segja það að ég er sammála hv. þingmanni. Telur hann að það sé hugsanlegt að við sjáum einhverja svona þróun á fyrri helmingi þessa árs?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir innlegg hans. Ég er algjörlega sammála því sem hann hefur fram að færa í þessu máli, eins og ég er reyndar oftast þegar við höfum ræðst við í utanríkismálanefnd um þessi mál. Það eru fáir hér innan húss sem hafa betri skilning á utanríkismálum heldur en einmitt hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Það er alveg ljóst að þær þvinganir sem eru í gangi gagnvart Rússum eru farnar að bíta verulega þar innan lands og það vita allir. Það er mjög aukin pressa innan lands á Pútín að reyna að finna einhverja lausn, því fólk er náttúrlega farið að finna fyrir mikilli verðbólgu, hruni rúblunnar o.s.frv. þar. Það er því þrýstingur innan lands á hann, olíuverðið hefur hrunið o.s.frv. Ég hef þá trú að lausn náist í þessu máli á þessu ári. Það gerist ekki á næstu mánuðum, en vonandi í lok þessa árs. Ég hef fulla trú á því að sú lausn geti tengst mögulegri lausn í Sýrlandi. Þar eru reyndar ákveðin teikn á lofti um stefnubreytingu. Við heyrðum það síðast í gær í fréttum með Breta, þar eru menn farnir að ýta undir hvort ekki sé rétt að hefja jafnvel landhernað í Sýrlandi. Slíkar vangaveltur munu örugglega aukast á næstu mánuðum vegna þeirra hryðjuverka sem átt hafa sér stað á Vesturlöndum. Þannig að ég held að Rússar séu bara komnir á það stig núna að þeir vilji frið í Úkraínu og þeir vilja að sjálfsögðu líka frið í Sýrlandi.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Karli Garðarssyni, formanni Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins, fyrir ágæta yfirferð yfir skýrslu um Evrópuráðsþingið og aðkomu okkar íslenskra þingmanna að því. Mér finnst líka ástæða til að færa nefndarritara, Vilborgu Guðjónsdóttur, kærar þakkir fyrir hennar góða framlag til vinnu nefndarinnar og aðstoð við okkur þingmennina. Eins og fram kom í máli formanns Íslandsdeildarinnar voru helstu mál, sem komu til umfjöllunar á vettvangi Evrópuráðsþingsins á árinu 2015, málefni flóttamanna við Miðjarðarhafið og síðan upp eftir allri Evrópu, baráttan gegn hryðjuverkum, og eins og hún gat um í ræðu sinni var einnig mikið fjallað um uppljóstrara og þá einnig eftirlit með leyniþjónustum og löggæslu, og síðan var það náttúrlega Úkraínudeilan sem setti svip á umræðu á árinu en svo hefur verið allar götur frá því Rússar voru sviptir rétti sínum innan Evrópuráðsins til að taka þátt í störfum sjálfs þingsins. Ég held að það hafi verið mjög mikil mistök enda greiddi ég atkvæði gegn þessum ákvörðunum að minnsta kosti í tvígang eða alltaf þegar þetta kom til umfjöllunar. Evrópuráðið missti sig því miður í að gleyma hvað það er. Evrópuráðið er varðstöðustofnun um mannréttindi og lýðræði fyrst og fremst. Evrópuráðið er stofnun Pussy Riot gegn rússneska ríkinu. Evrópuráðið er stofnun þeirra sem ríkin 47 brjóta gegn. Þegar við drögum úr réttindum Rússlands eða annarra ríkja eða víkjum þeim brott úr Evrópuráðinu erum við að svipta þetta fólk réttinum og aðkomu að því að sækja rétt sinn fyrir dómstól Evrópuráðsins og fyrir stofnunum Evrópuráðsins. Þetta vill stundum gleymast. Við höfum annars konar ríkjablokkir. Við höfum Evrópusambandið og við höfum NATO sem glíma við verkefnin á öðrum forsendum en Evrópuráðið gerir og á að gera. En Evrópuráðið missti sig aftur og ítrekað í þetta hlutverk, tók afstöðu með stjórnvöldum í Úkraínu og iðulega gegn mannréttindum, til dæmis var borin upp tillaga í Evrópuráðinu og á þingi Evrópuráðsins og samþykkt um að Úkraína mætti ekki undir neinum kringumstæðum verða sambandsríki. Við í flokkahópi vinstri flokkanna höfðum lagt til að við létum þetta liggja milli hluta. Það væri ákvörðunarefni í Úkraínu og úrlausnarefni þar á bæ að ráða slíkum ráðum en ekki okkar. Okkar tillaga var felld vegna þess að tekin var afstaða með þeim sem héldu um stjórnartaumana í Kænugarði. Þetta er dæmi um hvernig Evrópuráðið missti sig í þessum efnum. Síðan er á það að líta að stjórnvöld í Úkraínu komust á valdastólinn með því að ýta lýðræðislega kjörnum forseta til hliðar og hrifsa völdin úr hans hendi. Það vita allir að fingraför Atlantshafsbandalagsins, NATO, Bandaríkjanna, og því miður Evrópusambandsins einnig, sem hefur verið gagnrýnt fyrir að gerast of utanríkispólitískt í þessu máli, var einnig að merkja í því. Síðan vitum við, sem fylgdumst með kosningum í Úkraínu, hvernig þrengt var að lýðræðinu. Til dæmis voru fulltrúar kommúnista ofsóttir, skildir eftir í ruslatunnum. Það eru nokkuð skýr skilaboð, ekki satt? Þegar ráðist er á frambjóðendur flokks og þeim hent í ruslatunnur. Hvern langar til að bjóða sig fram fyrir slíkan flokk? Enda er búið að banna hann núna. Það var gert með því að banna merki flokksins og hugmyndafræði. Að sjálfsögðu liggur í hlutarins eðli að þeir sem bera þá hugmyndafræði eru úr sögunni. Nú er þetta fyrir dómstólum, reyndar, í Kænugarði. Þetta er það sama og við höfum séð í ýmsum öðrum ríkjum, svo að dæmi sé tekið í Aserbaídsjan. Ég fylgdist með kosningum þar í byrjun nóvember og gat ekki skrifað undir að fullu afstöðu eftirlitsnefndarinnar vegna þess að mér þótti vanta í álitsgerðina að gagnrýna rammann. Það er eitt að kosningar gangi liðlega fyrir sig og talið sé heiðarlega upp úr kössunum o.s.frv., sem við teljum að hafi átt sér stað í Úkraínu, þegar við fylgdumst með kosningunum þar. En spurningin er: Hvernig er farið með þá sem halda uppi stjórnmálaumræðu í óþökk stjórnvalda, eru gagnrýnir? Sitja þeir í fangelsi eins og er í Aserbaídsjan? Er þrengt að fjölmiðlum? Þetta verðum við að skoða, þetta samhengi hlutanna verðum við að skoða áður en við stimplum kosningar lýðræðislega framkvæmdar. Að sjálfsögðu þurfum við að gera það. Og þetta er Evrópuráðið, það snýst um þetta. Að heyra fulltrúa breska heimsveldisins - það rauk enn upp af þeim eftir innrásina í Írak 2003, en tilfinningahitinn og ofstækið var óþrjótandi þegar kom að því að fordæma Rússa fyrir aðkomu þeirra að Úkraínu. Það dæmi er náttúrlega mjög margslungið. Auðvitað viljum við helst spyrja hvað fólkið vilji gera. Hvað vill fólkið á Krímskaga gera? Formaður nefndarinnar kom ágætlega að því máli í framsögu sinni. Þetta væri margslungið mál, þar á meðal yrði að horfa til vilja fólksins. Auðvitað verðum við að virða þann vilja. Ég kom með tillögu um það á Evrópuráðsþinginu að við settum það inn í ályktun þingsins að auk þess að virða landamæri ríkja bæri að horfa til lýðræðislegs vilja. Það var fellt. Evrópuráðsþingið felldi tillögu um að við virtum lýðræðið. Það þótti mér mjög miður. Við sem sækjum þessi þing eigum fyrst og fremst að horfa til mannréttindanna. En þessi heimur er náttúrlega flókinn. Þegar við segjum: Það á að virða lýðræðislegan vilja, á það gilda í Nagorno-Karabakh eins og formaður vék að? Í þeirri deilu? Sem tilheyrði Aserbaídsjan og Armenar tóku á sitt vald? Hinn lýðræðislegi vilji er óvefengjanlega armenskur, að vilja ekki tilheyra Aserbaídsjan, en engu að síður tilheyrði landið Aserbaídsjan. Og í alþjóðlegum skilningi er verið að brjóta þarna á Aserbaídsjan. Það sama kemur upp varðandi Krímskagann. Ef við tökum Kýpur. Tyrkir voru dreifðir um alla eyjuna á sínum tíma, þeir eru komnir núna á eitt tiltekið svæði. Á að virða lýðræðislegan vilja þar? Eða horfa til Kýpur heildstætt? Þetta er ekki einfalt mál. Þetta er flókið. Og ég er ekki að halda því fram að þetta sé einfalt. En mér fannst einföldunin sem átti sér stað, og hefur átt sér stað, varðandi Rússland og Úkraínu með ólíkindum og mér þótti það mjög miður og lét það oft í ljós í umræðu á þinginu. Ég tel að Evrópuráðið sé vettvangur sem Íslendingar eigi að leggja mikla rækt við. Ég fagna því að ákvörðun hafi verið tekin um að endurreisa skrifstofu okkar í Strassborg. Við erum eina ríkið af 47 sem hefur ekki haft sendiherrastöðu þar. Það var eðlileg afleiðing hrunsins. Það var verið að draga saman á ýmsum sviðum. En það var tímabundin ákvörðun sem þar var tekin. Um þessi mál öll gæti ég og vildi gjarnan hafa langt mál en við höfum skýrsluna. [[Forseti hringir.]]Mér finnst mikilvægt að henni sé komið vel á framfæri. Hún er á vef þingsins. Þar er að finna ýmsar upplýsingar. En síðan mega menn vita það að við tökum þátt í þessu starfi til að hafa áhrif á umræðuna og það get ég borið vitni um að við þingmennirnir sem höfum sótt þessa fundi höfum reynt að gera.
Herra forseti. Það er kosturinn við hv. þm. Ögmund Jónasson að hann skefur ekkert utan af skoðunum sínum. Mig langar til þess að spyrja hv. þingmann í samhengi við það sem hann velti upp varðandi það við hvaða aðstæður hægt er að skipta um stjórn í ríkjum og jafnvel mynda nýtt ríki eða ríkjahluta: Er þá að hans mati til dæmis mögulegt að tiltekið ríki fari með hervaldið og skeri skika af landi og sturti síðan þar inn fólki og láti svo fara fram atkvæðagreiðslu og þegnarnir sem þar eru ákveði þá að búa til sjálfstætt ríki? Er það í lagi? Er það aðferð sem við getum skrifað upp á? Ég er ekki alveg viss um það. Ég nefni þetta kannski ekki í sambandi við Krím heldur það dæmi sem hann notaði líka til stuðnings máli sínu, sem var Kýpur. Ef við komum síðan að Krím og Úkraínu er það þannig að mér fer eins og Bretunum sem hv. þingmaður vísaði til, það rýkur upp af mér út af Írak en af allt öðrum ástæðum, af nákvæmlega sömu ástæðum og rauk upp af hv. þm. Ögmundi Jónassyni árum saman út af Írak. Ég og hv. þingmaður vorum algjörlega sammála um Írak, um innrásina sem þar var gerð, og í dag sjáum við hrapallegar afleiðingar hennar. En herra trúr, ég get samt sem áður ekki annað en fordæmt athæfi Rússa, bæði varðandi austurhluta Úkraínu og líka Krím, þótt segja megi að öðru máli gegni um Krím. En er það þá í lagi, herra forseti, að af því það er haldin atkvæðagreiðsla á Krím og niðurstaðan er með tilteknum hætti megi málin vera í þessum farvegi? Er að minnsta kosti [[Forseti hringir.]]ekki lágmarkskrafa að menn eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson eða aðrir sem eiga sæti í Evrópuráðinu séu þar í kosningaeftirliti og sjái til þess [[Forseti hringir.]]að atkvæðagreiðslan sé lögleg? Er það ekki lágmarksskilyrði?
Hæstv. forseti. Jú, það er lágmarksskilyrði. Atkvæðagreiðsla sem fram fer undir hæl Vladimírs Pútíns er ekki marktæk, að sjálfsögðu ekki. En ég vísa í atkvæðagreiðslur sem höfðu farið áður fram á Krím og yfirlýsingar þingsins á tíunda áratugnum um sjálfstæði Krímskaga. Þeim var þá hótað hernaðarvaldi frá Kiev, frá Kænugarði, af þáverandi forseta. Það hefur verið upplýst og það hefur verið staðfest. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er ekkert einhlítt í þessum efnum og ég skrifa ekki upp á þá aðferðafræði sem hann lýsti. En þegar við horfum til samkenndar sem myndast í heiminum á milli þeirra sem hafa völdin í ríkjum um að undir öllum kringumstæðum varðveita landamærin, þá hef ég mínar efasemdir. Við náttúrlega munum úr Afríkusögunni, Katanga frá Kongó á sjöunda áratugnum og Biafra frá Nígeríu. Ætli Katanga sé ekki á stærð við Frakkland og Þýskaland, þetta litla hérað í Afríku sem vildi verða sjálfstætt? Ég man ekki hver stærðarhlutföllin þarna eru. Nei, það er ekkert einhlítt í þessum efnum, alls ekki. Varðandi Íraksstríðið vorum við sammála um að það hefði verið forkastanlegt að ráðast þar inn. Fordæmi ég atferli Rússa? Ég fordæmi allan yfirgang. Ég fordæmi hernaðaríhlutun. Ég fordæmi það þegar menn fara ekki fram á lýðræðislegan hátt. Mig langar að spyrja hv. þingmann á móti: Fordæmir hann íhlutun vestrænna ríkja þegar lýðræðislega kjörnum forseta var steypt af stóli með valdi í Úkraínu í byrjun árs 2014? Fordæmir hv. þm. Össur Skarphéðinsson [[Forseti hringir.]]bannfæringu kommúnistaflokks Úkraínu núna? Fordæmir hann þetta fortakslaust?
Herra forseti. Að því er lýtur að síðustu spurningu hv. þingmanns um það hvort ég fordæmi bann á kommúnistaflokknum í Úkraínu og notkun á merki hans þá er það algjörlega klárt að ég fordæmi það til dæmis að stjórnmálahreyfingum sem eru byggðar á lýðræðislegri þátttöku fólks sé bannað að starfa. Ég fordæmi að þær fái ekki að nota þau tæki og tól sem beitt er í friðsamlegum tilgangi. Að því gefnu að það sé í fullkomlega friðsamlegum tilgangi er ég þeirrar skoðunar að allar hugmyndir og stjórnmálaskoðanir eigi að fá að keppa gagnvart fólkinu í því landi sem það býr í. Ég er þeirra skoðunar að almennt sé reglan sú að það eigi ekki að banna stjórnmálahreyfingar. Spurningin sem hv. þingmaður beindi til mín á undan var akkúrat sú sem ég vildi aðeins reifa hér. Ég er ekki sannfærður um það sem hv. þingmaður sagði að þeir atburðir sem urðu í Úkraínu hafi fyrst og fremst verið fyrir atbeina vestrænna afla. Hann tiltók sérstaklega þrjú, Bandaríkin, Evrópusambandið og NATO. Um Evrópusambandið er það að segja að það kann vel að vera að Evrópusambandið hafi tekið þátt í því af einhvers konar athugunarleysi, reynsluleysi, eins og mér fannst gæta hjá sumum forustumönnum Evrópusambandsins, að ýta undir væntingar sem voru ekki raunhæfar, t.d. um það að Úkraína gæti gengið rakleiðis inn í Evrópusambandið. Það var aldrei raunhæft. Við vitum það. En Evrópusambandið hefur að öðru leyti ekkert kynt undir. NATO hefur svo best ég viti engan möguleika á því að kynda undir. Hitt er alveg klárt að einstök ríki eins og Bandaríkin og Bretland og fleiri hafa í sögunnar rás orðið uppvís að slíku. Það er vel hugsanlegt en ég þekki það ekki. Hitt fullyrði ég [[Forseti hringir.]]að það er algjörlega út í hött að halda því fram að atburðirnir í Úkraínu hafi fyrst og fremst orðið vegna þess að það var einhvers konar utanaðkomandi þrýstingur. Þetta var alveg augljós vilji [[Forseti hringir.]]fólks sem braust fram.
Hæstv. forseti. Málið í lýðræðisríkjum er að vilji fólksins er margvíslegur. Það voru margir sem vildu steypa þeim lýðræðislega kjörna forseta af stóli sem þá sat, það er alveg rétt. Við vitum að þar voru líka að verki fasísk öfl sem hafa haft sig mjög í frammi.
Fengu ekkert í kosningum.
Fengu ekkert í kosningum en fengu miklu fram náð með ofbeldi sínu íklæddir nasistabúningum og fasískum merkjum o.s.frv. Það er staðreynd. Við vitum líka hvernig farið var með fólkið sem var myrt í Odessa þegar það var brennt inni og málið aldrei rækilega rannsakað. Síðan þekkjum við það þegar verið er að banna þessar hreyfingar. Lýðræðislegur vilji fólks er af margvíslegum toga. Hlutverk okkar í Evrópuráðinu er að reyna að standa vörð um þá umgjörð alla og halda alltaf með mannréttindunum og halda alltaf með lýðræðinu, eins og ég veit að hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerir og kom ágætlega fram í svörum hans.
