Borist hefur bréf frá hv. 7. þm. Suðvest., Guðmundi Steingrímssyni, um að hann geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Bjartrar framtíðar í kjördæminu, Freyja Haraldsdóttir. Freyja Haraldsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa að nýju.
Með bréfi, dagsettu 10. september sl., hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um dvalarheimili aldraðra, rekstur þeirra og starfsemi 2006–2011.
Virðulegur forseti. Eins og fjárlögin eru fastur liður í störfum þingsins er það orðinn fastur liður á þessu kjörtímabili að hæstv. forsætisráðherra skorist undan því og treysti sér ekki til þess að eiga lýðræðislega umræðu um stjórnarmálefni í þingsalnum. Það gerist nú þegar forsætisráðherra hefur tekið að sér tiltekna málaflokka, ákaflega mikilvæga sem snúa að þjóðmenningu, að rétt er og eðlilegt að hann ræði fjárlagahlið þeirra málaflokka í umræðum í þingsal og var eftir því óskað í vikunni. En forsætisráðherra hafnar því að koma hér til umræðunnar og ræða um fjárveitingar til þeirra málaflokka sem hann hefur tekið inn í forsætisráðuneytið. Það fylgir auðvitað í kjölfarið á þeim sið sem hann hefur tamið sér frá upphafi kjörtímabilsins, að neita að taka sérstakar umræður, verða ekki við skýrslubeiðnum og með öðrum hætti að koma sér undan því að ræða málefni lands og þjóðar hér í þingsalnum á jafnræðisgrundvelli við aðra þingmenn. Af því að þetta er nú í fyrsta sinn í vetur [[Forseti hringir.]]ætla ég svo sem ekki að gera mikið með það á þessum degi, en ég hvet þó til þess [[Forseti hringir.]]að formaður þingflokks Framsóknarflokksins leggi að forsætisráðherra að bæta ráð sitt og treysta sér [[Forseti hringir.]]til þess að taka umræðu við aðra.
Af þessu tilefni vill forseti taka eftirfarandi fram: Það fyrirkomulag sem verið hefur núna á 1. umr. um fjárlagafrumvarpið var tekið upp við lok síðasta kjörtímabils og var afrakstur vinnu þáverandi fjárlaganefndar og byggðist raunar á hugmyndum sem komu fram í sérstöku frumvarpi sem fulltrúar þriggja stjórnmálaflokka lögðu fram um breytingar á þingskapalögum. Strax í upphafi var sú stefna mörkuð að á síðari degi umræðunnar færi hún þannig fram að einstakir fagráðherrar hefðu framsögu og síðan gætu aðrir komið eftir tilteknum reglum og tekið þátt í umræðunni um þann tiltekna málaflokk. Það fyrirkomulag hefur í meginatriðum talist gefast vel þó að alltaf megi bæta þar úr. Strax í upphafi var sú stefna mörkuð að hæstv. forsætisráðherra væri ekki þátttakandi í þessum umræðum með hliðsjón af því að hann er ekki eiginlegur fagráðherra í þeim skilningi sem við leggjum jafnan í það hugtak. Það fyrirkomulag sem nú er er í samræmi við það sem var í upphafi og hefur verið frá því að það fyrirkomulag var tekið upp. Það var nefnt við hæstv. forsætisráðherra hvort hann vildi gera breytingu á því á þessu ári en hann kaus að gera það ekki.
Virðulegur forseti. Ég tek undir þær athugasemdir sem komu fram hjá hv. þm. Helga Hjörvar. Ég vil líka geta þess að þær breytingar hafa orðið frá síðasta kjörtímabili að hæstv. forsætisráðherra hefur tekið til sín tiltekna málaflokka sem eru málefni Þjóðminjasafns, Minjastofnunar Íslands, Fornminjasjóðs og Húsafriðunarsjóðs sem samtals leggja sig á tæpan milljarð í fjárlagafrumvarpinu, en Alþingi Íslendinga hefur enga stöðu til þess að eiga orðastað við viðkomandi ráðherra um þann milljarð. Það hlýtur að teljast mjög ómálefnalegt af hæstv. forsætisráðherra að víkja sér undan þeim samskiptum við þingið en það er því miður orðin regla á þessu kjörtímabili frekar en undantekning að hæstv. forsætisráðherra hunsar Alþingi. Það er söguleg afstaða forustumanns í ríkisstjórn til Alþingis. Þetta verður það sem hæstv. ráðherra Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar verður helst minnst fyrir [[Forseti hringir.]]og væntanlega líka þeirrar staðreyndar [[Forseti hringir.]]að hv. þingmenn stjórnarflokkanna komi hér síðan upp [[Forseti hringir.]]og verji það.
Virðulegi forseti. Enn og aftur, ef það væri ekki þetta skýra mynstur í hegðun hæstv. forsætisráðherra hefði maður kannski ekki það miklar áhyggjur af þessu, en auðvitað er hér um að ræða milljarð sem við þurfum að ræða við fagráðherra. Það get ég ekki séð að sé einhvern veginn valkvætt. Eina spurningin er hvaða ráðherra við eigum að tala við. Ef ekki hæstv. forsætisráðherra, þá hvern? Nú veit ég ekki betur en að það sé einmitt að frumkvæði hæstv. forsætisráðherra að hann taki að sér þessa málaflokka og þess vegna er algjörlega sjálfsagt að hann komi og ræði við okkur um fjármögnun á þeim. Þetta er ofboðslega sjálfsagt. Ég skil alveg að ráðherrar eru uppteknir, en hæstv. fjármálaráðherra hagar sér ekki svona. Þetta er ekkert í fyrsta sinn sem við komum hérna og kvörtum undan hæstv. forsætisráðherra. Hann er eini ráðherrann sem hagar sér svona trekk í trekk, eiginlega alltaf, eins og er sagt svo réttilega. Þetta er regla frekar en undantekning.
Virðulegi forseti. Á þriðja degi nýs þings er málæðið byrjað hjá stjórnarandstöðunni. Hér koma fulltrúar stjórnarandstöðunnar upp og sýna áfram þá þráhyggju sem þessir ákveðnu þingmenn bera í brjósti gagnvart hæstv. forsætisráðherra. Þær reglur sem nú er unnið eftir í þinginu voru settar á síðasta þingi, síðasta kjörtímabili skulum við segja, eins og hæstv. forseti fór svo vel yfir. Sú ríkisstjórn sem sat þá var eftirminnilega kosin frá völdum og þær reglur sem þau voru sjálf aðilar að og samþykktu á síðasta kjörtímabili eiga ekki að gilda vegna þess að nú eru komnir nýir flokkar í ríkisstjórn. Það er kvíðvænlegt fyrir landsmenn ef þetta er upptakturinn að nýju þingi, því að allir báru þá von í brjósti að við hefðum lært af síðasta kjörtímabili. [[Forseti hringir.]]Ég bið því þingmenn að hlífa öllum við málæðinu sem átti sér stað á síðasta þingi.
Virðulegi forseti. Það vantar ekki hrokann í talsmenn stjórnarflokkanna. Lýðræðið er ferlega erfitt stundum, það að vera veitt aðhald [[Gripið fram í.]]getur verið ferlega erfitt stundum. [[Gripið fram í.]]Það að fá aðhald getur verið ferlega erfitt stundum, en þið verðið að þola það vegna þess að út á það gengur lýðræðissamfélag. Sá forsætisráðherra sem nú situr tók þá ákvörðun að verða meira en bara forsætisráðherra, hann tók þá ákvörðun að verða ráðherra menningararfsins eða þjóðmenningarráðherra eða hvað sem menn kalla það. Hann hefur tekið til sín málaflokka sem er eðlilegt að hann komi hingað og ræði við okkur um. Það var ekki þannig á síðasta kjörtímabili þannig að þetta er ósamanburðarhæft. Virðulegi forseti. Minjastofnun, Fornminjasjóð, Húsafriðunarsjóð, Hagstofuna o.fl. stofnanir þurfum við að ræða við forsætisráðherra. Forsætisráðuneytið er ekki konungdæmi eða sjálfsstjórnarsvæði, það er hluti af íslenskri stjórnsýslu [[Forseti hringir.]]og maðurinn skal koma hingað og ræða við okkur um sín mál. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Virðulegi forseti. Ég hygg að hæstv. forseti hafi farið vel yfir það áðan hvernig það er til komið að forsætisráðherra sé ekki hér í umræðum. Það var ákveðið hér á síðasta kjörtímabili þegar gerðar voru breytingar á fyrirkomulagi á umræðu um fjárlög og er unnið eftir því vinnuferli í dag. Ég held að það lýsi ákveðinni málefnaþurrð hjá stjórnarandstöðunni að láta þetta verða stóra málið í dag, að við séum að vinna eftir fyrirkomulagi sem sett var á síðasta kjörtímabili. Við urðum reyndar vör við þá málefnaþurrð í gær þegar það var einkum og sér í lagi aðaláhersluefni stjórnarandstöðunnar hverjum væri að þakka sá góði árangur sem birtist okkur í fjárlagafrumvarpinu, [[Háreysti í þingsal.]]hvort hann væri fyrri ríkisstjórn eða núverandi ríkisstjórn að þakka. Virðulegi forseti. Stefnuræða forsætisráðherra fór hér fram fyrir örfáum dögum. Forsætisráðherra verður ugglaust í óundirbúnum fyrirspurnum í næstu viku þannig að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa nægan vettvang [[Forseti hringir.]]og möguleika til þess að eiga orðastað við hann, en hér erum við að vinna eftir ferli sem sett var af stað á síðasta kjörtímabili þegar núverandi stjórnarandstaða var með meiri hluta. [[Gripið fram í.]]
Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er farinn að hafa svolitlar áhyggjur af sjálfum mér. Ég er farinn að hneigjast æ meir að því að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hafi rétt fyrir sér. Hún segir að við eigum að læra af reynslunni og reyna að nota fortíðina og reynslu hennar til að búa til frið og sátt í þessu þingi. Þá er ég ekki viss um að við séum sameinuð að því markmiði að það sé rétt að krefjast þess að forsætisráðherra komi hér til þingsins. Ég get líka sagt alveg hreint út að ég sætti mig alveg við það að vera bara boðið upp á hæstv. aðstoðarforsætisráðherra sem hér situr í salnum til þess að ræða við hann um ýmis málefni. Það sem ég vildi þó bera upp við hæstv. forseta eru málefni Þingvallaþjóðgarðs. Mér eru þau málefni hugleikin, ég hef setið í Þingvallanefnd í 15 ár og á hverju þingi hef ég flutt hér þingmál sem tengjast honum. Ég vildi gjarnan ræða við yfirvald um fjárveitingar til hans. Nú ætlar forsætisráðherra ekki að koma til þings til þess að ræða það, málið er undir honum og því spyr ég hæstv. forseta: Má ég þá beina mínum spurningum til forseta sjálfs í staðinn?
Forseti er ekki viss um að hann kunni nein svör við þeim spurningum sem hv. þingmaður mundi leggja fyrir hann þannig að hann óttast að það væri að fara í geitarhús að leita ullar.
Virðulegur forseti. Ég tek undir allt það sem komið hefur fram hjá minni hlutanum í þessu máli, um fjarveru hæstv. forsætisráðherra. Ég vísa að öðru leyti í ræðu undir sama lið sem ég hélt fyrir ári síðan, sem ég held að geti staðið nokkurn veginn orðrétt. Ég verð að segja, úr því að hv. þingmaður Framsóknarflokksins talaði um að hér hefði verið málefnaþurrð í gær þegar við vorum að ræða fjárlögin, að ég man varla eftir því að nokkur framsóknarmaður hafi tekið þátt í þeirri umræðu þannig að mér finnst það koma úr hörðustu átt. [[Gripið fram í: Og hvað með það?]]
Virðulegi forseti. Það er alveg hjákátlegt hvað sumir hv. þingmenn meiri hlutans eiga erfitt með það að hér geti þingmenn stjórnarandstöðunnar yfir höfuð talað. Við höfum bent á og komið fram með ósk, hér er ekkert brjálæði í gangi, hér er ekkert málæði í gangi eins og það var kallað, ég nýtti ekki fullan tíma síðast, en talað er um málæði. Hv. þm. Ásmundur Einar Daðason talar um málefnaþurrð í gær, hann fer að tala um umræðuna í gær, fer að láta eins og þetta sé aðalmálið. Þetta er bara vinsamleg beiðni en eins og venjulega þegar koma vinsamlegar beiðnir til hæstv. forsætisráðherra eða þingmanna hans er brugðist við eins og hér sé einhver óður hundur að gelta á hv. þingmenn meiri hlutans. Hv. þingmenn geta slappað aðeins af og tekið þátt í umræðunum eins og aðrir þingmenn. Maður getur spurt sig: Hverjar voru líkurnar á því að hæstv. ráðherra hefði, ekki út af reglum heldur almennri kurteisi, virðulegi forseti, gefið okkur smátíma til að ræða þá málaflokka sem hann varða? Líkurnar voru engar vegna þess að það er þessi hæstv. forsætisráðherra.
Forseti. Ég þakka forseta kærlega fyrir að hafa farið skilmerkilega yfir hvaða háttur hefur verið á og var ákveðinn á síðasta kjörtímabili um meðferð fjárlagafrumvarpsins. Það hefur hins vegar breyst og breyttist mjög ákveðið einn þáttur í því þegar núverandi hæstv. forsætisráðherra tók til sín ákveðna málaflokka til að stjórna, vegna þess að hann hefur á þeim sérstakan áhuga. Það er þess vegna sem er farið fram á það að hæstv. forsætisráðherra sé viðstaddur umræðuna, til að ræða þá málaflokka. Ég mótmæli því að það sé kallað málæði eða eitthvað í þá áttina þegar við, rétt kjörnir þingmenn, gerum athugasemdir við þetta.
Virðulegi forseti. Ágætu samstarfsmenn. Það er gott að vera komin aftur til starfa en það liðu ekki nema nokkrar mínútur þar til í raun og veru sama samræðuhefðin hófst að nýju úr fundarstóli Alþingis um hluti sem ekki eru á dagskrá. Mér þótti hins vegar vænt um að heyra hv. þm. Össur Skarphéðinsson reyna að sætta menn, þannig að menn reyndu að halda haus og tala um það sem skiptir máli. Ég mundi sjálf, ef ég væri forsætisráðherra, gjarnan vilja standa hérna og tala um mín mál, ég verð að segja alveg eins og er. Ég held því að þetta sé ekki það að viðkomandi sé ekki hérna heldur sé aðalmálið að þessu verði breytt, svo að því verði uppraðað þannig framvegis að viðkomandi ráðherra ræði um þetta. Og förum nú að ræða málefni dagsins.
Í dag verður fram haldið 1. umr. um fjárlög fyrir árið 2016 með því að fagráðherrar taka þátt í umræðunni. Í lok umræðunnar mun fjármála- og efnahagsráðherra taka til máls. Rösklega ein klukkustund er áætluð fyrir hvern ráðherra og umræður um málaflokk hans. Röð ráðherranna verður: innanríkisráðherra, utanríkisráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra, heilbrigðisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra. Mun fjármála- og efnahagsráðherra svo ljúka umræðunni síðar í dag og málið gengur til fjárlaganefndar að því loknu. Nú hefst umræðan. Ráðherrar hafa sex mínútur í fyrsta sinn og síðan tvær mínútur hverju sinni. Þingmenn hafa þrjár mínútur í fyrra sinn og tvær mínútur í seinna sinn. Andsvör eru ekki leyfð.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta tækifæri til að koma hingað og ræða þau mál sem heyra undir innanríkisráðuneytið og eru til umfjöllunar hér við gerð fjárlaga. Ég held að það sé mjög mikilvægt að einstakir ráðherrar hafi tækifæri til að tala við þingið um þessi álitamál. Mér finnst þessi nýbreytni, a.m.k. hvað mig varðar, þetta er fyrsta skipti sem ég er viðstödd umræðu af þessum toga, vera mjög til bóta. Ég vil þá gera grein fyrir málefnum innanríkisráðuneytisins. Útgjöld ráðuneytisins aukast nú um tæpa 2,2 milljarða kr. á föstu verðlagi fjárlaga ársins 2015, sem svarar 2,8%. Þegar einnig er tekið tillit til áhrifa af almennum launa- og verðlagsbreytingum hækka útgjöldin um tæpa 4,8 milljarða, sem samsvarar 6,2%, og verða því rúmir 80 milljarðar á árinu 2016. Útgjaldabreytingu milli ára má skipta í fimm þætti. Í fyrsta lagi er um að ræða ýmsar breytingar á fyrirliggjandi útgjaldaskuldbindingum sem falla til á árinu 2016, þær nema alls tæplega 2,4 milljörðum. Þar munar mest um 814 milljónir sem er lögbundið framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, 800 millj. kr. framlag til Vegagerðarinnar til að mæta auknum kostnaði við vetrarþjónustu og 640 millj. kr. tímabundnu framlagi til Vegagerðarinnar vegna vegtengingar við iðnaðarsvæðið á Bakka, 270 millj. kr. til málskostnaðarliðar í opinberum málum í samræmi við raunniðurstöðu mála fyrir dómstólum og tæpum 270 millj. kr. til að mæta kostnaði við komandi forsetakosningar. Á móti lækka framlög til öryggis- og varnarmála um tæpar 800 milljónir enda færist það yfir til utanríkisráðuneytisins. Í öðru lagi falla niður nokkur tímabundin framlög. Í þriðja lagi eru rekstrarfjárveitingar stofnana og verkefna sem heyra undir ráðuneytið lækkaðar um 311 milljónir vegna áforma um hagræðingu í rekstrarkostnaði ríkissjóðs. Þá eru framlög í ný eða aukin verkefni tæpar 1.800 milljónir en þar munar mest um stofnun embættis héraðssaksóknara en ráðuneytið ráðstafar rúmum 500 millj. kr. til að koma því embætti á fót, sem er að mínu mati afskaplega mikið framfaramál. 325 milljónir til hækkunar málsvarnarlauna, 250 milljónir vegna Vegagerðarinnar og 175 milljónir vegna tímabundins framlag vegna hælisleitenda, en ég mun fara sérstaklega yfir þann lið á eftir. Ég vil nota tíma minn til að leggja sérstaklega áherslu á gjörbreyttar forsendur vegna málefna hælisleitenda. Í frumvarpinu er ráðgert að framlög vegna málefnisins hækki um tæpar 200 milljónir, en það er nauðsynlegt að endurskoða þær tölur núna. Jafnframt þarf að endurskoða fjárveitingar til Útlendingastofnunar og kærunefndarinnar. Við stöndum í raun frammi fyrir nýjum veruleika og það er mikilvægt að fjárlögin taki mið af honum. Tölurnar tala sínu máli. Þegar hafa borist 170 umsóknir um hæli á þessu ári og ef svo heldur fram sem horfir getur talan hæglega farið upp í 300 umsóknir á árinu, en heildarfjöldinn í fyrra var 175. Unnið hefur verið að því síðustu ár að stytta meðferðartíma vegna umsóknanna. Skjótvirk málsmeðferð er mikilvæg fyrir umsækjendur sjálfa en getur auk þess sparað verulega fjármuni fyrir ríkissjóð. Það náðist ákveðinn árangur á síðasta ári en því miður sjáum við að meðferðartíminn er aftur farinn að lengjast vegna þess álags sem er á kerfinu. Við höfum þegar brugðist við breyttum veruleika eins og við höfum getað á þessum stutta tíma. Þetta hefur gerst óskaplega hratt, ágústmánuður sker sig algjörlega úr. Í morgun samþykkti ríkisstjórnin tillögu mína um að veita nú þegar 50 millj. kr. aukafjármagn til Útlendingastofnunar til að reyna að ná tökum á þessum vanda. Ég ítreka, og bið um leið um liðsinni þingsins í því, að nauðsynlegt er að endurskoða þessar fjárhæðir í frumvarpinu við 2. umr. Það er augljóst að þær tölur sem frumvarpið ber með sér eru í engu samræmi við þá þörf sem fyrir liggur og þótt ráðuneytið hafi með góðum vilja reynt að bæta verulega í miðað við forsendur í vor gátum við með engu móti séð fyrir þá breytingu sem hefur orðið. Samgöngumálin skipa auðvitað sinn sess í forgangsröðun ráðuneytisins. Við hækkum heildarfjárveitingu til þess málaflokks um tæpar 1.300 millj. kr. að raungildi frá síðustu fjárlögum. Nokkuð vantar þó upp á að við náum að mæta fjárhagslegum markmiðum samgönguáætlunar eins og hún var lögð fram í drögum í vor og það eru að sjálfsögðu vonbrigði. Ég mun leggja fram nýja samgönguáætlun á næstu vikum og þar mun árið 2016 líta með nokkuð öðrum hætti út. Það þýðir auðvitað að við þurfum að draga úr þeim verkefnum sem við höfðum áætlað að fara í. Þannig er það bara, við erum að forgangsraða í ríkisfjármálum. Við erum að forgangsraða í þágu velferðarmála og við erum að sjálfsögðu líka að mæta kjarabótum sem samþykktar voru hér í vor. Það hefur að sjálfsögðu áhrif á rekstur ríkisins og innanríkisráðuneytið tekur þátt í að mæta þeim breytingum. Þá eru þessar 774 milljónir sem ég nefndi vegna héraðssaksóknara þar sem 500 koma frá ráðuneytinu með nýju fé en við færum síðan aðra fjármuni á milli þannig að embættið fær 774 milljónir að okkar tillögu til að hefja rekstur. Hér er um að ræða mikla styrkingu á ákæruvaldinu og aukið réttaröryggi fyrir borgarana. Ég tel að þetta sé mjög mikið framfaramál. Það er ómögulegt fyrir mig að fara mjög ítarlega yfir þetta en við getum talað um þetta betur á eftir. Ráðuneytið er að sjálfsögðu reiðubúið, og ég, til að taka hvenær sem er umræðu um þau málefni sem undir ráðuneytið heyra. Ég vil nefna að það eru engin breytingaráform um Vestmannaeyjaferju, það eru engir fjármunir veittir í ferjuna en það liggur að baki skýr vilji ríkisstjórnarinnar til að í það verkefni [[Forseti hringir.]]verði farið og að því er unnið í ráðuneytinu. Ég bið þingið, virðulegi forseti, [[Forseti hringir.]]að líta sérstaklega til þess viðkvæma málaflokks sem hælisleitendur eru undir ranni [[Forseti hringir.]]innanríkisráðuneytisins og bið þingið að líta góðfúslega á þann málaflokk.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir alveg prýðilega greinargerð fyrir málefnum ráðuneytis síns á þeim örskamma tíma sem hún hefur. Ég ætla eins og hún að dvelja við málefni flóttamanna og umsækjenda um alþjóðlega vernd og tala raunar eingöngu um það. Hæstv. ráðherra kemur hingað og biður um liðsinni þingsins og sannarlega fær hún það, að minnsta kosti í ranni stjórnarandstöðunnar og ég efa ekki að mikill skilningur er líka á því máli hjá hv. þingmönnum stjórnarliðsins. Það vill svo til að í þessum málaflokki, hugsanlega aðeins þessum málaflokki, sem er mjög umdeildur hefur tekist einlæg og djúp, þverpólitísk samstaða um það með hvaða hætti á að skipa þeim málum. Ég segi líka fyrir mína parta að ég tel lofsvert hvernig hæstv. ráðherra hefur tekið á þessum málaflokki og dreg ekki í efa skilning hennar á honum. Ég geri mér algjörlega grein fyrir að veður hafa skipast skjótt í lofti og ég ætla ekki að gera ágreining við ríkisstjórnina um það að mér finnst margt vanta í frumvarpið. Hæstv. ráðherra bendir á það sem við þekkjum öll að verulegar breytingar hafa orðið á síðustu mánuðum. Með fullri virðingu fyrir hæstv. ráðherra tel ég þó að hún geti ekki komið hingað og vísað til þeirra vandamála þegar hún ræðir til dæmis fjárþurrð hjá Útlendingastofnun. Hún lá algjörlega fyrir og það er ekki bara það, við vitum að Útlendingastofnun berst oft og tíðum í mjög vanþakklátu umhverfi við mjög erfið viðfangsefni og stendur sig miklu betur en margir telja. Það er samt sem áður staðreynd að þrátt fyrir meira álag á henni er ekki bara haldið sjó með fjárframlög, það er engu bætt við, þau eru skorin niður um tæpar 30 milljónir. Það er ekki hægt að afsaka með hinum nýsprottna stórkostlega vanda sem við stöndum andspænis. Hæstv. ráðherra nefndi þrjá lykilþætti í frumvarpinu sem þetta varðar, þ.e. hælisleitendur, liður 399 Útlendingastofnun og kærunefnd útlendingamála, en hæstv. ráðherra nefndi ekki tvo mikilvæga lykilþætti. Annað er til dæmis móttökumiðstöðin. Búið er að gera samning um hana, sá samningur grundvallaðist á kostnaði sem mig minnir að hafi verið í kringum 160–180 millj. kr. Samningurinn liggur fyrir. Ég er náttúrlega ekki búinn að vera hérna lengi en ég fann þetta ekki í fjárlagafrumvarpinu. Kvótaflóttamenn, búið er að taka ákvörðun um að taka að minnsta kosti 50 en núna hefur Evrópusambandið skipað okkur að taka við okkar skerf til viðbótar. Mér reiknast til að það séu 110–120. Hver kostar 5 millj. kr. Bara þeir 25 sem að minnsta kosti eiga að koma á næsta ári kosta 125 millj. kr. Hvar er það? Ég ætla svo að ræða lið 399 Hælisleitendur, [[Forseti hringir.]]fjárveitingar til umsækjenda um alþjóðlega vernd, á eftir en þar vantar hundruð milljóna miðað við orðin sem hæstv. ráðherra lét falla hér áðan.
Virðulegi forseti. Eins og ég gat um áðan ráðgerði ráðuneytið þegar tillögurnar voru lagðar fram af hálfu ráðuneytisins seint í vor, snemmsumars, að verja töluvert auknu fé til hælisliðarins, vel á annað hundrað milljónum króna. Síðan kom í ljós um miðjan ágúst að það voru engan veginn nægir fjármunir og ég var sú fyrsta til að vekja athygli á því að bæta þyrfti þar í og jafnframt að ég mundi berjast fyrir auknum fjármunum að því leyti. Ég tek auðvitað undir þau orð sem hv. þingmaður nefndi varðandi Útlendingastofnun. Þar er unnið mjög gott starf. Við lögðum til aukið fé til hennar í fyrra til að mæta þeim hala sem hún var að glíma við, héldum að við gætum náð betri árangri en við höfum náð en það tókst ekki og það er ekki síst þess vegna sem ég óskaði í morgun eftir 50 millj. kr. til viðbótar til að takast á við þann vanda. Skýringar eru náttúrlega nokkrar fyrir hendi. Ég get auðvitað ekki skýrt alla hluti en ég get þó skýrt það að hluta til með þeim hætti að um áramótin tók við nýtt úrræði, þ.e. kærunefnd útlendingamála, og það hefur tekið hana, eðlilega, nokkurn tíma að koma sinni vinnu í jafnvægi. Það hægði nokkuð á úrskurðum á fyrri hluta ársins meðan ráðuneytið hafði í lok síðasta árs loksins, vil ég segja, náð nokkrum tökum á því að mæta þeim fjölda sem þá hafði leitað til ráðuneytisins um úrskurð æðra stjórnvalds. Allt er þetta eðlilegt en þýddi það að aukna fjármuni þurfti og sú von ráðuneytisins að hraðar gengi gekk hreinlega ekki eftir. Þess vegna er það skylda mín að vekja athygli á því við þingið og óska enn og aftur eftir því að þingið líti góðfúslega á þetta. Ég veit og finn og þakka hv. þingmanni fyrir þann skilning sem hann hefur á þessum málaflokki. Á sama tíma vil ég segja að það verður aldrei hægt fyrir okkur að gera okkur grein fyrir hvernig þessi fjöldi liggur. Þetta verður alltaf pínulítið talað út í loftið hjá okkur [[Forseti hringir.]]en ég held að í þessu tilliti núna og kannski á ágústmánuður að kenna okkur að við eigum að gera frekar ráð fyrir rýmri fjárheimildum en takmarkaðri.
Herra forseti. Í fyrra komu 173 umsækjendur um alþjóðlega vernd til Íslands. Það var árið 2014. Málaflokkurinn samkvæmt ríkisreikningi kostaði þá 463 milljónir. Það var séð löngu fyrr á þessu ári að bara á því ári færi það töluvert langt fram yfir það. Við getum þá gert ráð fyrir því að á næsta ári að verði að minnsta kosti að gera ráð fyrir hinu sama, auðvitað meiru vegna þess hvernig ástandið er, en samt er bara gert ráð fyrir 475 millj. kr. Það er eiginlega búið að ráðstafa nær því öllu. Tvisvar sinnum 200 millj. kr. fara í tvo samninga við Reykjavíkurborg og Reykjanesbæ sem hvor um sig tekur að sér 70 umsækjendur. Þá eru eftir 75 milljónir til að sjá um alla hina. Þá sjá menn í hvaða óefni stefnir fjárhagslega. Miðað við tölurnar sem hæstv. ráðherra gaf hérna áðan mætti að óbreyttu, miðað við að ástandið verði óbreytt og aukist ekki á næsta ári, draga þá einföldu ályktun að það vanti 475 milljónir hið minnsta. Ef menn fara síðan yfir þessa liði kemur ákveðin samtala út sem ég ætla ekki að fara með hér til að hrella ekki ráðherrann en hún er ansi há. Ég er ekki að gera [[Gripið fram í.]]þetta til að efna til einhverra illinda við ráðherrann vegna þess að ég styð hana í viðleitni hennar og ég er þeirrar skoðunar að í þessu máli eigi að reyna að efla eindrægni eins og hægt er. Þetta er þannig málaflokkur og sannarlega mun ég ekki liggja á mínu liði við að reyna að kría út meiri peninga, en ráðherrann verður að fylgja eftir þeim stuðningi sem hún hefur í þinginu með því að stappa niður sínum þunga fæti og hugsanlega skaka hrammi líka gagnvart ríkisstjórninni. Ráðherra getur ekki bara komið og sagt með tárin í augunum við okkur: Hjálpið mér. Hún verður líka að rísa undir sinni ábyrgð og beita sinni þyngd í ríkisstjórninni. Það skiptir höfuðmáli. Um kærunefndina gæti ég sagt mjög margt, en það virkar auðvitað ekki [[Forseti hringir.]]andspænis því ástandi sem við erum í núna að vera með kærunefnd sem kemur saman einu sinni á tveggja vikna fresti. Því verður hæstv. ráðherra að kippa í lag.
Virðulegi forseti. Þingheimur þarf ekki að hafa áhyggjur af því að ég muni ekki beita öllum mínum þunga til þess að fá það fjármagn sem þarf í þennan málaflokk. Það er ekki viðunandi fyrir okkur Íslendinga að lenda í því í þeim erfiðu aðstæðum sem nú eru að skapast að ráða ekki nógu vel við þau verkefni sem á okkur hvíla. Ég held að það skipti mjög miklu máli um framhald allrar umræðu um flóttamannamál að við Íslendingar gerum okkur grein fyrir því hvað það þýðir að taka á móti fólki og gera það með sóma. Til þess að það sé hægt þurfum við að sjálfsögðu að verja fé, bæði í þá þætti sem undir þetta ráðuneyti heyra, sem eru að taka á móti hælisleitendum á umsóknarferlistíma, og ekki síður hitt sem ég hygg að hv. þingmaður hafi nefnt í ræðu sinni og snýr reyndar að hæstv. félagsmálaráðherra hvað varðar kvótaflóttamenn. Þar er líka augljóst að töluvert mikið aukið fé mun þurfa miðað við þau áform sem hafa verið uppi að undanförnu. Allt er þetta rétt að því leyti til að þær áætlanir sem við höfum gert standast augljóslega ekki. Ég nefndi að fjöldinn í ár gæti numið 300 manns og ég held að ekki sé óskynsamlegt að reikna út frá þeirri tölu. Innanríkisráðuneytið er að sjálfsögðu að undirbúa tillögur til að leggja fyrir fjárlaganefnd við vinnslu málsins um það sem við teljum vera rétt á hverjum tíma. Ég vek athygli hv. þingmanna á því að við í ráðuneytinu fylgjumst með þessu máli núna nánast dag frá degi. Við höfum reynt að deila öllum þeim upplýsingum sem við mögulega getum með almenningi til að gera grein fyrir því hvað hér er á ferðinni. Um leið og ég segi að tölurnar séu á iði þurfum við að gera okkur grein fyrir því að við þurfum stöðugt að uppfæra þær. Þetta mál verður væntanlega mjög lifandi á meðan á fjárlagavinnunni stendur [[Forseti hringir.]]og ég veit að menn skilja það að sjálfsögðu, en það leggur miklar skyldur á þetta ráðuneyti og undir því munum við rísa.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir tölu sína hér áðan. Ég verð þó að segja að það veldur mér og örugglega mjög mörgum fleirum miklum vonbrigðum og áhyggjum raunverulega að hún boðaði samgönguáætlun með mun minna fé en var í þeirri sem var lögð fram í vor. Það má auðvitað spyrja þegar ríkisstjórnin gumar af því að skila hér ríkisfjármálum með afgangi upp á 15 milljarða: Er það raunverulegur afgangur þegar við erum með ófjármagnað vegakerfi, þegar við erum með heilbrigðisþjónustuna ófjármagnaða o.s.frv.? Mig langar til þess að varpa hér fram nokkrum spurningum og ég veit auðvitað að ráðherra getur tæplega svarað þeim öllum á þeim mínútum sem hún hefur, en það er mikilvægt að það komi fram hér í pontu Alþingis hversu miklum fjármunum verður varið í nýframkvæmdir í vegamálum á næsta ári og hversu miklum fjármunum verður varið í viðhald vega. Hversu mikil fjárveiting fer til hafnarframkvæmda? Hvert fara mestir fjármunir? Á að fara í þjóðveg 1 og um Berufjarðarbotn? Hvenær verða Dýrafjarðargöng boðin út? Ein stór spurning sem síðasta ríkisstjórn ætlaðist aldrei til að yrði tekin af almennu vegafé: Verður viðbótarkostnaðurinn á Bakka tekinn af almennu vegafé? Síðan langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um flugið. Er fjármagn í útboð á flugi á óarðbærum flugleiðum tryggt? Er tekin afstaða til og fjármunir veittir í flugið, þ.e. eiga flugfargjöld eftir að lækka á milli sveitarfélaga, Reykjavíkur og landsbyggðarinnar, eins og starfshópur gerði tillögu um? Það er mjög mikilvægt byggðamál. Það er líka mikilvægt að hér komi fram að 500 milljónir verða skornar niður sem ætlaðar voru til uppbyggingar á flugvöllum víða um landið. Ég veit ekki annað en að það sé bara búið að lagfæra flugvöllinn á Gjögri. Stendur til að klára það verkefni á þessu ári? Er það mögulegt? Ef það er ekki mögulegt, ætlar þá ráðherra að sjá til þess að þessar 500 milljónir verði ekki teknar úr því verkefni? Þá er ég hrædd um að það verði fleiri en ég og nokkrir aðrir hér sem rísi upp á afturfæturna og láti í sér heyra. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli fyrir samgöngur um alla landsbyggðina.
Hæstv. forseti. Ég verð að biðja hv. þingmann að virða mér það til vorkunnar að ég get ekki svarað öllum þessum spurningum núna, en ég mun hins vegar leita svara við þeim öllum og koma þeim til hv. þingmanns. Ég vil greina hér frá nokkrum atriðum. Í fyrsta lagi varðandi Bakka er ekki um það að ræða að tekið verði af þeim takmörkuðu fjármunum sem í samgönguáætlun er varið. Eins og hv. þingmenn muna var hér sérstakt mál í vor vegna þess. Ég hef talað mjög eindregið gegn því að menn rugli þessari framkvæmd saman við hefðbundnar samgönguframkvæmdir. Ég get líka látið það koma fram hér að mér líkaði það ekki vel að þetta væri fært undir samgönguáætlun. Það var hins vegar einróma álit þeirra sem gerst þekkja og betur en ég að svo þyrfti að vera, en ávallt var það með mjög stífum fyrirvörum af minni hálfu um það að þetta mætti ekki verða til þess að menn færu að taka af þeim takmörkuðu fjármunum sem hér er um að ræða. Varðandi Dýrafjarðargöng er engin stefnumörkun af minni hálfu um annað en það að þegar Norðfjarðargöngum sleppir verði farið í Dýrafjarðargöng. Mér er hins vegar skylt að geta þess, og ég vil endilega að það komi fram svo að þingmenn geri sér grein fyrir því, að þeir fjármunir sem settir eru í jarðgöng á ársgrundvelli eru 3,5 milljarðar. Á meðan þeir fara í jarðgöng fara þeir að sjálfsögðu ekki í annað. Engu að síður er engin breyting þar á af minni hálfu. Dýrafjarðargöng eru næst í röðinni eins og þegar hefur komið fram. Það eru töluvert miklir fjármunir settir í viðhald. Það losar 8 milljarða kr. Ég vil líka nefna það vegna nýframkvæmda að við ráðstöfuðum tæpum 2 milljörðum á þessu ári í nýframkvæmdir. Þeir fjármunir eru ekki uppurnir og færast að sjálfsögðu yfir á næsta ár og munu nýtast til nýframkvæmda [[Forseti hringir.]]á næsta ári líka. Haldið verður áfram með þau áform sem uppi voru um flugvellina, Gjögur, Húsavík og ljósabúnaðinn þar, [[Forseti hringir.]]en þessar 500 milljónir sem komu í fyrra voru ákvörðun þingsins, einskiptisaðgerð, [[Forseti hringir.]]en ekki tillögugerð ráðuneytisins. Engu að síður munum við halda áfram með þau verkefni sem við höfum þegar lofað að fara í.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Það er mikilvægt og þess vegna tekur maður eftir því, svo ég byrji bara þar sem ráðherrann sleppti orðinu, varðandi þær 500 milljónir sem þingið gerði tillögu um og var samþykkt, að þessar aðgerðir haldi áfram og það sé þá algjörlega tryggt. Það sem ég hef áhuga á að vita er hvort það næst að klára það á þessu ári, þ.e. meira en nú hefur verið gert á Gjögri, eða hvort fjármagnið flyst allt yfir á næsta ár þannig að þeir sem heima sitja geti verið vissir um að svo sé. Mig langaði líka að reyna að fá fram einhverjar tölur, þ.e. mismuninn á því sem var varið í nýframkvæmdir - 2 milljarðar í nýframkvæmdir á þessu ári eru mjög lítið. Það þyrfti að koma fram hversu mikill munur er milli ára. Er veruleg aukning eða hvað? Hafnarframkvæmdir, því var ekki svarað. Það er spurning að draga það hér aðeins upp hvar helstu hafnarframkvæmdir eiga að fara fram og hversu mikið er áætlað í þær. Síðan er þetta með óarðbæra flugið á þessa litlu staði. Er það tryggt? Í lokin langar mig að nefna 300 millj. kr. sem eru ætlaðar í fjarskiptauppbyggingu. Eins og innanríkisráðuneytisfólkið þekkir allt er þetta eitt af stóru málunum sem brennur á landsbyggðinni. Það eru í kringum 3.500 heimili og fyrirtæki sem ekki njóta viðunandi fjarskipta og því er afar mikilvægt að sjá til þess að þau verði tryggð með hraði til að tryggja byggð í öllu landinu og nemendur geti komið heim til sín um helgar, en það er víða þannig að þeir geta það ekki af því að þeir geta ekki lært í gegnum tölvuna. Þessar [[Forseti hringir.]]300 milljónir, sem þarna eru lagðar til, duga [[Forseti hringir.]]engan veginn.
