Eins og tilkynnt var á þingfundi í gær hefur forseta Alþingis borist dagskrártillaga, svohljóðandi: „Við undirrituð gerum tillögu um, með vísan í 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að fyrstu mál á dagskrá næsta fundar verði eftirfarandi liðir: 1. Óundirbúnar fyrirspurnir. 2. Sérstök umræða, kl. 12.00, um verðtrygginguna og stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Málshefjandi verði Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og til svara verði forsætisráðherra. 3. Alþjóðleg þróunarsamvinna Íslands o.fl. (aukin skilvirkni, skipulag, Þróunarsamvinnustofnun Íslands), stjfrv. (utanrrh.), 91. mál, þskj. 91, nál. 285 og 299. - Frh. 2. umr. 4. Gjaldtaka á ferðamannastöðum, sérstök umræða kl. 13.30. Málshefjandi Ögmundur Jónasson, til svara iðnaðar- og viðskiptaráðherra. 5. Greining á sameiginlegum ávinningi að vestnorrænum fríverslunarsamningi og vestnorrænu viðskiptaráði, þáltill. (ÍVN), 75. mál, þskj. 75. - Fyrri umr. 6. Langtímastefna fyrir samgöngur og innviði á Vestur-Norðurlöndum, þáltill. (ÍVN), 76. mál, þskj. 76. - Fyrri umr. 7. Samstarf við Grænland og Færeyjar um sjávarútvegsmál, þáltill. (ÍVN), 77. mál, þskj. 77. - Fyrri umr.“ Undir þetta skrifa hv. þingmenn Helgi Hjörvar, Svandís Svavarsdóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson og Páll Valur Björnsson.
Virðulegur forseti. Forsætisráðherra neitar að taka sérstaka umræðu um afnám verðtryggingar og vísar ábyrgð á því á fjármálaráðherra. En það var ekki Bjarni Benediktsson sem lofaði afnámi verðtryggingar, það var Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og þess vegna á hann að svara fyrir það hér í þinginu. Hafi Framsóknarflokkurinn falið Bjarna Benediktssyni, sem er yfirlýstur andstæðingur banns við verðtryggingu, ábyrgð á málinu er það ákvörðun flokksins um að efna ekki kosningaloforðið og enn ríkari ástæða til að formaður Framsóknarflokksins svari fyrir það. Undanbrögð forsætisráðherra hafa verið þau að málið sé á borðum annarra ráðherra. Þó hefur forsætisráðherra tekið hér sérstakar umræður um Evrópusambandið og um málefni innflytjenda sem augljóslega eru á borðum annarra ráðherra. Það er þess vegna útúrsnúningur og flótti að neita að ræða stærsta kosningaloforð eigin flokks í kosningunum og stefnumál eigin ríkisstjórnar [[Forseti hringir.]]þegar eftir því er leitað í þinginu og því er tillaga þessi flutt.
Virðulegur forseti. Það er náttúrlega vandræðalegt að Alþingi skuli þurfa að beita dagskrártillögu til að kalla fram eðlileg samskipti við hæstv. forsætisráðherra sem hann ætti að hafa sýnt manndóm sinn í að verða við, þ.e. ósk um eðlilega umræðu um eitt stærsta kosningaloforð fyrir síðustu kosningar, ef ekki stærsta kosningaloforð allra tíma. Það er eftirtektarverður vesaldómur, virðulegur forseti, að beina síðan spjótunum að samstarfsflokknum þegar um þetta er að ræða. Ég verð að segja að mér finnst áhugaverð staðan sem komin er upp í íslenskum stjórnmálum, að hæstv. forsætisráðherra er byrjaður að segja af sér núna í fyrsta málaflokknum sem snýr að verðtryggingunni og afnámi hennar. Hæstv. forsætisráðherra getur ekki talað um þetta mál og ég spyr: Hvaða mál er næst?
Virðulegur forseti. Hæstv. forsætisráðherra fer fyrir ríkisstjórninni, fer fyrir flokki sem lagði á það mikla áherslu að verðtryggingin yrði afnumin og þess vegna er mjög undarlegt að hæstv. forsætisráðherra skuli ekki vilja standa fyrir máli sínu í sérstakri umræðu. Mér finnst full ástæða til að styðja þessa dagskrártillögu og leggja hana fram, ég sjálfur átti í miklu basli á kjörtímabilinu í að fá hæstv. forsætisráðherra til að koma hingað í þingsal og taka þátt í sérstakri umræðu. Tvær beiðnir mínar hafa mistekist í þeim efnum. Önnur var um afnám hafta og ég ákvað einfaldlega að eiga þá umræðu við annan ráðherra og það gekk snurðulaust fyrir sig. Hins vegar vildi ég að gefnu tilefni sérstaka umræðu um stöðu fullveldisins og EES-samninginn en það varð ekki og sú beiðni fjaraði út. Ég hef því fullan skilning á því að menn reyni að beita óvenjulegum aðferðum og dagskrártillögum til að reyna að fá hæstv. forsætisráðherra til að koma í þingsal og eiga sérstakar umræður við þingmenn. En það virðist einhvern veginn vera þannig að allar beiðnir um [[Forseti hringir.]]sérstakar umræður við hæstv. forsætisráðherra enda sem mjög sérstakar umræður um hann og viðhorf hans til þingsins.
Virðulegi forseti. Það verður fróðlegt að sjá hvernig atkvæðagreiðslan fer, hvort meiri hluti þingsins sem samanstendur af ríkisstjórnarflokkum, þar af öðrum sem lofaði afnámi á verðtryggingu, muni greiða atkvæði um tillögu um að ræða afnám á verðtryggingu. Kjörtímabilið er meira en hálfnað, fregnir segja að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hyggist ekki standa að því að afnema verðtryggingu heldur breyta einhverjum tímasetningum og því um líku. Þá verður maður að velta fyrir sér hvað hafi orðið um hinn pólitíska ómöguleika sem hér var áður talað um í sambandi við Evrópusambandið og umsóknina um aðild að því. Treystir hæstv. forsætisráðherra hæstv. fjármálaráðherra til að afnema verðtryggingu, þ.e. banna hana? Er ekki best að við ræðum það? Er ekki best að við setjum á dagskrá umræðu um það? Ég hlakka til að sjá hvernig Framsóknarflokkurinn sér í lagi greiðir atkvæði um þetta mál, eða öllu heldur kvíði ég því.
Virðulegi forseti. Það væri hægt að hafa einhvern skilning á þessari afstöðu hæstv. forsætisráðherra ef hann væri samkvæmur sjálfum sér í þessu efni, en eins og hér hefur verið rakið af hv. þm. Helga Hjörvar þá hefur hann sjálfur margsinnis samþykkt sérstakar umræður um mál sem eru sannanlega á málefnasviði annarra ráðherra. Síðan er það nú þannig að hann vill ekki heldur eiga orðastað við þingið um þau mál sem eru sannanlega á hans ábyrgðarsviði. Hann neitar umræðu hér við okkur hvert haust um ráðstöfun fjárveitinga til húsafriðunar og minjaverndarmála sem undir hann heyra samkvæmt hans eigin ákvörðun. Þar af leiðandi er það þannig að hæstv. ráðherra ber hvorki ábyrgð á því sem hann ber ekki ábyrgð á né því sem hann ber ábyrgð á. Það eina sem hann virðist treysta sér til að tala um við þingið sem heyrir undir forsætisráðuneytið er þjóðfáninn, skjaldarmerkið og þjóðsöngurinn. Það sýnir nokkurn veginn hvernig komið er fyrir stöðu hæstv. forsætisráðherra. Og kannski ekki að undra að samstarfsflokkurinn sé þegar farinn að máta sinn formann í stól forsætisráðherra.
Herra forseti. Ég styð þessa dagskrártillögu. Ég hlýddi á hæstv. forsætisráðherra eða las öllu heldur eftir honum haft að hann væri tilbúinn að ræða verðtrygginguna við hvern sem er, þar á meðal þáttastjórnendur á Bylgjunni og jafnvel Samfylkinguna eins og það var orðað, ég veit ekki hvort rétt var eftir haft. Ég skil bara ekki af hverju það má ekki gerast í þinginu. Hæstv. forsætisráðherra átti ágæta umræðu við mig um daginn um málefni flóttamanna þrátt fyrir að þau heyri annars vegar undir hæstv. félagsmálaráðherra og hins vegar hæstv. innanríkisráðherra. Ég held að hæstv. forsætisráðherra verði að finna lausn til að hann geti rætt þetta stóra kosningaloforð sitt hér á þinginu, bæði sem forsætisráðherra, höfuð ríkisstjórnarinnar, og formaður Framsóknarflokksins. Ég legg til að hæstv. forsætisráðherra upplýsi okkur um það hvernig hann ætlar að fylgja eftir þeim eindregna vilja sínum að ræða þetta mál hér á þingi og það jafnvel við Samfylkinguna svo við getum fengið einhverja lausn á þessu máli í staðinn fyrir að vera í einhverri störukeppni um það hvað megi og hvað megi ekki undir liðnum sérstakar umræður.
Hæstv. forseti. Ég verð nú að segja að mér finnst þessi dagskrártillaga og umræða hér vera fordæmalítill, ef ekki fordæmalaus leikaraskapur. Auðvitað er það svo að ef þingmenn vilja taka mál upp þá er sérstök umræða einn vettvangurinn til að gera það en það eru fjölmargar aðrar leiðir til að taka mál á dagskrá. Ef ekki næst samkomulag milli viðkomandi ráðherra og þingmanns um það hvernig beri að haga sérstakri umræðu þá eru ótal aðrar aðferðir til að taka þau mál, eftir atvikum verðtryggingu eða hvað annað, á dagskrá í þinginu. Fyrirspurnir, munnlegar, skriflegar, óundirbúnar, fjöldamargar aðrar leiðir, flutningur þingmála og þess háttar. Ég sé ekki hvert vandamálið er og ég verð að segja það að ég velti því fyrir mér hvort tillöguflutningur af þessu tagi núna þjóni einhverjum tilgangi í sambandi við tafir á öðru máli sem er á dagskrá í dag.
Virðulegur forseti. Auðvitað eiga menn ekki að vera að gaspra um einhverja hluti sem þeir ætla svo ekkert að gera neitt í. Auðvitað er það sjálfsagt mál að flytja þessa dagskrártillögu og ég ætla að styðja hana. Það er mjög skiljanlegt að hver framsóknarmaðurinn á fætur öðrum sé núna farinn að skrifa í blöðin og koma hingað upp í ræðustól og undrast að það skuli ekki vera hægt að bjarga þessum málum. Ég velti fyrir mér hvernig hæstv. fjármálaráðherra líði að vera í hlutverki Albaníu í þessu tilfelli vegna þess að auðvitað eru þingmenn framsóknarmanna ekki að skammast út í fjármálaráðherra í alvörunni í þessu máli. Þeir eru að skammast út í Kína, hæstv. forsætisráðherra, í þessum efnum. Það er sjálfsagt mál að styðja þessa dagskrártillögu. Mér finnst hún ekkert fordæmalaus eins og hv. þm. Birgir Ármannsson segir. Mér finnst hún sjálfsögð og þó fyrr hefði verið.
Forseti. Ég held að þetta hljóti að vera heimsmet, enda er hæstv. forsætisráðherra mikið fyrir það að vera í besta flokki eða alltaf í hástigi. Ég held að það sé hástig vitleysunnar [[Gripið fram í: Er hann ekki …?]]að forsætisráðherra neiti að koma í umræðu um helsta kosningamál síns flokks. Hann hefur neitað því síðan í febrúar síðastliðnum. Það teljast mér þá orðnir átta eða níu mánuðir og það þarf að setja þetta sem dagskrártillögu þannig að forsætisráðherrann komi og ræði kosningamál sitt við Alþingi. Virðulegi forseti. Þetta er heimsmet.
Virðulegi forseti. Mig langar að varpa þeirri spurningu til hæstv. forseta hvort ekki hafi verið fundað á mánudaginn í forsætisnefnd og með formönnum þingflokka. - Þögn er sama og samþykki þannig að sá fundur virðist hafa farið fram. Því er alveg með ólíkindum að hér skuli formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar koma með dagskrárbreytingartillögu um dagskrá fundarins í dag vegna þess að á fundum þingflokka stjórnarflokkanna og í forsætisnefnd er dagskrá vikunnar skipulögð. Hvernig er hægt að eiga samstarf við svona fólk sem gengur sífellt á bak orða sinna? Dagskrá vikunnar lá fyrir með samþykki þessara aðila en auðvitað heldur þetta fólk ekki nokkurt einasta samkomulag. Þetta er lýsandi dæmi þess.
Virðulegi forseti. Málefni verðtryggingar eru á borði forsætisráðherra þegar honum hentar. En þegar hann er farinn að sjá framan í það að geta ekki staðið við loforð sín hendir hann heitu kartöflunni í fangið á fjármálaráðherranum. Hæstv. forsætisráðherra er búinn að vera með málefni verðtryggingar í fanginu frá kosningum. Hann lét gera skýrslu. Forsætisráðuneytið gaf hana út. Hann er búinn að taka þetta mál í sínar hendur og á þess vegna að leggja í þá umræðu að koma hingað og ræða við þingmenn um verðtrygginguna. Það er ekki boðlegt, hv. þm. Birgir Ármannsson, að ráðherrar skorist undan því í nærri því ár að ræða við þingmenn um ákveðin mál sem þeir óska eftir að ræða við þá. Það eitt og sér er mjög alvarlegt og það má hrósa öðrum ráðherrum fyrir að þeir haga sér ekki þannig. Það er eingöngu einn ráðherra sem gerir það og það er forsætisráðherra Íslands. Virðulegi forseti. Þessi ríkisstjórn lokaði leiðinni sem fyrrverandi ríkisstjórn lagði í sem var upptaka evru [[Forseti hringir.]]og þannig út úr verðtryggingunni. Það hefur enginn annar valkostur verið lagður á borðið og við hljótum þess vegna að kalla eftir umræðu um það.
Virðulegi forseti. Ég er búinn að fylgjast spenntur með málflutningi hv. stjórnarandstæðinga. Ég held að það sé komið heilt bretti af hv. stjórnarandstæðingum hingað upp til að reyna að útskýra af hverju þeir fara með þessa tillögu sem þingreyndustu menn segja mér að sé fordæmalaus. [[Gripið fram í.]]Eins og allir hv. þingmenn veit ég að það eru náttúrlega margar leiðir til að ræða þessi mál við hæstv. forsætisráðherra og ræða þessi mál almennt, sem eru auðvitað mjög mikilvæg, en menn kjósa samt sem áður að taka tíma þingsins í þetta. Maður hlýtur að spyrja sig: Af hverju? Gæti skýringin verið sú að hér sé um að ræða nýja tegund af málþófi út af lið nr. 2 á dagskránni? Gæti það verið og væri ekki nær að menn reyndu að útskýra mál sitt í því skrýtna máli í staðinn fyrir að fara í þennan leikaraskap, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson kallaði áðan? Þetta [[Forseti hringir.]]hjálpar ekki þingstörfunum.
Virðulegur forseti. Ég hef ekki alveg skilning á því sem fer hér fram. Ég er með kvíðahnút í maganum og mér finnst allir hlæja einhverjum taugaveiklunarhlátri hérna. Ég skil þessa samkomu og þennan sal þannig að við eigum að vera að ræða þau mál sem eru brýn og mikilvæg fyrir samfélag okkar og ég verð að segja að það eru mér gríðarleg vonbrigði að upplifa það að finnast eins og hæstv. forsætisráðherra vilji ekki ræða við þingið. Það getur vel verið að honum finnist við öll ofboðslega óþolandi og leiðinleg, en það er hlutverk hans að eiga í samtali við okkur. Hv. þm. Birgir Ármannsson sagði áðan að það væru margar leiðir fyrir þingmenn til að eiga í samskiptum við ráðherra og aðra þingmenn og hér væri hægt að taka til ýmissa ráða ef samningar næðust ekki um ákveðna liði. Ég er með spurningu inniliggjandi um mjög mikilvæg mál, finnst mér persónulega, [[Forseti hringir.]]til hæstv. forsætisráðherra sem ég hef ekki fengið svar við. Ég hef ekki fengið neinar [[Forseti hringir.]]meldingar um að það sé á leiðinni [[Forseti hringir.]]eða að því hafi verið frestað eða neitt. [[Forseti hringir.]]Ég verð að viðurkenna að það er eins og að vera í einhverri súrrealískri hjónabandsráðgjöf að vera hérna inni með fólki sem hatar hvert annað.
Herra forseti. Þetta allt er orðið mjög pínlegt, hæstv. forsætisráðherra. Stjórnarandstaðan verður auðvitað að beita öllum ráðum og þar með þessari dagskrártillögu til að reyna að nálgast hæstv. forsætisráðherra til að ræða eitt mesta kosningaloforð Framsóknarflokksins. Ég er farin að halda að hæstv. forsætisráðherra sé að kalla eftir athygli, að allt snúist um hann, hvar hann sé og af hverju hann sé ekki í þinginu. Er þetta einhver athyglissýki sem háir forsætisráðherra? Af hverju sinnir hann ekki skyldum sínum og kemur í þær umræður sem þarf? Það að vera að henda á milli sín þessu máli, afnámi verðtryggingar, á milli forsætisráðherra og fjármálaráðherra eins og heitri kartöflu er ekki lengur fyndið, ekki frekar en að verið sé að henda húsnæðismálunum frá upphafi kjörtímabilsins á milli hæstv. félagsmálaráðherra og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. [[Forseti hringir.]]Þetta er allt orðið einhver leikþáttur sem við í stjórnarandstöðunni erum leiksoppar í.
Hæstv. forseti. Í morgun kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra í útvarpinu að það væru fleiri leiðir en sérstök umræða til að ræða mál í þinginu. Það sama hefur komið fram í máli hv. þingmanna Birgis Ármannssonar og Guðlaugs Þórs Þórðarsonar. Ég tel þá rétt að upplýsa, herra forseti, að á þessu kjörtímabili hef ég lagt fram fyrirspurnir til skriflegs svars, óundirbúnar fyrirspurnir og undirbúnar fyrirspurnir til hæstv. forsætisráðherra, fjármálaráðherra, menntamálaráðherra og félags- og húsnæðismálaráðherra um verðtrygginguna og skyld efni. Ég hef ekki fengið fullnægjandi svör og ákvað því í febrúar síðastliðnum að leggja fram beiðni um sérstaka umræðu. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki séð sér fært að verða við henni, en á sama tíma og við krefjumst umræðu í þinginu um þetta mál kýs hann að fara á útvarpsstöðina Bylgjuna og ræða þar um málefnið. Herra forseti. Ég sætti mig ekki við að eftirlitshlutverk okkar sé hunsað á þennan hátt.
Virðulegi forseti. Ég vildi nefna það í ljósi orða hv. 2. þm. Reykv. s., Vigdísar Hauksdóttur, að það hefur margsinnis verið kvartað undan því á þingflokksformannafundum að þessi umræða eigi sér ekki stað. Sömuleiðis verð ég að velta fyrir mér hvers vegna í ósköpunum hæstv. forsætisráðherra sé ekki spenntur fyrir því að tala um þetta. Ef ég yrði spurður út í þjóðaratkvæðagreiðslur eða aukið gegnsæi, eitthvað því um líkt, yrði ég spenntur. Ég mundi helst sjálfur vilja standa fyrir þeirri umræðu eða taka sem mestan þátt í henni, miklu frekar en að varpa þeirri umræðu á ráðherra í öðrum flokki sem talaði ekkert um slíkt í sinni kosningabaráttu. Mér þykir þessi atburðarás segja meira en hugsanlega orðin sem féllu í umræðunni sjálfri, því miður. Hvað varðar ummæli hv. 4. þm. Reykv. s., um að hér sé eitthvert málþóf í gangi, er til einföld lausn á því að hætta málæðinu og hún er að hlusta af og til.
Virðulegur forseti. Hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur er margt til lista lagt og nú er hún farin að greina frá því hvað samþykkt var á fundum þingflokksformanna sem hún þó situr ekki. Það er auðvitað með öllu rangt að neitun forsætisráðherra hafi með einhverjum hætti verið samþykkt af þingflokksformönnum. Það er nauðsynlegt að upplýsa hér að forsætisráðherra birti í janúar 2014 skýrslu um verðtrygginguna og þá þegar var óskað eftir því á fundi þingflokksformanna að hann flytti þá skýrslu munnlega í þinginu. Hann varð ekki við því þá í janúar, ekki febrúar, ekki mars, ekki apríl, ekki maí. Þingveturinn eftir setti Sigríður Ingibjörg Ingadóttir fram beiðni um sérstaka umræðu í febrúar. Hann varð ekki við henni í febrúar, mars, apríl, maí, júní. Enn á ný var beiðnin sett fram í september og október. Nú eru að verða liðin nærfellt tvö ár þar sem við höfum reynt málefnalega á fundum þingflokksformanna með forseta að fá hæstv. forsætisráðherra til að skipta um skoðun. Það er þess vegna algert neyðarúrræði að gera Alþingi þá skömm [[Forseti hringir.]]til að þurfa að flytja þessa dagskrártillögu hér. En það er sannarlega ekki fordæmalaust að dagskrártillögur séu fluttar á Alþingi. Þeir þekkja lítið [[Forseti hringir.]]til þingsögunnar sem því halda hér fram í ræðustóli.
Forseti. Hversu margar fyrirspurnir, beiðnir um sérstakar umræður eða með öðrum aðferðum hafa þingmenn Framsóknarflokksins lagt til fjármálaráðherra um afnám verðtryggingar? Það er eitt að koma hérna og tala um það í störfum þingsins en annað að skila því áfram formlega eins og beðið er um í þessari dagskrárbreytingu, um sérstakar umræður. Það er tvennt ólíkt, finnst mér. Hér koma þingmenn Framsóknarflokksins upp undir liðnum um störf þingsins og krefja hæstv. fjármálaráðherra um að sinna málinu. Væri ekki eðlilegra þar sem upphaf verðtryggingarmálsins er augljóslega hjá hæstv. forsætisráðherra að hann kæmi bara sjálfur í pontu og afsalaði málinu skýrt frá sér til fjármálaráðherra í stað þess að senda þingmenn sína til þess?
Virðulegi forseti. Það fer ekki fram hjá neinum sem fylgist með þinginu að hér á sér stað gríðarleg misnotkun á dagskrárliðum þingsins og á þingsköpunum sjálfum. Virðulegi forseti. Málæðið heldur áfram.
Virðulegur forseti. Mér finnst ótrúlegt að kalla þetta málþóf eða málæði. Hér er lögð fram dagskrártillaga af augljósum ástæðum. Það er vegna þess að legið hefur frammi beiðni í níu mánuði um sérstaka umræðu við hæstv. forsætisráðherra um eitt hans helsta kosningamál. Það er tilefni til að leggja fram þessa dagskrártillögu og það er ærið tilefni til að útskýra af hverju maður styður hana. Þetta er ekki málæði eða málþóf. Og ég óska eftir því að þeir sem eru á móti þessari dagskrártillögu útskýri afstöðu sína líka. Mér finnst líka undarlegt að tala um að þessi dagskrártillaga sé fordæmalaus. Hvað er fordæmalaust í þessu? Er það ekki viðhorf hæstv. forsætisráðherra til þingsins? Ef við ætlum að rannsaka hvað er fordæmalaust og hvað á sér fordæmi í þessu dæmi þá vil ég að þetta sé rannsakað. Hversu margir forsætisráðherrar hafa með jafn markvissum hætti reynt að koma sér undan því á sínum ferli að taka þátt í sérstakri umræðu við þingið um mikilvæg mál? Hversu margar beiðnir hafa verið lagðar fram um sérstakar umræður við hæstv. forsætisráðherra sem hafa síðan ekki farið fram? Af hverju erum við í þessari stöðu? Er hún ekki fordæmalaus? Þarf ekki að rannsaka það?
Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra bað mig að koma hingað til að skýra afstöðu mína í þessu máli. Það er hluti af óskráðu regluverki lýðræðislegrar stjórnskipunar að þingheimur beitir framkvæmdarvaldið aðhaldi. Hæstv. forsætisráðherra sagði í viðtali í kosningabaráttunni að það væri mjög einfalt mál að afnema verðtrygginguna. Hann lét skrifa það inn í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Síðan hefur nánast ekkert gerst nema það hefur komið skýrslufargan þar sem menn hafa farið heldur lengra frá afnámi verðtryggingarinnar en nær. Þess vegna er það fullkomlega eðlilegt að við spyrjum hæstv. forsætisráðherra hvernig framkvæmd þessa verkefnis gangi. Hæstv. forsætisráðherra hefur ekki kjark til að koma hingað og ræða þetta við okkur. Ég hef fulla samúð með þingmönnum Framsóknarflokksins sem þurfa að horfa upp á sinn leiðtoga kikna í hnjánum. En ég get glatt þau með því að þau eiga eftir að upplifa margar slíkar morgunstundir vegna þess að ég tel [[Forseti hringir.]]að það eigi að leggja fram svona dagskrártillögu á hverjum einasta degi þangað til hæstv. forsætisráðherra hlítir þingsköpum, bítur í sig kjark og horfist í augu við sjálfan sig í spegli eigin kosningaloforða.
Virðulegur forseti. Rétt fyrir kosningar 2013 sagði hæstv. forsætisráðherra í viðtali við Fréttablaðið að það væri í sjálfu sér ekki flókið mál að afnema verðtrygginguna og það yrði gert. Í morgun var haft eftir hæstv. forsætisráðherra, hann sagði það í viðtali á útvarpsstöð og má finna fréttir um þetta meðal annars á visir.is undir fyrirsögninni „Sigmundur Davíð finnur fyrir sterkum öflum sem vinna gegn afnámi verðtryggingar“. Öflin sem hann vísar til eru meðal annars í stjórnmálaflokkum, innan Sjálfstæðisflokksins, víða í þinginu, öflin eru í verkalýðshreyfingunni, stéttabaráttunni og við vitum öll að hæstv. forsætisráðherra er mjög næmur á alla slíka hluti. Ef einhver óskilgreind öfl, þessa heims eða annars, tefja hæstv. forsætisráðherra við að uppfylla þessi kosningaloforð sín að finnst mér rétt að hann komi hér og upplýsi hvar [[Forseti hringir.]]fyrirstaðan er. Er hún í þinginu? Greinilega ekki hjá þeim sem flytja þessa tillögu. Er hún í Sjálfstæðisflokknum? Verkalýðshreyfingunni? [[Forseti hringir.]]Eða er hún einhvers staðar þar sem við hin greinum hana ekki?
Herra forseti. Það er eitthvert aumasta yfirklór sem ég hef heyrt hjá einum ráðherra, hæstv. forsætisráðherra, að hann geti ekki komið til þingsins og átt orðastað við þingmenn um stórmál, pólitískt mál, eitt sitt helsta kosningaloforð, af því að hlutum hafi skipast þannig innan ríkisstjórnarinnar að viðfangsefnið sé núna að einhverju leyti í höndum hæstv. fjármálaráðherra. Alþingi er ekki bundið af verkaskiptingu Stjórnarráðsins og Alþingi er ekki hólfað í nefndir og box sem ekki er hægt að stíga yfir. Alþingi er einn helsti pólitíski umræðuvettvangur landsins. Þetta er pólitískt mál. Það er verið að óska eftir því að eiga orðastað við forsætisráðherra sem þann sem lofaði afnámi verðtryggingar, sem stjórnmálamann. Hún heldur ekki á nokkurn hátt þessi auma afsökun hæstv. forsætisráðherra. Ef hann er eitthvað viðkvæmur gagnvart hæstv. fjármálaráðherra þá gengur hann yfir til hans og segir: „Heyrðu, Bjarni, hefur þú nokkuð á móti því að ég taki hérna umræðu um afnám verðtryggingar, því að það er óskað eftir því af stjórnarandstöðunni?“ [[Forseti hringir.]]Ég spái því að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra segi: „Nei, gerðu það bara“. Þar með er málið leyst.
Virðulegi forseti. Ég hef fylgst með öllum hv. stjórnarandstæðingum flytja sínar 20 ræður og er enn þá að velta því fyrir mér og reyna að átta mig á út á hvað þetta mál gengur. Þetta er eins og hv. þm. og skörulegasti stjórnarandstæðingurinn, Helgi Hjörvar, segir, hér er verið að gera Alþingi skömm til. Það er augljóslega mikið undir, svo maður noti þeirra orð. Það kemur fram hjá hv. stjórnarandstæðingum að upphaf verðtryggingarmálsins sé hjá hæstv. forsætisráðherra, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, en verðtryggingin var sett á 1979 og þá var hæstv. forsætisráðherra fjögurra ára gamall, ef mér reiknast rétt til. Það getur tæplega verið ástæðan. Hér kemur hv. þingmaður upp og segir að hann hafi ekki fengið fullnægjandi svör og þess vegna sé farin þessi fordæmalausa leið. Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli manna á umræðunni á síðasta þingi. Það var ekki eins og við sem vorum þá í stjórnarandstöðu fengjum fullnægjandi svör. Það er langur vegur frá. En ég ætla ekki að halda langa ræðu um það. Virðulegi forseti. [[Gripið fram í.]] [[Forseti hringir.]]Ég legg til að hv. stjórnarandstaða hætti þessu málþófi og noti aðra liði til að spyrja hæstv. forsætisráðherra.
Virðulegi forseti. Hversu mikið lengur þarf hæstv. ráðherra að reyna á þolinmæði okkar hv. þingmanna? Ég bara spyr. Og til þess að varpa þeirri spurningu aðeins öðruvísi fram, af því að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sagði að þetta væri misnotkun á dagskrárlið: Er þetta misnotkun á dagskrárlið eða misnotkun á valdi hæstv. ráðherra? Hversu mikið lengur þurfum við eiginlega að bíða þæg og góð til að þetta mál komist á dagskrá? Hversu mikið lengur þurfum við að biðja fallega? Þolinmæði okkar er á þrotum. Ég styð þessa dagskrárbreytingu vegna þess að reynt hefur á þolinmæði þingsins allt of lengi og það er kominn tími til að við fáum að ræða við hæstv. forsætisráðherra um þetta mál án þess að það sé eitthvert meira vandamál en það.
Virðulegi forseti. Hv. þm. Helgi Hjörvar rakti hér áðan þá harmsögu sem er að baki þessu máli, ítrekaðar tilraunir til að fá efnislega umræðu í þingsölum við hæstv. forsætisráðherra um afnám verðtryggingar, sem teygir sig aftur um tvö ár. Hv. þm. Guðmundur Steingrímsson rakti hvernig honum hefði verið mætt af tómlæti með mál sem hann vildi ræða við hæstv. forsætisráðherra. Ég skil alveg tilfinningar stjórnarþingmanna og löngun þeirra til að bregða skildi fyrir ráðherra sína. En ég vil minna stjórnarþingmenn sem eru hér að fara að ganga til atkvæða á þá frumskyldu að þeir verji rétt þingsins til að fá svör. Ef þeir ætla að standa vörð um hæstv. forsætisráðherra í þessu máli gera þeir jafnframt lítið úr öðrum hæstv. ráðherrum sem hafa mætt öllum beiðnum stjórnarandstöðunnar málefnalega, án tafa og án undanbragða allt þetta kjörtímabil. Ég er þakklátur fyrir þau viðbrögð og ég bið hv. stjórnarþingmenn [[Forseti hringir.]]að átta sig á að þau viðbrögð eiga að vera sjálfsögð í lýðræðisríki.
Hæstv. forseti. Í umræðu um þessa dagskrártillögu sem hér hefur verið flutt hefur komið fram að þetta er mjög sérstakt. Já, þetta er vafalaust mjög sérstakt og það er líka mjög sérstakt að hæstv. forsætisráðherra hafi ekki viljað ræða um framkvæmdaáætlun þessa máls við þingheim og svara spurningum hv. þm. Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur og þessu hafi verið neitað í níu mánuði. Tilurð þessarar tillögu má meðal annars rekja til umræðu nokkurra þingmanna Framsóknarflokksins í þessari viku sem hafa nú heldur betur látið í sér heyra um afnám verðtryggingar og hvað líði áætlun ríkisstjórnarinnar um að koma með frumvarp um það. Hv. þm. Silja Dögg Gunnarsdóttir talaði hér fyrir nokkrum dögum síðan um þetta mál og meðal annars það að Framsóknarflokkurinn hefði unnið sinn stóra kosningasigur út á þetta loforð. Við erum að ganga eftir því hvað líður áætlun ríkisstjórnar og það er auðvitað eðlilegt að hæstv. forsætisráðherra skýri það, en [[Forseti hringir.]]hv. þingmenn Framsóknarflokksins eru núna á fullu við það að kenna hæstv. fjármálaráðherra um. Hann [[Forseti hringir.]]er því miður ekki í salnum, kemur ekki í þessa umræðu en ég vildi gjarnan spyrja hvort það sé rétt að málið sé strand hjá honum.