Forseti. Það gleður mig alltaf þegar við fáum tækifæri til að ræða um störf Íslandsdeilda í alþjóðastarfi. Mér finnst mjög leiðinlegt hve fáir þingmenn taka þátt í þessum umræðum og eru hér viðstaddir því að grunnurinn að mjög mörgum samþykktum sem fara síðan í gegnum þjóðþing okkar á oft uppruna sinn í alþjóðastarfinu. Mig langar að vekja athygli á einu sem mér finnst mjög athugavert við alþjóðastörfin. Ég hef verið viðloðandi alþjóðastörfin frá því ég kom á þing. Ég skildi fyrst ekki, til dæmis þegar við erum aðilar að samþykktum og ályktunum sem margar hverjar eru mjög góðar, af hverju þær eru ekki síðan gerðar að einhvers konar þingmáli hérlendis, og hef ég rannsakað töluvert hvernig þessu er háttað í öðrum löndum. Til dæmis hefur það verið reynsla mín hjá Alþjóðaþingmannasambandinu um ályktanir þess margar hverjar eða allar, að þar eru náttúrlega mun færri ályktanir samþykktar en hjá Evrópuráðinu og fleiri alþjóðanefndum sem við tökum þátt í. En það virðist sem við í Evrópu séum bara orðin svo hrokafull að okkur finnst við ekki þurfa að gera þær ályktanir sem fulltrúar okkar eru aðilar að og oft mjög virkir í að koma með breytingartillögur eða skrifa þær, að þingmálum, á meðan önnur ríki sem eru yngri en þessi gamalgrónu Evrópulönd eru miklu duglegri við að finna leiðir til þess að gera það. Mig langar sérstaklega að vekja athygli þeirra sem hér eru á nokkrum tilmælum sem samþykkt hafa verið hjá Evrópuráðsþinginu. Ber fyrst að nefna það sem samþykkt var á öðrum hluta þingfundar frá 24. apríl, tilmæli 2067 og 2045, um fjöldaeftirlit, eða „mass surveillance“. Þetta eru gríðarlega góð tilmæli og sér í lagi er ályktunin sem þessi tilmæli byggja á mjög vönduð og góð. Byggði ég þá ályktun töluvert á þessari ályktun frá Evrópuráðsþinginu, sem ég fékk samþykkta og fékk þann heiður að gera fyrir Alþjóðaþingmannasambandið. Síðan eru líka tilmæli 2073 sem vert er að skoða, um aukna vernd fyrir uppljóstrara. Hvet ég þingmenn sem hafa áhuga á þeim málaflokkum að skoða þau. Það eru líka mjög margar ályktanir og tilmæli sérstaklega hjá Evrópuráðsþinginu sem mér finnst alveg ofboðslega góður grunnur að því að betrumbæta lagaramma okkar. Því langar mig til að skora á þingmenn sem eru í mismunandi alþjóðanefndum að finna farveg, einn farveg til þess að kanna hvar við stöndum okkur hvað varðar öll þessi tilmæli og ályktanir, þ.e. að fara fram á skýrslu frá ráðherra sem hver ályktun fellur undir. Ég held að það væri gríðarlega góð leið. Það sem ég upplifi oft er að við erum búin að gera margt í þessum ályktunum, en við megum gera betur og við þurfum að kanna hvar við erum stödd því að annars eru þessar ályktanir og alþjóðastarf sem við erum aðilar að til lítils og eiginlega ekki til neins ef við tökum það ekki lengra en bara samþykkja það á einhverjum fundi í útlöndum. Ég veit að margir þingmenn sem eru í alþjóðastarfinu eru sammála mér um þetta. Þess vegna ákvað ég að gera pínulitla tilraun og sjá hvernig það gengur með því að leggja fram beiðni um skýrslu sem kæmi frá innanríkisráðherra út frá ályktun þeirri sem verður fjallað um á eftir, um lýðræði á stafrænum tímum og ógnir gegn friðhelgi einkalífs. Mig langar svo mikið að við gerum meira við þetta af því að fæstir þingmenn vita af öllu því frábæra starfi sem á sér stað í alþjóðastarfinu. Þar nýtur maður svo góðs af því að fá að vinna með þingmönnum sem hafa kannski möguleika á að sérhæfa sig meira. Við höfum aðgengi að sérfræðingum sem eru jafnvel þeir bestu á sínu sviði. Þess vegna finnst mér mikilvægt að draga það heim í land. Mig langar líka aðeins að vekja athygli á öðru. Mjög ítarlega er farið yfir til dæmis ályktun um fjöldaeftirlit með almenningi á bls. 7 og hv. þm. Karl Garðarsson kom aðeins inn á það. Mjög ánægjulegt er að sjá hvernig ákveðin málefni speglast í því sem er næst okkur, sem er þá norræna samstarfið, síðan Evrópusambandið og svo alþjóðasamstarfið og jafnvel NATO-samstarfið. Mér finnst að við ættum að finna einhvern farveg þar sem við getum tekið og skoðað hvað það er sem við erum kannski algerlega þverpólitískt að vinna að erlendis til að kalla eftir að eitthvað verði gert með það, hvort sem við mundum gera sameiginlegar beiðnir um skýrslur eða þingsályktanir upp úr því sem við erum að taka þátt í að samþykkja. Ég held að það væri öllum til góða. Það hefur náttúrlega borið mikið á því í þessu starfi hjá Evrópuráðsþinginu og víðar þeir miklu erfiðleikar sem mannkynið stendur frammi fyrir. Það á kannski rætur sínar að rekja til mikilla breytinga í veðurfari og minnkandi aðgengi að auðlindum, bæði út af alls konar sveiflum í verði á auðlindunum, eins og t.d. olíunni sem margir sem þekkja til kalla hreinlega gjaldeyrisstríð. Því miður er það alltaf þannig, alveg sama hvernig stríð það eru, þá eru fórnarlömbin minni ríki sem geta ekki borið hönd fyrir höfuð sér. Því miður er það mjög stuttur tími sem maður fær í þessum umræðum og að jafnaði eingöngu einu sinni á ári. Þess vegna hefði mér þótt vænt um að sjá fleiri þingmenn í þeim því að í þessu alþjóðastarfi verða þingmenn svo sannarlega reynslunni ríkari. Íslendingar hafa verið mjög duglegir að beita sér eins og kemur fram í skýrslunni og vil ég hrósa fulltrúum okkar í Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins fyrir vinnu þeirra og hvetja þá sem fylgjast með störfum Alþingis til að kynna sér þessar skýrslur, því að í þeim er mjög margt merkilegt að finna þó að þær séu kannski ekki mjög lipurlega skrifaðar fyrir almenning. Ef fólk fer inn á vef Evrópuráðsþingsins finnur það þessar ályktanir. Svo er óskandi að við, þjóðþing Íslendinga, séum duglegri í að koma með þessar ályktanir yfir á íslensku þannig að við getum rætt þær betur í okkar almennu þingstörfum.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér um skýrslu Íslandsdeildar Evrópuráðsþingsins fyrir árið 2015, en ég á þær sæti. Mig langar að byrja á því að þakka félögum mínum sem sitja þar fyrir gott samstarf, þó sérstaklega varamanni mínum, Brynjari Níelssyni, sem hefur í flestum tilfellum setið fundi þingsins í forföllum mínum. En það er ein ferð sem ég fór í sem Evrópuráðsþingmaður á þessu starfsári sem ekki er minnst á í skýrslunni, enda var hún svo sem utan dagskrár. Það var heimsókn í flóttamannabúðir í Tyrklandi þar sem ég fékk tækifæri til þess að kynna mér aðstæður þar í samráði og samstarfi við tyrkneska Evrópuráðsþingmenn. Í sömu ferð fór ég ásamt sendinefndinni í heimsókn til Líbanon, þá í samstarfi við innanríkisráðuneytið, og síðan enduðum við ferðina á að fara til Sikileyjar og var það gert í samstarfi við ítalskan Evrópuráðsþingmann. Eins og fram kom í framsöguræðu formanns Íslandsdeildar voru flóttamannamálin í rauninni stærsta einstaka umræðuefnið á þingum ráðsins á þessu starfsári enda augljóst að þar er stórt verkefni á ferðinni. Það var helst á þessum fundum í Evrópuráðsþinginu sem mér birtust áhyggjur Tyrkja sérstaklega, þ.e. tyrknesku þingmannanna, af því sem koma skyldi. Það var áður en vandinn stækkaði til muna í sumar. Tyrknesku þingmennirnir á Evrópuráðsþinginu hafa verið duglegir við það á undanförnum árum að benda þingmönnum annarra Evrópuríkja á að ef ekkert yrði að gert mundi niðurstaðan verða sú að fólk færi í auknum mæli að streyma til Evrópu. Það kom allt saman á daginn. Evrópa og við sofnuðum á verðinum og gripum ekki til aðgerða strax. En það sem er lærdómsríkast og stendur í rauninni upp úr eftir þessa ferð er það ákall, bæði þeirra sýrlensku flóttamanna sem ég átti kost á að ræða við, og eins allra þeirra starfsmanna hjálparsamtaka sem við hittum á ferðum okkar, um að aðstoða í nágrannalöndum Sýrlands. Það var númer eitt hjá öllum sem rætt var við. Það má líkja þessu við að það að ef við Íslendingar mundum verða fyrir mikilli náttúruvá og þyrftum að flýja heimili okkar tímabundið mundum við væntanlega vilja fara til nágrannalanda okkar frekar en að fara langt, og reyna að bíða af okkur hamfarirnar þar með það í huga að fara aftur heim sem fyrst. Það er akkúrat það sem sýrlenskir flóttamenn óska sér, að komast aftur heim. Það er það sem flestir vilja. Nú er hins vegar staðan orðin sú að fólk er búið að vera í nágrannalöndum Sýrlands í fjögur ár, sumir lengur, ef til vill fyrst á flótta innan Sýrlands og síðan í nágrannalöndum Sýrlands og fólk er farið að missa vonina. Það birtist okkur með þeim hætti að fólk er tilbúið að fórna lífinu á litlum, lekum bátum í Miðjarðarhafinu frekar en að vera áfram í vonleysi í nágrannalöndum Sýrlands. Það er þrennt sem við getum gert til að hjálpa: Það er í fyrsta lagi að aðstoða meira í nágrannalöndum Sýrlands, að taka á móti fleira kvótaflóttafólki frá Sýrlandi og nágrannalöndum Sýrlands, og að tala fyrir friðarviðræðum og lausnum í þessum málefnum. Frú forseti. Mig langar líka að ræða aðeins um alþjóðastarfið hér í þinginu. Ég tel að full þörf sé á að þingið taki það allt saman til endurskoðunar og umræðu. Hvað viljum við fá út úr þessu? Í hvaða farveg setjum við málin? Hvað verður um þetta allt saman? Ég er svo heppin að vera formaður Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins. Við í Vestnorræna ráðinu höfum sérstöðu. Við höfum mjög sterkt vopn. Vestnorræna ráðið er samstarf þingmanna frá Íslandi, Grænlandi og Færeyjum. Við drögum ályktanir þegar við erum búin að funda og þegar við komum heim hvert og eitt í okkar land leggjum við ályktanirnar fram í formi þingsályktunartillagna. Þess vegna er efnislega sama þingsályktunartillagan samþykkt á þjóðþingum landanna þriggja. Þar er skorað á ríkisstjórnir landanna að fylgja eftir ákveðnum málefnum. Öll vinna okkar ratar því beint í þingsal og yfirleitt eru tillögur okkar samþykktar og rata þannig inn á borð hjá ráðherrum sem sérstök verkefni sem þeim ber að fylgja eftir. Þegar ég fer á vegum annarra nefnda á fundi í útlöndum þar sem maður leggur á sig mikla vinnu til að fá fram einhverja niðurstöðu verð ég því stundum svolítið vonsvikin yfir því að málið fer ekki áfram. Ég hef átt þess kost að sitja á fundum Norðlægu víddarinnar, sem er einhvers konar samstarf Evrópusambandsins, norrænu ríkjanna, Rússlands og Vestnorræna ráðsins. Á þessum fundum er alltaf gerð ályktun fundarins. Ég var svo lánsöm að fá að stýra þeirri vinnu á síðasta ári. Fundurinn var haldinn á Íslandi þar sem við lögðum meðal annars mikla áherslu á jafnrétti og fleiri mjög mikilvæg málefni. Í það fór mikill tími, mikill sannfæringarkraftur að ná öllum að sama borði. Rússarnir voru kannski erfiðastir, en við náðum árangri. En hvað verður um þá vinnu? Það verður ekkert um hana. Hún verður bara minning í hugum okkar sem vorum á fundinum, þá aðallega þeirra sem sátu í nefndinni sem bjó til ályktunina. En þetta ratar ekki formlega inn á borð neins til einhvers konar umræðu eða áframhaldandi vinnu. Það sama á við um norðurslóðavinnuna. Á tveggja ára fresti er haldin stór ráðstefna þar sem þingmenn norðurslóðaríkjanna hittast, fara yfir málin og gera svona ályktanir. Ég veit ekki til þess að þær rati neitt. Það kom aðeins til umræðu á þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins sem haldin var nú um helgina í Grindavík þar sem við náðum að spyrja fulltrúa utanríkisráðuneytisins um þessa tilteknu ályktun Norðlægu víddarinnar. Starfsmaður ráðuneytisins lofaði okkur því að þegar hann mætti til vinnu á mánudaginn mundi hann leita að þessari ályktun og athuga hvort hún hefði dúkkað einhvers staðar upp í ráðuneytinu. En þetta segir okkur bara að við þurfum að reyna að koma málunum í fastari farveg. Við gætum notað vestnorræna módelið sem einhvers konar fyrirmynd að því sem hægt er að gera. Ég veit ekki alveg hversu hresst embættismannakerfið yrði með það, en ég lofa því að við þingmennirnir sem leggjum á okkur þessa vinnu yrðum mjög kát með að færa umræðuna inn í sali Alþingis á einhvern formlegan og fastan hátt. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]] Efni ráðstefnunnar nú um helgina var lýðræði á norðurslóðum og þá sérstaklega á vestnorræna svæðinu. Við áttum þess kost að hafa hjá okkur mjög færa fyrirlesara. Einn af þeim er Zlatko Savic, stjórnmálafræðiprófessor við háskólann í Ljúblíana í Slóveníu, sem lagði mikla áherslu á þátttöku þingmanna í utanríkismálapólitíkinni. Þegar ég kom hér inn sem nýr þingmaður hafði ég engan áhuga á því að eyða tíma mínum í utanríkismál. Það skilaði mér engu í kjördæmapólitík minni, það skilaði litlu til kjósenda minna, fannst mér á þeim tíma, og mér fannst það eiginlega bara eyðsla á almannafé. Eftir því sem maður síðan þroskast í starfi og sér að Ísland er ekki eyland og hlutirnir koma manni nú kannski við, mannréttindi og svo framvegis, þá lærir maður að þetta skiptir máli. Við eigum að hafa áhuga á utanríkismálum. Við höfum ekki efni á að hafa það ekki. Það er svo margt sem við getum lært af öðrum og eins að gefa af okkur. Þess vegna finnst mér mikilvægt að við sem störfum í alþjóðanefndum Alþingis tökum upp umræðu um breytt vinnubrögð og einhvers konar nefndarvinnu á vegum forustu Alþingis um það hvert við viljum sjá starfið stefna í framtíðinni og hvernig við ætlum að nýta þá fjármuni sem best sem við leggjum þó í þetta starf. Fyrir mér er alla vega óþolandi að fara á fundi og leggja í mikla vinnu í einhverjar ályktanir sem eru bara dægurfluga, þegar þeirra sér hvergi stað í framhaldinu.
Forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir hennar ræðu. Það er gott að finna að maður er ekki einn um að vilja gera eitthvað til þess að breyta þessu verklagi hérna. Mig langaði að spyrja þingmanninn hvort maður ætti ekki hreinlega að reyna að stefna að því að koma þingmönnum í alþjóðastarfi saman á fund sem allra fyrst og að við mundum þá jafnvel leggja fram tillögu til yfirstjórnar Alþingis um hvað okkur þætti skynsamlegast að gera. [[Gripið fram í.]] Ég hef einmitt hugsað að það væri sniðugt að nota vestnorræna módelið og nýta sér jafnframt að maður getur kallað eftir skýrslum um hvernig staðan er og unnið þaðan upp ályktanir til að ná að vera í samræmi við það sem maður er að samþykkja. En það er eitt sem ég hef hoggið eftir og það er að stundum er mjög erfitt að fá þessar ályktanir þýddar yfir á íslensku. Ég hef þurft að berjast fyrir því að fá mína eigin ályktun þýdda, sem ég vann að hjá Alþjóðaþingmannasambandinu. Mig langar að spyrja þingmanninn - hv. þingmaður hefur verið aðeins lengur en ég á þingi - hvort hún telji að það skipti máli að fá þetta yfir á íslensku og hvort ekki væri sniðugt að reyna að hafa sérdeild sem sér um það, í skjaladeildinni til dæmis.
Hæstv. forseti. Í því tilviki sem ég þekki best, sem er Vestnorræna ráðið, þá er vinnutungumálið danska. Þegar við komum heim af ársfundum Vestnorræna ráðsins þurfum við að þýða ályktanir af dönsku yfir á íslensku. Það er enginn hér í þinginu sem hefur sérþekkingu á því verkefni heldur hefur verið reynt að bjarga þessu. Í ár vorum við með tiltölulega viðamiklar tillögur, sem ég mun mæla fyrir hér á eftir, sem er gríðarlega vandasamt að orða. Það þarf að vanda til þýðinga. Ég krafðist þess að fá þýðanda til að gera þetta og fékk nei við því, en eftir japl, jaml og fuður þá varð þetta nú ágætt hjá okkur. Ég þakka Vilborgu Ásu Guðjónsdóttur, ritara Vestnorræna ráðsins, sérstaklega fyrir að standa í öllu þessu stappi með mér. Þó að við séum ágætar í dönsku þá er leiðinlegt að vera búin að leggja í alla þessa vinnu og koma síðan út með orðalag sem 12 ára barnaskóladanskan mín gerir mér kleift að skrifa niður. Það er eiginlega ekki boðlegt. Ef við ætlum að vera alvöru í þessu þá verðum við líka að stunda fagmennsku. Það er þess sem ég krefst og það er eitt af því sem við svo sannarlega þurfum að ræða við yfirstjórn þingsins. Ég tek undir það með hv. þingmanni að við berum ábyrgð sem stýrum þessu alþjóðastarfi hér og eigum að hittast næstu daga, eins og við höfum kannski rætt óformlega um hér á göngunum, og rita erindi til forsætisnefndar. Það tekur stundum langan tíma að ná í gegn breytingum. Við gerum það kannski ekki alveg á næstu vikum en við getum alla vega stigið fyrstu skrefin.
Forseti. Það sem er svo frábært við alþjóðastarfið er að maður er að vinna óháð flokkslínum. Maður er oft að vinna með fólki sem er algjörlega á hinum pólnum við mann í stjórnmálum en maður nær að vinna að tillögum að lagfæringum á þessum helstu málaflokkum sem skipta síðan svo miklu máli þegar það síast inn hér heima, þverpólitískt. Ég verð að segja að einhver mesta ánægja sem ég hef fengið út úr vinnunni sem þingmaður er að fá tækifæri til að vinna með fólki óháð því hvaðan það kemur, óháð því frá hvaða löndum það kemur, óháð stjórnmálaflokkum. Maður spyr ekki einu sinni um það. Það er aldrei rætt til dæmis hjá Alþjóðaþingmannasambandinu úr hvaða flokki fólk er. Það er bara talað um löndin. Mér finnst frábært að heyra þann samhljóm sem ég hef fundið í dag og við höfum auðvitað, þingmennirnir í þessu alþjóðastarfi, talað saman á göngunum. Núna skynja ég að við séum að fara í aðgerðir sem er frábært. Eitt af því sem við verðum að sjálfsögðu að leggja mikla áherslu á eru þýðingarnar. Það er líka rosalega lýjandi. Maður er kannski búinn að leggja mikla vinnu í eitthvað. Svo kemur maður heim og maður er að berjast við vindmyllur við að fá einfalda hluti gerða sem kosta lítið miðað við allan tilkostnaðinn á þessu batteríi. Við þurfum að fara heildrænt yfir þetta. Ég hlakka til að sjá hvað kemur út úr þessu samstarfi okkar þingmanna þvert á flokka í þessum málaflokki.
Hæstv. forseti. Þetta hefur verið ágæt umræða. Ég hlakka til framhaldsins og vil vekja athygli á því sem kom fram í umræðunni frá Íslandsdeild ÖSE-þingsins að þar á bæ stendur yfir vinna við að útfæra nánari skilgreiningu á því hvert ályktanir eigi að fara, hvernig eigi að vinna með þær o.s.frv. Við erum nú þegar byrjuð að ýta aðeins af stað þessum bolta um bætt vinnubrögð. Það er alltaf gagnrýni á það þegar stjórnmálamenn eru í útlöndum og þykir ákveðinn óþarfi í sumum tilfellum að vera að taka þátt í þessu starfi. Það er einfaldlega vegna þess að við erum ekki nægilega dugleg við að upplýsa um hvað þetta er, hvað í þessu felst og sýna fram á að þetta skili árangri. Ég vil sjá árangur af því sem við erum að gera. Ég hef alveg séð fundi sem kannski skila ekki gríðarlega miklum árangri. Þá byrjar strax umræðan: Var þetta þarft, var þetta þörf ferð, eða var þetta bara svokallaður, með leyfi forseta, „parliamentary tourism“? Ég hef engan áhuga á að taka þátt í slíku starfi. Það á að heyra sögunni til. Við eigum að vera að gera eitthvað af viti.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmönnum Birgittu Jónsdóttur og Unni Brá Konráðsdóttur fyrir framlag þeirra. Ég gæti ekki verið meira sammála því sem þær hafa sagt um þetta mál, ég verð að segja alveg eins og er. Ég hef oft hugsað sjálfur um alla þessa miklu vinnu sem hefur farið í ályktanir hjá Evrópuráðinu og við erum ekki einir um að hafa áhyggjur af þessu. Ég heyri þetta hjá þingmönnum annarra landa líka, flestra landa. Forseti Evrópuráðsins hefur talað um þetta vandamál að þingmenn séu ekki að fara með ályktanir ráðsins til sinna landa, koma þessu í framkvæmd. Mikið af þessu fer upp í ráðuneyti, en þetta skilar sér ekkert lengra, þetta endar bara ofan í skúffu þar. Að vísu er það þannig í Evrópu, til dæmis í Evrópuráðinu, að ályktanir á hverju ári eru ábyggilega 100 til 150 og góður hluti þessara ályktana á kannski ekki beint við um okkur, þetta eru ályktanir sem er verið að beina að ákveðnum löndum þar sem verið er að krefjast úrbóta og þær eru yfirleitt teknar mjög alvarlega í þeim löndum. Svo er annar hluti ályktana sem á beint erindi við okkur. Það eru til dæmis ályktanir sem tengjast mikið málaflokkum sem Píratar hafa áhuga á o.s.frv., og mannréttindamálum almennt. Þetta eru mál sem við verðum að fara að taka upp hjá okkur. Ég er ekki með neina beina spurningu, en ég fagna þessari umræðu. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur kærlega fyrir að vekja máls á þessu.
Hæstv. forseti. Ég átti þess kost á Norðurlandaráðsþingi að eiga fund með Anne Brasseur sem leiðir Evrópuráðsþingið og ræddi þessi mál við hana. Ég var svolítið hreinskiptin í orðavali, en þetta var nú samt allt í lagi. Ég tek undir orð hv. þm. Karls Garðarssonar og við í Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins ættum kannski að gera okkur verklagsreglur um að setjast árlega yfir ályktanir ráðsins og reyna að velja úr þeim. Auðvitað getum við ekki lagt hér fram hundrað og eitthvað þingsályktunartillögur á grundvelli ályktana Evrópuráðsþingsins, heldur getum við valið úr hverjar við teljum að eigi að koma hér til umræðu. Þá er eitt vandamál eftir, það er að fá tíma hér í þinginu til að mæla fyrir þessum ályktunum. Það er ekki auðvelt. Ég mæli hér í dag fyrir þremur þingsályktunartillögum frá Vestnorræna ráðinu sem voru lagðar fram í haust. Þetta eru tillögur alþjóðanefndar þingsins þar sem sitja þingmenn allra flokka fyrir utan Pírata. Það eru sex þingmenn, þannig að það eru sex þingmenn sem sitja í þessari nefnd. Og hvar erum við sett í röðina? Við erum sett í röðina eftir þingmannamálum, áherslumálum stjórnmálaflokkanna varðandi þingmannamál. Þar erum við í virðingarröðinni hjá yfirstjórn Alþingis. Þetta gagnrýni ég harðlega og geri það núna bara opinberlega í fyrsta skipti, en þessu þarf að breyta.
Heyr, heyr.
Nú er tiltölulega stutt eftir af þinginu og þessar tillögur okkar eru þungar og efnismiklar og ég hef miklar áhyggjur af því að þær komist einfaldlega ekki hér í gegnum þingið meðan félagar okkar, þingmennirnir í Færeyjum og á Grænlandi, eru langt komnir með að ná öllum sínum málum í gegn. Þetta er óviðunandi.
Virðulegi forseti. Þetta er alveg rétt hjá hv. þingmanni, auðvitað er ýmislegt við vinnulagið hér á Alþingi að athuga og hvernig mál fara á dagskrá, það vita allir. Ég held að næsta skref hjá okkur sé óhjákvæmilega það að setjast niður. Fyrst við, sem erum í þessum alþjóðlegu nefndum, að setja okkur einhver markmið í þessum málum, hitta síðan fulltrúa þingsins og reyna að ná fram því sem við teljum að sé nauðsynlegt til að þessi málaflokkur og þessi mál njóti þeirrar virðingar sem þau eiga skilið hér í þinginu. Ég fagna þessu framtaki beggja þingmanna sem hafa komið fram hér á undan mér með sínar ræður, hv. þingmönnum Birgittu Jónsdóttur og Unni Brá Konráðsdóttur. Ég held að við eigum að drífa í þessu sem allra fyrst því að tíminn líður mjög hratt. Ef við eigum að ná þessum málum í gegn sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir minntist á hér áðan þarf að vinna mjög hratt í þessu, annars verða þau bara hér afgangs.