Virðulegi forseti. Þeir tæpu 2 milljarðar sem ég nefndi við hv. þingmann eru að sjálfsögðu viðbót við þá fjármuni sem þegar var ráðstafað á árinu 2015. Við gerum ráð fyrir því, eins og ég sagði áðan, að hluti af þeim peningum verði færðir yfir á árið 2016. Til viðbótar við það er hækkun á fjárframlagi til Vegagerðarinnar upp á tæpar 1.300 millj. kr. Verulegur hluti af því fé fer í viðhald enda er það stefnumörkun mín að leggja mikla áherslu á viðhald vega, einnig nýframkvæmdir en þær eru af skornari skammti. Þess vegna nefndi ég sérstaklega þessar 1.800 milljónir því að þær voru hugsaðar í slíkar framkvæmdir plús þá þær tæpu 300 milljónir sem til viðbótar koma. Ég legg áherslu á að viðhald vegakerfisins er gríðarlega mikilvægt mál og gríðarlegt öryggismál líka. Það þurfum við að gera miklu betur. Þeir fjármunir nýtast mjög vel. Allar nýframkvæmdir fara strax að telja í hálfum og heilum milljörðum. Í viðhaldi fær maður svo mikið fyrir aurinn þannig að mér finnst það skynsamleg forgangsröðun og tala eindregið fyrir því um leið og ég nefni náttúrlega að það þarf að sjálfsögðu, ég geri ekkert lítið úr því, að fara í miklar nýframkvæmdir líka. Þetta er verkefni sem tekur langan tíma að vinna. Jafnvel þótt við á Alþingi mundum setja tugi milljarða í vegamál, við mundum bara ákveða það einn daginn, þá tæki það okkur töluvert langan tíma að nýta þá fjármuni af því að það er slík planlagning sem þarf í þessa hluti. Þetta gerist ekki á einum degi. Sígandi lukka er líka góð í þessu þótt við gerum okkur grein fyrir því að við þurfum að gera betur. Varðandi flugið þá stefnum við á útboð núna á styrkta fluginu. Það kom ekki fram í máli mínu hér áður. Við gerum ráð fyrir því að samningar verði endurnýjaðir um áramótin. Ég er ekki með neinar hugmyndir um það að fella niður þá staði sem flogið er á heldur halda áfram með þá staði sem við höfum haft fram til þessa. [[Forseti hringir.]]Útboð liggur ekki enn fyrir en um áramótin geri ég ráð fyrir að nýir samningar taki gildi. Varðandi hafnarmálin, örstutt, [[Forseti hringir.]]þá er algjörlega ljóst að okkur vantar verulega mikla fjármuni í hafnarframkvæmdir. Við erum að fara í verkefni sem eru nauðsynleg [[Forseti hringir.]]en það þarf að gera miklu betur í hafnarframkvæmdum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra framsöguna og umræðuna sem hér fer fram. Það sem ég vil byrja á er að taka undir með ráðherra og hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og leggja áherslu á að viðbótarfjármagn þarf til málefna útlendinga. Í þeim heimi sem við lifum í núna vantar verulegt fjármagn til að við getum staðið við verkefni okkar á því sviði. Í þeim málaflokki hefur, eins og fram hefur komið, verið unnið að verulegum umbótum en til að þær skili árangri þarf fjármagn að fylgja til kærunefndar, móttökumiðstöðvar, Útlendingastofnunar, móttöku kvótaflóttamanna, móttöku hælisleitenda og síðan móttöku þeirra sem við afgreiðslu umsóknar um alþjóðlega vernd fá hér stöðu flóttamanns. Ekki meira um þau mál að sinni nema til að leggja áherslu á að þetta er afar brýnt. Það sem olli mér verulegum vonbrigðum á sviði innanríkisráðherra eru fjárveitingar til samgöngumála. Mér finnst hins vegar gott að heyra að leggja eigi áherslu á viðhald og langar að fá að heyra betur um viðhaldið, hvernig það skiptist á malarvegi og aðra vegi og hvort einhverjar áætlanir eru til um það. Við höfum séð á þessu sumri í því umhverfi sem ég bý á Norður- og Austurlandi að malarvegir þar hafa ekki verið heflaðir fyrr en langt er liðið á ágúst, sumir jafnvel ekki verið heflaðir og aðrir eru hreinlega í því ástandi að ekki er hægt að hefla þá. Um þá vegi þarf fólk að fara á hverjum degi til vinnu, til skóla, það þarf að keyra út póst og svo má lengi telja. Mig langar líka að spyrja um ljósleiðaravæðingu dreifbýlisins, þ.e. hvenær vænta má áætlunar um forgangsröðun verkefna þannig að hægt verði að áætla kostnað og veita áætlun til verksins. Mig langar síðan að fagna og taka undir með ráðherra. Mér finnst mjög jákvætt að fjármagn til héraðssaksóknara hefur verið aukið. Ég sé ekki betur en að verið sé að auka fjármagn til sýslumannsembættanna og almennrar löggæslu á landsbyggðinni og mundi vilja fá skýringar um það ef tími gefst til. Ég hlakka til vinnunnar sem fram undan er við að gera gott fjárlagafrumvarp enn betra.
Hæstv. forseti. Eins og þingheimur þekkir hefur verið í vinnu í ráðuneytinu stefnumörkun á fjarskiptasviði, sem hv. þingmaður kom að, sú stefnumörkun að auka öryggi í fjarskiptum um allt land þannig að við getum jafnað, á ég segja búsetu og tækifæri allra landsmanna til að stunda vinnu frá heimilum sínum. Stefnumörkunin er enn þá í vinnslu í ráðuneytinu og verður vonandi kynnt nánar í þinginu á næstunni. Varðandi spurningar hv. þingmanns um viðhald vega er það náttúrlega þannig að við vinnum eftir þeirri samgönguáætlun sem er ekki í gildi, ef það mætti orða það svo, þ.e. tillögugerð í samgöngumálum byggir að sjálfsögðu á þingsályktunartillögu þannig að það er ekki svo að einstakir ráðherrar geti á einhverjum tímapunkti umbylt stefnu í samgöngumálum heldur er þetta langtímastefna sem við vinnum eftir á hverjum tíma. Eins og ég hef sagt áður hefur á undanförnum árum verið lögð rík áhersla á viðhald. Ég get ekki á þessari stundu svarað nákvæmlega spurningum hv. þingmanns um tiltekna tengivegi og slíka þætti að öðru leyti en því að fyrrnefnd stefnumörkun liggur fyrir. Það var ágætt að hv. þingmaður nefndi löggæslu og sýslumenn. Við höfum lagt aukna fjármuni í þann málaflokk, sýslumennina vegna þess að þegar breytingar urðu hér á skipan mála tókst ekki að manna embættin að fullu á grundvelli núgildandi fjárlaga og vantaði sýslufulltrúa í bæði Fjallabyggð og Fjarðabyggð Mér fannst alveg nauðsynlegt að það yrði tryggt og það er tryggt í þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Það skiptir gríðarlega miklu máli að þessi mikilvæga þjónusta í héraði [[Forseti hringir.]]sé byggð á traustum grunni, það þýðir ekkert að vera með þessi embætti ef menn eru ekki tilbúnir til að veita þeim það fé sem þarf á að halda og þær tillögur sem liggja á borðinu gera ráð fyrir því.
Virðulegi forseti. Ég reiknaði reyndar ekki með að taka aftur til máls en það er svo sem af nógu að taka. Ég vil þá halda áfram að leggja áherslu á það að þegar áætlun um forgangsröðun og kostnað við ljósleiðaravæðingu liggur fyrir verði hún tekin til umfjöllunar með það að markmiði að fjármunir verði veittir til verksins á næsta ári. Mig langar að heyra sýn ráðherrans á meðferð áætlunar um ljósleiðaravæðingu þegar hún kemur fram. Mig langar síðan að heyra aðeins meira um sýslumannsembættin og eflingu þeirra. Það eru viðbótarfjárveitingar til fleiri verkefna en að bæta við sýslufulltrúum, sem ég tel afar mikilvægt að náist núna, og langar mig að heyra til hvaða verkefna það er, eins varðandi eflingu löggæslunnar.
Hæstv. forseti. Það er einkum tvennt sem ég ætla að bregðast við í ræðu hv. þingmanns. Í fyrsta lagi það sem ég kom stuttlega inn á í fyrra andsvari varðandi ljósleiðaravæðinguna. Þegar sú stefnumörkun liggur fyrir verður hún að sjálfsögðu kynnt mjög rækilega fyrir þinginu og í kjölfarið verður væntanlega farið í það að afla henni fjár, á næstunni, en eins og ég segi er ekki gert ráð fyrir því að þessi uppbygging eigi sér stað á næsta ári. Hér erum við að ræða stefnumörkun til lengri tíma sem krefst töluvert mikils undirbúnings og samninga við ýmsa aðila sem að slíkum verkefnum kunna að standa. Hvað varðar sýslumennina er það svo að verkefnið núna var að tryggja sýslumönnum það fé sem þeir þurftu á að halda til að geta rekið embætti sín á sómasamlegan hátt. Að mínu mati er erfitt að vera með sýslumannsembætti í stórum byggðarlögum eins og ég tók dæmi um, Fjarðabyggð og Fjallabyggð. Fjallabyggð er viðkvæmt sveitarfélag, og það er Fjarðabyggð einnig, án þess að vera með sýslufulltrúa. Það var enginn sýslufulltrúi á þessum stöðum og mér finnst það ótækt og lagði mjög mikla áherslu á að þeir fjármunir fengjust. Ég er viss um að þingið tekur undir að það er nauðsynlegt. Að öðru leyti eru óskir sýslumanna um fjármagn að sjálfsögðu miklu meiri en ég get mætt. Það er bara þannig í þessum málaflokki að menn vilja alltaf meira fé. Þetta eru fjárfrekir málaflokkar og auðvitað vilja menn fara í frekari verkefni og leggja sig eins mikið fram í þeim verkefnum sem þeim er falið og hægt er. En við verðum að sjálfsögðu að forgangsraða. Í þessu ráðuneyti er augljóst mál að við þurfum að forgangsraða töluvert vegna þeirra verkefna sem nú hvíla á okkur á því sviði [[Forseti hringir.]]sem hælisleitendur eru. Það þýðir að við getum ekki gert alla hluti. Ég vil hins vegar taka fram, hæstv. forseti, að það stendur ekki til [[Forseti hringir.]]af minni hálfu að færa fé vegna þessa málaflokks frá öðrum málaflokkum. Það verður að koma [[Forseti hringir.]]nýtt fé í þennan málaflokk. Ég hef talað skýrt fyrir því í ríkisstjórninni og mun gera það í þinginu og ég er alveg sannfærð um að við munum ná því.
Virðulegur forseti. Ég þakka umræðurnar og svörin. Þetta er gríðarlega mikilvægt ráðuneyti, margir stórir málaflokkar undir. Hér hefur til dæmis samgönguáætlun verið rædd og útlendingamálin, ég ætla ekki að eyða tíma í það en ítreka mikilvægi þess að við stöndum okkur í þessum málaflokkum. Mig langar að tala aðeins um málskostnað í opinberum málum sem er liður sem fer ítrekað fram úr fjárheimildum. Ég sit í fjárlaganefnd sem hefur aðhaldshlutverk og ég hef stundum verið að spyrjast fyrir um það hjá ráðuneytinu. Það er eins og það hafi verið erfitt að ná utan um þetta og þess vegna finnst mér gott að sjá á bls. 344 að Ríkisendurskoðun sé með fjárlagaliðinn til skoðunar og niðurstaða muni liggja fyrir varðandi útgjaldaþróunina en það er ótækt að ekki sé hægt að áætla á þennan lið. Síðan langaði mig aðeins að tala um neytendamálin. Nú hef ég miklar mætur á hæstv. ráðherra og trúi því að þegar hún segist ætla að fara í málin þá geri hún það raunverulega og ég trúi því þess vegna að útlendingamálin séu í góðum höndum hjá henni, en varðandi neytendamálin varð ég fyrir vonbrigðum að sjá að það er lækkun til Neytendasamtakanna og í raun líka til Neytendastofu. Við erum að fara í verðbreytingar um áramótin, mikilvægar breytingar, afnám tolla og annað þar sem ég mundi halda að það þyrfti að hafa eftirlit og þar fyrir utan er þessi málaflokkur afgangsmálaflokkur á Íslandi. Við berum okkur saman við önnur lönd og sérstaklega Norðurlöndin þar sem neytendur eru meðvitaðir og þar fram eftir götunum en það gerist ekki upp úr þurru heldur vegna þess að þessi málaflokkur hefur verið settur þar á dagskrá og menn hafi sett fjármagn í hann. Ég sakna þess að það skuli ekki vera gert hér á Íslandi. Þar er sett fjármagn í frjálsu félagasamtökin, sem geta verið varðhundar sem geta tekið harðar til orða en opinberu eftirlitsstofnanirnar, sem eru í okkar tilfelli Neytendastofa. Að vísu eru fjárframlög hækkuð til Samkeppniseftirlitsins. Ég er ánægð með það. Það heyrir ekki undir þetta ráðuneyti, neytendamál eru auðvitað víða, en ég verð að lýsa yfir vonbrigðum með þetta. Ég er ánægð með að sjá að það er verið að gera úttekt Ríkisendurskoðunar á málskostnaði í opinberum málum en ég er ekki hress með neytendamálin og mundi vilja fá svar ráðherra hvort henni finnist þetta ásættanlegt.
Hæstv. forseti. Fyrst varðandi málskostnað í opinberum málum. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir að sá liður hefur ítrekað farið fram úr áætlun og er það ekki síst vegna þess að nokkuð erfitt hefur verið að spá fyrir um hvernig hann þróast. Við höfum ekki stjórn á málaflokknum, hann lýtur lögmálum dómstólanna. Ráðuneytið getur ekkert annað en reynt að giska sæmilega skynsamlega hvaða fjármuni þurfi í þetta og það hefur ekki tekist nógu vel. Hér er um verulega aukningu að ræða vegna þess að í þetta skiptið er það vilji okkar að reyna að ná betur utan um þetta. Ég tel því að þetta séu miklu raunsærri tölur en við höfum séð undanfarin ár, enda töluvert mikil aukning. Við búum við það í innanríkisráðuneytinu að vera með liði sem við höfum oft illa stjórn á. Ég veit að við erum ekki alltaf uppáhaldsráðuneytið í hv. fjárlaganefnd, enda hvíla á okkur verkefni sem erfitt er að spá fyrir um. Þetta er einn af þeim liðum. Við höfum farið yfir hælisleitendamálið. Það er svo sannarlega annar slíkur liður. Við skulum ekki gleyma í því sambandi vetrarþjónustunni, sem keyrir verulega fram úr. Ég mæli fyrir verulegri aukningu til vetrarþjónustunnar í þessum fjárlögum upp á 1.800 millj. kr., hvorki meira né minna. Meðan þeir fjármunir eru til viðbótar í vetrarþjónustu er augljóst að þeir fara ekki í aðrar framkvæmdir. Á sama tíma leggjum við Íslendingar áherslu á að fólk sé öruggt í heimabyggð sinni, hvort sem það býr á suðvesturhorninu eða ekki, en þar er vetrarþjónustan langdýrust, við skulum ekki gleyma því, langmest fé fer til vetrarþjónustu í kringum höfuðborgarsvæðið. Umræðan hér er oft á þann hátt að hún sé mest í dreifðustu byggðunum en það að halda uppi þjóðvegaleiðunum út úr höfuðborginni tekur að sjálfsögðu mest fé til sín, það er gott fyrir þingmenn að hafa hugfast í þessari umræðu. En það þarf líka að moka í Norðurfirði á Ströndum, [[Forseti hringir.]]það þarf líka að passa upp á og við gerum það. [[Forseti hringir.]] Ég verð að fá að koma að neytendamálunum síðar.
Virðulegi forseti. Ég þakka svörin. Það er rétt sem hæstv. ráðherra segir um það að vera ekki að vanáætla heldur setja raunhæfari upphæðir. Ég ætlaði að fagna því og geri það hér með, mér finnst það mjög gott. Við sjáum þetta ítrekað, eins og það sé einhver tilhneiging til að vanáætla, og þótt þetta séu óreglulegir liðir sér maður samt að þetta er oft of lítið. Sama er með vetrarþjónustuna, það þarf að auka í þar. Mig langar aðeins að spyrja. Ég vona að ráðherra svari mér varðandi neytendamálin á eftir en mig langar líka að spyrja út í fangelsismálin. Ég held að ágætlega sé búið að föngum hér á landi. Ég hef verið að kynna mér þau mál og finnst þau mjög áhugaverð. Mér finnst við geta gert svo miklu betur og held að í rauninni þurfi að móta algerlega nýja stefnu. Hún gæti verið kostnaðarsöm í upphafi en sparað til lengri tíma og er mjög mikilvægt að þverpólitísk sátt sé um þá stefnu. Ég er að hugsa um til dæmis sálfræðiþjónustu, nám fanga og betrunarvist, allt sem felst í því orði, jafnvel fleiri úrræði eins og vernd, sem er miklu ódýrara en öryggisfangelsi. Mér sýnist ekki vera gert ráð fyrir hækkun í þennan málaflokk. Það er vissulega verið að opna nýtt fangelsi sem mun eitthvað að létta á en það eru samt ótrúlega margir fangar sem bíða enn afplánunar. Það er í raun mannréttindabrot þegar fangar eru látnir bíða jafnvel í ár eftir að afplána, komnir með fjölskyldu og í vinnu og þar fram eftir götunum. Mér finnst þetta rosalega brýnn málaflokkur. Ráðherra kom ekki inn á hann en mér þætti vænt um að heyra aðeins um afstöðu hennar neytendamálum og fangelsismálum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að nefna fangelsismálin. Það er í vændum frumvarp til laga um fullnustu refsinga þar sem um er að ræða alveg endurskoðaða löggjöf á sviði fullnustu refsinga, sem ég held að sé mikil réttarbót. Í kjölfarið á því frumvarpi geri ég ráð fyrir að í ráðuneytinu muni fara fram frekari vinna á sviði fullnustumála og að farið verði inn í almenn hegningarlög og litið til þess hvort ástæða sé til að bæta við refsiúrræði, og þá litið til þeirra þátta sem hv. þingmaður nefndi. Þetta er mikilvægur málaflokkur. Þar er ég auðvitað að tala um samfélagsþjónustu og slíka þætti. Það er örlítil aukning til fangelsismála. Við erum náttúrlega að klára fangelsið á Hólmsheiði. Það er ekki rétt sem ég hef aðeins heyrt í umræðunni að þar sé einhver frestun á. Það er örfárra vikna frestun vegna veðurs. Það hefur ekkert að gera með fjármögnun heldur með nagla og hamra. Það mun klárast örfáum vikum seinna og verður opnað og kemst í notkun og mun skipta verulega miklu máli í þessu sambandi. Aðeins út af neytendamálunum. Það má segja sem svo að neytendamálin hafi verið dálítið á ferð og flugi í Stjórnarráðinu. Það hefur ekki verið málaflokknum til góðs. Hann heyrir að mestu leyti undir innanríkisráðuneytið en hann heyrir líka að hluta til undir fjármálaráðuneytið. Síðan er það mín afstaða að sá málaflokkur eigi heima í viðskiptaráðuneytinu og sé einn af þeim málaflokkum sem passi ekki inn í innanríkisráðuneytið, en ég get haldið svo langa ræðu um málasvið innanríkisráðuneytisins að ég ætla að hlífa hv. þingmönnum við þeirri skoðun minni. Ég held að það sé rétt með neytendamálin að ekki séu frekari fjármunir ætlaðir í þann málaflokk á þessu ári og það krefst þess auðvitað að menn fari vel með það fé sem til þeirra er veitt. Ég vil taka undir það með hv. þingmanni að mikilvægt sé að nýta þau samtök sem eru á markaðnum í neytendamálum og hef verið að velta því fyrir mér hvað við getum gert í ráðuneytinu, líta betur undir það. Það er verkefni sem ég held að skynsamlegt sé fyrir okkur að fara í.
Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnst fyrirkomulag umræðunnar hérna ágætt en tíminn þó heldur stuttur, sérstaklega fyrir hæstv. ráðherra sem svarar skýrt og nýtir tímann vel en það dugir ekki til. Alltaf kemur bjallan löngu áður en raunverulega er búið að segja allt sem segja þarf. Fyrst vil ég nefna að það er mjög jákvætt að framlög til Persónuverndar séu ekki lækkuð. Þau voru hækkuð í kjölfar Vodafone-lekans á sínum tíma og er mjög jákvætt að sjá að það gengur ekki til baka eins og maður hefði kannski búist við. Ég ætla ekki að fjalla um hælisleitendur, hv. 4. þm. Reykv. n. gerir það ágætlega hér á eftir og einnig munu fleiri þingmenn ræða það. Í sambandi við umræðuna um Útlendingastofnun og hælisleitendur finnst mér mikilvægt að halda því til haga að þegar kemur að stofnun eins og Útlendingastofnun er mikilvægt að hafa tiltölulega vel launað starfsfólk sem býr við atvinnuöryggi og telur sig vera þarna vegna þess að það er metið að verðleikum. Þarna starfar fólk sem fer með ofboðslega viðamikil réttindi fólks, nefnilega réttinn til að vera til á landinu og það felur auðvitað í sér öll þau réttindi sem felast í því að vera hér, svo sem ferðast, tala o.s.frv. Mér finnst mjög mikilvægt að fólk sem meðhöndlar frelsissvipta einstaklinga eða fólk sem hefur mikil réttindi þar sem miklir hagsmunir eru í húfi sé vel launað að staðaldri, óháð álagi. Vel á minnst þá vil ég nefna sérstaklega Fangelsismálastofnun. Hér kemur fram að útgjöld til málaflokksins dragist saman um 11,5 millj. kr. Nú er það þannig, þetta heyri ég frá föngum, fangavörðum og fólki innan fangelsiskerfisins, að fangelsiskerfið þolir ekki meiri niðurskurð. Þetta er komið á þann stað að fjársveltið ógnar öryggi fanga og fangavarða. Ég legg til að þegar fólk meðhöndlar frelsissvipta einstaklinga, er illa launað og vinnur við mikið álag þar sem veikindadagar eru nýttir í auknum mæli vegna álags, geti það haft mjög alvarlegar afleiðingar. Þreyttir og pirraðir einstaklingar sem upplifa sig ekki metna að verðleikum og upplifa sig ekki í stöðu til að sinna starfi sínu hvað best, það er alltaf hætt við því að upp úr sjóði á einhverjum tímapunkti, sérstaklega þegar menn eru að ræða mál eins og málefni fanga. Mér finnst því gríðarlega mikilvægt að hækka framlög til málaflokks fangelsismála, í það minnsta falla frá auknum niðurskurði. Nú veit ég að Hólmsheiðarfangelsið mun væntanlega draga úr álagi en það er ekki komið í notkun, við erum ekki á þeim stað enn þá. Ég legg því til að við drögum úr aðhaldskröfunni og einbeitum okkur að henni eða tökum hana aftur til greina þegar við erum komin á þann stað að álagið er ekki svona gríðarlega mikið á starfsfólki Fangelsismálastofnunar og öllum þeim sem að þessu koma. [[Forseti hringir.]] Nú hef ég ekki meiri tíma og lýk því máli mínu.
Hæstv. forseti. Rétt er að taka fram að á málasviði innanríkisráðuneytisins var ákveðin 0,7% aðhaldskrafa og er það lægri aðhaldskrafa en hefur verið árin á undan. Það er sú almenna aðhaldskrafa sem lögð var á ráðuneytin fyrir utan þau ráðuneyti sem voru undan aðhaldskröfunni skilin og það er ráðuneyti velferðarmála. Það skýrist af forgangsröðun ríkisstjórnarinnar í þá átt. Líka var aðeins lægri aðhaldskrafa á menntamálin, mig minnir að það hafi verið 0,5% þannig að sú tala sem hv. þingmaður nefndi út af fangelsismálum er bara þessi aðhaldskrafa sem birtist þar. Við höfum verið að reyna að pota áfram fjármunum í fangelsismál og það hefur verið vandi fyrir okkur í mörg ár, um áratugaskeið, að gefa þeim málaflokki það svigrúm sem hann þarf á að halda í ríkisrekstrinum. Þetta er mjög viðkvæmur málaflokkur eins og margir aðrir málaflokkar sem undir okkur heyra, en menn verða að skilja að veita þarf til þessara málaflokka fé og við höfum verið að potast áfram með það. Auðvitað er Hólmsheiðarfangelsið mjög mikilvægt, en ekki síst það sem ég nefndi aðeins hér að framan og ég veit að hv. þingmaður er ábyggilega með í huga, þ.e. sú almenna umgjörð utan um þá sem þurfa að vera í þessu kerfi. Ég held að um leið og við lítum til fjármunanna þurfum við einnig að skoða regluverkið og þau úrræði sem við getum beitt handa þessum hópum og þess vegna finnst mér það frumvarp sem nú er í vændum vera mikilvægt innlegg í það. Ég tek undir það sem hv. þingmaður nefndi, þ.e. hve mikilvægt er að hafa gott starfsfólk. Ég held að við séum öll sammála um það. Ég vil líka nota tækifærið til að segja að í Útlendingastofnun er náttúrlega öndvegisfólk sem starfar undir gríðarlega miklu álagi og hefur staðið sig með stakri prýði og ótrúlegt hvað það fólk starfar lengi þar undir því mikla álagi. Um leið og fólk tekst á við þau erfiðu verkefni sem þar eru hefur það staðið sig með stakri prýði og er ástæða til að það sé nefnt í þessari umræðu.
Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hæstv. ráðherra og tek ég undir þau orð, það fólk stendur sig með stakri prýði, enda í raun og veru þörf á því undir þessum kringumstæðum. Ég átta mig á þessari aðhaldskröfu. Ég hef svo sem sagt það sem ég þarf að segja um hana í sambandi við Fangelsismálastofnun. Mér finnst bara rétt að halda því til haga og ég held að hæstv. ráðherra sé sammála mér um það að starfsmenn innan kerfisins sem meðhöndlar frelsi og réttindi fólks verður að vera almennilega launað að staðaldri óháð álagi. Það má líka nefna lögreglumenn sem eru bölvanlega illa launaðir að mínu mati og vinna við mjög erfiðar aðstæður og inna af hendi vanþakklátt starf, sömuleiðis starfsfólk Útlendingastofnunar sem við þekkjum öll og síðan fangaverðir og allir aðrir sem vinna á gólfinu með frelsissviptum einstaklingum eða einstaklinga sem hafa mikil réttindi í húfi. Mér finnst með hliðsjón af því að ríkissjóður er ekki lengur rekinn með halla og með hliðsjón af því að farið er að myndast hættuástand víða í kerfinu að þá eigum við alla vega að hætta þessari aðhaldskröfu í bili þar til við erum komin á þann stað sem hæstv. ráðherra nefnir að breyta umgjörðinni, taka í notkun fangelsið á Hólmsheiði o.s.frv. Það var fleira sem mig langaði að nefna en ég efast um að við höfum tíma til að tala um það í þessari umræðu. Mér finnst tíminn allt of takmarkaður, virðulegi forseti, því að ég ætlaði líka að koma inn á málefni netöryggissveitarinnar, en ég trúi því ekki að mér takist það á nokkrum sekúndum þannig að ég ætla að láta það bíða umræðu um fjárlög.
Hæstv. forseti. Ég vil að sjálfsögðu taka þátt í áframhaldandi umræðu um fjárlagafrumvarpið. Þegar 1. umr. lýkur og málið kemur aftur fyrir þingið í 2. umr. verð ég að sjálfsögðu reiðubúin að svara þeim spurningum sem undir innanríkisráðuneytið heyra af því að það er augljóst mál að ég hef bara rétt imprað á örfáum atriðum í þeirri stuttu umræðu sem hér er. Ég vil þó taka fram að mér finnst samt sem áður til bóta að einstakir ráðherrar séu hér að svara á ákveðnum tíma varðandi málaflokka sína. Mér finnst vera ágætisbragur á því en það breytir ekki því að ráðherrar geta náttúrlega hvenær sem er tekið til máls um þá málaflokka sem undir þá heyra og eiga að sjálfsögðu að gera það. Ég vil vekja athygli á því að ég er í sjálfu sér þeirrar skoðunar að það sé heilbrigt fyrir ríkisreksturinn að á honum sé aðhald, að menn séu ávallt að velta fyrir sér þeim fjármunum skattborgaranna og samfélagsins sem varið er í málaflokkana. Aðhald er eðlilegt í ríkisrekstri en það er alltaf spurningin hvar aðhaldið á að birtast mest. Ég vil þess vegna taka fram að ég var auðvitað ánægð að sjá að það var þó örlítið minna aðhald á ráðuneytið núna en var á árinu á undan, við getum alltaf ákveðið það í sjálfu sér að hlífa einstökum málaflokkum við aðhaldi, en heilt yfir finnst mér skynsamlegt að aðhald sé ávallt í ríkisrekstrinum. En varðandi málefni fanga og eftir atvikum lögreglumanna vil ég líka leggja áherslu á aðra umgjörð um þá. Vil ég vekja athygli á því hér, fyrst ég hef tilefni til þess, að í því frumvarpi sem boðað er um fullnustu refsinga er nokkuð vikið að menntun fangavarða. Við erum líka með í ráðuneytinu núna vinnu vegna menntunar lögreglumanna, þannig að sá þáttur, umgjörðin utan um þá aðila sem gegna þessum mikilvægu störfum skiptir líka máli. Auðvitað skipta laun alltaf máli en það skiptir líka máli að búið sé að menntun manna, undirbúningi og símenntun þannig að þeir geti sem best axlað sína mikilvægu ábyrgð í starfi. Að öðru leyti vil ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram.
Hæstv. forseti. Þetta er mjög athyglisverð umræða, enda er málasvið innanríkisráðuneytisins mjög víðtækt. Ég ætla að ræða hér um málefni hælisleitenda. Ég hjó eftir því í umræðunni að menn eru sammála um að gera þurfi betur í fjárlögunum en nú liggur fyrir, enda hafa aðstæður breyst mjög mikið frá því að fjárlögin voru unnin og við munum öll sem eitt, geri ég ráð fyrir, taka saman höndum um að reyna að meta hvar fjármuni skortir og reyna að bæta í. Móttökumiðstöðin er undir fjárlagalið 399. Mig langar að fá ráðherrann til að fara aðeins yfir það með okkur. Það er áhersla stjórnvalda og ríkisstjórnarinnar að móttökumiðstöðin verði öflug eining til að sinna því hlutverki sem henni er ætlað, þ.e. að annast móttöku þeirra hælisleitenda sem hingað koma, fara yfir þau atriði með þeim sem þarf að skýra og koma þeim svo áfram í kerfinu. Þetta er í liðnum 399, enda er hann ekki sundurgreindur, en ég vil ítreka að það er stefna stjórnvalda að móttökumiðstöðin verði öflug. Ég hef áhyggjur af því að þau mál er varða hælisleitendur og flóttamenn séu ekki öll á sama stað innan okkar kerfis. Ég hef þá skoðun að þeim málum sé best fyrir komið í innanríkisráðuneytinu. Ég hef tekið saman upplýsingar um það með hvaða hætti málum er háttað í þeim löndum sem við helst berum okkur saman við og er þeim þannig háttað að þau eru á einum stað og í því ráðuneyti sem helst líkist okkar innanríkisráðuneyti. Ég hef skoðað Holland, Belgíu, Þýskaland, Bandaríkin, Kanada, Noreg, Svíþjóð og Írland. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um eitt atriði, þ.e. þá hælisleitendur sem nú eru staddir hér á landi. Við þekkjum öll þá bylgju sem varð í samfélaginu fyrir nokkrum dögum þar sem menn buðu fram aðstoð sína og sveitarfélög bjóðast til að taka á móti kvótaflóttafólki. En það er ekki eina fólkið sem leitar hingað. Hér eru hælisleitendur og hér eru til dæmis fjölskyldur frá Sýrlandi í dag sem bíða eftir að fá aukna þjónustu. Við erum með fjölskyldur með börn sem enn hafa ekki fengið pláss í skólum landsins. Af þessu hef ég miklar áhyggjur. Ég vil hér kalla eftir því að ráðherra upplýsi okkur aðeins um hver staðan á þessu er, en ég tel að það skorti á að sveitarfélögin stigi fram og segist líka vilja aðstoða og þjónusta þennan hóp. Þetta snýst ekki bara um kvótaflóttafólk. Þetta snýst um fólkið sem er komið til okkar. Ef við náum ekki að valda því verkefni að sinna þeim skyldum okkar gagnvart því fólki og þá sérstaklega gagnvart þeim börnum sem sitja heima og eru ekki komin inn í skólakerfið þá þurfum við aðeins að taka okkur tak áður en við förum að taka á móti fleira fólki.
Hæstv. forseti. Ég get alveg tekið undir það sem hv. þingmaður segir varðandi það að við þurfum að taka vel á móti þeim sem hingað koma. Það hefur verið áhersla mín í þeirri umræðu sem farið hefur fram undanfarna daga að um leið og við horfum til framtíðar þurfum við að standa okkur í því að taka við þeim verkefnum og sinna þeim verkefnum sem á borði okkar liggja. Það er alveg rétt að við erum með 230 manneskjur í ferli núna sem við þurfum að sinna. Varðandi sýrlenskar fjölskyldur er það svo að á þessu ári, framan af og alveg undir það síðasta, var ekki um fjölskyldur að ræða í þeim tiltekna hópi. Það voru komnir 18 núna um miðjan ágúst en síðan hafa komið að minnsta kosti tvær sýrlenskar fjölskyldur hvor sínum megin við áramótin. Ég er ekki með tölur um allra síðustu daga en þær fjölskyldur þurfa að sjálfsögðu að komast í skóla. Við erum með tíu fjölskyldur í kerfinu sem við þurfum að fá aðstoð sveitarfélaganna við að koma inn í skólakerfið og það hefur sannast sagna ekki gengið nógu vel að ganga frá því máli. Ég er því alveg hjartanlega sammála því að sveitarfélögin þurfa líka að vera vakandi fyrir þeim hópi sem hér er kominn. Það veldur manni náttúrlega ákveðnum áhyggjum þegar við erum ekki með fleiri fjölskyldur þetta en erum samt í þessum viðræðum út af þeim, en þær eiga sér stað þessa dagana. Ég á von á því að það muni síðan tvö sveitarfélög taka við fjölskyldunum. En þarna reynir verulega á. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að nefna þetta með móttökumiðstöðina, þann lið sem hún er undir, mér tókst ekki að koma því að í ræðu minni. Útlendingastofnun er að þróa þetta úrræði, móttökumiðstöðina, í húsnæði í Hafnarfirði núna. Hún [[Forseti hringir.]]gerir það á sama tíma og hún stendur í miklum stórræðum en verið er að móta verkferla og undirbúa vinnuna, [[Forseti hringir.]]þannig að það er allt í vinnslu. En að sjálfsögðu er það ærið [[Forseti hringir.]]verkefni fyrir starfsmenn Útlendingastofnunar ofan á önnur verkefni sem á borði hennar liggja.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég vil nota mínútuna sem ég hef til að skora á þau sveitarfélög landsins sem hafa lýst sig reiðubúin til að taka á móti kvótaflóttafólki til að íhuga hvort þau séu ekki tilbúin til að taka á móti hælisleitendum, vegna þess að núna vantar þá þjónustu. Það vantar slíka samninga í dag og ég hvet íbúa þessara sveitarfélaga til að beita sér fyrir því og nota krafta sína til að benda sveitarfélögunum á að þetta er verkefni dagsins í dag. Það verðum við að leysa. Við verðum að koma málunum þannig fyrir að fólk sé velkomið hér og fái þjónustu og sérstaklega að börnin komist inn í skólakerfið. Vissulega kostar það fjármuni, það kostar átak, þetta kostar það að finna húsnæði, en er það ekki akkúrat það sem fólk var að bjóðast til að gera fyrir nokkrum dögum síðan? Þetta vantar í dag. Förum í að leysa það verkefni. [[Gripið fram í: Heyr, heyr.]]
Hæstv. forseti. Ég var heldur fljót á mér, eins og oft vill verða með mig, að þakka fyrir umræðuna áður en hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hóf upp raust sína. Ég vil því nota tækifærið enn og aftur og þakka fyrir þessa umræðu og þær ábendingar sem hafa komið fram. Ég vil líka nefna það - er ég ekki búin enn þá? Er einn eftir?
Er hæstv. ráðherra að spyrja um …?
Ég virðist bara ekki [[Gripið fram í.]]geta lært reglurnar. Ég skil ekkert í þessari umræðu en ég sem sagt vík úr stólnum. [[Hlátur í þingsal.]]
Hæstv. ráðherra átti rúma mínútu eftir.
Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra sleppur ekki svona auðveldlega, hún þarf að taka heila umferð í viðbót af umræðum, sem er vel vegna þess að við þurfum að fara yfir margt, hún er með víðfeðmt og stórt ráðuneyti. Mig langaði að nefna að það er býsna svekkjandi að sjá að ríkisstjórnin gefi ekki meira í þegar kemur að nýframkvæmdum í vegamálum og samgöngum. Ráðherrann er greinilega þeirrar skoðunar líka og það kom fram í máli hennar að hún hefði viljað sjá meiri fjármuni til nýframkvæmda, en það var, við skulum orða það fallega, sykurhúðað af henni þegar hún talaði um sígandi lukku til að reyna að tala í okkur kjark. En auðvitað getum við ekki farið inn í ár eftir ár þar sem ekki er lagt nægilegt fé til nýframkvæmda. Við erum á þeim stað núna að við þurfum á fjölmörgum sviðum aldeilis að taka okkur tak. Sem dæmi þá er enginn munur núna milli ára og þessi ríkisstjórn hefur ekki sýnt neina stefnu í því með hvaða hætti hún ætlar að auka í til lengri tíma. Í ár kemur til nýframkvæmda um fjórðungur af þeim fjármunum sem voru til nýframkvæmda árið 2008, fjórðungur. Það er allt og sumt. Þetta þarf auðvitað að laga vegna þess að verkefnin bíða og þetta er öryggismál. Það er stóraukið álag á samgöngukerfi landsins með tilkomu ferðamannanna og þeirrar aukningar sem þeim hefur fylgt og við verðum einfaldlega að mæta þessu með því að fara í framkvæmdir fyrir utan auðvitað að við erum öll sammála um að það þarf að auka lífsgæði fólks víða um land og það felst í samgöngum að stærstu leyti, þannig að það sé sagt hér. Það hversu illa okkur hefur gengið að auka fjármuni í samgöngumálum hefur birst í því að við höfum ekki einu sinni náð að klára samgönguáætlun í gegnum þingið. Það er engin stefna í samgöngumálum og ég ætla að segja það við hæstv. innanríkisráðherra að það vantar ekki stuðning frá okkur í Samfylkingunni við að auka þarna í og við, ef ríkisstjórnin er ekki til í það, erum tilbúin til að styðja við bakið á henni í því. Það var líka dálítið áfall að sjá það að menn ætluðu að taka þær 500 millj. kr. til baka sem áttu að fara í flugvellina. Þarna eru menn farnir að nýta hluta af því fé t.d. á Gjögri og við hefðum viljað sjá að menn héldu þeim fjármunum inni þrátt fyrir einhverja tæknilega örðugleika hvað þá varðaði. Ég mundi vilja heyra frá hæstv. ráðherra hver stefnan er í samgöngumálum. Eru menn að leggja fyrir einhverja áætlun um það hvernig eigi að auka í og hvaða framkvæmdir eigi að fara í? [[Forseti hringir.]]Er von á því að við náum að klára raunhæfa samgönguáætlun í vetur? Hvað ætla menn að gera og hversu mikla fjármuni telur ráðherrann að við getum og þurfum að setja í málaflokkinn á næstu árum?
Virðulegi forseti. Auðvitað er það afskaplega bagalegt, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, að engin samgönguáætlun sé í gildi um þessar mundir. Núna á vormánuðum var það í þriðja skiptið í röð sem samgönguáætlun fékkst ekki afgreidd í þinginu. Reyndar bar ég ekki mikla von í brjósti um þá áætlun í vor, enda lagði ég hana fram allt of seint eins og hefur þegar komið fram og er ekki ástæða til að orðlengja það neitt frekar. Engu að síður var hún lögð fram þannig að menn sáu hvaða stefnumörkun liggur að baki. Ég er hins vegar ákveðin í því að leggja fram nýja samgönguáætlun hið allra fyrsta. Það er eiginlega ekki heppilegt að samgönguáætlun komi yfirleitt á vormánuðum, það væri miklu betra að hún kæmi sem fyrst eftir að þing kemur saman. Ég vonast til þess að hún komi á næstu vikum, þ.e. fjögurra ára samgönguáætlun, en jafnframt er í vetur ráðgert að við höfum til umfjöllunar 12 ára samgönguáætlun. Ég held að það sé kannski sú áætlun sem verður mjög spennandi fyrir okkur að ræða, því að þar erum við náttúrlega komin í langtímastefnumörkun í samgöngumálum. Ég held að þar munum við sjá betur stefnu sem unnið verður eftir á næstu árum. Þetta er auðvitað verkefni sem fer þvert á öll kjörtímabil en ekki verkefni sem einhver ein ríkisstjórn ræðst í. Við höfum verið að vinna þetta jafnt og þétt ár eftir ár. Við vitum að árið 2008 var mjög mikið framkvæmdaár í samgöngum og það er heldur óhagstæður samanburður að bera saman við það ár. Þá lögðum við gríðarlega mikið aukið fjármagn í samgöngumál, eins og við þekkjum, og það hjálpaði okkur að sjálfsögðu í gegnum áföllin sem dundu yfir að hafa gert það. Ég ætla ekki að nefna neinar tölur í því sambandi en get hins vegar sagt það að samgönguráðherra á hverjum tíma hefur oft allt aðrar hugmyndir um það hvaða peningar þurfa að fara í samgöngumál en til dæmis fjármálaráðherra hvers tíma. En það er augljóst að ekki verður allt fyrir alla gert og það þurfti í þessum fjárlögum að forgangsraða mjög mikið. Það komu líka aukin útgjöld í vor miðað við þá ríkisfjármálaáætlun sem við höfðum unnið eftir. Þá er ég að líta til til kjarabótanna [[Forseti hringir.]]sem við fórum í. Það takmarkaði nokkuð það fé sem við höfðum ráðgert að við gætum sett í samgöngumál fyrir árið 2016 af því að ríkisstjórnin var ákveðin í því að forgangsraða frekar í aðra málaflokka.