Virðulegur forseti. Ég velti fyrir mér hvaða sirkus hér sé í gangi. Ég velti fyrir mér hvort fulltrúar minnihlutaflokkanna hér á þingi telji að þetta auki virðingu Alþingis sem mörgum hefur svo verið annt um. Ég held ég fari rétt með það að sá forsætisráðherra sem nú situr sé sá forsætisráðherra sem oftast hefur mætt í þingsal til að svara fyrirspurnum og umræðum þingmanna frá aldamótum. Ég held að það sé líka rétt hjá mér að hér eigi að fara fram umræða um Þróunarsamvinnustofnun í dag og var byrjuð í gær og tók ótrúlega langan tíma í vor, málið var tilbúið í vor til þess að klára út úr þinginu en komið í veg fyrir það af minnihlutaflokkunum - nú á enn og aftur að búa til alls konar undarlega málþófsleiki og undarlega leiki til að reyna að koma í veg fyrir að það klárist hér með eðlilegum og lýðræðislegum [[Forseti hringir.]]hætti í þinginu. Ég velti því fyrir mér hvort þingið [[Forseti hringir.]]sé á réttri leið. Ég mun að sjálfsögðu segja nei við þessari dagskrártillögu.
Hæstv. forseti. Ég mun leitast við að fella þessa dagskrártillögu af því að miðað við málflutning stjórnarandstöðunnar hér í dag er ekki markmiðið að ræða verðtrygginguna. [[Gripið fram í: Nú?]]Stjórnarandstaðan vill ræða kosningaloforð Framsóknarflokksins og því ætti tillagan að hljóða í þá veru. [[Gripið fram í.]]Ef hins vegar ætti að ræða afnám verðtryggingar efnislega þá ætti tillagan að snúa að fjármála- og efnahagsráðherra sem er að vinna að tillögum og útfærslum í ráðuneyti sínu eftir tillögum starfshóps, hv. þm. Árni Páll Árnason, í skýrslu sem var gefin út af forsætisráðherra.
Forseti. Ég biðst velvirðingar ef hv. þm. Guðlaugur Þór misskildi mig, en ég átti að sjálfsögðu við um málið afnám verðtryggingar, það á uppruna sinn hjá hæstv. forsætisráðherra og flokki hans. Það væri mjög upplýsandi fyrir þessa umræðu og atkvæðagreiðsluna ef hæstv. forsætisráðherra mundi einfaldlega biðja um orðið og útskýra fyrir þingheimi hvort þetta mál eigi heima hjá honum eða hæstv. fjármálaráðherra, þannig að ég get kannski hinkrað hér aðeins þangað til hann biður um orðið.
Það er ný tegund af málþófi að þegja í ræðustól.
Hann vill ekki einu sinni taka til máls. Það væri mjög upplýsandi fyrir þessa umræðu ef þessi skilaboð kæmu frá hæstv. forsætisráðherra, en hann vill greinilega ekki einu sinni taka til máls um atkvæðagreiðsluna.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér um atkvæðagreiðsluna um þessa dagskrártillögu. Það er einfaldlega þannig varðandi beiðnir um sérstakar umræður við ráðherra að ef ráðherra fellst á þær eru þær teknar hér í þingsalnum. Nú liggur fyrir að hæstv. ráðherra hefur vísað þessu yfir á hæstv. fjármálaráðherra. Ég vonast til þess að sá sem biður um umræðuna beini beiðninni til fjármálaráðherra. Ef ég man rétt þá spurði hv. þm. Kristján L. Möller hvort fjármálaráðherra mundi taka slíka umræðu. Ég get fullvissað þingheim um það að hér eftir sem hingað til mun fjármálaráðherra taka þær sérstöku umræður sem að honum hafa beinst enda hefur hann verið duglegur við að mæta hér til þings. Ég held að enginn geti andmælt því að Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins og fjármálaráðherra, hafi sinnt þinginu vel og ég vil taka það fram að ég treysti engum betur til þess að leiða stórar umræður í þinginu og leggja það fram fyrir land og þjóð hvað er best fyrir okkur en formanni Sjálfstæðisflokksins. Það er vegna þess [[Forseti hringir.]]að við erum skoðanasystkin. [[Forseti hringir.]]Ég er í Sjálfstæðisflokknum.
Virðulegi forseti. Það er greinilegt að það er að koma landsfundur hjá Sjálfstæðisflokknum. Mjög ánægjulegt að sjá að menn eru farnir að hita upp fyrir átökin. Það er auðvitað rétt sem hv. þm. Björn Leví Gunnarsson segir hér í ræðu sinni. Af hverju tekur hæstv. forsætisráðherra ekki til máls um þessa atkvæðagreiðslu? Það er hægt að eyða flestum misskilningi og úlfúð á milli fólks með því að tala saman. Er ekki besta leiðin til þess að útskýra nákvæmlega hvar málið liggur? Af hverju er þetta svona erfitt? Ég tala nú ekki um hjá hæstv. forsætisráðherra sem er líklega sá forsætisráðherra í sögu Íslands sem oftast er misskilinn, sem oftast er snúið út úr fyrir, sem hvað oftast hefur þurft að koma í fjölmiðla og útskýra hvað hann nákvæmlega átti við og hvernig snúið hefur verið út úr orðum hans, sem hefur bara verið skilinn rétt í ræðu sem hann flutti í ræðu í New York einhvern tímann um loftslagsmál. Þar misskildi hann enginn. [[Forseti hringir.]]Af hverju kemur hæstv. forsætisráðherra ekki bara hér upp og útskýrir [[Forseti hringir.]]hvað er verið að gera í þessu [[Forseti hringir.]]stefnumáli? Hvað er hann að gera í því?
Herra forseti. Það er rétt hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að það eykur ekki virðingu Alþingis að forsætisráðherra lýðveldisins hunsi Alþingi. Þetta er auðvitað orðið spurning um hvað þingið á að láta bjóða sér. Ráðherrar eiga að svara fyrir störf sín á Alþingi. Um það fjallar stjórnarskráin. Um það fjallar IV. kafli þingskapalaga og fyrir því er rík þingræðishefð. Og almennt hefur verið litið svo á að forsætisráðherra gæti svarað fyrir hvað eina sem undir ríkisstjórn hans heyrir og þurfi ekki leyfi frá fagráðherrum til. Hann er eða á að vera oddviti ríkisstjórnarinnar og verkstjóri. En sá hæstv. forsætisráðherra sem við höfum núna er það ekki. Hann hunsar Alþingi, hefur ekki áhuga á neinu nema húsavernd, gömlum húsum og hleðslum og í eina skiptið sem glóð kemur í augun á hæstv. forsætisráðherra er þegar finnast einhvers staðar gamlar hleðslur. Þetta er orðið algerlega ólíðandi. Ég hvet þá þingmenn sem eru að þvæla um að hér [[Forseti hringir.]]sé eitthvert leikrit í gangi að lesa stjórnarskrána, lesa þingskapalögin og átta sig á því hvers [[Forseti hringir.]]konar niðurlæging það er fyrir Alþingi að búa við forsætisráðherra af þessu tagi.
Herra forseti. Það var dapurlegt að fylgjast með ræðu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra áðan. Yfirleitt fetar hann veg sannleikans í hverju því sem hann segir og hefur áunnið sér virðingu þingsins og ást mína sökum þess en það má segja í þessum leiðangri hafi hann hnotið um sannleikann í hverju spori. Nú tel ég að engum í þessum sal, nema hugsanlega honum, kæmi til hugar að menn reyndu einhvers konar klæki til að koma í veg fyrir framgang þess máls sem er síðar á dagskrá í dag og hann nefndi. Ég hafna því algjörlega að þetta mál sé með einhverjum hætti tengt því. Ég vil vekja eftirtekt hins glöggskyggna hæstv. ráðherra á því að okkur sem vissulega erum andstæð því máli hefði verið í lófa lagið að biðja um tvöfalda umræðu þegar um það mál væri fjallað. Það gerðum við ekki. Hinu skal ég lofa hæstv. ráðherra, ég mun beita sömu einurð til þess að koma vitinu fyrir hann varðandi það mál eins og ég og stjórnarandstaðan gerum í þessu máli til þess [[Forseti hringir.]]að reyna að kenna hæstv. forsætisráðherra mannasiði og kenna honum að standa undir skyldum sínum gagnvart þingi.
Hæstv. forseti. Það virðast ýmsir stjórnarþingmenn alveg hissa á því að við viljum ræða við hæstv. forsætisráðherra um stefnumál ríkisstjórnarinnar varðandi afnám verðtryggingarinnar. Við í minni hlutanum á Alþingi viljum ræða þetta stóra hagsmunamál fyrir fólk í landinu sem og stóra efnahagsmál sem er á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar við hæstv. forsætisráðherra. Málið er þannig vaxið að það er fráleitt að hann hafi ekki samþykkt að koma hér í þessa umræðu eins og hv. þm. Helgi Hjörvar fór yfir í sínu máli, annars vegar varðandi skýrsluna um afnám verðtryggingar sem hann vildi ekki ræða í þinginu við okkur og nú sérstaka umræðu um stóra kosningaloforðið. Þetta er efnisleg umræða um stórt hagsmunamál og stórt efnahagsmál.
Herra forseti. Stjórnarmeirihlutinn undrar sig á þessari uppákomu og kallar hana ýmsum nöfnum en menn gætu verið lausir við svona uppákomur ef hæstv. forsætisráðherra sinnti þingskyldum sínum. Það er enginn sem segir að það sé eitthvað eftirsóknarvert að þurfa að fara þá leið að leggja fram dagskrártillögu og það er ekki svo að þingið sé að drukkna í málum og menn sé að beita málþófi af því að verið sé að moka það mörgum stjórnarmálum inn á þingið. Eða kannast hv. þingmenn við það? Hæstv. forsætisráðherra, hvar sem hann er núna, ætti að reka af sér slyðruorðið og fara að sýna einhvern myndugleik í sínu starfi og svara spurningum um stærsta kosningamál Framsóknarflokksins um afnám verðtryggingar. Við hvað eru menn hræddir? Það var skoðanakönnun fyrir ekki alls löngu um hver væri vinsælasti forsætisráðherra síðustu áratugi og hver var það? Jóhanna Sigurðardóttir. [[Forseti hringir.]]Ætli hún standi ekki undir því, ekki er samanburðurinn góður varðandi hina sem sinna ekki þingskyldum sínum.
Herra forseti. Það þyrfti nú að setja upp vídeósýningu til þess að rifja upp síðasta kjörtímabil fyrir þeim þingmönnum sem hér kvarta yfir því að við leggjum fram dagskrártillögu eða ræðum yfir höfuð um störf þingsins. Mig langar til þess að lesa upp úr þessari bók okkar hérna sem heitir Þingsköp Alþingis. Þar segir meðal annars í 3. mgr. 49. gr., með leyfi forseta: „Eftirlitsstörf Alþingis gagnvart ráðherrum taka til opinberra málefna. Með opinberu málefni er átt við sérhvert málefni er tengist hlutverki og starfsemi ríkisins og stofnana þess, svo og félaga og annarra lögaðila …“ Þetta á við verðtrygginguna, virðulegi forseti, og forsætisráðherra á að hunskast hér til þess að svara fyrir þetta málefni. Síðan segir í 1. mgr. 50. gr., sem er afar mikilvægt að þingmenn og ráðherrar og forsætisráðherra átti sig á, með leyfi forseta: „Við umfjöllun um þingmál, við sérstakar umræður, í svörum við fyrirspurnum þingmanna …“ Hér er það alveg kristaltært að forsætisráðherra ber að koma og tala við þingið [[Forseti hringir.]]um þau málefni sem snerta málefni ríkisins, stofnana og samfélagsins alls. [[Forseti hringir.]] Virðulegi forseti. Það er mál [[Forseti hringir.]]að linni og nú á forsætisráðherra að koma hér og svara.
Herra forseti. Ég er verulega hugsi yfir þessari stöðu því hér er gríðarlegur hópur og stór hópur nýrra ungra þingmanna í þingflokki Framsóknarflokksins, fólk sem er að læra á Alþingi og læra stjórnmál og læra samskipti framkvæmdarvalds og löggjafarvalds í fyrsta sinn og sjá hvernig á að gera hlutina. Virðulegi forseti. Ég hef áhyggjur af hlutverki hæstv. forsætisráðherra sem fyrirmyndar þessara ungu þingmanna, vegna þess að hæstv. forsætisráðherra eins og allir ráðherrar ríkisstjórnarinnar situr í umboði Alþingis og ber að koma til Alþingis og ræða mál sem þingið óskar eftir, meira að segja minni hlutinn. Þetta skilur hver einasti ráðherra ríkisstjórnarinnar. Hver einasti ráðherra ríkisstjórnarinnar mætir hér og talar við Alþingi þegar eftir því er óskað nema einn, nema einn ráðherra ríkisstjórnarinnar sem er forsætisráðherra, [[Forseti hringir.]]sem er verkstjóri eða á að heita verkstjóri ríkisstjórnarinnar. Hann stendur ekki undir því, er Alþingi til skammar, [[Forseti hringir.]]ríkisstjórninni til skammar og Framsóknarflokknum til skammar.
Virðulegi forseti. Ég segi já við þessari dagskrártillögu vegna þess að ég tel ekki boðlegt okkur þingmönnum að forsætisráðherra hunsi beiðnir okkar um umræðu um jafn mikilvæg mál og þetta. Þegar menn lofa jafn stórum og miklum hlutum eins og að afnema verðtryggingu þá er verið að gefa loforð til allra landsmanna sem eru með verðtryggð lán og finna fyrir þeim á hverjum einasta degi. Þau eru þungur baggi á hverju heimili. Ekki nóg með það heldur hefur ríkisstjórnin sent þau skilaboð til þessara sömu heimila og var lofað að verðtrygging yrði afnumin að það eigi að loka einni færri leið sem er upptaka evru og afnema þannig verðtryggingu og koma okkur inn í lægri fjármagnskostnað. Það er ekkert gefið upp eða sýnt á spilin um það hvað eigi þá að koma í staðinn, ekki neitt. [[Forseti hringir.]]Það er umræða um það sem við erum að kalla hér eftir, [[Forseti hringir.]]forsætisráðherra skuldar fólki svör um það hvernig hann ætlar að afnema verðtrygginguna ef ekki með upptöku evru.
Hæstv. forseti. Þessi dagskrártillaga er eins og hálfgerður neyðarhemill, notaður þegar Alþingi er sýnd óvirðing eins og hér hefur verið rætt um. Hæstv. sjávarútvegsráðherra talaði um virðingu Alþingis hér áðan og mér er líka mikið í mun að hún sé höfð í heiðri. En virðing Alþingis er ekki virt þegar hæstv. forsætisráðherra neitar því í níu mánuði að gera grein fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar og áætlun um afnám verðtryggingar eins og hann lofaði og vann kosningasigur á árið 2013. Það er óvirðingin. Þess vegna neyðist maður til þess að styðja svona tillögu til þess að reyna að fá forsætisráðherra til að skýra stefnu ríkisstjórnarinnar. Ég minni líka á það að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa oft notað þessa aðferð, m.a. til að koma í veg fyrir umræðu um stjórnarskrána á síðasta kjörtímabili.
Það er rangt.
Ég segi já við þessari tillögu.
Virðulegi forseti. Það eru dásamleg forréttindi að búa í samfélagi með þá stjórnskipan sem við búum við með innbyggðan vélbúnað, ef svo má að orði komast, í sínu lýðræðisfyrirkomulagi sem tryggir að minni hlutinn hefur rétt. Það eru ákveðin verkfæri sem minni hlutinn í þinginu hefur til þess að taka mál upp. Það er auðvitað réttur hæstv. forsætisráðherra að neita að koma til umræðu í þinginu. Auðvitað er það réttur hans. Það er enginn sem mun neyða manninn til þess að koma hérna og tala við stjórnarandstöðuna ef hann vill ekki gera það. En það er líka réttur okkar að vekja athygli á því að hæstv. forsætisráðherra lofaði ákveðnum hlutum sem er ekki verið að standa við, alla vega verður ekki komið auga á það, og það er réttur okkar í minni hlutanum að fá að ræða það og taka það upp og leggja fram tillögu um að það verði sett á dagskrá. Sjálfsagt mál. Það eina sem er ekki eðlilegt í þessari umræðu er þegar stjórnarmeirihlutamenn koma hingað og segja: Hættið að tala. [[Forseti hringir.]]Hættið að tala um þetta. Það er óeðlilegt. Ég segi já.
Hæstv. forseti. Ég segi já enda er hér um stórt hagsmunamál fyrir almenning að ræða, áhugamál og kosningamál hæstv. forsætisráðherra og stefnumál ríkisstjórnar hans. Við í minni hlutanum sættum okkur ekki við að hæstv. forsætisráðherra hunsi eðlilega beiðni okkar um að ræða jafn stórt mál og verðtrygginguna í sérstakri umræðu. Við höfum þurft að sæta því að hann hunsi algjörlega vilja okkar mánuð eftir mánuð og nú ár eftir ár. Herra forseti. Þetta er óþolandi og ég vara þá almennu þingmenn hér í þingsal sem neita þessari dagskrártillögu við því að þeir eru að taka þátt í því að veikja eftirlitshlutverk þingsins með framkvæmdarvaldinu.
Herra forseti. Ég segi já við þessari dagskrártillögu vegna þess að Alþingi á ekki að líða forsætisráðherra þessa framkomu. Það er rétt hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að það eykur auðvitað ekki virðingu Alþingis að forsætisráðherra hunsi það, þ.e. ef Alþingi lætur bjóða sér það. Þess vegna vek ég athygli þeirra þingmanna sem hafna þessari dagskrártillögu á því að þeir eru að taka afstöðu með framkomu forsætisráðherra. Þeir eru að taka afstöðu með því að forsætisráðherra í landi sem byggir á þingræði og forsætisráðherra sem leiðir þingbundna ríkisstjórn hunsi þá skyldu sína að svara fyrir störf sín á Alþingi. Þeir eru að grafa undan þingræðinu. Þeir eru að taka afstöðu með hegðun sem gengur gegn hefðum og lögum og stjórnarskrá þessa lands.
Icesave?
Forsætisráðherra ber að svara fyrir störf sín á þingi. Þess vegna er ég hryggur yfir því ef menn ætla að bakka forsætisráðherra upp í þessu. [[Forseti hringir.]]Lítill er nú orðinn metnaðurinn. Hvar eru menn þá? Eru menn sjálfstæðir þingmenn sem þurfa [[Forseti hringir.]]ekki að fara eftir neinu nema sannfæringu sinni eða eru þeir eitthvað annað?
Virðulegi forseti. Ég segi já við þessari tillögu sem er eins konar neyðarúrræði þingsins til þess að freista þess að kalla alla alþingismenn að borðinu til þess að taka ákvörðun um dagskrá. Þetta er tillaga sem hefur verið í umræðunni á fundum þingflokksformanna mánuðum saman. Mánuðum saman hafa þingflokksformenn þrýst á að þessi umræða færi fram að beiðni þingmanns Samfylkingarinnar. Það er mikilvægt að þessi umræða fari fram. Ég vil biðja hæstv. forseta og raunar líka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra ef einhver ágætur ráðherra mundi vilja skila því til hans, að eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra og fara aðeins yfir það hlutverk sem hann gegnir gagnvart þinginu vegna þess að allir aðrir virðast skilja það, þ.e. allir aðrir ráðherrar þingsins og forseti þingsins virðist skilja það að forsætisráðherra á að koma og tala við [[Forseti hringir.]]Alþingi ef Alþingi óskar eftir því. Ef hann gerir það ekki þá er hann að misskilja sitt hlutverk.
Virðulegi forseti. Hér verðum við vitni að nýrri misnotkun á dagskrá þingsins. Núna er verið að misnota nafnakallið því hér er óskað eftir nafnakalli um dagskrárbreytingartillögu. Hingað til hefur verið hefð fyrir því í þinginu að nafnakalli er einungis beitt í mjög umdeildum málum, [[Frammíköll í þingsal.]]þeim sem jafnvel snúa að yfirráðum annarra ríkja yfir rekstri þjóðarinnar. [[Forseti hringir.]]Ég heyri, hæstv. forseti, að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon á bágt með þessi orð mín [[Gripið fram í.]]þannig að ég haldi áfram með ræðu mína, eins og um umsóknina að ESB og Icesave-samningana alla. Það er nokkuð ömurlegt að horfa upp á þetta málæði hjá stjórnarandstöðunni og þessa gríðarlegu misnotkun sem á sér stað á öllum dagskrárliðum þingsins og þar með þingsköpum Alþingis Íslendinga. Ég segi nei.
Virðulegi forseti. Það er grundvallarregla í lýðræðisríki að stjórnmálaflokkar leggja fram stefnu sína, fá fylgi í kosningum út á hana og þurfa svo að svara fyrir hana. Hæstv. forsætisráðherra hefur, eins og hér hefur komið fram, forðast með skipulegum hætti í tvö ár að svara fyrir loforð sem hann gaf fyrir síðustu kosningar, loforð sem fleytti honum í stólinn sem hann situr í. Og nú gerist það að þingmenn Sjálfstæðisflokksins standa um hann vörð og koma honum undan því að svara þjóðinni til um efndir á þessu stóra kosningaloforði, hafandi sjálfir ákveðið að efna það ekki. Ekkert sýnir betur hráskinnaleikinn sem ríkir hjá þessari ríkisstjórn og ekkert sýnir betur að sjálfstæðismönnum er ekkert heilagt þegar kemur að því að ná völdum og halda völdum fyrir sig og vini sína. Þá skiptir hvorki máli heiður né sómi.
Virðulegi forseti. Í þessum fjölmörgu ræðum hv. stjórnarandstæðinga fannst mér eitt standa upp úr sem segir allt um málið, þegar því var lýst yfir að þessi tillaga gerði Alþingi skömm til. Þau orð féllu í ræðu hv. stjórnarandstæðings. Ég hef engan áhuga á því að taka þátt í því. Ég segi að sjálfsögðu nei.
Virðulegur forseti. Það sem mér finnst blasa við í þessari stöðu er einfaldlega það að þvergirðingsháttur, hunsun á eðlilegum beiðnum, virðingarleysi, það að segja ekki neitt, mæta ekki til sérstakrar umræðu ef um hana er beðið af augljósum ástæðum, það viðhorf mun alltaf leiða til sóunar á tíma okkar allra og leiðinda. Ég vil leyfa mér að biðja hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson af því að hann hlær að þessu að ímynda sér aðra sviðsmynd. Hvað ef hæstv. forsætisráðherra hefði bara mætt til umræðunnar þegar um hana var beðið? Hún hefði tekið hálftíma, farið hér fram og eflaust verið mjög fróðleg og hæstv. forsætisráðherra hefði getað útskýrt viðhorf sitt til þessara mála og við stæðum ekki hér og værum að fara yfir það af hverju níu mánuðir hafa liðið frá því þessi beiðni var lögð fram. Aðrir ráðherrar í ríkisstjórninni hafa [[Forseti hringir.]]komist að þeirri niðurstöðu að auðvitað borgar sig fyrir alla, til þess að við séum ekki að sóa tíma fólks, að verða [[Forseti hringir.]]fljótt og vel við beiðni um sérstaka umræðu og auðvitað á hæstv. forsætisráðherra að gera það líka. Ég segi já.
Virðulegi forseti. Ég segi að sjálfsögðu já. Að sjálfsögðu. Ef við hefðum tekið þessa umræðu þá hefðum við verið búin með hana fyrr en við ljúkum hér umræðu um atkvæðagreiðsluna. Það er sjálfsagt að ræða þetta mál. Sömuleiðis verð ég að nefna að það er mjög þreytandi að hlusta á hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans leggja það sífellt til að menn hætti að tala, menn hætti að tala um hlutina, þegar reyndin er sú að ef við tölum meira um hlutina samkvæmt þingsköpum þá mundum við spara tíma með því. Þessi umræða hefur tekið lengri tíma, mun lengri tíma, heldur en ef umræðan hefði verið efnisleg. Og aftur furða ég mig á því að hæstv. forsætisráðherra sé ekki viljugur til þess að ræða þetta. Ég væri æstur í að ræða þetta ef ég væri hann. Þetta er fráleitt, virðulegi forseti. Að sjálfsögðu segi ég já. Að sjálfsögðu.
Virðulegur forseti. Ég segi já því að maður á að vera samkvæmur sjálfum sér og standa undir þeim kröfum sjálfur sem maður gerir til annarra. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson krafði forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur um að ræða í sérstakri umræðu skuldamál heimilanna. Auðvitað hefði þáverandi forsætisráðherra getað farið undan í flæmingi og sagt að málið væri á sviði annars ráðherra, hjá félagsmálaráðherra eða efnahagsráðherra, en auðvitað gerði Jóhanna Sigurðardóttir það ekki. Hún virti þingmanninn, mætti til þingsins, sýndi því virðingu og flúði ekki umræðuna af því að þannig eiga forsætisráðherrar að vera. Þannig vill þjóðin að forsætisráðherrar séu. Það má skilja það að forsætisráðherra vilji ekki ræða svikið loforð um afnám verðtryggingar en það er aldrei hægt að sætta sig við það. Ég segi þess vegna já.
Virðulegi forseti. Ég er ekki endilega sammála síðasta ræðumanni um að fyrrverandi forsætisráðherra sé dæmi um hvernig eigi að stýra landinu. En ég vil þó benda á, vegna þess að hér hefur verið vísað í þingsköp, að samkvæmt 60. gr. þingskapalaga er hægt að biðja um sérstaka umræðu en samkvæmt venju verður að beina þeirri beiðni til þess ráðherra sem fer með málaflokkinn sem rætt er um. Það á alveg jafnt við um okkur í meiri hlutanum og þingmenn stjórnarandstöðunnar. Ég gæti óskað eftir umræðu við hæstv. innanríkisráðherra um utanríkismál, það er algjörlega af sama meiði og það sem mér heyrist umræðan núna snúast um, en ég mundi fá neitun vegna þess að málaflokkurinn heyrir að sjálfsögðu undir utanríkisráðherra. Þess vegna þýðir ekkert að berja hausnum við steininn og segja að hér verði komið dag eftir dag til að biðja um þetta. Það er eingöngu til marks um það sem hv. þm. Birgir Ármannsson nefndi svo ágætlega hér áðan, það er ekkert annað en leikrit. Það er verið að búa sér til [[Forseti hringir.]]einhverja stöðu og það er hluti af málþófi, virðulegi forseti. Þess vegna segi ég að sjálfsögðu nei við þessari dagskrártillögu.
Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og innanríkisráðherra.
Virðulegi forseti. Nú höfum við fengið að heyra að ríkisstjórnin telur sig vera að nálgast niðurstöðu hvað varðar úrlausn mála slitabúa hinna föllnu banka. Við höfum orðið vitni að því að fjármálaráðherra hefur komið fram og í reynd tilkynnt niðurstöður opinberlega en við erum í þeirri sérkennilegu stöðu að allt er á huldu um forsendur þessara ákvarðana. Það er óljóst hvort þetta dugar til þess að almenningur losni úr höftum og það er óljóst hvort stöðugleikaskilyrðin séu í reynd jafn gild stöðugleikaframlögum og stöðugleikaskatti, hvort allt þetta rímar saman. Það hefur líka verið undarlegt að fylgjast með atburðarás síðustu daga þar sem fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa verið að eltast við fulltrúa erlendra kröfuhafa til að hjálpa þeim að komast hjá því að greiða stöðugleikaskatt sem allir eru sammála um að stenst lagaskilyrði og mundi að óbreyttu skila hundruðum milljarða meira í ríkissjóð og gera það algjörlega öruggt að stöðugleikaskilyrðum yrði mætt. Maður veltir fyrir sér ástæðunum að baki þessari greiðasemi við erlenda kröfuhafa af hálfu ríkisstjórnarinnar. Mun forsætisráðherra ábyrgjast að stöðugleikaframlögin séu jafn gild því að stöðugleikaskattur sé greiddur? Og munu forsendur mats á stöðugleikaframlögunum vera gerðar opinberar og stjórnarandstöðu og óháðum sérfræðingum gefast færi á að rýna þessar greiningar til fulls áður en ríkisstjórnin tekur ákvarðanir um að hleypa erlendu kröfunum fyrir fullt og fast úr landi, losa þá algjörlega úr allri klemmu? [[Forseti hringir.]]Munu forsendurnar verða ljósar áður en ríkisstjórnin hleypir kröfuhöfunum út?
Virðulegur forseti. Nú er stjórnarandstaðan búin að halda þinginu í gíslingu hér í á annan klukkutíma í því sem líktist málþófi á lokastigi þar sem hún heimtaði að svarað yrði spurningum um verðtryggingu. Á meðan var ekki hægt að svara spurningum þingmanna. Nú þegar hv. þm. Árni Páll Árnason fær loksins tækifæri til að spyrja spurninga hefur hann engan áhuga á að spyrja um verðtryggingu, hann spyr í staðinn um mál sem hann hefur spurt um áður og fengið svör við, [[Þetta er beiðni frá síðasta …]]mál sem hann hafði misst af þegar sömu spurningu, frá öðrum þingmönnum, meðal annars hv. varaformanni Samfylkingarinnar, var svarað. Virðulegur forseti. Svo að ég ítreki það eina ferðina enn, því að hv. þm. Árni Páll Árnason virðist alltaf vera að koma af fjöllum þegar umræðan snýst um afléttingu hafta, losun hafta og uppgjör slitabúa bankanna: Það stendur ekki til að veita neinn afslátt af stöðugleikaskattinum, það kom fram þá þegar, þegar áform stjórnvalda um losun hafta voru kynnt, að þar væru tvær leiðir færar, báðar leiðir væru til þess hannaðar að ná sama markmiði, báðar leiðir væru til þess hannaðar að leysa jafn stóran efnahagslegan vanda. Það mundi gerast með ólíkum hætti en einn af kostunum við stöðugleikaskilyrðaleiðina væri sá að hún lagaði sig að umfangi vandans, sama hversu stór hann reyndist, jafnvel þótt hann reyndist stærri en næmi skattinum mundi sú leið laga sig að umfangi vandans. Það liggur síðan ljóst fyrir og hefur gert frá upphafi að Seðlabankinn og fjármálaráðherra munu ekki fallast á stöðugleikaskilyrðin, þar með talið stöðugleikaframlögin, nema þau uppfylli það sem þeim var ætlað. Þetta hefur legið fyrir frá því að málið var fyrst kynnt, virðulegur forseti, og það er fráleitt hjá hv. þingmanni að koma hér hvað eftir annað og þykjast algjörlega koma af fjöllum um þetta allt saman.
Virðulegi forseti. Það var eftirtektarvert að hæstv. forsætisráðherra svaraði ekki spurningu minni, um hvort forsendurnar verði gerðar opinberar og að við fáum tækifæri til að rýna þær áður en ríkisstjórnin tekur ákvörðun um að hleypa erlendum kröfuhöfum úr landi. Það er fullnaðaraðgerð, þá eru þeir sloppnir og ekki verður frekar hægt að gera kröfur á þá. Sporin hræða. Forsendurnar eru svo óljósar. Tökum sem dæmi þessa mikið upphossuðu yfirtöku á Íslandsbanka sem hefur verið kynnt hér í vikunni. Kröfuhafarnir gátu ekki selt hann í útlöndum þannig að þeir eru dauðfegnir að losna við hann. Íslenska ríkið getur ekki selt hann til erlenda kaupenda miðað við þetta þannig að þá þarf að selja hann hér innan lands. Er það kannski ástæðan fyrir gleði ríkisstjórnarinnar með þá tillögu að þeir eru þegar með kaupendur í huga? Það er alls ekki ljóst að þessi greiðasemi við kröfuhafana, að losa þá undan þessum eignarhlut, [[Forseti hringir.]]hafi endilega verið í þjóðarþágu. Ég ítreka þess vegna spurninguna til hæstv. forsætisráðherra: Verða forsendurnar opinberar og munu allir geta kynnt sér þær áður en ríkisstjórnin hleypir erlendu kröfuhöfunum út?