Frú forseti. Ég heyrði í þann mund sem ég vatt mér í stólinn að fram kom tillaga hér úr þingsal um að menn eins og ég ættu að hafa tvöfaldan ræðutíma. Ég er reiðubúinn til að skoða þá tillögu af kostgæfni. Ég kem aðallega til að þakka þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað og notað þennan dagskrárlið til að gera að umtalsefni hvernig við getum komið á framfæri við þingið, og eftir atvikum jafnvel til stefnumótunar með samþykkt, tillögum sem við höfum ýmist tekið þátt í að gera eða samþykkja á erlendum þingum þar sem við sitjum sem fulltrúar Alþingis. Ég er algerlega sammála þeim sem hér koma og tala í þá veru að það sé í fyrsta lagi nauðsynlegt að þingið sjái til þess að lykilsamþykktir séu þýddar og lagðar fyrir þingið eða komi til þingmanna; í öðru lagi reifuðu hv. þingmenn Unnur Brá Konráðsdóttir og Birgitta Jónsdóttir nauðsyn á því að jafnvel í sumum tilvikum yrðu þær líka lagðar fyrir þingið sem eins konar stefnumótun. Ég vil í þriðja lagi bæta því við að ég tel að það sé eiginlega svartalágmark að slíkar tillögur séu ræddar í utanríkismálanefnd. Nú er það stundum þannig að þegar tillögur eru samþykktar á stórum, alþjóðlegum þingum þar sem fjöldi fulltrúa margra þjóðþinga kemur saman þá er hugsanlegt að niðurstaðan sé í andstöðu við það sem er vilji ríkjandi meiri hluta. Þess vegna tel ég að fyrsta skrefið varðandi meðferð slíkra tillagna sé að ræða þær í utanríkismálanefnd og hún síðan eftir atvikum meti hvort það sé í samræmi við þá stjórnarstefnu sem ríkir á hverjum tíma, eða í samræmi við mikilvægi málsins, að koma því í tillöguformi til þingsins. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir gerði réttilega að umræðuefni þá kvöl sem felst í því að reyna að pína mál á dagskrá frá Vestnorræna ráðinu. Nú hefur Vestnorræna ráðið aukist verulega að þyngd og mikilvægi á síðustu árum og ekki síst fyrir atbeina hv. formanns Unnar Brár Konráðsdóttur. En herra trúr, ef það er erfitt að koma á dagskrá málum frá heilum ráðum þriggja þjóða, hvað þá með okkur ræflana, þingmennina, sem hér liggjum inni með kannski sex, sjö mál jafnvel árum saman án þess að fá nokkru sinni ráðrúm til að ræða það? Ég hef hér ásamt hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur og mörgum öðrum þingmönnum lagt fram mál sem tók mig hálft sumar að vinna um samstarf við Grænland. Það eru tvö sumur frá því að ég lauk þeirri tillögu og fékk ýmsa þingmenn til liðsinnis. Það hefur aldrei fengist rætt. Þó að ég geri kannski ráð fyrir að sitja hér fjögur til átta ár til viðbótar veit ég ekki hvort tími vinnst til að ná því til umræðu. En í alvöru talað, án gamans, þetta er forkastanlegt. Ég segi stundum að þetta þing umbuni letingjum. Þeir sem leggja á sig mikla vinnu við að skrifa fjölmörg þingmál - eins og til dæmis sá sem hér stendur sem af einskærri þing- og sköpunargleði hangir enn í þessu starfi - fá enga umbun fyrir það, ekki einu sinni þá litlu að geta séð sínar eigin tillögur ræddar, svo að maður fari nú ekki fram á að þær séu samþykktar. Hvað er það sem þátttaka í alþjóðlegu starfi gefur manni? Mikla innsýn í gang alþjóðamála. Fyrir menn með brennandi áhuga, eins og ég, á utanríkismálum gefur það manni að minnsta kosti færi á að ná mikilli þekkingu við að hlusta og ræða við fólk sem er koma beint úr hringiðu atburða, stundum frá styrjöldum. Þetta skiptir miklu máli. En það er annað sem það gefur Alþingi Íslendinga. Ef hv. þingmenn skoða sögu utanríkisráðherra síðustu tveggja áratuga, liggur mér við að segja, þá eru þeir allir aldir upp af þinginu við störf á alþjóðavettvangi. Ég ætla að leyfa mér að spá því að þeir utanríkisráðherrar sem kunna að taka við á næstu árum sitji hugsanlega hér í salnum, þ.e. fólkið sem er að ræða þessi mál. Bara svo að menn tapi ekki sjónum á því að þetta hefur mikið gildi til að búa til þingmenn sem geta sinnt því starfi að tala og semja fyrir hönd íslensku þjóðarinnar. Þetta er að ýmsu leyti, eins og nefndir þingsins, skóli í þeim fagsviðum sem menn eru að starfa við. Þetta var nú um formið. Um það efni sem hér hefur verið rætt vildi ég hafa langt mál. Af hverju? Vegna þess að það er mjög sjaldgæft að það náist að taka hér umræður um þau mál sem brýnust eru á alþjóðavettvangi. Mál sem varða okkur miklu. Þær skýrslur sem hafa verið fluttar í dag og verða kannski fluttar á eftir og voru fluttar í síðustu viku báru þess öll merki að það er sama málið sem alls staðar hefur verið efst á baugi í umræðum okkar, þ.e. deilan sem annars vegar tengist Úkraínu og hins vegar Sýrlandi. Og þær eru skyldar. Undir niðri liggja þræðir þar á milli. Það hefur komið fram að þetta eru mál sem varða gríðarlega hagsmuni fyrir Íslendinga. Samt er þetta eiginlega aldrei rætt hér á hinu háa Alþingi, svo merkilegt sem það nú er. Því að hér ræða menn helst ekki utanríkismál. Hv. þm. Karl Garðarsson flutti hér mjög efnismikla og góða ræðu um starfsemi Evrópuráðsins. Ég sat sjálfur árum saman í Evrópuráðinu og veit hversu mikla skólun það gefur manni, mikla innsýn í réttindabaráttu í löndum sem ekki hafa náð jafn langt og okkar. Þær umræður sem hafa síðan orðið af hálfu annarra þingmanna sýna það hvílík hringiða atburðarásar liggur um Evrópuráðið varðandi mannréttindamálin. Það eru örfá atriði sem ég vildi drepa á. Ég hefði til dæmis viljað eiga orðastað við hv. þm. Ögmund Jónasson um Krím. Ég er honum ósammála í grundvallaratriðum um það hvað er heimilt og hvað er ekki heimilt. Bara svo að ég segi það fyrir mína hönd og míns flokks þá er ég algerlega sammála þeim sem segja að það verði að bregðast fast við því þegar stórt ríki eins og Rússland fer yfir landamæri, efnir þar til uppþota og óeirða eins og eru jafnvel enn í dag að gerast í Austur-Úkraínu og hrammsar jafnvel til sín skika innan landamæra þjóðar. Hverjir eru það sem fyrst og fremst eiga að stappa niður fæti og vera á varðbergi? Það eru litlar þjóðir. Hverjar í hópi hinna smæstu þjóða eiga að standa fast á því að alþjóðalög séu virt? Auðvitað þær sem, eins og Ísland, hafa ekki her sér til varnar. Okkar vörn er í alþjóðlegum sáttmálum, alþjóðlegum samningum. Þar er mesta fullveldisvörn okkar. Ekki síst fyrir þá sök að við höfum sökum smæðar lítil tök á að verja okkur. Það er mjög mikilvægt að þingmenn skilji þetta og að Íslendingar skilji. Við þurfum alltaf að taka okkur stöðu með smáum þjóðum sem verið er að kúga í skjóli einhvers konar hervalds eða kúgunartækja af öðrum toga. Þetta er mikilvægt. Jafnvel þó að það hafi í för með sér að fórna þurfi skammtímahagsmunum verða menn að meta það í ljósi langrar sögu, bæði aftur á bak og líka þegar menn horfa inn í tímann. Við verðum alltaf að taka okkur stöðu á þessum hóli. Um það með hvaða hætti við höfum tekið þátt í þeim refsiaðgerðum gagnvart Rússlandi er hægt að deila. Ég hef ekki kosið að koma hér með mínar helstu aðfinnslur um það mál en ég segi hins vegar alveg skýrt: Það er meiri háttar utanríkismál og hefði í upphafi máls átt að ræða í utanríkismálanefnd, bara svo að það liggi skýrt fyrir. Ég tel að það hefði mátt standa öðruvísi að því. Það breytir ekki hinu að ég hefði aldrei lent öðruvísi en þarna megin svo að það liggi algerlega skýrt fyrir. Á þeim vettvangi sem ég hef starfað hafa menn rætt mikið hvort þessar aðgerðir hafi skilað einhverju. Hv. þm. Karl Garðarsson sagði að þær hefðu skilað ýmsu. Hann benti á veikingu rúblunnar, ýmsar efnahagslegar afleiðingar málsins. Til skamms tíma dró ég það mjög í efa. Ég get fallist á að loks liggja fyrir gögn sem benda til þess að það hafi haft áhrif á það. En fyrst og fremst eru þetta þó þær ákvarðanir sem voru teknar af þeim mönnum sem ákveða olíuverð í Sádí-Arabíu sem hafa haft áhrif. Ég er þeirrar skoðunar að þetta hafi haft meira gildi sem táknræn samstaða Vesturlanda. Svo er það alltaf spurning um hvað menn eigi að ganga langt í að útiloka þá sem eru brotlegir. Hv. þm. Ögmundur Jónasson vakti mig með merkilegum hætti til umhugsunar hér áðan um einn anga þessa máls sem ég hafði aldrei hugsað út í. Mér fannst það í lagi þegar stjórnarnefndin á NATO-þinginu vísaði Rússlandi út. Ég skildi það vel þegar Evrópuráðið tók svipaða afstöðu. Ögmundur Jónasson benti á að með því að vísa Rússum úr Evrópuráðinu er verið að svipta fólk innan Rússlands þeim rétti að skjóta málum, þegar því þykir það sæta ofríki af hálfu Rússlandsstjórnar, til Evrópuráðsins. Þetta er merkileg nálgun. Í öllu falli. Ég læt þess getið að það kom fram í utanríkismálanefnd í morgun þegar verið var að ræða strandgæslu Norðurskautsins að undir forustu Kanada var Rússlandi vísað úr því samstarfi. En þegar Bandaríkin tóku þar við voru þeir teknir inn aftur. Ég held eftir á að hyggja að það sé alltaf best að reyna að hafa ríki innanborðs og eiga við þau samtöl. Svo að ég komi að hinu málinu á þremur sekúndum: Sýrlandsdeilan verður aldrei leyst með hervaldi. Hún verður bara leyst með samningum. En þar [[Forseti hringir.]]þurfum við atbeina Rússa, við þurfum atbeina Bandaríkjanna og Írans. Íslenskir þingmenn eiga alltaf að leggja sinn atbeina og sinn atgeir að því að ná samningum, friðsamlegum lausnum.
Forseti. Ég þakka ræðuna. Hv. þingmaðurinn kom inn á marga ólíka fleti. Ég hjó sérstaklega eftir tveimur hlutum. Annar er, og ég er alveg sammála hv. þingmanninum um það, að við þurfum nauðsynlega að taka inn og skapa svigrúm í utanríkismálanefnd fyrir þær ályktanir sem við erum beinir þátttakendur að. Auðvitað er það svo að margar ályktanir eru þess eðlis að þeim er ekki beint til okkar, en það er samt rauður þráður í mörgum ályktananna í gegnum alþjóðastarfið í heild. Svo eru sértæk mál sem lúta mjög að framtíð okkar og líka nútíðinni, eins og varðandi norðurslóðamálin, sem mér finnst furðulegt að ekki skuli vera farvegur fyrir í þinginu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann þekki til hvernig þetta er hjá öðrum þjóðum. Ég hef lagt mikla áherslu á að reyna að finna út úr því og það vill svo skemmtilega til að á næsta fundi Alþjóðaþingmannasambandsins verður lögð sérstök áhersla á að finna leiðir og skoða hvernig önnur lönd haga málum sínum, sem við getum notað sem fyrirmynd. Það er mikil umræða um akkúrat þessi mál á alþjóðavettvangi. Mig langaði að athuga hvort hv. þm. Össur Skarphéðinsson, með sína miklu reynslu í utanríkisstarfi, gæti varpað einhverri sýn á hvernig hann teldi að best væri að haga málum okkar í þessu. Síðan geri ég að sjálfsögðu ráð fyrir að hv. þingmaður verði með í hinum þverpólitíska hópi sem berst fyrir því að vegsemd utanríkismála eigi sér fastari sess og sterkari á þinginu.
Það sem ég kom ekki að í ræðu minni áðan þegar ég var að ræða hvernig ætti að fara með svona samþykktir sem við komum kannski heim með í farteskinu var eftirfarandi: Ég tel að fyrir utan að þetta eigi að koma til kasta utanríkismálanefndar eigi eftir atvikum að leggja fram hugsanlega einhvers konar álit nefndarinnar sem formaður nefndar mundi flytja og eftir atvikum einn frá minni hlutanum ef það er ágreiningur um slíkt mál, ef þau eru talin vera þannig vaxin að mikilvægi að sjónarmiðin eigi að komast til þingsins. Ég hef líka hugsað það oft að kannski væri ráð að veita slíkum málum einhvern tiltekinn stuttan tíma til umræðna. Ég fer ekki einu sinni fram á að það verði frjálsar umræður en kannski að tveir þingmenn úr stjórn og stjórnarandstöðu gætu komið að skoðunum sínum í tveggja mínútna ræðum um slíkt. Ef hins vegar væri um að ræða stórmál, við skulum segja t.d. það mál sem hér hefur borið hæst, Rússland og Úkraína, þá tel ég að ef meiri hluti utanríkismálanefndar telur að slíkt mál eigi erindi inn í þingið til almennrar umræðu eigi að veita tíma til slíks. Ég held að það væri mjög heppilegt og hefði getað hjálpað til við ýmislegt sem mér hefur þótt vandræðalegt við þessa umræðu sem hefur sprottið þar um. Þetta er um það. Hvað varðar hina raunverulegu fyrri spurningu hv. þingmanns er það þannig að þetta er hið sama og þingmenn mjög margra þinga kvarta undan. Það er ekki farvegur í þinginu. Ástæðan er sú að þingin eru gömul, sitja á gömlum merg og eru skorðuð í gömlum farvegi en alþjóðamálin eru orðin svo miklu umfangsmeiri og snarari þáttur af hagsmunum þjóðanna. Þetta hefur einhvern veginn ekki aðlagað sig hvort að öðru. En í mörgum þingum eru þó [[Forseti hringir.]]skipaðar undirnefndir undir utanríkismálanefndum þar sem sérstakir tilteknir málaflokkar eru teknir fyrir, sums staðar til dæmis norðurslóðamál.
Forseti. Ég þakka svarið. Ég held að ég mundi vilja ganga jafnvel aðeins lengra. Ég held að það sé mjög brýnt. Mér finnst til dæmis mjög furðulegt fyrirkomulag að einu sinni á ári sé fjallað um þá rosalega stóru málaflokka á þingi sem lúta að alþjóðastarfinu. Það væri mjög gaman og gagnlegt ef til að mynda utanríkisráðherra væri hér og tæki þátt í umræðunum með okkur, sér í lagi þegar kemur að beinum utanríkispólitískum málefnum sem utanríkisráðherra er oft andlit Íslands í umræðum um. Ég ætla ekki að fara út í of tæknileg atriði um það hvernig við eigum að haga störfum okkar hérna en það er eitt sem mig langaði að spyrja hv. þingmann um sem tengist því að við eigum alltaf að standa sem smáþjóð með öðrum smáþjóðum. Mig langar að spyrja hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra og hv. þm. Össur Skarphéðinsson hvort hann sé ekki sammála mér um að við ættum endilega að nýta okkur þá stöðu sem við erum í varðandi tvíhliða viðskiptasamning við Kína til að ræða þau mannréttindabrot sem eiga sér stað gagnvart tíbesku þjóðinni.
Frú forseti. Ég sagði áðan að ástæðan fyrir því að þingin almennt í Evrópu hefðu ekki fundið heppilegan farveg fyrir það efni og ályktanir og niðurstöður sem verða á alþjóðlegum ráðstefnum og þingum sem fulltrúar þeirra eiga sæti á væri sú að þingin væru að eðli til gamlar stofnanir. En alþjóðamálin hafa yfirskyggt allt annað eftir því sem verslun og viðskipti heimsins hafa samþæst meira og hagsmunirnir orðið meiri sem tengjast utanríkismálum. Þetta hefur ekki náð að aðlagast hvort öðru. Fyrir vikið er staðan eins og hv. þingmaður lýsti, við tökum einu sinni einn dag rosalegar umræður um utanríkismál og svo er það frá. Jú, það voru svo sem umræður þegar Evrópumálin bar sem hæst. Ég tek sem dæmi norðurslóðamálin. Þau hafa bara á síðustu sjö, átta árum orðið að raunverulegu hagsmunamáli og áhugamáli þingsins, hvar eru þau? Þau eru hjá utanríkismálanefnd. Ættu þau að vera einhvers staðar annars staðar? Ættu þau að vera hjá umhverfisnefndinni? Við ræðum þau mjög sjaldan hérna nema af sérstöku tilefni. Það þarf að vera farvegur til að þingið geti rætt tiltekin mál. Það á ekki endilega að vera að frumkvæði framkvæmdarvaldsins heldur utanríkismálanefndar. Ég tel til dæmis að það væri vel til fundið að utanríkismálanefnd gæti ráðið því að hún tæki við umræðu um alþjóðlega björgunarmiðstöð af því að hún er komin á legg og það eru pólitískar spurningar sem þarf að svara um þátttöku þjóða, til dæmis Rússa. Ég nefni TiSA. Það eru miklar deilur um það. Af hverju ræðum við það mál ekki hérna? Við gerum það ekki. Málið sem hv. þingmaður nefndi til dæmis um Tíbet, og önnur slík álitaefni, mannréttindabrot Kínverja og annarra, finnst mér að ætti að vera mál sem yrði rætt í utanríkismálanefnd og ef hún telur að tilefni sé til að ræða það, t.d. í tengslum við ákveðinn möguleika sem við höfum vegna hliðarsamnings með fríverslunarsamningunum við Kína, [[Forseti hringir.]]þá ætti það að vera á valdi utanríkismálanefndar að ræða í almennum umræðum æsingalaust með öðrum hætti en þegar við tökum upp sérstakar umræður sem oft bera keim burtreiða og verða ekki nógu málefnalegar fyrir vikið.
Heyr, heyr.
Hæstv. forseti. Ég hef setið hér og fylgst með þessum umræðum um skýrslur alþjóðanefnda þingsins. Það er gríðarlega fróðlegt fyrir þann sem ekki situr í tilteknum nefndum að hlusta og fylgjast með og fá þannig innsýn í það sem er að gerast. Ég verð að segja að ég er hjartanlega sammála því sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði í ræðu sinni áðan að hér ræða menn helst ekki utanríkismál. Í rauninni hef ég orðið hissa á því hversu lítið utanríkismál eru rædd á þinginu einmitt vegna þess að þau eru farin að skipta okkur svo gríðarlega miklu máli. Ég held að vægi þeirra muni bara aukast í framtíðinni fyrir svo margra hluta sakir. Hér hafa verið nefnd norðurslóðamálin, flóttamannamálin tengjast þessu, loftslagsbreytingar. Allt eru þetta mál sem koma inn á utanríkismál líka. Ég held þess vegna að það sé rosalega mikilvægt að við ræðum þessi mál. Mér fannst það áhugaverð leið sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson lagði til um að utanríkismálanefnd fengi til sín mál og ynni einhvern veginn með þau. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Er ekki einmitt mikilvægt að mál komist til þingsins? Það er svo oft sem sagt er að mál, sérstaklega þau sem koma frá framkvæmdarvaldinu, hafi verið kynnt í utanríkismálanefnd. [[Forseti hringir.]]Er það nóg að mati hv. þingmanns? Þarf ekki einmitt að taka málin lengra og ræða þau í þingsal, en ekki bara að kynna þau fyrir nefndarmönnum [[Forseti hringir.]]í utanríkismálanefnd sem eru oft bundnir trúnaði um það sem þar kemur fram?
Ég held að æskilegt væri að utanríkismálanefnd gæti ákveðið sjálf hvaða mál væru af þeim toga að það þyrfti að ræða þau hér. Ég hef til dæmis nefnt TiSA. Það er dæmigert mál þar sem eru heitar tilfinningar og sterkar skoðanir og ætti að ræða á þessum vettvangi, en það er varla rætt í utanríkismálanefnd, þó hefur það nú komið fyrir. Málefni norðurslóða alveg sérstaklega. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir nefndi Tíbet. Mörg önnur mál gæti ég nefnt, en fyrsta stoppistöðin ætti að vera utanríkismálanefnd. Hún ætti að hafa með höndum einhvers konar vald til þess að geta óskað eftir því að á dagskrá þingsins kæmu mál sem hún metur það mikilvæg að rétt væri að ræða þau. Það væri sjálfsagt að setja um það ákveðinn fastan tímaramma þannig að ljóst væri að menn væru ekki að nota þetta til þess að spilla tíma þingsins. En þetta er mjög þarft. Ég held að það hefði líka verið mikilvægt í ýmsum öðrum efnum að fá umræðu til þess að upplýsa þingmenn um málin. Svo ég komi aftur að Rússlandi og Úkraínu og refsiaðgerðunum sem gripið var til þá er það auðvitað dæmi um mál sem hefði strax átt að ræða hér og fara yfir, fara yfir þann möguleika að við tækjum þátt í því, fara yfir þann möguleika að við tækjum þátt með tilteknum skilyrðum, sem hefði alveg verið hægt, eða, eins og hefur reyndar komið frá báðum vængjum stjórnmálanna sem breiða sig yfir Alþingi, ræða þá skoðun hvort við ættum að standa hjá og ekki taka þátt í því. Það er fullkomlega lögmæt skoðun þó að ég hafi hana ekki. En það hefði verið þarft að fá þau rök öll [[Forseti hringir.]]fram í upphafi og það hefði hjálpað hæstv. ráðherra til þess að taka yfirvegaða ákvörðun.
Frú forseti. Ég held að þetta sé ansi gott dæmi sem hv. þingmaður tók hvað varðar viðskiptaþvinganirnar á Rússland því að við sitjum uppi með það núna að tekin hafi verið ákvörðun án þess að hún hafi í rauninni verið rædd og svo langt frá því að öllum flötum hafi verið velt upp í því máli, t.d. varðandi hagsmuni fiskútflytjenda svo eitt dæmi sé nefnt. Ég held að við hefðum getað komist hjá ansi miklum deilum í íslensku samfélagi hefðum við tekið þessa umræðu á undan. Það er annað atriði sem mig langar að ræða við hv. þingmann, en það er tæknifrasi sem ég vil kalla svo sem ég held að mér hafi tekist að læra, en það er þegar framkvæmdarvaldið eða hæstv. ráðherrar skrifa undir samninga í útlöndum með því sem kallað er stjórnskipulegur fyrirvari um samþykkt Alþingis. Hæstv. ráðherra skrifar undir í útlöndum og svo er það rætt eftir á á Alþingi. Vissulega er hægt að hnekkja ákvörðun ráðherrans, en það er samt alltaf þannig að Alþingi stendur að hluta til frammi fyrir orðnum hlut. Það er alltaf erfiðara, það er alltaf á brattann að sækja þegar umræðunni er þannig háttað. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann teldi til bóta að þessi umræða væri tekin í þingsal á undan, svo færi hæstv. ráðherrann út, síðan væri formsins vegna hægt að afgreiða málið í þingsal og [[Forseti hringir.]]staðfesta undirskriftina.
Frú forseti. Já. Ég tel það. Ég rifja það upp fyrir hv. þingmanni, sem að vísu sat ekki hér á síðasta kjörtímabili, að þegar ég var utanríkisráðherra og kom til þingsins með mál sem höfðu stjórnskipulegan fyrirvara voru það náttúrlega eingöngu EES-mál, en nánast alltaf mál sem engar líkur voru á að mundu valda einhverri úlfúð eða deilum. Það voru hins vegar mál sem kröfðust lagabreytinga. Í nokkrum tilvikum hafði ég sjálfur efasemdir um að viðkomandi mál stæðist stjórnarskrá, því að það var ekki ljóst í öllum tilvikum. Þar var um að ræða framsal valds, ég nefni flugsektarmál og fleira, smámál, en öll tekin saman fannst mér vera komið út af hinu gráa svæði sem stjórnskipan heimilar. Þá kom ég með þau í Alþingi og ræddi áður. Þau voru ekki flutt nema í einu tilviki þar sem um var að ræða flýtimeðferð vegna tilskipunar um viðskipti með loftslagskvóta þar sem þurfti að leiðrétta ákveðna hluti. Þessi mál flutti ég nánast alltaf áður en ég fór út eða leyfði mínum embættismönnum að skrifa undir þau. Þannig ætti það helst að vera. Kannski get ég tekið nýlegra dæmi sem er um þennan fjárfestingarbanka í Asíu sem augljóslega hafa risið deilur um, óvæntar, og skera á flokksbönd og böndin sem liggja milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það væri æskilegra að það hefði verið gengið frá því áður. Um aðra samninga eins og til dæmis TiSA-samninginn er það þannig að ráðherrann hefur fullkomið leyfi til þess að skrifa undir. Hann þarf ekki að koma með það til Alþingis. Það má hins vegar segja hæstv. ráðherra til hróss, Gunnari Braga Sveinssyni, að hann hefur ákveðið að láta þingið ræða það og koma með samninginn í formi þingsályktunartillögu. Þar er tekið tillit til lýðræðisins og skoðana sem upp hafa komið. [[Forseti hringir.]]Kannski ætti að ganga frá slíku miklu harðar og hafa klárari reglur um það. - En svarið er já.