Virðulegi forseti. Árið 2008 var vissulega mikið framkvæmdaár. Núna er bara verið að leggja til fjórðung til nýframkvæmda miðað við það ár. Það er bara verið að leggja til tæplega helming ef við núvirðum þetta miðað við árið 2004. Við erum í öllum samanburði sögulega mjög lág í framlögum. Það er rétt að þetta flæðir á milli kjörtímabila. Það sem ríkisstjórnin er að vinna með núna eru áætlanir sem lagt var upp með í tíð fyrri ríkisstjórna. Það hefur ekkert nýtt komið frá þessari ríkisstjórn. Við verðum að fara að sjá á spilin þegar við erum komin með milljón ferðamenn inn í landið og gríðarlegt álag á samgöngukerfið, þá verðum við að fara að sjá hvernig menn ætla að auka fjármuni í samgöngumál á komandi árum. Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að snúa við og spyrja hæstv. ráðherra - talandi um ferðaþjónustuna þá hefur hv. þm. Kristján L. Möller núna ásamt fleiri þingmönnum lagt fram mál sem snýr að flugvöllum, millilandaflugi á flugvelli t.d. á Egilsstöðum og Akureyri - sem snýr að því að ráðuneyti hæstv. ráðherra fari að leggja í þá vinnu að koma með tillögur um með hvaða hætti við gætum laðað millilandaflug inn á þessa velli. Ég er þeirrar skoðunar og styð tillöguna heils hugar vegna þess að ég tel hana mjög mikilvæga fyrir ferðaþjónustuna. Okkur hefur í fyrsta lagi tekist að fá ferðamennina til landsins. Í öðru lagi hefur okkur tekist að dreifa þeim ágætlega yfir árið. Í þriðja lagi þurfum við að leggja meiri áherslu á að dreifa þeim betur um landið allt árið um kring. Lykillinn er millilandaflug inn á önnur svæði en suðvesturhornið. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort til greina komi að við förum bara beint í það að setja fjármuni í markaðssókn fyrir þessa flugvelli, þ.e. að það fari markað fé til þessara flugvalla þannig að við getum ráðist í slíkt verkefni á komandi missirum.
Virðulegi forseti. Má ég minna á að á þessu ári lagði ríkisstjórnin til að settir yrði í fjáraukalög fyrir þetta ár tæpir 2 milljarðar til viðbótar í samgöngumál, ekki síst vegna þeirra tækifæra sem skapast hafa í ferðaþjónustu. Það var ákvörðun okkar að þau samgönguverkefni ættu að nýtast í okkar almenna samgöngukerfi en styðja jafnframt við þann mikla vöxt sem hefur verið í ferðaþjónustunni. Það er aldeilis klár stefnumörkun af hálfu ríkisstjórnar þegar slík ákvörðun er tekin. Varðandi það sem hv. þingmaður nefnir hér - ja, það er svo gaman að þessu, það er alveg sama hvaða tala er nefnd, hún er aldrei nóg. Ef ég mundi nefna 100 milljónir mundu menn ábyggilega vilja 200 milljónir. Þetta er bara einn af þeim málaflokkum sem geta tekið endalaust fé til sín. Það þarf að forgangsraða í ríkisfjármálum og við þurfum að ná hér tökum á hlutum og ég mun verja það að við forgangsröðum í þágu annarra málaflokka. Það kostar einfaldlega það að menn þurfa að vera þolinmóðir í samgöngumálum. Það er bara allt í lagi. Varðandi millilandaflugið þá er nú nefnd að störfum, ég get upplýst hv. þingmann um það, undir forustu hæstv. forsætisráðherra, um að skoða millilandaflug á tiltekna staði úti um land. Ég hygg að það séu akkúrat þeir staðir sem hv. þingmaður nefndi, Egilsstaðir og Akureyri. Sú nefnd hefur ekki lokið störfum og ég hef ekki upplýsingar á þessu stigi nákvæmlega um hvaða tillögur þar verða á ferðinni. Ég býst við því að þegar þær tillögur koma fram munum við ræða þær, hvað hægt sé að gera í þessu og hvort skynsamlegt sé að nýta þessa flugvelli til millilandaflugs. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er náttúrlega mjög mikilvægt að við náum betri dreifingu ferðamanna um landið. Ég þekki það bara úr Norðausturkjördæmi. Þar væri óskandi að við sæjum fleiri ferðamenn, ég tala nú ekki [[Forseti hringir.]]um á austanverðan hluta landsins þar sem náttúrufegurð er mikil.
Virðulegi forseti. Mig langar til að víkja hér að tveimur málum fyrst og fremst sem bæði hefur töluvert borið á góma í þessari umræðu og þá kannski í fyrsta lagi þann málaflokk sem varðar umsækjendur um alþjóðlega vernd og þá stöðu sem er viðvarandi og hefur verið um nokkuð margra missira skeið hjá Útlendingastofnun. Sú stofnun, sem fer með gríðarlega mikilvæg mál, hefur verið fjársvelt til mjög langs tíma og hefur þar af leiðandi ekki getað sinnt verkefnum sínum með nægilegum sóma. Við höfum séð það sem höfum verið í þingmannanefndum um málefni útlendinga að þar hefur pottur verið brotinn. Hæstv. ráðherra talar um að við höfum kannski ekki séð umfang vandans fyrir og að mörgu leyti séum við með miklu stærri viðfangsefni í höndunum núna en við vorum með fyrir nokkrum missirum og ég vil spyrja ráðherrann: Hvað gerir það þá að verkum að ráðherrann treystir sér til þess að leggja til í fjárlagafrumvarpi að fjárframlög til Útlendingastofnunar lækki á milli ára? Mér er það óskiljanlegt. Ég skil það sem hæstv. ráðherra segir hér um viðbótarframlag upp á 50 milljónir í dag og ég fagna því sérstaklega. Ég skil það sem hæstv. ráðherra segir þegar hann höfðar til þverpólitískrar samstöðu hér í þinginu um að við bætum verulega í málaflokkinn milli 1. og 2. umr. í þinginu og ég mun ekki liggja á liði mínu og ekki við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hvað það varðar, en staða Útlendingastofnunar er ekki nýtt vandamál. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra sérstaklega um það þó að ég væri líka ánægð að heyra um fjármagnið í móttökumiðstöð sem ég finn ekki í frumvarpinu. Hér hefur verið fjallað töluvert um samgöngumál. Það er verulegt áhyggjuefni að svo virðist sem núverandi ríkisstjórn hafi mistekist - við erum komin á seinni hluta kjörtímabils ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar - gjörsamlega stefnumörkun í tveimur lykilmálaflokkum, annars vegar í samgöngumálum og hins vegar í málefnum ferðaþjónustunnar. Við erum að tala um nýjustu og öflugustu atvinnugrein samfélagsins sem býr við algjört stefnuleysi stjórnvalda. Vegna þess að samgöngumálin snúast sannarlega um innviði, ekki síst núna um innviði fyrir þessa mikilvægu atvinnugrein, spyr ég hvort fyrir hendi sé skipulagt samstarf milli ráðuneytis samgöngumála og ráðuneytis ferðamála að því er varðar aukið álag á vegi landsins [[Forseti hringir.]]vegna aukins fjölda ferðamanna.
Hæstv. forseti. Varðandi móttökumiðstöðina eru þeir fjármunir sem til hennar eru ætlaðir undir liðnum hælisleitendur. Það er ekki sérgreint en þeir fjármunir eru þar undir. Aukafjármunir voru settir almennt í Útlendingastofnun fyrir þetta ár til að mæta þeim hala sem á stofnuninni hvíldi. Menn töldu að það næðist, að ekki þyrfti að tryggja það fé aftur. Ef við tökum það til greina er ekki um lækkun að ræða, þ.e. ef maður leggur það saman var ekki ætlunin að setja þyrfti aukinn kraft í það. Það hefur hins vegar komið í ljós að sú niðurstaða var ekki skynsamleg og af þeim ástæðum eru núna ákveðnar 50 milljónir til viðbótar til Útlendingastofnunar. Það er veruleg aukning og á að nota til að stofnunin geti ráðið til sín frekara starfsfólk, t.d. á sviði lögfræði til að glíma við þau álitamál sem þarf að leysa úr og reyna að ná betri tökum á þessu öllu saman. Svo skýrði ég líka frá því hér fyrr að kærunefnd í útlendingamálum þyrfti tíma til að ná fótfestu í starfi. Allt þetta bætist við þá aukningu sem nú er að verða og það þarf að taka fram að þessi mikla aukning hefur bara orðið á allra síðustu vikum. Það var hæg hækkun á árinu sem við höfðum ráðgert en það eru bara örfáar vikur síðan allt þetta síðasta byrjaði. Ég hafna því alveg að það sé engin stefnumörkun í samgöngumálum og bendi á að í gildi er langtímasamgönguáætlun. Eftir henni er unnið. Síðan höfum við, og það hefur verið mín áhersla, aukið ásjónu samgönguráðuneytisins í ferðamálum og ég hef í sumar sérstaklega kallað eftir því í [[Forseti hringir.]]stofnunum innanríkisráðuneytisins að þær líti til þessa ferðamannasumars til að geta lært af því stefnumörkun til framtíðar. Það er mikilvægt að þessir málaflokkar tali vel saman. Í eina tíð var þetta reyndar í sama ráðuneytinu og það getur verið að það sé að vissu leyti ástæðan fyrir því að manni finnist þurfa að skilja á milli, en þetta heyrir ekki undir sama ráðherrann.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Þegar maður hittir fólk úti um land, íbúa dreifðustu byggða landsins, áttar maður sig mjög fljótlega á því að samgöngumál og fjarskiptamál eru mikilvægustu velferðarmálin, byggðin hvílir algjörlega á þessum tveimur þáttum, uppbygging ferðaþjónustu í héraði og uppbygging atvinnulífs almennt, að ég tali ekki um þá staðreynd að þar sem krakkarnir eru farnir í nám til þéttari byggða þurfa þau að geta komið heim um helgar og haldið áfram að sinna námi sínu. Sums staðar eru svo slök fjarskipti að þau geta ekki komið heim, ekki einu sinni um helgar. Þegar hæstv. ráðherra segir að það sé allt í lagi að vera þolinmóður í þessum málum er það örugglega rétt að einhverju leyti en samt er það þannig víða úti um land að byggðirnar eru orðnar mjög veikar og þurfa að minnsta kosti á skýrari pólitískum skilaboðum að halda en þeim að fólk eigi að sýna þolinmæði að því er varðar að bæta samgöngur og fjarskipti. Ég hef líka mjög miklar áhyggjur af viðhaldi á vegum. Þá er ég ekki bara að tala um þá fjölförnustu, heldur ekki síður þá sem leiða í fjarlægari, fáfarnari og fámennari byggðir. Mér finnst eins og það skorti á að það sé gefið í í því, ég held stundum að stjórnmálamennirnir séu uppteknir af nýframkvæmdum en heimamennirnir af viðhaldinu. Borðar eru ekki klipptir þegar snjór er mokaður þannig að það er kannski ekki alveg jafn mikil spenna fyrir því hjá okkur stjórnmálamönnunum, en það verður að sinna þeim samgöngumannvirkjum sem þó eru fyrir hendi. Ég fagna þó orðum hæstv. ráðherra um samstillingu samgangna [[Forseti hringir.]]og uppbyggingar ferðaþjónustunnar.
Virðulegi forseti. Ég er reyndar á leið vestur á firði til að taka í notkun mikið framfaramál, Vestfjarðaveg nr. 60, þar sem við erum smátt og smátt að þoka okkur áfram með það að koma með nútímavegi í það byggðarlag. Ég get svo sannarlega tekið undir það með hv. þingmanni og þekki það bara á eigin skinni hversu mikilvægt það er fyrir hinar dreifðu byggðir að samgöngumál og fjarskiptamál séu í öruggri höfn. Það er að mínu viti heilmikið frelsismál fyrir hvern einstakling í landi að hann hafi frjálst val um búsetu og geti fundið kröftum sínum viðnám. Þess vegna er núna þessi stefnumörkun í gangi vegna fjarskiptamála. Ég held að allir geti verið sammála um að það er mikið þjóðþrifamál að koma því í kring. Það er rétt að alls staðar sem maður kemur stendur það upp úr öllum mönnum að viðhald vega sé mikilvægt. Það er mikil áhersla á viðhald vega í samgöngumálum um þessar mundir. Ég held að sú áhersla hafi hreinlega aukist á undanförnum árum. Það mun líka birtast í tillögu til samgönguáætlunar að auka viðhaldið, bæði í kringum höfuðborgarsvæðið og líka í dreifðari byggðum. Það þarf líka að skoða tengivegina sérstaklega. Þeir fjármunir sem settir eru í viðhald, ég þreytist ekki á að nefna þetta, nýtast vel og þegar verið er að tala um að meira þurfi að gera í samgöngumálum er svo ágætt að líta til þess að - vissulega þarf að fara í nýframkvæmdir og við erum að fara í stór nýframkvæmdaverkefni, t.d. Arnarnesveginn á höfuðborgarsvæðinu, við erum búin að klára Álftanesveginn, við erum með þessi stórkostlegu jarðgangaverkefni í gangi. Ekki gleyma hvað þau taka mikið fé til sín. Af rúmum 20 milljörðum eru 3,5 í jarðgöngum. Það er breyting sem hefur orðið á undanförnum árum á Íslandi, við erum nánast alltaf í einhverri jarðgangaframkvæmd. Það er algjörlega ljóst [[Forseti hringir.]]að þeir aurar sem í viðhald fara nýtast óskaplega vel og þeir peningar eru fljótir að koma til baka.
Virðulegi forseti. Um leið og ég óska okkur öllum til hamingju með hallalaus fjárlög nú þriðja árið í röð vil ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir góðar umræður hér í dag. Ég geri mér fulla grein fyrir því að henni er mikill vandi á höndum að forgangsraða í málaflokki sínum því að þar eru mikilvægir innviðir samfélagsins, svo sem löggæsla og samgöngur svo eitthvað sé nefnt. Ég fagna þeirri áherslu sem hæstv. innanríkisráðherra hefur lagt á fjarskiptamálin með þeirri vinnu sem hún hefur lagt í undirbúning ljósleiðaravæðingar dreifbýlis. Þar sem ég hef verið í þeim starfshóp um það mál veit ég að þær 300 milljónir sem voru veittar í málið á þessu ári nýttust vel við undirbúning þess og í ákveðnar hringtengingar. Ég geri mér hins vegar vonir um að þegar nákvæm verkáætlun liggur fyrir með samnýtingu á öðrum veituframkvæmdum fáist meira fjármagn til verksins en er í þessu frumvarpi. Ég fagna auknu fjármagni til ýmissa liða, svo sem þjóðkirkjunnar, um leið og ég minni á að þar er verið að standa við gerða samninga og bendi á að þessi liður hafði lækkað meira en aðrar stofnanir eftir hrunið. Ég fagna einnig auknu framlagi til lögregluembætta og sýslumanna, t.d. lögreglustjórans á Suðurnesjum, auknum fjárheimildum til flugstöðvardeildar hans til að standa undir nauðsynlegri landamæragæslu vegna fjölgunar ferðamanna. Hins vegar er Landhelgisgæslan skorin niður. Að vísu er gerð grein fyrir því að hún er að missa einhver verkefni, en við vitum að þegar verkefni eru tekin af svona stofnunum tekur alltaf ákveðinn tíma að komast á annað ról. Ég hefði viljað sjá að Landhelgisgæslan sæti við sama borð og aðrir með aukinni skipaumferð, auknum verkefnum og mikilvægi þeirra, mér finnst vanta að menn geri sér grein fyrir mikilvægi Landhelgisgæslunnar því að mikil umferð er og mikið er um erlend skip að veiðum hér við land. Mig langar því að spyrja hvort ekki sé kominn tími til að bæta aðeins við þennan málaflokk þannig að Landhelgisgæslan geti sinnt betur störfum sínum og gert skipin meira út. Mér finnst þau liggja allt of mikið hérna við bryggju, [[Forseti hringir.]]þessi dýru skip.
Hæstv. forseti. Ég vil kannski frekar nefna og vekja athygli á þeim verkefnum Landhelgisgæslunnar sem hún sinnir í tengslum við þá umræðu sem hér hefur verið um málefni flóttamanna. Ég verð bara að taka það fram að Landhelgisgæslan hefur nú, eins og við vitum, um nokkurra missira skeið rekið eitt skip, varðskipið Tý, við Miðjarðarhaf og bjargað þar fjölda manna og það hefur haft mikla þýðingu fyrir Gæsluna að geta staðið í þeim verkefnum. Að sjálfsögðu eins og alltaf væri hægt að bæta í fjármuni til Landhelgisgæslunnar en ég held að þetta sé nú allt í lagi, þær fjárveitingar sem þarna eru ráðgerðar. Landhelgisgæslan er alveg prýðilega rekið fyrirtæki og stendur sína vakt með prýði. Ég vil hins vegar vekja athygli á því enn fremur að það fer að styttast í að við þurfum að veita verulega mikla fjármuni til Landhelgisgæslunnar en koma fer að því að við þurfum að endurnýja þyrlubúnað Gæslunnar. Þar undir eru gríðarlega miklar fjárfestingar. Við þekkjum það núna að við erum með þyrlur á leigu. Af því hlýst náttúrlega mikill kostnaður fyrir ríkissjóð. Þetta er verkefni sem okkur ber og við verðum að sinna af kostgæfni en það fer að styttast í að við þurfum að taka afstöðu til þess hvernig við ætlum að halda á þyrlumálum til framtíðar, hvort áframhald verði á leigu þyrlna eða hvort ríkissjóður treystir sér til að kaupa þyrlur handa Landhelgisgæslunni. Enn og aftur, þar erum við ekki að tala um nokkra milljarða, þetta eru feikilega miklar fjárfestingar sem þar eru undir en er á einhverjum tímapunkti óumflýjanlegt að fara út í.
Virðulegi forseti. Ég fagna svari hæstv. ráðherra og fagna því að hún skuli minnast á þyrlurnar því að í rauninni er það kannski bara skammarlegt að við skulum ekki vera búin að setja meira fútt í það en ég fagna því að hún sé með það á takteinum. Það er svolítið umhugsunarefni að Landhelgisgæslan þurfi að vera í einhverjum verkefnum erlendis. Þetta eru góð og gild verkefni eins og hæstv. ráðherra sagði en það er aðeins umhugsunarefni að Landhelgisgæslan þurfi að vera í einhverjum verkefnum til að vinna fyrir sér og að við skulum ekki veita meira fjármagn í hana. Annað mál, hér er liður 662 í fjárlögunum um hafnarframkvæmdir. Mig langar að fá aðeins útskýringu á þeim mismun sem er í samgönguáætlun sem hæstv. ráðherra lagði hér fram fyrir árin 2015–2018 og var nánast afgreidd hér í vor en illu heilli datt ekki réttum megin í samningaviðræðum við stjórnarandstöðuna. Þar er gert ráð fyrir 1.072 milljónum í hafnarframkvæmdir 2016 en nú eru það 845 milljónir. Hafnarframkvæmdir, á meðan við borgum veiðigjöld upp á 9,4 milljarða er þá ekki lag að hafnir - því að við gerum okkur grein fyrir að við nýtum ekki sjávarauðlindir nema í gegnum hafnirnar, en þar er skorið svona við nögl og til Hafnabótasjóðs sem var í fjögurra ára samgönguáætluninni 535 milljónir eru aðeins 212 milljónir í ár. Það er 322 milljónum [[Forseti hringir.]]minna í Hafnabótasjóð núna en gert var ráð fyrir í fjögurra ára áætlun fyrir 2016. Ég hefði viljað fá útskýringar á því.
Hæstv. forseti. Það þarf auðvitað að taka fram að samgönguáætlun er aldrei fjármögnuð. Fjármagn til samgöngumála ræðst í fjárlagagerðinni þannig að á hverjum tíma þarf alltaf að hafa það í huga að þær tölur sem í samgönguáætlun standa, jafnvel þótt sé að sjálfsögðu búið að ræða það við yfirvald fjármála í landinu, þá er hún engu að síður þar til Alþingi hefur gengið frá fjárlagafrumvarpi ófjármögnuð stefnumörkunaráætlun. Þegar fyrir lá að ekki væri hægt að fara í þá aukningu í samgöngumálum sem við höfðum ráðgert á fyrri hluta ársins þurfti að sjálfsögðu að fara að forgangsraða verkefnum í fjárlagagerðinni. Og þá var það bara með þeim hætti að niðurstaðan varð sú að það þyrfti að skera einnig niður í hafnarframkvæmdum. Það vita náttúrlega allir sem um þessi mál véla að veruleg fjárfestingarþörf er í höfnum landsins. Þær eru margar komnar mjög til ára sinna og það þarf að þilja þær margar hverjar víða um land. Í kjördæmi hv. þingmanns eru hafnir sem bíða nauðsynlegs viðhalds og í þessu er um umtalsverða fjármuni að ræða. Það er bara þannig í þessari fjárlagagerð núna að við höfum ekki úr meira fé að spila. Við þurfum að ákveða hvert útgjöldin fara, það er ekki hægt að ætla sér að setja mikla fjármuni í húsnæðismál, í velferðarmál og að sjálfsögðu í kjaramál og halda að það muni ekki hafa neina þýðingu fyrir aðra málaflokka. Það er bara þannig að þeir málaflokkar vega þungt og það er rétt að verja fjármunum þangað. Á meðan verða þeir sem um samgöngumál véla að sýna ráðdeild og þolinmæði. Þannig er það.
Forseti. Mig langar að taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir skildi við hann og leggja á það áherslu hve mikilvægt það er að við höfum náð mjög sögulegri vinnu í þingmannanefndinni sem unnið hefur að endurskoðun á lögum um útlendinga. Mig langar að þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir hennar þátt sem og ráðuneytisins í að tryggja að við getum komið þessum sögulega lögum í gegnum Alþingi, enda löngu tímabært. Mér finnst mjög mikilvægt að meira fé sé veitt núna í þennan málaflokk - en höfum það í huga að það var búið að draga niður um 25 milljónir þannig að þetta eru í raun og veru aðeins aukalega 25 milljónir - þegar ljóst er að það er að hefjast atburðarás sem við ráðum ekki við. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur um að það sé mjög brýnt að sveitarfélögin taki við sér. Okkur í þingmannanefndinni sem hefur komið að ráðgjöf varðandi lög um málefni útlendinga var boðið til Rauða krossins rétt eftir að þessi mikla bylgja hófst í samfélaginu, sem er mjög ánægjuleg bylgja þar sem einstaklingar hafa stigið fram og boðist til þess að taka þátt í þessu mikla verkefni er lýtur að móttöku flóttamanna. Við áttum góðan fund með Rauða krossinum og þar kom meðal annars fram að þar streymdu inn sjálfboðaliðar og þeim var bent á að það eru einmitt töluvert margir hælisleitendur hér nú þegar sem þurfa nákvæmlega sömu aðstoð. Mig langar að spyrja ráðherra að því hvort það sé ekki svolítið hættulegt þegar maður dregur fólk svona í dilka. Auðvitað er mikill munur á kvótaflóttamönnum og þeirri þjónustu sem þeir fá og öðrum en ætti það ekki einmitt að vera okkur til brýningar að hjálpa t.d. þeim fjölskyldum sem nú þegar eru hér og hafa kannski beðið lengi? Þó að núna sé mikil flóðbylgja eru enn þá allt of margir sem bíða. Mig langar bara brýna ráðherrann til verka og spyrja hana hvort það sé eitthvað sem við getum gert hér á þinginu til að tryggja að sá farvegur sem ráðherrann hefur nú þegar komið mikið af þessum málum í haldist opinn og flöskuhálsar verði ekki allt of margir.
Virðulegi forseti. Við í innanríkisráðuneytinu höfum einnig hvatt sveitarfélögin mjög í því að líta líka til hælisleitenda þegar menn bjóðast til þess að veita aðstoð í þessum viðkvæma málaflokki. Ég held raunar að þótt þetta hafi komið frekar hratt yfir núna sé varla hægt að segja að þau kerfi sem við höfum búið til séu hugsuð fyrir það ástand sem nú er í heiminum og þá þjóðflutninga sem við sjáum núna. Þetta er svo mikið að vöxtum að það er mjög erfitt fyrir lítil lönd eða hvaða land sem er sem er að reyna að fóta sig í móttöku flóttamanna þegar allt í einu verður bara gjörbreyting og eðlismunur, vil ég segja, á því sem við sjáum núna og því sem gæti talist vera eðlilegt undir venjulegum kringumstæðum. Þess vegna erum við núna, um leið og við tökumst á við þennan vanda, að reyna að straumlínulaga þetta kerfi. Ég tek undir með hv. þingmanni að við verðum að ná betri tökum á því. Ég hygg að við séum að gera það, við þurfum væntanlega að vera örlítið þolinmóð út af úrskurðarnefndinni, eðlilega, en það er þó allt saman að fara í rétta átt eins og hv. þingmaður þekkir auðvitað mjög vel í starfi sínu í þingmannanefnd. Á þetta þarf allt að líta. Maður hefur auðvitað velt því fyrir sér hvernig sé best að fara í málin þegar svona mikil aukning verður. Það er augljóst að langmesta þekkingin er á vettvangi Útlendingastofnunar þannig að það er langskynsamlegast að færa henni aukið fé þannig að hún geti betur vaxið frekar en að vera að búa til aukaúrræði og flækja þar með hlutina. Ég held að við ættum að byggja á því sem við erum með og ég vil segja að það er líka ágætt að þessi ráðherranefnd sé tekin til starfa um flóttamannamál. Allt þetta hefur hjálpað okkur í innanríkisráðuneytinu til að fá fólk til að skilja betur þennan málaflokk sem við erum búin að vera að berjast með árum saman. Þessi umræða núna hjálpar okkur í raun og veru og almenningur er farinn að skilja [[Forseti hringir.]]betur hvað er að gerast og þá verður þetta mál auðveldara í allri opinberri umræðu. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er mikið ánægjuefni að þrátt fyrir þá erfiðu tíma sem eru núna og lúta að ástandinu í Sýrlandi að augu almennings eru að opnast fyrir því um hvað þetta snýst. Þetta snýst um mannúð og þetta snýst um að við þurfum oft að pína okkur til að sjá hlutina eins og þeir eru til að geta brugðist við og fundið mannúðina í okkur til að stíga þetta aukaskref. Það er almenningur að gera. Í raun og veru hefur almenningur á Íslandi stigið þetta aukaskref. Þá er komið að okkur sem erum hér. Alþingi fer með valdið er lýtur að fjárlögunum á endanum þannig að ég vil brýna líka fyrir Alþingi að standa þétt um þennan fjárlagalið svo að við lendum ekki í því að missa tökin á þessu. Það væri hræðilegt, þetta er í það góðum farvegi. Ég verð bara að segja að ég er svo óendanlega þakklát fyrir að þessi vinna var komin eitthvað áleiðis áður en við fengum þessa bylgju. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til dáða og jafnframt hv. fjárlaganefnd. Ég veit að það er óvenjumikil þekking á þessu þingi á þessum tiltekna málaflokki. Auðvitað er mjög margt í ráðuneyti hæstv. ráðherra sem þarf að huga jafnframt að og margir málaflokkar sem hafa verið sveltir um nokkurn tíma. Ég vil bara óska hæstv. ráðherra velfarnaðar í að vinna úr öllum þeim flóknu málum sem eru á borði ráðherrans.
Hæstv. forseti. Það vill þannig til að undir verksvið hæstv. innanríkisráðherra heyra mjög ólíkir málaflokkar eins og hefur endurspeglast í umræðunni hér í dag, annars vegar málefni sem áður heyrðu undir dómsmálaráðuneyti og hins vegar málefni samgönguráðuneytisins gamla. Umræðan ber þess auðvitað merki. Fyrst ætlaði ég að nefna að ég tek undir það sem hæstv. ráðherra sagði í sambandi við þau mál sem hér hafa verið tengd flóttamönnum, hælisleitendum og þeim stofnunum sem fara með málefni þeirra. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. ráðherra að sennilega stöndum við frammi fyrir meiri breytingum á þessu sviði en við höfum séð jafnvel frá lokum síðari heimsstyrjaldar. Það er talað um að flóttamannafjöldinn í Evrópu eða sem stefnir til Evrópu sé meiri nú en hefur verið frá lokum síðari heimsstyrjaldar þegar milljónir manna færðust vissulega á milli. Þetta gerir það að verkum, eðlilega, að þær stofnanir sem eiga að sinna þessum málum þurfa að laga sig að gerbreyttum veruleika. Ég fagna þeirri stefnumörkun sem ráðherra hefur sett af stað í þeim efnum og vonast til þess að við getum í meðförum þingsins fylgt því eftir eftir þeim forskriftum sem hér hafa verið til umræðu. Ég ætlaði að nefna í þessu samhengi örstutt að við þurfum að sjálfsögðu líka, vegna þess að við erum í breyttu umhverfi að svo mörgu leyti, að huga að öðrum stofnunum sem hafa snertifleti við þætti þessara mála. Þá er ég til dæmis að velta fyrir mér löggæslustofnunum eða þeim deildum lögreglunnar sem hafa snertifleti við þetta. Ég hef áður í umræðum nefnt landamæralögreglu, greiningardeild ríkislögreglustjóra, alþjóðadeild ríkislögreglustjóra og aðrar slíkar sem hafa mikilvægu hlutverki að gegna í sambandi við upplýsingaöflun og alþjóðleg samskipti á þessu sviði. Ég vildi nefna það í þessari umræðu. Ég ætla líka að nefna samgöngumálin. Ég hef auðvitað, eins og margir þingmenn sem hér hafa talað, áhyggjur af því að samgöngumálin fái ekki nægilegt fjármagn. Ég ætla ekki að gera athugasemd við þá forgangsröðun sem fram hefur komið af hálfu hæstv. ráðherra. Ég hef hins vegar áhyggjur af því að við séum ekki að gera nóg þrátt fyrir viðleitni til þess að bæta núverandi vegakerfi. Það þýðir í raun og veru [[Forseti hringir.]]að við erum fyrst og fremst að fresta vanda enn um hríð á því sviði.
Virðulegi forseti. Mig langar að nefna, út af þeim orðum sem hafa fallið hjá hv. þingmanni og eins umræðunni hér í dag um málefni hælisleitenda og flóttafólks og þá stöðu sem uppi er í Evrópu núna, að það er alveg rétt að menn vísa nú til síðari heimsstyrjaldarinnar í þeim vanda sem við horfum upp á núna, að við séum að nálgast þá hrikalegu stöðu sem var í seinni heimsstyrjöldinni þegar Evrópubúar voru fjarri heimilum sínum og lestarstöðvar Evrópu voru allar fullar af flóttafólki. Það var auðvitað hrikalegur vandi. Í því sambandi og vegna þess vanda sem við horfum nú upp á skulum við gera okkur grein fyrir því að þetta mun vara í nokkuð langan tíma. Það er ekki þannig að Íslendingar geti ákveðið að nú sé nóg að taka á móti svo og svo mörgum til Íslands og svo gangi þetta hratt yfir. Það verður ekki þannig. Ég spái því að við séum að horfa á nokkuð mörg ár fram í tímann þar sem við sjáum áfram flóttamannastraum til Evrópu þannig að við skulum gera okkur grein fyrir því að hér verður ekki tjaldað til einnar nætur. Ég held að það sé hyggilegt að við Íslendingar planleggjum okkur dálítið fram í tímann, reynum að hugsa lengra. Ég þori náttúrlega engu um þetta að spá en það kæmi mér ekkert á óvart að við værum að horfa upp á jafnvel tíu ár þar sem þessi vandi herjaði á Evrópu. Þess vegna skiptir svo miklu máli að strax í upphafi setji menn fram raunhæfar áætlanir. Við í innanríkisráðuneytinu lítum að sjálfsögðu til þeirra stofnana sem hv. þingmaður nefndi. Ég tek undir það, landamæravarsla og slíkir hlutir eru gríðarlega mikilvægir. En gerum okkur grein fyrir því, Íslendingar, að þetta er ekki verkefni til eins eða tveggja ára, þetta er áreiðanlega tíu ára verkefni sem við erum að fara hér í. Þetta er þróun í Evrópu sem við sjáum ekki fyrir endann á. Það skulum við hafa í huga þegar við tökum ákvarðanir á Íslandi.
Hæstv. forseti. Ég er mjög ánægður með að hæstv. ráðherra sjái hlutina með þessum augum. Hér er um að ræða svo mikla strauma og það mikla atburði að einstök átaksverkefni leysa ekki vandann. Við þurfum með einhverjum hætti að laga okkar stofnanir að því að þetta geti verið viðvarandi viðfangsefni til langs tíma. Aftur að samgöngumálunum, þá skildi ég þar við að ég vildi sjá meiri fjármuni fara til þeirra verka vegna þess að framkvæmdir í samgöngumálum hafa setið á hakanum alveg frá hruni. Ég ítreka að mér finnst við standa frammi fyrir nokkuð uppsöfnuðum vanda sem þurfi að leysa úr. Ég held að hæstv. ráðherra sé að reyna að gera það sem hægt er með takmörkuðu fjármagni, en ég vildi þó nota þetta tækifæri til þess að segja að við frekari vinnu við samgönguáætlun þarf auðvitað að hafa það í huga að við erum að vinna okkur út úr ástandi sem hefur verið mjög óeðlilegt, þ.e. óvenjumikill samdráttur á þessu sviði í óvenjulangan tíma. Ég vil beina einni spurningu til hæstv. ráðherra sem tengist þessu og það er spurning sem hefur reglulega komið upp á undanförnum árum í sambandi við gerð Sundabrautar sem hugmyndir manna hafa gengið út á að yrði jafnvel í einkaframkvæmd og/eða fjármögnuð með veggjöldum eða eitthvað þess háttar. Það eru ýmsar hugmyndir uppi og ýmsar vangaveltur í að minnsta kosti 20, 25 ár um staðsetningu og annað þess háttar. Ég er að velta fyrri mér viðhorfi hæstv. ráðherra til þess að þau máli verði tekin upp að nýju [[Forseti hringir.]]og hugað að því hvernig verði hægt að koma því í [[Forseti hringir.]]framkvæmd án þess endilega að það hafi áhrif eða skerði möguleika til annarra samgönguverkefna.
Virðulegi forseti. Ég hef í langan tíma verið áhugasöm um gerð Sundabrautar. Það eru margvíslegar ástæður fyrir því að áform um þetta verkefni hafa tafist. Hv. þingmaður nefndi legu brautarinnar og viðræður milli ríkis og borgar um það hvernig þeim málum ætti að vera háttað. Ég held að það sé full ástæða til þess að fara í gegnum það hvort hægt sé að ná einhverri lendingu þar. Ég er eindregið þeirrar skoðunar að slík framkvæmd eigi að vera einkaframkvæmd og raunar tel að við eigum að líta til einkaframkvæmda í samgöngukerfinu. Það skiptir auðvitað máli líka við þessar aðstæður að við gerum það, líka ef við lítum til þróunar ríkisfjármála, þá er heppilegt að einkaaðilar komi að út af þensluáhrifum ríkissjóðs. Allt hjálpast að við þetta. Ég tek undir það. Að öðru leyti tek ég nótis af þeim brýningum sem hv. þingmaður nefndi í samgöngumálum almennt. Ég vísa í fyrri svör sem ég hef gefið í þeim efnum. Ég hyggst nú í fjórða skipti gera tilraun til að þakka fyrir þessa góðu umræðu og þingmönnum öllum fyrir að taka þátt í henni. Ég skil það svo á hæstv. forseta að mér sé nú óhætt að gera það. Ég lýsi mig að sjálfsögðu áfram reiðubúna til þess að ræða við þingið hvenær sem er um þau mál sem undir þetta ráðuneyti heyra og snerta fjárlagagerðina og mun ábyggilega blanda mér inn í hana á síðari stigum. Ég óska nú hv. fjárlaganefnd góðs gengis í hennar erfiðu málaflokkum en bið hana í lengstu lög að horfa dálítið fram í tímann, tala nú ekki um þau málefni sem hér hafa efst verið á baugi af því að það er augljóst mál að þar þurfum við að bæta í fjármagni. Ég ítreka það sem ég sagði áðan: Þetta verður ekki verkefni sem verður til eins eða tveggja ára, þetta er langtímaverkefni sem við munum fara í og við getum með engu móti svarað algjörlega fyrir hvernig muni ljúka.