Virðulegur forseti. Málflutningur hv. þingmanns í þessu máli er náttúrlega í besta falli hlægilegur. Hann kemur hvað eftir annað upp um sig með það að hann skilur ekki út á hvað þetta gengur allt saman, hann skilur ekki helstu staðreyndir málsins og heldur því svo hér fram að kröfuhafar, eigendur Íslandsbanka, hljóti að vera dauðfegnir að losna við eignina, banka sem er með eigið fé upp á 185 milljarða. Hv. þingmaður heldur þessu fram hafandi sjálfur verið í ríkisstjórn sem ekki aðeins afhenti þennan banka kröfuhöfunum og fleiri banka heldur ætlaði auk þess að setja nokkur hundruð milljarða í viðbót á skattgreiðendur til að hlaupa undir bagga með gjaldþrota bönkum. Hann kemur svo hér og skammast yfir öllu og heldur því fram að sjálfsagt séu menn bara fegnir að ríkið taki af þeim banka sem er með eigið fé upp á 185 milljarða. Hvað varðar forsendurnar þá liggja þær fyrir, virðulegur forseti, þær verða ítrekaðar og gerð enn betri grein fyrir þeim en það er ekki ríkisstjórnin - þetta er enn eitt atriðið sem virðulegur þingmaður virðist ekki hafa skilið - sem hleypir þessu í gegn. Þetta fer fyrir dómstóla. [[Forseti hringir.]]Þetta fer fyrir dómstóla á endanum sem skera úr um það hvort fallist skuli á nauðasamninga.
Herra forseti. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um téð stöðugleikaframlög. Nú var haldinn fundur í samráðsnefnd þingflokka um losun hafta hér á þriðjudag og farið aðeins yfir stöðu mála hvað varðar stöðugleikaframlög eins af slitabúunum sem um ræðir. Það liggur fyrir, og það er ekkert óeðlilegt við það, eins og mér fannst hæstv. forsætisráðherra nánast gefa til kynna hér áðan, að sú leið sem stjórnvöld kynntu snemmsumars snerist fyrst og fremst um stöðugleikaskattinn. Við sem skoðuðum glærukynningu hæstv. ráðherra sáum allmargar glærur um stöðugleikaskattinn og stöðugleikaframlögin voru nánast kynnt sem aukaleið. Síðan ræddum við þessar leiðir hér í þinginu, báðar leiðirnar voru samþykktar. En það skiptir hins vegar máli, og á það bentu fulltrúar minni hlutans í málsmeðferð um málið, að á meðan skattlagningin er gagnsæ leið, nokkuð borðleggjandi, fyrir liggur hvað felst í henni, þá er hin leiðin, og því hef ég engan heyrt andmæla, talsvert ógagnsærri. Það er miklu flóknara að koma upplýsingum til skila um hvað í þeim felst því að þar er um að ræða nauðasamninga við slitabú. Stöðugleikaskatturinn, eins og við munum, var kynntur sem 850 milljarðar, sem síðan, miðað við frádrætti, átti að vera í kringum 690 milljarðar. Við vitum þá alla vega umfang vandans, aflandskrónurnar, slitabúin, þetta eru um 1.200 milljarðar kr. Mig langar í fyrsta lagi að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji þau tilboð sem væntanleg hafa verið lögð fram, og upplýsingar berast um og við eigum eftir að fá nánari upplýsingar um, séu nálægt því að lagfæra þann vanda þannig að almenningur geti losnað úr höftum, ekki aðeins slitabúin. Í öðru lagi spyr ég um gagnsæið, hvort ekki standi til að birta útreikninga á muninum á þessum leiðum. Því að þó þær séu ólíkar þá er mjög mikilvægt [[Forseti hringir.]]að við hér á þinginu sem og allur almenningur í landinu fáum mjög skýra sýn á þetta því að það eru mjög stórir hagsmunir sem hér um ræðir.
Herra forseti. Það er ekki nákvæm lýsing á kynningu málsins að við höfum kynnt stöðugleikaskattinn sem einhverja aðalleið í þessu máli. Þeir sem muna eftir því hvernig atburðarásin var frá því að kynningin fór fram minnast þess eflaust að samstundis komu öll slitabúin og sögðust vilja fara leið stöðugleikaskilyrða, þ.e. lykilkröfuhafar lýstu þessu yfir fyrir hönd einstakra slitabúa. Frá þeim tíma hefur það verið alveg ljóst í mínum huga að við höfum svona frekar verið að gera ráð fyrir því að sú leið yrði ofan á að slitabúin mundu á endanum koma með undanþágubeiðnir og gera grein fyrir því hvernig þau hygðust uppfylla stöðugleikaskilyrðin, sem eru sem sagt stöðugleikaframlag, lengingar í lánum, vegna þess að hér eru miklar kvikar eignir búanna í erlendum gjaldeyri í landinu, og síðan endurgreiðslur á erlendum lánum. Það er eflaust rétt hjá hv. þingmanni að það er dálítið flókið að fara yfir hvern og einn þátt sem kemur til skoðunar við stöðugleikaframlag. En aðalatriðið er að við erum að leysa undirliggjandi vandamál. Við erum að tryggja að hægt sé að klára nauðasamninga og dreifa eignum búanna til kröfuhafanna án þess að við Íslendingar þurfum að horfa upp á röskun á lífskjörum vegna þess að gengi íslensku krónunnar fellur. Það verður farið yfir það nákvæmlega hvernig hver einasti þáttur í uppgjöri þessara búa mun verða núllstilltur við slíkt nauðasamningsfyrirkomulag þegar kynning fer fram á næstu dögum í þessu efni. Nú er ég að bíða eftir bréfi frá Seðlabankanum. Mér skilst að öll búin séu búin að skila inn sínum hugmyndum til Seðlabankans. Ég vænti þess að fá, jafnvel í dag eða í síðasta [[Forseti hringir.]]lagi á morgun, samráðsbréf frá Seðlabankanum sem ég mun á endanum koma með hingað fyrir þingið. Það er sömuleiðis verið að vinna að kynningu. Það mun verða farið mjög nákvæmlega yfir það hvernig við erum að leysa vandann.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ástæða þess að ég tel mikilvægt að við ræðum þetta í þinginu er sú að það er gríðarlega mikið undir. Seðlabankastjóri hefur sjálfur sagt að það sé bara eitt skot í byssunni. Við viljum öll vera viss um - öll sem hér erum inni, ekki bara hæstv. ríkisstjórn heldur þingmenn allra flokka - að nægjanlegt púður sé í skotinu þegar því verður hleypt af. Af hverju viljum við það? Jú, af því að við erum að hugsa um hagsmuni almennings og við erum að hugsa um að almenningur losni líka úr höftum. Hæstv. ráðherra sagði hér áðan að hann ætti von á því að fá mat Seðlabankans á framlögum þannig að ég reikna ekki með að hann geti svarað mér því hvort hann telji að framlögin uppfylli þessi skilyrði. Ég vil þá ítreka það, sem ég sagði hér áðan, að við þurfum að fá þetta mál kynnt nægjanlega fyrir þingi og þjóð því að miklir hagsmunir eru undir. Það þarf að ríkja um þetta eins mikið gagnsæi [[Forseti hringir.]]og unnt er þannig að við getum öll skilið nákvæmlega hvað liggur hér undir og verið viss um að hér sé verið að taka ákvarðanir fyrir framtíðina.
Herra forseti. Ég vil að það sé alveg á hreinu í þessari umræðu að við höfum að störfum samráðsnefnd þar sem við sitjum saman með Seðlabankanum og fulltrúum úr forsætisráðuneytinu, svona stýrinefnd um losun fjármagnshaftanna. Að sjálfsögðu hef ég verið í samtali við okkar aðila og fulltrúa í framkvæmdahópnum. Þeir hafa lýst því yfir að miðað við framkomnar tillögur þá muni þeir styðja það fyrir sitt leyti, muni mæla með því að málið verði afgreitt. Ég hef fengið lýsingu á því hvernig þeir sjá fyrir sér að vandinn verði leystur og þess vegna erum við að undirbúa að tekin verði saman kynning á þessu. Ég vek athygli á því að þegar eignum er dreift út úr slitabúunum þá fer hluti af eignunum til dæmis til eignarhaldsfélags Seðlabankans. Við þurfum þá ekki að hafa áhyggjur af því, það fer hreinlega beint inn í Seðlabankann og ESÍ er risastór kröfuhafi í búin. Ég bendi líka á skattana sem við erum að taka, meðal annars á þessu ári. Og ég vek athygli á því að með stöðugleikaframlagsleiðinni þá falla öll slitabúin [[Forseti hringir.]]frá öllum mögulegum kröfum til þess að endurheimta slíka skatta. Það er ekki niðurstaðan ef menn fara skattaleiðina, þ.e. leggja á stöðugleikaskattinn, þá gætu slík dómsmál [[Forseti hringir.]]staðið áfram opin. En þarna geta verið undir um 70 milljarðar. Útgáfa skuldabréfa, afhending eigna, allir þessir einstöku liðir samanlagt munu að mínu áliti leysa vandann.
Virðulegur forseti. Ég ætla að fara yfir í allt aðra sálma. Það hefur verið svolítil umræða, og hún skýtur oft upp kollinum hér á landi, um refsiramma í fíkniefnamálum. Í veröldinni, í heiminum, er mikil gerjun í þessum málaflokki. Á vettvangi Sameinuðu þjóðanna er til dæmis verið að vinna að stefnumörkun sem lýtur að því að afglæpavæða fíkniefni. Þjóðir eru að lögleiða kannabis og nú síðast fengum við fregnir af kosningunum í Kanada þar sem Justin Trudeau og Frjálslyndi flokkurinn hefur það á stefnuskrá að lögleiða kannabis þar. Fimm fylki í Bandaríkjunum hafa lögleitt kannabis og það virðist vera þróun í þessa átt. Mér finnst mikilvægt að ræða þetta á Íslandi. Við áttum ágætan fund í allsherjar- og menntamálanefnd nú í upphafi vikunnar þar sem þessi mál bar á góma. Ég sjálfur er búinn að velta þessu fyrir mér í mörg ár eins og sjálfsagt margir aðrir, hvað best sé að gera, og mér finnst mjög mikilvægt að ræða þessi mál vegna þess að sterkur vitnisburður er að koma upp á yfirborðið með rannsóknum um að opinber stefna hingað til í fíkniefnamálum, sem snýst um refsingar og fangelsisvistun og að hafa þessi mál í dómskerfinu, sé ekki að virka, hún sé jafnvel að eyðileggja líf fólks. Og þegar pólitísk stefnumörkun er að eyðileggja líf fólks þá þarf að hugsa málið, þá þarf að breyta um kúrs og maður þarf að leggja við hlustir. Þegar þjóðir eins og Kanada ákveða að lögleiða kannabis og telja að það sé betri leið til að glíma við neyslu kannabis að hafa hana uppi á yfirborðinu og innan lagaramma er ég kominn á þá skoðun að það væri skynsamlegt að lögleiða kannabis. Ég er kominn á þá skoðun að við þurfum að stíga skref í afglæpavæðingu annarra eiturlyfja til að gera neyslu eiturlyfja að heilbrigðisvandamáli og glíma við neyslu eiturlyfja með mannúð að leiðarljósi, með meðferðarúrræðum. Ég vil spyrja hæstv. innanríkisráðherra um viðhorf hennar til þessara mála. Er hún fylgjandi lögleiðingu kannabis? Er hún fylgjandi afglæpavæðingu fíkniefna og stefnubreytingu í þessum efnum? Ekki einföld spurning en ég læt vaða.
Hæstv. forseti. Mér þykir heldur stórt spurt á fimmtudegi með þessari spurningu hv. þingmanns. Ég get ekki staðið hér í dag og lýst afstöðu minni til spurningarinnar eins og þingmaðurinn leggur hana fram. Ég hef hins vegar fylgst töluvert mikið með þeirri umræðu sem verið hefur undanfarið um þennan málaflokk. Ég tók eftir þessari umræðu sem var á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og við þurfum auðvitað að fylgjast með því hér heima hvort þær leiðir sem við veljum til dæmis í refsingum séu að virka og hvaða vandi liggur undir. Ég held að ýmis rök séu fyrir því að kannabisneysla sé ekki síður heilbrigðis- og félagslegt vandamál. Við þurfum líka að átta okkur á því, þegar við erum að skera úr um það hvort hlutir eigi að vera refsiverðir, hvaða hópar eru þarna undir, hvort þarna sé einungis átt við þá sem eru í neyslu sem sumir mundu þá líta sömu augum og áfengisneyslu eða hvort meira er þar undir því að þegar verið er að refsa fyrir þá hluti þá er líka verið að takast á við það að viðkomandi sé kannski að selja fíkniefni o.s.frv. Þannig að mér þykir þetta flókið álitamál sem er sjálfsagt fyrir okkur að huga að. Okkur gengur heldur illa að afgreiða frumvarp um áfengi í búðir en þessi umræða er töluvert umfangsmeiri og þyngri og krefst miklu dýpri umræðu en svo að ég geti svarað þessum fyrirspurnum í örstuttum fyrirspurnatíma. Ég held að við eigum að fara rækilega yfir þessi mál og fylgjast náið með því sem er að gerast í nágrannalöndunum, hvort þær refsingar sem eru í þessum málaflokki skili tilætluðum árangri eða hvort þær auki hreinlega á vandann.
Virðulegur forseti. Ég hef fullan skilning á því að hæstv. innanríkisráðherra geti ekki svarað afdráttarlaust svo stórum spurningum en engu að síður vil ég taka þetta hér upp og ég held að það þurfi að fara að ræða þessi mál af alvöru og dýpt. Það eru mjög sterkar vísbendingar um, og rannsóknir sýna það, að refsingar í fíkniefnabrotum gera illt verra. Þær hækka verðið á eiturlyfjum á svörtum markaði og gera brotin verri, neysluna verri. Í löndum þar sem afglæpavæðing hefur átt sér stað - ég er ekki mjög hrifinn af því orði, mér finnst það hálfgert orðskrípi - hefur dauðsföllum fækkað, jafnvel um helming eins og í Portúgal. Ég er farinn að upplifa vaxandi óþol gagnvart því að lesa í blöðum að lögreglan sé að eyða miklum tíma í að eltast við kannabisneyslu sem mér finnst vera sambærileg áfengisneyslu. Það á einfaldlega að búa til lagaumgjörð um þessa neyslu og reyna að glíma við ofneyslu þessara efna með meðferðarúrræðum og innan heilbrigðiskerfisins. [[Forseti hringir.]]Ég held að það sé mannúðlega leiðin og sú sem leiðir til betri veraldar í þessum efnum, þannig að ég held að við þurfum að fara að skoða þetta alvarlega og skoða þær ákvarðanir sem verið er að taka út um allar koppagrundir um lögleiðingu og afglæpavæðingu þessara efna.
Virðulegi forseti. Ég held að ég taki undir það með hv. þingmanni að það sé sjálfsagt fyrir okkur að ræða þessa hluti ítarlega og fara yfir þá reynslu sem við búum yfir og önnur lönd einnig. Ég held reyndar að hæstv. heilbrigðisráðherra hafi sett slíka vinnu í gang á vettvangi heilbrigðisráðuneytisins, ég held að það sé von á skýrslu um þessi álitamál þegar kemur að heilbrigðiskerfinu. Það verður fróðlegt að sjá niðurstöðu hennar og hvaða ljósi hún varpar á þessa umræðu alla. Þarna liggja grundvallarspurningar, nokkuð stórar, undir og krefjast þess að ítarlega verði farið yfir þær. Svo getur maður haft ákveðnar prinsippskoðanir á því hvernig hlutirnir eigi að vera og ég held ég bíði með að lýsa þeim prinsippskoðunum mínum í málinu í dag en þær eru svo sannarlega fyrir hendi, bæði í þessum málum og fjöldamörgum öðrum. Hvaða leiðir og hvaða vandamál er verið að leysa? Það er kannski fyrsta spurningin. Hver er vandinn og hvernig ætlum við að leysa hann, er þetta leiðin til þess?
Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að ræða um flóttamannamálin við hæstv. ráðherra vegna þess að það sem hefur komið fram í fjölmiðlum undanfarið hefur einkennst töluvert mikið af svörum á borð við: Tölvan segir nei. Á sama tíma erum við hér innan húss með ákveðnar hugmyndir um það hvernig megi gera þetta. Um það hefur ríkt ákveðin samstaða og töluvert mikil samstaða með ráðherranum. Ráðherrann hefur lýst því hér yfir að ekki eigi á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar að senda hælisleitendur til baka til Grikklands, Ítalíu og Ungverjalands og jafnvel sé verið að skoða Króatíu í því sambandi. Ég tel að hér innan húss hafi verið talsvert mikil samstaða um þetta og stuðningur við ráðherrann í því. Þess vegna hefur kannski mörgum brugðið við fregnir af því að hér segi tölvan ansi oft nei í kerfinu og þá veltir maður fyrir sér samspili kerfisins og stefnumörkunar og sjónarmiða héðan, þ.e. hvernig þetta fer allt saman. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að fara vandlega yfir það í gær í fjölmiðlum og veit vel að auðvitað eru dæmi eins og af einni sýrlensku fjölskyldunni sem verið hefur í fjölmiðlum og er komin með hæli í Grikklandi og þess vegna eru kannski önnur sjónarmið hvað hana varðar. Við erum samt líka með mannúðarsjónarmið. Við getum gert ýmislegt, við getum ákveðið að þó að fjölskylda sé komin með hæli í Grikklandi séu bara gríðarlega óvenjulegar aðstæður uppi. Þar er snúið ástand, fólk er komið hingað og þá veltir maður fyrir sér hvort við eigum í alvörunni að senda fólk aftur til baka á götuna í Grikklandi. Ég held að við þurfum að taka almennilega umræðu um þetta hér. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Ef menn lesa svona stíft í lagabókstafinn og regluverkið, [[Forseti hringir.]]hvað getum við þá gert til að breyta því þannig að mannúðarsjónarmiðin við þær óeðlilegu aðstæður sem við erum að horfa upp á verði ofan á frekar en tölvan?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Það eru mörg grundvallaratriði sem hv. þingmaður kemur inn á. Í fyrsta lagi held ég að það sé mjög mikilvægt, og vil ítreka það, að tekin var um það prinsippákvörðun í þinginu að meðferð þessara mála skyldi vera á hendi þeirra aðila sem gerst þekkja, þ.e. að við sem erum kannski hérna megin borðsins ræðum ekki einstök mál heldur þurfi þau að fá sinn framgang hjá þar til bærum yfirvöldum. Í því samhengi er ágætt að það komi fram að núna bíða um það bil 250 einstaklingar afgreiðslu eða eru í þessu kerfi okkar sem heitir hælisleitendakerfið. Síðan erum við líka að tala um kvótaflóttamenn og svo erum við líka stundum að ræða kannski beint um innflytjendur. Þetta eru svo ólíkir þættir og við erum pínulítið í umræðunni hér að tala um þetta allt í einu lagi, en það verður að aðskilja þetta. Þau tilvik sem koma upp í fjölmiðlum eru bara brotabrot af þeim málum sem við eigum við. Mörg þeirra fá bæði já og nei, eins og gengur. Það er mikilvægt að regluverkið um þetta sé nokkuð skýrt vegna þess að það er svo mikilvægt að jafnræðissjónarmiðin séu virk gagnvart fólkinu, að sömu gleraugu séu notuð á alla, það sé ekki hætta á að fólk fái mismunandi meðferð. Það má segja að tvenns konar stjórnvaldsfyrirmæli liggi fyrir úr innanríkisráðuneytinu þegar kemur að tilteknum löndum, annars vegar frá árinu 2009 og hins vegar frá árinu 2014. Núna erum við að fara aftur yfir þessa þætti, eins og hv. þingmaður nefndi og ég hef sjálf nefnt, til þess að geta grundvallað betur stefnu til lengri tíma. Síðan verður það að koma fram að í gangi er auðvitað endurskoðun á útlendingalöggjöfinni sem sett var á laggirnar í tíð fyrri innanríkisráðherra, þverpólitísk nefnd sem er að ljúka störfum. Þetta er allt enn þá á iði. Ég held að það sé affarasælast fyrir okkur að um leið og við gerum okkur grein fyrir hvað þetta [[Forseti hringir.]]er gríðarlega mikill vandi reynum við að strúktúrera dálítið hvernig við förum í hann. Þetta er svo stuttur tími sem við höfum, ég held að við þurfum að gefa okkur lengri tíma í að ræða þessi erfiðu mál.
Virðulegi forseti. Þetta er dálítið snúið, eins og hæstv. ráðherra nefnir, vegna þess að ég held að við viljum flest sjá að það sé eitthvert kerfi sem hyglir ekki einum umfram annan í gangi. Hins vegar má kerfið ekki verða svo stíft að mannúðarsjónarmiðunum sé ýtt til hliðar vegna þess að allir þurfa að passa inn í eitthvert box. Það er þar sem vandinn liggur í þessum málum. Við getum kannski straujað inn eitthvert kerfi í ýmsum öðrum málaflokkum en þessum viðkvæmu málaflokkum þar sem um er að ræða fjölskyldur, sérstaklega börn. Mér finnst við þurfa að fara aðeins í gegnum það og tek undir með hæstv. ráðherra að þetta er lítill tími til þess. En mig langaði að byrja þessa umræðu: Hvernig getum við þrætt mannúðarsjónarmiðin inn í kerfið þar sem við reynum samt að gæta jafnræðis? Þetta er snúið mál, mér finnst það að minnsta kosti ekki blasa við. En [[Forseti hringir.]]mér finnst mikilvægt að við gerum það. Þangað til við erum búin að ná að koma upp einhverju mannúðlegra kerfi en ég tel að við séum með í dag, verðum við þá ekki á meðan að horfa til einstakra mála sérstaklega?
Hæstv. forseti. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að við ræðum þetta vel í þinginu, ekki síst í þeim aðstæðum sem núna eru uppi í heiminum vegna flóttamannamála. Það er að mörgu leyti mjög óvenjulegt ástand sem við eigum við. Við erum að tala um tiltekna þjóð ef við tökum Sýrlendinga og reyndar nágrannalöndin sem eru í mjög óvenjulegri stöðu. Við þyrftum kannski líka svolítið að átta okkur á því til hvers þessi hælisleitendakerfi eru til. Þau eru til þess að taka á móti fólki sem er í mikilli neyð, þess vegna þarf svolítið að velta fyrir sér hvaða hópar það eru. Ég held að það sé mjög gott fyrir okkur að taka slíka umræðu í þinginu. Varðandi Grikkland er ekki sent til baka þegar umsóknir eru enn þá inni í hælisferlinu. Þegar þær eru komnar út úr því gilda önnur lögmál. Menn geta auðvitað spurt sig hvort það eigi að vera þannig, en þannig er það. Það er mjög erfitt að fara að brjótast út úr því án þess að gera einhverjar dramatískar breytingar. [[Forseti hringir.]]Slíka umræðu þarf að taka mjög djúpt áður en slíkar ákvarðanir eru teknar.
Herra forseti. Ég er á svipuðum slóðum og síðasti þingmaður sem var að ræða við hæstv. innanríkisráðherra. Þetta eru, eins og hér kom fram, mjög stór, vandmeðfarin og erfið mál. Hæstv. innanríkisráðherra lét þau orð falla 5. október að hælisleitendur eða flóttamenn yrðu ekki sendir til Ítalíu, Grikklands og Ungverjalands. Hún dró þá fullyrðingu kannski aftur til baka þegar hún sagði, með leyfi forseta: „… það hefur engu að síður verið þannig að þegar kemur að ungum karlmönnum hafa þeir, alla vega lengst af fram til þessa, verið endursendir til Ítalíu.“ Við höfum síðan séð úrskurði forstjóra Útlendingastofnunar þar sem hann talar um þau tilteknu mál sem nefnd hafa verið hér í fjölmiðlum varðandi albönsku og sýrlensku fjölskyldurnar, að það verði ekki endurskoðað og ekki sé forsenda til þess í þeim lögum sem Alþingi setur. Ég spyr hvort við getum gert eitthvað til að breyta því. Í svari ráðherra og ráðuneytisins til Stundarinnar, sem birtist í gær, er sagt að unnið sé að söfnun upplýsinga og gagna sem verði lögð til grundvallar ákvörðun um að endursenda flóttafólk og beita Dyflinnarákvæðinu. Þá er vert að spyrja hæstv. ráðherra: Er það alveg öruggt að við sendum ekki hælisleitendur til Grikklands, Ítalíu og Ungverjalands? Og hvernig er staðan í þessari vinnu, þ.e. um mótun stefnu um endursendingu hælisleitenda til þessara landa á grundvelli títtnefndrar Dyflinnarreglugerðar? Verða hælisleitendur sendir þangað eða ekki? Hver er pólitísk stefna ráðherrans? Og ekki síst: Hvernig er framkvæmd mála meðan verið er að vinna að þessu í ráðuneytinu?
Virðulegi forseti. Það er þannig að þessi mál sem hv. þingmaður nefnir - og ekki standa efni til þess að ég fari yfir þau hér, eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu - eru ekki tæmd á stjórnsýslustigi enn þá. Sett var á laggirnar úrskurðarnefnd í útlendingamálum sem hefur endanlegt ákvörðunarvald á stjórnsýslustigi og ég veit ekki til þess að hún sé farin að fjalla um þetta tiltekna mál. Ég veit ekki hvort þau hafa verið kærð eða ekki, ég tel þó að það hafi verið gert og þá verðum við að bíða eftir því að niðurstaða fáist og leiðbeiningar líka frá úrskurðarnefndinni um mörg þau álitamál sem hv. þingmaður nefnir. Það eru auðvitað bæði Útlendingastofnun og úrskurðarnefnd sem túlka löggjöfina. Það eru ákveðin grundvallarprinsipp í henni en það þarf alltaf að líta til úrskurðanna og athuga hvaða fordæmisgildi þeir geta haft í öðrum málum o.s.frv. Varðandi það sem hv. þingmaður spyr um líka þá er það þannig að ráðherra getur gefið út stjórnvaldsfyrirmæli. Þau hafa verið gefin út í tvígang. Annars vegar 2009 gagnvart Grikklandi. Þá var tekin sú afstaða að ekki ætti að senda fólk til baka til Grikklands þegar um væri að ræða fólk í þessari hælismeðferð. Það hefur farið fram með þeim hætti. Hins vegar gagnvart Ítalíu árið 2014 að því leyti til að að meginstefnu eru aðilar í viðkvæmri stöðu ekki sendir til baka en þó er hægt að fara í skoðun á einstökum málum og kveða þá upp úr um það hvort skilyrði séu uppfyllt. Það var það sem Hæstiréttur staðfesti líka um daginn að málsmeðferð væri í lagi þannig að það er allt samkvæmt reglum. Ég hef síðan ákveðið að fara aftur yfir alla þessa þætti út af þessum tilteknu löndum með því að vera með einhverja yfirvegaða afstöðu í málinu. Það var í því ljósi sem ég orðaði þetta svona í október en þeirri vinnu er ekki lokið. Hún er hluti af öllu þessu iði sem þessi málaflokkur er á til að við getum undirbyggt þær ákvarðanir og þá afstöðu sem maður hefur til lengri tíma á rökum.
Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að vita hvernig á að höndla málin á meðan hið formlega liggur ekki fyrir. Það er sorglegt að um er að ræða fólk sem samfélagið er í raun búið að taka á móti, það er búið að gera það. Börnin voru komin í skóla eftir nokkra rekistefnu, það gekk svolítið á til að koma þeim í skóla. Nú er þeim aftur kippt út úr því örugga umhverfi og á að senda þau til baka. Ég tek undir það sem hér var sagt um mannúðarsjónarmiðin, þau þurfa að vera yfir og allt um kring. En manni finnst eins og að þegar samfélagið er í sjálfu sér búið að taka á móti fólki þá sé það formið, eins og hér kom fram áðan, sem hefur verið að stöðva þetta. Hæstv. ráðherra kom aðeins inn á hugtakanotkunina: kvótaflóttamenn, flóttamenn, hælisleitendur. Ég held að hún þvælist töluvert fyrir. Er það rétt að sveitarfélög hafi neitað að taka á móti einhverju af því fólki sem fellur undir þessi hugtök? Er það svo að það hafi ekki fengið hæli vegna þess að ekki var um að ræða kvótaflóttamenn?
Virðulegi forseti. Helsta áskorun okkar í málaflokknum nú um stundir er aukningin og þá málsmeðferðarhraðinn. Það er erfitt fyrir fólk í þessari stöðu hvað þetta kerfi okkar hefur tekið langan tíma af því að oft á því tímabili þegar verið er að bíða hefur fólk byrjað að kynnast samfélaginu sem gerir þetta allt miklu snúnara. Við höfum því verið að leggja áherslu á að koma þessu öllu í lag. Þetta eru náttúrlega praktísk atriði sem þurfa að vera í lagi. Varðandi spurningu hv. þingmanns um sveitarfélögin, þá er það nú ekkert launungarmál, þegar litið er til okkar hluta af þessu verkefni sem eru hælisleitendur, að okkur hefur gengið afar misvel að ná samningum við sveitarfélög út af þessum hópi. Mér hefur þótt meiri áhugi vera á kvótaflóttamönnunum og mér hefur þótt það mjög miður af því að hér erum við að tala um fólk sem er komið til Íslands. Ég hefði því viljað hvetja sveitarfélögin til að taka betur utan um þennan málaflokk með okkur. Þetta er ekki eitthvað sem við gerum ein.
Hæstv. forseti. Í hátt í tvö ár hefur verið fjallað um gjaldtöku á ferðamannastöðum og ólögmæti þeirrar gjaldtöku. Með undantekningum höfum við orðið vitni að þegjandi samþykki ríkisstjórnarinnar við augljósum lögbrotum og þá hefur ekki síst afstaða hæstv. ferðamálaráðherra vakið athygli en með framgöngu sinni virðist hún vilja skapa hefðarrétt til eignar á náttúruperlum og nýtingu þeirra í ábataskyni fyrir einkaaðila. Þetta er sambærilegt við það sem gerst hefur varðandi sjávarauðlegðina. Í 1. gr. fiskveiðilaga segir að sjávarauðlegðin sé sameign íslensku þjóðarinnar. Síðan fengum við kvótakerfi sem opnaði á kaup og sölu á kvóta, á framleigu kvóta. Það er farið að veðsetja kvóta og svo brá við þegar hrófla átti við þessu kerfi að fram stigu lögspekingar, þar á meðal úr Háskóla Íslands, sem héldu því fram að það stæðist ekki að breyta kerfinu vegna þess að skapast hefði hefðarréttur til þessarar eignar. Við munum að þetta gerðist á árinu 2013. Það er margt sem hefur gerst á þessu sviði frá því fyrst var farið að tala um þessi mál. Ferðamönnum til Íslands hefur fjölgað mjög og þeir hafa fært gríðarlegar tekjur inn í íslenskt þjóðarbú, þannig að hleypur á mörg hundruð milljörðum króna. Þessir fjármunir hafa að nokkru leyti skilað sér inn í hirslur ríkissjóðs í gegnum skattheimtu af ýmsu tagi og inn til sveitarsjóða að einhverju leyti. Þarna eru fjármunir, nauðsynlegir fjármunir, til að ráðast í margvíslega uppbyggingarstarfsemi og varnir fyrir náttúruna í ljósi þessa mikla ágangs. Við sjáum það gerast núna, eftir að náttúrupassinn fékk þá útreið sem hann fékk, og síðan virðist gistináttagjald og komugjald til landsins ekki hafa fengið náð fyrir augum stjórnvalda, að menn eru að leita leiða til að fara bakdyramegin. Þetta er að gerast á Þingvöllum, þar er í ráði að selja aðgang að þjóðgarðinum. Menn kalla þetta stöðumælagjald. En það er nú þannig að þegar við höldum til Þingvalla á 21. öldinni þá komum við þangað ekki fótgangandi og ekki ríðandi, það var á allt annarri öld, við komum á bílunum okkar og nú á að láta okkur borga fyrir að koma þangað - við sjálf, með fjölskyldur okkar og gesti. Þetta er náttúrlega gjaldtaka líka og væri fróðlegt að heyra álit ferðamálaráðherrans á þessu. Það eru ekki bara opinberir aðilar sem vildu innheimta fé, það eru einkaaðilarnir. Það er að þeim sem ég beini fyrst og fremst sjónum mínum. Við þekkjum hvað gerðist við Geysi, í Námaskarði og í Kerinu. Þar var farið að rukka og enn er rukkað í Kerinu undir blaktandi þjóðfánanum. Það er búið að reisa þar skúr sem rukkarar hafa komið sér fyrir í og þeir innheimta peninga, hafa peninga af ferðafólki án heimildar. Er þetta mín prívatskoðun? Nei, þetta er engin prívatskoðun mín. Umhverfisstofnun úrskurðaði í júnímánuði árið 2014 að þetta væri ólöglegt. Ég vitna hér í blaðafregnir eftir að úrskurðurinn var birtur. Þar segir á visi.is, með leyfi forseta: „Gjaldtaka landeigenda við Kerið og önnur svæði sem eru á náttúruminjaskrá stenst ekki lög að mati Umhverfisstofnunar. Þá telur stofnunin ekkert í lögum heimila gjaldtöku á öðrum ferðamannastöðum þótt þeir séu ekki á friðlýstum svæðum eða á náttúruminjaskrá.“ Hv. þm. Katrín Jakobsdóttir spurði hæstv. umhverfisráðherra hvort þetta stæðist. Svar umhverfisráðherrans, í þeirri ríkisstjórn sem nú situr, er afdráttarlaust, með leyfi forseta: „Ef tekið er gjald fyrir aðgang að náttúruverndarsvæði án þess að skilyrði 32. gr. séu uppfyllt er sú gjaldtaka óheimil samkvæmt lögum.“ Nú er spurning mín til hæstv. ráðherra: Þorir ráðherrann ekki að fara með þetta mál fyrir dóm af ótta við að hennar málstaður verði undir en málstaður almennings verði ofan á?