Forseti. Ég mun mæla fyrir þessari skýrslu vegna fjarveru formanns Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins. Ég verð að segja það fyrst að Alþjóðaþingmannasambandið er einhver stórkostlegasti vettvangur sem ég hef tækifæri til að starfa á. Þar koma saman 166 lönd ásamt mjög mörgum öðrum fulltrúum, til dæmis frá mannréttindasamtökum og víðar að. Þar koma þingmenn saman tvisvar á ári og fara mjög ítarlega í mikilvæg málefni. Það er alveg einstakt að fá tækifæri til að hitta þingmenn frá löndum sem maður hafði nánast aldrei heyrt um og geta átt með þeim samstarf um hluti sem manni hefði aldrei dottið í hug að maður gæti átt sambærileg sjónarhorn með, það er ótrúlega dýrmætt að fá tækifæri til að dýpka þekkingu sína á þessum stóra heimi okkar. Ég ætla aðeins að fara yfir störf nefndarinnar á árinu sem var að líða. Af þeim fjölmörgu og margþættu málum, sem fjallað var um á vettvangi Alþjóðaþingmannasambandsins, IPU, á árinu 2015, eru nokkur atriði sem Íslandsdeildinni þykir standa upp úr með tilliti til markmiða sambandsins, sem eru að vinna að friði og samstarfi meðal þjóða og treysta lýðræði og þjóðkjörin fulltrúaþing í sessi. Fyrst ber að nefna málefni innflytjenda og flóttamanna sem voru mjög til umræðu á haustþingi IPU. Lögð var áhersla á mikilvægi siðferðislegra og efnahagslegra þátta fyrir sanngjarnari og mannúðlegri stefnu varðandi innflytjendur og flóttamenn. Meðal annars var lögð áhersla á stuðning við flóttamenn frá Sýrlandi og nágrannaríkin sem taka á móti hundruðum þúsunda flóttamanna frá landinu. Jafnframt var ályktað um hlutverk IPU, þjóðþinga, alþjóðasamfélagsins og svæðisbundinna stofnana við að veita nauðsynlega vernd og aðkallandi stuðning við flóttamenn vegna stríðsástands, innanlandsátaka og félagslegra aðstæðna, samkvæmt meginreglum alþjóðlegrar mannréttindalöggjafar og siðareglna. Haft var að markmiði að virkja þjóðþing og alþjóðastofnanir til að tryggja vernd og stuðning við flóttamenn í heiminum. Þá var rætt og ályktað um lýðræði í stafrænum heimi og ógnir gegn friðhelgi einkalífs. Birgitta Jónsdóttir var annar tveggja höfunda ályktunarinnar, fyrst íslenskra þingmanna til að fá ályktun samþykkta hjá IPU. Í ályktuninni, sem var samþykkt einróma á haustþinginu, var meðal annars lögð áhersla á að öll löggjöf á sviði eftirlits, friðhelgi einkalífs og persónulegra gagna verði að byggjast á meginreglum lögmætis, gagnsæis, meðalhófs, nauðsynjar og réttarríkis og voru þjóðþing hvött til að gaumgæfa landslög og verklag ríkisstofnana og/eða eftirlitsstofnana sem starfa í umboði þeirra til að tryggja að þær virði alþjóðalög og mannréttindi, einkum varðandi rétt til friðhelgi einkalífs, og skorað var á þjóðþing að tryggja, með þessari endurskoðun, að opinber fyrirtæki og einkafyrirtæki verði ekki neydd til að vinna með stjórnvöldum að aðgerðum sem skerða mannréttindi viðskiptavina þeirra, með þeim undanþágum sem kveðið er á um í alþjóðlegum mannréttindalögum. Einnig fór fram umræða um hlutverk þjóðþinga við að berjast gegn hryðjuverkum sem eru framin af hryðjuverkasamtökum eins og Daesh/ISIS og Boko Haram gegn almennum borgurum, sérstaklega konum og stúlkum. Í umræðum um neyðarályktunina var lögð áhersla á að ekki beri að tengja hryðjuverkastarfsemi við trúarbrögð, þjóðerni eða þjóðfélagshópa. Þá beri að líta svo á að hvers kyns hryðjuverk séu glæpir og að þau séu alltaf óréttlætanleg, sama hver ástæðan er og sama hver fremur þau. Á vorþingi IPU var fjallað um ný markmið Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun þar sem fulltrúar Alþingis lögðu meðal annars áherslu á menntun og jafnrétti kynjanna sem forsendu farsællar innleiðingar og framkvæmdar markmiðanna. Þeir sögðu að leggja þyrfti ríka áherslu á hvernig tryggja megi framgang nýju markmiðanna með ábyrgð stjórnvalda að leiðarljósi og áherslu á hinn mannlega þátt þeirra. Af öðrum stórum málum, sem tekin voru til umfjöllunar á þingum IPU árið 2015, má nefna vígbúnað á internetinu, hvernig tryggja megi vernd gegn eyðileggingu og hnignun menningararfleifðar mannkyns, alþjóðalög í tengslum við fullveldi ríkja og íhlutunarleysi um innanlandsmál. Þá ber að nefna mikilvægt starf IPU til að efla lýðræði en mörg aðildarþing sambandsins eru ekki lýðræðislega kjörin og í sumum fer ekkert eiginlegt löggjafarstarf fram. Sem dæmi um slíkt starf árið 2015 má nefna tveggja daga fund í tengslum við loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna sem var haldin í París og svæðisbundna málstofu um ný þróunarmarkmið Sameinuðu þjóðanna fyrir þjóðþing í Austur-Evrópu. Enn fremur gefur Alþjóðaþingmannasambandið út handbækur og skýrslur fyrir þingmenn til að hjálpa þeim að hafa áhrif í mismunandi málaflokkum. Á árinu 2015 voru meðal annars gefnar út skýrslur um hjálparstarf og meðferðir við HIV-veirunni. Mig langaði kannski aðeins, því að það er alls ekki nægilegur tími til að fara yfir alla skýrsluna, þó að hún sé nú ekki mjög löng, að fara yfir 132. þing IPU sem haldið var í Hanoi frá 28. mars til 1. apríl. Af hálfu Íslandsdeildar þingmannanefndar IPU sóttu fundinn Ragnheiður Ríkharðsdóttir formaður, Ásmundur Einar Daðason varaformaður og Birgitta Jónsdóttir, auk Örnu Gerðar Bang, ritara Íslandsdeildar. Helstu mál á dagskrá voru hvernig stuðla mætti að nýju kerfi varðandi stjórnun vatns í heiminum, alþjóðalög í tengslum við fullveldi ríkja, íhlutunarleysi um innanlandsmál og mannréttindi og friðhelgi einkalífs á 21. öldinni og lýðræði framtíðar. Þá fór fram almenn umræða um ný markmið Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun, auk þess sem haldinn var fundur þingkvenna. Enn fremur fór fram utandagskrárumræða um hlutverk þjóðþinga við að berjast gegn hryðjuverkum sem eru framin af hryðjuverkasamtökum eins og ISIS og Boko Haram gegn almennum borgurum. Ég var svo lánsöm, út af því inngripi sem bandarísk yfirvöld höfðu gagnvart friðhelgi einkalífs míns í tengslum við sjálfboðastarf sem ég vann fyrir samtökin Wikileaks árið 2009 og snemma árs 2010, að mitt mál fékk sérstaka umræðu og umfjöllun hjá mannréttindanefnd IPU. Þessi nefnd er mjög merkileg. Ég hefði sennilega aldrei komist að því að hún væri til nema einmitt út af því að mitt mál var tekið fyrir þar. Þetta er eina viðurkennda alþjóðanefndin sem aðstoðar þingmenn í nauð. Það er nefnilega þannig að í mörgum löndum þá hreinlega hverfa þingmenn. Þeir eru hamlaðir í að sinna störfum sínum eða eru fangelsaðir og jafnvel pyndaðir. Ég verð að segja að eftir því sem ég hef kynnst Alþjóðaþingmannasambandinu IPU meira því merkilegri finnst mér þessi vettvangur. Hann hefur verið til frá 1889 og sífellt vaxið og þarna er verið að ná inn ríkjum sem búa nánast við ekki neitt lýðræði; þar geta menn rætt beint við fulltrúa frá þeim ríkjum og jafnvel reynt að inspírera ungu kynslóðina sem þarna kemur, því að búið er að stofna sérstaka deild ungra þingmanna hjá Alþjóðaþingmannasambandinu, sem hittist yfirleitt áður en stóra þingið hefst - þar er ótrúlega mikil gerjun í gangi og mikið rætt um leiðir til að auka til dæmis beint lýðræði. Það má segja að virkustu löndin þar séu mörg ríki frá Afríku sem maður hefur ekki haft tækifæri til að kynna sér nægilega vel. Það vekur hjá manni miklar vonir þegar maður fær tækifæri til að fjalla um stóra hluti eins og til dæmis réttindi til aðgengis að vatni, stóra hluti er lúta beinlínis að grundvallarstoðum lýðræðis og hvort það sé rétti farvegurinn fyrir mörg af þessum ríkjum. Það sem hefur valdið áhyggjum er að þarna hefur þróast ákveðin geópólitík sem mér finnst ekki gott og ég mun leggja fram einhvers konar tillögur um það hvernig mætti hrista það aðeins upp. Ég fékk það tækifæri að skrifa ályktun fyrir Alþjóðaþingmannasambandið, sem var byggð á áhyggjum mínum sem og mjög margra annarra eftir að hafa hlustað á fyrsta viðtalið við Edward Snowden, þegar hann var í Hong Kong. Þar lagði hann til þrjár leiðir til að tryggja vernd á friðhelgi einkalífs, ein væri að stuðla að betri lagasetningu heima fyrir, önnur að tryggja lagabreytingar í alþjóðasamþykktum og samstarfi og þriðja leiðin væri dulkóðun. Það var mér mikið fagnaðarefni, þegar ég lagði fram tillögu og ósk um að fá að gera ályktun fyrir Alþjóðaþingmannasambandið, um lýðræði í stafrænum heimi og ógn gegn friðhelgi einkalífs, að IPU varð við þeirri ósk. Það var ekki endilega auðvelt. Það er yfirleitt bara tekin fyrir ein ályktun á hverju þingi og við erum í samkeppni við þúsund manns, en það tókst. Það sem mér fannst mikilvægt við þessa ályktun og vinnu við hana var að það komu 113 breytingartillögur og á einhvern hátt tókst að fara í gegnum þetta með gríðarlega stífri og góðri fundarstjórn frá þingmanni sem kom inn í þessa nefndarvinnu hjá þriðju nefndinni, sem fjallaði um lýðræði og mannréttindi. Fundarstjórnin tókst svo vel hjá þessari þingkonu frá Nýja-Sjálandi að okkur tókst að fara í gegnum allar þessar breytingartillögur á þinginu í Genf í haust og fá málið í gegn, það var samþykkt einróma sem er mjög ánægjulegt. Það sem var svo mikilvægt við þessa vinnu var að á einhvern hátt tókst að virkja öll þessi lönd. Þó að Rússland, Kína og Indland væru með mjög skaðlegar breytingartillögur tókst að hafna þeim og taka bestu tillögurnar inn. Þetta var alveg ótrúlegur fundur sem tók marga klukkutíma, þar sem við vorum að fara yfir þessar ályktanir. Það er gríðarlega dýrmætt að hafa fengið tækifæri til að vinna með þingmönnunum hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur sérstaklega og hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni og finna fyrir því trausti sem ég fann frá þeim gagnvart þeim störfum sem ég fékk tækifæri til að vinna fyrir hönd Íslands hjá Alþjóðaþingmannasambandinu. Þegar maður er í starfi þar sem maður fer út úr þessu dægurþrasi, sem oft vill brenna við hér í þingsal, og fær tækifæri til að vinna út frá málefnunum þá gerast hlutir sem erfitt er að miðla áfram hingað. Okkur tekst að finna leiðir til að setja á oddinn sameiginlega sýn á það hvert við erum að fara sem þjóð. Það finnst mér mjög dýrmætt. Og sú sýn sem við höfum lagt mikla áherslu á, og þá sér í lagi hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir, er einmitt um réttinn til þess að sækja nám, og sérstaklega fyrir stúlkur. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir hefur vakið mikla athygli hjá kollegum okkar, öðrum þingmönnum, í þessum víðfeðma hópi þingmanna sem sækja Alþjóðaþingmannasambandið. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við höldum þeirri sérstöðu. En það vill nú svo til að við erum líka farin að vekja athygli á þeirri sérstöðu og sérhæfingu sem íslenskir þingmenn hafa lagt áherslu á, er lýtur að sjálfsögðu að norðurslóðum og öðrum leiðum í orkugjöfum, en líka að löggjöf fyrir 21. öldina. Það segir margt þegar maður hefur verið að fylgjast með þessum störfum, bæði hjá Alþjóðaþingmannasambandinu og víðar þar sem þingmenn frá Íslandi hafa verið að störfum, hversu vel okkur hefur tekist að fá að axla ábyrgð í þessu starfi með því til dæmis að hafa frumkvæði að því að gera ályktanir sem og margt annað. Þannig að mér finnst það mjög ánægjulegt. Það sýnir einmitt að maður er ekki svona, eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir kom inn á áðan, í einhvers konar alþjóðastarfstúrisma. Enda er það alveg ljóst að þegar maður leggur það á sig að fara héðan og taka þátt í svona starfi fær maður mjög djúpstæða þekkingu á mörgum málaflokkum, þekkingu sem erfitt er að ná sér í hér heima. Maður fær mikla og góða innsýn í dýnamíkina sem er í gangi í alþjóðastarfinu og maður er ekki að fara þarna nema maður eigi erindi. Það hef ég nánast undantekningarlaust séð hjá þeim þingmönnum sem ég hef starfað með í alþjóðastarfi, og hef ég tekið þátt í tveimur alþjóðanefndum frá því að ég kom á þingið. Mig langaði undir lok þessarar ræðu að nefna að Alþjóðaþingmannasambandið stóð fyrir sameiginlegum fundi IPU og franska þingsins í París 5.–6. desember í tengslum við loftslagsráðstefnuna þar. Það sem gerðist þar var líka mjög mikilvægt út af því að yfirleitt, þegar loftslagsráðstefna er haldin, er ekki mikið samráð við þingin; það fara ekki margir þingmenn á þessa ráðstefnu. Þar sem margir þingmenn voru að fara á fundinn hjá IPU og franska þinginu þá var einhvern veginn miklu betra aðgengi, bæði áður en við fórum á ráðstefnuna og á ráðstefnunni sjálfri, en hefur verið áður. Það tel ég vera mjög mikilvægt. Ég held að það sé mikilvægt að alþjóðanefndir af þessu tagi reyni að taka svona fundi samhliða stórum alþjóðaviðburðum þannig að þingmenn séu betur meðvitaðir um hvað verið er að gera í nafni þjóða þeirra. Þetta var stórkostlega upplýsandi fundur í franska þinginu og við Ragnheiður Ríkharðsdóttir tókum báðar til máls. Ég leyfði mér að skammast aðeins í frönsku ríkisstjórninni fyrir að hafa annars vegar talað um mikilvægi þess að samráð væri haft við grasrót landanna og hlustað á almenning og hins vegar verið að handtaka og setja í stofufangelsi gríðarlega stóran hóp af fólki sem ómögulegt var að komast að af hverju var í stofufangelsi. Þá er þetta fólk sem mögulega gæti staðið fyrir mótmælum og það kom ekki í ljós fyrr en fólk losnaði úr þessari prísund af hverju það var þar - og í sumum tilfellum var engin sérstök ástæða, fólk þurfti ekki einu sinni að fara fyrir dómara. Mér finnst þetta mjög alvarleg þróun. Ég hefði viljað geta farið miklu ítarlegar yfir skýrsluna og lesið hana alla, en ég vil hvetja þá sem hafa tök á að kynna sér störf alþjóðanefnda Alþingis, eða þeirra alþjóðanefnda sem Alþingi tekur þátt í, til þess, því að þar er að finna ótrúlegan hafsjó af fróðleik og það er nauðsynlegt að halda áfram á þeirri vegferð að koma þessu dýpra inn í þingstörfin. Ég vil að lokum þakka tveimur aðilum sem unnu mjög mikla og óeigingjarna vinnu fyrir nefndina. Fyrst er að nefna ritara nefndarinnar, Örnu Bang, og starfsmann þingflokks Pírata, Aðalheiði Ámundadóttur, sem kom með til að hjálpa mér við vinnuna í tengslum við ályktunina í Genf á haustdögum.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir að flytja okkur skýrslu Íslandsdeildar Alþjóðaþingmannasambandsins. Það er greinilegt að á þessum vettvangi er verið að ræða mjög marga og mjög áhugaverða hluti. Ég held að það sé engum vafa undirorpið að þeir sem taka þátt í slíku starfi fá mjög djúpstæða þekkingu á mörgum málaflokkum. Þess vegna held ég að svona skýrslur séu alveg gríðarlega mikilvægar, því að alla vega við sem höfum áhuga á málunum munum lesa þær. Þetta tengist svolítið inn á umræðuna sem fór fram fyrir nokkrum mínútum um þingmálið á undan þar sem við erum að tala um vægi utanríkismála inn í umræðuna. Það er greinilegt að á vettvangi Alþjóðaþingmannasambandsins er verið að taka á alveg gríðarlega mikilvægum málum í alþjóðlegu samhengi og nóg að nefna mál eins og stuðning við flóttamenn frá Sýrlandi og fleira. Ég velti því fyrir mér: Er þetta ekki alveg rakið dæmi um að búa þurfi til ferli svo að mál sem þessi, sem verið er að ræða á þessum vettvangi, komist einhvern veginn á dagskrá á þjóðþingunum? Ég sé það á skýrslutextanum að þar er orðalag eins og „þjóðþing hvött til að gera eitthvað“ eða „skorað á þjóðþing að [[Forseti hringir.]]tryggja eitthvað “ en þetta virðist ekki vera íslenskur vandi sem við stöndum frammi fyrir. Er þetta ekki [[Forseti hringir.]]einmitt dæmi um að við þurfum að [[Forseti hringir.]]koma þessu inn í þennan kvarða?
Forseti. Ég þakka kærlega fyrirspurnina. Jú, það er alveg gríðarlega mikilvægt að koma þessu í farveg. Sem dæmi má nefna að það stendur í ályktuninni sem ég fékk að skrifa fyrir IPU í samstarfi við þingmann frá Suður-Kóreu, sem reyndar sýndi mér það mikið traust að á endanum vann ég hana eiginlega bara héðan: „Skorar á þjóðþing að tryggja að ríkisstjórnir þeirra vinni að öllu leyti með sérstökum erindrekum Sameinuðu þjóðanna um réttinn til friðhelgi einkalífs, um eflingu og vernd skoðana- og tjáningarfrelsis, um stöðu verjenda mannréttinda og eflingu og verndun mannréttinda og grundvallarfrelsis í baráttu við hryðjuverk, þar á meðal í tengslum við áskoranir á stafrænni öld; hvetur þjóðþing til að kynna sér tilmæli erindrekanna og að kveða á um nauðsynlegan lagaramma fyrir framkvæmd þeirra, eftir því sem við á.“ Það segir líka í lið 22: „Hvetur þjóðþing eindregið til þess að auðvelda upplýsingavernd í netheimum og tengdum innviðum, til að vernda friðhelgi og einstaklingsfrelsi borgara með formlegri og óformlegri samvinnu og samböndum milli þjóða til að skiptast á upplýsingum og miðla reynslu; skorar enn fremur á þjóðþing að koma á samstarfi varðandi tækni og verklag og að vinna saman til að draga úr hættu á netglæpum og netárásum, og í þessu samhengi að nútímavæða milliríkjasamninga til að taka á fjölþættum verkefnum á stafrænum tímum, þar á meðal viðbragðshraða.“ Ég tek þetta sem dæmi þar sem þarna er mjög fast að orðið kveðið. Ef ég hefði ekki lagt fram skýrslubeiðni til innanríkisráðherra og fengið þetta þýtt þá væri ekkert verið að gera með málið. Þetta er aðeins eitt mál. Það er fjöldinn allur af öðrum málum sem rykfellur. Það er náttúrlega á ábyrgð okkar þingmanna að svo verði ekki.
Frú forseti. Ég er alveg hjartanlega sammála því að það er á ábyrgð okkar þingmanna að mál rykfalli ekki, en þegar einstaka þingmenn reyna vegna áhuga síns á málum að taka þau upp eða vegna þess að þeir sjá knýjandi pólitíska þörf á því að taka þau upp þá er alltaf voðalega þungt í vöfum þegar öll umgjörðin og formið og kerfið sem við vinnum eftir er því í rauninni í óhag. Þó svo að ég vilji ekki gera lítið úr ábyrgð okkar þingmanna held ég að mjög mikilvægt sé að við skoðum þetta á kerfislægum grunni og tökum á því þannig. Mig langar að spyrja hv. þingmann í þessu seinna andsvari, af því að ég veit að hún hefur tekið þátt í ýmsu alþjóðastarfi á vegum Alþingis Íslendinga: Þekkir hún eitthvað hvernig þessu er háttað í öðrum löndum? Það má lesa út úr þessu orðalagi að því sé ábótavant, eða það sem mér finnst, að þessu sé ábótavant á fleiri stöðum en á Íslandi. Þekkir hv. þingmaður einhvers konar fyrirmyndir að því að þau mál sem rædd eru á vettvangi til að mynda Alþjóðaþingmannasambandsins eða á vettvangi annars alþjóðastarfs fari þar inn í einhvers konar farveg þar sem málin eru tekin upp og til afgreiðslu á þjóðþingum tiltekinna ríkja?
Ég þakka fyrir spurninguna. Ég hef einmitt kallað eftir þessum upplýsingum og komist að því að þroskaðri lýðræði standa sig verst á meðan til dæmis Suður-Afríka er með ákveðinn farveg fyrir þetta sem er í anda þess sem við ræddum fyrr í dag í 2. umr., hvernig við getum tryggt að alþjóðanefndirnar og þær ályktanir sem fara fram í nafni okkar endi á þinginu í umræðu og í ályktunum. Ég er akkúrat að fara í slíkan leiðangur núna í mars á næsta fundi Alþjóðaþingmannasambandsins þar sem þetta verður sérstaklega rætt og er búin að bóka fund með forseta Alþjóðaþingmannasambandsins til þess að ræða meðal annars þessi mál við hann. Ég hlakka til að sjá hvað kemur út úr því. Mig langar að skora á þá þingmenn sem hafa ekki haft tækifæri til þess að lesa ályktunina um stöðu lýðræðis í stafrænum heimi og ógnun við friðhelgi einkalífs og einstaklingsfrelsi. Ég lét hana fylgja með beiðni um skýrslu til innanríkisráðherra um þetta mál og það er mjög mikið af ábendingum þar sem við getum nú þegar byrjað að skoða hvort við getum ekki tekið til okkar. Mig langar líka að hvetja þingmenn í alþjóðastarfi til að koma starfi sínu á framfæri á Alþingi á einhvern hátt. Það er alveg ljóst að þessar umræður sem við eigum hér í dag þurfa að eiga sér stað með fleiri þingmönnum og þær þurfa að eiga sér stað oftar en einu sinni á ári, t.d. umræðan um IPU. Í fyrra var engin umræða, henni var frestað um heilt ár.
Virðulegi forseti. Ávallt þegar fram koma róttækar tæknibreytingar í samfélaginu eru þær til góðs og ills. Þegar við lærðum að nýta olíu þá gerði það okkur fært að keyra ýmist sjúkrabíla eða skriðdreka. Þegar kemur að upplýsingatækninni er það sama sagan, að um er að ræða tæknibreytingar sem valda gríðarlegum breytingum á samfélaginu sjálfu í grundvallaratriðum, sama hvort kemur að atvinnu, einkalífi eða jafnvel löggjöf, stjórnarfari o.s.frv. Þetta breytir menningunni okkar, þetta breytir framtíð okkar, þetta breytir tækifærunum og þetta breytir ógnunum. Þegar tæknibreytingar eru þess eðlis að þekking á henni er einungis á höndum sérfræðinga er hætt við að teknar séu rangar ákvarðanir af annars vel meinandi fólki. Ég átti fyrr í dag í rökræðum við mann sem vildi til dæmis framfylgja höfundarétti á netinu með því að hlera beinlínis tengingar og greina efnið sem fer á milli notanda og einhvers handahófskennds aðila á netinu. Þar notaði sá aðili sem réttlætingu opinberanir Edwards Snowdens, notaði það sem réttlætingu fyrir því, sem einhvers konar fordæmi, sem er auðvitað fráleitt. En það undirstrikar hins vegar að ógnin er raunveruleg. Það er nefnilega gallinn við tækniframfarir á borð við upplýsingatæknina og olíuna hversu gagnlegir þessir hlutir eru, hversu mikið afl, hversu mikil tækifæri þeir leysa úr læðingi. Þá liggur á að tæknin sé nýtt rétt og við séum meðvituð um afleiðingar gjörða okkar. Eins og fyrr greinir er hætt við að við gerum mjög alvarleg mistök ef við skiljum ekki eðli tækninnar og hvaða áhrif aðgerðir okkar hafa. Í þessu sambandi hefur átt sér stað alþjóðlega mikil umræða um áhrif tækniframfara á mannréttindi og borgararéttindi. Tilhneigingar eru meðal allra stórra þjóða, held ég, og allra hervelda, allra leyniþjónustna, allra lögregluembætta sem yfir höfuð hafa aðgang að tækninni, að nýta hana til eftirlits, sem þýðir í reynd til hlerana. Það er sömuleiðis rík tilhneiging yfirvalda af allri sort, hvort sem þau yfirvöld eru í formi stjórnvalda eða fyrirtækja eða hvað eina, að hafa stjórn á umræðu og sér í lagi upplýsingum, því að stjórn yfir upplýsingum er stjórn yfir mannlegu samfélagi og það er ekkert minna en það sem er í húfi á þessari annars áhugaverðu og ágætu 21. öld. Því er afskaplega mikilvægt að Alþingi taki það alvarlega þegar Alþjóðaþingmannasambandið fjallar um málið með þeim hætti sem það hefur gert og má það fá þakkir fyrir og þeir ágætu hv. þingmenn sem hafa staðið að því. En ég óttast að það verði áfram þannig að þessi málaflokkur, sem er mannréttindi á 21. öldinni í samhengi við upplýsingatæknibyltinguna, einkennist áfram af einhvers konar skilningsleysi, hvort heldur sem það er skilningsleysi gagnvart tækninni sjálfri eða skilningsleysi gagnvart mikilvægi þess að halda í þau réttindi. Sem fyrr greinir eru upplýsingar og upplýsingatækni afskaplega hentug. Það er afskaplega hentugt og heppilegt fyrir mjög marga að safna saman ógrynni af persónuupplýsingum og nýta það í alls konar tilgangi. Það er afskaplega heppilegt að hafa stjórn yfir upplýsingum. Í því felst freistingin, freisting hjá vel meinandi fólki sem vill samfélagi sínu vel en skilur ekki afleiðingar þess sem það gerir þegar kemur að upplýsingatækninni. Ég er þó mátulega bjartsýnn vegna þess að sem betur fer gerast hlutir eins og þeir sem koma fram í þeirri skýrslu sem hér er til umræðu. Umræðan á sér stað. Hún er oft svolítið á eftir einhverjum röngum ákvörðunum. Eitt gott dæmi að mínu mati um ranga ákvörðun var að heimila sýslumanni að setja lögbann vegna höfundaréttarbrota, mig minnir að það hafi verið í þingmáli árið 2010 sem það gerðist á Íslandi. Það var mjög vond þróun, en ekki er útséð hvernig sú saga endar, enda eru þau mál enn þá til umfjöllunar hjá sýslumönnum og í dómskerfinu. Er þar kannski helst að segja frá þeirri baráttu höfundaréttarhafa eða rétthafa eins og STEF, stofnana sem verja þau réttindi gegn milliliðum á borð við netveitur. Sífellt fæðast nýjar hugmyndir til þess að nýta tæknina til einhverra hugmynda sem virðast góðar og virðast kannski skynsamlegar í fyrstu, en þá er mikilvægt að staldra við og spyrja alltaf: Hvaða áhrif hafa þær á mannréttindi? Og ekki bara hvaða áhrif þær hafa samstundis á mannréttindi, heldur hvaða áhrif nálgunin hefur á mannréttindi. Gott dæmi um það er lokun vefsvæða. Lokun vefsvæðis er upptaka rits, það er það sama, miðillinn er bara öðruvísi. Ég held að ef við settum lög sem mundu færibandavæða upptöku rita þá mundi nú heyrast í einhverjum sem kærir sig um mannréttindi, það er hætt við því ef við áttum okkur ekki á að það er það sama á netinu að gera það. Það er það sama. Að sumu leyti verra, reyndar, vegna þess að það veldur því að ferlarnir til að hafa stjórn á upplýsingum verða skilvirkari, sem þeir eiga ekki að vera. Það á að vera erfitt að þagga niður í fólki. Það á að vera erfitt að hlera og njósna. Það á að vera átak til þess að halda í þau mannréttindi sem við annars tökum sem sjálfsögðum hlut á 21. öldinni. Því fagna ég þessari skýrslu og að umræðan eigi sér virkilega stað og vona að pólitíkin nái að halda í við tæknina.