Virðulegi forseti. Við ræðum hér þann hluta fjárlaga er snýr að utanríkisþjónustunni. Utanríkisþjónustan hefur það verkefni að gæta hagsmuna Íslands á erlendum vettvangi sem og að þjónusta Íslendinga og íslensk fyrirtæki á erlendri grundu. Þrátt fyrir að tækni og tíðarandi hafi breyst mikið er grunnstefið í skyldu utanríkisþjónustunnar hið sama en aðferðirnar kannski aðrar. Í breyttum heimi eru víða tækifæri til að vinna að bættum hag lands og þjóðar. Utanríkisþjónustan mun áfram leggja sitt af mörkum við að nýta tækifærin og vinna að hagsmunum Íslendinga erlendis. Smærri þjóðum er eðli máls samkvæmt oft sniðinn þrengri stakkur en þeim fjölmennari þegar kemur að umfangi stjórnsýslu, þar á meðal utanríkisþjónustu. Því er enn mikilvægara að forgangsraða litlum fjármunum og sýna ráðdeild í rekstri. Utanríkisráðuneytið hefur unnið í því að hagræða á undanförnum árum sem hefur skilað bættri þjónustu fyrir minna fé. Í kjölfar hruns bankakerfisins árið 2008 urðu íslensk stjórnvöld að spara gjaldeyri. Því voru fjárheimildir til utanríkismála skertar verulega. Fyrr á þessu ári benti Ríkisendurskoðun á það í skýrslu sinni um rekstur og starfsemi sendiskrifstofa að rekstrarkostnaður þeirra hafi minnkað um 30% á árunum 2007–2013 að teknu tilliti til þróunar gengis og verðlags. Og hagræðingin hélt áfram eftir það. Þetta hefur óneitanlega haft áhrif á getu utanríkisþjónustunnar til að vinna að hagsmunum Íslands erlendis. Því fagna ég að nú gefst tækifæri til að hefja uppbyggingarstarf að nýju því að fram undan eru spennandi tækifæri og um leið óvissutímar fyrir íslenska hagsmuni. Við stígum að sjálfsögðu varlega til jarðar því að áfram er mikilvægt að sýna aðhald í ríkisfjármálum. Sú stefna ríkisstjórnarinnar endurspeglast að verulegu leyti í þessu fjárlagafrumvarpi. Ef litið er á heildaraukningu fjárheimilda til utanríkisráðuneytisins er það nokkuð villandi vegna þess að í frumvarpinu er gert ráð fyrir flutningi á 793 millj. kr. vegna varnarmála frá innanríkisráðuneyti til utanríkisráðuneytisins, þannig að ekki er um að ræða raunverulega aukin framlög varðandi þessa tölu heldur tilfærslu á heimild. Þetta er gert til að tryggja gagnsæi, þ.e. að fjárheimildin komi fram hjá því ráðuneyti sem ber ábyrgð á málaflokknum, þ.e. utanríkisráðuneytinu. Landhelgisgæslan annars vegar og ríkislögreglustjóri hins vegar munu áfram sinna framkvæmdinni. Að auki ákvað ríkisstjórnin að bæta 213 millj. kr. við málaflokkinn en rík áhersla hefur verið á að bandalagsríki NATO auki framlög sín til sameiginlegra varna bandalagsins. Við munum færa loftrýmisgæslu í fyrra horf og styðja þar meðal annars við þyrlubjörgunarþjónustu Landhelgisgæslu Íslands, fjölga borgaralegum sérfræðingum undir merkjum NATO og styðja við átak Sameinuðu þjóðanna um konur, frið og öryggi. Eitt er nýtt sem kynnt er í frumvarpinu og það er að opna starfsstöð skjalasafns sendiskrifstofa á landsbyggðinni. Til að byrja með sinnir starfsstöðin frágangi skjala sem annars hefði verið sinnt af starfsfólki á fámennum sendiskrifstofum, sem hafa mátt þola mikinn niðurskurð á undanförnum árum. Þannig getur það frekar einbeitt sér að hagsmunum Íslands. Með nýrri tækni og pappírslausum skjalasöfnum er hægt að sinna sumum verkefnum fyrir sendiskrifstofur í rauninni hvar sem er. Við stefnum á að starfsstöðin taki yfir fleiri skjalaþjónustuverkefni fyrir sendiskrifstofur í framtíðinni. Þannig getum við hagrætt í rekstri sendiskrifstofa á sama tíma og við sköpum störf á landsbyggðinni. Við sjáum nú færi til að opna aftur fastanefnd í Strassborg, en henni var lokað í aðgerðum ráðuneytisins í kjölfar bankahrunsins. Hjá Evrópuráðinu í Strassborg fer fram mikilvægt starf í mannréttindamálum og leita Íslendingar þangað finnist þeim á rétti sínum brotið. Ísland hefur ávallt lagt mikla áherslu á mannréttindi og því skýtur skökku við að Ísland sé langtímum saman eina aðildarríki mannréttindasáttmála Evrópu sem hefur ekki fastan fulltrúa staðsettan í Strassborg. Við ætlum þó áfram að sýna ráðdeild og sinna þessu verkefni með algjörum lágmarkstilkostnaði. Einnig gerum við ráð fyrir að vinna enn betur að hagsmunum Íslands innan EES-samningsins og styrkja aftur hagsmunastarfið hjá þeim sendiskrifstofum þar sem tækifærin eru hvað mest. Þróunarsamvinna er einn af hornsteinum utanríkisstefnu Íslands. Í kjölfar gjaldeyriskreppunnar drógust framlög Íslands saman. Í átaki okkar við að endurreisa ríkissjóð hefur þessi ríkisstjórn miðað við að halda jöfnu hlutfalli framlaga til þróunarsamvinnu af þjóðartekjum. Í þeim tilgangi mun framlagið aukast um rúmar 450 millj. kr. núna milli ára. Við leggjum áherslu á að halda áfram að byggja upp skilvirka þróunarsamvinnu þannig að framlög Íslands nýtist þeim þurfandi sem best. Sameining krafta sem kynnt var með frumvarpi um breytingar á lögum um þróunarsamvinnu er liður í því. Svo munum við auka hlutfallið á ný í framhaldinu, í það minnsta gerum við ráð fyrir því. Á næstunni mun ég leggja fram nýja tillögu til Alþingis um stefnu í þróunarmálum. Ég tel að þetta fjárlagafrumvarp sé upphafið að frekari styrkingu utanríkisþjónustunnar, enda sérhverju fullvalda ríki mikilvægt að hafa öflugt tæki til að gæta hagsmuna sinna gagnvart umheiminum. Hvort sem um er að ræða alþjóðalög og samninga, viðskipti, þjónustu við borgarana, mannúðaraðstoð eða þróunarhjálp skiptir öllu að þekking og geta sé til staðar. Frumvarpið ber þess merki að tækið sem höfum í dag til að gæta þessara hagsmuna verði eflt.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir alveg prýðilega greinargerð fyrir verkefnum og fjárveitingum til ráðuneytisins. Ef mætti draga ályktun af ræðu hæstv. ráðherra yrði hún sú að hæstv. ráðherra er með mjög einbeittum krafti að einbeita sér að því að byggja ráðuneytið upp á ný og það gerir hann einkum með því að fjölga sendiráðum og bæta við skjalasöfnum. Það eru hin nýju verkefni. Það sem ég sakna auðvitað í máli hæstv. ráðherra er umræða um það með hvaða hætti hann hefur barist fyrir og fengið fjárveitingar til málaflokks eins og norðurslóða. Það kom ekki fyrir í máli hæstv. ráðherra. Mér finnst það miður og er reyndar er stundum dálítið spældur yfir því hvað mér finnst þessi ríkisstjórn sýna þeim málaflokki lítinn áhuga, því að þar eru veruleg sóknarfæri. Ég þakka hins vegar ráðherranum fyrir að bera þess gott og órækt vitni að í tíð Samfylkingarinnar í ríkisstjórn frá 2007–2013 var gætt mikils aðhalds, jafnvel fyrir fjármálahrunið. Hæstv. ráðherra gat þess hér að samkvæmt úttekt, sem ég hef nú ekki lesið en þótti forvitnilegt að heyra hjá hæstv. ráðherra, hefði kostnaður við sendiskrifstofur og aðalskrifstofu dregist saman um 30% á þeim tíma, en nú fagnar hæstv. ráðherra því að kominn sé tími til að snúa þeirri þróun við. Ég veit ekki hvort það er ástæða til þess að fagna með honum í þeim efnum, ég verð að segja alveg eins og er. Varðandi sendiráðið í Strassborg leggst ég ekki gegn því. En það var ekki aðeins af sparnaðarsökum sem því var lokað, menn töldu að hægt væri að sinna því á annan hátt. Það eru þróunarmálin sem ég ætla fyrst og fremst að ræða um hérna. Ég er, eins og hæstv. ráðherra veit, með blæðandi sár í hjarta yfir því hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur farið gagnvart þeim málaflokki. Hæstv. ráðherra samþykkti hér árið 2011 með atkvæði sínu sérstaka áætlun sem átti að miða að því að auka framlögin til þróunarsamvinnu. Hæstv. ráðherra gerði það á grundvelli áætlunar um hagvöxt Íslands fram í tímann, sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði og hefur staðist upp á punkt og prik. Ef við hefðum farið að því sem hæstv. ráðherra samþykkti værum við að veita 4,7 milljarða meira í þróunarsamvinnu. Við erum ríkasta þjóð í heimi eða meðal þeirra. Hæstv. ráðherra hefur skipt um skoðun en eigi að síður lagði hann fram þingmál í fyrra sem fól í sér að miðað við þá áætlun, sem ekki var þá samþykkt, yrðum við núna að veita sem svaraði 0,23% af landsframleiðslu til þróunarmála. En það frumvarp sem hér liggur fyrir er einungis 0,21%. Munurinn er 500 milljónir og það munar um það. DAC-ríkin í þróunarnefnd OECD leggja að meðaltali 0,30. Ef við gerðum slíkt hið sama værum við að leggja 2 milljörðum meira og það mundi duga til þess til dæmis að kenna jafn mörgum skólabörnum í Afríku að lesa og eru á Íslandi [[Forseti hringir.]]í skólum sem hafa þak yfir kennslustofurnar með kennsluefni og þar sem væru ekki yfir 100 hundrað krakkar í bekk. [[Forseti hringir.]]Þetta skiptir máli. Okkur ber að leggja af mörkum, sérstaklega á tímum þegar gengur svona vel hjá okkur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og þann góða skilning sem ég finn hjá þingmanninum varðandi verkefni og það hlutverk sem utanríkisþjónustan hefur. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að sá er hér stendur hefur gjarnan viljað sjá hækkun til framlaga til þróunarsamvinnu meiri en raunin er. Það breytir því þó ekki að það eru tæpar 500 millj. kr. að bætast við þróunarliðina hjá okkur. Það kemur til vegna þess að tekjur ríkisins og þjóðartekjur eru hærri og það gengur miklu betur. Ég vonast að sjálfsögðu til þess að það sé enn og aftur sýn um það að við getum bætt í á næstu árum, hækkað þá prósentu sem hv. þingmaður nefnir réttilega. Auðvitað finnst mér það hljóta að vera markmið okkar að ná innan tiltölulega skamms tíma því meðaltali sem OECD-ríkin hafa, 0,30. Það er hins vegar þannig að við erum enn að forgangsraða þeim fjármunum sem við höfum. Ég tel þó að við eigum að geta á næstu árum bætt í þróunarsamvinnu eða þróunarliðina okkar og í þeirri áætlun sem ég nefndi að ég muni vonandi flytja síðar í haust verður gefinn tónninn hvað varðar þessa ríkisstjórn er kemur að framlögum á næstu árum. Ég vil hins vegar strax taka fram að ég sé ekki fyrir mér að sú aukning sem við munum sjá verði í þeim takti sem var samþykkt hér líklega 2013 eða hvenær það var sem þáverandi ríkisstjórn tilkynnti mjög hraða aukningu í þennan málaflokk. Ég held að raunsærra sé að auka þetta jafnt og þétt og setja okkur það markmið fyrst að ná meðaltali OECD-ríkjanna og síðan að ná upp í markmið Sameinuðu þjóðanna sem er 0,7%. En ég deili þeirri skoðun með þingmanninum að þetta er gríðarlega mikilvægur málaflokkur. Við eigum að láta meira til hans rakna, enda erum við svo sannarlega rík þjóð.
Herra forseti. Það er kannski ofmælt hjá hæstv. ráðherra að tala um þá stefnu sem fyrri ríkisstjórn lagði fram. Vissulega lagði sú ríkisstjórn og ég fyrir hennar hönd fram ákveðna stefnu en hún var ekki samþykkt á Alþingi. Alþingi, að tillögu utanríkismálanefndar þar sem hæstv. ráðherra sat, framhlóð hana, gaf í og vildi meira á þessu ári til dæmis en ég, þannig að sú tala sem ég var að nefna áðan var að tillögu hæstv. ráðherra sem þá var í utanríkismálanefnd. Hæstv. ráðherra sýndi það þá mörgum sinnum að í honum slær heitt og öflugt hjarta og hann er fylginn sér þegar hann fer á skriðinn með málum sem hann ber fyrir brjósti. Ég dreg ekki í efa að hæstv. ráðherra vilji gjarnan sjá meira í þennan málaflokk en það sem ég sakna er að hæstv. ráðherra noti burði sína og stöðu til að slást fyrir málinu. Mér finnst að það reki enn frekari nauður til þess á vorum tímum þegar ljóst er að Ísland er komið upp úr öldudölum, allar áætlanirnar sem lágu til grundvallar hinni fyrri tillögu, sem hæstv. ráðherra og aðrir þingmenn gáfu í, hafa staðist. Mér finnst svolítið hryggilegt að hæstv. ráðherra skuli í reynd láta bjóða sér þetta. Í fyrra leggur hann síðan fram aðra stefnu og hann nær henni ekki einu sinni fram. Bíddu, við hvern þarf þingið að tala? Hverjir taka ákvarðanirnar? Er það ekki hæstv. ráðherra, er það eftir allt saman rétt sem ég gat mér til um á síðasta ári, að það væri andstaða hv. þingmanns og formanns fjárlaganefndar, Vigdísar Hauksdóttur, sem réði? Hér er um peninga að ræða sem ég tel að okkur beri siðferðileg skylda til að láta af höndum rakna. Munurinn á því sem hæstv. ráðherra kom með í fyrra og hlutfallinu í dag - hvað gæti hann gert? Það er ígildi heils spítala í Afríku, spítalinn sem við afhentum [[Forseti hringir.]]2012 kostar nákvæmlega það sem vantar upp á miðað við loforð ráðherrans í fyrra.
Virðulegi forseti. Enn og aftur þakka ég hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er rétt sem hv. þingmaður nefnir, að sá sem hér stendur átti sæti í utanríkismálanefnd þegar fyrri áætlun var samþykkt. Eins og staðfest er í þingskjölum, m.a. í nefndarálitum, minnir mig, setti ég ákveðna fyrirvara við þá afgreiðslu. En það breytir ekkert skoðun minni sem er mjög lík skoðun þingmannsins, að við þurfum að bæta í þegar kemur að þróunarhjálpinni. Við höfum báðir séð það með eigin augum hversu miklu máli þeir litlu peningar sem verið er að veita í þessi mál skipta á vettvangi. Þar er verið að vinna geysilega gott starf þannig að ég held að við deilum í rauninni þeirri skoðun að þarna þurfi að bæta verulega í, en það gengur vissulega heldur hægar en menn ætluðu sér. Þróunarmálin eru mjög ofarlega í hugum margra í dag, eðlilega, og sú neyð sem víða er í heiminum. Við munum því svo sannarlega þurfa að líta í eigin barm, Íslendingar og íslensk stjórnvöld, og núna við þessa fjárlagagerð varðandi hvar og hvernig við getum komið betur til móts við þær þarfir sem alls staðar blasa við okkur.
Frú forseti. Ég vil aðeins halda áfram á svipuðum slóðum, þ.e. með Þróunarsamvinnustofnun. Í fjárlagafrumvarpinu stendur að gerð sé tillaga um sérstaka 26 millj. kr. lækkun á framlögum til þróunarmála í samræmi við markmið um aðhald í útgjaldaramma. Á sama tíma og við ætlum að lækka framlögin til þróunarmála kemur líka fram í frumvarpinu að Ísland eyði nú um stundir 1,2 milljörðum í öryggis- og varnarmál. Sumum þykir nóg um það en þar á hins vegar að gefa í, talsverð aukning er til varnarmála og lagt er til að framlög í þau verði aukin um 213 millj. kr. Þetta er forgangsröðunin sem ég les út úr fjárlagafrumvarpinu. Þó svo að hæstv. utanríkisráðherra segi að hann telji þróunarsamvinnu einn af hornsteinum íslenskrar utanríkisstefnu þá er það ekki það sem ég les út úr þessu fjárlagafrumvarpi heldur sýnist mér að hjarta hæstv. ráðherra slái frekar í þá átt að hann vilji auka framlög til varnarmála, svo dæmis sé tekið að auka fé sem eyrnamerkt er loftrýmisgæslu NATO-herja hér á landi um 75 millj. kr. Það er kannski ágætt að rifja það upp að eftir að herinn fór haustið 2006 var loftrýmisgæslu komið á og landið þar með í rauninni gert að æfingaflugsvæði fyrir þá flugmenn þeirra NATO-þjóða sem hingað vildu koma og það væri jafnvel greitt með þeim. Nú stendur sem sagt til að auka aftur og bæta í loftrýmisgæsluna þó svo að að mínu mati hafi hún engan raunverulegan varnartilgang. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra í ljósi nýjustu frétta sem meðal annars var hægt að lesa um á vef RÚV í gær, um meintan áhuga Bandaríkjahers sem fær á nýjan leik aðstöðu til að vera hér á landi: Miða þau auknu umsvif sem hér eru lögð til í loftrýmisgæslu að því að auðvelda þá endurkomu? Er eitthvert samhengi þar á milli? Svo langar mig líka að spyrja um afstöðu hæstv. ráðherra: Telur hann að hugmyndir af því tagi að forgangsraða peningunum með þessum hætti séu ekki bara til þess að blása á ný [[Forseti hringir.]]glæðum í kalda stríðið með því að setja peningana í NATO í stað þess að styrkja fátækt fólk víðs vegar um heim?
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Það er rétt að halda því til haga að af tæplega 13 milljörðum af heildarfjárveitingum til utanríkismála fara 6,4 milljarðar til þróunarmála, í þróunarmálaflokka. Vegna aukinna þjóðartekna fara um 500 millj. kr. meira í það á komandi ári miðað við fjárlögin eins og þau líta út í dag. Við erum samt því miður eftirbátar flestra viðmiðunarlanda okkar þegar kemur að þessum málum. Hv. þingmaður spyr hvort verið sé að veita bandaríska hernum aðstöðu í Keflavík á nýjan leik. Frá 2006 hefur NATO og Bandaríkjamenn alltaf haft aðstöðu í Keflavík, það er ekki verið að veita neitt nýtt, það er ekkert nýtt að gerast þar. Það er hins vegar áhugi hjá Bandaríkjamönnum fyrir því að kanna hvort það sé þörf þeirra megin, að vera oftar með einhver tæki og tól eða viðveru í Keflavík. Það er ekki að okkar frumkvæði. Þeir fjármunir sem lagðir eru til, 213 millj. kr., til aukningar á varnarmálaliðnum eru fyrst og fremst peningar sem notaðir eru til borgaralegra verkefna, til að senda fólk inn í NATO til að sinna borgaralegum verkefnum, til að styrkja móttöku á flugsveitum út af loftrýmisgæslu, það nýtist sem sagt mestallt hér heima. Það eru tæplega 800 millj. kr. sem færast frá innanríkisráðuneyti til utanríkisráðuneytis vegna varnartengdra verkefna. Það eru ekki nýir peningar, það er bara tilfærsla á aurum, og síðan er það samkvæmt samningi við Landhelgisgæslu og ríkislögreglustjóra sem þeir fjármunir fara til þeirra stofnana.
Hæstv. forseti. Þó að við séum að setja dágóða peninga í þróunarsamvinnumálin breytir það ekki því að á þeim lið eru sett markmið um aðhald í útgjaldaramma á meðan verið er að auka við framlög í varnarmál. Hæstv. ráðherra bendir á að það sé tilfærsla á peningum frá innanríkisráðuneytinu til utanríkisráðuneytisins og að það fari í verkefni sem unnið er hérna heima, en ég velti fyrir mér: Er ekki miklu meiri ástæða til þess að í stað þess að setja þessa peninga í utanríkisráðuneytið verði þeir notaðir í það sem skiptir raunverulega máli, eins og að halda varðskipunum úti á miðunum, en ekki vera að grauta þessu saman við heræfingar og annað slíkt? Hæstv. ráðherra kom inn á að í fjárlagafrumvarpinu væri líka gert ráð fyrir því að fjölga borgaralegum sérfræðingum undir merkjum NATO. Þar er meira að segja vísað til þess að það sé sérstök eftirspurn eftir sérfræðiþekkingu Íslendinga, svo sem á sviði almannavarna, jafnréttis og öryggis á hafi. Hér er augljóslega um borgaraleg verkefni að ræða en ekki hernaðarleg. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um það, en mig langar að spyrja hann: Hefði ekki verið skynsamlegra fyrir okkur Íslendinga sem herlausa þjóð, og það væri betri nýting á orku og fjármunum, að vinna ekki að slíkum verkefnum innan vébanda hernaðarbandalags? Hefur ráðherrann íhugað að nota þessa fjármuni frekar til þess að sinna sömu eða sambærilegum verkefnum á vettvangi þar til bærra alþjóðastofnana, svo sem Sameinuðu þjóðanna?
Virðulegi forseti. Við veitum umtalsverða fjármuni til samstarfs við alþjóðastofnanir eins og hv. þingmaður nefndi hér, og vil ég þakka þingmanninum fyrir seinni ræðuna. Við erum líka að setja, eins og kom fram í máli mínu áðan og kemur fram í frumvarpinu, fjármuni í borgaraleg verkefni á vegum NATO. Það er okkar framlag, við erum ekki með hertæki og tól sem við erum að leggja af mörkum eins og önnur ríki, þetta er okkar framlag til NATO. 21 milljón af þessum 213 fer til dæmis í verkefni í Úkraínu vegna afgreiðslu tillögu öryggisráðsins nr. 1325, um konur, frið og öryggi, 75 milljónir eru áætlaðar hérna heima í gistiríkjastuðning við flugsveitir þegar þær koma hingað í loftrýmisgæsluna. Ég er ósammála hv. þingmanni um að þá fjármuni sem eru fluttir frá innanríkisráðuneyti til utanríkisráðuneytis vegna varnarmála eigi að nýta í eitthvað annað. Þessir fjármunir eru meðal annars nýttir til þess að standa straum af þeim kostnaði sem við höfum við ratsjárstöðina í Keflavík sem er ekki eingöngu mikilvæg fyrir varnartengd verkefni; líka fyrir samskipti okkar við vini okkar í Noregi þegar kemur að því að fylgjast með ferðum annarra skipa og þess háttar þannig að þessir fjármunir nýtast á margvíslegan hátt. Okkar verkefni innan NATO er meðal annars að reka þessa starfsemi sem er í Keflavík. Hún kostar sitt. Þeim peningum er að mínu mati mjög vel varið. Í raun má segja að við höfum gert mjög vel miðað við þá litlu fjármuni sem settir eru í þessi verkefni við að halda Keflavík gangandi og þar ætla ég að leyfa mér að þakka Landhelgisgæslu Íslands fyrir að hafa sinnt því afar vel. Við getum alltaf talað um að peningar eigi að fara á þennan stað en ekki hinn en í hlutfallinu, að vera með 6,4 milljarða í þróunarmál, vera með rúmlega 1 milljarð í varnartengd verkefni, [[Forseti hringir.]]þá er það eitthvað sem skýrir sig sjálft. En ég er sammála því að við eigum að auka í þróunarverkefnin, við þurfum hins vegar ekki að taka það af þarna.
Hæstv. forseti. Ólíkt þeim ræðumanni sem hér síðast beindi spurningu til hæstv. utanríkisráðherra vildi ég fagna auknum fjárveitingum til öryggis- og varnarmála. Ég held að þeir atburðir sem eiga sér stað í heiminum, þar á meðal í okkar næsta nágrenni, undirstriki þörfina á öflugri þátttöku okkar í samstarfi vestrænna þjóða á sviði öryggis- og varnarmála, bæði á vettvangi NATO og eins með tvíhliða samstarfi við Bandaríkin. Ég vildi taka fram að ég tel að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að verja fjármunum með þessum hætti og held að við komumst ekki hjá því í ljósi þess hvernig ástand hefur breyst á örfáum missirum í þeim efnum. Þar er ég bæði að vísa til aukinnar ólgu sem tengist ófriðnum í Miðausturlöndum og Norður-Afríku en eins þeim atburðum sem hafa orðið í austanverðri Evrópu og tengjast afskiptum Rússa af málefnum Úkraínu. Því tengist auðvitað aukin hernaðarleg uppbygging af hálfu Rússa sem orðið hefur vart við, bæði með stórauknum heræfingum á Eystrasaltssvæðinu og norðurslóðum, uppbyggingu hernaðarlegra mannvirkja og herstöðva af hálfu Rússa á norðurslóðum og fleira þess háttar sem gerir að verkum að við þurfum að efla þátttöku okkar í varnarsamstarfi á þessu sviði en ekki draga úr henni. Ég tek undir þá stefnumörkun sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu af hálfu ríkisstjórnarinnar hvað þetta varðar. Ég vildi líka nefna annan þátt sem ég styð eindregið í þeim tillögum sem koma fram í fjárlagafrumvarpinu. Það er gamall kunningi, það er umræðan um eflingu sendiskrifstofu okkar í Brussel. Við höfum á undanförnum árum oftar en einu sinni og oftar en tvisvar hér í þessum sal rætt um að það væri mikilvægt að efla hagsmunagæslu af hálfu Íslands í tengslum við EES-samninginn, auka möguleika okkar á því að fylgjast með löggjöf sem er í smíðum og undirbúningi af hálfu Evrópusambandsins og kemur til með að hafa áhrif hér á landi gegnum EES-samninginn. Meðal þess sem við þurfum að gera í því sambandi er að efla skrifstofuna í Brussel með það að markmiði að við höfum betra tækifæri til þess að gæta hagsmuna Íslands í sambandi við þá löggjöf sem er í smíðum þannig að við stöndum ekki frammi fyrir því sem orðnum hlut miklu síðar í ferlinu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir mjög gott samstarf í utanríkismálanefnd. Varðandi varnarmálin er það vitanlega augljóst að við berum ákveðnar skyldur þegar kemur að öryggis- og varnarmálum. Við erum aðilar að NATO-samstarfinu og við erum með tvíhliða varnarsamning frá 1951 við Bandaríkjamenn. Þær skyldur þurfum við að uppfylla og það er það sem við erum að sjálfsögðu að gera. Það er breytt umhverfi í heiminum, það er alveg ljóst. Við förum ekkert varhluta af því í umræðu og hvað við sjáum hér heima fyrir. Það er aukin umferð í kringum Ísland, hvort sem það er á sjó eða í lofti og við bregðumst við eins og við gerum í dag varðandi það. Þegar kemur að því að styrkja viðveru okkar eða sendiráð okkar í Brussel þá er það gríðarlega mikilvægt því að miklir hagsmunir eru undir, þ.e. að við getum stöðugt fylgst með og verið snemma á ferðinni og gegnumlýst þær hugmyndir og tillögur sem koma frá Evrópusambandinu. Það er mjög mikilvægt fyrir okkur til framtíðar litið að geta styrkt sendiráð okkar og skrifstofur enn frekar, þetta eru útverðir Íslands þegar kemur að því að gæta hagsmuna landsins á erlendri grundu. Það er mjög mikilvægt að við séum undir þetta búin og höfum tæki og tól og mannskap til að fást við þau verkefni sem koma upp. Ég hef þá trú að verkefnunum fari ekkert fækkandi á næstu árum heldur munu þau einhvern veginn breytast og þess vegna verða þyngri og fjölbreyttari.
Herra forseti. Örlítið í framhaldinu þá er auðvitað rétt í þessu samhengi að minna á að fyrir liggur af hálfu þingsins margra ára stefnumörkun um að efla þátttöku okkar í EES-samstarfinu. Það má rekja að minnsta kosti sjö, átta ár aftur í tímann að vilji hefur verið til þess að bæta vinnubrögð okkar í sambandi við EES-samninginn þannig að við getum annars vegar staðið við skuldbindingar okkar samkvæmt samningnum en hins vegar líka nýtt okkur þá möguleika sem samningurinn gefur til þess að hafa áhrif á þá löggjöf sem síðar verður hluti af EES-samningnum og þar af leiðandi skuldbindandi fyrir Ísland. Við höfum í þinginu og í utanríkismálanefnd þingsins fjallað mjög mikið um þessi mál á undanförnum tveimur árum og raunar lengur, fyrir mína tíð í þeirri nefnd. Það hefur verið viðleitni af hálfu bæði utanríkismálanefndar og reyndar annarra nefnda þingsins að fá upplýsingar um löggjöf í undirbúningi og mál sem eru í undirbúningi á vettvangi Evrópusambandsins í samvinnu við EFTA-löndin, EES-löndin, á fyrri stigum, og reyna með einhverjum hætti að hafa einhver áhrif á það hvaða stefnu sú löggjafarvinna tæki, sérstaklega auðvitað út frá hagsmunum Íslands. Við stöndum hins vegar frammi fyrir því að okkar stjórnkerfi og þar á meðal utanríkisþjónustan er fáliðuð miðað við það sem gengur og gerist í öðrum löndum. Það hefur verið þannig í Brussel að sendiráð Norðmanna, sem sinnir sambærilegum störfum, er að minnsta kosti fimm sinnum fjölmennara en það íslenska þannig að möguleikar manna til að hafa áhrif í þessu sambandi [[Forseti hringir.]]eru takmarkaðir. Ég held að sú breyting sem hér er boðuð, þótt hún sé ekki mikil, þetta er ekkert risaskref, sé viðleitni í þá átt að bæta möguleika okkar á hagsmunagæslu á þessum vettvangi.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. EES-samningurinn er okkar hlið, það má orða það þannig, inn á einn stærsta markað heims þegar kemur að því að telja fólk og umsvif og mæla það. Því er mjög mikilvægt að vera okkar í þeim hópi sé gerð sem best og að við stöndum þá á sama tíma vörð um þá hagsmuni sem skipta okkur máli í öllu því samstarfi. Þess vegna er mjög mikilvægt að starfsemi okkar í Brussel sé sterk, sé virk og að við getum fylgst betur með. Við eigum ágætt samstarf við Norðmenn og Liechtenstein þegar kemur að innri markaðnum, þegar kemur að EES-verkefnum, en við þurfum samt að bæta töluvert í af okkar hálfu til þess að geta verið á þeim stað að geta sagt að þetta sé ásættanlegt fyrir okkur. Við erum ekki þar í dag. EES-samningurinn, eins og ég sagði áðan, er okkar lykill að þessum markaði og það er mikilvægt að hann funkeri vel.
Virðulegur forseti. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra um samdrátt á aðalskrifstofunni. Ég man ekki alveg tölurnar en það varð mikill samdráttur, eða niðurskurður getum við sagt, á aðalskrifstofunni og núna er verið að bæta í. Er í raun nóg að gert? Ég er bara að velta fyrir mér vinnuálagi og öllum þeim verkefnum sem þetta ráðuneyti vinnur að. Ef ég man rétt hefur verið tiltölulega vel haldið á fjármálunum í ráðuneytinu, lítið komið inn á fjáraukalög og lítið um fjárlagaliði sem fara umfram fjárheimildir, en ég hef heyrt út undan mér í gegnum tíðina að það sé mikið álag í þessu ráðuneyti. Hver er afstaða ráðherrans til þess? Ég ætlaði að spyrja út í þróunarmálin en hæstv. ráðherra svaraði því mjög vel í svari sínu til hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Varðandi Þýðingamiðstöðina gerði ég það að umtalsefni í nefndarálitinu við fjárlagaumræðuna í fyrra hve lítil framsýni mér fannst í því þegar framlög til Þýðingamiðstöðvarinnar voru skorin verulega mikið niður sem gerði það að verkum að upp hrúguðust EES-tilskipanir sem við gátum ekki innleitt. Í fyrra var aftur aukið í og ég tel farsælla að það sé stefnumótun þótt ekki væri nema til fimm ára. Ég er ánægð með að verið sé að bæta í og sérstaklega finnst mér gott ef fólki úti á landi er gert kleift að sinna þessum störfum. Mér finnst þetta mun smekklegri og betri aðferð en flutningurinn á Fiskistofu sem var groddaleg aðferð við að færa störf út á land. Mér finnst þetta vel gert. Hæstv. ráðherra er í raun búinn að svara öðru, en ég vildi sjá að við hækkuðum framlög til þróunarmála, sérstaklega núna þegar betur árar hjá okkur. Ef ég man rétt svaraði hæstv. ráðherra því til að hann mundi sjá þetta gerast hægt og rólega en sæi fyrir sér að við mundum hækka framlögin á næstu árum eftir því sem því verður komið við.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Það er rétt að ég sagði að ég vildi sjá framlög til þróunarmála hækka jafnt og þétt, eða hægt og rólega, til að tryggja að það gerðist. Ég leyfi mér að vona að innan ekki of langs tíma, án þess að skilgreina hann endilega, munum við ná meðaltali OECD-ríkjanna sem er 0,3%. Markmiðið er að sjálfsögðu enn það að ná viðmiði Sameinuðu þjóðanna sem er 0,7%, það er hins vegar lengra fram í tímann. Eins og ég sagði setjum við í dag 6,4 milljarða í þróunarmál. Það eru töluvert miklir peningar en engu að síður er mikil vöntun þar og þörf. Varðandi aðalskrifstofuna er rétt að þar er verið að bæta við 18,2 millj. kr. Þingmaðurinn spyr hvort nóg sé að gert. Það er gríðarlega mikið álag á starfsmönnum utanríkisráðuneytisins. Eins og komið hefur fram er búið að skera mjög mikið niður og jafnvel meira þar en annars staðar. Það var að sjálfsögðu gert á sínum tíma til að spara gjaldeyri og aðra hluti því að rekstur okkar er eðli málsins samkvæmt mikill í erlendum gjaldeyri. Það er gott að geta sagt frá því að utanríkisráðuneytið er gríðarlega vel rekið, vel er haldið utan um fjármuni þar og minnist ég þess að formaður fjárlaganefndar nefndi það sérstaklega einhvers staðar hversu vel þetta ráðuneyti hefur staðið sig þegar kemur að rekstri. Við hvikum hins vegar ekki neitt frá því að sýna áfram aðhald og velta við hverri krónu. Þessi 18,2 millj. kr. hækkun er ekki mikil en hún hjálpar sannarlega til. Eins og ég hef áður sagt þyrftum við að geta bætt meira í til þess að ná þeim styrk sem við höfðum fyrir hrun í að gæta þeirra hagsmuna sem okkur ber að gæta. Hið góða starfsfólk í ráðuneytinu hefur [[Forseti hringir.]]unnið sólarhringum saman til að láta þau verkefni ekki líða fyrir fjármagnsskort.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég vil í seinna slotti spyrja út í lið á bls. 305 sem kallast Mannúðarmál og neyðaraðstoð. Eins og kom fram í máli hæstv. innanríkisráðherra í dag gerir hún ráð fyrir að setja þurfi auknar fjárveitingar í ýmsa málaflokka sem snúa að útlendingamálum og neyðaraðstoð vegna flóttamannavandans og þar fram eftir götunum. Þetta slær mig sem nokkuð sem snýr beint að þessum málum, þessi liður, Mannúðarmál og neyðaraðstoð, sem hækkar aðeins á milli ára. Það er þó varla sjáanlegt. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann sjái, eins og hæstv. innanríkisráðherra, fyrir sér að meiri fjárveitingar þurfi inn á þennan lið og þá þurfi jafnvel að gera ráð fyrir því í fjárlagavinnunni fyrir 2. umr. Ég veit að ýmislegt hefur gerst síðan þetta frumvarp var klárað og jafnvel bara síðan það fór í prentun. Ég hnýt um þennan lið en þeir gætu fleiri snúið beint að flóttamannavandanum sem við horfum á í dag. Ég spyr hvort það séu einhverjir fleiri liðir sem við getum gert ráð fyrir að ráðherra fari fram á auknar fjárheimildir til.
Virðulegur forseti. Enn og aftur þakka ég þingmanninum fyrir ræðuna. Þegar fjárlagatillögurnar eru settar fram, þingskjalið fer í prentun og er samþykkt er gert ráð fyrir ákveðnum forsendum. Þær forsendur kunna síðan að breytast akkúrat hvað varðar þennan lið. Þarna eru þeir fjármunir sem meðal annars eru ætlaðir til að sinna flóttamönnum. Ég geri ráð fyrir að sá liður komi til með að breytast á næstu vikum í meðförum þingsins vegna þeirrar vinnu sem nú er í gangi þar sem verið er að fara yfir hve mikið við getum bætt í, hve mikið við getum gert varðandi móttöku flóttamanna og þess háttar. Við munum þurfa fjármuni hér heima fyrir til að sinna þeim sem hingað koma en við þurfum að sjálfsögðu líka að auka það fjármagn sem við höfum til að sinna flóttamönnum á vettvangi, í flóttamannabúðum eins og við höfum lagt mikla áherslu á í gegnum alþjóðastofnanir, í gegnum stofnanir Sameinuðu þjóðanna. Já, ég geri ráð fyrir að þessi liður eigi eftir að taka töluvert miklum breytingum því að það er sannarlega vilji hjá ríkisstjórninni til að bæta í hvað varðar móttöku flóttamanna. Það heyrir undir innanríkisráðherra og ég er ekki hér til að svara fyrir það embætti en að sjálfsögðu þarf líka að bæta í varðandi hælisleitendur og annað.
Forseti. Það er mjög jákvætt að þessi ráðherranefnd var sett á fót og ljóst að eitthvað í þessum fjárlagalið mun taka breytingum út frá niðurstöðum nefndarinnar; mér skilst að einhvers konar aðgerðaáætlun muni liggja fyrir á næstu dögum. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra hafi heimild til að lýsa þeirri aðgerðaáætlun fyrir fram en ef hann má það þá kalla ég eftir því. Nú hefur mikið verið fjallað um málefni hælisleitenda og flóttamanna og það er málaflokkur sem er mér að sjálfsögðu ofarlega í huga. En það er annar málaflokkur sem er mér ekki síður mikilvægur og lýtur að einni af orsökum þess að fólk þarf oft að flýja heimkynni sín, og er ég þá að tala um umhverfis- og loftslagsmál. Nú í desember verður haldin loftslagsráðstefna sem margir segja að verði mikilvægasta ráðstefna mannkyns. Ég hegg eftir því að ekki er mikið fjallað um þetta í fjárlagafrumvarpinu, ég sé það að minnsta kosta ekki, það er reyndar frekar mikið torf að lesa í gegnum þessi fjárlög, framsetningin á þeim er ekki til fyrirmyndar almennt séð. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort gert sé ráð fyrir alvöruþátttöku okkar í þessari mikilvægu ráðstefnu og hvort gert sé ráð fyrir einhverri eftirfylgni er lýtur að henni. Nú erum við að gera fjárlögin og margt endar inni á fjáraukalögum. Ég spyr hvort gert sé ráð fyrir að við þurfum að fylgja eftir einhverjum loforðum, t.d. um meiri alþjóðasamvinnu, í þessum málaflokki. Ég tók eftir því að framlög til Norðurskautsráðs eru lækkuð en aftur á móti er aukið í við aðrar stofnanir og ég veit um einhverja samninga og annað sem kalla á auknar fjárveitingar, t.d. eins og vegna OECD og WTO. En mig langaði að spyrja ráðherrann, í tengslum við það að ekki er fjallað mikið um alla þessa alþjóðasamninga og skuldbindingar sem við eigum hlut að og oft víkja þau mál og umræður um þau fyrir öðrum málum hér á þinginu, hvort hann væri ekki tilbúinn til að beita sér fyrir því að utanríkismál fengju aðeins meira vægi innan þingsins.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og spurningarnar. Jú, ég er sammála hv. þingmanni um að utanríkismál mættu gjarnan fá meiri umræðu og meira vægi innan þingsins. Fyrst að þingmaðurinn nefnir hér sérstaklega alþjóðasamninga og þess háttar þá kasta ég því bara fram hvort ástæða sé til þess fyrir okkur að setjast aðeins yfir það og taka saman einhvers konar plagg og fara yfir það í utanríkismálanefnd þar sem við rennum yfir þessa samninga, hvað þeir þýða o.s.frv. Það er mikilvægt að allir séu upplýstir um skuldbindingar okkar. Þetta eru margir samningar og ég verð að viðurkenna að það tók mig býsna langan tíma að hætta að heyra nýjar skammstafanir á einhverjum samningum sem við erum aðilar að. Þannig er þetta nú bara, við skulum reyna að fara yfir það. Varðandi loftslagsmálin þá er það rétt hjá hv. þingmanni að þetta er gríðarlega mikilvægt mál. Þetta er eitt af stærstu málunum sem er á okkar dagskrá á næstu mánuðum. Við höfum talað mjög ákveðið fyrir því að allir þurfi að leggja eitthvað af mörkum þegar komið er til Parísar í desember, við höfum gert það nánast alls staðar þar sem við komum. Nýlega var ég í Alaska á fundi þar sem við nefndum þetta sérstaklega. Við höfum ákveðið að taka þátt í þessari kúlu, sem kölluð er, eða bólu með Norðmönnum og Evrópusambandinu þar sem þessi hópur skuldbindur sig til að minnka losun um 40% áður en það tímabil sem um er að ræða rennur út, 2030, ef ég man rétt. Hver okkar hlutur verður nákvæmlega í þessu liggur að sjálfsögðu ekki fyrir. Það kann að kalla á aukinn kostnað, við vitum það ekki enn þá. Það er aðeins bætt í í loftslagsmálin í þessu frumvarpi varðandi utanríkisráðuneytið, um 8 millj. kr., eitthvað svoleiðis. Önnur ráðuneyti tengjast þessu vitanlega líka, umhverfisráðuneytið, atvinnu- og nýsköpunarráðuneytið og væntanlega fleiri. Við erum því mjög meðvituð um að þarna þurfum við að leggja okkar af mörkum og við þurfum að sjálfsögðu að fylgja því eftir hvernig við nálgumst þetta. Ísland er komið mjög langt í því að nýta það sem það getur nýtt í að jafna mengun og útblástur og þess háttar, [[Forseti hringir.]]en við þurfum að vera býsna hugmyndarík til að finna leiðir til axla ábyrgð, við getum gert það í samgöngum, [[Forseti hringir.]]skipum o.s.frv. Við þurfum bara einfaldlega að fara í það.