Virðulegur forseti. Þetta er ekki í fyrsta sinn, og ég hugsa ekki síðasta sinn, sem ég og hv. þingmaður ræðum þessi mál. Þetta er mjög kunnugleg ræða sem hann hefur flutt hér í dag. [[Gripið fram í: Hún er góð.]]Hún er alltaf jafn góð, ég hef heyrt hana nokkrum sinnum áður. Það eru ýmsar fullyrðingar sem koma fram í máli þingmannsins. Í fyrsta lagi hóf hann mál sitt á að segja að í hátt í tvö ár hefði þetta mál verið hér til umræðu. Nei, virðulegur forseti, þetta mál hefur verið hér til umræðu mun lengur, líka þegar hv. þingmaður sat í ríkisstjórn og hafði þá kannski meira um það að segja hvaða lög væru sett í landinu.
Þá var ekki byrjað að rukka, enga svona útúrsnúninga.
Það er önnur fullyrðing sem hv. þingmaður kemur hér með og hún er sú að gjaldtakan, og hann nefnir Kerið, sé ólögmæt. Þar er ég ósammála hv. þingmanni vegna þess að það hefur enginn dómstóll ályktað um að slík gjaldtaka sé ólögmæt. Það sem meira er, það hefur ekkert dómsmál verið höfðað um það hvort þessi gjaldtaka sé ólögmæt. Þau dómsmál sem farið hefur verið í og dæmt hefur verið í, bæði varðandi Geysi og einnig fyrir norðan, snúa að því hvort meiri hluti landeigenda megi taka ákvarðanir í bága við minni hluta landeigenda, þetta er sem sagt húsfélagsmál og það hefur verið úrskurðað, og Hæstiréttur hefur staðfest það, að slíkt megi ekki. En það er ekki verið að úrskurða um það hvort það megi innheimta eða ekki. Hv. þingmaður vísar í úrskurð Umhverfisstofnunar sem dómsvalds í þessu. Ég verð að vera ósammála því. Þetta var reyndar ekki úrskurður, heldur var þetta bréf sem Umhverfisstofnun sendi umhverfisráðherra í júní 2014. Þar heldur Umhverfisstofnun því fram að landeigendur við Kerið megi ekki innheimta gjald af ferðamönnum þar sem svæðið sé á náttúruminjaskrá, að Umhverfisstofnun hafi samkvæmt lögum umsjón með slíkum svæðum og að heimildir til gjaldtöku á slíku svæði séu á hendi Umhverfisstofnunar eða þeirra sem Umhverfisstofnun hefur gert samning við um umsjón svæðisins, en að þá verði að kveða á um heimildir til gjaldtöku í samningnum. Við leituðum lögfræðiálits á þeim tíma varðandi þetta atriði. Í því lögfræðiáliti, sem við fengum frá fyrirtækinu Landslög, var niðurstaðan sú að með því að kveða á um að Umhverfisstofnun hafi umsjón með náttúruverndarsvæðum þá sé ekki verið að flytja hefðbundin eignarráð eigenda landsins til Umhverfisstofnunar. Meðal annars er bent á það í þeim úrskurði að ef svo hefði átt að vera þá væru ýmis ákvæði í lögunum óþörf, t.d. það þar sem kveðið er á um hvernig skuli fara með ef samkomulag næst ekki um friðlýsingu.
Skrifuðu Landslög …?
Landslög telja jafnframt að slíkt ákvæði - og ég vil biðja [[Gripið fram í: Rólegur Ögmundur.]]hv. þingmann um að hlusta á umræðuna -
Hljóð í salnum.
um að flytja eignarráðin frá eigendunum væri að öllum líkindum andstætt stjórnarskrá. Þá ætla ég að koma að því sem ég tel vera mikilvægast í þessu máli og það snýr að eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Við þurfum að fara eftir stjórnarskránni hér í þessum sal hvað sem okkur kann að finnast. Þar stendur skrifað skýrt: Eignarrétturinn er friðhelgur. Engan má skylda til að láta af hendi eign sína nema almannaþörf krefji. Þarf til þess lagafyrirmæli og komi fullt verð fyrir. Og eignarrétturinn, hann er skilgreindur neikvætt, þ.e. að gengið er út frá því að eigandi megi gera það sem hann vilji við eign sína nema þær heimildir séu takmarkaðar með beinum hætti með samningum eða lagaákvæði. Og það má líka draga þá ályktun að séu eignarréttindi landeigenda ekki takmörkuð með samningum eins og til dæmis í þessu máli eða í ákvæðum laga sé eiganda fasteignar bæði heimilt að banna umferð um fasteign og innheimta gjald af þeim sem vilja fara og skoða. Þá komum við að almannaréttinum sem er líka mikilvægur, sannarlega. Hann er bundinn og varinn með lögum, en eignarrétturinn í stjórnarskrá. Ákvæði náttúruverndarlaga um almannarétt þarf því að skoða í samhengi við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Um þetta ríkir einfaldlega ekki einhugur. Hver er það þá sem úrskurðar? Er það hv. þm. Ögmundur Jónasson? Nei. Er það Umhverfisstofnun? Nei. Það eru dómstólar. Ég segi það aftur, hvort sem þingmanninum líkar það betur eða verr: Slíkt mál hefur ekki verið höfðað. [[Gripið fram í.]]Á meðan slíkt mál hefur ekki verið höfðað þá getur sú sem hér stendur ekki sent eða sigað lögreglunni á einn eða neinn [[Forseti hringir.]]vegna þess að iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sem fer með ferðamál hér í landinu líka, hefur einfaldlega ekki heimildir til að siga lögreglunni á eitthvað sem er ekki búið að dæma um að sé ólöglegt.
… á móti almannarétti.
Hæstv. forseti. Fyrir það fyrsta vil ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að taka upp þessa umræðu hér, hún er mjög mikilvæg. Því miður er það þannig að ráðherra ferðamála skilar enn einu sinni auðu í þessu máli. Náttúrupassinn, sem hún lagði til, var versta leiðin og var klúður enda andaðist sú hugmynd í fæðingu. Það er líka vond leið að taka pening beint úr ríkissjóði, eins og verið er að gera núna til að redda ráðherranum frá þessu klúðri. Mín skoðun og félaga minna í Samfylkingunni er sú að við eigum að útfæra það gjald sem síðasta ríkisstjórn kom á, þ.e. gistináttagjaldið, sem er 100 kr. í dag. Það má útfæra það á betri hátt miðað við reynsluna, en þetta gjald gefur um 300 millj. kr. í ár. Segjum að þetta yrði fært upp í 500 kr. og gæfi á bilinu 1,5–2 milljarða kr. Það eru miklar upphæðir. Gistináttagjald er þekkt leið út um allan heim og kemur ferðamönnum ekki á óvart. Við sjáum það á reikningum þegar við borgum sjálf hótelreikninga. Við í Samfylkingunni erum á þeirri skoðun að skipta eigi þessu gjaldi milli ríkisins og sveitarfélaganna. Segjum sem svo að sveitarfélögin fengju helming. Hluta af því yrði heimilað að nota til reksturs við ferðaþjónustu og hluta gætu sveitarfélög annaðhvort notað í sinn þátt eða við styrki til annarrar uppbyggingar. Eins og við sjáum hafa framkvæmdaraðilar ekki farið á mikið flug hvað þetta varðar vegna þess að það vantar mótframlag. Virðulegi forseti. Því er spáð að það komi um 1,3 milljónir ferðamanna til Íslands á þessu ári. Nýleg spá greiningardeildar Arion banka fjallar um 2 milljónir ferðamanna árið 2018. Það er búið að klúðra gjaldtöku á þessu þingi, á þessu ári, og líka á árinu 2016. Því heiti ég á ráðherra ferðamála að koma með tillögu sem hægt er að skapa sem mesta sátt um þannig að við getum byrjað slíka [[Forseti hringir.]]gjaldtöku með útfærðu gistináttagjaldi á árinu 2017, þ.e. láta ferðaþjónustuaðila vita í tæka tíð.
Virðulegur forseti. Ég þakka þessa umræðu, hún er þörf. Það sem opinberaðist í ræðu hæstv. ráðherra rétt áðan er það sem ítrekað hefur verið bent á hér í ræðustól á þessu kjörtímabili, fullkomið getuleysi ríkisstjórnarinnar og hæstv. ráðherra til að ráða við þann málaflokk sem honum hefur verið treyst fyrir í þessum efnum. Rúmlega tvö ár liðu frá því ríkisstjórnin tók við, í einhverri mestu þenslu ferðamannaiðnaðarins í Íslandssögunni, búið að tala um það í mörg, mörg ár að nú þurfi að fara að taka á í þessum efnum, og ekkert búið að gerast enn þá. Engin áætlun. Jú, hæstv. ráðherra tilkynnti um eigin stefnu. Hún birti landsmönnum stefnu sína. Hún bað ekki þingið um að koma og taka þátt í að móta hana. [[Gripið fram í.]]Hún birti landsmönnum stefnu sína út af því að þannig vinnur hæstv. ráðherra. Þess vegna liggur ekkert eftir. Ég hef lagt fram hér á þinginu frumvarp um breytingu á sveitarstjórnarlögum sem felur sveitarstjórnum að leyfisskylda fénýtingu ferðamannastaða. Það tók mig um það bil dagspart, með smáaðstoð frá nefndasviðinu, að skrifa þetta mál, en það leysir það sem tók hæstv. ráðherra tvö og hálft ár að gera ekki. Það þarf á mjög mörgum stöðum að innheimta einhvers konar gjald til þess að hægt sé að standa að uppbyggingu. Það er það eina sem er réttlætanlegt að gera. En það að fara að rukka fólk fyrir að fara um landið sitt og fyrir að upplifa náttúruna, fyrir að ferðast á eigin vegum og vera í landi sínu er andstætt öllu því sem einkennir okkar land og er aðalsmerki þess umfram mörg önnur lönd þar sem búið er að hólfaskipta og girða niður á milli fjalls og fjöru. Það á að vera réttur hvers og eins Íslendings að fara um landið sitt og upplifa það. Það á ekki að vera gjaldskylt. En þegar menn eru á annað borð að fénýta það þá er sjálfsagt að einhvers konar leyfisgjald komi fyrir. Hvers vegna er þetta svona erfitt?
Virðulegi forseti. Ég vil þakka frummælanda fyrir að vekja máls á því þarfa umræðuefni sem gjaldtaka á ferðamannastöðum er. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að mikil fjölgun ferðamanna kalli á gjaldtöku. Það dugar ekki að beita þeim rökum að ferðamenn skilji svo mikla peninga eftir sig á annan hátt að óþarft sé að rukka fyrir aðgang að náttúruperlum landsins. Á næstu árum þarf að verja miklum fjármunum í að verja okkar helstu ferðamannastaði vegna ágangs sé mark takandi á spám um fjölda ferðamanna. Gjaldtaka er því nauðsynleg. Ég hef talið og tel að blönduð leið sé farsælust. Hún getur verið blanda af komu- eða brottfarargjöldum hingað til lands, gistináttaskatti og síðan gjaldtöku á einstaka stað, en sú gjaldtaka yrði þá helst að vera tengd einhverri þjónustu sem viðkomandi ferðamaður keypti, til dæmis ef hann nýtti sér þjónustu leiðsögumanns eða annað þess háttar. Að þessu sögðu þá sé ég ekkert að því að bílastæðagjald eða eitthvað slíkt sé innheimt á Þingvöllum. Slík gjöld eru víða innheimt. Ég sé ekkert að því að það sé gert á Þingvöllum eins og víða annars staðar. Gistináttagjald er rukkað í ótal borgum og bæjum um allan heim og þykir almennt ekki tiltökumál, enda er oftast ekki um slíkar upphæðir að ræða að það skipti máli. Lággjaldaflugfélög hafa vissulega áhyggjur af komu- eða brottfarargjöldum en ef þau eru lág þá mun það ekki fæla fólk frá landinu. Það er einmitt kosturinn við blönduðu leiðina að ekki er verið að rukka einstaklinga um háar fjárhæðir fyrir fram óháð notkun heldur borgar fólk fyrir veitta þjónustu. Ég er ekki hrifinn af þeirri gjaldtöku sem var við Geysi og því sem tíðkast hefur við Kerið. Slíkt skaðar ímynd okkar út á við, tel ég. Sýnum skynsemi þegar við stígum næstu skref og skoðum möguleika á blandaðri leið. Við erum ekki þau fyrstu sem finna upp hjólið þegar kemur að gjaldtöku í ferðamennsku.
Virðulegi forseti. Mig langar til að byrja á því að þakka frummælanda fyrir að vekja máls á þessu efni. Mig langar einnig til að þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargóð svör og að útskýra að þetta er ekki einfalt mál. Þarna er um að ræða eignarrétt og almannarétt og hvar mörkin liggja þar. Það er síðan líka spurning hvenær náttúruperla er náttúruperla. Það er ekkert sem segir í lögum og skilgreinir það hvenær náttúruperla er náttúruperla og hvenær má þá rukka fyrir hana og hvenær ekki. Það þykir hins vegar eðlilegt í flestum löndum í kringum okkur og víðar að rukkað sé inn á ákveðin svæði sem þurfa ákveðna umgengni og ákveðna vernd. Það er verið að rukka inn á þjóðgarða þar sem fólk ferðast um, t.d. í Nepal og víðar. Ég man eftir því að hafa þurft að borga mig inn í Persepolis í Íran og Ani í Tyrklandi og það þótti ekkert tiltökumál. Þarna er oftast verið að veita einhvers konar þjónustu, hvort sem um það er að ræða að vernda umhverfið í kring fyrir ágengni eða veita grundvallarþjónustu eins og að viðhalda vegum og hreinlætisaðstöðu. Og þetta kostar allt saman. Mér finnst ekkert óeðlilegt að við séum að komast á þann stað sem nágrannalönd okkar eru, einfaldlega að stíga það skref að rukka fólk sem vill fara inn á ákveðin svæði út af því að þau þykja sérstaklega áhugaverð. Ekki er þar með sagt að þau séu endilega sérstakari en önnur svæði. Við getum farið víða og skoðað náttúruperlur þótt þær séu ekki skilgreindar sem slíkar í ferðamannabæklingum. Þetta er mjög afstætt og þetta er mjög flókið mál, miklu flóknara en að almannarétturinn eigi að trompa allt, að því er mér finnst. Þetta er líka spurning um eignarrétt. Þetta er líka spurning um vernd og þetta er spurning um það hvernig við finnum einhverja millileið hver sem hún verður.
Virðulegur forseti. Í svari við fyrirspurn Katrínar Jakobsdóttur um þessi málefni á síðasta þingi svaraði hæstv. umhverfisráðherra eftirfarandi spurningu: Telur ráðherra að 32. gr. náttúruverndarlaga, nr. 44/1999, veiti fullnægjandi heimild til gjaldtöku á náttúruverndarsvæðum miðað við 12. gr. sömu laga þar sem kveðið er á um rétt almennings til að fara um landið? Svarið er mjög skýrt, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson fór yfir hér áðan, og ég ætla að vitna til, með leyfi forseta: „Í 1. mgr. 32. gr. laga um náttúruvernd, nr. 44/1999, segir að Umhverfisstofnun eða sá aðili sem falinn hefur verið rekstur náttúruverndarsvæðis geti ákveðið gjald fyrir veitta þjónustu. […] og skuli þeim tekjum varið til eftirlits, lagfæringar eða uppbyggingar svæðisins eða aðkomu að því. Í ákvæðinu er skýrt kveðið á um að eingöngu getur verið um tvenns konar gjöld að ræða, þ.e. annars vegar gjald fyrir veitta þjónustu og hins vegar aðgangsgjald þar sem spjöll hafa orðið á náttúrunni af völdum ferðamanna eða hætta er á slíkum spjöllum. Ákvæðið veitir því ekki heimild til almennrar gjaldtöku á náttúruverndarsvæðum …“ Og áfram heldur ráðherra í sínu svari, með leyfi forseta: „Í 32. gr. er einnig sett það skilyrði að rekstraraðili náttúruverndarsvæðis hafi gert samning við Umhverfisstofnun um rekstur svæðisins …“ Og svari sínu lýkur hæstv. ráðherra á eftirfarandi: „Ef tekið er gjald fyrir aðgang að náttúruverndarsvæði án þess að skilyrði 32. gr. séu uppfyllt er sú gjaldtaka óheimil samkvæmt lögum.“ Það er svarið sem ráðherra hæstv. gaf á síðasta þingi við sömu spurningu; er sú gjaldtaka óheimil samkvæmt lögum. Svo kemur hún hér upp nú og segir að hún sé ósammála sjálfri sér um ólögmætið [[Gripið fram í.]]- hún sé ósammála sjálfri sér um ólögmætið í þessu svari hér. Þá spyr ég: Af hverju beitir ráðherra sér ekki fyrir því að úr þessu verði skorið fyrir dómstólum? [[Forseti hringir.]]Ef það leikur einhver minnsti vafi á því, af hverju beitir ráðherrann sér þá ekki fyrir því að úr þessu verði skorið? Hverra hagsmuna er hún þá fyrst og fremst að gæta [[Forseti hringir.]]með því að gera það ekki, að láta ekki skera úr um það, almannahagsmuna eða sérhagsmuna?
Virðulegi forseti. Mér fannst hæstv. ráðherra svara í einu og öllu mjög málefnalega þeim fyrirspurnum sem til hæstv. ráðherra var beint. Það færi betur á því ef við mundum ræða þessi stóru mál án þess að vera með sífellt hnútukast og persónulegar árásir á þann hæstv. ráðherra sem hér talaði. Við erum náttúrlega að ræða stórmál. Þetta er stærsta útflutningsgreinin okkar, ferðaþjónustan, og ef við ætlum að nýta hana eins og við flest viljum þá þurfa að koma til tekjur til að byggja upp innviði. Þá er það næsta spurning: Hver á að greiða fyrir það? Hv. þm. Ögmundur Jónasson er eini þingmaðurinn, og kannski hv. þm. Björn Valur Gíslason, sem hefur talað eins og það komi bara af himnum ofan og enginn eigi að greiða það. Þá vitum við hvar sá reikningur lendir. Hann lendir á almenningi.
Þú vilt rukka.
Hv. þm. Ögmundur Jónasson vill sem sagt skattleggja fólkið í landinu til að byggja upp ferðamannastaði. Ég er því öldungis ósammála. [[Gripið fram í.]]- Nú fer frammíkallakórinn af stað og allt í góðu með það. Þegar ég fer til útlanda sem ég geri nú stundum, fer jafnvel í sjálft ESB, þá er sjálfsagt og eðlilegt að maður greiði fyrir þá þjónustu sem þar er í boði. Af hverju ætti það að vera öðruvísi hér? Af hverju ættum við að skattleggja almenning í landinu fyrir ferðamenn? Er það sanngjarnt? Ég segi nei. Ég tek hins vegar undir með hv. þm. Ástu Guðrúnu Helgadóttur að prinsippið er það að það er eðlilegt að menn greiði fyrir þjónustuna; eins og hv. þingmaður Pírata rakti ágætlega þar sem hv. þingmaður er víðförull. Ég vonast til þess að hv. þingmenn, sem eru að ræða þessi mál, skoði hvernig menn gera þetta í öðrum löndum. Sem betur fer fyrir almenning þar þá eru menn almennt ekki að skattleggja almenning í þeim löndum fyrir uppbyggingu sem er nauðsynleg og sem ferðamenn njóta; slík uppbygging er sérstaklega nauðsynleg fyrir okkur Íslendinga.
Virðulegi forseti. Það er rétt, sem hér hefur komið fram, að það er mjög mikilvægt að koma okkur niður á heppilegustu leiðina og skýran ramma utan um gjaldtöku af þeim mikla ferðamannafjölda sem hingað kemur árlega og stefnir í að fjölgi verulega og um leið heppilegustu leiðina til að deila því fjármagni út. Hv. þm. Kristján Möller nefndi hér áðan að við hefðum lagt til að þeir fjármunir gangi nokkuð jafnt á milli ríkis og sveitarfélaga þannig að sveitarfélögin geti tekið þátt í því sem skiptir kannski mestu máli sem er aðgengi að náttúrusvæðunum sem mest ásóknin er í að skoða og er það vísir að ágætri leið til að útdeila fjármagninu aftur. Hvernig eigum við að innheimta fjármagnið? Hugmyndin um náttúrupassann féll í grýttan jarðveg og kannski grýttari en margir töldu í upphafi. Ég efast ekkert um að hæstv. ráðherra gangi það eitt til að koma á heppilegu fyrirkomulagi til gjaldtökunnar. Það er mjög gott að geta rætt þessi mál af yfirvegun. Það er mjög mikilvægt að koma okkur niður á leið sem ágæt sátt er um og skilar því sem við viljum fá. Mögulega eru komu- og brottfarargjöld og gistináttaskattur leið að því markmiði. Það verður vonandi skoðað mjög nákvæmlega á næstunni af því að það eru verulegir fjármunir sem þurfa að ganga inn í málaflokkinn og nauðsynlegt að þeir komi í gegnum mikla veltu ferðamanna til landsins. Gjaldstöðvaleið er erfið. Það kallar á mikinn og óheyrilegan fjölda gjaldstaða. Bent er á að bara á Mývatnssvæðinu þyrftu að vera 11 gjaldstöðvar þar sem eru margir staðir sem ásókn er í að skoða o.s.frv. Einhver innheimta, eins og ég nefndi áðan og hv. þm. Karl Garðarsson nefndi líka, er leið að þessu markmiði og leið hv. þm. Kristjáns Möllers um útdeilinguna held ég að sé nauðsynleg, að sveitarfélögin fái sanngjarna hlutdeild í slíkum tekjum.
Virðulegur forseti. Allt þetta kjörtímabil og á hinu fyrra líka voru menn sammála um að ráðast þyrfti í uppbyggingu á ferðamannastöðum sem eru undir miklum átroðningi vegna aukins fjölda ferðamanna. Því miður hefur gríðarlega mikill tími á þessu kjörtímabili farið forgörðum vegna þess að menn lögðu í mikið ferðalag til að búa til kerfi sem engin sátt var um. Það var auðvitað meingallað. Hæstv. ráðherra virtist hafa mjög takmarkaða trú á þeirri leið sjálfur, enda hefur sú leið fallið í gleymskunnar dá. Það er hægt að gera þetta með öðrum hætti. Það er hægt að nálgast þetta á þann hátt sem Nýsjálendingar hafa gert þar sem menn hafa einfaldlega farið í þau fyrirtæki sem eru að fénýta þessa staði og sett upp ákveðna gjaldtöku af þeim. Ég hef flutt tillögu um það, sem felur í sér að hægt er að standa straum af nauðsynlegri uppbyggingu. Það er ekki aðferð til að græða á ferðamannastöðunum, það er aðferð til að varðveita þá. Það er aðferð til að búa til þjónustu. Það er eðlilegt að þau fyrirtæki sem fénýta staðina standi straum af þeim kostnaði og geri samkomulag við heimamenn, í þeim tilfellum sem ég er að leggja til hér sveitarfélögin á svæðinu, sem hafa auðvitað þekkingu á fyrirkomulaginu. Hvað hefur núverandi ríkisstjórn gert í þessum efnum? Hvernig hefur hún ráðstafað fjármunum í þessa uppbyggingu? Í tvígang með risastórum upphæðum á fjáraukalögum Þannig hefur nú fyrirhyggjan verið í þessu. 300–400 millj. kr. settar í fjáraukalögin til að standa straum af uppbyggingu, engin fyrirhyggja höfð þannig að ekki hefur verið unnt að koma fjármagninu í verkefnin, það hefur ekki verið unnt að gera áætlanir um uppbyggingu og þess vegna er þetta enn í þessum lamasessi. Það verður að segjast eins og er að það er þessari ríkisstjórn að kenna að þetta er eins og það er. Það er vegna þess að menn höfðu ekki fyrirhyggju, höfðu ekki stefnu, höfðu ekki hugmynd um það hvernig þeir ætluðu að leysa þessi mál þegar þeir komu til valda.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að taka undir það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði hér áðan. Ég er algerlega sammála málflutningi hans í þessu máli. Í skýrslu sem var unnin fyrir Ferðamannastofu, samkvæmt beiðni atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins, er farið ágætlega yfir það hvernig gjaldtöku er háttað víða erlendis á ferðamannastöðum. Þar kemur fram að allmörg lönd innheimta brottfarar- og/eða komugjald á flugfarþega en algengara er að um brottfarargjöld sé að ræða. Framkvæmd og upphæð gjaldsins er misjöfn eftir löndum. Í flestum tilfellum er flugfélögum falið að innheimta gjaldið og er þá innheimt við kaup á flugmiða. Í einstaka tilfellum þarf að greiða gjaldið á viðkomandi flugvelli en þeim tilfellum fer ört fækkandi. Lönd sem hafa komu- eða brottfarargjöld eru til dæmis Bandaríkin, Bretland, Þýskaland, Austurríki og Írland. Fjölmörg önnur lönd eru líka nefnd og nemur upphæðin nokkrum þúsundum króna. Í Danmörku og Hollandi var lagt á brottfarargjald en fljótlega lagt af aftur vegna erfiðrar samkeppni við mjög nálæga flugvelli í nágrannalöndum. Í skýrslunni sem unnin var fyrir Ferðamannastofu kemur fram að í sumum löndum er krafist aðgangseyris að náttúruperlum, einkum þjóðgörðum og öðrum friðlýstum svæðum. Þótt seldur sé aðgangur að þjóðgarði kemur það ekki í veg fyrir að þar sé einnig greitt fyrir þjónustu sem þar er veitt, til dæmis aðgang að salerni eða bílastæði. Ef gjald er innheimt í gjaldhliði gefur það færi á að veita upplýsingar, koma á framfæri viðvörunum og telja gesti. Önnur leið er að hafa einhvers konar passa og síðan eftirlit á vettvangi í ætt við náttúrupassann sem var til umræðu hérlendis. Í athugun, sem gerð var snemma á 10. áratug síðustu aldar, kom fram að krafist var aðgangseyris á um helmingi verndaðra svæða í heiminum og það skiptir máli hvert aðgangseyririnn rennur. Rannsókn sem gerð var í Tasmaníu í Ástralíu sýndi að 86% gesta fundust gjöldin vera af hinu góða ef þau rynnu [[Forseti hringir.]]beint til garðsins sjálfs en aðeins 36% fundust þau jákvæð ef þau rynnu beint í ríkiskassann. [[Forseti hringir.]]Hvaða leið sem verður farin í þessu máli þá er ljóst að við þurfum að taka til hendinni strax í þessu máli og komast að sameiginlegri niðurstöðu.
Forseti. Ég vil vitna í skjal sem var búið til af löngu ferli fyrir fáum árum þar sem þúsundir manna komu að stefnumótun um nýja stjórnarskrá. Þar er kafli um náttúru Íslands og umhverfi, með leyfi forseta: „Náttúra Íslands er undirstaða lífs í landinu. Öllum ber að virða hana og vernda.“ Í lok þeirrar greinar: „Með lögum skal tryggja rétt almennings til að fara um landið í lögmætum tilgangi með virðingu fyrir náttúru og umhverfi.“ Ég held að það hafi komið mjög vel fram í máli nokkurra þingmanna hérna, hv. þm. Karls Garðarssonar, hv. þm. Róberts Marshalls og hv. þm. Ástu Guðrúnar Helgadóttur, að þjónusta er eitthvað sem við teljum sjálfsagt að borga fyrir. Það er augljóst ef við tökum dæmi eins og Hvalfjarðargöng sem mundu kannski ekki flokkast sem náttúruperla en voru ákveðið verkefni sem var lagt í og borgað, greitt gjald fyrir og svo þegar búið er að borga það upp fáum við það aftur. Það vekur athygli mína að annars vegar er verið að tala um að ríkið eða hið opinbera greiði fyrir aðgang fólks að þessum náttúruperlum og fyrir uppbyggingu og svo er hinn póllinn í hæðina að þetta getur verið gróðastarfsemi fyrir ákveðna aðila. Þetta er vogarafl á milli almannaréttarins og eignarréttarins. Ég set ákveðið spurningarmerki við það hvernig eignarréttur fer á til dæmis sólsetrið á bak við Kirkjufellið eða norðurljósin o.s.frv. Ég tel mjög augljóst að hægt sé að rukka fyrir það að fá ferð eða leiðsögn upp á fjall þar sem menn sjá norðurljósin betur, [[Forseti hringir.]]en ef menn fara þangað sjálfir sé ég ekki að gáfulegt sé að rukka fyrir það.
Hæstv. forseti. Nálgun hæstv. ráðherra er einkaeignarrétturinn og að hann hljóti að vera útgangspunktur okkar og þá hvernig hann er skilgreindur í stjórnarskrá lýðveldisins. Ráðherrann sagði jafnframt að þennan rétt væri unnt að takmarka með samningum eða með lögum. Þessi réttur hefur verið takmarkaður með lögum og ég hef verið að vísa í þau lög. Samráðherra hæstv. ferðamálaráðherra hefur svarað Alþingi því skýrt til í svari við fyrirspurn frá hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur að gjaldtaka við Kerið, svo dæmi sé tekið, standist ekki lögin. Ráðherrann segir: Það hefur ekki verið látið reyna á þetta fyrir dómstólum þótt Umhverfisstofnun og hæstv. ráðherra hafi komist að þessari niðurstöðu. En hvers vegna er það ekki gert? Hvers vegna er ekki sett lögbann á Kerið? Það er vegna þess að hæstv. ráðherra óttast að sá málstaður sem hún berst fyrir verði undir, en almannahagur verði ofan á. Ég segi bara þetta: Ég óska Óskari Magnússyni, Grími Sæmundsen, Ólafi H. Jónssyni til hamingju með að eiga fótgönguliða á borð við hæstv. ráðherra í sínu liði hér á Alþingi, en við Íslendinga vil ég segja: Látum þau ekki stela náttúrudjásnum Íslands frá okkur. Við eigum að rísa upp gegn þessum þjófnaði eða tilraun til hans. Við eigum þessi náttúrudjásn og rétturinn til að njóta þeirra [[Forseti hringir.]]er okkar. Látum aldrei taka hann frá okkur. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegur forseti. Ég var að vona að þessi umræða yrði málefnaleg og ég verð að hrósa nokkrum hv. þingmönnum fyrir að þeir nálguðust þetta viðfangsefni út frá því sem það er, að reyna að finna sameiginlega lausn eða komast að sameiginlegum skilningi. Upphrópanir hv. þingmanns, endalausu frasarnir um það að allir nema hann séu að ganga erinda einhverra eru fullkomlega óþolandi og [[… almennings.]]óboðlegur málflutningur, ef ég mætti klára. Ég frábið mér, virðulegur forseti, slíkan málflutning. Ég fór nákvæmlega yfir það og útskýrði af hverju það er ekki sami skilningurinn, þetta er lögfræðilegt álitamál sem hv. þingmaður kallar hér fram í að sé ólögmæt gjaldtaka. Það er ekki lögfræðilegur samhljómur um það.
En af hverju læturðu ekki reyna á þetta fyrir dómstólum?
Hv. þingmaður spyr mig af hverju ég fari ekki í lögbann, af hverju ég láti ekki reyna á þetta fyrir dómstólum. Ég vísa þeirri spurningu aftur til þingmannsins.
Af hverju …?
Það hefur enginn farið í málsókn, ég hvet hv. þingmann til að gera það vegna þess að það eru dómstólar sem verða að kveða upp úr með þetta.
Lögreglan …
[[Forseti hringir.]] [[Hv. þingmaður. Vinsamlegast ekki eiga orðaskipti við ræðumanninn. ( ÖJ: Ráðherrann er að tala við mig.)]] ) Ég vil að hv. þingmaður skilji nákvæmlega það sem ég var að segja hér. Um þetta ríkir lögfræðilegur ágreiningur, niðurstaða hefur ekki verið leidd fram af dómstólum og við það situr. Ég er ekki að ganga erinda eins eða neins, málstaður minn er að fara hér að lögum. [[Forseti hringir.]]Það er sá málstaður sem ég fer eftir og það er sá málstaður sem ég mun fylgja í þessu. [[Forseti hringir.]]Ég frábið mér enn og aftur þessar dylgjur frá hv. þingmanni. [[Gripið fram í.]]- Þetta er eins mikið „low pro“ og hægt er að vera.
Talaðu íslensku.