Forseti. Mig langar til þess að lesa hér ályktunina Lýðræði í stafrænum heimi, ógnir við friðhelgi einkalífs og einstaklingsfrelsi, sem samþykkt var einróma á 133. þingi IPU í Genf 21. október 2015. „133. þing Alþjóðaþingmannasambandsins minnir á leiðbeinandi meginreglur sáttmála Sameinuðu þjóðanna: Minnir einnig á mannréttindi og grundvallarfrelsi sem felst í mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og viðeigandi alþjóðamannréttindasáttmálanum, þar á meðal í alþjóðasamningi um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og alþjóðasamningi um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi. Minnir enn fremur á ályktun 118. þings IPU um hlutverk þjóðþinga í að skapa jafnvægi milli þjóðaröryggis, almenningsöryggis og einstaklingsfrelsis og að koma í veg fyrir ógnun við lýðræði (Höfðaborg, apríl 2008). Bendir á ályktun allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna 69/166, um rétt til friðhelgi einkalífs á stafrænni öld frá 18. desember 2014. Bendir einnig á skýrslu mannréttindafulltrúa Sameinuðu þjóðanna um réttinn til friðhelgi einkalífs á stafrænni öld. Minnir á leiðbeinandi reglur Sameinuðu þjóðanna um viðskipti og mannréttindi og með það í huga að bæði borgarar og fyrirtæki geti gegnt mikilvægu hlutverki í að auka eða draga úr mannréttindum, þar á meðal rétti til friðhelgi einkalífs og tjáningarfrelsis á stafrænum tímum, með tilliti til þess að grundvallarréttindi gilda einnig í netheimum. Viðurkennir órofatengsl lýðræðis og réttar til friðhelgi, tjáningarfrelsis og upplýsingafrelsis og opins og frjáls internets, og í ljósi alþjóðlegrar viðurkenningar á rétti til friðhelgi einkalífs, vernd þess í alþjóðalögum og væntingar borgara um allan heim þess efnis að réttur til friðhelgi einkalífs sé varðveittur bæði í lögum og framkvæmd. Viðurkennir einnig að á vettvangi stafræns eftirlits er ekki nóg að samþykkja og framfylgja lögum og að réttarfarsreglur séu stundum veikar og eftirlit óskilvirkt. Lýsir áhyggjum af því að altækt eftirlit (mass surveillance) með stafrænum samskiptum og önnur form stafrænnar tjáningar feli í sér brot á rétti til friðhelgi einkalífs, þar á meðal þegar það er framkvæmt yfir landamæri og ógni rétti til tjáningarfrelsis og upplýsinga, sem og öðrum grundvallarmannréttindum, þar á meðal réttinum til friðsamlegra samkoma og félagafrelsis og grefur þannig undan þátttöku í lýðræði. Viðurkennir þörf fyrir uppbyggingu færni og valdeflingu þingmanna og sérhæfðra þingnefnda til að benda á glufur í lögum, setningu laga um vernd mannréttinda, þar á meðal um réttinn til friðhelgi einkalífs og til að koma í veg fyrir brot á slíkum réttindum. Áréttar ábyrgð þjóðþinga til að koma á, í samræmi við alþjóðlegar meginreglur og skuldbindingar, heildrænum lagaramma um fullnægjandi þingeftirlit til að hafa skilvirka sýn yfir aðgerðir ríkisstofnana og/eða eftirlitsstofnana á þeirra vegum, og til að tryggja að lagaleg ábyrgð verði öxluð á öllum brotum mannréttinda og einstaklingsfrelsis. Beinir sjónum að þörf fyrir að virkja og hafa samráð við alla viðkomandi hagsmunaaðila, þar á meðal frjáls félagasamtök, skólakerfið, tæknisamfélagið og einkageirann varðandi stefnumörkun á stafrænum tímum. Viðurkennir mikilvægi og sérþekkingu þjóðbundinna mannréttindastofnana, frjálsra félagasamtaka og talsmanna mannréttinda og hlutverk þeirra í eftirliti, stefnumótun, samráði og vitundarvakningu og fagnar auknu samstarfi milli þessara aðila og þjóðþinga og þingmanna um allan heim. Bendir á starf og framlag þessara aðila, svo sem alþjóðareglur um virðingu mannréttinda við eftirlit með samskiptum (nauðsynja- og meðalhófsreglurnar), sem njóta stuðnings rúmlega 400 frjálsra félagasamtaka og alþjóðasambands netverja (Global Network Initiative). Staðfestir þörf fyrir trygg og óskert tjáskipti í þágu almennings og verndar grundvallarréttinda. Metur niðurstöður sérstaks erindreka Sameinuðu þjóðanna um eflingu og vernd tjáningarfrelsis og skoðanafrelsis, um notkun dulkóðunar og nafnleyndar. Viðurkennir framlag þjóðþinga og áhrif þeirra á ákvarðanir sem greiða fyrir nauðsynlegum einhug innan lands og á alþjóðavísu varðandi samstilltar og skilvirkar aðgerðir í þessum málum. 1. Skorar á þjóðþing að taka þátt í þróun og framkvæmd heildarstefnu sem gerir almenningi kleift til lengri tíma litið að njóta þeirra umtalsverðu kosta sem internetið getur veitt efnahagslegu, félagslegu, menningarlegu og umhverfisvænu lífi til að ná sjálfbærnimarkmiðum Sameinuðu þjóðanna. 2. Leggur áherslu á að þessi heildarstefna miði að því, bæði lagalega og siðferðilega, að skapa stafrænt vistkerfi sem er fært um að tryggja öllum borgurum sömu réttindi og tryggja að frelsis þeirra sé gætt með skilvirkum hætti, einkum er kemur að því að kenna almenningi stafræna færni og tryggja jafnræði milli aðila, sem kemur í veg fyrir misnotkun á ráðandi stöðu. 3. Leggur áherslu á að öll löggjöf á sviði eftirlits, friðhelgi einkalífs og persónulegra gagna verði að byggjast á meginreglu lögmætis, gagnsæis, meðalhófs, nauðsynjar og réttarríkis. 4. Hvetur þjóðþing til að endurskoða lagaramma og verklagsreglur að því marki að efla og auka aðild og þátttöku almennings á stafrænum tímum.“ Nú verð ég að hætta út af því að ég er svo veik. Ég hvet fólk til þess að klára að lesa þessa ágætu ályktun.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir skýrslu Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins fyrir árið 2015. Vestnorræna ráðið er þingmannasamstarf þjóðþinganna í Færeyjum, Grænlandi og Íslandi sem stofnað var árið 1985. Í ráðinu sitja átján þingmenn, sex frá hverju aðildarríki. Markmið ráðsins er að starfa að hagsmunum Vestur-Norðurlanda, vernda auðlindir og menningararfleifð svæðisins, stuðla að samvinnu ríkisstjórna og landsstjórna landanna þriggja um mikilvæg mál og vera þingræðislegur tengiliður milli vestnorrænna samstarfsaðila. Í Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins sátu hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Oddný G. Harðardóttir, Páll Valur Björnsson og Páll Jóhann Pálsson fyrri hluta tímabilsins. Í haust vék Vigdís Hauksdóttir sæti sem aðalmaður og inn kom Þorsteinn Sæmundsson frá Framsóknarflokknum. Ritari Íslandsdeildar er Vilborg Ása Guðjónsdóttir og vil ég færa henni þakkir fyrir gott starf í þágu ráðsins. Fundir Vestnorræna ráðsins á árinu 2015 voru tveir eins og venjulega. Þemaráðstefna var í Aasiaat á Grænlandi í janúar og síðan ársfundur ráðsins í Runavík í Færeyjum í ágúst. Á þemaráðstefnunni í Aasiaat á Grænlandi var fjallað um hvernig hægt væri að auka samstarf milli landanna þriggja á norðurslóðum og þá sér í lagi möguleikann á fríverslunarsamningi milli landanna og sérstöku vestnorrænu viðskiptaráði. Við vorum með marga góða gesti á ráðstefnunni, m.a. Sigríði Huld Blöndal, framkvæmdastjóra skrifstofu Arctic Circle, sem ræddi um möguleika Vestur-Norðurlanda á norðurslóðum til lengri tíma litið út frá sjónarhorni þeirra sem tilheyra ekki svæðinu. Þá var Egill Þór Níelsson, framkvæmdastjóri Kínversk-norrænu norðurslóðamiðstöðvarinnar við Heimskautastofnun Kína, með okkur og fjallaði um stefnu Vestur-Norðurlanda á norðurslóðum út frá vestnorrænu sjónarmiði með áherslu á samstarfsmöguleika og einnig mögulega hagsmunaárekstra. Þess ber að geta að Egill Þór Níelsson hefur verið ráðinu til ráðgjafar og m.a. unnið fyrir okkur skýrslu um þessi mál. Við vorum með marga aðra góða gesti, m.a. þrjá ráðherra. Í fyrsta lagi Jørgen Niclasen, þáverandi fjármálaráðherra Færeyja, sem ræddi um mikilvægi samstarfs þjóðanna þriggja, Sigurð Inga Jóhannsson, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Íslands, sem talaði um hvað það væri sem sameinaði löndin þrjú og lagði áherslu á að við þyrftum að koma á formlegum fundum milli ráðherra til að stjórnmálin gætu skapað þann ramma sem nauðsynlegur er. Þá var jafnframt með okkur Vittus Qujaukitsoq, sem var á þeim tíma utanríkisráðherra Grænlands, en hann ræddi aðallega afstöðu Grænlendinga til vestnorræns fríverslunarsamnings. Þess ber að geta að það kom skýrt fram í máli Grænlendinganna á fundinum að þeir hefðu ekki áhuga á að gerast aðilar að Hoyvíkursamningnum svokallaða sem er samningur á milli Íslands og Færeyja. Þeir hafa meiri áhuga á því að það verði skoðað að gera nýjan þríhliða samning eða samning á milli Grænlands og Færeyja annars vegar og Grænlands og Íslands hins vegar. Þetta var skýr niðurstaða og það er alveg ljóst að við þurfum að vinna að því í framhaldinu að fara þá leið. Við höfðum í aðdraganda fundarins skipað nefnd þar sem í sátu forsætisnefnd ráðsins og þrír þingmenn, þ.e. einn frá hverju landi, til þess að fara aðeins yfir norðurslóðamálin. Ég verð að segja að það starf gaf góða raun. Ég vonast svo sannarlega til að ráðið geri þetta í auknum mæli, skipi undirnefndir sem vinni á milli funda við að undirbúa þau mál sem helst eru á döfinni. Ársfundur ráðsins fór fram í Runavík í Færeyjum 10.–13. ágúst síðastliðinn. Þetta var einn stærsti fundur í sögu ráðsins vegna þess að þetta var ekki aðeins hefðbundinn ársfundur heldur var líka um að ræða afmælishátíð ráðsins sem fagnaði 30 ára afmæli. Á afmælishátíðinni vorum við með góða gesti, m.a. forseta Íslands, Ólaf Ragnar Grímsson, sem var sæmdur heiðursverðlaunum ráðsins sem veitt voru í fyrsta sinn. Forsetinn hlaut þau fyrir að leggja áherslu á sterkari stöðu vestnorræna svæðisins á norðurslóðum og hvetja Vestnorræna ráðið til að auka sýnileika sinn alþjóðlega og vekja athygli á vestnorræna svæðinu í samræðum sínum við leiðtoga annarra ríkja, viðskiptalífið og fræðimenn. Ég held að óhætt sé að segja að Vestnorræna ráðið eigi fáa jafn góða vini og forseta Íslands sem ræðir á alþjóðavettvangi mikið um verklag okkar og þau verkefni sem ráðið tekur fyrir. Á afmælisfundi ráðsins í Norðurlandahúsinu í Þórshöfn í Færeyjum fluttu margir góðir gestir ávarp, m.a. forseti Íslands, hæstv. forsætisráðherra Íslands, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Kim Kielsen, formaður heimastjórnar Grænlands, og sú sem hér stendur sem formaður Íslandsdeildar og varaformaður Vestnorræna ráðsins. Forseti Íslands fór yfir þá sterku stöðu og nýju stöðu sem vestnorrænu ríkin hefðu öðlast vegna mikilvægis norðurslóða. Það er ljóst að við í Vestnorræna ráðinu verðum að taka þessa stöðu alvarlega og einbeita okkur svolítið að því að gera ráðið sýnilegra og vekja athygli á því starfi sem fer fram í því. Ljóst er að sérstaða ráðsins felst aðallega í því að við höfum það sterka vopn sem rætt var fyrr í dag að við getum lagt ályktanir okkar sem við samþykkjum á ársfundum fyrir þjóðþingin þrjú og fáum þær samþykktar alla jafna í öllum löndunum þremur. Ríkisstjórnir landanna þriggja eru þá með sameiginlegt verkefni og vinna að því að koma ályktunum ráðsins í framkvæmd. Þau verkefni sem munu brenna heitast á Vestnorræna ráðinu á næstu árum eru fríverslun, samgöngur, málefni hafsins og norðurslóðir. Ég held að óhætt sé að segja að á þessu kjörtímabili ráðsins þá hefur áherslan legið mjög á norðurslóðamálum. Það er ljóst að í breyttri stöðu á norðurslóðum felast bæði tækifæri og áskoranir og ég vonast svo sannarlega til þess að ráðið muni gera sig gildandi í þeirri umræðu. Ráðið hafði mikið umleikis á liðnu ári. Við tókum virkan þátt í Arctic Circle ráðstefnunni sem fór fram að vanda á Íslandi og við vorum þar með mikla dagskrá. Við vorum með sérstaka málstofu þar sem rætt var um lýðræði á norðurslóðum og einnig tvo hádegisverðarfundi, annan með þeim kjörnu fulltrúum sem sóttu ráðstefnuna og síðan fund með aðilum úr viðskiptalífinu á Vestur-Norðurlöndum. Þann fund sóttu reyndar líka fulltrúar frá Bandaríkjunum. Ástæðan fyrir því að við ræðum lýðræði á norðurslóðum er sú að við erum kjörnir fulltrúar fólksins sem býr á svæðinu, býr á norðurslóðum. Okkur þykir það vera skylda okkar að halda hagsmunum íbúa svæðisins á lofti og reyna að hvetja kjörna fulltrúa af svæðinu til þess að skipta sér af norðurslóðamálum, skipta sér að því hvað ríkisstjórnir landanna eru að ákveða, hvað embættismennirnir eru að segja og eins hvað stórfyrirtækin sem eru að hasla sér völl á svæðinu eru að gera. Þó að það sé ekki hluti af þessari ársskýrslu þá gerðist það nú um helgina á þemaráðstefnu ráðsins í Grindavík að undirritaður var samstarfssamningur milli Vestnorræna ráðsins og Arctic Circle um að ráðið gerðist aðili að Arctic Circle. Í því felst að við verðum fastur þáttur í stóru ráðstefnunni í Hörpu á hverju ári. Við höfum eitthvað um það að segja hver efnistökin á fundum Arctic Circle eru og tökum að okkur þá skyldu að leggja eitthvað til málanna. Þetta er gríðarlega stórt skref í því að tryggja að Vestnorræna ráðið skapi sér fastan sess í norðurslóðamálum. Stóra fréttin annars af þeirri ráðstefnu er sú að það kom fram í ávarpi forseta Íslands að nú verða tveir fastir punktar í Arctic Circle starfinu, þ.e. stóra ráðstefnan í Hörpu hvert ár og síðan verður jafnframt fastur fundur til skiptis í Grænlandi og Færeyjum annað hvert ár. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur sem störfum á vestnorræna svæðinu að sjá að Arctic Circle og forseti Íslands leggja áherslu á með þessari ákvörðun að Vestnorræna svæðið er í rauninni þungamiðjan í norðurslóðamálum. Af þessu erum við afskaplega stolt og hlökkum auðvitað til þess að taka þátt í því að beita okkur fyrir ákveðnum efnistökum á fundum Arctic Circle. Auk þeirra föstu funda sem ég hef nú þegar nefnt þá funduðum við að sjálfsögðu með þingmönnum frá Evrópusambandinu líkt og við gerum árlega. Þar var farið yfir þau mál sem helst brenna á Vestnorræna ráðinu í samstarfi við Evrópusambandið. Jafnframt tók sú sem hér stendur þátt í tveim fundum í Alaska fyrir hönd ráðsins. Annars vegar ráðstefnu Arctic Circle um hafnir og siglingaleiðir í Anchorage í ágúst. Þar átti ég kost á því að sitja ásamt forseta Íslands viðskiptafundi m.a. með Bill Walker, ríkisstjóra Alaska, Fran Ulmer, ráðgjafa utanríkisráðherra Bandaríkjanna um málefni norðurslóða, og Nils Andreassen, forstöðumanni Institute of the North. Á þeim fundi var öðrum varaformanni ráðsins boðið að taka þátt í Arctic Energy Summit ráðstefnunni í Fairbanks í Alaska sem fór fram 27. september. Þar hélt ég erindi og tók þátt í pallborði um sjálfbæra þróun og svæðisbundna áætlunargerð á sviði orkumála og náði að kynna þau verkefni og þær ályktanir sem ráðið hefur fjallað um í þessu efni. Herra forseti. Vestnorræna ráðið hefur skýra stefnu og ég vonast til þess að sjá á næstu árum að við beitum okkur enn frekar í því að styrkja lýðræði á norðurslóðum með því að halda áfram þeirri umræðu sem við höfum þegar hafið við aðra kjörna fulltrúa á norðurslóðum. Ég vil líka nefna, af því að það var rætt í umræðunum fyrr í dag hvernig mætti styrkja umræðuna um norðurslóðamál í þinginu, að sú hugmynd hefur komið upp, m.a. á þeirri þemaráðstefnu sem ég vitnaði til og fór fram um helgina á vegum Vestnorræna ráðsins í Grindavík, hvort kominn sé tími til þess að þingin stofni sérstakar nefndir um norðurslóðir. Ég held að það sé kannski aðeins of viðurhlutamikið að ráðast í það strax. Sú hugmynd kom upp fyrr í dag að utanríkismálanefnd mundi taka aukið frumkvæði í því að ræða norðurslóðamálefni á sínum vettvangi. Það er ein hugmynd. Önnur hugmynd væri að vera með einhvers konar samstarfsnefnd fulltrúa Vestnorræna ráðsins, utanríkismálanefndar, Norðurlandaráðs og þingmanna nefndarinnar um norðurslóðir til þess að fara yfir þau mál sem helst eru á döfinni og kanna hvort einhver þeirra þarf að leggja fyrir þingið. Að síðustu langar mig að geta þess að Vestnorræna ráðið hefur sótt um áheyrnaraðild að Norðurskautsráðinu. Það er ljóst að við þurfum á næsta ári að vinna talsvert í því að afla þeirri umsókn fylgis. Bandaríkin fara nú með formennsku í Norðurskautsráðinu og gefið hefur verið út að öllum afgreiðslum umsókna verði frestað fram í maí 2017, þá eiga Bandaríkjamennirnir að skila af sér, og þá muni verða tekin afstaða til þessara umsókna. Mikilvægur liður í því að fjalla um umsókn okkar og afla henni fylgis er að hitta fulltrúa þeirra aðila sem taka þá ákvörðun. Ég vonast svo sannarlega til þess að forsætisnefnd Vestnorræna ráðsins leggi kraft í það á komandi mánuðum að kynna ráðið og vekja athygli á umsókn okkar. Liður í því er að fulltrúar ráðsins munu sækja ráðstefnur Arctic Circle, bæði núna í mars í Québec og eins í Nuuk vorið 2016. Á þessum fundum hittum við aðila sem geta hjálpað okkur í baráttunni og við vonumst svo sannarlega til þess að það skili allt saman árangri. Herra forseti. Ráðið var með mikla starfsemi árið 2015 og miðað við andann sem ríkti í herbúðum okkar um liðna helgi geri ég ráð fyrir því að þetta ár sem nú er hafið verði enn öflugra í starfi okkar.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir skýrsluna. Mig langar í stuttri ræðu til þess að leggja áherslu á mikilvægi samstarfs Grænlands, Íslands og Færeyja og ég tel að það hafi sennilega aldrei verið mikilvægara í rétt rúmlega 30 ára sögu Vestnorræna ráðsins en einmitt nú um stundir. Ráðið er skipað þingmönnum landanna þriggja og undanfarin ár hefur það lagt áherslu á að styrkja stöðu Vestur-Norðurlandanna á norðurslóðum og verja sameiginlega hagsmuni gagnvart þeim áskorunum sem þar blasa við. Á ársfundi ráðsins í Færeyjum árið 2012 samþykkti ráðið ályktun um að styrkja enn samstarf um málefni norðurslóða og skilgreina ítarlega þau svið þar sem hagsmunir landanna fara fram. Á þemaráðstefnu ráðsins í janúar 2014 kynnti Egill Þór Níelsson, fræðimaður við Heimskautastofnun Kína, skýrslu sem hann hafði unnið fyrir ráðið. Í skýrslunni er fjallað um stöðu Vestur-Norðurlanda á norðurslóðum með sérstakri áherslu á efnahagslega hagsmuni þeirra. Það þarf ekki aðeins að ræða á hvaða sviðum sé unnt að auka samstarf og hvar helstu hindranir eða hagsmunaárekstrar séu á milli landanna heldur þarf að huga að mikilvægum umhverfissjónarmiðum. Skýrsluhöfundur bendir á marga samstarfsmöguleika sem nauðsynlegt er að hugsa til framtíðar, svo sem á sviði sjávarútvegs, fjárfestinga, vöruviðskipta, samgangna, heilbrigðis- og menntamála, leitar og björgunarstarfa, olíu- og gasvinnslu, vatns- og jarðhitavinnslu, ferðaþjónustu, rannsókna og menningarmála. Frekari vinnsla á hugmyndum sem fram komu í skýrslunni hefur farið fram eins og formaður Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, fór yfir áðan. Þau samstarfssvið sem mest hefur verið rætt um hingað til og virðist augljóslega grundvöllur fyrir eru á sviði flutninga með skipum og flugvélum, bæði á milli landanna þriggja og annarra fjarlægari landa, ásamt markaðssetningu á alþjóðavettvangi í sjávarútvegi og í ferðamannaiðnaði. Samstarf í heilbrigðismálum er nokkuð nú þegar en þarf að styrkja enn frekar líkt og í menntamálum. Mikið hefur einnig verið rætt um sameiginlega miðstöð leitar og björgunar og nauðsyn hennar með auknum flutningum um norðurslóðir. Fyrirtæki sem sýna áhuga á viðskiptum sem byggja á samstarfi landanna þurfa á skýrum leikreglum að halda og þess vegna þurfa löndin þrjú að leggja áherslu á að koma sér saman um þær leikreglur og vinna markvisst að því að sameina kosti þeirra samninga sem fyrir eru á milli Íslands og Færeyja annars vegar og Íslands og Grænlands hins vegar og liðka fyrir viðskiptum sem allir geta hagnast á. Vestnorræna ráðið er sá samstarfsvettvangur sem ætti að sjá til þess að slíkur rammi verði tilbúinn fyrir öll löndin þrjú sem fyrst. Alþingi samþykkti þingsályktun um stefnu í málefnum norðurslóða í mars 2011. Með henni er gert ráð fyrir auknu samstarfi við Færeyjar og Grænland og auknu pólitísku vægi landanna þriggja á norðurslóðum. Einnig er stefnt að því að byggja upp viðskiptasamstarf ríkjanna á norðurslóðum og auðvelda Íslendingum að keppa um atvinnutækifæri sem verða til í kjölfar aukinna efnahagsumsvifa á svæðinu. Hér þarf þó að fara gætilega því að aukin umsvif geta dregið dilk á eftir sér, það þarf að tryggja að byggt verði á hafréttarsamningi Sameinuðu þjóðanna við úrlausn álitaefna, að réttindi frumbyggja verði varin, unnið verði gegn loftslagsbreytingum, stuðlað að sjálfbærri nýtingu auðlinda, ábyrgri umgengni um viðkvæm vistkerfi og verndun lífríkis. Nú eru margir sem líta til norðurslóða. Ýmsir hugsa sér gott til glóðarinnar og vilja jafnvel græða á stöðunni. Það er afar mikilvægt að Grænland, Ísland og Færeyjar bindist enn sterkari böndum og verji sameiginlega hagsmuni sína. Í því sambandi er lykilatriði að umræða og þekking á norðurslóðum verði aukin meðal íbúa landanna þriggja og að við á Vestur-Norðurlöndum látum ekki aðra um að ákveða framtíð okkar því að það skulum við gera sjálf. Það skiptir máli að við skulum vera orðin samstarfsaðili að Arctic Circle ráðstefnunni og við eigum auðvitað að gera okkur gildandi líka í heimskautaráðinu. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég tel að vinnan í Vestnorræna ráðinu fari batnandi og vaxandi og eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar hefur það starf aldrei verið mikilvægara en einmitt nú um stundir.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir skýrslu um störf Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins árið 2015. Eins og kemur fram í skýrslunni hefur þetta vissulega verið viðburðaríkt ár. Það var merkur áfangi þegar haldið var upp á 30 ára afmæli Vestnorræna ráðsins í Færeyjum. Það var gert með pompi og prakt, enda fullt tilefni til. Þar komu margir góðir gestir. Það er mjög ánægjulegt að þetta samstarf hefur gengið mjög vel og er alltaf að eflast. Sameiginlegir hagsmunir þessara þriggja nágranna, Íslands, Færeyja og Grænlands, eru miklir og sérstaklega nú um stundir hvað varðar málefni norðurslóða. Það er lögð mikil áhersla á að hámarka áhrif landanna þriggja á gang mála á norðurslóðum, en þangað horfa nú helstu stórveldi heims og brýnt er að vernda hagsmuni þjóðanna á svæðinu til framtíðar. Þjóðirnar eiga í dag fjölbreytt samstarf í sjávarútvegi, mennta-, menningar- og heilbrigðismálum. Á ársfundinum á síðasta ári var ályktað að auka enn frekar þetta samstarf og kortleggja hvernig löndin gætu aukið samstarfið á sviði sjávarútvegs, fríverslunar, samgangna og við uppbyggingu innviða samfélaganna. Landfræðileg lega vestnorræna svæðisins í miðju Norður-Atlantshafi, á milli meginlands Evrópu og Norður-Ameríku, og með aukinni tengingu við Asíu, gerir það að verkum að flutningar þar eiga eftir að aukast mikið og öll umsvif á svæðinu. Mikið hefur verið talað um tækifæri sem skapast þegar siglingar um norðurslóðir aukast en minna er talað um þær ógnir sem þeim fylgja þar sem lifibrauð þjóðanna er undir ef til dæmis mengunarslys yrði. Málefni norðurslóða eru til umræðu hjá Norðurskautsráðinu og fleiri stöðum. Vissulega er hætta á að stórþjóðirnar, sem líka eiga mikla hagsmuni undir, ráði ferðinni. Þess vegna bindur maður miklar vonir við það að umsögn Vestnorræna ráðsins um að fá áheyrnaraðila að Norðurskautsráðinu verði samþykkt. Það er mjög mikilvægt að rödd vestnorrænu ríkjanna heyrist og hafi vægi. Það eru gífurlegir hagsmunir undir til langs tíma að mótuð sé ábyrg og sjálfbær stefna á norðurslóðum og aukin skipaumferð um norðurslóðir gerir Ísland að kjörstað fyrir alþjóðlega leitar- og björgunarmiðstöð. Hinar vestnorrænu þjóðir hafa ályktað í þeim efnum og við Íslendingar gegnum þar lykilstöðu. Vestnorræna ráðið samþykkti ályktun árið 2013 um að kanna hverjar væru orsakir fyrir fækkun kvenna á Vestur-Norðurlöndum. Ályktunin hefur ekki verið uppfyllt að fullu en haldin var ráðstefna í júní 2015 í Nuuk þar sem fulltrúar landanna ræddu þennan vanda. Í Færeyjum hefur verið kortlagt hvað veldur fólksflutningum frá jaðarsvæðum. Ég tel þetta vera brýnt verkefni sem þurfi að greina vel og bregðast við svo ekki fari illa. Þetta vandamál þekkjum við mjög vel á landsbyggðinni á Íslandi og eigum það sammerkt með þessum löndum, Færeyjum og Grænlandi. Mikil aukning er í ferðaþjónustu þessara þriggja landa þótt ekkert jafnist á við þá sprengingu sem hefur orðið í fjölda ferðamanna á Íslandi. Það er mikilvægt að auka samstarf í ferðaþjónustu á milli landanna og vinna að sameiginlegri markaðssetningu fyrir norðurslóðir með sjálfbærni og hreinleika náttúrunnar að leiðarljósi. Við skulum minnast þess að það er fyrst og fremst vegna náttúrunnar sem ferðamenn sækja til landanna. Spennandi verkefni eru fram undan á sviði námskeiða fyrir vestnorræna rithöfunda. Menntamálaráðuneytið á Íslandi er að skoða hvort hægt verði að koma slíkum námskeiðum fyrir í samstarfssamningi um menntun, menningu og rannsóknir sem er í vinnslu milli þessara landa og var til umræðu á Norðurlandaráðsþinginu í Reykjavík í fyrra. Það er mikil ásókn í auðlindir til lands og sjávar í vestnorrænu ríkjunum af stórþjóðum og auðhringjum. Það er mikilvægt að samhæfa krafta þessara grannþjóða til þess að auðlindanýting þeirra sé sjálfbær og að afraksturinn nýtist til uppbyggingar heima fyrir með eflingu samfélaganna og að þjóðirnar haldi yfirráðarétti sínum yfir eigin auðlindum. Hv. formaður Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins minntist á samstarfssamning sem var gerður við Arctic Circle ráðstefnuna, hringborð norðursins. Vestnorræna ráðið tók þátt í þeirri ráðstefnu í fyrra og núna erum við orðnir aðilar að framhaldi slíkra ráðstefna með þessum samstarfssamningi. Ég tel að það geti verið okkur til góða og okkur til framdráttar að komast að því hringborði. Ekki veitir af að láta í okkur heyra þar sem við þurfum að vera alls staðar þar sem ákvarðanataka er um málefni norðurslóða, sem er mjög brýnt nú um stundir. Almennt séð held ég að samstarf vestnorrænu ríkjanna sé mjög mikilvægt og eins og komið var inn á eru undir þingsályktunartillögur sem liggja fyrir og verður mælt fyrir í framhaldinu sem Íslandsdeildin ber hér fram og eru þær allar um mikilvæg málefni til þess að styrkja áfram samstarf þjóðanna. Ein tillagan fjallar um langtímastefnu varðandi samgöngur og innviði á Vestur-Norðurlöndum. Önnur tillagan fjallar um að styrkja samstarf þjóðanna þriggja varðandi sjávarútvegsmálin. Þriðja tillagan fjallar um greiningu á sameiginlegum ávinningi vestnorrænu ríkjanna varðandi fríverslunarsamninga og vestnorrænt viðskiptaráð. Allt eru þetta málefni sem hafa verið undir og til umræðu og skiptir miklu máli að þróa áfram og að það fáist líka einhver niðurstaða sem við getum byggt á og gagnist þessum þjóðum í framhaldinu. Ég get alveg tekið undir það sem var í umræðunni fyrr í dag, að hvað varðar samstarf þjóða og afrakstur af erlendu samstarfi og vinnu alþjóðanefnda sé mjög æskilegt að árangur af þeirri vinnu sé sýnilegur og menn líti ekki þannig á að þetta séu skemmtiklúbbar sem fara reglulega og koma svo heim með einhvern afrakstur sem ekkert nýtist einum eða neinum. Ég vil í lokin gera orð forsætisráðherra Grænlands að mínum, orð sem hann lét falla í afmælisræðu sinni á ársfundinum í Færeyjum í ágúst á síðasta ári. Hann sagði, með leyfi forseta: „Við sjáum ekki alltaf stjörnurnar en við vitum að þær eru þarna. Eins er með vináttu þessara þriggja landa, hún er alltaf til staðar þótt höf skilji að.“
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, formanni Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, fyrir skýrsluna. Það er svo sem litlu við hana að bæta öðru en að ítreka og hnykkja aðeins á mikilvægi þessa samstarfs við næstu nágranna í austri og vestri. Það hefur verið sérstaklega ánægjulegt að fá að starfa í ráðinu og maður skynjar það alltaf betur og betur hvað þessar þjóðir eiga margt sameiginlegt, hvað það er margt sem tengir þær, mörg vandamálin eru svipuð í þeim löndum og því mikilvægt að auka samstarf þessara þjóða. Eins og fram hefur komið var herra forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson, sæmdur heiðursverðlaunum ráðsins í Færeyjum á 30 ára afmæli ráðsins og vil ég ítreka þakklæti mitt og okkar til hans fyrir hvað hann hefur átt stóran þátt í því að koma þessu ráði að í umræðunni um norðurhöfin. Þetta Arctic Circle dæmi magnast alveg ár frá ári og miklar ráðstefnur eru í tengslum við það og hafa greinilega talsverð áhrif, og það er ekki síst honum að þakka að við erum búin að skrifa undir samning við þau samtök um að fá að setjast að borði hjá þeim þannig að rödd frumbyggjanna getum við sagt á þeim svæðum heyrist meira á því sviði. Margt hefur svo sem áunnist í þessu samstarfi. Vaxandi samstarf er um heilbrigðismál og mennta- og menningarmál. Við erum að fikra okkur áfram veginn og sýnilegur árangur er klárlega á þeim sviðum. Um menninguna, þá var fundur haldinn um síðustu helgi í Grindavík þar sem prófað var að halda menningarkvöld þar sem bæjarbúum var boðið upp á að hitta það fólk og fá kynningu á menningu og listum. Það var sungið og dansað og sýndar heimildarmyndir frá Grænlandi og Færeyjum. Þetta er kjörinn vettvangur til að þær þjóðir og fólkið kynnist betur, við lærum aðeins betur inn á menningu þess og líf, þó ekki sé annað en að virkja persónuleg tengsl og annað á milli þessara þjóða hjálpar það til við að skilja hvert annað. Ég ætla ekki að lengja þetta meira en ítreka hvað það er mikilvægt að við höldum góðu sambandi við þær þjóðir þótt við séum ekki alltaf sammála og deilum um einhverja hluti, en þá er þetta alla vega vettvangur til að tengjast þeim og sem hjálpar okkur að leysa þau vandamál sem upp koma.
Hæstv. forseti. Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins hefur lagt fram þrjár tillögur til þingsályktunar og verður nú mælt fyrir þeim hér. Við byrjum á þeirri er varðar vestnorrænan fríverslunarsamning og vestnorrænt viðskiptaráð. Á þemaráðstefnu ráðsins í Aasiaat á Grænlandi fyrir ári ræddum við þessi málefni. Við vorum með það markmið með þessari ráðstefnu að greina þá sameiginlegu hagsmuni sem Ísland, Grænland og Færeyjar hafa af því að byggja sameiginlega vestnorræna norðurslóðastefnu. Ein af þeim hugmyndum og tillögum sem skapaðist upp úr þeirri vinnu er sú sem hér er rædd, sem felur það í sér að ríkisstjórnir landanna þriggja skipi vinnuhóp sérfræðinga sem fær það verkefni að greina sameiginlegan ávinning sem yrði að vestnorrænum fríverslunarsamningi og vestnorrænu viðskiptaráði. Í fyrsta lagi tökum við það fram í tillögunni að að lágmarki verði það greint hverjir eru kostir og gallar þess að gera slíkan vestnorrænan fríverslunarsamning eða að öðrum kosti tvíhliða samninga milli Grænlands og Íslands annars vegar, og Grænlands og Færeyja hins vegar. Í öðru lagi á hvaða sviðum löndin hefðu gagnkvæman hag af aukinni fríverslun og á hvaða sviðum aukin fríverslun væri ekki ákjósanleg. Í þriðja lagi að greina kosti og galla þess að mynda vestnorrænt fríverslunarsvæði sem fæli í sér frjálst flæði vöru, fólks, þjónustu og fjármagns. Í fjórða lagi að greina kosti og galla þess að stofna vestnorrænt viðskiptaráð, meðal annars með því að kanna tækifæri og hindranir fyrir frjálsum og opnum viðskiptum á milli landanna. Í Vestnorræna ráðinu hafa þessi mál verið mikið til umræðu á undanförnum árum. Ísland og Færeyjar hafa gert með sér fríverslunarsamning, Hoyvíkursamninginn, og í mörg ár hefur verið rætt um það við Grænlendinga að gerast aðilar að þeim samningi. Því hefur nú verið skýrt svarað af hálfu Grænlands að ekki er áhugi á því að gerast aðili að þeim samningi en frekar áhugi á því að fara þessa leið. Ég tel mikilvægt að þessi tillaga fái góða umræðu í utanríkismálanefnd. Ég vonast svo sannarlega til þess að hún verði samþykkt þannig að ríkisstjórnir landanna þriggja skipi þennan vinnuhóp sérfræðinga til að þoka málum áfram. Nú liggur ljóst fyrir hvaða farveg er best að setja málið í. Nú er búið að slá út af borðinu þennan möguleika varðandi útvíkkun Hoyvíkursamningsins og þá er ekkert annað að gera en að byrja á næsta verkefni, sem er að fara í þessa greiningu þannig að við getum tekið ákvarðanir um næstu skref. Ég vonast til þess að þessi þingsályktunartillaga fái jákvæða umfjöllun í utanríkismálanefnd.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um langtímastefnu fyrir samgöngur og innviði á Vestur-Norðurlöndum sem á rætur sínar í vinnu sem Vestnorræna ráðið setti á fót í kjölfar ársfundar ráðsins í Vestmannaeyjum árið 2014. Þá var skipuð sameiginleg nefnd forsætisnefndar ráðsins og eins þingmanns til viðbótar frá hverju landi. Nefndin hittist tvisvar sinnum til þess að greina þau svið þar sem löndin þrjú eiga sameiginlegra hagsmuna að gæta og gætu aukið samstarf sitt. Við höfum gefið út skýrslu um þessa vinnu sem var samþykkt á ársfundi ráðsins í Runavík í ágúst 2015 og hugmyndin að baki skýrslunni var að sú vinna gæti orðið grundvöllur að sameiginlegri vestnorrænni norðurslóðastefnu milli landanna þriggja. Eitt af þeim atriðum sem bar hæst í þeirri skýrslu er einmitt það efni sem hér um ræðir, þ.e. samgöngur og innviðir á Vestur-Norðurlöndum. Vegna landfræðilegrar legu svæðisins búum við nú það vel að við sjáum fram á mjög mikil tækifæri og það eru mikil tækifæri í því fólgin að hafa nánara samstarf milli landanna þriggja. Flutningar skipta löndin þrjú miklu máli, einnig efnahagslega, og við teljum ljóst að með því að vinna betur saman geti öll löndin þrjú hagnast og sameiginlegur ávinningur sé að því, ekki bara á sviði innviða og samgangna, heldur almennt á sviði norðurslóða. En við ætlum að byrja á byrjuninni. Nú eru aðrar þjóðir í auknum mæli að taka upp samstarf á sviði norðurslóðamála. Við teljum að við, Vestur-Norðurlöndin, höfum alla burði til þess að vera sterkari eining ef við vinnum betur saman. Efnislega felur þingsályktunartillagan í sér að ríkisstjórn Íslands ásamt landsstjórnum Færeyja og Grænlands vinni greiningu með það að markmiði að kanna möguleika þess að móta sameiginlega langtímastefnu á sviði samgangna og innviða á Vestur-Norðurlöndum. Tilgangurinn með því er að svæðið sem heild standi betur að vígi í vaxandi alþjóðlegri samkeppni á norðurslóðum. Það er mikilvægt fyrir okkur öll sem búum og störfum á vestnorræna svæðinu að átta okkur á því að við erum í alþjóðlegri samkeppni við önnur nálæg svæði um flutning á fólki og vörum og hið sama á við um undirstöðuatvinnugreinarnar okkar, sjávarútveg, ferðaþjónustu og orkuiðnað. Til þess að styrkja öll löndin þrjú þurfa innviðir að vera sterkir og samlegðaráhrifin geta orðið mikil á þessu sviði. Það er hægt að auka hagkvæmni á sviði samgangna og innviða með auknu samstarfi á vestnorræna svæðinu öllum til hagsbóta. Ég vonast til þess að þingsályktunartillagan fái góða umfjöllun í utanríkismálanefnd og verði vonandi samþykkt í þinginu.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þriðju og síðustu þingsályktunartillögunni að þessu sinni frá Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins. Hún felur í sér tillögu um að styrkja samstarf milli landanna þriggja um sjávarútvegsmál. Markmiðið með því er að nýta til fulls þá sérstöðu sem Vestur-Norðurlönd hafa sem sjávarútvegssvæði. Við leggjum því til að ríkisstjórnir landanna kanni, með því að láta fara fram greiningu, hvernig hægt er að styrkja samstarfið. Við teljum upp í stafliðum a–h hvað það er sem greiningin á að innifela, en það er meðal annars það að það beri að fjalla um samstarf á sviði sjávarútvegsmála, samstarfsmöguleika á sviði fiskveiðistjórnar, möguleika á sameiginlegu vestnorrænu vörumerki og sameiginlegri markaðssetningu fiskafurða, samstarfsmöguleika á sviði hafrannsókna, stöðu umhverfismála og sjálfbærni, kosti og galla aukins samstarfs um betri aðgang að mörkuðum, þar á meðal markaði Evrópusambandsins, möguleika á sameiginlegri stefnu og samningagerð á sviði sjávarútvegsmála og einnig fari fram greining á þeim sviðum þar sem löndin þrjú standa sterkari saman en ein og sér þegar kemur að sjávarútvegsmálum. Við búum svo vel að við vorum með þemaráðstefnu í Grindavík um liðna helgi og gestur frá íslensku ríkisstjórninni var hæstv. sjávarútvegsráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson. Það er óhætt að segja að ráðherrann hefur mikinn áhuga á því að löndin þrjú styrki samstarf sitt á þessu sviði. Það er því ánægjulegt að geta sagt frá því að ráðherra málaflokksins er áfram um að tillaga þessa efnis verði að veruleika. Það er alveg ljóst að löndin þrjú geta styrkt efnahag sinn til lengri tíma litið með því að hefja aukið samstarf. Sérstaða svæðisins er sú að tekjur af fiskveiðum eru mun stærri hluti hagkerfa landanna þriggja en annarra landa á norðurslóðum sérstaklega. Fiskur og fiskafurðir eru 88% af útflutningi Grænlands, 41% af útflutningi Íslands og 94% af útflutningi Færeyja, en þetta eru tölur frá 2012. Við teljum í Vestnorræna ráðinu að þau atriði sem talin eru upp, og við leggjum til að greiningin taki til, muni gefa okkur nægilegar niðurstöður þannig að við getum stigið skref fram á við. Við höfum á undanförnum árum, á samráðsfundum okkar, sérstaklega með Evrópusambandinu, verið að reyna að vinna sameiginlega að því að leysa þau deilumál sem þjóðirnar þrjár, annaðhvort hver og ein eða allar, hafa átt í við Evrópusambandið. Það sýnir okkur að við getum beitt okkur sameiginlega. Það kemur líka fram að vegna breytinga á sjávarhita vegna loftslagsbreytinga þá sjáum við breytingar varðandi uppsjávarfiskinn; við getum talað um makrílinn o.s.frv. Við teljum að aukið vestnorrænt samstarf, um skiptingu uppsjávarfiskstofna, gæti falið í sér mikinn ávinning fyrir svæðið. En við viljum auðvitað að byggt sé á vísindalegri ráðgjöf og þekkingu og þar á meðal frá hafrannsóknastofnunum landanna þriggja og sameiginlegum rannsóknum. Það er rétt að við búum öll við sama hafsvæði og berum sameiginlega ábyrgð á að viðhalda þeim auðlindum sem hafsvæðið gefur okkur. Hæstv. forseti. Ég vonast svo sannarlega til að þessi þingsályktunartillaga fái jákvæðar undirtektir og góða meðferð í utanríkismálanefnd.
Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessa umræðu en treysti því að málið fari til nefndar og fái viðeigandi meðferð. Það segir sig sjálft að landhelgi þessara þriggja ríkja er gífurlega stór og reynslan sýnir okkur að fiskurinn hefur sporð og syndir á milli, hann virðir ekki landamæri, hann virðir ekki mörk fiskveiðilögsögu Íslands og Grænlands eða Íslands og Færeyja. Það liggur því í hlutarins eðli að það væri ákveðin sveiflujöfnun í því ef þessi þrjú ríki kæmu sér saman um sameiginlega nýtingu á fiskstofnum þannig að hægt væri að veiða úr sameiginlegum stofnum sitt á hvað. Auðvitað er ákveðið samstarf til staðar, bæði hjá vísindamönnum og hjá ráðamönnum. Það eru ákveðin skipti á veiðiheimildum og veiðileyfum sitt á hvað. En þetta er allt hægt að bæta og fagna ég því mjög hér að við reynum að fikra okkur áfram veginn í þessum efnum.