Forseti. Ég tek því fagnandi ef haldinn verður sérstakur fundur til að fara yfir alþjóðasamvinnu og þá samninga sem við eigum aðild að í utanríkismálanefnd. Ég vona að þegar utanríkismálanefnd kemur saman að nýju verði það gert, ég mun að minnsta kosti halda þeim bolta á lofti þar og skora á hæstv. ráðherra að gera það sama. Varðandi umhverfismálin og þá samvinnu sem við höfum átt aðild að í tengslum við þau mál þá er það nú samt þannig að ákaflega lítið hefur verið rætt um þau í utanríkismálanefnd. Það er nánast litið á þetta sem umhverfisráðuneytismál eingöngu. Ég velti fyrir mér hvort ekki þurfi samráðsvettvang, á svipaðan hátt og gert hefur verið með stofnun ráðherranefndar, sem vonandi verður jákvæður árangur af, vegna þeirrar krísu sem nú er uppi varðandi flóttamenn frá Sýrlandi. Ég tel nauðsynlegt að búinn sé til samráðsvettvangur þannig að undirbúningur fyrir þessa ráðstefnu sé almennilegur og einhver alvöruumræða verði um hana í þingnefndum, í þinginu og úti í samfélaginu. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort hann hafi kannað hvernig þetta er hjá öðrum þjóðum sem við berum okkur saman við, hvort einhver undirbúningur sé t.d. hafinn í Noregi eða í öðrum löndum sem taka þátt í þessu samstarfi með okkur.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanni fyrir ræðuna. Ef ég skildi þingmanninn rétt þá var hún að velta því fyrir sér hvort hafinn væri undirbúningur í Noregi og innan Evrópusambandsins fyrir þennan fund í desember [[Nei, hjá okkur.]]- hjá okkur. Jú, við erum að kanna leiðir, hvað við getum lagt af mörkum þegar kemur að loftslagsbreytingunum, hvar við getum fyllt upp í þessi 40% eða hver okkar hlutur verður innan 40%. Það er verið að semja um þessa hluti akkúrat þessa stundina í rauninni, bæði hvað varðar heildartöluna sem á að koma út, hvað menn ætla að gera o.s.frv. Ég hef hins vegar bent á í ræðum mínum, þegar kemur að því hvernig við ætlum að fjármagna baráttuna gegn loftslagsbreytingum, hvernig við ætlum til dæmis að fjármagna það að berjast fyrir endurnýjanlegri orku o.s.frv., að á hverjum einasta degi, hugsið ykkur, eru veittir styrkir til olíu og kola upp á 14,5 milljarða bandaríkjadala. Það fara 10 milljónir bandaríkjadala á hverri einustu mínútu í styrki til þessara aðila. Það þarf ekki að hugsa það neitt lengi hvað mundi gerast ef við tækjum bara brot af því yfir í baráttuna gegn loftslagsvánni. Við höfum lagt áherslu á hafið og við höfum lagt áherslu á gróðureyðingu í málflutningi okkar innan Sameinuðu þjóðanna nýverið og á öðrum vettvangi. Það er leitað til Íslands þegar kemur að ákveðnum málum, m.a. vegna þess að við erum hér með fjögur verkefni undir hatti háskóla Sameinuðu þjóðanna sem eftir er tekið. Ég ætla bara að leyfa mér að segja frá því hér að nýverið var meðal annars óskað eftir því að við mundum kosta starfsmann til þess að vera innan stjórnar eyðimerkursamningsins svokallaða, þar sem verið er að berjast gegn landeyðingu, vegna þess að við höfum svo mikið fram að færa. Við munum að sjálfsögðu skoða það eftir því sem við getum. Við erum leiðandi þegar kemur að mörgum hlutum og erum beðin um að taka þátt í ýmsu samstarfi. [[Forseti hringir.]] Ég er nokkuð bjartsýnn um að desember verði góður mánuður þegar kemur að loftslagsmálum en þar eru stærri lönd og aðilar sem þurfa að segja ýmislegt meira og eitthvað sem skiptir jafnvel meira máli en það sem við höfum fram að færa.
Forseti. Ég vil sannarlega fagna því að meiri fjármunir eru veittir í utanríkisþjónustuna núna en verið hefur. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra sjálfs hefur verið þjarmað meira að því ráðuneyti á undanförnum árum en öðrum og ég er ekki viss um að það sé allt gjaldeyrinum að kenna. Ég held að það sé líka svolítið því að kenna að margir sem fara með fjárveitingavaldið í þessu landi eða stýra því hér í þinginu hafi ekki skilning á þýðingu utanríkismála og alþjóðasamvinnu. Ég verð að segja að batnandi fólki er best að lifa vegna þess að ég held að ráðherrann sjálfur hafi mun meiri skilning á þessu í dag en hann hafði kannski fyrir tveimur eða þremur árum. Ég fagna því. Ráðherrann ætlaði að leggja sérstaka áherslu á samninginn við EES og síðan kom í ljós að við höfum aldrei staðið okkur verr í að uppfylla það sem þarf að gera í þeim efnum. Mig langar til að spyrja ráðherrann hvort hann haldi að við stöndum okkur eitthvað betur í því núna og hvort við förum að geta verið í því samstarfi kinnroðalaust. Mig langar að spyrja ráðherrann: Hvað er það sem hann ætlar að fá fyrir þessar 32 milljónir? 32 milljónir eru ekki miklir peningar og 32 milljónir eru ekki miklir peningar í Brussel, það veit ég, ég bjó þar lengi. Það væri fróðlegt að vita hvað það er. Síðan er það ein spurning rétt í lokin: Hvar á skjalavinnslusafnið að vera á landinu?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ef það er stóra spurningin hvar skjalasafnið á að vera þá erum við í góðum málum. Eins og kemur fram í frumvarpinu þá viljum við fara með þessa vinnu út á land til þess að létta á þeim skrifstofum sem hafa verið að sinna þessu og eins til að skapa störf. Eins og fram kemur í texta frumvarpsins, minnir mig, þá er meðal annars vísað í tillögur sem hafa verið varðandi svokallaða norðvesturnefnd og þess háttar þar sem óskað er eftir stuðningi við það landsvæði þannig að ég geri ráð fyrir að þetta verði á þeim slóðum einhvers staðar. Um það er hins vegar ekki búið að taka formlega ákvörðun. Ég þakka hv. þingmanni fyrir orðin varðandi utanríkisþjónustuna. Það er hárrétt og hv. þingmaður þekkir það vel hversu miklu máli skiptir að við höfum öfluga utanríkisþjónustu. Hún hefur vissulega verið skorin mikið niður. Já, hv. þingmaður, ég hef öðlast betri skilning á utanríkisþjónustunni en ég hafði kannski fyrir tveim, þrem, fjórum árum. Batnandi mönnum er best að lifa í því efni held ég. Það breytir þó ekki því að ég hafði ákveðnar tilfinningar og skoðanir á því hvernig utanríkisþjónustan ætti að vinna og hún er að sjálfsögðu að vinna þannig í dag. Hvert við stefnum í utanríkismálum er hins vegar svolítið annað mál. Við verðum ekki alltaf sammála um það hver stefnan á að vera þegar kemur að utanríkismálum en ég held að um stóru myndina séum við býsna sammála. Enn þakka ég hv. þingmanni fyrir það leiðtogahlutverk að vinna hér þjóðaröryggisstefnu sem klárast vonandi nú í haust. Við erum sannarlega að bæta okkur þegar kemur að því að uppfylla EES-samninginn. Það gengur hægar en við ætluðum okkur, alveg klárlega, en batnandi mönnum er best að lifa þar [[Forseti hringir.]]eins og þegar ráðherra öðlast meiri skilning á málaflokknum sínum.
Herra forseti. Ég ætlaði að láta mér nægja að koma hingað upp einu sinni en ég varð að koma aftur. Hvað er það sem ráðherrann eða ráðuneytið ætlar að fá fyrir þessar 32 milljónir sem á að verja til Brussel? Að hverju á að starfa? Hvað er þetta margt fólk? Hvað ætlum við að fá fyrir þessar 32 milljónir?
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum aftur fyrir. Ég afsaka að hafa gleymt að svara þessari spurningu. Vonir mínar standa til þess að við getum fjölgað sérfræðingum í Brussel fyrir þessa fjármuni. Ég geri mér alveg grein fyrir því að þetta eru frekar litlir fjármunir og það er alveg spurning hvað þeir duga fyrir mörgum, en það skiptir líka máli hvernig það verður útfært, hvort við sendum út sérfræðinga héðan frá Íslandi eða ráðum fólk annars staðar að o.s.frv. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það kostar töluvert mikið að vera með sérfræðinga í Brussel eða einhvers staðar annars staðar í okkar sendiráðum þannig að þetta eru ekki stórir peningar ef horft er til þess. Ég hefði vitanlega viljað sjá þessa tölu þrefalt, jafnvel fjórfalt hærri til að geta farið strax í að uppfylla þá þörf sem ég tel að sé í Brussel út af hagsmunagæslu okkar. Það skiptir máli að við séum með sérfræðinga frá öðrum fagráðuneytum til að gæta þeirra hagsmuna sem þar eru undir. Því miður erum við ekki með sérfræðinga á öllum sviðum í Brussel í dag.
Frú forseti. Ég þakka fyrir að fá þetta tækifæri til að ræða við hæstv. utanríkisráðherra. Það eru málefni þróunarsamvinnu sem mig langar sérstaklega að gera að umtalsefni eins og raunar oft áður í samtali við hæstv. ráðherra. Það er hryggilegt hversu langt við Íslendingar stöndum að baki nágrannaþjóðum okkar í þessum efnum, þ.e. að ná þeim markmiðum sem hafa verið samþykkt á vettvangi Sameinuðu þjóðanna um að færa framlög til þróunarsamvinnu upp í 0,7% af vergri landsframleiðslu. Við sjáum fleiri Evrópuþjóðir ná þessum markmiðum, ekki síst kannski vegna þess að ástandið í heiminum mun kalla á að stöndugri þjóðir þessa heims leggi meira af mörkum. Þar nægir að nefna mál á borð við þau sem hér voru til umræðu áðan eins og loftslagsbreytingar en líka þau stríðsátök sem við horfum upp á. Því fyrr sem við förum að stíga markvissari skref í átt að þessu markmiði, þeim mun betra. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra sérstaklega út í þetta frumvarp hér þar sem gert er ráð fyrir að framlög til þróunarsamvinnu nemi 0,21% af vergum þjóðartekjum, sem sé óbreytt hlutfall frá fjárlögum ársins 2015. Hæstv. ráðherra lagði hér fram, en það náðist ekki að klára hana, tillögu til þingsályktunar um áætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands á árunum 2016–2019. Þar er lagt til að hlutfallið verði vissulega ekki 0,7% en 0,23%. Markmiðið sem birtist í tillögunni sem var ekki kláruð er 0,23% af vergri landsframleiðslu en markmiðið sem við sjáum hins vegar hér í frumvarpinu fyrir árið 2016 er 0,21%. Fólki kann að virðast þetta lítill munur en eins og hæstv. ráðherra þekkir, og við sem hér erum, þá munar verulega miklu um þessa fjármuni. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra hverju sæti, hvort hann muni leggja fram tillögu um áætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu nú á þessu þingi sem geri þá ráð fyrir lægra hlutfalli á árinu 2016 og hvort við eigum von á því að enn verði dregið úr metnaðinum í alþjóðaþróunarsamvinnu. Ég vil nota tækifærið hér í lokin og brýna hæstv. ráðherra mjög í þessum efnum. Ég held að sú staða sem við sjáum núna, og margir hafa gert að umtalsefni í dag, flóttamannastraumur og mjög þung staða víða um heim, eigi eftir að kalla á að við leggjum enn meiri fjármuni í þróunarsjóðinn.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu og spurningar. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að við erum eftirbátar flestra okkar samanburðarþjóða eða nágranna þegar kemur að fjárveitingum til þróunarmála. Staðan er þannig í dag að sum þessara ríkja eru að skera niður aðstoð einfaldlega vegna þeirrar fjárhagsstöðu sem er víða í Evrópu. Þó að þessi ríki séu að skera niður þá eru þau samt langt umfram Ísland þegar kemur að þessu. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að við setjum í dag í kringum 6,4 milljarða kr. í þróunarhjálp. Það er um helmingur af þeim fjárveitingum sem utanríkisráðuneytið er með í þessum fjárlögum. Það breytir því ekki að þetta er, eins og ég sagði áðan, frekar lítið í samanburði við önnur ríki. Þetta er óbreytt frá fyrra ári, það er rétt. Tillagan, sem lögð var fram í vor, hljóðaði upp á 0,23%, það er líka rétt. Það hefði vitanlega verið mjög gott ef sú tillaga hefði verið afgreidd áður en við fórum í þessi fjárlög en því miður náðist það ekki. Það hefði styrkt okkur í þeirri umræðu sem fram undan er varðandi fjárlögin. Ég geri mér ákveðnar vonir um að þetta kunni að taka breytingum í meðförum þingsins. Það eru nokkrar ástæður fyrir því að ég geri mér von um það. Mér finnst vera meiri skilningur núna en var fyrir ári meðal þingmanna á því að auka þurfi þróunaraðstoð. Menn sjá með eigin augum hversu brýn þörfin er. Það er líka ljóst að ef við bregðumst við, eins og við ætlum okkur að gera, þeim flóttamannavanda sem við sjáum núna, þá munum við þurfa að hækka þennan lið því að töluvert miklir fjármunir fara þarna í gegn. Ég held að við séum á svipaðri skoðun, ég og hv. þingmaður, þegar kemur að þessu. Við munum að sjálfsögðu halda áfram að berjast fyrir því að fá aukna fjármuni þarna inn. En því miður var ekki hægt að undanskilja þennan lið, sem inniheldur töluvert háar fjárhæðir, þeim sparnaði og niðurskurði, hvað sem við köllum það, sem við þurftum að grípa til.
Frú forseti. Já, það vekur athygli mína þegar hæstv. ráðherra segir að hann hefði gjarnan viljað að tillaga hans hefði verið samþykkt, að hún hefði styrkt hann í baráttunni fyrir fjármunum. Auðvitað er barist um fjármuni, ég skil það. Það er ávallt þannig á vettvangi ríkisstjórna. Ég skil það svo að hæstv. ráðherra hafi þá ekki notið nægjanlegs skilnings í hæstv. ríkisstjórn þegar kom að því að skipta fjármunum. Væntanlega var búið að samþykkja þessi markmið í ríkisstjórn, tillaga hæstv. ráðherra hefði ekki verið lögð fram í sumar nema hún hefði áður verið samþykkt í ríkisstjórn. Ég skil það þá þannig að menn hafi ákveðið að hlaupast undan merkjum í ríkisstjórninni og ekki viljað standa við stóru orðin sem þeir höfðu væntanlega áður sagt. Ég skil þetta þannig að menn hafi hlaupið frá fyrri markmiðum því að tillagan hefði ekki verið lögð fram nema í umboði allrar ríkisstjórnarinnar. Ég stend að sjálfsögðu með hæstv. ráðherra í því, ef einhverjar vonir eru til þess, að auka framlög til þessa málaflokks á meðan á meðferð fjárlaga stendur hér í þinginu. Það er svigrúm fyrir hendi. Fólk fylgist með fréttum og það er nauðsynlegt að ræða orsakir flóttamannavandans, hvernig við getum ráðist að orsökum vandans með því að efla framlög til þróunarsamvinnu og tryggja að þau nýtist vel. Ég hef þá trú að framlög Íslands til þróunarsamvinnu hafi hingað til nýst vel, að þeim hafi verið fylgt vel eftir, þau hafi verið metin eins og við höfum fengið að kynnast í hv. utanríkismálanefnd. Ég vonast til þess að þegar fjárlögin verða samþykkt verði talan miklu hærri og að hún verði að minnsta kosti sú sem hæstv. ráðherra lagði til í sumar. Mig langar að lokum að spyrja hæstv. ráðherra: Mun hann að nýju leggja fram þessa tillögu um áætlun um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands á haustþingi? Munum við ná að samþykkja hana hér fyrir jól þannig að við getum jafnvel samþykkt metnaðarfull markmið sem skila sér þá inn áður en við afgreiðum hana?
Virðulegi forseti. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan. Vitanlega hefði verið styrkur í því, þegar verið er að útdeila fjármunum í vinnu við fjárlagafrumvarp næsta árs, að hafa samþykkt Alþingis fyrir slíkri áætlun, það sér hver einasti maður. Það er enginn að hlaupast undan merkjum þó að fjármunir raðist með öðrum hætti í fjárlagagerðinni. Áherslurnar eru velferðarmálin, við sjáum það, það er heilbrigðiskerfið, það eru húsnæðismálin, það er þessi velferðarpakki, þessi stóru mál, sem áhersla er lögð á í fjárlagagerðinni. En engu að síður er það rétt hjá hv. þingmanni að það er ákveðið svigrúm til breytinga og ég vonast til að eitthvað gerist í því. Já, ég stefni að því að leggja fram áætlun nú í haust. Vonandi tekst það, vonandi næ ég að leggja hana fram í haust. Að sjálfsögðu væri best að hún yrði kláruð fyrir áramót en það fer bara eftir því hvenær ég kemst fram með málið og hvort tími sé til þess. Alla vega færist það þá yfir á þingveturinn. En ég treysti mér ekki til að segja nákvæmlega hvernig þær tölur verða, sem verða í þeirri áætlun en þær verða í það minnsta þannig að við gerum ráð fyrir aukningu ár frá ári í þróunarsamvinnu.
Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að þakka þessa umræðu sem hefur verið mjög gagnleg og fróðleg að mínum dómi og þakka utanríkisráðherra fyrir framsögu hans. Ég vil taka undir með hv. þm. og fyrrverandi formanni utanríkismálanefndar, Birgi Ármannssyni, þar sem hann fagnar því að aukin áhersla er lögð á varnar- og öryggismál í fjárlagafrumvarpinu. Það tel ég að sé mjög gott enda er miðað við það hvernig ástandið er í heiminum og einhver ríkasta skylda sem hvert samfélag eða ríki hefur gagnvart þegnum sínum er að vernda þá og stuðla að öryggi borgaranna. Ég er líka ánægð með að flötur skuli finnast á því að nota það sem við höfum til staðar, þann útbúnað í varnarstöðinni í Keflavík sem hefur náttúrlega verið lögð niður, en sem nota megi til að auka öryggisgæslu í kringum Ísland og eins í samstarfi við hin NATO-löndin. Í því sambandi vil ég aftur minna á að þessi mál eru öll mjög tengd og þar koma upp þær gríðarlegu breytingar sem eru að verða hér á norðurslóðum rétt fyrir norðan okkur. Þá kemur upp í hugann mikilvægi þess að í Keflavík verði sett á fót alþjóðleg leitar- og björgunarmiðstöð og við Íslendingar róum að því öllum árum að svo verði því að það er einfaldlega afskaplega góð staðsetning fyrir slíka miðstöð núna þegar við erum að sjá að umferð mun aukast til muna um norðurslóðir. Mig langar til að þakka ráðherranum kærlega fyrir þátttöku hans í umræðum um umhverfismál. Nú eru þessi mál að skarast mjög mikið milli umhverfisráðuneytisins og utanríkisráðuneytisins og ég sé fyrir mér í framtíðinni að það muni gerast enn frekar. Ég spyr ráðherrann hvað hann sjái fyrir sér í því sambandi.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir góða ræðu og spurningarnar. Það er alveg rétt að öryggis- og varnarmálin skipta okkur miklu. Við erum og viljum vera herlaus þjóð áfram en vera í samstarfi við aðra þegar kemur að þeim málaflokki. Það eru vissulega möguleikar á að nýta þann búnað, við skulum segja fasteignir og annað sem er í Keflavík til að byggja meðal annars upp leitar- og björgunarmiðstöð. Það eru líka sterkir innviðir nánast úti um allt land til að taka þátt í slíku. Það verkefni er í ákveðnum farvegi. Starfshópur á vegum innanríkisráðuneytisins vinnur núna skýrslu og greinargerð varðandi það mál og skilar af sér á haustmánuðum, ég veit ekki alveg nákvæmlega hvenær, og í framhaldi af því tökum við næstu skref. Það er áhugi hjá nágrannaþjóðum okkar og bandamönnum að sjá hvað kemur út úr þeirri greiningu okkar, hvað fýsilegt er í því. Staðsetning Íslands þegar kemur að leit og björgun er mjög mikilvæg. Við þekkjum þetta, það er allt Norður-Atlantshaf í rauninni og svo teygjum við okkur fram í Norður-Íshafið, og þessi norðurslóðamál öll sömul þegar kemur að til dæmis þeim möguleika, sem gæti orðið, að farþegaskip yrðu í hættu. Allt þetta skiptir máli, samstarfið við Dani er mikið í dag o.s.frv. Við þurfum að teikna þetta upp og það er það sem verið er að gera í dag. Varðandi umhverfismálin er það alveg hárrétt að töluverð skörun er í því eins og svo mörgum öðrum málum þegar kemur að utanríkisþjónustunni og slíku. Við eigum mjög gott samstarf og samráð okkar á milli, ráðuneytin sem koma að þessu, umhverfisráðuneytið, atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið líka. Við höldum að sjálfsögðu því samstarfi áfram. Þarna skiptir máli að allir séu í sama bátnum þegar róið er í sömu átt. Það erum við sannarlega að gera og auðvitað bera fagráðuneytin gríðarlega mikla ábyrgð þegar kemur að þessu faglega, en utanríkisráðuneytið kemur svo að þessu þegar farið er í samningaviðræður, útfærslur og þess háttar.
Virðulegur forseti. Mig langar að víkja talinu að öðru, þ.e. framlögum Íslands til þróunarsamvinnu. Ég hef lýst því yfir opinberlega að ég er ekki sátt við okkar hlut í því máli. Ég tel að við Íslendingar sem ein af ríkustu þjóðum heims eigum að gera betur þegar kemur að þróunarsamvinnunni og einmitt núna þegar við sjáum þann flóttamannastraum sem liggur til Evrópu frá löndum í Norður-Afríku og víðar, þá kemur upp í hugann sú röksemd að ráðast þurfi á vandann í þeim löndum heiman að frá og heima við og það er akkúrat það sem við gerum með því að auka þróunarsamvinnu. Þar erum við komin með mjög góð rök fyrir því að reyna að koma í veg fyrir að slíkt upplausnarástand skapist eins og við erum að horfa á núna. Ég veit að hæstv. utanríkisráðherra er mér sammála að einhverju leyti í þessum efnum en ég mundi vilja sjá það í þeim fjárlögum sem eru núna til umfjöllunar að við værum að bæta í þar og fram kæmi áætlun um hvernig við ætlum að standa jafnfætis öðrum þjóðum sem við miðum okkur við að öðru leyti á næstu árum þannig að maður gæti glaður horft fram á þá áætlun og hugsað með sér: Já, við Íslendingar erum að rétta úr kútnum efnahagslega og nú ætlum við að fara alla leið og standa jafnfætis öðrum þjóðum sem við miðum okkur við varðandi þróunarsamvinnu. Eitt að lokum, ég hef svolitlar áhyggjur af norðurslóðamálum, að við séum ekki að nota nógu mikla fjármuni þar til að tryggja hagsmuni okkar. Ég vil enn fremur vekja athygli á því og spyrja ráðherra hvort hann hafi orðið þess var [[Forseti hringir.]]eða tekið þátt í samtölum um það hversu Rússar eru nú að auka gríðarlega hernaðaruppbyggingu sína á norðurslóðum á þeim svæðum sem tilheyra því landi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og spurningarnar. Ég þakka þingmanninum fyrir orðin varðandi þróunarsamvinnuna, ég er sammála því að við erum eftirbátar þar, en eins og ég hef farið hér yfir áður er ákveðin ástæða fyrir því. Ég mun leggja fram tillögu vonandi í haust sem miðar að því að við tökum ákveðin skref í þá átt að ná því markmiði sem Sameinuðu þjóðirnar hafa sett, en fyrsta skrefið að mínu viti er að reyna að ná meðaltali OECD-ríkjanna. Ég held að skynsamlegt sé að gera þetta með ákveðinni stígandi, fara ekki of geyst og reyna að ná þá samstarfi um að ná þeim tölum. Norðurslóðirnar eru mjög mikilvægar, það er ekkert verið að gefa neitt eftir þegar að þeim kemur. Það er mikið í húfi þar hvort sem það er bráðnun íssins og áhrif þess, súrnun hafsins eða aðrar loftslagsbreytingar o.s.frv., allt er þetta mikilvægt og skiptir Íslendinga gríðarlega miklu máli. Þar af leiðandi munum við með einum eða öðrum hætti leggja áfram mikla áherslu á það samstarf sem þar er. Það er margvíslegt og býsna flókið allt þetta samstarf sem kemur af norðurslóðunum. Það eru margir aðilar sem koma að því. Við munum eftir sem áður reyna að tryggja okkar hagsmuni með þeim hætti sem við best getum þegar að því kemur. En auðvitað, eins og fram hefur komið hér áður, vildum við gjarnan hafa yfir meira svigrúmi að ráða þegar kemur að norðurslóðum eða öðrum verkefnum sem við eru að sinna í okkar fámenna utanríkisráðuneyti en með góðu starfsfólki.
Virðulegi forseti. Í fjárlagafrumvarpi 2016 eru heildargjöld umhverfis- og auðlindaráðuneytisins fyrir árið um 13,6 milljarðar kr. Gjöld umfram tekjur eru 10,5 milljarðar kr. og þar af eru 4,8 milljarðar kr. innheimtir af mörkuðum ríkistekjum en mismunurinn fjármagnaður með beinu ríkisframlagi. Í frumvarpinu aukast útgjöld umhverfis- og auðlindaráðuneytisins um 78,5 millj. kr. á milli ára á föstu verðlagi eða sem svarar til um 0,8%. Að teknu tilliti til áhrifa almennra launa- og verðlagsbreytinga hækka útgjöldin um 399,2 millj. kr. eða sem nemur 4%. Áætlað er að aðhaldsaðgerðir sem ráðuneytið hefur útfært í frumvarpinu lækki útgjöld sem nemur 0,5% af veltu ráðuneytisins í fjárlögum ársins 2015. Útgjaldasvigrúmi hefur verið forgangsraðað til einstakra verkefna og nú verður gerð grein fyrir þeim helstu. Settar hafa verið aukalega 68,5 millj. kr. í verkefni sem tengjast náttúruvernd sem og vöktun. Meðal annars er um að ræða aukna vöktun lykilþátta í íslenskri náttúru en samkomulag náðist á Alþingi síðastliðið vor um að lagt yrði fram frumvarp til breytinga á náttúruverndarlögum á þessu þingi með gildistöku 15. nóvember næstkomandi. Markvisst er unnið að stefnumörkun og aðgerðum til að tryggja að aukin umferð ferðamanna komi ekki niður á náttúrulegum og menningarlegum verðmætum landsins. Áhersla er nú lögð á gerð verndar- og stjórnaráætlana á friðlýstum svæðum. Í þeim er fjallað um nauðsynlegar verndaraðgerðir landvörslu og landnýtingu, svo sem aðgengi ferðamanna að svæðum, stígagerð og uppbyggingu þjónustumannvirkja. Þessu tengt og til að stuðla að frekari verndun náttúru á friðlýstum svæðum er einnig brýnt að auka fjármagn til landvörslu hjá Vatnajökulsþjóðgarði og sjáum við það gert í þessu frumvarpi. Þá verður frumvarp um uppbyggingu innviða til verndar náttúru- og menningarsögulegum minjum endurflutt á næstu dögum. Má segja að góð sátt hafi náðst um það í umhverfis- og samgöngunefnd á síðasta þingi. Samkvæmt frumvarpinu mótar verkefnisstjórn áætlun um uppbyggingu svo að fjármunir nýtist sem best og þarf forgangsröðun að byggjast á mati á landinu í heild og í einstökum landshlutum þar sem verkefnum verður forgangsraðað og framkvæmd þeirra útfærð nánar. Þá hafa fyrstu skrefin verið stigin til eflingar skógrækt og landgræðslu á ný sem hjálpar okkur að vernda umhverfið og mæta áskorunum í loftslagsmálum, endurheimta landgæði, efla byggð og byggja upp nýja auðlind. Um er að ræða 50 millj. kr. til fjölbreyttra verkefna sem fara beint í framkvæmdir til viðbótar við það sem nú er. Jafnframt má geta þess að stefnumótandi byggðaáætlun 2014–2017 setur einnig fram markmið um eflingu stuðnings við skógrækt á bújörðum með áherslu á viðarframleiðslu, kolefnisbindingu, aukin landgæði, betri búsetuskilyrði og atvinnusköpun. Það er á ábyrgð okkar allra að sporna við súrnun sjávar og þarf Ísland að vera í fremstu röð meðal ríkja heims í baráttunni fyrir hreinu hafi. Því verður samstarf ráðuneyta á verkefnum sem tengjast málefnum hafsins aukið. Í umhverfis- og auðlindaráðuneytinu er gert ráð fyrir 51 millj. kr. fjárheimild til eflingar málaflokknum. Meðal annars er gert ráð fyrir auknu fjármagni í vöktun og löngu tímabærri vinnu við fullgildingu á ákvæðum alþjóðlegra samþykkta varðandi mengun hafsins. Sívaxandi eftirspurn er eftir aukinni umhverfis- og öryggisvöktun á náttúru, loftslagi og hafi. Ísland gerðist aðili að EUMETSAT, stofnun evrópskra veðurstofa fyrir tveimur árum síðan en með henni fæst aðgangur að gervitunglagögnum til notkunar við veðurspár og loftslagsathuganir. Sem dæmi um upplýsingar má nefna mat á útbreiðslu ösku frá eldfjöllum, ölduhæð á höfum og dreifingu hafíss. Má segja að slíkar upplýsingar stuðli að bættu öryggi fyrir vaxandi straum ferðamanna til landsins. Að lokum langar mig að nefna að árið 2015 er tímamótaár á heimsvísu vegna alþjóðlegrar stefnumörkunar í loftslagsmálum. Umhverfisráðuneytið sér um framkvæmd loftslagssamning Sameinuðu þjóðanna og um mótun aðgerðaáætlunar í loftslagsmálum fyrir hönd íslenskra stjórnvalda. Í ráðuneytinu er unnið ötullega að greiningu á kostum Íslands og möguleikum til að draga úr losun til að ná losunarmarkmiðum ársins 2030.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra yfirferðina yfir fjárlagafrumvarpið 2016 sem lýtur að umhverfisráðuneytinu. Það er tvennt sem mig langar til að spyrja ráðherra út í; annars vegar varðar það friðlýsingarnar. Nú er það svo að samkvæmt rammaáætlun erum við með fjölda svæða í verndarflokki og þar eru svæði sem fara þarf í friðlýsingu á en afskaplega lítið viðbótarfjármagn er sett inn í það. Ég spyr ráðherra: Telur hún ekki þörf á meira fjármagni til að við getum fylgt eftir þeim samþykktum sem við gerum hér um vernd á Alþingi? Hins vegar er það losun gróðurhúsalofttegunda. Við samþykktum hér á Alþingi aðgerðaáætlun um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Ráðherra nefndi í máli sínu eflingu skógræktar og landgræðslu. Það er jákvætt, það er binding á gróðurhúsalofttegundum en það er ekki aðgerð til að draga úr losun á gróðurhúsalofttegundum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort verið sé að fylgja eftir þessari aðgerðaáætlun og ég verð að játa að ég sá ekki vísað í hana í fjárlagafrumvarpinu. Ég spyr: Er hún ekki fjármögnuð með viðunandi hætti?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Varðandi friðlýsingar höfum við nokkrum sinnum farið yfir þær hér. Vissulega er lagt til aukið fé en þar má auðvitað gera betur eins og í mörgu öðru. Ég hefði kosið að fá aukið fjármagn og ég sé til hvort hægt sé að gera eitthvað varðandi það milli umræðna um fjárlög, en ég er nokkuð sátt við það sem verið er að vinna að. Við höfum lagt áherslu á fjölgun landvarða, eins og ég gat um í ræðu minni, og svo höfum við líka verið að gera verndar- og skipulagsáætlanir og hefur verið ráðinn mannskapur til að geta unnið þær með betri hætti. Varðandi gróðurhúsalofttegundir og aðgerðaáætlun þá er vissulega tekið tillit til aðgerðaáætlunarinnar í vinnu okkar varðandi loftslagsmálin. Þó að hennar sé kannski ekki getið sérstaklega í fjárlögum er hún undir loftslagsmálum sem verið er að vinna að þvert á nokkur ráðuneyti. Mér heyrðist hæstv. utanríkisráðherra fara ágætlega yfir þá góðu vinnu sem verið er að vinna í því efni. En það er margt sem fólk leggur fram, ég nefni bara eitt tímans vegna, það varðar að auka hér mjög vistvæna orku varðandi bílaflotann og líka varðandi sjávarútveginn.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra svörin. Ég harma að ekki sé getið sérstaklega um aðgerðaáætlun stjórnvalda til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og að ekki sé sett myndarlegt fjárframlag inn í það verkefni. Það er stærsta áskorun samtímans í stjórnmálum. Við erum að renna út á tíma til að hafa áhrif til minnkunar þess skaða sem breytingar á loftslagi munu hafa fyrir íbúa jarðarinnar og annað lífríki á jörðinni á næstu árum og áratugum og þess vegna verða stjórnvöld að koma inn með miklu meira afgerandi hætti. Það er rétt að hæstv. utanríkisráðherra fór yfir þessi mál, en hann er að sjálfsögðu bara í þessum alþjóðlegu samskiptum, það eru aðgerðirnar hér heima fyrir sem verður að setja miklu meira púður í. Varðandi friðlýsingarnar munum við sem erum hlynnt því að standa vörð um íslenska náttúru, hjálpa hæstv. ráðherra við að fá inn aukið fjármagn í þær. Lengi hefur skort fé inn í málaflokkinn. Það hefur dregist á langinn varðandi mikilvæg svæði auk þess sem það virðast vera óleystar pólitískar deilur eins og varðandi Þjórsárver og slíkt. Hægt er að hefjast handa við friðlýsingu. Við erum með nægileg gögn í höndunum þó að auðvitað þurfi að halda áfram að vinna að áætlun. En það þarf meira en fjármuni í áætlunina, það þarf líka fé í friðlýsingaraðgerðirnar.
Virðulegi forseti. Ég gat um það áðan að allir bæðu um meiri peninga í hvað eina og að alltaf þurfi ákveðna forgangsröðun. En ég get fullvissað þingmanninn um að unnið er af fullum þunga varðandi loftslagsmál í ráðuneytinu og á milli ráðuneyta. Við finnum fyrir því að það er málefni sem snertir allan heiminn og það er málefni sem við getum lagt talsvert á okkur fyrir og líka til málsins. Á vegum fjármálaráðuneytisins er prófessorsstaða. Hún verður nú flutt í loftslagsmálin. Þetta eru allt saman stórar upphæðir en verið er að styrkja þessa stöðu á mörgum sviðum og fjármagn kemur líka úr öðrum ráðuneytum. En í umsýsluáætlanir eru sérstaklega settar 18 millj. kr. aukalega.
Virðulegi forseti. Ég er með nokkrar spurningar til hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra. Í fyrsta lagi langar mig að spyrja í svipuðum dúr og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir varðandi friðlýsingar. Nú kemur fram í fjárlagafrumvarpinu, þó ekki undir kafla hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra, að enn sé gert ráð fyrir fjármagni til Orkustofnunar vegna nýtingarflokks rammaáætlunar en ég sé ekki neitt sérstakt eyrnamerkt fjármagn til verndarflokks rammaáætlunar í ráðuneyti umhverfismála, hvorki hjá Umhverfisstofnun né í ráðuneytinu sjálfu virðist áformað með eyrnamerktu fjármagni að fylgja sérstaklega eftir ákvörðun þingsins um tilteknar friðlýsingar á grundvelli rammaáætlunar. Þess sér ekki stað í fjárlagafrumvarpinu og af því hef ég áhyggjur. Það hefur komið fram hjá hæstv. ráðherra að meira fé verði lagt í friðlýsingar almennt. Ég vil biðja hæstv. ráðherra að fara yfir það hvernig ráðuneytið og/eða Umhverfisstofnun hyggst forgangsraða þeim friðlýsingarverkefnum sem eru á borðinu, þ.e. annars vegar að því er varðar friðlýsingar á grundvelli rammaáætlunar sem hér hefur verið vikið að og hins vegar friðlýsingar á grundvelli gildandi náttúruverndaráætlunar en síðast en ekki síst löngu samþykkta friðlýsingu í Þjórsárverum sem hefur setið á hakanum missirum saman. Hvað líður þeim málum? Við brýndum hæstv. ráðherra töluvert á síðasta þingi í að gera gangskör að friðlýsingum. Ég heyrði ekki betur þá en ráðherrann ætlaði að láta þess sjá stað með myndarlegum hætti í núverandi fjárlagafrumvarpi. Ég verð að segja að það er nú heldur slakara en ég hafði vonast til að sjá. Metnaðarleysið í friðlýsingarmálum er með algerum ólíkindum hvort sem um er að kenna ráðuneytinu sjálfu, ráðherranum eða Umhverfisstofnun. Ég vil enn brýna ráðherrann til dáða í þeim efnum. Í öðru lagi vil ég spyrja af því að það var svo óþægilegt og sérkennilegt í morgun þegar þessi umræða hófst og við í stjórnarandstöðunni þurftum að vekja athygli á þeirri staðreynd að hæstv. forsætisráðherra neitaði að hitta þingið að því er varðaði hans kafla í fjárlagafrumvarpinu sem lýtur sérstaklega að menningarminjum, Þjóðminjasafni og fleiri þáttum. Þar er ástæða til að ræða sérstaklega Þingvallaþjóðgarð. Við sitjum nú báðar, ég og hæstv. ráðherra, í Þingvallanefnd og ég fagna að þar er gert ráð fyrir að auka framlagið til framkvæmda. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort ríkisstjórnin hafi farið sérstaklega yfir samanburðinn á þeirri meðferð sem einstakir þjóðgarðar fá í fjárlagafrumvarpinu þar sem Þingvallaþjóðgarður nýtur sérstakrar velvildar en Vatnajökulsþjóðgarður liggur óbættur hjá garði.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir fyrirspurnina. Ég byrja þar sem hún endaði. Það er ekki þannig að Vatnajökulsþjóðgarður sé algerlega óbættur hjá garði. Í fjárlagafrumvarpinu er bætt umsjón þjóðgarðsins með fjölgun landvarða svo ég nefni það dæmi. Varðandi friðlýsingar og á grundvelli rammans þá segi ég bæði hvað varðar verndun sem og nýtingu að í gangi er verkefnisstjórn sem er með sína faghópa og vinnur hörðum höndum. Ég bíð eftir þeirra niðurstöðu bæði hvað varðar orkunýtingu sem og verndun og set hvorugt fram fyrr en ég fæ eitthvað í hendur frá þessari ágætu nefnd sem fyrrverandi umhverfisráðherra og hv. þingmaður, sem var með fyrirspurnina, setti á laggirnar. Ég get sagt frá því að ég hef endurvakið það starf innan ráðuneytisins að fara enn og aftur yfir friðlýsingar hvað varðar Þjórsárver. Það er líka komin nefnd í gang að fjallabaki að vinna að víðtækari friðlýsingu þar. Það er ekki eins og ekki sé verið að huga að ýmsum málum. Svo vil ég benda á að í hlut stofnana umhverfis- og auðlindaráðuneytisins komu 534 millj. kr. í 58 verkefni nú í sumar af aukafjárveitingu ríkisstjórnarinnar á vordögum.