Virðulegi forseti. Hér ræðum við aftur þetta vonda mál sem við höfum rætt áður, bæði á fyrra þingi og auðvitað í gær. Það sem maður tekur helst eftir er að rökin fyrir málinu eru engu sterkari en þau voru í fyrra og þá verður maður að velta fyrir sér hver tilgangurinn sé með því að leggja það fram. Sú hugmynd að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun Íslands eins og lagt er til samkvæmt þessu frumvarpi og flytja verkefnin inn í utanríkisráðuneytið virðist vera komin frá einum stað, einum stað af mögulega þremur þar sem hv. starfsmaður Rauða krossins, Þórir Guðmundsson, lagði til þrjá kosti. Ég hef tekið eftir því í umræðunni að hv. flutningsmenn eða stuðningsmenn frumvarpsins virðast ekki hafa athugað hina kostina eða gefið þeim í raun séns. En í áfangaskýrslu sem Þórir Guðmundsson gerði um kosti framtíðarskipulags Þróunarsamvinnu Íslands voru þrjár tillögur, þar af tvær sem honum þykir samkvæmt okkar skilningi í utanríkismálanefnd enn þá koma til greina. Önnur þeirra hefur hins vegar ekki verið alvarlega rædd hér. Fyrsta tillaga hans var að Þróunarsamvinnustofnun Íslands rynni inn í utanríkisráðuneytið og yrði hluti af þróunarsamvinnuskrifstofu. Önnur tillaga var að skipulagið yrði óbreytt að mestu en ákveðinn tilflutningur verkefna yrði milli Þróunarsamvinnustofnunar Íslands og ráðuneytisins, þar á meðal að stofnunin tæki við öllum tvíhliða verkefnum um árangursmat og eftirlit yrði hjá utanríkisráðuneyti. Í þriðja lagi lagði sami maður til, og hafði nú síðast þegar hv. utanríkismálanefnd fjallaði um málið ekkert dregið úr þeim kosti eða gert að verri kosti en hinum, að Þróunarsamvinnustofnun Íslands tæki við helstu hlutverkum þróunarsamvinnuskrifstofu sem yrði lögð niður en stefnumótun yrði verkefni á alþjóðaöryggisskrifstofu ráðuneytisins. Það er tillaga sem hv. þingmenn meiri hlutans og stuðningsmenn þessa frumvarps virðist hvorki hafa íhugað alvarlega né rökstutt hvað þá meira. Nógu illa gengur þeim að rökstyðja þessa tillögu, svo mikið er víst. Það má einnig nefna að nú eiga sér stað miklar hræringar í heiminum sem koma til með að hafa áhrif á þróunarsamvinnu í nánustu framtíð. Þá hefði maður haldið að mun nær væri að leyfa þeirri stofnun sem er mærð víða, stendur við sitt gagnvart fjárlögum og enginn virðist geta gagnrýnt faglega og enginn virðist hafa áhuga á að gagnrýna faglega, að starfa áfram óáreitt þegar breytingar í heiminum krefjast þess síst af öllu að við hrærum til í þessum málaflokki. Sömuleiðis hafa margir þingmenn bent réttilega á að með því að leggja stofnunina niður og flytja verkefnin inn í hæstv. utanríkisráðuneytið sé hætta á pólitískum afskiptum af málaflokknum á þeim sviðum þar sem hann ætti helst að vera faglegur. Auðvitað er heildarstefnumótun í málaflokknum pólitísk. Málaflokkurinn er í sjálfu sér í grundvallaratriðum pólitískur. En þegar kemur að því að finna út úr því hvað sé best að gera hverju sinni, greina stöðuna í öðrum löndum og finna út úr því hvað sé best að gera, þá tel ég það vera faglegar spurningar, ég held að allir telji það, sem eiga heima á faglegum stað, ekki í höndum stjórnmálamanna, sér í lagi ekki hæstv. utanríkisráðherra. Sömuleiðis stingur í stúf að eitt af meintum markmiðum með þessari breytingu er að auka hagkvæmni eða eitthvað því um líkt, en samt á þetta ekki að hafa nein áhrif á ríkissjóð, enda kemur fram í umsögn hæstv. fjármálaráðuneytis að ekki sé gert ráð fyrir breytingum gagnvart starfsfólki eða húsnæði, alla vega ekki strax. Þá veltir maður auðvitað fyrir sér nákvæmlega hvaða hagkvæmni þetta á að vera. Það tengir málið yfir í það sem ég verð að kalla dularfullu embættismennina. Í nefndaráliti minni hlutans kemur fram um það, og ég les bara orðrétt, með leyfi forseta: „Svo virðist sem það hafi verið staðföst stefna embættismanna utanríkisráðuneytisins um langt skeið - en ekki stjórnmálamanna – að leggja niður ÞSSÍ. Í fréttaskýringu sem birtist 4. mars 2015 í Heimsljósi, veftímariti um þróunarmál, segir að á síðustu tuttugu árum hafi a.m.k. sex sinnum verið gerðar tilraunir af embættismönnum til að leggja ÞSSÍ niður og færa verkefnin inn í utanríkisráðuneytið. Slíkar tillögur hafi verið færðar í tal við flesta, ef ekki alla, utanríkisráðherra sem komið hafa til starfa í ráðuneytinu frá aldamótum. Viðbrögð ráðherranna hafa verið með ýmsum hætti, sumir hafa kosið að hafa skipulagið óbreytt en aðrir hafa fallist á sjónarmið embættismannanna en verið stöðvaðir af Alþingi. Einn ráðherra, Davíð Oddsson, komst að þveröfugri niðurstöðu og mælti með því að öll alþjóðleg þróunarsamvinna Íslands færðist yfir í ÞSSÍ. Minni hlutinn telur að það sé hugmynd sem miklu frekar ætti að skoða til þrautar fremur en þá leið að leggja ÞSSÍ niður.“ Ég veit ekki hvernig hæstv. utanríkisráðherra er vanur að móta sínar tillögur, en þetta hljómar allt eins og tillaga sem hafi lengi verið til staðar, menn hafi beðið eftir því að leggja hana fyrir einhvern hæstv. utanríkisráðherra sem hefði í sjálfu sér ekki endilega sterkar skoðanir á málinu, en hæstv. utanríkisráðherra er þó í ríkisstjórn sem hefur alveg sérlegt lag á því að leggja fyrir þingið mál sem eru gerð til þess eins að þvælast fyrir en ekki til þess að skila raunverulegum árangri. Í það minnsta hefur ekki gengið að rökstyðja þetta mál, enda vont mál. Talandi um hagkvæmni þá kemst ég ekki hjá því að minnast á það að Alþingi hefur áður tekið ákvörðun um hvernig eigi að haga fjárútlátum í þessum málum. Þá verð ég að nefna þingsályktunartillögu sem var samþykkt samhljóða árið 2011 um að framlög Íslands til þróunarsamvinnu ættu að nema 0,7% af vergum þjóðartekjum á endanum. Þar fylgdi áætlun um hvernig ætti að ná þessu markmiði. Nú er ljóst að við nálgumst ekki það markmið heldur erum að fjarlægjast það, alla vega í þeim skilningi að þessar tölur hækka ekki í takt við tímann og hlutfallið er enn þá 0,21%, hefur lækkað úr því sem áður átti að vera sem er 0,23%. Reyndar átti hlutfallið að vera samkvæmt tillögunni sem var samþykkt samhljóða á Alþingi 0,25% árið 2013 og 0,28% árið 2014. Það kemur enn fremur fram í þeirri tillögu að við ættum að reyna að gera betur innan tíu ára. Innan tíu ára frá 2011 er auðvitað 2021. Ef við erum núna í 0,21% og viljum ekki fara upp í 0,23% þrátt fyrir það að hagkerfið sé að taka við sér og gott betur, hvernig í ósköpunum ætlum við að ná meiru en 0,7% árið 2021 miðað við þetta, miðað við þessa stefnu? Ég sé ekki hvernig á að vera hægt að gera það nema það verði algjör viðsnúningur mjög snemma á næsta kjörtímabili, sem ég vona auðvitað að verði, en þessi áætlun miðar út frá því að gera þetta í skrefum. Það er ekki verið að taka þau skref núna. Það þykir mér mjög miður. Virðulegi forseti. Mér þykir það þess vegna, ég verð að segja það, ákveðin hræsni að ætla núna að auka hagkvæmni án þess þó að geta sýnt fram á neinar tölur í þeim skilningi, án þess að breyta fjölda starfsfólks og án þess að skipta um húsnæði fyrir Þróunarsamvinnustofnun Íslands, þ.e. starfsfólk sem þar vinnur nú en mun væntanlega starfa hjá utanríkisráðuneytinu ef frumvarpið verður að lögum. Við erum að velta fyrir okkur hagkvæmni núna sem við getum ekki einu sinni sýnt fram á, en hvað erum við að gera til þess að ná þeim markmiðum að eyða meiri peningum í þróunarsamvinnu, sem við eigum vitaskuld að gera? Mér þykir það eiga svolítið við um þróunarsamvinnu svipað og um loftslagsbreytingar, allir virðast vera tilbúnir til þess að taka málaflokkinn alvarlega og gera eitthvað í honum og hafa miklar áhyggjur af þessu og jú, nú þurfum við öll að taka höndum saman, þar til það fer að kosta eitthvað. Þá renna allt í einu á menn tvær grímur, þá hljómar það skyndilega ekki nógu vel. Sem dæmi þurfum við að minnka útblástur af brennslu olíu, en við verðum samt að ná í meiri olíu og brenna hana. Virðulegi forseti. Ef við ætlum að hjálpa fólki þá þurfum við að gera það og þá þurfum við að leggja eitthvað til. Viljinn er ekki allt sem þarf. Það þarf meira en vilja. Það þarf að standa við viljann. Það er ekki hugurinn sem gildir. Það er nauðsynlegt að hafa góðan hug, en hann er ekki nægur einn og sér. Við verðum að standa við það sem við hyggjumst gera. Það er ekkert mál fyrir hið háa Alþingi árið 2011 að klappa sjálfu sér á bakið fyrir það glæsilega verk að ætla að ná hlutfalli vergra þjóðartekna sem renna til þróunarsamvinnu upp í 0,7%, en ef ekki er staðið við það, virðulegi forseti, er það hræsni. Það er til orð yfir þessa hegðun, það orð er hræsni. Það að við séum núna að ræða frumvarp um að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun af ástæðum sem enginn virðist þekkja nógu vel til þess að geta rökstutt almennilega, í samhengi við það að okkur hefur mistekist að uppfylla eigin áætlanir, áætlanir þingsins, ekki ríkisstjórnar heldur þingsins, gengur ekki, virðulegi forseti. Þetta gengur ekki. Við eigum að byrja á því að standa við gefin loforð áður en við förum að leggja niður stofnanir, sér í lagi ef það er vegna meintra samstarfsörðugleika eða þessara dularfullu embættismanna. Þetta mál var lagt fram á seinasta þingi og fór til nefndar. Það komu umsagnir eins og gengur og gerist og allar umsagnir sem bárust þá voru neikvæðar nema umsögn Rauða kross Íslands sem var hlutlaus, þar var frumvarpið þó gagnrýnt vissulega en ekki tekin afstaða til þess í sjálfu sér hvort fara ætti eftir heildarmarkmiðum frumvarpsins, enda er það nú þannig eins og Þórir Guðmundsson, sá mæti maður, benti sjálfur á að hann var og er held ég enn þá starfsmaður Rauða krossins. Hann lagði sjálfur til að við mundum skoða tillögur hans sérstaklega í því ljósi, enda er þetta hógvær og málefnaleg stofnun og hann hógvær og málefnalegur maður. Því gefur að skilja að umsögn Rauða krossins hafi verið hlutlaus þegar kemur að þessu. Hins vegar lagði Rauði krossinn einnig til að lögð yrði fram áætlun um hvernig markmiðunum um 0,7% af vergum þjóðartekjum yrði náð með skýrum og áfangaskiptum tímasetningum. Þetta kemur upp aftur og aftur, eðlilega, vegna þess að þetta er markmið sem Alþingi setti sér en ríkisstjórnin fylgir ekki. Kunnuglegt stef þar, því miður. Alþýðusamband Íslands sendi inn umsögn á seinasta þingi. Hún var vitaskuld neikvæð og þar var bent á að diplómatískar áherslur gætu farið að blandast inn í þróunarsamvinnuna sem væri mjög slæmt. Sömuleiðis benti Alþýðusamband Íslands á að almenn og breið pólitísk samstaða hefði verið um þetta mál sem betur fer og við viljum væntanlega halda því áfram. Þess vegna skil ég ekki hvers vegna menn vilja fara að blanda pólitíkinni meira inn í faglegt ferli sem enginn ágreiningur virðist vera um, gagnvart stofnun sem stendur við sitt gagnvart fjárlögum sem við vitum öll að er ekki sjálfsagt þegar kemur að stofnunum ríkisins, því miður. Félagsvísindasvið Háskóla Íslands lagði einnig fram umsögn á seinasta þingi og hún var vitaskuld neikvæð. Enn og aftur kemur í ljós þá sem nú að engin heilsteypt rök eru fyrir þessu máli. Ég er farinn að halda það, virðulegi forseti, að hæstv. utanríkisráðherra sé annaðhvort sé að kasta hérna fram einhverju máli sem hann hefur fengið hjá sínum dularfullu embættismönnum til þess að hafa einhver mál að leggja fram yfir höfuð, eða hann sé hreinlega að gera gys að þinginu. Ég velti því stundum fyrir mér hvort hann setji einhvers staðar og hlæi að Alþingi við umfjöllun þessa máls, sér í lagi vegna þess að það virðist ekki vera mikið af öðrum málum hér til þess að tala um. En það er önnur saga. Það sem eftir stendur að mínu mati, og ég nefndi þetta einnig að mig minnir í ræðu á síðasta þingi, er að þetta mál hefur einkenni þess sem maður sér allt of oft frá hæstv. ríkisstjórn, sér í lagi þori ég að fullyrða frá hv. Framsóknarflokki í ríkisstjórn, og það eru sífelldar tilraunir til þess að auka vald ráðherra. Það er í raun og veru sjálfstætt efni sem við ættum að ræða sérstaklega eins og reyndar svo margt annað þegar kemur að stjórnsýslunni og því hvernig farið er með vald. En ráðherrum þessarar ríkisstjórnar og sér í lagi hv. Framsóknarflokks virðist finnast það afskaplega sjálfsagt að þeir fái að ráða sem mestu, þeir séu með puttana í sem mestu. Það er mjög varhugaverð þróun. Hún ætti að vera í hina áttina. Samfélag okkar, sér í lagi eftir hrun og með hliðsjón af tæknibreytingum, auðveldari og víðtækari upplýsingagjöf og auðveldari þátttöku almennings og ytri stofnana í ýmsu ákvarðanaferli, ætti að gera það auðveldara að flytja valdið frá ráðherrum og eitthvert annað, t.d. hingað inn á þing þar sem við erum alla vega í beinni útsendingu, eða eitthvert annað. Það gildir einu í sjálfu sér gagnvart spurningunni um vald því eins og ég sagði á síðasta þingi, vald er viðbjóður. Við eigum ekki að líta á vald sem eitthvað gott, sem sjálfstæða lausn á málum. Vald er ill nauðsyn. Þegar það hættir að vera nauðsyn þá verður það bara illt. Það er enn ein ástæðan fyrir því að ég sé ekki ástæðu til þess að leggja Þróunarsamvinnustofnun Íslands niður, ég er á móti þessu frumvarpi vegna þess að áttin sem farin er með valdið í því er hættuleg. Hún getur haft verri birtingarmyndir en þessa, svo mikið er víst, en það verður að svara spurningunni um það hvers vegna á að auka vald ráðherra. Það er spurning sem við eigum alltaf að spyrja okkur, ekki bara í þessu máli heldur almennt. Ég veit að brátt kemur upp væntanlega umræða um enn eina tilraun hæstv. forsætisráðherra til þess að ná enn þá meiri völdum, en það er efni í aðra ræðu við annað tilefni og meiri tíma vonandi. Eftir alla umræðuna sem hefur átt sér stað á þessu þingi um þetta mál, eftir þær umsagnir sem hafa borist, eftir umræðuna í hv. utanríkismálanefnd, er kýrskýrt að frumvarpið er ekki sett fram til þess að auka hagkvæmni, það stenst einfaldlega ekki. Það kemur hvergi fram í hverju þessi hagkvæmni á að vera fólgin. Það er vísað til þess að þetta komi fram til þess að laga einhverja meinta samstarfsörðugleika, en það stenst ekki. Það var skoðað í hv. nefnd, það stenst ekki. Rökin fyrir þessu frumvarpi standast ekki. Stefnan sem frumvarpið fer í átt til er vond. Starf Þróunarsamvinnustofnunar Íslands er mikilvægt. Málaflokkurinn er mikilvægari núna en oft áður. Og hann þarf frið, Þróunarsamvinnustofnun Íslands þarf frið til þess að geta starfað eins og hún telur faglega best til þess að vinna að málaflokknum með sæmd, þannig að við nýtum fjármagn sem best og komum okkar verkum sem best áleiðis út í heim í átt til friðar og lýðræðis.
Virðulegi forseti. Þingmaðurinn sagði undir lok ræðu sinnar að rökin sem færð væru fram í þessu máli stæðust ekki. Engri aukinni hagkvæmni væri náð. Samstarfsörðugleikar, sem ýjað hefði verið að, ættu sér ekki stoð í raunveruleikanum, það hefði komið í ljós í störfum utanríkismálanefndar. Mér skilst að hún hafi aðallega starfað á síðasta kjörtímabili, virðulegi forseti, og finnst það nokkuð einkennilegt, svona út af fyrir sig, að nýr formaður utanríkismálanefndar hafi ekki viljað kynna sér betur þetta mikla mál en raun virðist bera vitni. Mér sýnist eins og þessu máli hafi verið þjösnað í gegnum nefndina í haust. En þetta er nú útúrdúr. Mig langar til að spyrja hv. þingmann: Hver telur hann að sé raunveruleg ástæða þess að ráðherrann leggur þessa líka gífurlegu áherslu á að flýta þessu máli? Getur það verið rétt, sem mér hefur dottið í hug, að ráðuneytið sé farið að vinna eftir þessum nýju lögum án þess að þau hafi verið samþykkt og þess vegna liggi reiðinnar býsn á að koma þeim í gildi? Eða hver heldur þingmaðurinn að sé hin raunverulega ástæða fyrir þessu öllu saman?
Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég á í pínulitlum vandræðum með að átta mig á því nákvæmlega, en miðað við það hvernig hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson og hæstv. ríkisstjórn hafa farið með þingið á þessu kjörtímabili þá velti ég fyrir mér hvort það liggi á annað borð alvara á bak við þetta, þ.e. af hálfu hæstv. utanríkisráðherra. Mig grunar að dularfullu embættismennirnir hafi sannfært hann um að þetta væri eitthvað sem hefði aldeilis þurft að gera fyrir löngu af hinni eða þessari ástæðunni, af ástæðum sem ég þekki ekki og kann ekki að rekja, enda koma þær hvergi fram í máli meiri hlutans. Mig grunar að einhvern veginn hafi tekist að sannfæra hæstv. utanríkisráðherra um þetta og að hann sjái sér fært að öðlast þarna eitthvert meira vald, ef ekki yfir málaflokknum efnislega þá hugsanlega yfir einhverjum fjárveitingum, sem kann því miður að vera rétt. Ef fjárveitingin er til utanríkisráðuneytisins en ekki til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands þá sér hæstv. utanríkisráðherra það kannski fyrir sér að auðveldara sé að bregðast við fjárþörf í öðrum málaflokki með því að ganga á þennan, eins og oft þarf að gera í ríkisrekstrinum og gerist í ríkisrekstrinum. Fjárþörf er jú eitt af stóru vandamálunum við rekstur ríkisins og ef menn sjá tækifæri til að hafa fleiri takka á takkaborðinu til að stjórna því hvert fjármagn fer þá hlýtur það að virka freistandi. Mér dettur þetta í hug. Ég tel að rökin sem nefnd eru í greinargerð frumvarpsins standist alls ekki, að það hljóti að vera önnur rök á bak við, nema hæstv. utanríkisráðherra sé hreinlega að gera gys að þinginu með því að leggja þetta fram, sem mér þykir því miður trúlegt.
Forseti. Já, það gæti kannski verið ein skýring og að það er þá kannski líka skýringin á hinum sterka vilja embættismannanna, sem virðist vera í utanríkisráðuneytinu, til að fá málaflokkinn að fullu inn í ráðuneytið, honum fylgja náttúrlega miklir peningar og þá er hægt að hliðra svolítið til. Fjármagni fylgir alltaf vald og þá verður hægt að efla þá þætti sem þeir vilja ef þeir hafa fjármagnið til. Þingmanninum verður tíðrætt um valdið. Ég deili skoðunum hans í þeim efnum að við eigum helst, og sérstaklega þeir sem fara með vald, að óttast valdið. En sýndi það sig ekki hér í dag að ráðherrar í þessari ríkisstjórn bera enga [[Forseti hringir.]]virðingu fyrir þinginu? Það kemur fram í því hvernig þetta mál er rekið og það kemur til dæmis fram í hegðun hæstv. forsætisráðherra gagnvart þinginu.
Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en tekið hegðun hæstvirtra ráðherra, sér í lagi ráðherra Framsóknarflokksins, inn í umræðuna þegar við ræðum vald. Það er algjörlega óboðlegt hvernig hæstv. ráðherrar Framsóknarflokksins hafa farið með vald og þá ekki síst hvernig hæstv. utanríkisráðherra hefur farið með vald sitt þegar kemur að Evrópusambandsmálinu. Það er mér hulin ráðgáta hvernig mönnum tókst að fyrirgefa honum það svo fljótt. Mér er það hulin ráðgáta hvers vegna Alþingi eða almenningur lætur bjóða sér það sem hæstv. utanríkisráðherra gerði þá. Og miðað við þannig meðhöndlun á valdi þá get ég ekki sagt að ég treysti þeim ráðherra fyrir valdi. Mér þykir hans meðferð á því sjálfkrafa tortryggileg í kjölfarið. Svo gæti ég haldið lærða ræðu hér um hegðun hæstv. forsætisráðherra í sömu efnum, en það er svo sem óþarfi, við höfum kynnst nógu af því upp á síðkastið.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það er nú margt sem ég gæti sagt um þetta. Mér hefur ekki fundist nokkur maður vera til að svara fyrir þetta mál af hálfu ríkisstjórnarinnar - flutningsmaður nefndarálits í gær flytur sitt mál og er svo ekki hér í salnum í dag - þannig að ég óska eftir því að formaður nefndarinnar verði viðstaddur þessa umræðu. Mér finnst það algjört lágmark, virðulegi forseti. Mig langar að halda aðeins áfram með þá umræðu sem átti sér stað þegar menn veltu fyrir sér ástæðum breytinganna. Við finnum ekki rökin í gögnum, við finnum þau ekki í umræðum eða í hjarta okkar og það hefur ekki verið rökstutt með neinum vitrænum hætti hvers vegna þetta eigi að gerast, hvað ráðherranum gangi til. Er hann hræddur um að hann missi stólinn og þurfi þá að vera búinn að skapa sér einhverja stöðu erlendis eða eitthvað slíkt? Getur það verið hluti af skýringunni? Er það það sem veldur því að hann treður málinu hratt fram og reynir af fremsta megni að koma því í gegn? Þetta er eina málið fyrir utan EES-málin hans sem hann er að reyna að koma að og hann hefur jú enga aðra stofnun en þessa til að setja undir sitt ráðuneyti. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann hvort hann telji það vera eðlis- eða formbreytingu sem kemur til með að eiga sér stað verði það að veruleika að allt starfssvið Þróunarsamvinnustofnunar fari inn í ráðuneytið og hvort hann telji að það auki þá skilvirkni og gagnsæi sem nauðsynleg er og hefur verið ríkjandi í kringum Þróunarsamvinnustofnun.
Virðulegi forseti. Ég er í sjálfu sér ekki viss um að hæstv. utanríkisráðherra vilji endilega koma þessu máli hratt í gegn. Ég held að hann skilji þetta eftir handa okkur til að rífast um til þess að hann geti síðan gert hvað svo sem hann vill gera annað en að eiga við þingið. En að þetta auki skilvirkni og gegnsæi, það tel ég algjörlega fráleitt. Við getum fullyrt hér og nú að Þróunarsamvinnustofnun Íslands standi við sínar skuldbindingar gagnvart fjárlögum; við getum það vegna þess að þetta er sjálfstæð stofnun. Ef Þróunarsamvinnustofnun Íslands yrði lögð niður og verkefnin færð inn í utanríkisráðuneytið þá yrði mun erfiðara að nálgast þær tölur. Það yrði mun erfiðara að komast að því nákvæmlega hvernig fjármunum er útbýtt, hvernig þeir eru nýttir og hver árangurinn er. Þegar um er að ræða sérstaka stofnun er auðveldara að eiga við málaflokkinn. Það er auðveldara að eiga við starfssvið Þróunarsamvinnustofnunar Íslands út frá forsendum stofnunarinnar en ekki út frá öllum öðrum málum sem utanríkisráðuneytið vinnur að. Þetta er því augljóslega breyting til að auka ógegnsæi að mínu mati og sömuleiðis hvað varðar skilvirkni. Það sem menn hafa verið að gagnrýna hvað varðar skilvirkni, eftir því sem ég fæ best séð, er einhvers konar samstilling í samskiptum við erlenda aðila. Þegar að þessu var spurt, burt séð frá því sem kemur fram í skýrslu Þóris Guðmundssonar, þá var sagt að ekki væri hægt að tala um þetta. Þá var farið inn í nefnd með lokað nefndarstarf og spurt út í þetta atriði og reyndist um eitt atriði að ræða, það var spurningin um það hvernig ætti að eiga samskipti við Úganda í sambandi við samkynhneigð. Það er engin ástæða til að leggja stofnun niður, virðulegi forseti, það er fráleitt. Eðlis- eða formbreyting - mér er það ekki fullkomlega ljóst, en ég lít á þetta sem eðlisbreytingu. Þetta er greinilega hannað til þess að líta út eins og formbreyting en þetta hefur í för með sér breytingu sem ég tel líklega eðlisbreytingu.
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég er honum nokkuð sammála um þetta og tel að töluverð eðlisbreyting geti orðið á starfinu. Ég hef meðal annars áhyggjur af því að fjármunirnir verði notaðir á allt annan hátt en gert er í dag, ég tek undir það. Maður hefur það á tilfinningunni þar sem enginn önnur rök hníga að því að þetta geti verið ákjósanlegra en það er í dag. Við höfum vitnað töluvert í skýrslu sem Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir gerði og núverandi utanríkisráðherra kaus að nota ekki en Sigurbjörg hefur haft áhyggjur af því að féð verði notað í það sem við mundum telja viðskiptahagsmuni fremur en almenna þróunarsamvinnu, t.d. í jarðhitaverkefnum og öðru slíku, sem mér skilst, á þeim sem starfað hafa á vettvangi, að ekki sé þörf á að gera. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji [[Forseti hringir.]]svo vera og hvort hann telji að einhverjir hagsmunaárekstrar hafi átt sér stað varðandi [[Forseti hringir.]]vinnu Þóris Guðmundssonar sem við vitum að er hjá Rauða krossi Íslands [[Forseti hringir.]]en Rauði krossinn er með 300 milljónir í föst verkefni á hverju ári.
Þingmenn eru vinsamlegast beðnir að virða ræðutíma.
Virðulegi forseti. Það er oft ekki talað um það í þessum málaflokki en auðvitað eru stofnanir með hagsmuni. Allar stofnanir hafa eigin hagsmuni og allar stofnanir sem vinna á sama sviði eru í einhvers konar samkeppni. Nú þurfum við ekkert að brigsla mönnum um hagsmunaárekstur. Starfsmaður Rauða krossins nefndi það sjálfur að við ættum að lesa skýrslu hans í ljósi þess að hann væri starfsmaður Rauða krossins og hann nefndi það vegna þess að hann er virðingarverður og hæverskur maður hjá stofnun sem vill hafa slíkt á hreinu og uppi á borðinu. Það liggur alveg ljóst fyrir. Með hliðsjón af því að allar umsagnir um þetta mál eru neikvæðar fyrir utan Rauða krossinn sem er hlutlaus en gagnrýnir samt frumvarpið, ítreka ég, þá tel ég spurningu hv. þingmanns réttmæta. Ég veit ekki um neinn sem mundi segja að þetta væri sett fram sem eitthvert heilagt hlutlaust mat, ekki einu sinni þann sem skrifaði skýrsluna sem farið er eftir.
Herra forseti. Þegar hv. þingmaður talaði um það vald sem ráðherrar og Framsóknarflokkurinn virtust vilja taka til sín þá sveif hér um sali hv. varaformaður utanríkismálanefndar, Silja Dögg Gunnarsdóttir. Þá rifja ég það upp, af því hv. þingmaður var að ég hygg staddur á fundi nefndarinnar þegar var verið að ljúka afgreiðslu málsins, að undir forustu þeirrar ágætu framsóknarkonu gerðist það í fyrsta skipti í sögu þingsins að ekki fékkst ráðrúm til þess að fara yfir umsagnir sem gefnar voru um málið. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það en það hef ég aldrei upplifað á minni lífsfæddri ævi áður. Hv. þingmaður fór vel yfir það með hvaða hætti framlög hafa þróast sem hlutfall af vergri landsframleiðslu og vísaði til áætlunar sem hér var samþykkt 2011. Þá er rétt að rifja það upp að á þeim tíma var lögð fram áætlun sem var síðan breytt af þinginu, hún var framhlaðin, þ.e. þingið vildi auka framlögin hraðar. Þá var hér á dögum þingmaður sem nú er orðinn formaður stjórnmálaflokks og gegnir embætti fjármálaráðherra í dag. Hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson kom sérstaklega í ræðustól þá til þess að lýsa því yfir að hann styddi þetta og teldi þetta vera mjög raunhæfa ályktun. Því nefni ég það vegna þess að hv. þingmaður talaði um að núna værum við að veita sem svaraði 0,21% af vergri landsframleiðslu í þróunarsamvinnu. Það er alveg hárrétt, en það er 4 milljörðum minna en hefði farið í málaflokkinn ef upphaflegi áætlun þingsins sem samþykkt var einróma hefði verið fylgt. Hvað finnst hv. þingmanni um þetta? Hvað finnst honum um loforð hæstv. utanríkisráðherra í fyrra þegar hlutfallið var 0,23% sem hann sagði að mundi aldrei lækka? Það er lægra núna. [[Forseti hringir.]]Það er 500 milljónum lægra í ár en hæstv. ráðherra lofaði í fyrra að það yrði.
Virðulegi forseti. Ég ætla að láta vera að svo stöddu að tala um nefndarstörfin vegna þess að ég var skyndiáheyrnarfulltrúi í utanríkismálanefnd, venjulega er hv. þm. Birgitta Jónsdóttir áheyrnarfulltrúi í þeirri nefnd en hún er erlendis þannig að ég hoppaði þarna inn á fund. Sú umræða sem fór þar fram tel ég vera afleiðingu af ákveðnu þingflokksformannaklúðri hér í vor sem sá tók þátt í sem hér stendur og gerði reyndar ráð fyrir á þeim tíma að mundi valda misskilningi enda mikið um misskilning hér á bæ og allir alltaf jafn hissa á því að einhver hafi skilið hlutina öðruvísi en annar. Hvað varðar hins vegar þau fjárframlög sem hv. þingmaður nefnir, þ.e. þingsályktunina frá 2011 um að við greiðum 0,7% af vergum þjóðartekjum til þróunarsamvinnu, þá finnst mér í stuttu máli eins og ég rakti í ræðu minni að við eigum að standa við það fyrst áður en við ætlum að fara að auka einhverja hagkvæmni með því að leggja niður stofnanir og setja verkefni inn í ráðuneyti. Ef markmiðið er að bæta þróunarsamvinnuna með þeim hætti þá tel ég það engan veginn trúverðugt fyrr en við uppfyllum það loforð sem við höfum gefið sjálfum okkur og öðrum um það hvernig við ætlum að fara með fé í málaflokknum. Á meðan við getum ekki staðið við það þá tel ég ekki trúverðugt að við séum að auka hagkvæmni í málaflokknum með því að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Burt séð frá öllum öðrum punktum sem ég hef komið inn á hvað varðar vald eins og meðhöndlun hæstv. utanríkisráðherra með vald og allt slíkt, algjörlega burt séð frá öllu því sem við gætum sagt um þann ráðherra eða söguna þá þykir mér það eitt og sér ekki trúverðugt að ætla að auka hagkvæmni í þessu máli áður en við stöndum við loforðið sem við gáfum okkur um 0,7% af vergum þjóðartekjum í málaflokkinn.