Hæstv. forseti. Tilgangur þessa frumvarps er tvíþættur, annars vegar að færa ákvæði I. kafla gildandi höfundalaga, sem fjallar um réttindi höfunda o.fl., til samræmis við þróun höfundalaga í öðrum norrænum ríkjum, einkum með tilliti til tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2001/29/EB frá 22. maí 2001 um samræmingu tiltekinna þátta höfundaréttar og skyldra réttinda í upplýsingasamfélaginu, og hins vegar að lögfesta breytt fyrirkomulag á samningskvaðaleyfum. Þegar við ræðum um samningskvöð er átt við það að ákveðið er með lögum að notendum verka sem varin eru af höfundarétti, sem hafa gert samning við höfundaréttarsamtök um notkun á verkum aðildarfélaga eða félagsmanna þeirra, t.d. með ljósritun, skuli einnig vera heimilt að nýta verk höfunda sem standa utan samtakanna, enda séu verkin sömu tegundar og verk sem samningurinn tekur til og notkunin að öðru leyti háð ákvæðum samningsins. Við fengum til okkar marga góða gesti og það kom meðal annars fram í meðferð málsins í nefndinni að 1. gr. frumvarpsins fæli í sér takmarkanir á tjáningar- og upplýsingafrelsi. Nefndin vill í því sambandi taka fram að einkaréttindi höfunda eru talin upp í I. kafla laganna og í II. kafla laganna er fjallað um takmarkanir og undantekningar frá einkarétti höfunda í þágu ýmissa nota. Við teljum rétt að benda á 2. og 3. mgr. áðurnefndrar tilskipunar sem var innleidd í höfundalög á árinu 2006 en þar kemur fram tæmandi upptalning á öllum þeim undantekningum og takmörkunum sem gera má á einkarétti höfunda í aðildarríkjum EES-samningsins. Við fengum upplýsingar um það í nefndinni að breytingar á undantekningum og takmörkunum á einkaréttindum höfunda hefðu verið til umræðu á vettvangi Evrópusamstarfs á sviði höfundaréttarmála og á vettvangi Alþjóðahugverkastofnunarinnar og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur þegar hafið endurskoðun á efni tilskipunarinnar. Það er auðvitað gert í ljósi þeirra hröðu breytinga sem átt hafa sér stað í upplýsinga- og samskiptatækni. Við teljum mikilvægt að fylgjast vel með þessari umræðu. Við vísum einnig til þess að ráðgert er að fjallað verði nánar um undantekningar og takmarkanir á einkaréttindum höfunda við endurskoðun á II. kafla höfundalaga sem nú stendur yfir. Ég tek fram að í dag er mælt fyrir þremur nefndarálitum um frumvörp um breytingar á höfundalögum þannig að ljóst er að mikið er um að vera varðandi breytingar á þessum ágætu lögum. Við fengum til okkar góða gesti meðal annars frá Hljóðbókasafninu. Það eru reifuð ágætlega í nefndarálitinu svör við þeim athugasemdum sem bárust frá þeim. Við vísum meðal annars í það að í 1. mgr. 19. gr. laganna er almenn heimild. Fyrirmyndin að því ákvæði er fengin úr norskum og dönskum lögum og er það hugsað til afnota innan stofnana eins og skóla, heilbrigðisstofnana og dvalarheimila þar sem fatlað fólk á þess ekki kost að nýta sér heimild 1. mgr. 11. gr. höfundalaganna til að gera eintök af umræddu efni til einkanota. Við teljum í rauninni ekki ástæðu til að bregðast við þeim athugasemdum. Við ræddum talsvert um þau sjónarmið í nefndinni að lögbannsheimild á þjónustu milliliða sem innleidd var árið 2010 hefði reynst rétthöfum torsótt í framkvæmd og þá var einkum verið að vísa til málsmeðferðar hjá sýslumannsembættinu í Reykjavík. Það er ljóst að ráðherra reifaði þessi sjónarmið þegar mælt var fyrir frumvarpinu við 1. umr. Við ræddum þetta nokkuð í nefndinni og veltum því fyrir okkur hvort tímabært væri að lögfesta beinan aðgang rétthafa að flýtimeðferð hjá héraðsdómi í slíkum málum en það er niðurstaða nefndarinnar að beina því til ráðuneytisins að taka þau mál til nánari skoðunar og meta hvort tilefni sé til að koma með heildstætt frumvarp um þetta efni fyrir haustþing 2016. Það er vegna þess að við teljum einfaldlega að málið sé þess eðlis að það þurfi viðameiri skoðunar við en nefndin getur sjálf gert að svo komnu máli. Í heildina litið er það mat nefndarinnar að með ítarlegri ákvæðum um samningskvaðaleyfi sé réttarstaða þeirra sem kjósa ekki að vera meðlimir í höfundaréttarsamtökum mun skýrari en áður og aðgengi almennings að höfundaréttarvernduðum verkum verði aukið til muna og þess vegna sé frumvarpið til bóta. Við leggjum til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Þrír hv. þingmenn undirrita þetta álit með fyrirvara. Fyrirvari hv. þm. Ólínu Kjerúlf Þorvarðardóttur lýtur að því að takmarka möguleika fatlaðs fólks að notkun hljóðbóka við stofnun með þeim hætti sem kveðið er á í lokamálsgrein 9. gr. frumvarpsins. Ég sé að hv. þingmenn sem einnig skrifa undir álitið með fyrirvara, hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson og hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, eru í salnum og geri ráð fyrir að þau geri grein fyrir fyrirvara sínum sjálf, enda mun betra að það komi beint frá þingmönnunum en frá þeirri sem hér stendur. Undir þetta álit skrifar sú sem hér stendur og hv. þingmenn Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Willum Þór Þórsson, Vilhjálmur Árnason og Jóhanna María Sigmundsdóttir. Eins og áður sagði skrifa undir með fyrirvara hv. þingmenn Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson og Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir.
Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess að gera grein fyrir fyrirvörum mínum við frumvarpið og nefndarálitið. Þeir eru þríþættir. Í fyrsta lagi geri ég sama fyrirvara og hv. þm. Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir og hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, sem lýtur að því að takmarka möguleika fatlaðs fólks á notkun hljóðbóka við stofnun með þeim hætti sem kveður á um í lokamálslið 9. gr. frumvarpsins. Enn fremur set ég þann fyrirvara að eftir eigi að innleiða Evróputilskipun 2014/26/ESB, það ætti helst að gerast áður en svona frumvarp er samþykkt með lögum, en það er auðvitað hluti af því hvernig þessi málaflokkur þróast hér sem og erlendis. En mér og okkur í Pírötum þótti mikilvægt að halda þeim fyrirvara til haga. Síðast en ekki síst hef ég fyrirvara á því sem kemur fram í nefndarálitinu, sem ég er ekki í sjálfu sér ósammála, um að beina því til ráðuneytisins að skoða sérstaklega ákvæði um lögbann. Fyrirvari minn lýtur að því að ég er sammála því að ákvörðun um lögbann eigi ekki heima hjá sýslumanni heldur dómstóli ef svo ber undir. Hins vegar er ég í grundvallaratriðum á móti slíku ákvæði yfir höfuð hvort sem málsmeðferðin er hjá sýslumanni eða í einhverri hraðmeðferð hjá dómstólum. En það er umræða sem kemur til seinna, væntanlega ef ráðuneytið bregst við þessu með því að leggja fram sérstakt frumvarp, þá á sú umræða auðvitað heima þar. Mér þótti mikilvægt að halda þessu til haga vegna þess að ég er á móti því að færibandavæða lokanir á netinu hvort sem það vald liggur hjá dómstólum eða sýslumanni. Mér þykir hins vegar mjög óeðlilegt að þetta vald sé hjá sýslumanni vegna þess að um er að ræða heldur ríkt inngrip og þess vegna á það með réttu heima hjá dómstólum. Að mínu mati eru þær athugasemdir að það vald eigi frekar heima hjá dómstólum alveg réttar, en það er ekki endilega þar með sagt að það sé með öllu réttlætanlegt. En það er umræða sem kemur seinna og hef ég þá gert grein fyrir þeim fyrirvörum sem ég hef við frumvarpið.
Herra forseti. Við ræðum hér kippu af málum sem snúa að höfundalögum og er ekki allt búið enn þó að þau þrjú sem hér eru dagskrá í dag séu tekin fyrir, það er meira á leiðinni. Eins og hér hefur komið fram þá undirrita ég þetta álit með fyrirvara en er svo á þeim tveimur sem á eftir koma. Þessi fyrirvari minn lýtur að 9. gr. Kannski er vert að lesa hann hér upp en hann hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í þessu ákvæði felst almenn heimild til samninga er veita samningskvaðaleyfi í þágu fatlaðs fólks. Sambærilegt ákvæði er að finna í norskum og dönskum höfundalögum. Með ákvæðinu er heimiluð upptaka verka sem send eru út í hljóðvarpi og sjónvarpi ef til staðar er samningur sem uppfyllir skilyrði a-liðar 14. gr. frumvarpsins. Slíkar upptökur má aðeins nýta í þágu blindra, sjónskertra, heyrnarlausra og þeirra sem vegna fötlunar eða af öðrum ástæðum eru ófærir um að nýta sér hefðbundna fjölmiðlaþjónustu. Sú heimild sem ákvæðið veitir gildir fyrir stofnanir á vegum ríkis og sveitarfélaga og aðrar stofnanir sem starfa í almannaþágu, til nota innan viðkomandi stofnana. Ekki er áskilið að um opinbera stofnun sé að ræða en stofnanir sem reknar eru í hagnaðarskyni falla þó utan ákvæðisins. Jafnframt heimild til upptöku felur ákvæðið í sér heimild til dreifingar eintaka til einstaklinga er falla undir ákvæðið.“ Við sem höfum undirritað með fyrirvara teljum ekki nægjanlega langt gengið hvað varðar fatlað fólk og aðgang þess að hljóðbókum. Það er svolítið sérstakt að í nefndarálitinu kemur fram, og er vitnað til umsagnar Hljóðbókasafns Íslands, að Hljóðbókasafnið telur að það muni leiða til tvíverknaðar ef safnið þurfi ávallt að framleiða sínar eigin hljóðbækur í stað þess að nota upptökur sem gefnar eru út á almennum markaði. Það var töluvert fjallað um þetta. Hér stendur að það sé þeim sem eru að gefa út í sjálfsvald sett hvort þeir afhenda frumútgáfu af útgefinni markaðsbók eða ekki. Ég man að mér var alla vega skylt að skila inn eintökum til safna, Landsbókasafnsins og fleiri, þannig að þar væru frumútgáfur geymdar. Þetta voru hljóðbækur sem ég gaf út, eða snældur reyndar á þeim tíma, það er svo langt síðan. En við þurftum að skila þessum eintökum af okkur þannig að þau væru til, t.d. á Amtsbókasafninu á Akureyri og eins hér á Landsbókasafninu, sendum svo reyndar í Hljóðbókasafnið, en ég man nú ekki hvort það var skylt. En það er svolítið sérstakt, ef maður hugsar um þessi höfundalög og þennan rétt, ef það er skylt að afhenda frumútgáfur til þessara höfuðsafna - nú er Hljóðbókasafnið jú höfuðsafn þeirra sem nota hljóðbækur. Ég mundi gjarnan vilja í framhaldinu, þegar við förum aftur yfir málið, huga að því hvort það er eitthvað sem er hægt að lagfæra án þess að það kosti óskaplegar tilfæringar, þ.e. að höfundum verði líka gert skylt að skila þessu þarna inn ef um er að ræða hljóðbækur. Ég mundi alla vega vilja kanna það. Ég tek undir sjónarmið hv. þingmanns, sem hér talaði á undan mér, þegar kemur að þessari lögbannsheimild, það kom fram að það hefði verið erfitt í framkvæmd. En ég treysti því að ráðuneytið vinni áfram með það mál eins og hér er lagt til og hefur verið rætt í nefndinni. Við sjáum það, þegar heildstætt frumvarp kemur fram eins og gert er ráð fyrir í haust, að þá verður þetta undir.
Hæstv. forseti. Nú erum við komin í það frumvarp um breytingu á höfundalögum er varðar munaðarlaus verk. Tilgangur frumvarpsins er að innleiða tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um tiltekna leyfilega notkun á munaðarlausum verkum. Þegar við tölum um munaðarlaus verk eigum við við verk sem njóta höfundaréttar en höfundur eða aðrir rétthafar eru ekki þekktir, eða þeir eru þekktir en ekki hægt að finna út úr því hvar þeir eru né leita heimildar hjá þeim til að stafvæða verkin eða gera þau aðgengileg. Með innleiðingu þessarar tilskipunar er ákveðnum menningarstofnunum heimilað að nota verk án heimildar rétthafa ef komist er að þeirri niðurstöðu að þau séu munaðarlaus. Forsendan fyrir notkun munaðarlausra verka er sú að búið sé að gera ítarlega leit til þess að reyna að finna rétthafa áður en þessi not hefjast. Það er ekki hægt að leggja fram neinar nákvæmar tölur um umfang munaðarlausra verka en í sumum flokkum er ljóst að um umtalsverðan fjölda er að ræða. Eiginlega allir þeir sem veittu umsögn um þetta mál voru sammála um að frumvarpið fæli í sér miklar réttarbætur og eyddi óvissu um notkun verka sem eru munaðarlaus. Ef frumvarpið nær fram að ganga þýðir það að aðgangur almennings að höfundavörðum verkum í vörslu menningarstofnana verður greiðari. Í meðferð nefndarinnar bar á athugasemdum um hugtakanotkun en í frumvarpinu er í rauninni ekkert verið að fjalla um það og við vísum þeim athugasemdum öllum til þeirrar heildarendurskoðunar á lögunum sem nú stendur yfir. Nefndin leggur til að þetta frumvarp verði samþykkt óbreytt og undir nefndarálitið skrifa sú sem hér stendur og hv. þingmenn Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Willum Þór Þórsson, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Vilhjálmur Árnason.
Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti er varðar höfundalögin og lengingu verndartíma hljóðrita. Tilgangur þessa frumvarps er að innleiða tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um breytingu á fyrri tilskipun um verndartíma höfundaréttar og tiltekinna skyldra réttinda sem var tekin upp í viðauka um hugverkaréttindi við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar árið 2013. Það bar að innleiða þessa tilskipun í aðildarríkjum Evrópusambandsins eigi síðar en 1. nóvember 2013 en við fengum frest til 1. ágúst 2014 til að innleiða hana og það er því ljóst að við erum aðeins á eftir áætlun með innleiðinguna. Meginmarkmið frumvarpsins er að leggja til að útreikningur á verndartíma tónverka með texta verði samræmdur þannig að sömu reglur gildi um útreikning verndartíma fyrir þá tvo verkhluta sem um ræðir, þ.e. tónverkið og textann. Kveðið er á um lengdan verndartíma hljóðrita fyrir listflytjendur og lengist verndartími hljóðrita sem hafa verið gefin út eða gerð aðgengileg almenningi úr 50 árum í 70 ár. Þá er verið að reikna, eins og fyrr sagði, frá útgáfudegi eða þegar hljóðrit var gert aðgengilegt almenningi. Jafnframt er mælt fyrir um sambærilega lengingu verndartíma fyrir framleiðendur hljóðrita. Við meðferð málsins í nefndinni var rætt um nauðsyn þess að kveða á um að verndartími tónverks með texta verði 70 ár frá dánarári þess höfundar sem lengur lifir. Við ræddum þetta nokkuð í nefndinni en við undirstrikum að frumvarpið felur ekki í sér breytingu á verndartíma höfundaréttar sem núna er 70 ár frá andlátsári höfundar, samanber 43. gr. laganna. Í ljósi þess að líta má á tónverk með texta sem tvö sjálfstæð verk getur verndartíminn reiknast sjálfstætt fyrir hvort verk og getur hann verið mislangur eftir andlátsári tónhöfundar og textahöfundar. Þess vegna er nauðsynlegt að kveða á um samræmdan verndartíma tónverks með texta þannig að þetta valdi ekki einhverjum vandkvæðum. Við áréttum það í nefndaráliti okkar að frumvarpið kveður ekki á um lengingu verndartíma höfundaréttar heldur annarra skyldra réttinda, þ.e. flutningsréttar og framleiðendaréttar. Markmiðið er að draga úr hættu á að listflytjendur á hljóðritum missi mikilvægan tekjustofn seint á starfsævi sinni og hljóðrit séu þannig notuð til að vega að listamannsheiðri þeirra. Það var bent á að ganga mætti lengra hvað varðar uppsögn á framsalssamningi útgefenda en tilskipunin kveður á um þar sem ljóst er að fjöldi hljóðrita er ekki fáanlegur á markaði þó að 50 ár séu ekki liðin frá fyrstu útgáfu. Við teljum þetta eitt af þeim atriðum sem ráðuneytinu ber að skoða í þeirri heildarendurskoðun höfundalaganna sem nú stendur yfir. Við vekjum síðan athygli á því að við erum orðin aðeins of sein að innleiða tilskipunina og teljum því brýnt að málið klárist í þinginu, enda hefur Eftirlitsstofnun EFTA tilkynnt ákvörðun sína um að Íslandi verði stefnt fyrir EFTA-dómstólnum vegna brots á EES-samningnum, en áður hefur stofnunin gefið út rökstutt álit um samningsbrot Íslands. Við leggjum til að þetta frumvarp verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Unnur Brá Konráðsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Willum Þór Þórsson, Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Vilhjálmur Árnason.
Herra forseti. Ég ætla aðeins að koma inn á málið sem rætt var hér á undan, þ.e. um munaðarlausu verkin. Ég held að það sé afar mikilvægt að auka aðgengi að verkum sem annars hefði ekki verið hægt að nota af því að t.d. menningarstofnanir hafa ekki getað notað verk nema leitað hafi verið að rétthafa sem hefur jafnvel ekki fundist. Þess vegna hefur það stundum takmarkað aðgengi að mjög mikilvægum verkum sem hefðu getað nýst m.a. í skólum og á ýmsum öðrum stöðum eða við ýmsa aðra vinnu. Ég held að það sé afar mikilvægt að þessi lög liggi fyrir. Þó að þetta sé kannski fyrst og fremst innleiðing er þetta eitt af því sem við höfum dregið of lengi að gera, eins og fram kom hjá framsögumanni, enda skrifuðum við öll í nefndinni upp á að mikilvægt væri að klára þetta. Varðandi það sem hér er undir og ég skrifa upp á, þ.e. varðandi verndartímann, hefur mér fundist umræðan alltaf snúast um höfundarétt, að fyrst og fremst væri talað um að höfundarétturinn eigi að vera varinn. En það er ekki sundurliðað eins og hér er reynt að gera grein fyrir. Það gildir í rauninni ekki það sama um tvo aðila sem semja saman verk, tónverk og texta. Annar fellur frá en þá hefur verndunartíminn ekki náð til þessara beggja þátta. Við þekkjum sögurnar af því þegar listamenn af ýmsum toga hafa jafnvel ekki orðið frægir fyrr en eftir andlát sitt og hafa kannski þá fyrst fengið viðurkenningu. Þetta er nú ekki svo stór atvinnuvegur hér á landi þannig að ekki sé ástæða til þess að lengja þetta af því að fólk byrjar misseint á ævinni. Ferill listamanna byrjar ekki alltaf þegar þeir eru afar ungir heldur eru þeir kannski orðnir fullorðnir þegar þeir koma fram á sjónarsviðið. Þá er óeðlilegt að verið sé að draga úr möguleikum fólks á að fá laun fyrir verk sín þegar það fer að nálgast lífeyrisaldur. Þess vegna held ég að þetta sé hið besta mál. Við ræddum þetta mál heilmikið og voru skiptar skoðanir um það. Sumir vilja helst ekki hafa neinn verndunartíma, að þetta eigi í rauninni nánast að vera opið. En auðvitað er þetta eins og hver önnur hugsmíði sem fram fer, þ.e. maður býr til tóna og texta. Það eru mörg önnur verk höfundaréttarvarin, ekki bara bækur eða tónverk eins og hér er líka gert ráð fyrir. Eins og ég sagði áðan gætir misskilnings um að verið sé að tala um höfundaréttinn sem er 70 ár nú þegar, þarna er verið að bæta inn tónsmíðum og textum. Tekjustofn þessa fólks seint á starfsævinni verður rýrður ef höfundaréttur er ekki framlengdur og kom fram hjá nefndinni að sumir töldu að vegið væri að listamannsheiðri. Ég ætla ekkert að segja um það en mér finnst þetta fyrst og fremst snúast um möguleikann á að geta haldið tekjum sem ég held að séu ekki svo ýkja miklar hjá ansi mörgum. Eitt af því sem við ræddum og er nauðsynlegt er að við samræmum verndartíma innan EES-ríkjanna. Þetta er ein leið til þess að gera það. Ég er alla vega ánægð og vona að þeir sem þetta á við um verði sáttir. Ég á ekki von á öðru en að málið fari í gegnum þingið með meiri hluta atkvæða.
Virðulegi forseti. Það er mér mikill heiður að fá að mæla fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um tekjuskatt sem kveður á um skattafslátt vegna útleigu á einni íbúð. Þetta frumvarp er flutt af okkur þingmönnum Samfylkingar og er hluti af þeim tillögupakka sem við höfum lagt fram í þingsályktunartillögu um bráðaaðgerðir í húsnæðismálum. Við kusum að leggja þetta frumvarp sérstaklega fram þannig að það fengi þinglega meðferð án þess að vera hluti af hinni heildstæðu þingsályktunartillögu vegna þess að við teljum mikilvægt að tekin sé efnisleg afstaða til þess á Alþingi hvort veita skuli þennan skattafslátt eða ekki. Frumvarpið felur í sér að í ljósi þeirrar stöðu sem er á leigumarkaðnum um þessar mundir, þar sem bæði er erfitt að fá íbúð til leigu á boðlegum kjörum og litlar íbúðir á besta stað eru bæði illfáanlegar og dýrar, sé eðlilegt að grípa þegar til aðgerða til að auka framboð á leiguíbúðum og þannig verði leiga á einni íbúð í langtímaleigu skattfrjáls og þeim ívilnað sem leigja út íbúðir sínar til raunverulegrar búsetu og fleiri þannig hvattir til þess. Eins og alþjóð veit hefur íbúðum sem eru til reiðu til raunverulegrar búsetu fækkað, í það minnsta á höfuðborgarsvæðinu, vegna aukinnar ásóknar af hálfu ferðamanna. Það skiptir máli að hvetja fólk sem getur leigt út frá sér til að leigja út frá sér til almennrar búsetu frekar en til ferðamanna. Vegna þess að fólk leigir yfirleitt til ferðamanna, af því að það hefur meira upp úr því peningalega, þá getur skattafsláttur að þessu leyti brúað það bil að einhverju leyti, ekki til fulls en alla vega hjálpað til við að brúa það bil. Það er líka mikilvægt að fólk sem kannski veigrar sér við í dag að leigja út frá sér geri það frekar. Það er auðvitað þannig að lífeyrisþegar til dæmis horfa á það að fjármagnstekjur og leigutekjur teljast til fjármagnstekna samkvæmt skattalögum og þær skerða í dag til fulls lífeyri almannatrygginga eftir að mjög lágu frítekjumarki upp á tæpar 100 þús. kr. er náð. Það er mjög mikilvægt að það fólk fái hvata til þess að leigja út frá sér, eldra fólk til að mynda sem kann að búa í stóru húsi og getur hlutað það niður og leigt hluta þess út. Það á ekki að hegna fólki fyrir að leigja út frá sér þegar aðstæður eru eins og núna. Við gerum líka ráð fyrir því að þetta skilyrði um skattaívilnun verði bundið því að húsaleiga verði ekki hærri en meðalleiguverð á því svæði sem íbúðin er staðsett. Það er til þess að umbuna þeim sem halda leiguverði í hófi og að skattafslátturinn sé þar af leiðandi ekki til reiðu fyrir þá sem leigja á verði sem er til þess fallið að toga leiguverðið upp. Við eigum ekki að beita ríkisfé til þess að styðja fólk við að hækka leigu við aðstæður eins og þær sem nú eru. Ég ætla ekki að orðlengja umræðu um þetta mál um of. Tillagan er skynsamleg. Ég vonast til þess að hún fái efnislega meðferð í efnahags- og viðskiptanefnd sem hún mun væntanlega fara til, enda um breytingu á tekjuskattslögum að ræða. Ég vil í því sambandi minna á að í fyrrahaust voru gerðar breytingar af hálfu ríkisstjórnarinnar á því með hvaða hætti útleiga af íbúðum er skattlögð í fjármagnstekjuskatti, en við teljum eðlilegra að umbuna sérstaklega einstaklingum sem leigja út frá sér með því að undanþiggja alfarið leigu einnar íbúðar með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu af ýmsum ástæðum. Í fyrsta lagi er ívilnunin hér bundin einstaklingum sem ekki eru með útleigu í atvinnuskyni, þannig að við veitum ekki almennan afslátt af fjármagnstekjuskatti af leigu fyrir þá sem leigja margar íbúðir út. Í annan stað er skilyrðið um að leigusamningur sé til að minnsta kosti 12 mánaða til þess fallið að fjölga íbúðum sem eru í raunverulegri langtímaútleigu, en mér finnst engin sérstök ástæða til þess að veita skattfríðindi til þeirra sem leigja til ferðamanna í dag, svo dæmi sé tekið. Í þriðja lagi er svo ákvæðið um viðmið við meðalleiguverð á viðkomandi svæði sem skiptir máli til þess að tryggja að aðgerðin verði ekki til þess að spenna almennt upp leiguverð í landinu. Virðulegi forseti. Það er kannski óþarfi að hafa miklu fleiri orð um þetta mál. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég vonast til þess að efnahags- og viðskiptanefnd fjalli vandlega um málið og skili áliti um það. Mér þætti mjög æskilegt að þetta frumvarp fengi efnisafgreiðslu hér í vor. Ég hef tekið eftir því í samtölum við þingmenn úr öllum flokkum að það er mikill áhugi á málinu. Ég hef heyrt þingmenn úr stjórnarflokkunum hrósa því. Ég hef heyrt bæði hæstv. félagsmálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra hrósa þessari hugmynd. Það væri mjög mikilvægt, held ég, að þetta mál og þessi tillaga fengi efnislega afgreiðslu af hálfu þingsins.