Virðulegi forseti. Ég hef kannski ekki talað nógu skýrt hér áðan. Ég var ekki að spyrja um núverandi rammaáætlun, þ.e. rammaáætlun 3. Ég skil vel að hæstv. ráðherra þurfi að bíða eftir niðurstöðu rammaáætlunar 3 sem þarf væntanlega samkvæmt tillögu frá ráðherranum að koma til afgreiðslu Alþingis samkvæmt lögum um vernd og nýtingu, það sem við köllum í daglegu tali rammaáætlunarlögin. Ég er að spyrja um friðlýsingar á grundvelli rammaáætlunar 2 sem samþykkt var á Alþingi í janúar 2013. Ég er að spyrja um þær friðlýsingar, virðulegi forseti, sem ráðherra ber að sjá til að fari fram á grundvelli samþykktrar rammaáætlunar frá 2013 sem byggir á samþykktum lögum frá Alþingi. Það er það sem ég er að spyrja um. Hinu vil ég víkja að í fyrsta lagi, af því að hæstv. ráðherra ræðir hér aukningu í landvörslu, þá vil ég spyrja hvort ráðherrann telji að nægilega sé að gert að því er varðar landvörsluna af því að við vitum að víða um land hefur landvarslan ekki verið nægileg og víða um land höfum við verið með landsvæði sem hafa búið við mikinn ágang en ekki nægilega vörslu og vöktun. Ég vil spyrja ráðherrann hvort hún telji klárt að við séum nægilega vel í stakk búin til að sinna þessu svo vel sé á árinu 2016 og hvort því sé nægilega skýrt fyrir komið í frumvarpinu. Að lokum vil ég spyrja um Vistvæn innkaup sem er verkefni sem hefur verið í gangi allt frá árinu 2009. Ég hjó eftir því í fjárlagafrumvarpinu og í texta sem fjallar um opinber innkaup, undir kafla fjármálaráðuneytisins, að þar er ekkert fjallað um umhverfissjónarmið. Þar er ekkert fjallað um Vistvæn innkaup og ekki vikið einu orði að umhverfissjónarmiðum við opinber innkaup. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hver staðan væri á verkefninu Vistvæn innkaup og samstarfi umhverfis- og auðlindaráðuneytisins við fjármála- og efnahagsráðuneytið í ljósi þess verkefnis.
Virðulegi forseti. Varðandi opinberu innkaupin mun ég afla mér upplýsinga sem allra fyrst. Ég er ekki með svör á reiðum höndum varðandi þau. Ég tek undir með þingmanninum að eftir að hafa setið, þótt það sé ekki langur tími, í ráðuneytinu öðlast maður enn meiri skilning á því hvað þáttur umhverfis er margslunginn og hve margt getur hjálpað til. Það er alveg sjálfsagt að reyna að afla sér betri upplýsinga um málið sem ég hef því miður ekki tiltækar núna. Það sem ég hef fengið að heyra þá hefur jákvæðnin þó vaxið hvað varðar hlut landvörslu og tel ég hana í mun betra horfi en áður. Margir hafa verið ánægðir með þá viðbót sem þeir hafa fengið á þessu ári þannig að ég held að því sé nokkuð vel fyrir komið. Varðandi friðlýsingar er það rétt og við höfum svo sem tekist á um það áður í þessum sal að ekki er nóg að gert og gengur nokkuð hægt. Áherslan hefur um þessar mundir verið lögð á verndar- og stjórnunaráætlanir og að móta þannig framtíðina og stefnuna á náttúruverndarsvæðunum en betur má ef duga skal. Það eru um eða yfir 100 friðlýst svæði sem Umhverfisstofnun hefur á sinni könnu.
Virðulegi forseti. Umhverfismálin eru að verða einhver mikilvægasti málaflokkur okkar, bæði í efnahagslegu tilliti og stjórnmálalegu. Það hvernig þróunin er að verða í loftslagsmálum á jörðinni gerir það að verkum að þessi mál verða á næstu árum og áratugum í algerum brennidepli og munu koma mjög víða við á nær öllum sviðum sem við þekkjum og störfum eftir í samfélaginu í dag. Mig langar að nefna tvennt þar sem ég tel að Ísland gæti verið í algerum fararbroddi í málaflokknum. Annað er varðandi orkuskipti í samgöngum en ég veit að núverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra er að vinna samkvæmt áætlun sem var samþykkt á Alþingi, að mig minnir 2011, um orkuskipti í samgöngum. Það þýðir að við mundum láta af því að nota jarðefnaeldsneyti og leggja okkar af mörkum með því að taka upp eingöngu sjálfbæra, vistvæna orku til að knýja samgöngutæki okkar og mundi maður þá helst líta til rafmagns þrátt fyrir að allir kostir í þeim efnum yrðu skoðaðir. Þarna eru gríðarleg tækifæri fyrir okkur Íslendinga bæði til að leggja nokkuð af mörkum og, eins og ég vil kalla það, leggja inn á þann tékkareikning sem allar þjóðir verða krafðar um að leggja eitthvað inn á til að koma í veg fyrir að við eyðum sjálfum okkur sem lífverum og mannverum á þessari jörð með því að ganga ekki um umhverfi okkar eins og skyldi. Hitt sem mig langaði að nefna í þessu sambandi er súrnun sjávar. Ég var mjög ánægð að heyra að hæstv. umhverfisráðherra er akkúrat með þann málaflokk á borðinu hjá sér. Þar er einmitt í fæðingu þingsályktunartillaga sem ég stend fyrir ásamt fleirum um að sérstakt átak verði gert í því að rannsaka áhrif kolefna á súrnun sjávar og að Ísland taki sér forustuhlutverk í því sambandi, í þessu stóra loftslagsumhverfissamhengi, [[Forseti hringir.]]á alþjóðavísu. Ég vil kannski heyra nokkur orð frá hæstv. ráðherra um það hvað hennar ráðuneyti er að gera í þessum málum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni innilega fyrir góðar spurningar og fyrir það að deila með mér, sem er óvænt að fá í þessum þingsal, mikilvægi umhverfismála og því að nákvæmlega þessi málaflokkur er hvað mest í brennideplinum á alþjóðlega vísu. Við mættum huga oftar að því hér að þannig er það. Mér finnst stundum Íslendingar, og þá almennt en ekki einungis í þessum sal, ekki gera sér grein fyrir því hvað umhverfismálin eru víðfeðm, hvað þau snerta marga þætti hins mannlega lífs og að við Íslendingar getum látið gott af okkur leiða og þurfum að gera það. Varðandi orkumálin gat ég nokkuð um það í ræðu minni að við þyrftum að setja okkur markmið eins og að rafvæða 5% af bílaflotanum til að reyna að sporna gegn notkun jarðefnaeldsneytis. En það er ekki síður mikilvægt þegar kemur að skipaflotanum okkar. Líkt og á mörgum sviðum er gríðarleg gerjun og nýsköpun í gangi þar sem vekur manni von, varðandi græna skipatækni sem hefur verið komið á laggirnar og eins og ég sagði hvað varðar tæknina. Það gæti verið skemmtilegt að geta séð það til framtíðar að við gætum til dæmis klárað rafvæðingu fiskimjölsverksmiðja o.s.frv. til að reyna að draga úr þessu. Ég deili því algerlega með þingmanninum að hafið er eitt það mikilvægasta sem við höfum og við þurfum þess vegna að vera í fararbroddi þar með góðri umgengni og líka með stefnumörkun á öllum sviðum.
Virðulegi forseti. Ég fagna orðum hæstv. umhverfisráðherra. Ef hann hefur ekki vitað að hann ætti sér talsmann og bandamann í umhverfismálum er hann alla vega hér og hyggst láta til sín taka, enda er hann nefndarmaður í umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis. Þar liggja fyrir mikilvæg málefni sem varða okkur á Íslandi eða í litla samhenginu, sem er samt stórt, og það eru ný náttúruverndarlög sem eiga að taka gildi fyrir áramót og vinna við innviðafrumvarpið svokallaða þar sem við verðum náttúrlega að sporna gegn því að landið okkar, sem er að verða svo gríðarlega vinsælt meðal ferðamanna, verði troðið niður og traðkað á því þannig að sjái stórlega á því. Þetta eru afar mikilvæg mál sem standa fyrir dyrum hjá nefndinni og ég vonast svo sannarlega til að um þau takast breið og góð samstaða meðal nefndarmanna. Mig langar að nota þetta tækifæri vegna þess að ég veit að hvert lóð á vogarskálarnar skiptir máli varðandi loftslagsmálin. Ég tek svo sannarlega undir með ráðherranum að það á eftir að verða stórmál og er orðið stórmál og mun setja svip sinn á stjórnmálalífið á Íslandi í auknum mæli á næstu árum og áratugum. Ég hef ásamt fleirum í smíðum þingsályktunartillögu sem felur ríkisstjórninni að skipa starfshóp til að vinna aðgerðaáætlun til að bregðast við súrnun sjávar á norðurslóðum. Þetta er mjög mikilvægt mál í stóra loftslagssamhenginu og ekki síst fyrir það að við Íslendingar sækjum helstu auðlind okkar í sjóinn.
Virðulegi forseti. Ég þakka enn og aftur, það er gott að eiga stuðninginn. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það eru gríðarlega mörg og mikilvæg mál sem liggja nú fyrir umhverfis- og skipulagsnefnd sem koma frá umhverfis- og auðlindaráðuneytinu. Samið var um að við mundum reyna að klára náttúruverndarfrumvarpið. Það fór í gegnum ríkisstjórn í morgun til að það mundi koma sem fyrst til þingsins. Þá mun ég mæta á nefndarfund á mánudagsmorgun til að fara yfir málefni ráðuneytisins. Fyrir utan náttúruverndina er ekki síst fjallað um skipulag, utanumhald og að búa á til ramma til að vinna betur varðandi innviðauppbygginguna, eins og þingmaðurinn gat um, sem er afskaplega mikilvægt til að geta kortlagt hvernig við getum brugðist við og kortlagt menningarminjar okkar og náttúru. En einnig er fjallað um landsskipulagsstefnu, þannig að utanumhald einkennir nokkuð málefni ráðuneytisins. Á vordögum mun ég leggja fram frumvarp um skipulag hafs og stranda, sem er líka nýtt, svo maður líti á málin heildrænt. Ég tel mjög gott að hv. þingmaður hugleiði málefni hafsins en vil samt segja að verið er að vinna að þeim; fræðimenn og nefnd eru starfandi innan umhverfisráðuneytis og utanríkismálaráðuneytis og víðar. Ég hlakka til að sjá tillögur þeirrar nefndar.
Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í nokkra þætti. Mér finnst jákvætt að verið sé að auka í til landgræðslu og skógræktar. Stundum gleymist hvað landgræðsla er gríðarlega mikilvæg á Íslandi, það er mikið um örfoka land. Ég hef stundum velt því fyrir mér hvað við erum feimin við að taka á ofbeit sem er í gangi á nokkrum svæðum á landinu, það eru dæmi um að verið sé að beita sauðfé á mjög viðkvæm svæði, og hvernig við getum stuðlað að sjálfbærri landnýtingu. Sauðkindin á mjög mikinn rétt á Íslandi, hún er einhvern veginn hluti af landinu og fær jafnvel að skottast um þjóðvegina þar sem hún á kannski ekki alveg heima. Er eitthvað verið að skoða hvort ríkið getur komið að því ef það þarf að girða? Hvernig standa þau mál? Mér finnst tvískinnungur í því að veita í einu orði fé í landgræðslu en horfa síðan með blinda auganu á ofbeit eða við getum sagt óskynsamlega nýtingu á landi, sem mér finnst eiga sér stað sums staðar. Mig langar líka að spyrja út í loftslagsráðstefnuna í París. Ég sá ekki aðkomu umhverfisráðuneytisins í fjárlagafrumvarpinu en verð að viðurkenna að ég hef verið að fara yfir það á hundavaði. Hver er aðkoma umhverfisráðuneytisins að loftslagsráðstefnunni, sem ég held að við séum öll sammála um að sé gríðarlega mikilvægur fundur? Það skiptir máli að Ísland miðli þarna því sem við höfum gert, eða er þetta kannski mál sem er alfarið á forræði utanríkisráðuneytisins? Hvernig stendur það? Ég held að ég láti þetta duga í fyrri ræðu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góðar fyrirspurnir. Varðandi ofbeit og sjálfbærni þá er sjálfbærni algjörlega lykilorð dagsins í dag. Ég sagði í upphafi þegar ég tók að mér þetta embætti að nýtni og umgengni væru mitt leiðarljós. Umgengni á náttúrlega við um allt, þ.e. hvernig við göngum um landið, hvernig landið er beitt og hvernig ferðamenn ganga um, og meira að segja er matarsóun, sameiginlegt áhugamál mitt og þingmannsins, í raun stórt umhverfismál. Mér finnst vera að koma fram ný sýn varðandi sjálfbærni um beitingu og skógrækt og uppgræðslu nú á allra síðustu mánuðum. Á aðalfundi Skógræktarfélags Íslands sem haldinn var í lok ágúst var einn aðalfyrirlesturinn um hvernig hægt væri að tengja það tvennt saman. Það held ég að sé algjörlega möguleiki, t.d. ef ég tek bara skógræktina fyrir, að þegar tré eru komin í ákveðna hæð getur það jafnvel verið til bóta að beita skógarreitinn. Það er að gerast víða um land og bændur eru mjög meðvitaðir, það eru engir sem þekkja landið sitt betur en einmitt þeir. Menn stunda uppgræðslu í auknum mæli en eru kannski líka með stór sauðfjárbú og má skoða hvernig tengja má þetta tvennt saman, þannig að ég lít á það sem hið allra besta mál. Ég held að við snúum ekki blinda auganu að því efni. Ég hef svolítið hlegið að því, bara síðast í gær var fólk að tala við mig um umgengni á landinu [[Forseti hringir.]]og fór að tala um að það væru að koma sauðfjárgötur sums staðar en þó ekki eftir sauðfé heldur eftir mannfólkið.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið og get tekið undir það sem hún sagði hér. Það er þá spurning hvort hæstv. ráðherra hefur tíma til að koma aðeins inn á loftslagsráðstefnuna. Mig langaði líka að nefna eitt sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir talaði um, þ.e. vistvæn innkaup, það virðist vera mjög mikilvægt að ríkið gangi þar á undan með góðu fordæmi. Ég held að fyrsta stefnan hafi verið samin þegar Siv Friðleifsdóttir var umhverfisráðherra. Ég man alla vega eftir að hafa lesið stefnu um vistvæn innkaup þá sem illa gekk að framfylgja. Ráðherra getur sett fram ákveðna stefnu en síðan eru það stofnanirnar sem kaupa inn sem þurfa að framfylgja henni. Það finnst mér að ætti að taka mjög föstum tökum og nota svansmerktar vörur og vottaða umhverfisstaðla alls staðar þar sem það er hægt og þar sem það á við varðandi þjónustu og vörur. Í einhverjum tilfellum getur það kannski verið það dýrt að það sé varla réttlætanlegt en þá mætti búa til eitthvert þak þar. Mér finnst það skipta mjög miklu máli. Varðandi það sem snýr að ráðherrunum og ríkisstjórninni hef ég aðeins talað um bílaflotann sem mér finnst að gæti verið umhverfisvænni, þ.e. bílafloti allra ráðherranna. Um leið og menn eru í þeirri stöðu að geta keypt bíla fyrir margar milljónir er hægt að velja mjög fína rafbíla. Þeir eru enn þá dýrir og ég skil að það geti verið átak fyrir venjulegt fólk að kaupa þá en það sparar á móti í eldsneyti eða dregur úr eldsneytiskostnaði því að hann verður mjög lítill eða enginn. Ég skil hins vegar ekki af hverju ráðherrabílarnir eru ekki allir rafbílar eða metanbílar eða bílar sem nota með einhverjum hætti endurnýjanlega orku. Það er stóra umhverfismálið, að draga úr brennslu á jarðefnaeldsneyti.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir, ég sé að ég hef stuðningsmann í að fá mér nýjan rafbíl. Ég er búin að svara þessu varðandi vistvænu innkaupin, ég ætla virkilega að kynna mér það á allra næstu dögum hvernig það mál stendur. Varðandi vistvæn innkaup finnst mér náttúrlega meginpunkturinn vera að reyna að draga sem mest úr plastnotkun. Við höfum talað mikið um hafið og vitum hvað plastið gerir þeim sem synda um í hafinu, bæði fuglum og fiskum, eins og nú er að koma í ljós. Varðandi bílaflotann, svo ég komi aðeins að honum aftur, er ríkur skilningur hjá ríkisstjórn Íslands að reyna að finna leiðir til þess að greiða niður kostnað við rafbíla. Ég held að það muni líta dagsins ljós, jafnvel núna á haustdögum, hvað við getum gert í því. Varðandi París er búið að vinna að því máli hörðum höndum allt þetta ár og lengur. Það er á forræði umhverfis- og auðlindaráðuneytisins. Skrifstofustjóri þar fer fyrir þeirri vinnu sem þó er unnin í samvinnu við fleiri ráðuneyti, eins og ég hef komið inn á. Við erum að móta aðgerðaáætlun í loftslagsmálum fyrir hönd íslenskra stjórnvalda. Við erum í samfloti með Evrópuríkjunum og settum okkur það markmið að minnka losun um 40% fyrir 2030. Við erum innan vébanda Evrópusambandsríkjanna ásamt Noregi.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir mjög góða og upplýsandi umræðu um þetta fjárlagafrumvarp. Ég held að það sé búið að fara yfir það helsta sem brann á mér en það er eitt sem hefur ekki verið rætt og það er aðallega hvort hæstv. umhverfisráðherra sé eitthvað að reyna að stuðla að fræðsluefni fyrir ferðamenn. Skemmst er frá því að segja að einhverjir túristar voru að rífa upp mosa á Þingvöllum til að nota sem einangrun í tjöldunum sínum. Það virðist vera nauðsynlegt að ferðamenn hafi aðgang að einhverjum bæklingi eða einhverju sem útskýrir hversu viðkvæm náttúra okkar er. Nú hef ég farið aðeins í gegnum umhverfisverndarkaflann í fjárlagafrumvarpinu og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé verið að eyða í eitthvað til að fræða fólkið sem kemur hingað til landsins, á ýmsum tungumálum, þegar við því er tekið á flugstöðinni og víðar þannig að það sé útskýrt að ekki sé hægt að ganga um landið jafn hart og tíðkast hefur eða vaninn er annars staðar.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum ágætar fyrirspurnir. Sannarlega er náttúra okkar viðkvæm, vaxtartíminn stuttur og þess vegna hefur hún ekki eins mikinn tíma til að endurnýja sig og í mörgum öðrum löndum. Hún er viðkvæmari en víða annars staðar. Fræðsla er ætíð af hinu góða en ég vil samt segja það hér að ég er ekki ferðamálaráðherrann sem setur línur um ferðamennsku eða hvernig það á að vera. Ég hef tröllatrú á innviðafrumvarpinu sem verður lagt fyrir Alþingi á næstu dögum, ég mæli vonandi fyrir því þá. Þar verða kortlögð helstu svæðin okkar og hvað þarf að gera til að sporna gegn því að á náttúruna verði gengið eða hún raskist. Við viljum taka markvisst á þessum málum. Ég hef sem sagt tröllatrú á því að ef Alþingi samþykkir þetta innviðafrumvarp þá verði hægt að ráða strax verkefnisstjóra og hefjast handa við að gera úttekt á svæðunum og kortleggja nákvæmlega hvað þarf að gera til að náttúran raskist ekki.
Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir greinargott svar. Hins vegar langar mig að spyrja hvort þetta snúist ekki líka um verndun umhverfisins og verndun náttúrunnar og hvort þetta eigi ekki heima undir umhverfisráðherra þar sem um er að ræða náttúruspjöll í sumum tilfellum sem hægt er að koma í veg fyrir með einfaldri fræðslu. Þetta þarf ekki að kosta mikinn pening, við erum að tala um bæklinga sem hægt er að þýða þar sem útskýrt er hvað mosi er. Mosi er til dæmis ekki eitthvað sem allir kannast við. Það væri hægt að gera eitthvað svona sem ætti ekki að kosta neitt sérstaklega mikið. Hefur umhverfisráðherra áhuga á því að gera eitthvað slíkt?
Virðulegi forseti. Sannarlega hef ég áhuga á því að fræða. Það vill svo til að ég er formaður Þingvallanefndar. Við höfum sett fram stefnu og gert mikið af því síðustu tvö ár að koma upp fleiri fræðsluspjöldum. Við gerðum alveg sérstakt átak í því á þessu ári til að uppfræða ferðamenn. Ég veit að það hefur einnig verið gert víðar, svo sem í Vatnajökulsþjóðgarði. Vitaskuld verður og má ætíð gera betur. Ég held, eins og þingmaðurinn getur um, að eitt af því mikilvægasta sé að ferðamenn sem koma til landsins en ekkert síður Íslendingar kunni að ganga rétt og vel um okkar ágæta land. Við berum náttúrlega ekki síst þau svæði fyrir brjósti, sem hafa verið gerð að þjóðgörðum sökum sérstöðu sinnar.
Hæstv. forseti. Ég vil örlítið blanda mér í umræðuna, ekki lengi þó. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa gert grein fyrir útgjöldum í sínu ráðuneyti. Mig langar að fagna sérstaklega þrem verkefnum, þau tengja saman atvinnu- og umhverfisþætti. Fyrir það fyrsta vil ég nefna, eins og aðrir hafa nefnt hér í sölum í dag, eflingu skógræktar og landgræðslu. Ég held að það sé mikill ávinningur af því að við eflum þennan þátt. Í öðru lagi langar mig að segja um aukna landvörslu að ég fagna því sérstaklega að ráðherra leggi áherslu á að við verndum landið okkar fyrir auknum ágangi ferðamanna; hann setur 16 millj. kr. í verkefnið og ég fagna því sérstaklega. Það kom fram fyrr í umræðunni að þessar 16 milljónir og það sem búið var að gera á þessu ári hafi mælst mjög vel fyrir. Ég hvet ráðherrann til að fylgjast vel með þessu, hvort bæta þurfi í á komandi árum með auknum fjölda ferðamanna því að mér þykir ekki ólíklegt að við þurfum að bæta í þennan málaflokk. Að lokum, af því að ég hef mikinn áhuga á hafinu, af mörgum ástæðum, vil ég draga það fram að ráðherrann er að leggja hér, eins og hún sagði, 51 milljón, í viðbót við það sem áður var, sérstaklega í hafið. Íslendingar hafa haft mestallt sitt af hafinu. Þó að ferðaþjónustan sé nú komin upp að hliðinni eða fram úr held ég að ekki sé hægt að leggja nógu þunga áherslu á að við vöktum og verndum hafið, fylgjumst með því hvað er að gerast þar í kring, í þessari auðlindakistu okkar. Ég mun í seinni ræðu minni koma inn á eitt sem er ekki nefnt í þessu þingskjali, en aðeins hefur verið tæpt á því áður, en það er súrnun sjávar sem ég held að sé gríðarlega mikilvægt mál.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir jákvæðar undirtektir. Þeim fjölgar stuðningsmönnum hér varðandi umhverfismálin. Skógrækt og landgræðsla er náttúrlega lykilþáttur og hefur verið lengi varðandi umhverfismálin. Við erum að reyna að bæta í aftur eftir nokkurra ára skeið niðurskurðar, við gerum okkur grein fyrir honum. Ég vona bara að áframhald verði á því að við getum bætt í þessa liði. Það kemur mönnum jafnvel á óvart hve skógrækt gefur mikið af sér eða getur gefið mikið af sér, er vaxandi atvinnugrein þannig lagað séð fyrir utan það að binda kolefni og það sem það bætir varðandi loftslagsmál og annað. Ég vil samt segja það hér, af því að við erum að ræða um skógrækt, að auðvitað á að fara að öllu með gát. Af því að ég talaði um skipulagsmál þá þurfum við líka að vera dálítið meðvituð og sjá það fyrir hvar á að hefja skógrækt og hvernig hún fellur að landi og umhverfi. Við þurfum alltaf að hafa náttúruna með að leiðarljósi. Ég er til dæmis ein af þeim sem hafa girt fyrir ágætisútsýni með skógrækt, ég verð að viðurkenna það. Varðandi landvörsluna, já, það má, eins og komið hefur fram hér fyrr, auðvitað betrumbæta hana. Við erum þó að bæta við á tveimur stöðum, bæði til Umhverfisstofnunar sem og Vatnajökulsþjóðgarðs um 32 millj. kr. Hafið er í brennidepli, við skynjum hvað þarf að vakta það betur og stuðla að eflingu á vöktun og rannsóknum. Við sýnum því lit með því að bæta við fjármunum, eins og þingmaðurinn gat um, eða 51 millj. kr. fyrir næsta ár.
Hæstv. forseti. Áður en ég fer í súrnun sjávar langar mig að nefna það, af því að það var aðeins nefnt í umræðunni áðan um loftslagsráðstefnuna sem verður í París í lok ársins, að mér finnst að Ísland ætti að vera leiðandi í þessu málefni á alþjóðavettvangi. Þó að sett verði töluleg markmið um hvert skuli stefna, þá sýnist mér á öðrum tölum sem hafa verið gerðar áður að eftirliti og eftirfylgni hjá þjóðum sé ábótavant og ég held að Íslendingar geti leitt alþjóðastofnun sem fer með eftirfylgni og eftirlit með öðrum til að fylgja eftir því sem verður ákveðið á loftslagsráðstefnunni í París. Mig langar að nefna aðeins súrnun sjávar. Ég held að þetta sé eitt af mikilvægustu málefnunum fyrir Ísland; pH-gildið er að lækka meira hér en víðast hvar annars staðar í heiminum. Án þess að við séum meiri sóðar eða séum að menga meira en aðrir þá lendum við verr í því. Ég held því að við þurfum að hafa mjög öflugar rannsóknir í kringum landið til að geta mætt með þær upplýsingar á ráðstefnur erlendis og geta sagt frá því að við komum verr út úr þessu líffræðilega en aðrir. Það eru þá tölulegar upplýsingar til að berjast gegn súrnun sjávar af því að sum lönd, sem tilheyra meginlandinu, finna kannski lítið fyrir þessu, skilja lítið hvaða áhrif mengun hefur á hafið. Ég held að svona tölulegar upplýsingar um súrnun sjávar séu einn af lykilþáttum fyrir Ísland til að berjast fyrir á alþjóðavettvangi, til að koma okkar skoðunum á framfæri.
Virðulegi forseti. Ég tek sannarlega undir með þingmanninum varðandi málefni hafsins, að Íslendingar verði þar í fararbroddi og geti miðlað reynslu sinni og þekkingu á alþjóðavettvangi. Það höfum við gert varðandi jarðvarma. Hv. þingmaður talaði um París - það taka sumir svo stórt upp í sig að segja að fundurinn í París í byrjun desember sé einhver mikilvægasti fundur sem haldinn hafi verið, alla vega um áratugaskeið ef ekki lengur. Ég veit ekki hvort maður á að taka svo stórt upp í sig, en þjóðir heimsins horfa til Parísar. Ríkisstjórnin í Frakklandi leggur ofurkapp á að fundurinn í París takist vel, hefur verið að undirbúa hann með því að ferðast um heiminn nú í sumar og halda ráðstefnur í mörgum löndum. Við erum núna að fá forsætisráðherra Frakka á fund í næsta mánuði hingað til Íslands. Ég get sagt frá því hér að umhverfisráðherra Frakka kom í heimsókn í sumar. Ég hitti hana á okkar ágæta stað Þingvöllum, af því að Þingvellir hafa verið hér til umræðu, og ráðherrann var ekki hvað síst að kynna sér þekkingu okkar varðandi jarðvarmarannsóknir og vildi fá að deila henni með okkur og kynna hana. Hún hafði mikinn áhuga á jarðvarma til að geta stuðlað að slíkri orkunýtingu þar sem hún hefði áhrif, bæði í Frakklandi sem og á öðrum stöðum þar sem Frakkar hafa hönd í bagga með ríkisstjórnum eða atvinnulífi.
Virðulegi forseti. Meginstefið í fjárlagafrumvarpi næsta árs að því er lýtur að heilbrigðismálum er að heilsugæslan verður efld til muna, við veitum aukið fé til uppbyggingar nýrra hjúkrunarrýma, framkvæmdir við nýjan Landspítala eru tryggðar og rekstrargrunnur stóru sjúkrahúsanna og heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni er treystur enn frekar en gert hefur verið á síðustu árum. Á heildina litið eru meginlínurnar þær að heildarútgjöld til heilbrigðismála nema rétt tæpum 162 milljörðum kr. á árinu 2016. Það er aukning til útgjalda heilbrigðishluta fjárlaganna um 10%, þ.e. 14,5 milljarða kr. Vissulega eru launa- og verðlagsbreytingar taldar þar með en raunaukning til heilbrigðismála á árinu 2016, samkvæmt frumvarpinu eins og það liggur hér fyrir, nemur 4,4 milljörðum kr. Ef maður horfir á framlög til heilbrigðismála frá fjárlögum ársins 2013 og tekur þetta saman þá hafa útgjöldin aukist á fjárlögum 2014, 2015 og til og með 2016 um rúma 34 milljarða kr. Raunaukning útgjalda, þ.e. vöxtur í heilbrigðisþjónustunni, á þessum þremur fjárlagaárum er þá rétt rúmir 16,4 milljarðar kr. Það er viðbót við þá heilbrigðisþjónustu sem veitt var á árinu 2013. Þarna er um að ræða verulega fjármuni. Í fjárlögum næsta árs er því svigrúmi sem gefið er til fjárútláta forgangsraðað með þeim hætti að heilsugæslan verður í forgangi. Framlög til heilsugæslunnar og heimahjúkrunar eru aukin verulega með áherslu á ýmis verkefni á næsta ári. Þar vil ég nefna sérstaklega að sérfræðingum í heimilislækningum verður fjölgað, stöðum sálfræðinga verður fjölgað til muna og aukin framlög í námsstöður í heimilislækningum sem og heilsugæsluhjúkrun. Með þessum hætti endurspeglar í rauninni fjárlagafrumvarpið, eins og það liggur hér fyrir, að því sem snýr að heilbrigðishlutanum, afdráttarlausa stefnu stjórnvalda í þá veru að heilsugæslan eigi að vinna með þeim hætti að hún sé fyrsti viðkomustaður fólks í heilbrigðiskerfinu og geti staðið undir því merki. Að sjálfsögðu mun það taka okkur einhvern tíma að ná þeim áfanga að allir verði fullkomlega ánægðir. Ég vil nefna það hér að framlög til heimahjúkrunar munu hækka um 200 millj. kr. Við byrjum á því að jafna þjónustustig á landsvísu þannig að þjónustustigið verði það sama hvort heldur menn búa á landsbyggðinni eða höfuðborgarsvæðinu. Það er ákveðinn ójöfnuður þar í gangi. Ég vil nefna sömuleiðis að við erum núna með í undirbúningi áætlun í geðheilbrigðismálum og erum að setja inn sérstaka fjárveitingu með það að markmiði að bæta þjónustu heilsugæslunnar og bæta aðgengi að henni, ýta undir þverfaglega vinnu með því að bæta við stöðu sálfræðinga. Við höfum núna 15 stöður sálfræðinga í heilsugæslunni á landinu öllu. Við höfum verið að skoða breskt módel sem vinnur á þeim grunni að ein staða sálfræðings eigi að geta þjónustað nánast 9 þús. manns. Til þess að við náum því þyrftum við að vera með rúmlega 36 stöðugildi sálfræðinga í heilsugæslunni á Íslandi. Við erum að setja okkur markmið núna um að fjölga sálfræðingum um átta stöður í heilsugæslunni á Íslandi. Ég sé fyrir mér að við getum á næsta ári, að því gefnu að frumvarpið gangi svona eftir, boðið upp á sálfræðiþjónustu innan heilsugæslunnar í öllum heilbrigðisumdæmum landsins. Ég vil nefna það líka að við erum að efla nám í heimilislækningum og heilsugæsluhjúkrun. Við höfum fjölgað árlega undanfarin þrjár ár í námsstöður heimilislækna og gerum ráð fyrir því að við frumvarpið á næsta ári verði þær stöður orðnar 20 á árinu 2016. Við erum að flytja umsýslu þeirra út til heilbrigðisstofnananna þannig að þær ráði þar sjálfar. Sömuleiðis erum við að fjölga stöðum sérfræðinga í heimilislækningum. Ég vil nefna það líka að við gerum ráð fyrir því að hefja byggingu og undirbúning að byggingu þriggja hjúkrunarheimila á næsta ári. Við erum að auka fjármuni til tannlækninga barna þar sem við munum bæta við tveim nýjum árgöngum barna sem hafa öðlast rétt til tannlæknaþjónustu samkvæmt samningi við Sjúkratryggingar Íslands. Loks vil ég nefna hið stóra verkefni sem ég gat stuttlega um áðan, að uppbygging Landspítalans við Hringbraut er hafin, komin á fullan skrið og hönnunin á meðferðarkjarnanum er komin í samning. Við buðum út byggingu sjúkrahótels í síðustu viku eða vikunni þar á undan og framkvæmdir við það munu hefjast á hausti komanda. Það verkefni er komið á góðan skrið. Ég hlakka til að eiga orðastað við þingmenn í umræðunni hér á eftir.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir yfirferðina yfir málaflokk hans. Ég vil byrja á því að hrósa hæstv. ráðherra fyrir þá staðfestu sem hann hefur sýnt varðandi uppbyggingu þjóðarsjúkrahússins. Það er mjög mikilvægt að endurnýja húsnæði Landspítalans svo að við getum haldið áfram að vera með almennilegt sjúkrahús. Það grefur undan heilbrigðisþjónustunni á Íslandi ef sjúkrahúsið kemst ekki í viðunandi húsnæði. Ég þakka ráðherra sérstaklega fyrir þetta. Síðan fagna ég því líka að verið sé að auka fjárveitingar í heilsugæsluna. Þar er ráðherra að vinna í samræmi við það markmið að heilsugæslan sé fyrsti viðkomustaður. Þar er verið að fjölga stöðum heimilislækna og auka við möguleika til menntunar heimilislækna sem og að fá sálfræðinga inn í þjónustuna í auknum mæli til að hægt sé að vinna í teymum sem veiti betri þjónustu. Þessu ber að fagna og vildi ég byrja á því. Þá kemur að blessuðum Landspítalanum sem í raun er að verða fyrir niðurskurði upp á 90 millj. kr. Það er vissulega verið að setja tæpar 400 milljónir í ný verkefni en á móti er skorið niður samkvæmt áætlun til tækjakaupa. Það sem ég hefur sérstakar áhyggjur af varðandi sjúkrahúsið er að það vantar um 1,5 milljarða í viðhald sem er bráðnauðsynlegt og svo vantar að gera ráð fyrir auknu álagi á sjúkrahúsið, sem er að verða vegna breyttrar aldurssamsetningar þjóðarinnar og aukins fjölda ferðamanna. Ég vil því spyrja ráðherra hvort það verði við þetta unað, hvort ekki þurfi að auka fé inn í rekstrargrunninn á sjúkrahúsinu. Svo vil ég spyrja út í viðhaldið sem vantar og var haft eftir starfandi forstjóra Landspítalans í dag að það vantaði að minnsta kosti 1,5 milljarða. Þá komum við hins vegar að sjúkratryggingum þar sem sjálfstætt starfandi sérgreinalæknarnir eru. Þar er verið að auka í um tæplega 1,2 milljarða. Ég vil spyrja ráðherra varðandi þetta hvort ekki þurfi að endurskoða það fyrirkomulag sem er á samningum við sjálfstætt starfandi lækna þannig að þar sé ekki opinn krani á meðan hin opinbera þjónusta, sem er hjartað í heilbrigðiskerfinu, fær ekki eðlilegar fjárveitingar í samræmi við vaxandi umfang.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og lýsi því yfir að við erum að vinna að fjármögnun heilsugæslunnar á grundvelli þeirra verkefna sem hafa verið kynnt undir verkefninu Betri heilbrigðisþjónusta 2013–2017, sem ég veit að hv. formaður velferðarnefndar þekkir. Ég þakka sömuleiðis þau orð sem féllu hér um byggingaráformin við Landspítalann. Þegar rætt er um niðurskurð á Landspítalanum er það dálítið merkilegt. Auðvitað þiggjum við alls staðar aukið fé. Þegar maður horfir og greinir fjárveitingar til Landspítalans eða spítalanna sjálfra hefur raunaukning í fjárveitingum til Landspítalans ein og sér verið 4,3 milljarðar kr. á tveimur, þremur árum. Það er raunaukning. Þá er maður búinn að skilja frá launabreytingar o.fl. Raunaukning til spítalanna er 15,7% á tímabilinu 2013–2016. Þetta eru gríðarlegir fjármunir og alls staðar getum við nýtt meiri fjármuni. Ég tek undir athugasemdir hv. þingmanns varðandi sérgreinalæknasamningana. Það sem þar er hins vegar á ferðinni er að ríkissjóður er að greiða niður hlut sjúklinga í þessari þjónustu. Á tímabilinu 2010–2013 hækkaði hlutdeild sjúklinga úr 29% upp í 42%. Við erum að greiða þetta niður núna þannig að hlutdeildin er farin úr 42% niður í 30%. Ríkissjóður er að taka á sig töluverðan hluta af kostnaði vegna þessa. Þarna er um mjög mikilvæga þjónustu að ræða því að heimsóknir til [[Forseti hringir.]]sérfræðinganna eru um 250 þúsund á ári. Þetta er stór hluti íslenskrar þjónustu en ég tek undir þær athugasemdir sem lúta að því að það þarf að gera breytingar á þeim samningi eða því fyrirkomulagi sem þar er [[Forseti hringir.]]í gangi.
Hæstv. forseti. Það er jákvætt að raunaukning hafi verið til spítalans enda gat það ekki verið öðruvísi eftir niðurskurðarskeið sem hafði staðið yfir í rúm tíu ár, ekki bara vegna hruns fjármálakerfisins og áhrifa þess á ríkissjóð heldur hafði verið aðhald á Landspítalanum alla 21. öldina. Það þarf samt sem áður meira fé. Það þarf að líta til þess að álagið er að aukast á sjúkrahúsið, að öðrum kosti mun þjónustustigið lækka, verkefnunum sem Landspítalinn getur tekið að sér mun fækka og fara í sjálfstætt starfandi rekstur og grafa undan heildstæðri heilbrigðisþjónustu. 250 þús. heimsóknir til sjálfstætt starfandi lækna eru margar heimsóknir og við eigum marga góða lækna. Það segir sig sjálft að við veitum fé í spítalann án þess að horfa til breytinga á þjónustuþörfinni en þessi hluti heilbrigðiskerfisins lifir sjálfstæðu lífi og fær alltaf, við vitum það úr fjáraukanum í gegnum tíðina, það sem upp á vantar í samræmi við þjónustuþörfina og lýtur því allt öðrum lögmálum en til dæmis Landspítali. Það segir okkur að þetta mun skekkja kerfið þannig að lokum að við gröfum undan heildstæðri heilbrigðisþjónustu. Hún er nógu brotakennd á Íslandi. Það hlýtur að vera markmið okkar að gera hana skilvirkari og tryggja að sérfræðiþekkingin hlutist ekki í sundur á mismunandi stöðum. Þess vegna fagna ég því að heyra að hæstv. ráðherra ætli að beita sér fyrir endurskoðun samningsins. Ég vil vita hvenær við megum eiga von á því og ég ítreka þá spurningu mína hvort hann telji ekki í raun og veru þörf á meira rekstrarfé inn á Landspítala og hvað hann segi um þá 1,5 milljarða sem vantar í viðhald.
Virðulegi forseti. Varðandi fjármunina til Landspítalans og þegar því er haldið fram að framlögin til hans séu að lækka þá fullyrði ég að framlögin til Landspítalans til rekstrar og þjónustunnar eru ekki að lækka. Það á sér enga stoð. Tölurnar tala allt öðru máli. Það er rétt að álagið hefur verið að aukast á Landspítalann sem og aðra þjónustu. Hvernig mætum við því? Við mætum því með tvennum hætti, annars vegar í fjárlögunum núna með því að styrkja heilsugæsluna og styrkja heimahjúkrunina. Til hvers? Til þess að draga úr álagi inn á sérstaklega bráðadeildir Landspítalans. Við erum með sama hætti búin að setja inn ákveðna fjármuni til að draga úr og auka í rauninni getu Landspítalans til að þjóna betur en áður var þannig að uppsöfnunin verði ekki jafn mikil og þegar við opnuðum Vífilsstaði. Við erum með sama hætti að taka á ákveðnum verkefnum sem hann þarf að skila með því að fara í biðlistana. Hér var kynnt fyrir ekki ýkja löngu áætlun um að vinna þá niður. Í það fara gríðarlegir fjármunir sem munu að sjálfsögðu létta á starfsumhverfi spítalans í þeirri stöðu sem hann er í núna að þurfa með einhverjum hætti að forgangsraða verkefnum miðað við núverandi fjárveitingar en taka jafnhliða á vanda sem hefur safnast upp í verkföllunum á þessu og liðnu ári. Varðandi sérgreinalæknana svo að ég botni þá umræðu þá hef ég beðið í nokkurn tíma eftir tillögum ráðuneytisins um endurskoðun á þeim samningi. Ég veit ekki nákvæmlega hvar það verk er statt en það er alveg ljóst að forsendan til þess að geta komið böndum á þessa þjónustu er tvíþætt, annars vegar sú að við séum með samning við sérgreinalæknana um þá þjónustu sem þeir eiga að inna af hendi. Það gengur ekki að vera með þetta samningslaust eins og var á árunum 2010–2013 þar sem þeir höfðu bara sjálfdæmi um verðlagningu á þjónustunni. Hins vegar þurfum við að koma upp betri stýringu í heilsugæslunni sem kallar á það að fólk fari ekki inn í [[Forseti hringir.]]greiðslukerfi almennt á eigin forsendum án þess að koma við í heilsugæslunni sjálfri.
Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir yfirferðina yfir það sem snýr að ráðuneyti hans. Ég vil taka undir það að að sjálfsögðu er ég ánægð með þá gríðarlega miklu fjármuni sem fara í heilbrigðismálin, ekki síst Landspítalann, en tek engu að síður undir þær áhyggjur sem komu fram hjá hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur um að þetta sé samt ekki nóg. Verkefnið sem ég held að við á þinginu verðum að fara í er að tryggja að nægir fjármunir fari til Landspítalans. Það eru nokkrir hlutir sem mig langar að ræða hér um við hæstv. ráðherra, m.a. spurningin sem kom fram áðan um viðhaldið. Hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir sagði að þörfin væri 1,5 milljarðar. Hvað er áætlað að setja í viðhald á þessu ári? Líkt og hæstv. ráðherra kom inn á er verið að hefja uppbyggingu á nýjum spítala en við þurfum auðvitað að hafa húsnæði undir þessa starfsemi þangað til nýr spítali er risinn. Ég held að allir séu sammála um að það verður að setja peninga í viðhald þar til sá nýi er risinn. Þess vegna spyr ég: Hvað er áætlað að setja í þetta viðhald og hvað telur hæstv. ráðherra sjálfur að þörfin sé mikil? Ég fann það hvergi í frumvarpinu þannig að ég spyr ráðherrann jafnframt hvort ekki sé gert ráð fyrir neinum auknum fjármunum á næsta ári vegna þeirra biðlista sem hafa myndast vegna verkfalla síðustu missirin. Gerir ráðuneytið ráð fyrir því að starfsemin komist í eðlilegt horf á þessu ári? Ég veit að biðlistarnir sem hafa myndast og það hversu langan tíma það tekur að komast í nauðsynlegar aðgerðir veldur fólki eðlilega talsverðum áhyggjum. Að lokum fagna ég áherslu hæstv. ráðherra á heilsugæsluna og fagna því sérstaklega að þar eigi sálfræðingar að koma inn. Annars vegar kemur fram á bls. 387 að það eigi að hækka framlög til Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins en hins vegar er á bls. 390 lagt til að heimilt verði að millifæra af þessum lið, [[Forseti hringir.]]Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins, út á landsbyggðina og þá spyr ég ráðherrann: Hvað situr í rauninni eftir hjá heilsugæslunni á höfuðborgarsvæðinu?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Fyrst vil ég afgreiða þetta með millifærsluna. Þar hafði Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins umsýslu með öllum námsstöðum heimilislækna úti um allt land og það er verið að færa þær námsstöður af Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins út á viðkomandi heilbrigðisstofnanir. Þetta hefur ekki áhrif til útgjalda. Varðandi hins vegar umræðuna um að Landspítalinn fái ekki nóg - ég skal tvímælalaust verða fyrstur manna til að fagna auknum fjármunum til heilbrigðisþjónustunnar á Íslandi. Það er alls staðar hægt að nota meiri fjármuni, en ég minni þingmenn á að þegar við erum að ræða um að Landspítalinn fái ekki nóg hefur á síðustu þremur árum raunaukning til Landspítalans verið 15,7%, Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins 8,6% og heilbrigðisstofnana úti á landi 7,1%. Það er hins vegar enginn að ræða hana. Áherslan er öll á Landspítalann en vöxturinn þar er mestur, styrkurinn þar er mestur og ég er ekki að gera lítið úr því, hann þarf að hafa styrk. Ég bið engu að síður hv. þingmenn að gæta jafnræðis þegar við erum að ræða heilbrigðisþjónustuna í landinu. Eins og ég hef margsagt er áherslan núna á heilsugæsluna númer eitt, tvö og þrjú. Hún verður að vera í forgangi vegna þess að hún hefur setið eftir og þá þurfa aðrir einfaldlega að bíða. Auknir fjármunir vegna biðlistanna. Ég geri ráð fyrir því að sú beiðni komi í fjáraukalagafrumvarpinu þegar það kemur fram í haust. Ég mun berjast fyrir því að koma því sem út af stendur inn á næsta ári því að það er alveg augljóst mál að við erum ekki að ljúka biðlistunum, þurrka þá upp á þessu ári eða því næsta. [[Forseti hringir.]]Það tekur að mínu mati hátt í tvö ár að komast út úr þessu ástandi.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er ýmislegt sem ég skil betur eftir ræðu hans og það er gott. Auðvitað þarf að styrkja heilsugæsluna úti um allt land. Ég held hins vegar að það sé engin spurning að þjóðin öll vill líka núna þegar landið er að rísa eftir kreppuna, eins og margumtalað er, að fjármunum sé forgangsraðað inn í heilbrigðiskerfið, inn í velferðarkerfið, og auðvitað hlýtur þá þjóðarsjúkrahúsið sjálft sem þjónustar landið allt, er náttúrlega spítali okkar á höfuðborgarsvæðinu en líka spítali þeirra sem búa úti á landi, að þurfa að fá næga fjármuni. Peningunum þarf að ráðstafa þangað inn til að það geti rekið sig svo sómi sé að. Mér finnst við ekki geta horfið út úr þessari umræðu hérna án þess að koma aðeins inn á S-merktu lyfin. Það hefur mikið verið rætt um það í samfélaginu að þar sé ástandið óviðunandi og að í rauninni sé búið að kvótasetja S-merktu lyfin þar sem komin er fjöldatakmörkun þó að læknisfræðilegar orsakir fyrir því að fólki sé vísað á þau lyf séu fyrir hendi. Þannig á það auðvitað ekki að vera í heilbrigðiskerfi sem við viljum hafa í fyrsta flokki. Mig langar þess vegna að spyrja út í texta og töflu á bls. 378 þar sem annars vegar er sagt að gert sé ráð fyrir aukningu [[Forseti hringir.]]frá fjárlögum nema í S-merktum lyfjum þar sem gert er ráð fyrir meiri raunvexti, en í töflunni á sömu blaðsíðu er hins vegar ekki annað að sjá en að það sé samdráttur upp á 0,2%. Getur hæstv. ráðherra útskýrt þetta fyrir mér?
Virðulegi forseti. Fyrst að þessu síðasta. Ég rak augun í þetta líka og gerði fyrirspurn um það. Það er gert ráð fyrir 3% magnaukningu í S-merktu lyfjunum og þá kemur á móti útreikningur á gengisbreytingum sem unninn er miðlægt í fjármálaráðuneytinu sem reiknar þá inn gengisbreytingar sem valda því að verðið sem ætlað er til að kaupa ákveðið magn af lyfjum lækkar. Það er fyrst og fremst það sem er þarna á ferðinni, ekki það að við séum að draga úr kaupum á lyfjum, alls ekki. Það er bara lægra verð á þeim á þessu gengi. Ég hef sömuleiðis áhyggjur af þessum svokölluðu S-merktu lyfjum. Ég var á fundi í fyrradag úti í Kaupmannahöfn með norrænum heilbrigðisráðherrum þar sem við ræddum meðal annars þessi mál. Ég óskaði eftir samstarfi við Norðmenn og hef átt ágætisviðræður við heilbrigðisráðherra Norðmanna um þessi efni. Áhyggjur norrænu landanna eru allar þær sömu, hið mikla ægivald lyfjafyrirtækjanna, lyfjarisanna, á framleiðslu sinni og markaðssetningu. Mín skoðun er sú að til þess að við getum náð betri tökum á þessu, staðið okkur betur í þessum málaflokki, verðum við að gera tvennt. Í fyrsta lagi verðum við að breyta lögum um opinber innkaup. Eins og þau eru núna koma þau í veg fyrir að við getum komist í samstarf með öðrum löndum. Hitt atriðið er að við komumst inn í útboð norrænu landanna. Ég ætla að nefna bara eitt lítið dæmi, kaup á gigtarlyfi. Við Íslendingar kaupum ákveðna tegund af gigtarlyfi fyrir 1 milljarð kr. á ári. Ef við hefðum komist inn í síðasta útboð Norðmanna hefðum við sparað 700 milljónir. Það hefði kostað okkur 300 millj. kr. og við hefðum getað nýtt þessar 700 milljónir til að taka upp önnur ný lyf o.s.frv. Það er grundvallaratriði í mínum huga varðandi lyfin að við getum breytt lagaumhverfinu og komist í samstarf við Norðurlöndin á þessu sviði.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir að gera góða grein fyrir þeim atriðum er snúa að ráðuneyti hans. Hann hefur farið mjög vel yfir marga þætti, bæði í ræðu sinni og jafnframt í svörum við þá hv. þingmenn sem hér hafa talað. Það sem ég vil byrja á að lýsa ánægju minni með er að verið sé að efla heilsugæsluna sem fyrsta viðkomustað sjúklings. Það er afar mikilvægt upp á alla þjónustu sem veita þarf. Ég vil líka lýsa ánægju með að verið sé að auka aðgengi fólks að sálfræðingum með því að fjölga þeim verulega á heilbrigðisstofnunum víða um landsbyggðina. Auk þess er afar mikilvægt það sem við sjáum skýr merki um í fjárlagafrumvarpinu og þeim yfirlýsingum sem hæstv. ráðherra hefur komið fram með að nú er verið að spýta í er varðar Landspítalann og uppbyggingu á nýju sjúkrahúsi sem er mikilvægt fyrir okkur, alla Íslendinga. Auk þess er mjög ánægjulegt að sjá vel gefið í varðandi heimahjúkrun og það mun örugglega koma mörgum eldri borgurum landsins verulega til góða. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra út í sjúkrahúsið í Stykkishólmi og beiðni sem hefur borist frá Heilbrigðisstofnun Vesturlands á Akranesi, þetta eru þættir sem varða endurbætur á dvalarheimili og aðstöðu fyrir sjúkrabifreiðar. Ef hv. fjárlaganefnd þingsins mundi nú finna eitthvert svigrúm innan húss hjá sér, teldi ráðherra þá skynsamlegt að horfa til þeirra þátta að við gætum gefið örlítið inn sem ákveðnar vísbendingar um að þetta væru verkefni sem við vildum taka okkur fyrir hendur?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og ánægjulegt að heyra hversu vel hún tekur í þær áherslur sem settar eru fram í frumvarpinu. Það eitt og sér, ef ég ætti að nefna það sérstaklega, er tímamótaáherslubreyting sú sem lýtur að fjölgun sálfræðinga í þeirri þverfaglegu vinnu í heilsugæslunni. Miðað við það breska módel sem ég nefndi í ræðu minni áðan vantar okkur í dag um það bil 21 stöðugildi sálfræðinga í heilsugæslunni til að uppfylla þær kröfur sem þar eru gerðar og við gerum ráð fyrir að ná því á tveimur árum, vonandi. Við gerum ráð fyrir að bæta inn á næsta ári átta stöðugildum eins og ég gat um áðan. Varðandi þá beinu fyrirspurn sem hv. þingmaður kom með, um sjúkrahúsið í Stykkishólmi og endurbætur varðandi móttöku sjúkrabíla, hef ég verið talsmaður þess að við komumst til allra slíkra verka. Það er alveg augljóst mál varðandi til dæmis þau áform sem uppi eru í Stykkishólmi að það yrði mikil hagræðing, bæði fyrir sveitarfélagið og ríkið, af þeim framkvæmdum sem þar hafa verið í deiglunni. Upphaflegu framkvæmdirnar voru mjög dýrar og kostnaðarsamar, eitthvað er búið að fara yfir þau áform sem ég þekki ekki alveg út í hörgul. Vandinn er bara sá að fjármunir til þeirra endurbóta, sem voru metnar á mörg hundruð milljónir króna, eru mjög takmarkaðir. Ég nefni það sem dæmi að sú áætlun sem við erum að vinna eftir núna gerir ráð fyrir að við höfum 300 millj. kr. til að hefja undirbúning að byggingu þriggja nýrra hjúkrunarrýma [[Forseti hringir.]]þar sem þörfin hefur verið metin mest á landinu.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svörin. Það er rétt sem hann nefndi í ræðu sinni að fyrirhugaðar framkvæmdir í Stykkishólmi voru afar dýrar og nú hefur sú staða komið upp að hægt er að gera þetta fyrir minni pening. En maður heyrir mjög vel að mikill vilji er hjá hæstv. heilbrigðisráðherra og hann gerir sér grein fyrir því að þetta eru verkefni sem eru til staðar og við þurfum að fara í. Mörgum hv. þingmönnum verður tíðrætt um álagið á Landspítalanum og ég geri mér fulla grein fyrir því að það er mikið. Víða í kringum Reykjavík erum við með öflugar heilbrigðisstofnanir og við höfum séð merki um það að heilbrigðisstofnanir hafa á að skipa góðum læknateymum og sérfræðingum sem gætu tekið að sér verkefni sem hægt væri jafnvel að færa frá Landspítala til heilbrigðisstofnananna sem eru þá kannski í Kraganum eða á Vesturlandi. Er einhver viðræðugrundvöllur eða hvernig tæki ráðherra í að ræða við forsvarsmenn þeirra stofnana um að með einhverjum möguleika væri hægt að létta álaginu af Landspítalanum og gefa þeim heilbrigðisstofnunum aukaverkefni og efla þær um leið? Mér finnst umræðan oft snúast eingöngu um Landspítalann en við erum með heilbrigðisstofnanir víða um land og hæstv. heilbrigðisráðherra minntist á það áðan að við verðum að skoða heilbrigðismálin í samhengi við allar heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni.
Virðulegi forseti. Já, varðandi mögulegt samstarf Landspítalans og svokölluðu kragasjúkrahúsanna fagna ég öllum slíkum áformum. Það er raunar í gangi, ég átti síðast fund með Landspítalanum og forsvarsmönnum Heilbrigðisstofnunar Vesturlands um möguleika í þessum efnum. Ég tel að hlutverk Landspítalans á komandi árum muni einfaldlega styrkjast gagnvart þessum þætti mála, sömuleiðis Sjúkrahússins á Akureyri gagnvart því svæði sem kalla má nærsvæði þess. Þessi stóru sjúkrahús þurfa að axla meiri ábyrgð á þjónustu út á þessi svæði en verið hefur. Ég hef ekki skynjað annað en að forsvarsmenn slíkrar þjónustu á spítölunum og raunar á heilbrigðisstofnunum víða um land hafi mjög mikinn hug á að vinna í þeim anda. Það er mikið fagnaðarefni og ég vonast eftir því að innan tíðar sé hægt að taka einhver ákveðin skref í þá veru og veit það því að þar er verið að ræða tiltekna aðgerðaflokka, í tilfelli Vesturlands, sem gerir ekkert annað en að nýta betur fjárfestingu sem ríkið er búið að leggja þarna í mannskap, en ekki síst verður þetta til stórra bóta fyrir það fólk sem bíður eftir tilteknum læknisverkum sem illa er hægt að anna hér vegna mikilla verkefna á Landspítalanum við Hringbraut eða í Fossvogi.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka heilbrigðisráðherra fyrir greinargóða lýsingu á þessu fjárlagafrumvarpi og þeirri aukningu sem fer til heilbrigðismála. Það er alveg ástæða til að fagna allri aukningu í þennan málaflokk, ekki veitir af, og það er mjög ánægjulegt að efla eigi heilsugæsluna og auka hjúkrunarrými og fjölga sálfræðingum, sem ekki er vanþörf á. Það sem mig langaði til þess að ræða aðeins við hæstv. heilbrigðisráðherra er málefni barna. Ég sendi í vor inn fyrirspurn til hans í sambandi við greiningar á börnum með ADHD og skyldar raskanir. Þau svör sem ég fékk þar voru frekar sláandi því að biðlistarnir eftir greiningum við þessar raskanir eru gríðarlega miklir, svo langir að biðin eftir því að fá greiningar er jafnvel upp í eitt til tvö ár. Þetta er ekki síst alvarlegt, finnst mér, vegna þess að maður sér þess ekki stað í fjárlagafrumvarpinu að auka eigi í þennan málaflokk og vinna á biðlistunum. Árið 2011 kom barnaréttarnefnd Sameinuðu þjóðanna með ábendingar til íslenskra heilbrigðisyfirvalda um að við stæðum okkur ekki í þessum málaflokki, við yrðum að gera bragarbót á til að geta staðið undir því að vera aðilar að barnasáttmálanum. Þetta var 2011 og nú er 2015 og það hefur ekkert gerst nema ástandið kannski versnað. Ég hef það fyrir satt að í sumar lengdust biðlistarnir og nú er það orðið þannig að börnin þurfa að bíða allt upp í 16 mánuði eftir greiningu. Því langar mig til að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann vilji ekki leggja sig allan fram í það að bæta í þennan málaflokk. Við erum í rauninni að mismuna börnum og samkvæmt 2. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna megum við það ekki. Við erum að brjóta mannréttindi með því að sinna ekki þessum börnum. Það er bara þannig í hinu hraða nútímasamfélagi að þessi frávik eru að aukast. Kvíði og alls kyns geðraskanir hjá börnum hafa aukist alveg gríðarlega á síðustu árum og ef ekki verður gripið inn í tímanlega, helst á fyrstu stigum, erum við að skerða lífsgæði barnanna, og ekki síst fjölskyldna þeirra, gríðarlega. Þess vegna finnst mér sárt eða mjög erfitt að sjá að ekki skuli vera bætt í málaflokkinn, því að það eru 162 milljarðar sem fara í heilsugæsluna sem eru gríðarlegir fjármunir, en það er kannski dropi í hafið sem þyrfti til að bæta þessa þjónustu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni innlegg hans í þessa umræðu, hann vekur athygli á mjög mikilvægu máli. Vilji okkar hefur staðið til þess að gera betur á þessu sviði en gert hefur verið og við höfum meðal annars í þeim tilgangi fært fjármuni til samkvæmt því litla svigrúmi sem við höfum haft innan ráðuneytisins og er sérstakur liður merktur, ég man í svipinn ekki heitið á honum, vinnu í því efni. Við erum sömuleiðis að styrkja heilsugæsluna í fjárlagafrumvarpinu eins og það liggur fyrir, sem gerir meðal annars kleift að taka á málum, og við höfum verið að reyna að leggja Þroska- og hegðunarmiðstöðinni lið við þetta verkefni. En það er hárrétt sem hv. þingmaður nefnir að biðlistarnir eru að lengjast. Ég hef heyrt í fagfólki í þessum geira sem spyr sig líka hvernig á því standi og vitneskjan um það af hverju þetta er að gerast er ekki mikil. Menn hafa ákveðnar grunsemdir um að líka sé verið að kasta börnum á milli stjórnsýslustiga, frá skóla og sveitarfélögum yfir til heilsugæslu og svo öfugt, og ef hlutirnir ganga með þeim hætti er það algerlega óviðunandi að mínu mati. Upplýsingin um það hvernig stendur á hinum aukna fjölda, hvað sé að baki honum, er því greinilega, eftir fagfólkinu, ekki nægilega traust til að geta fullyrt mjög mikið í þá veru. En vilji okkar, svo ég segi það í mínu stutta svari hér, stendur til að gera þetta betur en gert hefur verið og í þeim tilgangi höfum við nýtt þær takmörkuðu uppsprettur sem við eigum inni á safnliðum ráðuneytisins.
Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svarið. Ég geri mér grein fyrir því að hann hefur, og ég efast ekki um það, ríkan vilja til að reyna að taka á þessu. Hvað varðar það hvernig stendur á fjölguninni er kannski ekki gott að segja. Áður fyrr voru svona krakkar dæmdir óþekkir og erfiðir, tossar og þar fram eftir götunum, en núna hefur þessu fagi fleygt fram. Ég veit það sem eiginmaður leikskólastjóra að leikskólakennarar og leikskólastjórar taka strax eftir því ef börn sýna öðruvísi hegðun en normið er, sem við erum að tala um. Þá eru strax gerðar ráðstafanir til að koma viðkomandi barni til hjálpar en það getur verið erfitt að eiga við það ef bíða þarf upp undir eitt til tvö ár eftir greiningu. Það er náttúrlega gríðarlega erfitt vegna þess að við vitum að ef barnið fær ekki greiningu fær skólinn eða stofnunin ekki fjármagn til að sinna barninu. Ég sendi líka fyrirspurn til innanríkisráðherra um afplánanir og fanga og það kemur í ljós að um 50–60% fanga á Litla-Hrauni og á Íslandi yfir höfuð eru með ADHD og geðrænar raskanir. Við sjáum því að ef við leggjum pening í þetta strax á fyrstu stigum spörum við gríðarlega fjármuni. Og við erum ekki aðeins að spara fjármuni heldur erum við að auka lífsgæði þessara einstaklinga, sem hefðu kannski ekki leiðst út á glapstigu ef þeir hefðu fengið greiningu strax og úrræði. Við vitum að einn fangi á Íslandi kostar ríkið um 10 milljónir á ári og ef við gætum fækkað þeim um tíu eru komnar 100 milljónir, þetta er fljótt að skila sér. Ég skora á heilbrigðisráðherra, ég veit að hann hefur sterkan vilja til þess, að taka á málinu þannig að við getum uppfyllt skilyrði okkar sem meðlimir að barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn og aftur fyrir áhuga hans á málinu. Þetta er gríðarlega brýnt og ég vona að það sem ég sagði í fyrra svari mínu hafi ekki skilist með þeim hætti að við yrðum fyrst að byrja á því að greina ástæðurnar fyrir fjölguninni áður en við byrjuðum á því að hjálpa fólki. Það er langur vegur frá að ég hugsi þannig. Við þurfum að hjálpa fólki og svo getum við gefið okkur tíma til að vinna betur að greiningum og öðru því um líku. Ég tek brýningu hv. þingmanns mjög vel og treysti á stuðning hans við að reyna að þoka málum til betri vegar. Eitt af því er að vekja athygli á þessu og ýta við viðkomandi yfirvöldum, hvoru tveggja ráðuneytinu en ekki síður þeirri þjónustustofnun sem við nýtum í þessum tilgangi. Við eigum mjög hæfileikaríkt fólk sem vinnur innan vébanda heilsugæslunnar en líka frábært fólk sem vinnur oft og tíðum jafnvel í sjálfboðamennsku á þessu sviði þjóðlífsins. Ef við getum á einhvern hátt stutt betur við bakið á því eigum við að gera það. Ég heiti því hreinlega að leita leiða til þess.
Forseti. Ég fagna því sem kom fram í svari ráðherrans áðan við spurningu frá hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur um að hann hefði útvegað peninga til að stytta biðlista sem urðu til vegna verkfallanna. Það er nauðsynlegt. Ég vil viðra þann ótta minn að hægt og sígandi sé að verða hér tvöfalt heilbrigðiskerfi, annars vegar fyrir þá sem hafa peninga og hins vegar fyrir hina sem nýta sér hið opinbera heilbrigðiskerfi sem ég tel vera einn af hornsteinum velferðar hér á landi. Mig langar til að spyrja ráðherrann hvort hann sé tilbúinn í þá baráttu að standa vörð um það að hér verði ekki tvöfalt heilbrigðiskerfi. Mér sýnist hann hafa gert sitt með því að útvega þessa peninga og ég fagna því sérstaklega. Ég fagna líka þeirri áherslu sem á að leggja á heilsugæsluna. Það er löngu tímabært. Þetta hefur verið reynt og ekki gengið sem skyldi. Nú eru settir peningar þarna inn og það er gott, en það þarf líka að hafa í huga þegar menn semja, vegna þess að þetta spilar saman við hina sjálfstætt starfandi lækna og samningana við þá, að læknar skapa sjálfir eftirspurnina eftir starfi sínu. Það er kallað freistnivandi. Læknar eru náttúrlega besta fólk en þeir eru ekkert heilagri en við hin [[Forseti hringir.]]og það þarf að horfast í augu við það. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort hann sé ekki [[Forseti hringir.]]tilbúinn að gera það.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég svara fyrst því sem hún kom að síðast. Ég vil gjarnan horfast í augu við það að læknar eru hvorki betri né verri en við hin í þjóðfélaginu, það er bara þannig. Það er alltaf alls staðar ákveðinn freistnivandi í samfélaginu og í mínum huga er engin ein stétt mikilvægari en önnur í þessu ágæta landi okkar. Ég lýsi því hér yfir við hv. þingmann og yfir salinn að ég mun kappkosta að standa vörð um þá grunnhugsun sem er í íslenska heilbrigðiskerfinu og hefur verið, þ.e. að við séum ekki með tvöfalt heilbrigðiskerfi í þessu þjóðfélagi. Það er veruleiki sem ég hef engan áhuga á að horfast í augu við. Það er eitthvað sem við eigum ekki að láta bjóða okkur. Við eigum að standa vörð um að svo verði ekki. Ég hef ekki heyrt neitt annað í umræðum um slíkt en mikinn samhljóm þingmanna um það grundvallaratriði að allir eigi að hafa sama aðgengi að þjónustunni. Ég þakka þau orð sem féllu hér um styttingu biðlistanna. Ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni. Það er grundvallaratriði að vinna að því að lágmarka þá hættu sem er að myndast í þessu ástandi og vinna betur á þeim biðlistum sem hafa safnast. Ég skil hv. þingmann og ræðu hennar á þann veg að við séum í grundvallaratriðum sammála um grunnstoðir íslenska heilbrigðiskerfisins.
Virðulegi forseti. Þetta er að verða svona „mutual admiration society“. Ég þakka ráðherranum fyrir þessar yfirlýsingar. Ég held að þær skipti máli. Það skiptir máli að þetta sé sagt úr þessum ræðustól og að heilbrigðisráðherra geri það. Mig langar til að spyrja ráðherrann að öðru. Stundum finnst mér fólk forðast að tala um hluti sem eru svolítið erfiðir. Ég er ekki sammála þeirri aðferð. Við eigum að tala um það sem við höfum áhyggjur af. Mig langar til að spyrja um jáeindaskannann sem íslenskt fyrirtæki ákvað að gefa íslenska ríkinu. Ég hef skilið það þannig að vandræðin við þennan skanna séu þau að það þurfi að byggja í kringum hann. Þá langar mig til að spyrja: Vinnur ráðherrann eða ráðuneytið að því með Landspítalanum að finna lausn á þessu? Það er svo lítið mál í samanburði við að það er búið að gefa okkur þennan skanna að við byggjum yfir hann og gerum það ekki eftir tvö eða þrjú ár heldur helst strax í dag.
Virðulegi forseti. Ég er sammála því að það er oft betra að ræða hlutina, takast á og tjá áhyggjur sínar og ræða opinskátt um það sem við teljum að geti farið með einhverjum öðrum hætti en við ætlum. Í ljósi hugleiðinga hv. þingmanns hér áðan þá er alveg augljóst, af því að hér áðan var rætt um tvöfalt heilbrigðiskerfi, að við munum þurfa að standa í töluverðu stríði til að standa vörð um þessa grunnhugsun svo að það skapist ekki sá veruleiki. Og til að geta unnið sem best gegn þeim breytingum þurfum við að ræða saman og ýta hvert við öðru um það sem betur má fara. Varðandi jáeindaskannann þá er veruleikinn sá að vissulega þarf að byggja yfir tækið. Það á ekki að vera nokkur fyrirstaða í því. Við erum að vinna með Landspítalanum að því að engar tafir verði okkar megin í tengslum við þá stórkostlegu gjöf sem Íslensk erfðagreining færði þjóðinni. Þetta er grundvallaratriði. Þetta er gríðarlega mikil gjöf á alla lund og ber miklum velvilja og stórhug vitni. Þannig eigum við að taka á móti henni og gera allt sem við getum til að þetta gangi sem hraðast fyrir sig og engin fyrirstaða verði þó að við þurfum að búa til einhverja smotterísfjármuni til að hýsa tækið. Það get ég sagt hér í þessum sal við hæstv. virðulegan forseta að áætlanir ráðuneytisins ganga ekki út á neitt annað en að þetta eigi að ganga þrautalaust fyrir sig.
Virðulegi forseti. Það eru svo mörg mál í þessu ráðuneyti sem ég mundi vilja spyrja út í en til að stikla á stóru vil ég byrja á að segja að mér finnst það mjög jákvætt sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu sem snýr að eflingu heilsugæslunnar. Ég hef aðeins fengið innsýn í verkefnið Betri heilbrigðisþjónusta sem mér finnst lofa mjög góðu og að efla heimahjúkrun. Þetta er bara heilbrigð skynsemi, við getum ekki byggt yfir alla aldraða og það kostar langtum minna að þjónusta fólk heima hjá sér og í mörgum tilfellum er það í rauninni miklu betra fyrir þá sem þiggja þjónustuna að vera ekki inni á stofnun. Mér finnst hér vera tekin mörg skref í rétta átt og ég fagna því. Mér finnst við þurfa að keyra þetta svolítið hratt áfram af því að við hefðum í raun átt að vera búin að gera margt af þessu fyrir tíu, tuttugu árum. Varðandi heilsugæsluna er talað um stöðu sálfræðinga. Ég velti því fyrir mér hvort skilja megi það þannig að þær stöður verði á heilsugæslustöðvum úti um allt land. Síðan er annað sem mér finnst spurning, það er hvort ekki sé hægt að nýta fleiri stéttir. Þá er ég til dæmis að hugsa um næringarfræðinga. Ég held að það sé mjög þarft og brýnt að aðstoða marga og veita ráðgjöf um rétta næringu og læknar eru ekki sérfræðingar í því. Það gæti verið sparnaður í því til lengri tíma því að mjög mikið af sjúkdómum og lyfjanotkun í dag eru vegna lífsstílssjúkdóma sem beinlínis tengjast slæmri næringu og hreyfingarleysi. Svo er það hlutverk hjúkrunarfræðinga. Ég sé hér að ákveðið hefur verið að koma á fót sérnámi í heilsugæsluhjúkrun við Háskólann á Akureyri, sem mér líst mjög vel á. Ég átta mig ekki á því hvort það er inni í fjárveitingum til skólans, ég sá það ekki, eða hvort þetta er lengra fram í tímann, en það mundi til dæmis vera sparnaður í því að nýta hjúkrunarfræðinga meira. Ég veit að sums staðar geta hjúkrunarfræðingar til dæmis ávísað getnaðarvörn og annað slíkt, í skanna og þar fram eftir götunum, þannig að það þurfa ekki allir að fara til læknis. Þetta eru spurningar og skoðanir allt í bland en ég vil sem sagt spyrja um sálfræðingastöðurnar, hvort þær fari á allar heilsugæslustöðvar, hvort við séum að stíga þau skref að vera með hjúkrunarfræðinga og jafnvel næringarfræðinga og fleiri fagstéttir í heilsugæslunni og hvort við munum kannski sjá einhvers konar tilvísunarkerfi í framtíðinni til að beina fólki inn í heilsugæsluna. Ég veit að það getur verið erfitt núna vegna þess að heilsugæslan annar kannski ekki eftirspurninni en til lengri tíma litið hlýtur það að vera markmiðið að fólki byrji í heilsugæslunni en fari ekki beint til sérfræðilæknis með tilheyrandi kostnaði.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni hennar innlegg. Ég er á þeirri skoðun að við getum ekki keyrt þetta hraðar en við höfum verið að gera, af því að hv. þingmaður nefndi það að við hefðum þurft að vera búin að þessu fyrir löngu. Ég er sammála því en við þurfum að setja þetta allt í samhengi, það er svo margt sem við hefðum þurft að vera búin að gera fyrir löngu og við verðum að horfa á umræðuna, vinnuna og getuna til góðra verka í stærra samhengi. Eins og hv. þingmaður varð vitni að áðan þá kvörtuðu þingmenn fyrr í þessari umræðu undan því að ekki væri nóg lagt í Landspítalann. Ég get alveg tekið undir það en á sama tíma horfum við upp á að heilbrigðisstofnanir annars staðar hafa verið að fá miklu minna en Landspítalinn og svo framvegis. Hugsunin með þessum stöðum sálfræðinga er sú að við getum innan heilsugæslunnar í öllum heilbrigðisumdæmum landsins verið með einhvers konar sálfræðiþjónustu. Í dag er það bara á höfuðborgarsvæðinu, á Suðurlandi og á Suðurnesjum og þar eru um það bil 15 stöður og reyndar hálf staða á Austurlandi. Við gerum ráð fyrir að bæta við átta stöðugildum þannig að við séum með þessa þjónustu í öllum heilbrigðisumdæmum og á öllum heilbrigðisstofnunum landsins. Ég hef heyrt umræðuna um næringarfræðinga og þá segi ég bara: Fjármunirnir setja okkur ákveðnar skorður og það á örugglega eftir að koma síðar. Vilji minn stendur vissulega til þess. Varðandi heilsugæsluhjúkrunina þá störtuðum við verkefni á síðasta ári í samstarfi við Háskólann á Akureyri og þá vorum við með sex stöður í heilsugæsluhjúkrun hjá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins. Nú munum við sennilega bæta við fjórum stöðum, við fjölgum námsstöðunum, og þá verða þær á heilbrigðisstofnunum annars staðar en á höfuðborgarsvæðinu. Við erum að víkka verkefnið út og verðum þá í raun með tíu námsstöður í heilsugæsluhjúkrun. Við skjótum styrkari stoðum undir heilsugæsluna með því að treysta nám í þessum fræðum.
Virðulegi forseti. Ég þakka góð svör hæstv. ráðherra. Það er rétt sem komið hefur fram hér í dag að gríðarleg áhersla er lögð á Landspítalann og kannski ekki skrýtið þegar maður horfir á fjárveitinguna sem fer í þann einstaka lið. Maður hlýtur eiginlega að vona að hluti af þessu sé vegna óhagræðis, þetta eru margar byggingar, og að við munum einhvern tímann í framtíðinni ná að draga úr því óhagræði og spara, vegna þess að þetta eru gríðarlegar upphæðir. Mér finnst hálfpartinn eins og enginn nái utan um reksturinn ef ég á að segja alveg eins og er. Ég velti því fyrir mér hvort ríkisendurskoðun þyrfti ekki að gera viðamikla úttekt. Ég sit í fjárlaganefnd og mér finnst ég ekki vita nóg um þennan rekstur og mér finnst erfitt að fá svör, enda erum við að tala um hátt í 50 milljarða. Það er ekki lítið. Það er annað sem mér finnst líka vera áhugavert og það er lyfjanotkun og lyfjakostnaður, hann er gríðarlega hár. Hæstv. ráðherra koma inn á það áðan, sem mér fannst mjög jákvætt, að við getum lækkað þann kostnað með því að komast inn í útboð með Norðurlöndunum. En við notum gríðarlega mikið af lyfjum á Íslandi, í samanburði við önnur lönd. Danir hafa áhyggjur af sinni lyfjanotkun en þegar kemur að svefnlyfjum, þunglyndislyfjum og fleiri lyfjaflokkum notum við frekar mikið. Sumir geta réttlætt það með því að segja að við séum þá að veita góða þjónustu en ég hef áhyggjur af þessu. Ég átta mig ekki á því hvort það sé eitthvað í gangi sem við náum ekki að fylgjast með. Það getur verið skaðlegt að ávísa of miklu af lyfjum, það er ekki gott. Ég velti fyrir mér hvort við séum að reyna að ná þessum kostnaði niður og ná lyfjanotkuninni niður, ekki vegna þess að við viljum skerða lífsgæði fólks heldur getur það í sumum tilfellum þýtt aukin lífsgæði að losna af lyfi.
Virðulegi forseti. Varðandi lyfin, svo að ég vitni aftur í fund heilbrigðisráðherra Norðurlanda sem ég var á í Kaupmannahöfn í fyrradag, þá var sýklalyfjaónæmi eitt af því sem við ræddum þar. Að mati margra sérfræðingar er það einhver mesta vá sem við stöndum frammi fyrir í heilbrigðisþjónustunni. Íslendingar hafa verið háir í notkun á sýklalyfjum í samanburði við Norðurlöndin en við erum lægst í sýklalyfjanotkun vegna dýra. Matvaran sem við erum að vinna með er að því leyti til afburðafæða. Við höfum gert ákveðnar breytingar í heilbrigðisþjónustunni til að reyna að draga úr notkun sýklalyfja. Bólusetning barna undir fimm ára við eyrnabólgu bar þann árangur að það dró gríðarlega mikið úr sýklalyfjanotkun þeirra barna. Og svo er bólusett við fleiru en eyrnabólgu. Tvö heilbrigðisumdæmi voru tekin út, Austurland og Suðurland, með það fyrir augum að reyna að draga úr sýklalyfjanotkun og mér er tjáð að árangurinn af því sé jákvæður. Það er því ýmislegt sem hægt er að gera til að draga úr óæskilegri notkun. Hversu langt við eigum að ganga í því, ég er ekki dómbær á það, fagfólk okkar verður að svara til um það. Ég hef í þessum efnum verið í mjög góðu samstarfi við landlæknisembættið og sóttvarnalækni. Við erum aftur á móti núna í miðju kafi, í miðri vinnu, við að endurskoða hvort tveggja lyfjastefnu ríkisins og lyfjalögin sem ég vonast til að geta lagt fyrir þingið á vorþingi. [[Forseti hringir.]]Þar gefst okkur tækifæri til þess að móta frekari og skýrari reglur sem gera okkur kleift að taka betur á í þessum málaflokki.