Frú forseti. Píratar segja það oft og eru nokkuð stærilátir yfir því að þeir berjist fyrst og fremst fyrir borgaralegum réttindum. Herra trúr, eru það ekki réttindi þeirra sem sitja í utanríkismálanefnd sem þingmanna að velta líka fyrir sér þegar tekinn er frá þeim rétturinn sem alltaf hefur verið helgur í nefndarstörfum, þ.e. að fá að rannsaka til þrautar umsagnir stofnana um mikilvæg mál eins og þessi? Mér finnst að Píratar og hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson ættu að nota þetta tækifæri þegar þeir hafa hér varaformann utanríkismálanefndar, einn af þeim sem gegnir líka mikilvægum störfum fyrir þingið í utanríkismálum, hv. þm. Þórunni Egilsdóttur, og spyrja út í þau nýju vinnubrögð þar sem borgaraleg réttindi eru tekin af þeim sem sitja í nefndunum. Það finnst mér vera mál sem ætti að vera undir í þessari umræðu. Ég ætla ekki að fara frekar út í það. Það væri margt fleira sem mætti ræða [[Forseti hringir.]]af þessu tilefni. Ég vil hins vegar bara segja að lokum [[Forseti hringir.]]að ég er sammála meginstefinu í ræðu hv. þingmanns.
Virðulegi forseti. Ég mundi reyndar ekki telja réttindi þingmanna í nefndum, eða í starfi þingsins almennt, til borgararéttinda. Ég tel borgararéttindi vera annað fyrirbæri. Ég skil tenginguna að því leyti að þegar minni hluti er til staðar þarf hann að hafa réttindi í samskiptum sínum við þann sem hefur valdið, sem í þessu tilfelli er meiri hlutinn. Ég skil tenginguna sem hv. þingmaður fer út í með borgararéttindi en borgararéttindi eru eðli málsins samkvæmt eitthvað sem tilheyrir borgaranum, manninum sem sefur á bekknum, ekki þingmönnum í nefnd, til að halda því til haga. Þetta varðar hins vegar annað prinsipp sem Píratar reyna að telja sér trú um að þeir standi fyrir, sem er upplýstar ákvarðanir. Og upplýstar ákvarðanir á að taka í kjölfar þess að menn geti skoðað öll tilheyrandi gögn og rætt þau efnislega og málefnalega og yfirvegað. Það mistekst stundum hér á þinginu. Hvað þetta mál varðar þá held ég að málið sé aðeins flóknara en nákvæmlega það vegna þess að það rataði inn á seinasta þing og málsmeðhöndlun að sumri. Ég gæti rætt það hér miklu lengur en hef ekki lengri tíma.
Frú forseti. Hvers vegna á að laga það sem er í góðu lagi? Það er óhætt að spyrja þessarar spurningar þegar við erum að takast á við þetta mál. Rökin sem fram hafa verið færð eru því miður afar léleg að mínu viti og byggja í rauninni á einni skýrslu. Í ljósi þess sem ég endaði á í andsvari áðan vil ég segja það í beinu framhaldi að hæstv. utanríkisráðherra hefur nefnilega brigslað þeirri konu sem gerði þá skýrslu sem ég hef og fleiri vitnað í, Sigurbjörgu Sigurgeirsdóttur, um að hún sé pólitískur andstæðingur sinn og þess vegna sé skýrslan með þeim hætti sem hún er, þótt hún hafi verið gerð fyrir hans ráðherratíð. Þess vegna er alveg óhætt að ræða þetta opinskátt eins og það kemur fyrir. Það eru allir breyskir í því en mér hefði þótt eðlilegt að við hefðum tekið meira en bara þá einu skýrslu sem málið byggir á, mál sem kemur hér fram enn og aftur, það byggir sem sagt fyrst og fremst á skýrslu Þóris Guðmundssonar eins og við þekkjum. [[Gripið fram í: 190 viðtöl.]]Allt annað sem búið var að vinna, það að allir aðrir ráðherrar hafa hafnað þessu eins og hér hefur verið rakið og við höfum rakið mörgum sinnum, allt er það sett til hliðar. Þessi eina skýrsla, þrátt fyrir 190 viðtöl eins og hér er kallað úr sal, er gagnið sem er undir. Allt annað er sett til hliðar og ekki tekið mark á því. Mér þykja það ekki góð vinnubrögð. Það er gjarnan talað um að hafa sem mest undir þegar teknar eru stórar ákvarðanir. Hér höfum við töluvert mikið af gögnum en hæstv. ráðherra kýs að nota þau ekki. Hann kýs að horfa fram hjá því að það eru ekki bara til gögn sem segja að það eigi að gera þetta, sem er reyndar afar illa rökstutt að mínu mati eða öllu heldur má segja að ekkert komi fram í gögnunum sem segir að Þróunarsamvinnustofnun eins og hún starfar í dag sé ekki hið ágætasta fyrirbæri og geti vaxið og dafnað enn frekar ef að henni er hlúð. Þess vegna byrjaði ég á því að segja: Hvers vegna að laga það sem er nú þegar í góðu lagi? Ég skil ekki hvers vegna hæstv. utanríkisráðherra vill gera þetta eða núverandi formaður utanríkismálanefndar sem ég óskaði eftir að yrði kallaður hingað í salinn áðan og ég spyr hvort það hafi verið gert. Mér finnst eðlilegt að hér sé einhver til að svara fyrir þetta mál. Þingmenn stjórnarmeirihlutans hafa ekki gert það fram til þessa og mér finnst ástæða til að þeir rökstyðji það hvers vegna þeir brenna svo fyrir því að þetta mál fari í gegn óbreytt. Það hefur ekki verið rökstutt hvaða vanda eigi að leysa með þessari breytingu eins og kemur fram í áliti minni hluta utanríkismálanefndar vegna þess að ekki hefur verið bent á það sem er í ólagi. Og þegar svo er þá spyr maður auðvitað: Er bara verið að gera þetta til að gera þetta, til að ráðherrann geti sagt að hann hafi nú lokið eins og einu máli, fyrsti ráðherrann sem lét plata sig? Eins og ég sagði áðan þá hafa mjög margir ráðherrar fengið þetta verkefni af hálfu embættismannakerfisins. Ég sakna þess að heyra ekki í formanni fjárlaganefndar sem talar mikið um embættismannakerfið og hvaða völd það taki sér í hendur, hvort hún andmæli því ekki núna. Þegar maður skoðar söguna er það klárlega þannig að embættismenn utanríkisráðuneytisins virðast standa á bak við það að þetta fyrirkomulag verði að veruleika. Maður getur ekki dregið aðra ályktun þegar sagan liggur fyrir. Hver utanríkisráðherrann á fætur öðrum, sama í hvaða flokki hann hefur staðið, hefur sagt: Nei, við ætlum ekki að gera þetta. Það er frægt dæmið þegar Davíð Oddsson breytti þessu og honum var ekki hlýtt og Sigríður Snævarr sendiherra varð loksins að undirrita málið vegna þess að ráðuneytisstjórinn neitaði því. Þarna hefði ég viljað sjá hv. þingmenn Framsóknarflokksins, sem tala gjarnan um að embættismannakerfið ráði of miklu, stíga fram og tala. Mér finnst þetta mál snúast um það að hér erum við að tala um fólk í framandi umhverfi, við erum að tala um viðtakendur aðstoðar en mér finnst áherslan í þessu frumvarpi vera fyrst og fremst sú að færa málin inn á við og að ráðuneytið ráði. Hvar er rödd fólksins sem við erum að aðstoða? Hver er hagræðingin fyrir fólkið í samstarfslöndunum ef af þessu verður, sem ég hef því miður miklar áhyggjur af að verði niðurstaðan? Til þess að þróunarsamvinna takist vel þarf hún mikinn tíma, hún þarf undirbúning og síðan auðvitað framkvæmd og svo þurfum við gegnsæi og mat á því hvernig uppskeran er. Í fyrri ræðum í þessari umræðu og þegar við ræddum þessi mál síðast hafa verið rakin dæmi um skóla Sameinuðu þjóðanna og friðargæsluna sem allt heyrir undir ráðuneytið og það er ekkert mat til staðar. Við höfum engin gögn í höndunum um hvernig það starf hefur gengið, engin tölfræðileg gögn, engar samantektir, alla vega ekkert sem hefur birst okkur. Þróunarsamvinnustofnun skilar reglubundið yfirliti, segir frá sínum störfum, hvernig þau ganga og gerir það opinbert. Þegar starfið fer inn í ráðuneytið þá er það komið inn í ógagnsæi, það er komið inn í hyldýpið. Það er líka vert að geta þess að Ríkisendurskoðun hefur varað mjög við því að eftirlit og framkvæmd sé á sömu hendi. Það er líka eitt af því sem skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis segir okkur. Þessu eigum við að breyta. Eftirfylgni, eftirlit og framkvæmd á ekki að vera á sömu hendi en samt ætlar ríkisstjórn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins að gera þetta; móta stefnu, framkvæma hana og hafa eftirlit með henni. Ríkisendurskoðun segir að ráðuneytið eigi að móta stefnu samkvæmt leiðsögn Alþingis. Þróunarsamvinnustofnunin á að framkvæma og eftirlitið á svo að vera í höndum ráðuneytisins þar sem eldveggur sé á milli. Þetta eru fyrirmæli Ríkisendurskoðunar. Eigum við bara stundum að taka mark á henni? Bara þegar hentar? Þegar og ef við viljum vita eitthvað um það hvernig málum vindur fram þá erum við ekki trygg. Ríkisendurskoðun getur ekki gert sjálfstæða úttekt á utanríkisráðuneytinu, bara svo fólk átti sig á því um hvað málið snýst. En það getur gert sjálfstæða úttekt á Þróunarsamvinnustofnun Íslands sem hefur, nota bene, komið mjög vel út úr öllum úttektum og er ein af fyrirmyndarstofnunum okkar. Við erum hér að tala um 1,5 milljarða sem renna inn í ógagnsæi utanríkisráðuneytisins og það eru miklir peningar. En fyrst og fremst segi ég enn og aftur: Við eigum að hugsa um viðtakendurna, fólkið, en ekki ráðuneytið. Ég hef áhyggjur af því, eins og ég sagði áðan og kemur m.a. fram í skýrslu Sigurbjargar og því sem hún hefur látið frá sér fara, að féð verði kannski sett í einhverja allt aðra hluti en þörf er á. Ég tel ekki að við eigum að leggja áherslu á að framlög til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu snúi t.d. sérstaklega að jarðhitaverkefnum. Ég held að fyrirtækin séu sjálfbær um að sinna því. Það er hætta á þessu. Þegar starfsemin er komin inn í ráðuneytið þá höfum við mjög lítið um hana að segja. Hér áðan voru framlög til þróunarmála aðeins rædd og sumir hafa séð ofsjónum yfir því, m.a. hv. formaður fjárlaganefndar sem eins og okkur rekur kannski minni til var sú eina sem greiddi atkvæði gegn þróunarsamvinnuáætluninni í mars 2013. Við höfum auðvitað ekki staðið við samkomulagið og virðumst ekki ætla að gera það enn, ég hef því miður áhyggjur af því að ríkisstjórnin ætli ekki að standa við það. Ég hef líka miklar áhyggjur af því að það sé lýðræðinu hættulegt að framkvæmdarvaldið taki stofnunina til sín með þeim hætti sem hér er lagt til. Það kemur fram í áliti minni hlutans, fyrir utan það sem ég hef þegar rakið, að stofnunin hefur margsannað sig með þeim verkefnum sem hún hefur haft á höndum og hafa verið tekin út í óháðum úttektum og eru mjög margvísleg og í mörgum löndum. Það hefði frekar mátt hugsa sér að styrkja stofnunina enn frekar heldur en að draga hana inn undir ráðuneytið með þessum hætti. Það má líka alveg halda því til haga að utanríkisráðuneytið fer nú þegar með 60% af framlögum til málaflokksins en Þróunarsamvinnustofnun um 40% þannig að það er auðvitað eftir einhverju að slægjast. Hér hefur verið farið yfir það hvað DAC hefur haft fram að færa í þessu. Við vitum að árið 2016 er von á úttekt DAC sem ráðherrann telur sér illfært að bíða eftir, kannski er það vegna þess að hann á von á því að það skili okkur þeim niðurstöðum að honum verði ráðið frá því að gera þetta. DAC segir að með aðild Íslands að þróunarsamvinnunefndinni muni einstök nálgun Íslands og 30 ára reynsla gagnast henni vel. DAC segir líka að stofnanarammi Íslands í málaflokknum búi yfir getunni sem þarf til að ná markmiðum sem við setjum okkur í þróunarsamvinnu. Og þá spyr maður sig: Af hverju þarf að breyta þessu? Þessi úttekt var gerð í kjölfar þess að Alþingi hafði samþykkt þá hækkun sem við vorum að tala um áðan, framlög til þróunarsamvinnu áttu að aukast hratt og ná 0,7% vergri landsframleiðslu árið 2017. Því miður hefur ekki orðið af þessu og ríkisstjórnin hefur ákveðið að forgangsraða með öðrum hætti en þeim að hjálpa fátæku fólki hér heima og erlendis. Það er líka vert að hugsa til þess að í greinargerð með frumvarpi ráðherrans er þessi breyting rökstudd með skilvirkni og hagkvæmni og samlegðaráhrifum og talað er um að draga úr óhagræði og tvíverknaði. Samt hafa engin dæmi um slíkt komið fram í umræðunni, þau komu ekki fram hjá ráðherra þegar hann flutti málið áður en það fór til nefndar, þau komu ekki fram hjá hv. formanni utanríkismálanefndar Hönnu Birnu Kristjánsdóttur í gær. Ef fólk hefur enga sannfæringu fyrir málinu og ekki eru færð nein haldbær rök fyrir því þá er auðvitað áhugavert að heyra hvað hv. þingmönnum meiri hlutans finnst um það og hvort þeir séu sannfærðir um réttmæti þess og hvaða rök það eru sem hafa sannfært þá um að þetta fyrirkomulag verði betra og hvort allt annað en skýrsla Þóris sé eitthvað sem við eigum ekki að hlusta á. Það kemur líka fram í greinargerðinni með frumvarpinu að það verði enginn sparnaður af þessu og ráðuneytið hefur staðfest það. Þegar maður leggur þetta allt saman, þá hlýtur maður að spyrja sig enn og aftur: Hvað er undir? Það kemur fram í greinargerðinni að það eigi að styrkja tengsl milli þróunarsamvinnu og annarra utanríkismála og ráðuneytið telji að það sé best gert með því að færa verkefnin inn í ráðuneytið. Í skýrslu Sigurbjargar segir, með leyfi forseta: „Sameining ÞSSÍ og hinnar marghliða þróunarsamvinnu innan ráðuneytisins myndi veikja faglega stefnumótun í þróunarsamvinnumálum. Slík sameining myndi draga úr möguleikum ráðuneytisins á að koma á innra aðhaldi við ákvarðanatöku og þar með styrkja hina faglegu stefnumótun. Með því að fela sérstakri stofnun eins og ÞSSÍ framkvæmd tvíhliða þróunarsamvinnu má ná fram vissum lykilþáttum í skipulagi sem ætlað er að efla stefnumótun. Í fyrsta lagi má ná fram heildstæðu stjórnunarferli innan stofnunarinnar þar sem lögð er áhersla á faglegan undirbúning og markvissa stjórnun einstakra afmarkaðra viðfangsefna sem fylgt er eftir með innra eftirliti og óháðum úttektum.“ Síðar segir: „Auðveldara er að koma á eftirliti með starfsemi stofnana sem starfa sjálfstætt utan ráðuneyta.“ Þetta styður Ríkisendurskoðun. En samt ætlar ráðherrann að fara gegn þessu þrátt fyrir álit opinbera stofnana. Þetta snýst ekki bara um álit tveggja aðila, þ.e. annars vegar Þóris Guðmundssonar og hins vegar Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur. Það eru fleiri og þar á meðal ríkisstofnun sem við stólum á að hafi eftirlit með stofnunum okkar sem segja að þetta sé ekki gott. Ég skil ekki hvers vegna þetta er niðurstaða hæstv. ráðherra og ég tel reyndar að hann sé að flytja mál ráðuneytisins. Hérna var rakið dæmið um Úganda og er rökstutt ágætlega í áliti minni hlutans að smávægilegar uppákomur á sem betur fer að vera hægt að leysa. Það kemur líka fram að þrátt fyrir þau skoðanaskipti sem þar eru tilgreind fylgi starfsmenn stofnunarinnar að sjálfsögðu utanríkisstefnu Íslands. Virðulegi forseti. Tími minn er að renna út en í áliti minni hlutans er talað um að diplómatískar áherslur gætu farið að blandast inn í Þróunarsamvinnustofnunina, þ.e. framlagsríki geti farið að horfa til eigin hagsmuna og reka hana með annað að leiðarljósi en hagsmuni fátækra ríkja, þ.e. það geti orðið samkrull viðskiptahagsmuna og þróunarsamvinnu þar sem hún er rekin undir sama þaki eins og ég las hér upp áðan. Það er auðvitað hætta á þessu. Það er enginn að segja að þetta gerist, en þetta er hætta og við höfum ekki tækifæri til eftirlits. Alþingi getur vissulega spurt ráðuneytið og kallað eftir svörum en það er ekki formlegt eftirlit eins og við óskum eftir að haft sé með stofnunum okkar. Ríkisendurskoðun sem hefur ráðlagt síðustu 20 árin að framkvæmd og eftirlit sé ekki á sömu hendi er ekki virk í þessu samhengi. Það kemur fram í minnihlutaálitinu að á fundi nefndarinnar hafi komið fram að ráðuneytin séu of íhaldssöm, það vanti oft meira svigrúm til nýsköpunar og athafnagleði í undirstofnunum þeirra. Þetta er eitt af því sem Þróunarsamvinnustofnun Íslands hefur getið sér gott orð meðal annarra ríkja, þ.e. fyrir frumkvæði og nýja nálgun í þróunarsamvinnu. Það hlýtur að vera það sem við viljum að sé viðhaft í slíkri samvinnu þar sem svo miklir fjármunir eru undir. Og engin dæmi hafa verið nefnd um það að heil stofnun hafi áður verið lögð niður og færð inn í ráðuneyti. Þetta virðist því fyrst og fremst vera og hefur verið í öll þessi ár aðallega málefni ráðuneytisins. Það er líka ágætt að minna á það að sum lönd hafa verið að færa sig til baka úr því formi sem hér stefnir allt í. Það er rakið í nefndaráliti minni hlutans að Ítalir breyttu fyrirkomulagi sínu og settu á fót sérstaka stofnun í staðinn fyrir að vera með starfsemina í ráðuneytinu og tekin voru fleiri dæmi á fundum nefndarinnar sem studdu þetta. Í umsögn prófessors Jónínu Einarsdóttur er komist að sömu niðurstöðu og Davíð Oddsson á sínum tíma, að Þróunarsamvinnustofnun verði ekki lögð niður heldur verði verksvið hennar útvíkkað og stofnuninni falið að annast áfram í umboði ráðherra bæði tvíhliða og marghliða þróunarsamvinnu Íslands. Að þessu ættum við að stefna fyrst og fremst, með fólkið á vettvangi og viðtakendurna sem þiggja aðstoðina í forgrunni en ekki Ísland eða ráðherra hverju sinni.
Forseti. Það vakti athygli mína að hv. þingmaður kallaði eftir viðveru formanns utanríkismálanefndar. Við því hefur ekki verið orðið. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það sé lágmark að formaður utanríkismálanefndar sitji hér, ekki síst í ljósi þess að svo virðist sem þessu máli hafi beinlínis verið þjösnað í gegnum nefndina. Formaður nefndarinnar sat ekki í henni síðasta vetur þannig að hún veit ekkert um málið. Mig langar til að spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi hverju hún telji það sæta að formaður nefndarinnar sýni þessu máli svo lítinn áhuga og í öðru lagi hvers vegna í ósköpunum þingmenn ríkisstjórnarflokkanna taki ekki þátt í þessari umræðu. [[Forseti hringir.]]Heldur hún að það hafi eitthvað að gera með það sem ég tel, að þeir telji þetta ómerkilegt mál?
Frú forseti. Ég þakka andsvarið. Mér þykir málinu ekki sýndur neinn sómi þegar formaður nefndarinnar, eins og hv. þingmaður segir, er að koma inn í það núna. Ég ætla ekki að fullyrða að hún viti ekkert um málið en hún var að minnsta kosti ekki viðstödd þá miklu umræðu sem fór fram síðast þegar málið var hér undir. Það virðist enginn sérstakur áhugi vera fyrir þessu. Kannski er það vegna þess að fólki finnst þetta ekki mikið mál. Þetta eru í fyrsta lagi gríðarlegir fjármunir og miklir hagsmunir eru þarna undir. Ef fólk hefur ekki sannfæringu fyrir jafn gríðarlega veigamiklum málaflokki og þróunarsamvinna er þá erum við illa stödd. Hér eru tveir þingmenn Framsóknarflokksins, varaformaður nefndarinnar og ég held að hv. þm. Karl Garðarsson sé líka í nefndinni, þannig að ég vona svo sannarlega að þau taki til máls og segi okkur af hverju þau eru svona sannfærð um að þetta sé besta leiðin. Það skiptir máli að vita viðhorf fólks til þessa máls en ég held einhvern veginn að [[Forseti hringir.]]sannfæringin sé lítil eða lítill áhugi.
Forseti. Ég er sammála hv. þingmanni. Því miður virðast menn ekki telja þetta þess virði að láta í té skoðun sína á málinu, sem er náttúrlega algerlega stórfurðulegt þar sem þróunarsamvinna er ein af grunnstoðum utanríkisstefnu landsins og þá um leið hvernig henni er fyrir komið. Mig langar að spyrja hv. þingmann um þá breytingu sem nú er að verða. Þróunarsamvinnustofnun hefur útvegað talsvert mikla fjármuni í verkefni sem við erum að vinna í í samvinnu við aðrar þjóðir, sérstaklega í sambandi við jarðhita. Er ekki líklegt að það verði eitthvað flókið að fá peninga utan að frá ef þeir eiga að renna inn í ráðuneytið? Er ekki flóknara að eiga samstarf við [[Forseti hringir.]]ráðuneyti einnar þjóðar en við sjálfstæða [[Forseti hringir.]]stofnun, t.d. svona sérstök verkefni?
Frú forseti. Það er það sem maður hefur áhyggjur af. Hvernig verður þessum fjármunum ráðstafað? Verður þeim ráðstafað á vettvangi eða verða viðskiptahagsmunir ofan á, eins og varðandi jarðhitaverkefnin? Ég hef það fyrir satt að þeir sem eru í þessum jarðhitaverkefnum þurfi ekkert sérstaklega á þessum stuðningi eða styrkjum að halda sem ráðuneytin láta af hendi í beina þróunarsamvinnu á vettvangi. Ég hef svolitla persónulega reynslu af því í minni fjölskyldu að hafa fólk á vettvangi sem hefur starfað við þessa þjónustu og telur sig hafa einhverjar upplýsingar um það. Áhyggjur fólks beinast fyrst og fremst að því að minni fjármunir fari til fólksins í beina aðstoð en meira í einhver viðskiptatækifæri og hagsmuni.
Virðulegur forseti. Mikið er talað um það af hálfu stjórnarandstöðunnar að hún viti ekki tilgang þessa frumvarps. Tilgangur frumvarpsins er ítarlega reifaður í frumvarpinu sjálfu. Það þarf ekki annað en að lesa athugasemdir við frumvarpið til að komast að því hver tilgangurinn er. Hann er meðal annars sá að öll samskipti við erlend ríki séu samstillt og á einni hendi og í takt við utanríkisstefnu Íslands. Með þessu verður hagræðing og það verður mikil samlegð. Ég ætla að biðja hv. þingmann afsökunar á því að ég kallaði fram í áðan og sagði að Þórir Guðmundsson hefði talað við 190 manns. Það er rangt, hann talaði við 179 sérfræðinga í skýrslu sinni. Ég þekki Þóri Guðmundsson mjög vel. Þar fer mjög vandaður maður, mikill fagmaður á sínu sviði. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún vantreysti þessum 179 aðilum sem hann ræddi við, hvort hún vantreysti Þóri Guðmundssyni við gerð skýrslunnar þar sem hún nefnir ýmsa aðra [[Forseti hringir.]]sérfræðinga en tekur ekkert tillit til þess að þessi skýrsla er ekki bara hugverk eins manns. Hann hefur á bak við sig 179 einstaklinga og fagmenn. Vantreystir hún Þóri Guðmundssyni?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta snýst ekki um að vantreysta Þóri Guðmundssyni. Þetta snýst um það að hér eru tveir fagaðilar sem skila hvor sinni niðurstöðunni og ekki bara það, annar aðilinn er sagður hafa rétt fyrir sér en athugasemdir hins eru virtar að vettugi. Athugasemdir Ríkisendurskoðunar eru virtar að vettugi. Eins og hv. þingmaður rökstuddi málið hér spyr ég: Hvað hefur ekki verið samhæft? Hvað hefur ekki gengið vel í því fyrirkomulagi sem við höfum í dag? Það er sú gagnrýni sem við erum að kalla eftir. Hún hefur ekki verið rökstudd að mínu mati og margra annarra. Hvers vegna er hann sannfærður um að Ríkisendurskoðun hafi rangt fyrir sér, t.d. þegar hún talar um að framkvæmd og eftirlit eigi ekki að vera á einni og sömu hendi? Mér finnst það skipta miklu máli. Það getur líka haft með það að gera hvernig við leggjum spurningar upp þegar við tökum viðtöl. Það þekkir [[Forseti hringir.]]hv. þingmaður mætavel.
Virðulegi forseti. Ég hélt reyndar að ég væri að spyrja spurninga en ekki hv. þingmaður, en allt í lagi. Hún spyr mig spurninga. Hún talar um tvo fagaðila, það er alveg rétt og hér er mikið látið með skýrslu Sigurbjargar Sigurgeirsdóttur sem var unnin um þetta mál. Sú skýrsla var unnin með þá fyrir fram gefnu stöðu að Þróunarsamvinnustofnun yrði starfrækt áfram. Það liggur alveg fyrir. Í þessari skýrslu var fyrst og fremst fjallað um verklag og skipulag innan þeirrar stofnunar. Hvernig í ósköpunum er hægt að láta þá skýrslu trompa skýrslu Þóris Guðmundssonar sem er byggð á viðtölum við 179 sérfræðinga? Það er óskiljanlegt.
Virðulegi forseti. Það er ekki rétt að mínu mati að skýrsla annars aðilans hafi snúist eingöngu um það að málin yrðu áfram inni. Þórir Guðmundsson lagði líka til fleiri leiðir en þessa einu, við skulum ekki gleyma því. Ráðherra valdi þessa einu. Hér kemur fram að það eru færð rök fyrir endanlegu vali á kosti eitt fremur en kosti þrjú. Fram kemur, með leyfi forseta, „að það verði þróunarsamvinnu Íslands til heilla að vera eitt af þremur meginverkefnum ráðuneytisins og stuðla að sem mestri samhæfingu með öðru starfi ráðuneytisins að alþjóðlegri málefnavinnu“. Hann leggur líka til fleiri leiðir alveg eins og hinn skýrsluhöfundurinn gerir. Við skulum ekki gleyma því. Síðan er það ráðherrans að velja á endanum hvað hann telur skynsamlegast. Þess vegna finnst mér það mikilvægt að við höfum í huga að þetta snýst ekki bara um tvær persónur þó að við séum mikið að vitna í þessar tvær skýrslur. [[Forseti hringir.]]Fyrir mér snýst þetta gríðarlega mikið um framkvæmd, skipurit og eftirlit og þá segir Ríkisendurskoðun og skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis: Svona gerum við ekki.
Forseti. Ég er búinn að vera að rýna dálítið í þetta frumvarp og tel mig vera kominn niður á eitthvað sem maður gæti kannski púslað saman sem ástæðu fyrir því. Ég sé þá ástæðu að sett voru lög nr. 121/2008 og síðan hafa ýmsar breytingar verið og það kalli eftir þessu frumvarpi. Það er nefnt að með því að hverfa frá tvískiptingu verði meiri krafti náð í þetta. Hins vegar vinna ÞSSÍ og ráðuneytið nú þegar mjög náið saman samkvæmt greiningu opinberra fjármála hjá fjármála- og efnahagsráðuneyti þannig að það að setja þetta á eina hönd eru mjög tæp rök, sérstaklega þegar það virðist ekki einu sinni nást nein hagkvæmni nema að mjög takmörkuðu leyti eða „kannski“ eins og það er orðað.
Frú forseti. Það sem maður rekur augun í þegar fjallað er um þessi mál er að ástæðan hefur beinlínis ekki komið fram nákvæmlega. Hún er orðuð en það hafa ekki verið færð rök fyrir þeim orðum. Hv. þingmaður, sem talaði á undan mér í andsvörum, las upp hver tilgangurinn væri. Það hafa ekki verið færð fyrir þessu rök. Þetta er bara lagasetning sem felur í sér þessi örfáu orð en rökin á bak við þau eru ekki til staðar. Það er auðvitað það sem við erum að gagnrýna. Samstarfið hefur gengið ágætlega fram til þessa og það er hægt að bæta það og laga. Það er hægt að efla stofnunina og það hefði að mínu viti átt að vera markmið utanríkisráðuneytisins að styrkja hana en kannski er ráðuneytið bara orðið svona lítið að það vantar eitthvað að gera, hvað veit ég. Þetta hljómar alla vega mjög undarlega. [[Forseti hringir.]]Ég held að þetta séu bara orð en ekki eitthvað sem styður þau.
Frú forseti. Mig langar að lesa aðeins áhugaverðar setningar upp úr frumvarpinu, með leyfi forseta: „… mögulegur ávinningur af samlegð verkefna verði notaður til að auka starfsemina …“ - mögulegur. „Gefa þyrfti fyrirkomulaginu tíma til að þróast, en vonir stæðu til að þetta tækist með ágætum.“ Þetta eru möguleikar og vonir. Líka er sagt, með leyfi forseta: „Mikilvægt hefur þótt að þverpólitísk sátt ríki um málaflokkinn …“ - Þetta frumvarp hljómar ekkert þannig. Hérna kemur vandamálið, með leyfi forseta: „Verkefni samstarfsráðsins og þróunarsamvinnunefndar skarast og verkaskipting milli þeirra er óljós …“ Það er ekkert um ÞSSÍ þarna þannig að það eru verkefni einhvers ráðs og nefndar sem skarast og þar af leiðandi á að leggja niður stofnun. Ég skil ekki.
Frú forseti. Það er ekki skrýtið að hv. þingmaður skilji ekki. Það er akkúrat þetta sem okkur finnst kristallast í þessari umræðu. Það er rosalega tæpur rökstuðningur á bak við hana, skilvirkni, samlegð og eitthvað, ekki nema það eigi að segja fólki upp í stríðum straumum. Það hefur í sjálfu sér ekki komið fram að öðru leyti en því að einhverjar skipulagsbreytingar verða með þessu og ef starfsmenn Þróunarstofnunar Íslands vilja ekki starf sem ráðuneytið nota bene telur sambærilegt og það er ráðuneytið sem ákveður hvort það er sambærilegt þá verða þeir látnir fara. Kannski á bara að fækka fólki og það verði samlegðin og sparnaðurinn, ég veit það ekki. Við höfum verið að hnýta í að eitthvað sé mögulegt, að vonir standi til og eitthvað í þá veru og að ekki [[Forseti hringir.]]hafi verið færð rök fyrir því að stofnunin hafi ekki staðið sig og svo að sjálfsögðu þessa þverpólitísku sátt.
Virðulegi forseti. Ég upplifði tvö jákvæð augnablik fyrir skömmu. Ég leit út um gluggann og sá þurra jörð í fyrsta sinn í langan tíma og síðan sá ég hv. þm. Karl Garðarsson mæta hingað í andsvar til að ræða málið efnislega, sem mér þótti mjög vænt um. Ég tek eftir því að stundum þegar við ræðum mál sem þessi virðast þau skiptast milli stjórnar og stjórnarandstöðu, þótt eðli málsins gefi manni ekkert tilefni til að ætla að þessi ágreiningur sé byggður á málefnalegu ósætti, þ.e. ágreiningi um ágæti málsins. Mér finnst það skrýtið. Þetta gerist aftur og aftur. Af hverju skiptist þetta milli stjórnar og stjórnarandstöðu í þessu máli? Þetta er ekki mál sem varðar hægri eða vinstri. Þetta er ekki mál sem varðar eitthvert grundvallarmarkmið hjá flokkum eftir því sem maður fær best séð, fyrir utan auðvitað hvaða neikvæð áhrif þetta hefur á gegnsæi og svona. En nú skortir mig tíma. Ég velti fyrir mér, hvernig stendur á þessu?