Herra forseti. Ég fagna því mjög að fá tækifæri til að mæla fyrir þingsályktunartillögu sem flutt er af mér og hv. þingmönnum Svandísi Svavarsdóttur, Steingrími J. Sigfússyni og Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, sem er tillaga til þingsályktunar um stofnun loftslagsráðs. Loftslagsmál hafa verið meira áberandi hér á þingi þennan veturinn en fyrri vetur, þökk sé velheppnaðri loftslagsráðstefnu í París sem haldin var í desember þar sem Alþingi tók myndarlega þátt og sendi nefnd sex hv. þingmanna til að taka þátt í þeim fundi. Ég tel að einn af lærdómunum sem við getum dregið af fundinum er að ef ætlunin er að sporna gegn þeim breytingum sem munu verða og geta orðið á veðurfari og loftslagi af mannavöldum er mjög mikilvægt að við fléttum saman umhverfishugsun og hugsun um loftslagsbreytingar inn í alla ákvarðanatöku stjórnvalda, atvinnulífs og stofnana og í raun og veru alls staðar í samfélaginu. Loftslagsmálin eru að einhverju leyti lík kynjajafnréttismálunum þegar þau komust á dagskrá. Árangur mun ekki nást í þessu máli nema við séum alltaf með þennan þátt í huga þegar við tökum ákvarðanir. Við getum samþykkt margar ágætar tillögur hér um alls konar gegn loftslagsbreytingum, en þær duga ekki til ef við erum með hinni hendinni að gera eitthvað allt annað sem jafnvel ýtir undir loftslagsbreytingar. Ég nefni sem dæmi að ég er með annað þingmál sem miðar að því að breyta lögum um nýfjárfestingar þannig að nýfjárfestingar verði til dæmis metnar út frá loftslagsmarkmiðum, þeim loftslagsmarkmiðum sem Íslendingar hafa undirgengist á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Ég vil líka nefna það að Íslendingar eru í ýmsu alþjóðlegu samstarfi og loftslagsmálin eru eitt þeirra, en við sitjum einnig við borðið til dæmis í fríverslunarviðræðum, TiSA-samningarnir, TTIP-samningarnir, allt eru þetta fríverslunarsamningar sem munu hafa áhrif á frjáls viðskipti í heiminum. Og hvaða afleiðingar munu samningarnir hafa á loftslag ef þeir verða til dæmis til þess að draga úr heimaframleiðslu á tilteknum sviðum og ýta þar með undir flutning á neysluvöru yfir hálfan hnöttinn með tilheyrandi vistspori og áhrifum á loftslag? Þess vegna segi ég að ef okkur er alvara með því sem við höfum undirgengist og lýst yfir þá verða loftslagsmál að verða hluti af allri ákvarðanatöku í samfélaginu. Þessi tillaga er liður í því að gera loftslagsmál að slíkum þætti. Það er lagt til að Alþingi feli ríkisstjórninni að setja á fót loftslagsráð sem hafi það að meginhlutverki að gera ráðstafanir til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi. Í tillögunni er gert ráð fyrir að umhverfis- og auðlindaráðherra skipi formann þessa ráðs og þar verði fyrst og fremst fulltrúar vísindasamfélagsins en þó þverfaglegir fulltrúar, þ.e. fulltrúar m.a. frá Umhverfisstofnun, Veðurstofunni, líf- og umhverfisvísindadeild Háskóla Íslands, Hagfræðistofnun, það er mjög mikilvægt að hin hagræna breyta sé undir þegar við ræðum loftslagsmálin, Náttúruverndarsamtökum Íslands og Landvernd, sem eru þau frjálsu félagasamtök sem mest hafa látið sig þessi mál varða, umhverfisdeild Landbúnaðarháskóla Íslands, landbúnaður er lykilþáttur þegar kemur að loftslagsbreytingum, Skipulagsstofnun, það er mjög mikilvægt þegar við skipuleggjum nýja byggð að loftslagsmarkmið séu undir, Hagstofu Íslands og Sambandi íslenskra sveitarfélaga, en ráðherra skipi formann ráðsins. Það kæmi vel til greina af minni hálfu að þegar þetta mál fer til umfjöllunar hjá hv. umhverfis- og samgöngunefnd og ef nefndarmenn eru reiðubúnir að veita því brautargengi, sem ég auðvitað vona, að þarna væru jafnvel teknir inn frekari fulltrúar til dæmis frá Samtökum atvinnulífsins og verkalýðshreyfingunni sem gætu átt heima við þetta borð til þess að við tryggjum að ákvarðanatakan hafi áhrif á öllum sviðum samfélagsins. Hugsunin í þessu er fyrst og fremst að þetta ráð verði stjórnvöldum til ráðgjafar, miðli fræðslu, miðli upplýsingum, veiti ráðgjöf um rannsóknarþörf og viðbrögð á þeim sviðum sem mestu varða fyrir það verkefni að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, t.d. um mannvirkjagerð, skipulag, samgöngur, atvinnuhætti, ástand og þróun lífríkis, fylgist með þróun loftslagsmála á alþjóðavettvangi og ræki alþjóðatengsl til framdráttar viðfangsefnum ráðsins, fylgist með eftirfylgni við löggjöf um losun gróðurhúsalofttegunda, því að hvernig metum við árangur þeirra aðgerða sem við höfum þegar samþykkt að ráðast í? Hvernig metum við árangurinn af því sem er gert? Það er eitt af stóru vandamálunum á alþjóðavettvangi að við höfum samþykkt tiltekin markmið en þau nást ekki. Af hverju nást þau ekki? Það er af því að þeim er ekki fylgt eftir. Ég held að allir hér hljóti að vera sammála um það eftir að við náðum þessu ágæta samkomulagi í París, en látum fögnuðinn duga eina kvöldstund því að nú tekur við meiri vinna, meiri vinna í því að fylgja því eftir sem samþykkt var. Síðan er rætt um að loftslagsráðið eigi að birta á opinberum vettvangi greinargerð um störf ráðsins, upplýsingar um magn, uppruna og þróun útblásturs gróðurhúsalofttegunda og stuðla að vitund almennings um loftslagsmál með fræðslu og miðlun. Ég held, herra forseti, að það hafi mjög margt breyst í þessari umræðu á undanförnum árum. Almenningur er orðinn mun meðvitaðri, stjórnmálamenn eru orðnir mun meðvitaðri um það að taka þarf á þessum málum föstum tökum. Afleiðingarnar geta orðið gríðarlegar fyrir okkur, þessa litlu þjóð á norðurslóðum, og við sjáum nú þegar vísbendingar, súrnun sjávar, sem beintengd er við losun gróðurhúsalofttegunda, snýst kannski ekki beinlínis um loftslagsmál en er aukaafleiðing af sömu þróun. Við sjáum líka auknar öfgar í veðurfari á norðurslóðum. Það er spáð gríðarlegri vindatíð hér næsta áratug. Hvaða áhrif mun það hafa á byggðina hér á landi? Það sem hefur gerst í þessari umræðu er að hún hefur farið frá jaðrinum og er orðin miðlæg í allri ákvarðanatöku, en ef við ætlum að ná árangri þarf að gera enn betur í því. Þess vegna mæli ég fyrir þessu máli. Við í þingflokki Vinstri grænna höfum áður lagt fram mál, það var á 133. löggjafarþingi, og á 135. löggjafarþingi var það Kolbrún Halldórsdóttir, fyrrverandi hv. þingmaður, sem var 1. flutningsmaður svipaðs máls. Talsvert hefur gerst síðan hvað varðar umræður á alþjóðavettvangi en tillagan sjálf er góð. Ég vonast til þess í ljósi þeirra breytinga sem ég tel mig að minnsta kosti skynja á Alþingi gagnvart málaflokknum, ég tel mig skynja að hér hafi orðið ákveðin vitundarvakning eins og annars staðar, að hv. umhverfis- og samgöngunefnd afgreiði þetta mál til afgreiðslu þingsins að lokinni umfjöllun sinni. Við þurfum að fara að grípa til mjög haldfastra aðgerða til þess að geta lagt okkar af mörkum. Það liggja fyrir ákveðnar tillögur af hálfu ríkisstjórnarinnar, en loftslagsbreytingum verður ekki mætt með tilteknum fjárveitingum til tiltekinna átaksverkefna. Þetta mun þurfa að verða lifandi þáttur í allri ákvarðanatöku okkar næstu ár og áratugi. Til þess að sú ákvarðanataka geti orðið sem best er mikilvægt að stjórnvöld hafi formlegan vettvang fremstu vísindamanna, fræðimanna á þessu sviði sem og þeirra sem koma að ákvarðanatökunni sem breytir málunum. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni 1. umr. um málið verði tillögunni vísað til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og tjái enn og aftur þá von mína að þetta verði eitt af þeim málum sem Alþingi auðnist að afgreiða og helst samþykkja.
Virðulegi forseti. Ég flyt hér frumvarp til laga um breytingu á búvörulögum fyrir hönd þingflokks Bjartrar framtíðar. Málið snýst um tollkvóta og með hvaða hætti þeim er úthlutað. Á 144. löggjafarþingi, síðastliðið vor, var lögfest breyting á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum. Í henni fólst meðal annars breyting á 3. mgr. 65. gr. laganna þess efnis að fella brott heimild til að beita hlutkesti þegar tilboð í tilteknar landbúnaðarvörur berast umfram kvóta. Rökin fyrir þeirri breytingu sem meiri hluti atvinnuveganefndar gerði voru þau að dómar höfðu fallið í Héraðsdómi Reykjavíkur þar sem niðurstaðan var sú að það að ráðherra hefði val um hvorri aðferðinni væri beitt samkvæmt 3. mgr. 65. gr. laganna fæli í sér of víðtækt skattlagningarvald sem væri andstætt 40. gr. og 77. gr. stjórnarskrár, þ.e. það var talið andstætt stjórnarskránni að ráðherra gæti valið hvort tollkvótar færu í útboðsleið eða varpað væri hlutkesti. Sú breyting sem gerð var á lögunum síðastliðið vor var lögð fram af meiri hluta atvinnuveganefndar sem breytingartillaga við lagafrumvarp sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um breytingu á lögum um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, sem var í rauninni frumvarp um alls óskylt mál. Breytingartillaga meiri hlutans, sem lögð var fram í júní, var ekki send til umsagnar vegna þess að málið var á lokastigum, ég vil nú meina að henni hafi verið laumað þarna inn. Fulltrúi Bjartrar framtíðar í nefndinni gerði einnig breytingartillögu, en hún var ekki samþykkt á vorþingi. Við leggjum nú til breytingu í þá veru að ef umsóknir berast um meiri innflutning en sem tollkvóta nemur skuli láta hlutkesti ráða úthlutun og ekki leita tilboða í heimildir til innflutnings. Við teljum ekki ásættanlegt að lögfest hafi verið að tollkvótar séu boðnir út ef umsókn berst um meiri innflutning en sem tollkvóta nemur, því að útboðskostnaðurinn fellur á neytendur, það liggur fyrir. Þessi aðferð er ekki til þess fallin að auka samkeppni í verslun. Benda má á að í skýrslu Samkeppniseftirlitsins um samkeppni á dagvörumarkaði kom fram að rétt væri að fella niður útboð á tollkvótum vegna innflutnings á kjöti, smjöri og ostum, en yrði það ekki gert lagði Samkeppniseftirlitið til að úthlutun yrði án endurgjalds og að hlutkesti yrði varpað ef ásókn væri umfram kvóta. Í sömu skýrslu kemur fram það mat Samkeppniseftirlitsins að með því að miða við hæsta verð í útboðum eins og gert hefði verið væri stuðlað að hærra matvöruverði. Ýmis hagsmunasamtök, svo sem Neytendasamtökin, Samtök verslunar og þjónustu og Félag atvinnurekenda, hafa bent á að útboðsleiðin vinni gegn almannahagsmunum, hækki vöruverð og hamli samkeppni. Þegar eftirspurn er umfram framboð hafa Neytendasamtökin talið betri leið að láta hlutkesti ráða við úthlutun á tollkvótum en að bjóða þá út, enda lendi kostnaðurinn á neytendum, eins og áður sagði. Það er ekki fullkomin aðferð að varpa hlutkesti. Tollkvótarnir eru takmörkuð gæði, þ.e. ef þar er eftirspurn umfram framboð. Hægt er að beita ýmsum aðferðum. Einhvers staðar er miðað við að fara að einhverju leyti eftir stærð þeirra aðila á markaði sem bjóða í vöruna, og kannski mætti varpa hlutkesti varðandi hluta kvótans. Það er hægt að finna út úr því. En mér finnst alltaf athyglisvert þegar samtök verslunar og þjónustu, atvinnurekenda og neytenda eru öll sammála um eitthvað, þá finnst mér að menn ættu að sperra eyrun. Mér finnst þetta mikill áfellisdómur yfir vinnubrögðum atvinnuveganefndar síðastliðið vor þegar þessari breytingartillögu var lætt inn í lagafrumvarpið án þess að það hafi farið til umsagnar. Þess vegna leggjum við þetta mál fram vegna þess að við teljum mjög mikilvægt að það komist í umsagnarferli. Við teljum að það sé skref í rétta átt í að losa aðeins um það mikla verndarstyrkjakerfi sem við höfum í landbúnaðarkerfinu. Málið fer þá til atvinnuveganefndar væntanlega og fær vonandi skjóta og hraða afgreiðslu þar.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um tölvutækt snið þingskjala. Flutningsmenn eru sá sem hér stendur, Helgi Hrafn Gunnarsson, og hv. þingmenn Björn Leví Gunnarsson og Ásta Guðrún Helgadóttir. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að fela forseta Alþingis í samráði við forsætisnefnd að skipa vinnuhóp sem móti tillögur að innleiðingu þeirra breytinga að þingskjöl sem birta skal í Alþingistíðindum, samanber 90. gr. laga um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, verði gefin út á tölvutæku sniði þannig að lög, kaflar í lögum, lagagreinar, málsgreinar, málsliðir, töluliðir o.s.frv., svo og tilvísanir til reglugerða, laga, úrskurða, dóma og annars þess háttar, verði aðgreinanleg með tölvutækum hætti. Jafnframt verði lagasafnið uppfært með sama hætti. Vinnuhópurinn verði skipaður þremur fulltrúum, þar af a.m.k. einum löglærðum og einum sérfræðingi á sviði tölvutækni. Forsætisráðuneytið, innanríkisráðuneytið og forsætisnefnd komi sér saman um skipan hópsins. Hópurinn verði skipaður fyrir 1. maí 2016 og kynni forseta Alþingis tillögur sínar fyrir árslok 2016.“ Ég hef velt því fyrir mér í dágóðan tíma hvernig í ósköpunum ég eigi að útskýra þessa tillögu á svokölluðu mannamáli. Ég þori að fullyrða að þetta er sennilega eitt það nördalegasta þingmál sem hefur hér litið dagsins ljós og þótt ég hyggi að tölvumenntaðir eða tölvureyndir menn átti sig á því hvað þetta mál fjallar um og hversu mikilvægt það er, þá er oft meira en að nefna það að útskýra tæknimál þannig að vel fari. Það má halda því til haga að ýmis gögn um þingmál eru þegar til á tölvutæku sniði. Sem dæmi er hægt að fletta upp með tölvutækum hætti hvaða mál eru á dagskrá, í hvaða nefnd, eða í þingsal, það er hægt að fletta með tölvutækum hætti hver greiddi atkvæði hvernig og í hvaða máli, það er hægt að fletta upp ýmsum svona hlutum. Það er hægt að fletta upp öllum umsögnum sem koma um tiltekin mál með tölvutækum hætti o.s.frv. Það sem hér er lagt til er að snið þingskjalanna sjálfra þegar þau eru birt með rafrænum hætti, þ.e. á vefsíðu, innihaldi upplýsingar sem tölvur geti notað til að lesa út tiltekin efnisatriði í þingskjölum eins og greinar, málsgreinar, málsliði o.s.frv. Markmiðið er að hægt sé að búa til hugbúnað til þess að auðvelda ekki síst Alþingi vinnu sína en líka að auðvelda almenningi og stofnunum víðs vegar að fylgjast með lagabreytingum og greina betur hugmyndir. Eins og ég segi þá hef ég velt svolítið fyrir mér hvernig er best að útskýra þetta. Sem dæmi ef maður er í bókhaldi þá er hægt að skrifa tölur með tölustöfum, en ef maður skrifar tölur með orðum sem eru fallbeygð og eru í hinum ýmsu kynjum o.s.frv., þá sér hver maður hversu erfitt er fyrir reiknivél að skilja það. Það þarf miklu meira umfang fyrir tölvur að reyna að beita einhverri dómgreind til að skilja talað mál. Vandinn við þingskjöl þegar kemur að hugbúnaðargerð er að þau gera ráð fyrir mannlegri dómgreind, mannlegri túlkun sem er ekki á færi tölva, alla vega ekki með góðu. Það er náttúrlega til fyrirbærið gervigreind en ég held að það sé ekki góð lausn á þessu vandamáli, enda á það ekki að þurfa. Það skiptir máli hvernig gögn eru sett fram. Það skiptir máli til að sé hægt að nýta tölvutæknina að þau séu sett fram þannig að þeim sé ætlað að vera meðhöndluð af tölvum. Dæmi um hugbúnað sem væri hægt að skrifa frekar auðveldlega væri hugbúnaður sem fylgdist með tilteknum lagagreinum. Ef maður vinnur allan daginn með persónugögn t.d. vill maður vita hvenær það kemur fram frumvarp þar sem stungið er upp á breytingu á persónuverndarlögum og þá ætti að vera hægt að fylgjast með því með tölvutækum hætti. Það er enn sem komið er ekki hægt, alla vega ekki nema með mjög háþróaðri gervigreindartækni einhvers konar sem væri miklu dýrari og í raun og veru verri aðferð til þess að leysa þetta vandamál. Hér er lagt til að skipaður verði hópur til þess að finna út úr því hvernig eigi nákvæmlega að útfæra þetta. Annað dæmi um eitthvað sem ætti að vera hægt að gera er að fletta upp sjálfkrafa öllum tilvísunum í t.d. dóma eða reglugerðir. Ef í lagatexta eða í greinargerð er minnst á einhvern dóm sem varðar málið þá þarf einstaklingur, manneskja, í dag að fletta upp þeim dómi handvirkt. Þetta ferli er ekki næstum því jafn auðvelt og hratt og mögulegt væri ef snið þingskjalanna sjálfra væri tölvutækt. Sem dæmi: Einfalt hugtak sem manneskja skilur auðveldlega er 3. málsliður 17. gr. laga númer eitthvað frá einhverju ári. Okkur sem vinnum við löggjöf finnst þetta augljóst eða mörgum hverjum í það minnsta. En það er hins vegar allur gangur á því hvernig þetta er sett fram í lagatexta. Stundum er sagt 15. gr. laga númer eitthvað, stundum mundi maður segja 15. gr. í lögum númer eitthvað, stundum 15. gr. í almennum hegningarlögum númer eitthvað. Allt þetta ruglar tölvur. Allt þetta flækir hlutina gríðarlega mikið fyrir tölvur. Það er algjör óþarfi. Það sem þessari tillögu er ætlað að leysa er einmitt það vandamál. Við leggjum til að þingskjöl séu útskýrð fyrir tölvum þannig að hægt sé að búa til forrit, búa til mjög góðan hugbúnað, sem mundi hjálpa við lagasetningarferlið og hjálpa til við að greina þingmál. Það er kannski skemmst að minnast mikils fjaðrafoks yfir nýsamþykktum náttúruverndarlögum þar sem ákveðins misskilnings gætir víða í samfélaginu um það nákvæmlega hverju hafi verið breytt og á hvaða hátt. Ég ætla ekki að hafa langt mál um það, en það er kannski ekki skrýtið að þegar gerð er breytingartillaga í frumvarpi til breytinga á lögum sem voru samþykkt 2013 en taka gildi í framtíðinni valdi það ruglingi, jafnvel þó að maður skilji lagamál og sé vanur því að garfa í lagamáli. Það gæti jafnvel verið flókið fyrir reynda lögfræðinga. Þetta á ekkert að vera flókið. Það á að vera algjörlega augljóst hverju er breytt, það á að vera algjörlega borðliggjandi hvað er fjallað um. Það verður best gert með hugbúnaði sem getur skilið efnisatriði eins og úrskurði, lög, reglugerðir, málsgreinar, málsliði, töluliði, lagagreinar, lög o.s.frv., á tölvutækan máta. Það er í sjálfu sér ekki mikið meira sem ég get sagt að þessu sinni til að útskýra málið, held ég, annað en að ég vona innilega að tillagan nái í gegn og sé þá fyrir mér að hægt verði að bæta verulega og auðvelda lagasetningarferlið og sömuleiðis aðkomu almennings að því ferli. Nú dettur mér í hug annað sem ætti að vera hægt að gera og það er að einhver úti í bæ ætti að geta skrifað frumvarp eða lesið frumvarp án þess að fletta upp í þeim lögum eða þingmálum sem koma við sögu. Sem dæmi ef það kemur fram frumvarp þar sem segir að 3. mgr. 8. gr. einhverra laga falli brott, þá þarf viðkomandi að fletta upp þeim lögum. Það er í raun og veru ekki raunhæft í dag án gervigreindartækni að haga því þannig að einfaldlega sé hægt að setja músina yfir textann eða eitthvað því um líkt til að sjá hvað það er sem verið er að fella brott. Stundum er tilgreint í þingskjali að einu eða öðru orði sé skipt út fyrir eitt eða annað orð í einhverju þingskjali einhvers staðar. Það á að vera augljóst lesandanum og almenningi og lögfræðingum og þingmönnum ekki síst hver áhrif breytinganna eru og hvað er verið að vitna í. Þetta er allt saman mjög auðvelt ef þingskjöl eru gefin út á tölvutæku sniði. Ekkert af þessu er flókið vandamál í sjálfu sér. Vandamálið er bara flókið vegna þess að gögnin eru ekki sett fram með réttum hætti. Annað dæmi sem margir kannast við sem gæti kannski útskýrt málið er að fá til sín texta sem mynd. Ef maður fær mynd senda á Facebook til dæmis sem er með texta á en sniðið er þannig að í raun og veru er heildarskjalið mynd, er ekki hægt að velja textann, það er ekki hægt að afrita hann og setja í annað skjal nema nota einhvern hugbúnað sem kann að greina letur og sá hugbúnaður er flókinn, getur verið dýr, og hann þarf auðvitað að virka. Það er erfitt þegar kemur að mannlegum hlutum eins og tungumáli og öllu sem varðar merkingu og þýðingu. En það að ekki sé hægt að velja textann eða gera neitt við hann eða skipta honum út ef hann er á formi myndar, er alfarið afleiðing þess hvernig efnið er sett fram. Ef maður fer hins vegar inn á vefsíðu sem dæmi og velur texta þá getur maður afritað hann í annað skjal og það er vegna þess að hann er settur fram sem texti en ekki sem mynd. Framsetning skiptir gríðarlega miklu máli fyrir notagildi upplýsinga. Það er það sem við leggjum til, að notagildi þingskjala verði aukið til muna. Ég sé fyrir mér að þetta geti tekið einhvern tíma þar sem um talsverða handavinnu er að ræða, en með þessari tillögu er lagt til að greina verkefnið og finna út úr því hvernig best sé að standa að þessu. Ég held að ef þetta næði í gegn mundi það verða til verulegra bóta, jafnvel þótt það geti verið pínulítið erfitt að útskýra fyrir öllum nákvæmlega á hvaða forsendum. Ég hlakka sérstaklega til að sjá umsagnir um þetta mál í þeirri von að öðrum takist betur að koma þessu á mannamál en þeim sem hér stendur. En að því sögðu þá er þetta mjög sjálfsagt mál sem ég get ekki ímyndað mér að nokkur maður gæti verið á móti.