Frú forseti. Stórt er spurt. Það styttir kannski upp í tilefni dagsins, þegar hv. þingmaður hefur náð forsetaaldri. Það sem kemur ágætlega fram í rökstuðningi minni hlutans og við höfum margrakið hér, gerðum það í síðustu umræðu þegar þetta mál var til umfjöllunar, er akkúrat það sem þingmaðurinn segir. Margir ráðherrar úr ýmsum flokkum hafa ýtt þessu verkefni frá sér og sagt: Nei, við ætlum ekki að gera þetta. Einhverjir voru reknir til baka, reyndar framsóknarráðherrann Valgerður Sverrisdóttir. Mér finnst þetta kristallast í því að það var þverpólitísk sátt, má segja, ráðherrar, sama hvar flokki þeir stóðu, sögðu: Við förum ekki með þetta í gegn, þetta er ekki skynsamlegt. Það er eitthvað í þessu sem er ekki skynsamlegt. - Nema núna. Og fylkir á bak við sig fólki sem ég trúi ekki að sé sannfært í hjarta sínu um að þetta sé rétt.
Virðulegi forseti. Mér þykja örlög þessa máls hér í þinginu endurspegla hvernig þingið virkar, eða öllu heldur virkar ekki. Maður hefði haldið að þetta væri mál sem þingið ætti að geta rætt eins og maður býst við að þing virki, að fólk kæmi hérna saman og rökræddi málið fram og til baka, ágæti þess eða nefndi rök gegn því, og einhvern veginn mundi þingið komast að málefnalegri niðurstöðu. Ég tek hins vegar eftir því að um leið og maður byrjar að tala er maður sakaður um málþóf, það er eiginlega sama hvað það er. Sömuleiðis hef ég tekið eftir því að væntanlega vegna þeirra væntinga stjórnarmeirihlutans tekur hann ekki þátt. Niðurstaðan er sú að stjórnarandstaðan er að tala um þetta. Þetta lítur út eins og málþóf. Stjórnarmeirihlutinn tekur lítinn eða engan þátt og þetta lítur út eins og málþóf. Ég velti fyrir mér hvernig við getum bætt þingstörfin þannig að þetta komi ekki upp. Mér þykir svolítið skrýtið að hlusta á þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs taka undir orð hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra Davíðs Oddssonar af öllum mönnum í málaflokkum. En það undirstrikar líka að þetta ætti ekki að vera flokkspólitískt mál. Ég velti fyrir mér hvernig við komumst yfir þennan þröskuld.
Virðulegi forseti. Þetta eru háleitar spurningar. Ef maður hefði svörin við því hvernig hægt væri að bæta andrúmsloftið, hefðir og annað slíkt þá værum við búin að taka pólitíkina úr pólitíkinni að mörgu leyti og ég er ekki alveg viss um að ég vilji standa fyrir því. Mér finnst fínt að við séum ósammála og allt í lagi með það og að við skiptumst á skoðunum ef rökin eru sannfærandi á bága bóga. Við vinstri græn höfum sannfæringu fyrir því að þetta sé ekki skynsamlegt. Við teljum okkur hafa fært fram gild rök og meðal annars Ríkisendurskoðunar, þó að við hverfum alveg frá stjórnsýslufræðingum, úttektaraðilum og öðru slíku. Þetta er stofnun sem ég treysti til að fara yfir þessi mál og hún segir að þetta sé ekki skynsamlegt. Varðandi ríkisstjórnarflokkana og þingmenn þeirra hafa þeir því miður ekki tjáð sig mikið og þess vegna óska ég eftir því að þeir geri það. Það hafa ekki komið fram nægileg rök að mínu mati til að rökstyðja málið. Annars er allt í lagi að við séum ekki alltaf sammála.
Frú forseti. Við ræðum hér umdeilt mál svo vægt sé til orða tekið. Hér hefur verið komið inn á marga þætti og menn velt vöngum yfir því hvers vegna hæstv. utanríkisráðherra fari í þessa vegferð, hver sé tilgangur hennar og hvers vegna þetta frumvarp sé lagt fram. Það kom fram áðan í umræðunni að frumvarpið er byggt á skýrslu Þóris Guðmundssonar, þáverandi starfsmanns Rauða krossins, og spurt hvort við þingmenn værum að gagnrýna vinnu þess ágæta manns. Rauði krossinn vinnur vissulega á líkum vettvangi og Þróunarsamvinnustofnun að mörgu leyti en þetta mál snýst ekkert um að gagnrýna vinnu Þóris og þá samantekt sem kemur fram í skýrslu hans, enda voru lagðar fram í þeirri áfangaskýrslu þrjár leiðir, þetta var ekki eina leiðin sem var lögð til. Við verðum að ræða þetta alveg burt séð frá þeim einstaklingi sem vann þessa áfangaskýrslu. Eins og hefur verið nefnt líka í umræðunni þá lá vissulega fyrir önnur skýrsla frá árinu 2008 þar sem Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir fjallaði um málefni Þróunarsamvinnustofnunar. Þar komu fram röksemdir gegn því að leggja stofnunina niður og færa inn í ráðuneytið og í flestum þeirra umsagna sem komið hafa fram um frumvarpið er mælt eindregið gegn því að farið sé í þessa vegferð. Hvergi liggur nein greining fyrir á því hvaða vanda á að leysa með því að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og færa starfsemina inn í utanríkisráðuneytið. Væri ekki ágætt að byrja á því að greina hvaða vanda er verið að leysa? Þróunarsamvinnustofnunin hefur staðið sig mætavel og hlotið lof fyrir eins og kemur fram í frumvarpinu sjálfu og ég held að ekki sé hægt að efast neitt um það að stofnunin hefur hlotið víða lof eins og hjá DAC, þróunarsamvinnunefnd OECD. Starfsemin hefur verið tekin út margsinnis í óháðum úttektum og alltaf hefur þessi niðurstaða komið fram. Hvers vegna í ósköpunum ætlum við þá að fara að leggja hana niður og setja starfsemina inn í utanríkisráðuneytið? ÞSSÍ fer með tvíhliða þróunarsamvinnu Íslands og af því fé sem fer til þess málaflokks á fjárlögum fær stofnunin um 40% framlag og utanríkisráðuneytið 60% framlag, en það veitir ýmsa aðra marghliða þjónustu og þar má nefna jarðhitaskólann og friðargæsluna. Ég ætla að viðra aðeins það sem kom fram þegar skýrsla Þóris Guðmundssonar til utanríkisráðherra var lögð fram. Framkvæmdastjóri Þróunarsamvinnustofnunar veitti umsögn um skýrslu Þóris Guðmundssonar fyrir hönd stofnunarinnar og þar er velt vöngum yfir því hvað kemur fram í henni. Í umsögninni segir að í skýrslu Þóris á bls. 32 komi fram að ef almennur stuðningur eigi að vera við framlög til þróunarsamvinnu sé úrslitaatriði að hægt sé að tryggja góða nýtingu fjárins og mæla hvaða árangur hefur náðst. Því er svarað af hálfu Þróunarsamvinnustofnunar í umsögninni að stofnunin hafi lagt á þetta höfuðáherslu á undanförnum árum og það sé skjalfest m.a. í stefnuplaggi undir heitinu Sýn og starfshættir og að allar breytingar á skipulagi, áherslum og verklagi ættu að hafa þetta að markmiði. Í umsögninni er nefnt að í skýrslu Þóris Guðmundssonar sé lagt til að kerfi árangursstjórnunar verði innleitt í allri þróunarsamvinnu. Innleiðingin og framkvæmd slíkrar nálgunar væri verulegt framfaraskref til að tryggja góða nýtingu fjár og mælanlegan árangur. Þróunarsamvinnustofnun hvetur í umsögninni ráðherra til að setja í gang vinnu við innleiðingu árangursstjórnunar en bendir um leið á að slíkt sé umfangsmikið og flókið verk og árangursstjórn þurfi að ná til þeirra verkefna sem ráðuneytið sinni núna beint eins og fjölþjóðlegri samvinnu, tvíhliða samvinnu gegnum fjölþjóðlegar stofnanir, friðargæslu, neyðaraðstoð og skóla Sameinuðu þjóðanna svo eitthvað sé nefnt. Það segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Okkur þætti við hæfi að þetta yrði meginviðfangsefni utanríkisráðuneytisins í stjórnsýslu þróunarsamvinnu á næstu árum.“ Það er því tekið undir það af hálfu Þróunarsamvinnustofnunar og að þetta sé hægt að framkvæma miðað við stofnunina eins og hún er í dag. Jafnframt segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Þegar kemur að tillögum um tvíhliða þróunarsamvinnu, og þá einkum starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar, er ástæða til að doka við. Tillögurnar um að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun og minnka almennt hlut tvíhliða samvinnu (sem verður afgangsstærð miðað við tillögur skýrslunnar um aukningu í fjölþjóðlegri samvinnu, aukningu í neyðar- og mannúðaraðstoð, aukningu í „borgarasamtök“ og stofnun á nýju sendiráði, en litla aukningu á heildarframlögum)“ - og það er kannski þar sem hnífurinn stendur í kúnni í þessum efnum - „eru í undarlegu ósamræmi við það að í skýrslunni má víða sjá að einungis Þróunarsamvinnustofnunin kemst nærri því að uppfylla skilyrðin“, þ.e. skilyrðin um að tryggja góða nýtingu fjárins og mæla hvaða árangur hefur náðst. Er þetta ekki það sem stendur upp úr, að tryggt sé að árangur náist með þeim fjármunum sem ríkið lætur í þróunarsamvinnu yfir höfuð og að nýta þá fjármuni sem eru til staðar? Þróunarsamvinnustofnun hefur vissulega staðið undir því ábyrgðarmikla hlutverki. Það segir einnig í umsögninni: „Við teljum mjög ólíklegt að það sé líklegt til að bæta árangur í þróunarsamvinnu, samkvæmt ofangreindri skilgreiningu Þóris, að flytja framkvæmdina inn í ráðuneytið. Við bendum líka á að slík breyting væri í andstöðu við þá stjórnsýsluhefð sem hefur myndast á Íslandi að ráðuneyti annist stefnumörkun og eftirlit og að stofnanir sjái um framkvæmd …“ Bent er á til samanburðar við stjórnsýslu annarra ráðuneyta að varla væri áhugi á því að flytja stofnanir eins og Vegagerðina og Fiskistofu inn í viðkomandi ráðuneyti. Það vill svo til að Þróunarsamvinnustofnun Íslands er eina faglega stofnunin undir utanríkisráðuneytinu sem á nú að leggja niður. Á það er bent í umsögninni um skýrslu Þóris Guðmundssonar að þverpólitísk sátt hafi verið um núverandi skipulag þróunarsamvinnu og það skipulag sé ekkert mjög gamalt. Enn fremur er tekið fram að verið sé að bíða eftir jafningjarýni á íslenskri þróunarsamvinnu frá þróunarsamvinnunefndinni, DAC. Af hverju ættum við ekki að staldra við og fá niðurstöðu þeirrar úttektar sem á að koma á næsta ári og fara ekki út í svona veigamiklar skipulagsbreytingar sem þarna eru á ferðinni? Það hefur komið fram gagnrýni frá fleiri aðilum eins og frá Alþýðusambandi Íslands. ASÍ spyr ýmissa spurninga og spyr hvað valdi því að stjórnvöld ætli að fara þessa leið. Með leyfi forseta, vil ég vitna í umsögn ASÍ: „Alþýðusambandið telur að með því að færa framkvæmd þróunarsamvinnu yfir á eina hendi, þ.e. alfarið á ábyrgð utanríkisráðuneytis, dvíni sá faglegi árangur sem ÞSSÍ hefur náð. Hætta er á að diplómatískar áherslur fari að blandast inn í þróunarsamvinnuna, þ.e. að framlagsríki fari að reka hana með eigin hagsmuni að leiðarljósi en ekki hagsmuni fátækra ríkja eingöngu.“ Þetta er líka mjög umhugsunarvert. Alþýðusambandið telur að áður en ákvörðun sé tekin um að færa alla alþjóðlega þróunarsamvinnu undir utanríkisráðuneytið þurfi að leita svara við mörgum spurningum sem upp koma við lestur skýrslunnar. Í fyrsta lagi spyr ASÍ: Hver eru fagleg rök sem liggja til grundvallar áformum um sameiningu? Mér finnst þau svör hvorki hafa komið fram í nefndaráliti meiri hlutans né í frumvarpinu sjálfu. Í öðru lagi er spurt hvort önnur lögmál gildi um þróunarmál en aðra málaflokka í ljósi þess að almennt hafi stjórnsýslan þróast æ meira á þann veg að stefnumörkun og eftirlit með framkvæmd hennar sé á hendi ráðuneyta en framkvæmdin sjálf á hendi faglegra stofnana. Og í þriðja lagi er spurt um álit þróunarsamvinnunefndar OECD, DAC, á sameiningu: Af hverju er ekki beðið niðurstöðu DAC-nefndarinnar um skipulag og árangur þróunaraðstoðar, sem fyrirhugað er að komi árið 2016? Að lokum er spurt hvort athugað hafi verið hver reynsla annarra ríkja hafi verið af því að hafa sjálfstæða stofnun utan um þróunarsamvinnu, t.d. í Svíþjóð. Alþýðusambandið leggur áherslu á að fresta breytingu á þessum lögum og það sé eðlilegt að svona spurningum sé svarað af fagaðilum áður en lengra sé haldið og ákvörðun tekin í þessu stóra máli. Hér hefur verið komið inn á það hver hlutur okkar Íslendinga er í framlögum til þróunaraðstoðar og það markmið að við leggjum fram 0,7% af vergri þjóðarframleiðslu til þróunarmála. Við eigum langt í land með að ná því markmiði og höfum meira að segja bakkað því að ráðherra lagði til að til málaflokksins færu 0,23% af vergri landsframleiðslu en hlutfallið fór niður í 0,21%, hefur sem sagt lækkað um 500 millj. kr. Það kom fram í máli hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra, Össurar Skarphéðinssonar að þarna vantaði upp á nokkra milljarða, 4 milljarða, ef því marki hefði verið náð sem samþykkt var að stefna að, að leggja til 0,7% af vergri landsframleiðslu í þennan málaflokk. Ef það hefði gengið eftir eins og samþykkt var á síðasta kjörtímabili vantaði um 4 milljarða upp á. Það er líka mjög umhugsunarvert. Ég skil ekki af hverju hæstv. utanríkisráðherra setur hausinn undir sig í þessu máli og ætlar að keyra þetta í gegn. Við sem höfum gagnrýnt frumvarpið höfum talað um að það sé einhvern veginn hans eina mál sem hann hefur möguleika á að ná í gegn og þá skal allt lagt undir þótt rökin séu engin. Ég tek undir nefndarálit minni hluta utanríkismálanefndar en þar segir í lokin að frumvarpið sé vanbúið, illa rökstutt og að hluta til byggt á misskilningi og engar málefnalegar forsendur séu færðar fyrir því að leggja niður þessa góðu stofnun, Þróunarsamvinnustofnun Íslands, og færa starfsemina inn í utanríkisráðuneytið. Það er algerlega litið fram hjá því áliti Ríkisendurskoðunar að stefnumótun og eftirlit eigi að fara fram í ráðuneytinu en framkvæmdin eigi að vera á hendi undirstofnana. Það er algerlega litið fram hjá þeirri gagnrýni sem Ríkisendurskoðun hefur komið fram með á þetta mál því ef fram fer sem horfir og frumvarpið verður samþykkt verður þetta allt undir sama hattinum. Ég tel það ekki vera góða stjórnsýslu og að horft sé fram hjá, eins og hér hefur verið nefnt, þeirri gagnrýni sem kom á stjórnsýslu landsins í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um hrunið. Menn eru allsendis að hunsa leiðbeiningar og athugasemdir sem borist hafa frá Ríkisendurskoðun í þessu máli. Í öllum þeim úttektum sem hafa farið fram á ÞSSÍ er talað um að hún sé fyrirmyndarstofnun ríkisins. Ég ætla í lokin að vísa í nefndarálit minni hluta utanríkismálanefndar. Þar er vitnað í prófessor Jónínu Einarsdóttur, einn helsta fræðimann landsins á sviði þróunarfræða, en hún er ómyrk í máli í umsögn sem hún skrifar fyrir félagsvísindasvið Háskóla Íslands. Hún gagnrýnir frumvarpið og leggur til að Þróunarsamvinnustofnun verði efld í stað niðurlagningar og hún kemst að sömu niðurstöðu og Davíð nokkur Oddsson á sínum tíma og gerir í niðurlagsorðum sínum tillögu um að ÞSSÍ verði ekki lögð niður heldur verði verksvið hennar víkkað út og stofnuninni falið að annast áfram í umboði ráðherra bæði tvíhliða og marghliða þróunarsamvinnu Íslands. Undir þetta get ég svo sannarlega tekið. Mér finnst þetta mál allt vera mjög slæmt því það er með óbeinum hætti verið að lýsa vantrausti á starfsemi þessarar góðu stofnunar undanfarin ár og starfsmenn hennar sem hafa starfað þar í gegnum tíðina. Ekki er reiknað með að það verði neinn sparnaður af þessu heldur virðist þetta vera eitthvað sem er á teikniborði hæstv. ráðherra og hann ætlar að leggja allt undir til að koma þessu óheillamáli í gegn og ég tel það vera mjög slæmt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og ekki síst fyrir að vekja athygli á því að sá háttur sem utanríkisráðherra leggur hér til að verði á þróunarsamvinnu okkar, þ.e. að loka Þróunarsamvinnustofnun og færa það allt inn í ráðuneytið er ekki eina tillaga Þóris Guðmundssonar í merktri skýrslu hans, alls ekki. Hann leggur fram þrjár tillögur. Mér finnst skipta mjög miklu máli að það komi fram. Mér fannst eitthvað ýjað að því hér áðan að gagnrýni okkar sem erum á móti þessari leið sé gagnrýni á Þóri Guðmundsson. Ég segi nú bara: Hvers lags eiginlega er þetta að ýja að svona hlutum? Við vitum það mætavel - og af því að þingmaður sagði hér áðan: Ég þekki Þóri Guðmundsson, segi ég: Ég þekki Þóri Guðmundsson að góðu einu og það á ekki að gerast hér í þingsal að ýjað sé svona að hlutunum. En mig langar til að spyrja hv. þingmann: Af hverju liggur hæstv. utanríkisráðherra svona mikið á að gera þetta? Af hverju er þetta vilji embættismanna utanríkisráðuneytisins? Ég ætla bara að leyfa mér að segja: Ég held að það sé bara til að fjölga sendiherrastöðum. Hver er skoðun hv. þingmanns á því?
Herra forseti. Já, það er svolítið snúið að ætla okkur að lesa í framsóknarheilabú hæstv. utanríkisráðherra, en það má vel vera að hann sjái það fyrir sér að hægt verði að fjölga einhverjum sendiherrastöðum eða styrkja með þessu ráðuneyti sitt. Ég held að það sé svolítið þannig. Við munum eftir því í fjárlögum 2013 þegar skera átti ansi mikið niður í utanríkisráðuneytinu. Þá hefur kannski verið leitað leiða til að styrkja ráðuneytið með einhverjum hætti og eflaust hefur verið áhugi innan ráðuneytisins að fá þessa starfsemi inn í ráðuneytið og tryggja fjármagn inn í ráðuneytið til að halda utan um það sem þar var fyrir. Síðan kemur fram í frumvarpinu að endurráða eigi alla sem vinna hjá Þróunarsamvinnustofnun, eins og ég skil það, nema framkvæmdastjórann, hann verði ekki ráðinn - nema eitthvað hafi breyst. Ekki er litið á það sem sparnað heldur að verið sé að hagræða og gera skilvirkara. Ýmis slík orð eru notuð yfir þetta og það er ekki skilgreint neitt frekar því að engin úttekt liggur fyrir varðandi þörfina á þessu eða þá hvaða vanda þurfi að leysa í þessu máli. En menn bíta oft ýmislegt í sig. Ég tel til dæmis að hæstv. ráðherra hafi bitið það í sig að hann vilji skilja eftir sig einhverja arfleifð þegar hann hættir sem utanríkisráðherra, hvort sem hún er góð eða slæm og að þetta sé hans arfleifð, þ.e. að hafa hnoðað þessari stofnun inn í ráðuneytið, því miður.
Forseti. Það er hárrétt sem fram kemur hjá þingmanninum að það hefur náttúrlega verið hert að utanríkisráðuneytinu svo sem eins og öllum ráðuneytum og ríkisrekstri hér eins og nauðsynlegt var eftir 2008. Það vakti sérstaka athygli í byrjun þessa kjörtímabils hvað alltaf var hert meira að utanríkisráðuneytinu en öðrum ráðuneytum, enda eru ýmsir áhrifaríkir í fjármálum ríkisins og Alþingis, og sérstaklega formaður fjárlaganefndar, hún sýndi hér einu sinni í atkvæðagreiðslu sérstakan fjandskap við Þróunarsamvinnustofnun. Við virðumst vera með frekar mikla fóbíu fyrir því að anda að okkur alþjóðlegu lofti almennt. Þá segi ég: Ef færa á þessa starfsemi inn í utanríkisráðuneytið, á þá að nota þá peninga sem við setjum í Þróunarsamvinnustofnun í annað? Heldur hv. þingmaður að það verði þá kannski þannig að hægt verði að fara að hreyfa þá peninga og nota þá í einhver önnur verkefni en Þróunarsamvinnustofnun, kannski til að - ja, ég veit ekki hvað, styrkja einhverja aðra þætti í utanríkisþjónustunni eða eitthvað slíkt? Erum við þá búin að missa utanumhaldið um peningana sem eiga að fara í Þróunarsamvinnustofnun? Er hætta á því?
Herra forseti. Vissulega er það spurning hvort menn fari að blanda þarna saman viðskiptum og þróunarsamvinnu og er talið af öllum fagaðilum að það sé mjög hættulegt að blanda því saman og sagt að aðgreina eigi þetta. Það hefur auðvitað verið alveg aðgreint með því að hafa Þróunarsamvinnustofnun með það hlutverk sem hún hefur og það hefur ekkert blandast saman við viðskipti. En það er óljóst hvernig fjármunirnir nýtast svo í stofnuninni og hvernig eftirlitið verður með nýtingu fjármunanna. Það er auðvitað ekki boðlegt að framkvæmdarvaldið sé með allt á sinni hendi. Það eitt og sér er ekki boðlegt í dag að menn fari aftur í þann farveg. Það kann ekki góðri lukku að stýra. Það er ekki endalaust hægt að draga fé í utanríkisþjónustuna og það verður alltaf einhver að draga línuna í þeim málaflokki. Þetta verkefni, alþjóðleg þróunarsamvinna, er alveg sér á báti og á að halda alveg henni sér, burt séð frá öðrum viðskiptalegum hagsmunum. Ég vil nefna að á síðasta kjörtímabili lagði þáverandi ríkisstjórn myndarlegt framlag til þessa málaflokks, 1 milljarð, sem hefði átt að vaxa. Framlögin væru tæpir 5 milljarðar ef því hefði verið haldið áfram. Veldur hver á heldur og ég er ansi hræddur um að þessi málaflokkur, þróunarsamvinnan, muni gjalda þess að fara inn í hítina í utanríkisráðuneytinu. Er varað við því í umsögnum og fram kemur í nefndaráliti minni hlutans að varað sé við því að faglegt starf gjaldi þess að fara inn í ráðuneytið og að erfitt sé að tryggja að fjármunir nýtist og skili sér sem best þegar þetta er allt á sömu hendi. Auðvitað þurfum við þingmenn að vera með eftirlitshlutverk í þessum málum en það þarf þá að vera nægilega gagnsætt til að hægt sé að sinna því eftirliti.
Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir mjög skelegga útlistun á stöðu mála þegar kemur að þessu skelfilega máli um að færa Þróunarsamvinnustofnun Íslands inn í ráðuneytið. Þegar ég kem hingað inn og er að skoða þetta mál sé ég að yfirlýst markmið frumvarpsins samkvæmt nefndaráliti meiri hlutans er, með leyfi forseta: „að stuðla að aukinni skilvirkni og hagkvæmni í stjórnsýslu alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands og gera stefnumótun málaflokksins markvissari.“ Mig langar svolítið að staldra við þetta síðasta, að gera stefnumótun málaflokksins markvissari. Þýðir það ekki, ef ég á að þýða þetta yfir á mannamál, að þarna eigi að auka pólitísk ítök inni í stofnuninni þar sem stefnumótunin er greinilega ekki nógu pólitísk eða aðkoman að stefnumótuninni ekki nógu nálægt því pólitíska valdi sem ráðherra vill fá að hafa? Þá er spurningin hvort þróunarsamvinna eigi að vera pólitískt fyrirbæri. Er það mat hv. þingmanns að þróunarsamvinna, og þá fyrir Íslands hönd, eigi að vera pólitísks eðlis? Er það eðlilegt þegar við erum að tala um þróunarsamvinnu? Ég hélt alla vega, og það væri gott að fá það útlistað, að þróunarsamvinna ætti að vera þverpólitísk eða jafnvel ekkert nálægt flokkapólitík eða landspólitík yfir höfuð og að hún ætti að stuðla að velmegun manna vítt og breitt um heim. Kannski er það bara ég sem misskil þetta en mér þætti gott að fá að vita hvað hv. þingmanni finnst.
Herra forseti. Já, það er spurning hvernig við greinum þróunarsamvinnu, hvort hún eigi að vera pólitísks eðlis. Ég tel að fagaðilar eigi að koma að mótun stefnunnar og því hvernig við nýtum fjármuni best handa þeim sem eiga í hlut. Ég held að það eigi fyrst og fremst að vera í höndum fagaðila og þeir eru, að ég tel, innan Þróunarsamvinnustofnunar í dag. Síðan kemur alltaf að fjárveitingavaldinu og þá komum við að pólitíkinni, af því að við þurfum að ákveða á Alþingi hversu mikið fjármagn við ætlum að setja í þennan málaflokk. Ég nefndi áðan markmið Sameinuðu þjóðanna, að þjóðir heims ættu að stefna að því að leggja í þennan málaflokk 0,7% af vergri landsframleiðslu. Það var samþykkt á síðasta kjörtímabili en síðan dregur ný ríkisstjórn lappirnar í því og það er pólitík. Þetta er alltaf á einhverjum enda þegar kemur að því hver á að borga brúsann, þá kemur að pólitíkinni og því hvernig menn eru þenkjandi í þessum málum. Það var vakin athygli á því í umræðunni áðan að hv. formaður fjárlaganefndar var eini þingmaðurinn sem greiddi atkvæði á móti þeirri stefnumótun sem var fyrir þennan málaflokk árið 2013, svo að skoðanir eru vissulega mismunandi. Það kemur fram í fjárlögum þessarar ríkisstjórnar að hún leggur miklu minna til málaflokksins en áætlanir voru uppi um og það er pólitík. En ég held að það sé ekki efi um að fagleg stefnumótun eigi að vera innan þessarar stofnunar og í höndum fagfólks.
Virðulegi forseti. Ég vil fá að þakka fyrir þetta svar sem var mjög skýrt og greinilegt. Það virðist sem pólitíkina sé víða að finna, sér í lagi þegar kemur að peningum. Ef þetta snýst um peninga, af hverju er það þá ekki sagt berum orðum í frumvarpinu og í nefndarálitinu? Það virðist ekki verða fjárhagsleg hagræðing af því að færa stofnunina inn í ráðuneytið heldur virðist þetta fyrst og fremst auka pólitíska miðstýringu ráðherra. Það er vert að íhuga þegar við færum eins mikilvæga stofnun í alþjóðlegu samhengi og Þróunarsamvinnustofnun er að þetta er eitthvað sem öll þróuð og siðmenntuð lönd vilja gera og eru stolt af því að gera. Þetta er eitthvað sem við eigum að vera stolt af því að leggja til alþjóðasamfélagsins, að vera meðlimir og vera virkir meðlimir í þróunarsamvinnu. Ég velti fyrir mér hvernig hægt sé að tryggja í reynd pólitískt hlutleysi stofnunarinnar þegar hún ákveður hvaða verkefni hún tekur að sér ef stofnunin fer inn í ráðuneytið. Það virðist engu máli skipta hvað við segjum eða gerum hérna inni, það breytir engu. En þetta snýst náttúrlega um það hvernig tryggjum, fyrst verið að auka pólitíska miðstýringu, að þróunarsamvinna Íslands ráðist ekki af pólitískum sérhagsmunum íslenskra pólitíkusa eða hæstv. ráðherra heldur af mannúðarástæðum og að mannúðarsjónarmiðin fái að skína en ekki verslunarhagsmunir eða bandalög sem eru búin til í einhverjum klíkum úti í heimi og við vitum ekkert um.
Virðulegi forseti. Það er þetta með þá áráttu valdamanna hverju sinni að vilja alltaf draga til sín verkefni, þótt menn tali kannski öðruvísi við almenning til að fá stuðning þegar þeir taka að sér veigamikil hlutverk eins og að vera þingmaður, ég tala nú ekki um ráðherra. Þá tala menn um að stunda lýðræðisleg vinnubrögð og hafa gegnsæi í öllum hlutum og um skilvirkni og hvað sem við nefnum í þeim efnum. En svo er það oftar en ekki tilhneigingin að draga undir væng sinn verkefni til þess að hafa áhrif á framkvæmd og það hvernig málin þróast. Sumir hlutir eru þannig að við verðum að gefa stofnunum eins og Þróunarsamvinnustofnun, sem hefur sýnt að hún vinnur vel og hefur fengið gæðastimpla í mörgum óháðum úttektum frá þróunarsamvinnunefnd OECD og öðrum, og þeim fagaðilum sem þar starfa frelsi til þess að vinna áfram að þeim mannúðarverkefnum sem þar eru undir. Númer eitt, tvö og þrjú eru þær áherslur sem við eigum að hafa í þessum málaflokki. Við eigum ekki að fara að taka áhættu í þeim efnum og blanda og hræra þetta saman í grautarpotti innan utanríkisráðuneytisins við ýmislegt annað sem er algjörlega óskylt málaflokknum og á ekki að blanda saman við hann, eins og viðskiptahagsmunum.
Forseti. Það er ágætisregla, var mér sagt fyrir mörgum árum, þegar ég kom inn á þing - ég man ekki einu sinni hver sagði mér það - að þegar verið er að ræða lagafrumvörp og leggja til breytingar á lögum, að reyna að gera sér grein fyrir því hvort það þurfi að breyta lögum. Af hverju fara menn í lagabreytingar? Til hvers er verið að breyta lögum? Til hvers er verið að gera breytingar? Oft og tíðum virðast þær hafa óljós markmið og ekki oft mjög sterk og eiga rætur sínar í einhverju öðru en því að gera hlutina betri en þeir eru. Það finnst mér hafa skort á við lestur þessa lagafrumvarps sem hér um ræðir, þ.e. breytingu á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands o.fl., að það sé vel skilgreint og vel um það fjallað hvers vegna þetta er gert. Hvers vegna leggja menn til breytingu á lögum í þá veru sem hér er gert? Það er oft og tíðum mjög erfitt að átta sig á röksemdafærslunni í frumvarpinu og ekki síður þegar rýnt er í umsagnir, bæði nefndarálit og umsagnir þeirra aðila sem hafa sent álit sitt til utanríkismálanefndar. Ég fer betur yfir það síðar. Í athugasemdum með lagafrumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Samkvæmt frumvarpinu flytjast verkefni ÞSSÍ frá stofnuninni til ráðuneytisins og stofnunin er lögð niður.“ Þetta er nokkuð skýrt, það á að leggja stofnunina niður og færa hana undir ráðuneytið. „Starfsmenn flytjast við þessa breytingu í starfi frá ÞSSÍ til ráðuneytisins, en því fylgja óhjákvæmilega breytingar á daglegum störfum allra þeirra er starfa á sviði þróunarsamvinnu hjá ráðuneytinu.“ Ég fer aðeins betur í þennan hluta, þ.e. starfsmannamálin, hér á eftir. Síðan segir, með leyfi forseta: „Ekki er um að ræða breytingar á stefnu, markmiðum eða verklagi í þróunarsamvinnu Íslands.“ Markmið með lögunum er ekki að breyta stefnu, markmiðum eða verklagi í þróunarsamvinnu. Markmiðið er bara það að leggja stofnunina niður og færa hana beint undir ráðherra og utanríkisráðuneyti. Enda segir í II. kafla athugasemda við lagafrumvarpið, með leyfi forseta: „Breytingar á lögum nr. 121/2008, með síðari breytingum, sem lagðar eru til með frumvarpi þessu, snúa nær einvörðungu að breyttu fyrirkomulagi og skipulagi alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands í þá veru að öll verkefni ÞSSÍ færist inn í utanríkisráðuneytið sem fari hér eftir með framkvæmd allrar þróunarsamvinnu á vegum íslenskra stjórnvalda.“ Það heyrir beint undir ráðherra hvernig öll þróunarsamvinna á vegum íslenskra stjórnvalda fer fram. Síðan segir: „Aðrar breytingar á lögunum snúa að breyttu fyrirkomulagi hvað varðar stefnu íslenskra stjórnvalda“ - stefnu en ekki framkvæmd - „á sviði þróunarsamvinnu og stærð og hlutverk þróunarsamvinnunefndar.“ Það kemur aftur inn á þær spurningar og vangaveltur sem hafa verið ræddar í dag, hjá síðasta ræðumanni og í andsvörum, hvort hér sé verið að færa ráðherra meira pólitískt vald til að stýra Þróunarsamvinnustofnun Íslands og þá í hvaða feril þau mál fara umfram það sem nú er gert, þ.e. að það verði léttara fyrir ráðherra en áður að vera með pólitískt inngrip inn í starfsemi Þróunarsamvinnustofnunar Íslands, eftir að þetta lagafrumvarp verður samþykkt ef svo illa fer að það gerist. Ef ekki er um að ræða breytingar á stefnu eða markmiðum með verklag þá hlýtur markmiðið að vera að ráðherrann fái að hafa meiri áhrif á það hvernig mál eru framkvæmd. Varðandi starfsmannamál segir í athugasemdum með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Á þeim tíma sem íslensk stjórnvöld hafa veitt framlög til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu, sem spannar á fjórða áratug, hafa starfsmenn ÞSSÍ og ráðuneytisins byggt upp mikilvæga sérfræðiþekkingu sem eflist til muna með sameiningu starfseininganna. Við sameiningu þeirra er mikilvægt að viðhalda sérfræðiþekkingu allra starfsmanna við þróunarsamvinnu, m.a. með endurmenntun, og gæta þess að hún glatist ekki í reglubundnum flutningum starfsmanna milli starfsstöðva. Við færslu starfsemi ÞSSÍ og ráðuneytisins þarf að taka afstöðu til þess til hvaða starfa starfsmenn veljast miðað við menntun þeirra, starfsreynslu og færni. Við undirbúning að því verður haft að leiðarljósi að starfsmönnum verði boðið að gegna sambærilegum störfum í ráðuneytinu og þeir gegndu hjá stofnuninni […] Starfsmenn ÞSSÍ munu því ekki endilega ganga að öllu leyti til sömu starfa í ráðuneytinu og þeir gegna hjá ÞSSÍ, en þess verður gætt að þau teljist sambærileg með tilliti til kjara, verkefna og stöðu, eins og áður sagði […] Áður en ÞSSÍ verður lögð niður 1. janúar 2016 verður starfsmönnum stofnunarinnar boðið starf í ráðuneytinu, eftir atvikum sem flutningsskyldir starfsmenn í utanríkisþjónustunni samkvæmt fyrrgreindum lögum.“ Í frumvarpinu er lögð mikil áhersla á þá reynslu og þekkingu sem starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar hafa öðlast í störfum sínum og þá þekkingu sem þar er innan dyra. En það er engan veginn tryggt í þessu lagafrumvarpi að reynt verði að varðveita þá þekkingu með breytingu á starfsmannahaldi. Þvert á móti leikur talsverður vafi á því að það sé beinlínis markmiðið. Orðalagið í frumvarpinu vísar til þess að það sé alla vega veikur grunnur fyrir því að það muni gerast. Við undirbúning á því verður haft að leiðarljósi að starfsmönnum verður boðin sambærileg staða eða sambærileg störf og þeir gegndu hjá stofnuninni. En starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar Íslands munu ekki endilega ganga að öllu leyti til sömu starfa. Þó verður þess gætt að þau teljist sambærileg með tilliti til kjara o.fl., og þeim verður boðið starf hjá ráðuneytinu eftir atvikum. Allt er þetta á veikum grunni byggt fyrir starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar Íslands og með engu móti hægt að halda því fram að frumvarp þetta, verði það að lögum, tryggi að sú þekking og færni sem starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar Íslands ráða yfir í dag haldist með því að flytja þetta eða leggja þessa stofnun niður og færa hana undir utanríkisráðuneytið. Í lagafrumvarpinu segir einnig, með leyfi forseta: „Tilgangur heildarskipulags þróunarsamvinnu Íslands er að koma stefnu og markmiðum stjórnvalda í framkvæmd á sem áhrifaríkastan hátt fyrir haghafa. Með því að færa framkvæmdina á eina hendi er verið að einfalda skipulagið. Betri heildarsýn mun nást yfir málaflokkinn og stefnumótun verða markvissari þegar um einn ábyrgðaraðila er að ræða.“ Fyrir þessu eru síðan ekki færð nein sérstök rök. Það er vel hægt að ræða það og við gerðum það á síðasta kjörtímabili og eitthvað hefur kannski gerst á þessu kjörtímabili, meðal annars við sameiningu stofnana. Það hefur oft kostað talsverð átök að sameina stofnanir, láta þær fylgja tíðinni og að þær gegni betur markmiðum sínum en þær gerðu kannski þegar til þeirra var stofnað fyrir árum og jafnvel áratugum síðan. Við sameinuðum nokkrar stofnanir á síðasta kjörtímabili sem höfðu meðal annars þetta að markmiði. En ég man ekki til þess að ein einasta stofnun, hvorki á því kjörtímabili og ég held ekki á þessu, hafi beinlínis verið lögð niður og færð undir ráðherra. Það held ég að hafi ekki gerst, en það kann þó að vera að ég búi ekki yfir þeirri þekkingu eða vitneskju, að stofnun hafi verið lögð niður og færð inn í ráðuneyti beint undir ráðherra eins og stendur til að gera hér. Þvert á móti var markmiðið með sameiningu allra stofnana hér á undanförnum árum það að efla starfsemina og styrkja hana, bæta þjónustuna, varðveita þekkinguna innan dyra og það held ég hafi tekist mjög vel. Ég heyri ekki í dag þær gagnrýnisraddir, þær miklu gagnrýnisraddir, sem voru hér uppi á síðasta kjörtímabili um sameiningu stofnana; ég nefni sameiningu skattstofa, Vegagerð, Umferðarstofu, Siglingastofnun o.s.frv., en þetta tók tíma, það þurfti að ræða málin og fara með þau í gegnum mikla umræðu hér í þinginu og í þingnefndum og hjá stofnununum. Að endingu náðist sú lending sem ég held að flestir séu sammála um að hafi gengið vel. Hér er um allt annað mál að ræða. Hér er um það að ræða að leggja niður stofnun og færa hana beint undir ráðherra. Að lokum varðandi lagafrumvarpið sjálft þá hef ég nú alltaf gaman af að lesa umsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins, þ.e. skrifstofu opinberra fjármála. Yfirleitt byrja ég á að lesa þá umsögn þegar ég fæ lagafrumvarp í hendur, bæði vegna þess að þetta eru þrátt fyrir allt oft og tíðum býsna skemmtileg skrif sem þar má lesa og afdráttarlaus að flestu leyti, þ.e. ekki eru miklir hagsmunir í húfi og þeir sem skrifa þessar fínu umsagnir ofan úr fjármálaráðuneytinu eru oft afdráttarlausir í umsögnum sínum. Það á sömuleiðis við um það sem hér er. Í niðurlagi umsagnar skrifstofu opinberra fjármála segir, með leyfi forseta: „Ekki er gert ráð fyrir að frumvarpið hafi áhrif á útgjöld ríkissjóðs vegna reksturs og styrkja í þessum málaflokki, verði það óbreytt að lögum, þar sem gengið er út frá því að mögulegur ávinningur af samlegð verkefna verði notaður til að auka starfsemina að öðru leyti. Áfram verður kveðið á um það í lögunum að framlög til alþjóðlegrar þróunarsamvinnu skuli greidd úr ríkissjóði eftir því sem ákveðið er í fjárlögum hvers árs. Ekki er gert ráð fyrir að biðlaunaréttur til starfsmanna stofnist við lögfestingu frumvarpsins enda verði öllum fastráðnum starfsmönnum ÞSSÍ boðin sambærileg störf í ráðuneytinu.“ Þarna eru tekin af öll tvímæli um að ekki er um fjárhagslega hagsmuni að ræða við þennan gjörning, þ.e. verði þetta lagafrumvarp að lögum, það er enginn fjárhagslegur ávinningur af því fyrir utanríkisráðuneytið og enginn sparnaður mun leiða af þessari sameiningu. Þegar það góða fólk í fjármálaráðuneytinu, sem skrifar þessa umsögn, talar um mögulegan ávinning þá vitum við að hann er býsna fjarri, svo að við segjum ekki meira. Það er oft ágætt líka, þegar búið er að reyna að átta sig á markmiðum frumvarps, eins og ég fór yfir hér áðan, og hér kemur fram, sem eru mjög óljós - við vitum hver þau eru, þ.e. að leggja stofnunina niður og færa hana beint undir ráðherra. Engin sérstök rök eru færð fyrir því að mínu mati. En hvað segja umsagnaraðilar, þeir sem eru beðnir um að veita málum sem þessu umsögn til þess væntanlega að gera málið betra? Má þá vitna, með leyfi forseta, til afstöðu og umsagna Alþýðusambands Íslands sem ítrekar fyrri umsagnir sínar og segir að afstaða sambandsins sé óbreytt til þessa máls eins og hún hefur alltaf verið, sem þýðir að ekki hafi verið tekið mikið tillit til umsagna og álits Alþýðusambands Íslands til þessa. Með leyfi forseta, segir í umsögninni: „Eins og fram hefur komið þá hefur ASÍ efasemdir um ágæti þeirra róttæku breytinga sem framangreint frumvarp leggur til. Helstu rök breytinganna samkvæmt frumvarpinu eru meðal annars að með því að færa framkvæmdina á eina hendi er verið að einfalda skipulagið. Betri heildarsýn mun nást yfir málaflokkinn og stefnumótun verði markvissari þegar um einn ábyrgðaraðila er að ræða.“ Alþýðusamband Íslands leggur til að frestað verði ákvörðun um breytingu á lögum um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands og að ofangreindum spurningum ásamt öðrum verði svarað af fagaðilum áður en endanlega ákvörðun verður tekin. Hverjar eru þær spurningar? Jú, í fyrsta lagi er spurt um fagleg rök sem liggja til grundvallar áformum um sameiningu. Þau eru ekki rakin í frumvarpinu. Hvaða fagleg rök eru þar að baki? Í öðru lagi er spurt hvort önnur lögmál gildi um þróunarmál en aðra málaflokka í ljósi þess að almennt hefur stjórnsýsla þróast æ meira á þann veg að stefnumörkun og eftirlit með framkvæmd hennar er á hendi ráðuneyta en framkvæmdin sjálf á hendi faglegra stofnana. Hvaða önnur rök eiga við í þessu tilfelli frekar en í öðrum málum? Í þriðja lagi er það álit þróunarsamvinnunefndar OECD. Af hverju er ekki beðið niðurstöðu á skipulagi og árangri þróunaraðstoðar sem fyrirhuguð er árið 2016? Í fjórða lagi er spurt hvort athuguð hafi verið reynsla annarra ríkja af því að hafa sjálfstæða stofnun utan um þróunarsamvinnu eins og t.d. í Svíþjóð? Þetta er álit og umsögn Alþýðusambands Íslands. Starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar taka undir athugasemdir og andmæli sem hafa komið fram í umsögnum stofnunarinnar við áform um þetta frumvarp um að leggja Þróunarsamvinnustofnun Íslands niður. Starfsmenn Þróunarsamvinnustofnunar telja að æskilegt væri að færa fleiri verkefni á sviði þróunarsamvinnu yfir til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands og efla málaflokkinn á þann hátt öfugt við það sem gert er ráð fyrir í lagafrumvarpinu. Starfsmennirnir eru ekki bara andsnúnir því að lagafrumvarpið nái fram að ganga, þeir leggja beinlínis til að aðrar leiðir verði farnar, að farið verði í þveröfuga átt. Virðulegi forseti. Ég sé að tími minn er að verða búinn, því miður. Ég hefði viljað halda lengri tölu hérna um þetta, af nógu er að taka. Ég vil samt eins og fleiri vekja athygli á þeim varnaðarorðum sem hafa komið frá aðilum - hér hefur Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir meðal annars verið nefnd - varðandi hættuna á því að þegar stofnanir eru færðar á þennan hátt inn í ráðuneyti, beint undir ráðherra, hverfi eftirlitshlutverkið og verði að litlu og þá sé stutt í spillinguna. Eins og Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir orðar það eru vegir spillingarinnar oft órannsakanlegir og mikil nýsköpun ríkir á þeim vettvangi. Það þekkjum við nú frá fleiri sviðum. Hægt væri að vitna í margt, sennilega í hundruð síðna í rannsóknarskýrslu Alþingis, hvað varðar lélegt eftirlit; þegar rekstur stofnana, ráðuneyta, skarast ekki nógu vel, þegar innra eftirlitið dugir ekki til að viðhalda eðlilegu eftirliti með rekstri stofnana, bæði faglegu og fjárhagslegu. Það er einn af hornsteinum þeirrar rannsóknarskýrslu að eftirlitsskyldan hafi brugðist hjá okkur, að við höfum ekki nógu góða yfirsýn yfir það sem við erum að gera og að okkur skorti gagnrýni á eigin verk, á stofnanir og ráðuneyti, í þinginu, að það megi ekki fletja þetta allt út. Satt best að segja var ég að vonast til þess að við værum á leið í aðra átt, í þá átt að efla eftirlitið og gera það skilvirkara, frekar en að gera hlutina á þann hátt sem lagt er til í frumvarpinu, þ.e. að leggja stofnunina beinlínis niður og færa hana inn í utanríkisráðuneytið. Það eykur hættu á spillingu, það eykur hættu á því að fé nýtist ekki með þeim hætti sem til var ætlast, það eykur hættu á því að ráðherrar, pólitískir ráðherrar að sjálfsögðu, beiti valdi sínu á þann veg að markmið Þróunarsamvinnustofnunar nái ekki fram að ganga. Það er stóra hættan sem felst í frumvarpinu og við eigum að taka hana alvarlega.
Herra forseti. Hv. þingmaður kemur kannski svolítið kaldur að þessu máli en var bersýnilega búinn að kynna sér mjög vel gögn sem fyrir liggja. Hann velti hér upp nokkrum svokölluðum röksemdum fyrir því að leggja stofnunina niður og hann komst að því að í gögnum málsins var ekki að finna neitt sem studdi þær staðhæfingar sem hæstv. ráðherra kallaði rök. Þá langar mig til þess að vekja athygli hv. þingmanns á því að í greinargerð með frumvarpinu kemur líka alveg skýrt fram að þeir starfsmenn sem hafa skrifað frumvarpið og greinargerðina gera það bersýnilega með tárin í augunum og nota hvert tækifæri til þess að hrósa stofnuninni. Þannig að á sama tíma og ráðherrann tínir fram röksemdir fyrir því að leggja stofnunina niður kemur það fram í greinargerðinni og er sérstaklega undirstrikað að stofnunin hafi, með leyfi forseta, „unnið svo gott starf á vettvangi að eftir því er tekið“. Þar er sömuleiðis sagt með fullri virðingu fyrir úttekt og skoðun Þóris Guðmundssonar, starfsmanns Rauða krossins, sem hæstv. ráðherra lagði til grundvallar tillögu sinni, að ÞSSÍ hafi, með leyfi forseta „margsannað sig í óháðum úttektum“. Í ljósi þessa er það náttúrlega fullkomlega óskiljanlegt hvers vegna á að leggja stofnunina niður. Hv. þingmaður rakti það síðan vel hvernig fjárlagaskrifstofan fer yfir málið og kemst að þeirri niðurstöðu að þetta hafi engan sparnað í för með sér. Það má leiða rök að því að það hafi jafnvel kostnað í för með sér vegna þess að ráðherrann sagði hér aðþrengdur í umræðum að það mundi þurfa að setja upp einhvers konar námskeið og þjálfun fyrir starfsmenn sem eiga að fara á þessa pósta og hafa ekki aflað sér sérhæfingar. Þá langar mig til þess að spyrja hv. þingmann: Hvaða ástæður telur hann vera fyrir því að hæstv. ráðherra kýs að leggja niður þessa stofnun sem er eiginlega fyrirmyndarstofnun, a.m.k. að mati Ríkisendurskoðunar?
Virðulegur forseti. Það er hárrétt sem kemur fram hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, það eru engin sérstök rök fyrir þessu frumvarpi eða markmiðum þess færð fram í frumvarpinu sjálfu. Þau liggja alla vega ekki mjög skýr fyrir. Það má lesa um þetta meðal annars í nefndaráliti minni hluta Alþingis sem vitnar beint til þeirra umsagna sem stofnunin hefur fengið, með leyfi forseta: „Í greinargerð með frumvarpinu er klifað á hugtökum eins og skilvirkni, hagkvæmni, samhæfingu og samlegðaráhrifum og fjallað um að draga úr óhagræði og tvíverknaði í rekstri.“ Þetta eru markmiðin í frumvarpinu, það er verið að auka skilvirknina og hagkvæmnina og draga úr óhagræði og tvíverknaði. Það eru þó engin dæmi um þetta nefnd í frumvarpinu sjálfu. Það eru engin dæmi nefnd um hvernig starfsemin er óskilvirk, um mikið óhagræði í starfseminni eða tvíverknað. Það eru engin dæmi og engin rök. Það er sagt frá því í nefndaráliti minni hlutans að engin slík dæmi hafi fengist, þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir tókst ekki að fá slík dæmi fram á fundum nefndarinnar, þ.e. nefndin hefur lagt sig fram um að leita eftir slíkum dæmum sem eru færð fram í frumvarpinu án árangurs. Það segir einnig í áliti minni hlutans, með leyfi forseta: „Í umræðum á Alþingi og á fundum nefndarinnar voru ráðherra og fulltrúar utanríkisráðuneytis þráspurðir um samstarf ráðuneytisins við ÞSSÍ og hvort einhver dæmi væru um að samskipti ÞSSÍ við erlenda aðila hafi ekki verið í takt við utanríkisstefnu Íslands. Fulltrúar ráðuneytisins báru samstarfinu við ÞSSÍ almennt mjög gott vitni.“ Það eru engin rök færð fyrir málinu að neinu leyti. Ég geri mér í fljótu bragði ekki nokkra grein fyrir því hvers vegna ráðherrann leggur þetta mál fram og ekki í fyrsta skipti, þetta er í annað sinn hið minnsta. Hann virðist hafa einsett sér það á sínum pólitíska ferli sem utanríkisráðherra að reisa þennan stein til [[Forseti hringir.]]minningar um að leggja Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Ég sé engin rök fyrir því, þau eru ekki færð hér. [[Forseti hringir.]]Það eru einhver önnur rök sem mér eru ósýnileg.
Herra forseti. Hv. þingmaður rakti réttilega að í greinargerð með frumvarpinu er sagt að eitt höfuðmarkmið þess sé að draga úr óhagræði. Það tókst ekki að benda á neitt í starfi stofnunarinnar sem hægt er að fella undir óhagræði. Sjálfur flutti hv. þingmaður og leiddi fram óljúgfróðasta vitnið, það er fjármálaskrifstofa ráðuneytisins. Það kemur beinlínis fram í tilvitnun sem hv. þingmaður las hér að þetta mundi ekki leiða til neins sparnaðar. Hvað veldur þá? Í þessum sal er enginn maður sem hefur stutt þetta frumvarp til þessa. Einn þingmaður Framsóknarflokksins hefur tekið til máls í þrjár mínútur í andsvari við ráðherrann. [[Gripið fram í.]]Enginn annar þingmaður úr flokki ráðherrans hefur komið og haldið ræðu með frumvarpinu. Einn þingmaður Sjálfstæðisflokksins hefur haldið ræðu og mælt gegn frumvarpinu, virðist styðja það nú með fyrirvara. Með öðrum orðum er hér einn maður sem hefur sannfæringu fyrir málinu og það er hæstv. ráðherra, en það er tímanna tákn að hann er í útlöndum og sá sem hefur málið á sinni forsjá, formaður utanríkismálanefndar, hefur ekki einu sinni verið hér í allan dag. Þetta er áhuginn á málinu.
Virðulegur forseti. Þetta er hárrétt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni, það virðist ekki vera mikil sannfæring fyrir málinu. Hún kemur ekki fram í frumvarpinu sjálfu. Það eru ekki færð fram sannfærandi og góð rök fyrir því hvers vegna eigi að leggja Þróunarsamvinnustofnunina niður og hvers vegna við ættum að láta okkur það til hugar koma að samþykkja þetta lagafrumvarp. Það er vont. Ég hef ekki fundið einn jákvæðan tón í þeim umsögnum sem fylgja málinu, þ.e. umsögnum sem hefur verið skilað inn til þingsins varðandi þetta mál, til utanríkismálanefndar, þar sem er hvatt til þess að frumvarpið verði samþykkt. Lagafrumvarp sem felur ekki í sér skýr markmið með því að leggja niður stofnanir, eins og í þessu tilfelli, lagafrumvarp sem fær enga jákvæða umsögn, sem enginn mælir með að verði samþykkt er ekki aðeins vont lagafrumvarp heldur lagafrumvarp sem á [[Forseti hringir.]]alls ekki að samþykkja og helst ekki að vera að ræða á Alþingi.
Forseti. Það er þannig með þetta mál að því meira sem um það er fjallað þeim mun óskiljanlegra verður það. Hv. þm. Björn Valur Gíslason fór í ræðu sinni yfir þætti málsins og reyndi að átta sig á því af hverju í ósköpunum verið væri að leggja það fram. Mér fannst hann komast að þeirri niðurstöðu í ræðunni að ekki væri hægt að finna neina ástæðu fyrir því. Allir sem sendu inn umsóknir eru á móti málinu, nema kannski hugsanlega Rauði krossinn. Þeir fóru í andsvörum yfir þetta sama mál og stóru spurninguna sem er af hverju þetta frumvarp er lagt fram. Það er alveg ómögulegt að finna annað svar við því en að utanríkisráðherra hafi væntanlega á fyrstu dögum sínum í starfi látið embættismenn plata sig og eigi síðan erfitt með að snúa sig út úr því. Hann ætlar því að láta verða af því að leggja niður þessa stofnun sem alls staðar fær hrós. Það sem verra er, virðulegi forseti, er að þingmenn ríkisstjórnarflokkanna ætla að styðja hann í því en þeir gera samt ekki svo lítið að koma hingað og vera við umræðuna. Ég bendi á það einu sinni enn að formaður utanríkismálanefndar sér ekki ástæðu til að vera við þessa umræðu. Mig langar til að spyrja þingmanninn: Nú verður stofnunin lögð niður og hvað? Ef fólk vildi laga það þegar þessi vonda ríkisstjórn er farin frá, er þetta þá atriði sem er auðvelt að laga? Er það auðvelt og virkar það að leggja niður stofnun einn daginn og svo kemur fólk og reisir hana við hinn daginn? Þetta er miklu alvarlegra [[Forseti hringir.]]en svo að þetta verði auðveldlega lagað.
Forseti. Þetta er hárrétt hjá hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, ef þetta lagafrumvarp verður samþykkt á annað borð verður Þróunarsamvinnustofnun lögð niður og færð undir ráðuneytið. Eins og ég fór yfir áðan glatast mikil þekking og mikil færni hjá starfsmönnum innan stofnunarinnar við það eitt að leggja stofnunin niður og dreifa starfsmönnum út um ráðuneytið, enda er það ekki tryggt í frumvarpinu með neinum hætti, þvert á móti má færa rök fyrir því að gert sé ráð fyrir því í frumvarpinu að starfsmenn fái ekki starf sambærilegt því sem þeir sinna í dag. Það er talað mjög óljóst um starfsmannamál í frumvarpinu. Það verður líklega mjög auðvelt að færa rök fyrir því að það væri vitlaust - eftir að búið er að leggja stofnunina niður, eftir að búið er að henda henni í burtu og dreifa starfseminni inn í ráðuneyti beint undir pólitískan ráðherra - og beinlínis rangt að ætla að fara að rífa það allt upp að nýju. Þessa vegna er málið mjög alvarlegt og mun hafa alvarlegar afleiðingar lengra inn í framtíðina. Það er athyglisvert sem kemur fram í umsögnum um málið sem meðal annars er vitnað í í nefndarálitinu þegar verið er að fjalla um hugsanlegan ágreining á milli Þróunarsamvinnustofnunar Íslands og utanríkisráðuneytis. Það segir að eina dæmið sem nefnt hafi verið af hálfu utanríkisráðuneytis hafi verið að tillögur um orðalag varðandi samkynhneigð í Úganda hefðu þurft að fara nokkrum sinnum á milli ráðuneytis og umdæmisskrifstofu áður en það var slípað til niðurstöðu. [[Forseti hringir.]]Þetta er ekki næg ástæða til að leggja niður Þróunarsamvinnustofnun.
Virðulegi forseti. Það er hárrétt, ég held að búið væri að loka öllum stofnunum landsins ef þeim væri lokað út af orðalagi í einu bréfi eða einni skýrslu og skárra væri það nú ef fólk í samvinnu á milli stofnana og ráðuneytis skiptist ekki á skoðunum og væri alltaf sammála. Það er eðlilegt að ekki skrifi allir nákvæmlega eins. Hv. þingmaður hefur farið vel í gegnum þetta allt saman. Einhvers staðar segir að þetta eigi að verða til þess að stefna utanríkisráðuneytisins í þessum málum sé heildstæð. En er það ekki svo að þetta er eina dæmið um það að ráðuneytið og Þróunarsamvinnustofnun hafi ekki gengið algjörlega í takt? Er þetta ekki eina dæmið um það, orðalag um samkynhneigða [[Forseti hringir.]]í Úganda? Leggjum stofnunina niður, takk.
Forseti. Þetta er eina dæmi sem ég fann við lestur frumvarpsins, nefndarálita og umsagna um frumvarpið, að þurft hafi að skiptast á tölvupóstum um orðalag varðandi samkynhneigð í Úganda sem þurfti að fara nokkrum sinnum milli ráðuneytis og umdæmisskrifstofu áður en það var slípað til niðurstöðu. Önnur dæmi hef ég ekki fundið í fljótu bragði og er ég þó búinn að lesa frumvarpið ágætlega og umsagnir við það og nefndarálit, bæði minni hluta og meiri hluta. Þetta er líka eina dæmið, og ég ítreka það sem ég sagði áðan, þetta er eina dæmið sem ég veit um, og ég held að það komi fram í einhverjum af þessum gögnum, þar sem stofnun er beinlínis lögð niður og færð undir ráðuneyti. Hvaða rök eru fyrir því? Hvers vegna Þróunarsamvinnustofnun af öllum stofnunum, af hverju fær hún þessa meðhöndlun hjá hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórn og væntanlega þingmeirihluta, að vera beinlínis lög niður [[Forseti hringir.]]og færð undir ráðherra? Það er engin skýring á því heldur.
Forseti. Eftir að hafa fylgst með þessu máli og ekki síst ræðu hv. þingmanns þá sýnist mér að þetta sé einungis gert til þess að auka miðstýringu. Þarna er bara verið að auka pólitíska miðstýringu. Þarna er verið að hverfa frá stofnanakerfi þar sem fagmönnum er gefinn kostur á því að vinna vinnuna sína án þess að vera með einhverja pólitíska putta ofan í grautnum alla daga og greinilega verið að fara til baka til gamla höfðingjasamfélagsins þar sem höfðinginn drottnaði yfir sínum. Mér finnst líka mjög áhugavert að heyra að þetta hafi aldrei verið gert áður, að stofnun hafi verið færð í heilu lagi undir ráðuneyti vegna einhverrar geðþóttaákvörðunar að því er virðist. Sömuleiðis voru áhugaverð varnaðarorð hv. þingmanns um að það væri kjörið tækifæri til þess að auka spillingu að færa stofnunina undir ráðherra. Hér hefur líka verið mikið rætt um orð Davíðs Oddssonar þegar kemur að Þróunarsamvinnustofnuninni og hv. þingmaður minntist meðal annars á það sem kemur fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis að við brugðumst, að eftirlitshlutverk Alþingis brást. Þá langar mig til þess að minnast orða Davíðs Oddssonar sem koma fram í rannsóknarskýrslu Alþingis um að framkvæmdarvaldið hafi verið svo sterkt á þeim tíma þegar einkavæðing bankanna fór fram. Er framkvæmdarvaldið í þessu máli að gera sig of sterkt? Er framkvæmdarvaldið bara að fara gegn vilja þingsins, gegn því sem eðlilegt þykir? Er þetta kannski lýsandi fyrir þetta gamla íslenska höfðingjasamfélagið sem við erum að reyna að komast í burtu frá?
Forseti. Það segir í umsögn minni hluta utanríkismálanefndar, með leyfi forseta: „Engin dæmi komu fram við umfjöllun málsins um að nokkru sinni áður hefði stofnun verið lögð niður í heilu lagi og verkefni hennar færð inn í ráðuneyti. Á fundum nefndarinnar kom ítrekað fram ótti við að sú fagþekking og kunnátta sem byggist upp í sérhæfðum stofnunum eins og ÞSSÍ kunni að verða grunnristari, jafnvel glatast, með því að sameinast ráðuneyti. “ Þetta er almenn skoðun umsagnaraðila á þessu frumvarpi, þeirra sem hafa veitt því umsögn. Í umsögn sem Þróunarsamvinnustofnun, þ.e. sérfræðingarnir sjálfir, veita við þessu frumvarpi segir, með leyfi forseta: „Enn fremur bendum við á samanburð við stjórnsýslu í öðrum ráðuneytum, til að mynda stöðu Vegagerðar, Fiskistofu og fleiri, og vörpum fram þeirri spurningu hvort einhverjum dytti í hug að flytja þessar stofnanir inn í ráðuneyti með svipuðum rökum og má finna í skýrslu Þóris.“ Engum dettur það í hug. Ég get alveg veðjað við ykkur um það að engum dettur í hug að flytja aðrar stofnanir beint undir ráðuneyti með sömu rökum og færð eru fyrir þessum flutningi í frumvarpinu. Eina skýringin sem mér hefur látið í hug koma er sú sem hv. þingmaður nefndi hér áðan í andsvari að ráðherra sé að seilast eftir meira valdi, pólitískum inngripum án eftirlits í mikilvæga stofnun eins og Þróunarsamvinnustofnun Íslands. Þá er alltaf hætta á spillingu. Þegar er búið að loka mál af þessu tagi inni í ráðuneytum, bak við luktar dyr, þá er hætta á spillingu. Spilling þrífst eingöngu í leynd.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Hér á sér greinilega stað mjög sérstakt mál í sögu Íslands. Það virðist vera svo að þingið hafi voðalega lítil völd til þess að grípa inn í, hafi engin önnur ráð en að tala um þetta. Það virðist eins og við séum að tala fyrir daufum eyrum. Það virðist ekkert vera hægt að gera til að fá fólk sem er að vinna að þessu, hæstv. ráðherra og fylgisveina hans, til að rökræða það af einhverju viti. Þannig að ég verð nú að spyrja hvort þetta sé lýsandi fyrir þá pólitík sem verður hér í framhaldinu, hvort við séum endalaust að ganga á luktar dyr af því að það virðist ekkert vera hægt að gera. Ég bara spyr, nýkomin á þing og verandi í smá tilvistarkreppu með það hvort þetta sé það Ísland sem við viljum hafa, hvort þetta sé sú stjórn sem við viljum hafa, að framkvæmdarvaldið geti bara gert það sem því lystir.
Forseti. Þetta er býsna góð spurning og væri þess virði að ræða það vel og ítarlega hér í þingsal hvort það sé nákvæmlega svona sem við viljum hafa hlutina. Það má færa rök fyrir því. Já, það er svona sem íslensk þjóð vill hafa hlutina með því að vitna til kosningaúrslita t.d. fyrir hrun, lengi fyrir hrun. Þá voru kosnir til valda flokkar sem vildu hafa þetta svona og hlutirnir voru með þessum hætti þangað til það hrundi í hausinn á okkur. Þá létum við rannsaka málið, létum skoða málið, hvað í ósköpunum hafði gerst og komumst þá að því að þannig voru hlutirnir gerðir og það var rangt. Það var rangt að gera það sem þá var gert. Það var rangt að auka vald ráðherra. Það var rangt að loka málin inni með leynd. Það var rangt að efla valdið á fáum stöðum í stað þess að dreifa því. Þá gætum við spurt aftur: Af hverju erum við þá að gera þetta núna enn á ný? Það var gerð tilraun til þess í kjölfar rannsóknarskýrslunnar að breyta þessu mynstri. Afturkallaríkisstjórnin hefur haft það [[Forseti hringir.]]meginmarkmið að kalla allar þær breytingar til baka og ganga núna lengra í hina áttina, m.a. með því að taka niður Þróunarsamvinnustofnun, afmá hana og fella hana inn í utanríkisráðuneytið.