Virðulegur forseti. Ég mun nú gera grein fyrir helstu tillögum fjárlagafrumvarpsins hvað varðar þá málaflokka sem falla undir mitt ábyrgðasvið sem iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Þeir málaflokkar eru margir og fjölbreyttir. Þar má nefna ferðamál, orkumál, iðnað, stóran og smáan, nýsköpun, hönnun auk almennra viðskiptamála sem ýmislegt annað fellur undir. Samkvæmt frumvarpinu er lagt til að um það bil 12 milljörðum verði varið í þessa málaflokka. Fjármálaráðherra hefur farið vel yfir alla meginþætti frumvarpsins og gert ítarlega grein fyrir þeirri heildarsýn sem liggur að baki vinnslu frumvarpsins sem ég styð að sjálfsögðu. Ég hef ekki miklu við að bæta og mun nýta tíma minn til að fjalla um þá málaflokka sem heyra undir iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Mig langar að byrja á nýsköpuninni og skapandi greinum. Það er mjög ánægjulegt að geta enn á ný lagt fram tillögu um stóraukin framlög til Tækniþróunarsjóðs. Nú er lagt til að auka framlög til Tækniþróunarsjóðs um 975 millj. kr. þannig að heildarfjárveitingar til sjóðsins verði um 2.345 millj. kr. á árinu 2016. Ég leyfi mér að fullyrða að það ríkir mikil ánægja almennt með starfsemi sjóðsins, bæði hjá fyrirtækjum og hjá þeim sem sækja í sjóðinn. Við teljum hins vegar að hægt sé að gera enn betur og höfum, í góðu samstarfi við stjórn sjóðsins, farið yfir ákveðna hluti og munum leita leiða til að kynna betur starfsemi sjóðsins og skýra það hlutverk hans að þjóna öllum atvinnugreinum um allt land. Farið verður í þá vinnu á næstunni. Í fjárlagafrumvarpinu er enn fremur gert ráð fyrir að nýsköpunarfyrirtæki fái áfram skattfrádrátt vegna rannsókna og þróunar, sem nemur rúmlega 1,3 milljörðum, 1.360 millj. kr., og er 80 millj. kr. hækkun frá fjárlögum þessa árs. Ég vil einnig geta þess að tímabundið 300 millj. kr. viðbótarframlag til endurgreiðslu vegna kvikmyndagerðar verður framlengt til eins árs og nemur fjárveitingin samkvæmt frumvarpinu 1.137 millj. kr. og er til samræmis við það sem er að gerast í þessum málaflokki. Ég vil að endingu nefna styrkingu hönnunarsjóðs sem settur var á stofn árið 2014 til að fylgja eftir hönnunarstefnu fyrir árin 2014–2018 sem samþykkt var í fyrra. Þá mun sjóðurinn hafa 45 millj. kr. til ráðstöfunar á næsta ári. Ef við förum aðeins yfir í einföldun stjórnsýslunnar þá munum við halda áfram þeim einföldunarmálum sem við höfum verið að vinna að. Ég vil vekja sérstaka athygli á 30 millj. kr. fjárveitingu til að hanna kerfi sem auðveldar minni félögum skil á ársreikningum. Hnappurinn svokallaði, sem ríkisskattstjóri er að undirbúa, mun vonandi - ég geri mér vonir um það - valda sams konar straumhvörfum hjá atvinnulífinu og rafræn skattskil gerðu á sínum tíma hjá einstaklingum og fyrirtækjum. Mig langar aðeins að fara yfir orkumál. Það hefur lengi verið baráttumál margra þingmanna að ná fram jöfnun kostnaðar við hitun íbúðarhúsnæðis og kostnaði við dreifingu á raforku milli dreifbýlis og þéttbýlis. Því er skemmst frá að segja að frumvörp þess efnis voru samþykkt sem lög á síðasta þingi og þess vegna er gert ráð fyrir því að framlög til húshitunar hækki nú um 285 millj. kr. frá fjárlögum þessa árs. Jafnframt er gert ráð fyrir að hægt verði að ná fullri jöfnun dreifikostnaðar raforku á næsta ári og framlagið til þess verður 913 millj. kr. á árinu 2016, þ.e. 65 millj. kr. hærra en á þessu ári. Það framlag ríkisins er fjármagnað með jöfnunargjaldi. Hvað ferðamálin varðar vil ég byrja á því að vekja athygli á því að ekki er gert ráð fyrir framlögum til markaðs- og kynningarverkefnisins Ísland allt árið. Ég vek athygli á því að það breytir ekki því að verkefnið er enn í fullum gangi og svo verður út árið 2016 þar sem er árstöf milli fjárlaga og verkefnisins sjálfs en það þarf að taka afstöðu til framhalds verkefnisins í fjárlagagerð fyrir árið 2017. Miklar umræður, ekki þarf að fjölyrða um það, hafa farið fram í sumar um aðbúnað á ferðamannastöðum. Á undanförnum tveimur árum hefur 1.700 millj. kr. verið varið til verndar og uppbyggingar á ferðamannastöðum í gegnum Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Aldrei hafa jafn miklir fjármunir verið settir í þennan málaflokk og þar af hafa tæplega 500 millj. kr. komið frá gistináttaskatti en 1.230 millj. kr. hafa komið í gegnum sérstakar úthlutanir ríkisstjórnarinnar árin 2014 og 2015. Við undirbúning fjárlagafrumvarpsins í vor var ljóst að umtalsverðir fjármunir, í kringum 1,2 milljarðar kr., liggja enn óhreyfðir í Framkvæmdasjóði ferðamannastaða og hefur ekki verið ráðstafað í þau verkefni sem úthlutað hefur verið til. Við höfum verið að vinna að því í sumar að kortleggja stöðuna og ástæður þessa og það eru ýmsar skýringar á því sem margar eru eðlilegar en aðrar þarfnast frekari útskýringa við. Í kjölfarið munum við meta hve háum fjárhæðum stjórn Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða getur endurúthlutað til annarra verkefna sem eru komin lengra á veg. Með stórauknum framlögum til þessa málaflokks höfum við sýnt skýran vilja til þess að gera miklar endurbætur og tryggja uppbyggingu nauðsynlegra innviða en við þurfum greinilega að gera betur í framkvæmdinni. Það er ekki skortur á fjármagni eingöngu sem verið hefur hindrun í uppbyggingunni, þvert á móti, þar sem vel yfir helmingi verkefna sem úthlutað hefur verið til er enn ólokið. Þetta munum við fara yfir á meðan fjárlagafrumvarpið er í vinnslu þingsins. [[Forseti hringir.]]Við munum gera tillögur um frekari framlög ef niðurstaðan verður sú eftir þessa skoðun. Það er alveg ljóst að tekjur sem renna beint frá gistináttagjaldinu í framkvæmdasjóðinn munu sennilega ekki duga. Það er of snemmt [[Forseti hringir.]]að segja til um það núna og þess vegna munum við fara betur yfir það í meðförum þingsins.
Frú forseti. Ég get verið sammála hæstv. ráðherra um að það er ánægjulegt að sjá þetta mikla fjármuni fara til samkeppnissjóðanna, Tækniþróunarsjóðs, og ég fagna því að hæstv. ríkisstjórn sá að sér í þeim efnum eftir slæma byrjun þegar hún skar niður framlög til sjóðanna af því að aukningin í þá á árunum 2012 og 2013 hafði verið í fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar. Síðan hefur ríkisstjórnin aftur sett í gang aukningu í samræmi við tillögur Rannsóknaráðs, eins og fyrri stjórn gerði og byggði á metnaðarfullri vinnu sem unnin var á vegum Rannsóknaráðs, og það er vel. Nú njóta ýmsir litlu sjóðirnir, sem komið var á fót til að styðja við hinar skapandi greinar í tíð fyrri ríkisstjórnar, svo að það sé nú sagt, aftur aukins meðbyrs og því fögnum við. Ég vil spyrja um Ísland allt árið. Þó að mér sé ljóst af lestri greinargerðarinnar að verkefnið heldur í sjálfu sér áfram á næsta ári hefur þetta verið gert svona núna mörg ár í röð og þá hlýtur maður að spyrja hvað standi til. Á bara að nota næsta ár í að velta því fyrir sér hvort eitthvert áframhald eigi að verða á skynsamlegri og markmiðsmiðaðri markaðssetningu fyrir Ísland? Þarna hefur verið horft á veturinn, sem ég held að sé enn skynsamleg áhersla til að jafna út sveiflurnar á milli sumars og vetrar. Ég held það sé líka gott að viðhalda ágætu samstarfi stjórnvalda og greinarinnar, þannig að menn geti verið með tiltekin markmið í gangi um það hvernig landið er kynnt og markaðssett. Mér finnst að ráðherra eigi að skýra það aðeins betur fyrir okkur hver afstaða hennar er til framhaldsins. Er hún sátt við að þetta hætti? Um Framkvæmdasjóð ferðamannastaða mætti hafa langt mál, þar á meðal mætti minnast á þá hörmung að enn á að skerða markaðar tekjur sjóðsins um 13 millj. kr. Þessi 60% af gistináttagjaldinu sem fara þangað inn eiga ekki einu sinni að fá að halda sér, þriðja árið í röð. Það finnst mér heldur dapurt. Í öðru lagi spyr ég: Er tryggt að allar fjárveitingar frá sjóðnum verði yfirfærðar? Hefur fjármálaráðherra samþykkt að allir fjármunir sjóðsins fáist færðir yfir milli fjárlagaára? Það er ekki sjálfgefið að svo sé þegar um aukafjárveitingar úr ríkissjóði tvö ár í röð er að ræða. Það kemur væntanlega ekkert óskaplega mikið á óvart að þetta hafi gengið illa vegna hringlsins sem verið hefur í þessum málaflokki. Má ég minna á að sjóðnum hafa á fjárlögum ekki verið skammtaðar neinar teljandi tekjur nema gistináttagjaldið tvö ár í röð? Síðan hefur því verið bjargað með fjáraukalögum, þannig að stjórnvöld bera sína ábyrgð á því. Ég vil í þriðja lagi spyrja um fleiri fluggáttir inn í landið, samanber yfirlýsingar forsætisráðherra og fleiri um það mál. Gott ef ekki er komin nefnd í málið, sem mjög er í tísku að gera. En hvað með fjármunina? Stendur til að eyrnamerkja því fjármuni, að hægt verði að setja í gang kraftmikið átak í samstarfi við heimamenn um að opna fleiri fluggáttir [[Forseti hringir.]]inn í landið? Svo finnst mér líka hæstv. ráðherra, sem skautaði reyndar yfir það, eiga að svara því hvernig á því stendur að 60 millj. kr. framlag til aukinna rannsókna í ferðamálum er fellt niður og hvað eigi að koma í staðinn. Er ekki allir sammála um að það [[Forseti hringir.]]sárvanti grunnrannsóknir og greiningar og fræðilega vinnu í þessari stærstu gjaldeyrisskapandi atvinnugrein þjóðarinnar? Eru það góð skilaboð að henda út þó þessum 60 milljónum sem settar voru inn í fyrra í rannsóknir?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar. Ég met það mikils að hann er sáttur við þá aukningu sem við stöndum fyrir í ýmsum málaflokkum þrátt fyrir að hann kysi að leggja það út á þann veg að við hefðum séð að okkur. Við vildum þvert á móti gera þetta með þeim hætti að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs fyrst og eiga fyrir því sem við verjum í þessa sjóði. En það er gott að við erum sammála um það. Varðandi Ísland allt árið tek ég undir það með hv. þingmanni að það hefur verið afar farsælt verkefni. Það var mjög gott þegar því var komið af stað á sínum tíma. Ég er líka ánægð með það fyrirkomulag að vinna þetta krónu á móti krónu með atvinnulífinu. Ástæða þess að við sækjum ekki fjármagn til verkefnisins er sú að við erum meðal annars að skoða vilja samstarfsaðilanna til framhalds verkefnisins. Það verður að viðurkennast að þegar við vorum að klára núverandi samning fundum við fyrir ákveðinni tregðu hjá samstarfsaðilum og það skýrist kannski af því að ferðamönnum hefur fjölgað mjög mikið og menn hafa þá viljað forgangsraða fjármunum í annað. Af því að hv. þingmaður spurði mig að því er ég þeirrar skoðunar að við þurfum að halda áfram að markaðssetja Ísland og einmitt með þeim áherslum sem við viljum hafa, markaðssetja veturinn, markaðssetja allt Ísland allt árið. Við munum gera það, alveg eins og Coca Cola heldur áfram að auglýsa þó að allir þekki það held ég að við eigum ekki að hætta því að auglýsa Ísland. Til þess stendur vilji minn, en auðvitað þarf að líta til þeirra sjónarmiða sem eru í greininni sjálfri hvað það varðar. [[Forseti hringir.]]Við munum ljúka þeirri vinnu í tæka tíð fyrir fjárlagagerðina fyrir næsta ár. Ég mun fjalla um framkvæmdasjóðinn og fluggáttina í næsta svari mínu.
Frú forseti. Okkur er nokkur vandi á höndum þegar tíminn er svona naumur. Þess vegna valdi ég að taka aðeins fyrir eitt svið af víðtæku málasviði ráðherrans og það eru ferðamálin, enda eru þau mér býsna hugleikin. Ég vil bæta við í sambandi við markaðssetninguna að ég held að það sé algjörlega fráleitur hlutur að hætta því að reyna að byggja á einhverri metinni og yfirvegaðri stefnu um það hvernig við högum almennt kynningarmálum landsins. Það er enginn vafi á því að Inspired by Iceland og síðan Ísland allt árið settu þessi mál í ákveðinn farveg, breiðari en jafnvel nam þeim fjármunum sem þar fóru í gegn, vegna þess að þarna voru slegnir tilteknir tónar, og um ferðamennsku yfir veturinn og allt landið undir og annað í þeim dúr. Ég ætla að leyfa mér að nefna betur borgandi ferðamenn, að við reynum eftir atvikum að haga landkynningu okkar og áherslum þannig að þeir sem hingað koma gefi að breyttu breytanda meira af sér en minna, einfaldlega vegna þess að við ráðum ekki við endalausan og ótakmarkaðan fjölda. Þá er það augljóslega skynsamleg áhersla að reyna að ná þá hlutfallslega miklu af ferðamönnum sem skilja eftir veruleg verðmæti í hagkerfinu. Af slíkum ástæðum og mörgum fleirum tel ég fráleitt að hætta þessu og hvet til þess að haldið verði áfram og reynt að laða fram góðan vilja til að halda þessu samstarfi áfram, menn geta auðvitað rætt um kostnaðarskiptinguna. Til þess að þetta gagnist okkur síðan þurfum við rannsóknir. Ég bið ráðherra að koma aðeins inn á það í seinna svari sínu. Við þurfum greiningarvinnu, við þurfum rannsóknir. Það er allt of brotakennt, ég tala nú ekki um á meðan við höfum enga almennilega ferðaþjónustureikninga frá Hagstofunni eða þeir eru gerðir með margra ára millibili. Þetta er ekki boðlegt ástand í stærstu gjaldeyrisskapandi atvinnugrein þjóðarinnar. Ef við horfum á það sem fer í rannsóknir til ýmissa annarra greina, sem ég sé ekki eftir, þá er það algjörlega absúrd að þessi gríðarlega mikilvæga grein okkar skuli vera svona svelt að þessu leyti.
Virðulegur forseti. Nú þarf ég að tala hratt. Fyrst varðandi rannsóknirnar. Framlag til rannsókna, „satellite account“ - íslenska heitið hefur dottið úr mér - sem skorið var niður af fyrrverandi ríkisstjórn árið 2009, var endurvakið árið 2013, þannig að þær rannsóknir eru í gangi. Varðandi rannsóknir almennt deili ég þeirri skoðun með hv. þingmanni að þær þurfi að auka. Einnig þau atriði sem hv. þingmaður spurði um áðan varðandi kynningarmál. Ég ítreka að ekki hefur verið tekin um það ákvörðun að hætta þessu einstaka verkefni. Varðandi þetta og varðandi fluggáttirnar og dreifingu ferðamanna, rannsóknir og öll þessi stóru mál get ég upplýst, sem menn vita vegna þess að það hefur verið kynnt á vinnslustigi í öllum þingflokkum á þinginu, að við erum í mikilli stefnumótunarvinnu með Samtökum ferðaþjónustunnar og fleiri aðilum sem kynnt verður öðrum hvorum megin við mánaðamótin. Þar koma í ljós áherslur okkar og stefna og áhersla á nauðsyn á samhæfingu og samræmingu, að við þurfum að vinna saman vegna þess að ferðaþjónustan er þannig grein að hún er út um allt í stjórnkerfinu, milli stjórnsýslustiga og milli mismunandi atvinnugreina. Það verður kynnt á seinni stigum. En varðandi framkvæmdasjóðinn er það auðvitað alvarlegt mál þegar við bregðumst við og leggjum til aukna fjármuni með mjög skýrum hætti eftir umsóknum og áætlunum sem lagðar eru fyrir, að við skulum sjá að verkefni fari ekki af stað, að þeim sé ekki lokið af ýmsum ástæðum. Ég vil taka það sérstaklega fram að við munum fara yfir það og við erum að taka á því hvernig við getum bætt verklagið. Þar koma margir til, m.a. skipulagsvald sveitarfélaganna. Það þarf að tryggja að þau mál séu í betri farvegi. [[Forseti hringir.]] Við munum tryggja fjármuni til uppbyggingar á ferðamannastöðum, ekki hvað síst hvað varðar ríkisstaðina sem við berum beina ábyrgð á. [[Forseti hringir.]]En við viljum ekki bara setja puttann upp í vindinn og setja einhverja tölu inn í fjárlagafrumvarpið heldur viljum við undirbyggja hana með sem bestum hætti í meðförum þingsins.
Virðulegi forseti. Ég vil í byrjun fagna því að frumvarpið lítur auðvitað allt öðruvísi út en fyrsta fjárlagafrumvarp þessarar ríkisstjórnar hvað varðar Tækniþróunarsjóð, nýsköpunarmiðstöð og uppbyggingu stoðkerfis þekkingar í landinu. Það er gott að sjá að ríkisstjórnin hefur séð að sér og snúið til baka frá þeirri meinloku að fella þau framlög niður í upphafi sinnar vegferðar. Varðandi ferðamálin þá vil ég halda aðeins áfram með þá umræðu sem átti sér stað milli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar og ráðherra hér áðan. Það sem mér finnst vera verulegt áhyggjuefni er að við erum algerlega að klúðra því að búa til opinbera umgjörð um starfsaðstæður þeirrar grundvallargreinar íslensks atvinnulífs sem ferðaþjónustan er að verða núna. Hér er verið að fella niður tímabundið framlag til rannsókna í ferðamálum. Ef það er einhver grein þar sem við eigum gríðarlega mikið undir því að hækka þekkingarstigið þá er það einmitt ferðaþjónustan. Allar hagtölur gefa okkur til kynna að sú mikla fjölgun starfa sem þar hefur orðið sé óþægilega mikil í láglaunastörfum og þess vegna þurfi nauðsynlega að taka upp þekkingarstig í greininni til að auka arðsemina af henni. Í annan stað erum við auðvitað búin að klúðra núna tækifæri til að leggja gjöld á greinina og hjálpa henni til að hækka verð á þessum miklu útþenslutímum. Sumir sögðu við mig á ferðum mínum um land núna síðustu daga þar sem ég hitti fjölmarga sveitarstjórnarmenn og aðila í atvinnulífi að við værum að gera sömu mistökin og þegar hið ágæta kvótakerfi var sett á þegar við gleymdum að leggja til umgjörð um það hvernig ætti að greiða gjald fyrir aðgang að sameiginlegri auðlind. Það sama væri að gerast í ferðaþjónustunni núna, menn gengju bara fram og vegna þess að gjaldtökumálin voru í algeru uppnámi og hafa verið í uppnámi síðustu ár hefur aldrei komið til þess að útfært hafi verið trúverðugt gjaldtökukerfi. Og óháð því þótt ekki takist að útdeila fjármunum úr Framkvæmdasjóði ferðamannastaða er það bara sjálfstætt markmið að taka gjöld af greininni á þessum uppgangstímum núna og safna í sjóði. Þó að ekki sé hægt að úthluta fjármununum núna verður það hægt síðar. Ég vil velta því upp hver heildarstefnan er varðandi þessa þætti. Hvar verður rannsóknum fyrir komið í ferðaþjónustu? Hvaða hagtölubreytingar verða gerðar til þess að greina raunverulegt umfang ferðaþjónustunnar og þýðingu hennar fyrir okkur? Og hvað með gjaldtökuna? Ætlar ráðherrann ekki að koma með neitt frumvarp um gjaldtöku af ferðamönnum?
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er á svipuðum nótum og fyrri ræðumaður, heldur því fram að ríkisstjórnin hafi séð að sér vegna aukningar í Tækniþróunarsjóð og aðra rannsóknasjóði. Mig langar að ítreka það sem ég sagði áðan. Það var ekki vegna þess að við trúðum ekki á mátt rannsókna og tækniþróunar sem þessi nefnda fjárfestingaráætlun var slegin út af borðinu heldur var það af allt öðrum ástæðum sem þingmanninum ætti að vera gersamlega kunnugt um og það var vegna þess að hún var ekki fjármögnuð eins og menn muna. Núna þegar við erum búin að koma ríkisfjármálunum í það horf að við eigum fyrir þessum málum, sem ég get alveg tekið undir að eru góð, er það að sjálfsögðu forgangsmál okkar að bæta í enda standa þessir rannsóknarsjóðir sig vel. Varðandi ferðamálin þá hryggir það mig að heyra svona málflutning þegar því er haldið fram að við séum búin að klúðra hlutum. Við erum með stórkostlega atvinnugrein sem gefur gríðarlega miklar tekjur. Við erum í vaxtarferli og við erum núna í mjög góðu samstarfi við Samtök ferðaþjónustunnar við að gera einmitt það sem kannski hefði átt að gerast á seinasta kjörtímabili eða jafnvel kjörtímabilinu á undan eða þar á undan að búa til stefnu fyrir ferðaþjónustuna til skamms og langs tíma. Við höfum verið að vinna þessi mál allt of sundurlaust. Við þurfum að vinna betur saman og við þurfum að ákveða í hvaða átt við ætlum að fara og hvernig. Rannsóknir eru þar undir. Við þurfum að auka þær en ekki bara einhverjar rannsóknir hingað og þangað. Það er nefnilega verið að rannsaka þessi mál hingað og þangað. Við þurfum að draga þær rannsóknir saman og hafa tæki til að hafa yfirsýn. Varðandi orð hv. þingmanns um gjaldtöku vil ég nota tækifærið og spyrja hann, þótt ég viti að það sé ekki tilgangurinn á þessum tíma: Á það virkilega að vera eins og mér heyrðist hv. þingmaður segja sjálfstætt markmið að taka gjöld af greininni? Ég er bara algerlega ósammála því. [[Forseti hringir.]]Ég held að það sé sjálfstætt markmið okkar að efla veg og vanda ferðaþjónustunnar og gera okkur sem samfélag og þjóðfélag og efnahagskerfi betur til þess fallið [[Forseti hringir.]]að taka á móti þeim fjölda ferðamanna með þeim sóma sem við viljum sýna ferðamönnum í landinu.
Virðulegi forseti. Það er auðvitað sjálfstætt markmið að greinin greiði fyrir sameiginlegan aðgang að auðlindum og þann kostnað sem þjóðin hefur af því að tryggja aðstöðuna sem hún nýtir. Ég ítreka spurninguna um það: Ætlar ráðherrann ekki að koma með frumvarp um gjaldtöku af ferðamönnum til að standa undir kostnaði vegna uppbyggingar? Það er óskiljanlegt sem hæstv. ráðherra segir að það eigi að auka rannsóknir en besta leiðin til þess sé að fella niður framlag til rannsókna. Ég hlýt auðvitað líka að spyrja að því af hverju ríkið er að fella niður framlögin til átaksins Ísland allt árið sem hefur skilað miklum árangri og er mjög mikilvægt fyrir ferðaþjónustuna í hinum dreifðu byggðum og hefur byggt mjög mikið upp og styrkt stoðir ferðaþjónustunnar á landsbyggðinni. Það er vissulega þannig að ferðafólki fjölgar en það skiptir máli að dreifa álaginu og styðja við fjárfestingu í greininni í hinum dreifðu byggðum. Mér finnst þetta allt bera þess merki að heildarsýn skorti um það hvert skuli stefnt. Ég hef heyrt frá lykilaðilum í greininni að þeir séu mjög hissa yfir þessum fjárlagatillögum og ég hef heyrt það líka frá ferðaþjónustuaðilum úti á landi að þeir eru mjög ósáttir við þá tillögu [[Gripið fram í: Hvaða?]]að fella niður framlagið til verkefnisins Ísland allt árið. Þess vegna ítreka ég spurninguna: Er ekki að vænta frumvarps um gjaldtöku af ferðamönnum? Er ráðherrann bara búin að gefast upp á því að reyna að láta þá sem eru að nýta sér aðstöðuna í atvinnuskyni greiða kostnaðinn af því? Og hvernig á að koma fyrir rannsóknum ef framlag ríkisins til rannsókna er að fella niður það framlag sem hefur verið á fjárlögum? Það þarf aukna þekkingu og hærra þekkingarstig í greininni. Það er grundvallaratriði til að okkur takist að fá meiri arð út úr henni.
Virðulegi forseti. Það hefði verið ágætt ef hv. þingmaður hefði hlustað á orðaskipti okkar hæstv. forseta hér áðan, það er ekki verið, og ég tók það sérstaklega fram í minni framsögu líka, að fella niður framlag til Ísland allt árið. Það er fjármagnað út næsta ár og við tökum um það ákvörðun og höfum tíma til þess fyrir fjárlagagerðina fyrir árið 2017 að meta hvort við viljum halda þeirri vinnu áfram. Eins og ég sagði, við erum í stefnumótunarvinnu og út úr henni koma margvíslegar tillögur og þetta fer inn í þann flokk. Það hefur því ekki verið tekin ákvörðun um þetta. Hv. þingmaður spyr um gjaldtökufrumvarp. Nei, ég hef ekki í hyggju að koma fram með gjaldtökufrumvarp í haust. Við höfum verið að breyta skattlagningu á ferðaþjónustunni. Við höfum breikkað og einfaldað virðisaukaskattskerfið. Neðra virðisaukaskattsþrepið var hækkað eins og menn muna. Við erum að fækka undanþágum og taka fleiri geira ferðaþjónustunnar inn í virðisaukaskattskerfið sem hefur tekjuaukandi áhrif. Við munum í kjölfar þeirrar stefnumótunarvinnu sem ég nefndi taka þetta einmitt út frá því sem hv. þingmaður talar um, að hér skorti heildarsýn. Já, það hefur skort heildarsýn. Við erum að bæta úr því, ólíkt því sem hefur verið gert áður, vegna þess að við þurfum að horfa á þetta í stóra samhenginu og það ætlum við að gera. Varðandi það að taka gjöld fyrir veitta þjónustu get ég tekið undir með þingmanninum en bendi á að það eru gjaldtökuheimildir í bæði lögum um skipan ferðamála, í öllum lögum um þjóðgarðana og í náttúruverndarlögum til að taka gjöld fyrir veitta þjónustu. Það þarf ekki að breyta lögum til þess eins og sést til að mynda á Þingvöllum, við Gullfoss og í Dimmuborgum þar sem er rukkað fyrir salernisaðstöðu og eins og menn vita er í hyggju í Þingvallaþjóðgarði að gera það líka með bílastæði.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að hrósa hæstv. ráðherra fyrir mál sem snúa að jöfnun húshitunar- og raforkukostnaðar, sem hún kom inn á í ræðu sinni áðan, enda hefur það verið mikið baráttumál í gegnum tíðina að raforkukostnaður sé jafnaður á milli dreifbýlis og þéttbýlis annars vegar og hins vegar fyrir þá íbúa sem búa á köldum svæðum. Það sem mig langaði að koma aðeins inn á hérna og spyrja ráðherrann út í varðar annað byggðamál og sértækara, það varðar afhendingaröryggi rafmagns á Vestfjörðum og mögulega atvinnuuppbyggingu á norðanverðum Vestfjörðum. Í skýrslu Landsnets frá 2009 eru þessu gerð góð skil. Þar segir að áreiðanleiki raforkuafhendingar í kerfi Landsnets sé lægstur á Vestfjörðum. Aðeins ein flutningsleið, vesturlína, liggi þangað en hún samanstandi af þremur línum. Línurnar liggi að hluta til um svæði þar sem veðurfar geti valdið truflunum og aðkoma sé erfið í slæmum veðrum er ráðast þurfi í viðgerðir. Þetta óöryggi í raforkumálum hefur víðtæk áhrif á samskeppnisstöðu atvinnulífs á svæðinu vegna þess að hún er talsvert lakari en í öðrum landshlutum. Nú hafa menn verið að skoða möguleika á uppbyggingu virkjunar við Hvalá, þ.e. Hvalárvirkjunar, og áhugasamari aðilar eru komnir þar að og meiri alvara á bak við það en verið hefur í mörg ár. Menn hafa verið að skoða nálægar virkjanir líka, smærri virkjanir, og giska á að samanlagt geti þetta numið milli 75 og 85 megavöttum af uppsettu afli. Þetta samhliða mögulegri uppbyggingu á norðanverðum Vestfjörðum, nánar tiltekið á Súðavík, í uppbyggingu kalkþörungaverksmiðju þar, kallar á að við sem þing, og þá bæði löggjafarvald og framkvæmdarvald, förum að skoða hvort ekki þarf að koma að af meiri krafti á norðanverðum Vestfjörðum. Það sem hefur meðal annars verið rætt um í því efni er möguleikinn á því að skilgreina nýjan tengipunkt í Ísafjarðardjúpi sem væri til þess fallinn að þessar virkjanir gætu tengst inn á þann tengipunkt og síðan að hringtengja raforku á Vestfjörðum og koma Vestfjörðum inn í almennar raforkutengingar, en eins og ég rakti hér áðan eru þær ekki nægilega góðar. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að ég veit að hún ber hag hinna dreifðu byggða mjög fyrir brjósti og við höfum séð það, m.a. í raforkumálum, hvort hún telji ekki að þetta sé mikilvægt verkefni og að við skoðum möguleikana á því á næstu árum að veita fjármagn til þess og setja það framar í forgangsröðina, sér í lagi í ljósi þeirrar neikvæðu íbúaþróunar sem hefur verið á svæðinu og í ljósi þeirrar atvinnuuppbyggingar sem er á pípunum á svæðinu og þar af leiðandi gjaldeyrissköpunar fyrir þjóðarbúið.
Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu og þakkir. Ég þakka honum á móti fyrir aðstoðin við að koma niðurgreiðslumálunum í lög, vegna þess að hann var dyggur stuðningsmaður þess máls og beitti sér fyrir því með öðrum þingmönnum að það yrði klárað með farsælum hætti. Varðandi afhendingaröryggi á Vestfjörðum tek ég undir það með hv. þingmanni að þar er mjög brýnt að gera úrbætur. Það er þess vegna sem þar hefur verið að störfum nefnd um nokkurra ára skeið, Vestfjarðanefndin svokallaða undir forustu Guðna Jóhannessonar orkumálastjóra, þar sem heimamenn, raforkufyrirtækin, atvinnulífið og fleiri aðilar koma saman. Nefndin hefur unnið, ég vil segja þrekvirki og komið með talsvert miklar úrbætur nú þegar. Ég nefni nýtt tengivirki í Bolungarvík og fleiri hluti sem hefur verið unnið að, en verkefninu er sannarlega ekki lokið. Nefndin mun halda áfram störfum og það verkefni sem þingmaðurinn nefndi hvað varðar Hvalárvirkjun og tengipunktinn er eitt af verkefnum nefndarinnar. Því til viðbótar vil ég nefna að við höfum verið að skoða raforkulögin, sérstaklega 12. gr. raforkulaga um hið svokallaða kerfisframlag vegna þess að það er í rauninni það sem er þröskuldurinn þarna, að kerfisframlag fyrirtækjanna sem mundu nýta sér þessa orku er í mörgum tilvikum óyfirstíganlegt. Við sjáum það á þessu svæði. Annað dæmi er Þórshöfn á Langanesi þar sem kerfisframlag til að rafvæða bræðslur er talsvert hátt. Við erum að skoða þetta í almennu tilliti og ég vonast til að geta komið fram með tillögu seinna í vetur og þá er gott að vita af góðum stuðningsmanni að því máli í þinginu.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör og ítreka mikilvægi þess að verkið verði sett í forgang og lögð verði á það þung áhersla í ráðuneyti hæstv. ráðherra. Ég treysti því að hæstv. ráðherra geri það líkt og gert var varðandi jöfnun húshitunar- og raforkukostnaðar. Ég ítreka aftur hvað er í húfi. Í fyrsta skipti í mörg ár virðist þetta leggjast þannig að áhugasamir aðilar eru komnir að uppbyggingu á Hvalárvirkjun. Núna eru rannsóknir og fjármögnunarvinna o.fl. í gangi. Menn hafa líka verið að skoða fleiri virkjanir þarna þannig að það gæti verið talsvert meira af orku á svæðinu en menn hafa áður talið. Þetta samhliða þeirri uppbyggingu sem menn hafa verið að skoða á sviði kalkþörungaverksmiðju á Súðavík er eitthvað sem við ættum að geta litið á sem eina heild. Það yrði auðvitað gríðarleg lyftistöng fyrir norðanverða Vestfirði svo að við gleymum ekki þeim fyrirtækjum sem á svæðinu eru og ná ekki að vaxa og dafna og þróast vegna þess að þau hafa ekki nægilega trygga raforku fyrir. Ég er sannfærður um að í dag, gagnvart þessu svæði sem mikil fólksfækkun hefur verið á, eru fá verkefni sem gætu skilað sér jafn ríkulega í byggðauppbyggingu á svæðinu og það ef hringtenging raforku á Vestfjörðum og þessi tengipunktur og þessi virkjunarmál yrðu sett í fastan farveg. Ég treysti hæstv. ráðherra, líkt og hún sagði hér áðan, til þess að leggja á þetta þunga áherslu á komandi ári.
Herra forseti. Afhendingaröryggi raforku og styrking raforkukerfisins, sérstaklega dreifikerfisins, er mér mjög mikið áhugamál. Það er þess vegna sem þær lagabreytingar sem ég lagði fram og við fengum samþykktar á þinginu síðastliðinn vetur, hvað varðar breytingar á framkvæmdinni við kerfisáætlun, og þingsályktunartillagan varðandi loftlínur og jarðstrengi voru lykilmál til þess að unnt væri að gera úrbætur á þessu kerfi vegna þess að það hefur dregist í allt of mörg ár. Ýmis kerfisvandamál hafa leitt til þess að þessar framkvæmdir eru mjög tímafrekar. Nú höfum við bætt úr því. Ég deili áhyggjum Landsnets sem hefur í drögum sínum að kerfisáætlun látið í ljós áhyggjur af því að ef ekki verði farið í umtalsverðar styrkingar á raforkukerfinu - og þar eru Vestfirðir sérstaklega nefndir - þá munum við lenda í miklum vandræðum innan ekki svo langs tíma. Þetta er eitt af áherslumálunum sem við munum beita okkur fyrir á næstu missirum og fara vel yfir þessi mál, bæði með Landsneti og raforkuframleiðandanum. Svo er hinn endinn á spýtunni sá að við þurfum að koma málum þannig fyrir að við getum komið virkjunarframkvæmdum af stað. Við þurfum að einbeita okkur að því að losa um þann hnút sem kominn er á rammaáætlun með því að taka það mál og færa í betri farveg. Allt hangir þetta saman. Markmiðið er að tryggja dreifða búsetu. Við höfum stigið stór skref hvað það varðar með húshituninni og jöfnun dreifingarkostnaðar og þegar [[Forseti hringir.]]því er lokið höldum við áfram með verkefnið.
Virðulegur forseti. Mig langaði að spyrja aðeins út í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Ég sé að verið er að setja fé í þann sjóð og ég hef einnig lesið í fréttum þar sem hæstv. ráðherra hefur verið að benda á að í rauninni hafi ekki endilega vantað fjármagn heldur hafi menn ekki verið búnir að skipuleggja nógu vel til þess að hægt væri að hefja framkvæmdir, eða það væri alla vega tilfellið einhvers staðar. Þá langaði mig að spyrja hvort það gæti ekki haft áhrif að þessi fjárlagaliður hefur rokkað ótrúlega. Ef ég man rétt voru settar 400 milljónir, eða hátt í það, árið 2013. Svo var það skorið nokkuð mikið niður bæði 2014 og 2015 og kom svo inn á fjáraukalögum. Ég velti fyrir mér hvort það hljóti ekki að hafa áhrif fyrir þá sem eru í þessari uppbyggingu ef aldrei er á neitt treystandi. Það væri gott ef að maður væri í ferðaþjónustunni að vita kannski fimm til tíu ár fram í tímann að þessi sjóður verður alltaf þarna og hægt verði að sækja í hann. Mér dettur í hug að það hafi kannski ekki verið farsælt hvernig var skorið ört niður og síðan samt bætt í eins og við höfum rætt hér, ég og hæstv. ráðherra. Ég tek undir það sem hefur verið sagt hér um framlög til rannsókna á ferðaþjónustunni, sem eru allt of lág, og ég sendi skriflega fyrirspurn til hæstv. ráðherra síðasta vetur þar sem ég bað um sundurliðun á því fjármagni sem fer í rannsóknir á annars vegar iðnaði og sjávarútvegi og hins vegar landbúnaði og ferðaþjónustu. Ferðaþjónustan situr eftir, þetta eru smápeningar sem verið er að setja í rannsóknir á þessari mikilvægu atvinnugrein. Mér þykir ekki gott ef draga á úr þessu 60 millj. kr. framlagi, sem mig minnir að hafi farið að mestu leyti á Bifröst og Rannsóknamiðstöð ferðamála í ár. Ég held að það þurfi rannsóknir í ferðaþjónustu og spyr hæstv. ráðherra út í það og kannski líka út í ferðaþjónustureikninga sem Hagstofan á að sjá um en vildi fá aukið fjármagn til þess vegna þess að þetta er mikilvægt verkefni. Nú er Hagstofan undir forsætisráðherra sem mætti ekki þannig að ég hef ekki getað spurt hann að þessu. Þekkir hæstv. ráðherra stöðuna, hvort það sé ekki mikið þjóðþrifamál að Hagstofan sinni þessum ferðaþjónustureikningum og hvort það sé tilfellið í dag? Ég vissi að það átti að setja upp litla deild og hvort það fékkst ekki fjármagn í það í fyrra eða í ár, ef ráðherra þekkir til málsins þætti mér vænt um svör.
Virðulegi forseti. Fyrst varðandi ferðaþjónustureikningana, sem er orðið sem ég mundi bara á ensku hérna áðan og ég biðst forláts á því, þá höfum við verið að vinna þá síðan árið 2013. Það er samkvæmt samningi ráðuneytis míns við Hagstofuna þannig að þeir eru unnir núna. Ég held samt að Hagstofan sé ekki með þetta innan húss heldur kaupi verktaka til að sjá um það. Þessir reikningar eru mjög mikilvægir og kallað var eftir þeim nánast frá fyrsta degi frá því að ég kom í ráðuneytið, vegna þess að þeir voru skornir af á síðasta kjörtímabili. Við bættum úr því strax árið 2013. Í tillögum Hagstofunnar, sem heyrir undir forsætisráðherra eins og þingmaðurinn nefnir, er líka tillaga - nú man ég ekki upphæðina en það er fjárlagatillaga vegna rannsókna á ferðavenjum. Það er því verið að bæta þar við. Ég tek algjörlega undir það. Það er eitt af því - þó að ég upplýsi ekki hér um niðurstöðuna í stefnumótuninni - sem verður lögð áhersla á. Við þurfum að hafa áreiðanleg gögn til að geta sett stefnuna til framtíðar í þessari grein eins og öðrum atvinnugreinum. Við munum bæta úr því. Varðandi fjárveitinguna sem er að falla niður þá var hún tímabundin, kom inn í fyrra í fjárlaganefndinni. Hún rúmaðist ekki innan okkar ramma að þessu sinni, en þetta er eitthvað sem við erum mjög meðvituð um að þurfi að bæta úr og erum að vinna að því með greininni að finna framtíðarstefnu sem við getum farið að vinna eftir og kallað eftir fjármagni til. Fyrirsjáanleiki í framkvæmdasjóðnum. Ég get alveg tekið undir að auðvitað hefur það áhrif. Það var eitt af því sem náttúrupassinn átti að tryggja, fyrirsjáanlega fjármögnun í þennan sjóð til langrar framtíðar. Ein af ástæðum fyrir því að peningarnir ganga ekki út er að menn hafa verið að sækja í verkefni sem þeir hafa kannski [[Forseti hringir.]]ekki endilega verið að sækja til enda. Síðan klárast peningurinn eða mótframlagið eða hvað, það strandar á því [[Forseti hringir.]]og það er það sem við erum að finna út. Auðvitað er fyrirsjáanleiki lykilatriði í þessu samhengi.
Virðulegur forseti. Ég þakka svarið. Mig langar að taka undir með ráðherra. Það var umræða hérna um markaðssetningu, að við værum að setja peninga í markaðssetningu á Íslandi. Ég er eiginlega þar að við séum kominn á þann stað að við ættum frekar að setja pening í að taka vel á móti fólkinu sem kemur hingað. Ef við viljum fá það til að dvelja lengur hlýtur markmiðið að vera að því líði vel. Mér finnst oft í markaðssetningu menn vera að horfa of langt í staðinn fyrir að hugsa: Viðskiptavinur sem er ánægður kemur aftur og segir öllum frá því. Ef maður kemst ekki á salerni á Íslandi, vegna þess að við höfum ekki einu sinni burði til þess að tryggja að fólk komist á salerni eða fái þá grunnþjónustu sem hefur mikið verið í fjölmiðlum t.d. í sumar, þá finnst mér að við eigum frekar að setja peningana í það en ekki endilega að halda áfram í einhverri massífri markaðssetningu. Þótt hún þurfi kannski alveg að vera til staðar held ég að markaðssetningin sem við fáum sé til dæmis þær kvikmyndir sem eru teknar upp hér á landi, ekki endilega einhverjar herferðir sem auglýsingastofur búa til þótt þær geti vissulega þjónað sínum tilgangi. Ég vildi bara hafa sagt það. Það var svo sem komið inn á það, ég var með spurningu um græna hagkerfið. Það er jákvætt að sjá að verið er að auka í nýsköpun eða rannsóknarsjóði en það er kannski eins og með Framkvæmdasjóð ferðamannastaða, þangað var minnkað fjármagn á fjárlögum 2014 og svo farið að auka í aðeins aftur. Þá veltir maður einmitt fyrir sér: Er ekki betri sígandi lukka og svipaðar upphæðir í staðinn fyrir að allt í einu eitt árið er dregið svo mikið saman í niðurskurðarfrumvarpinu 2014? Það getur haft áhrif á greinina. Ég fagna því að verið sé að bæta í núna.
Virðulegur forseti. Til að ítreka það sem áður hefur komið fram í þessari umræðu þá hefur ekki verið tekin ákvörðun um að hætta við Ísland allt árið. Það er fullfjármagnað út næsta ár. Við munum koma með fjárlagatillögu fyrir fjárlögin 2017 þannig að ef ákveðið verður að halda því áfram rofnar ekki sú tímalína. Það er hlutur sem við þurfum að skoða áfram. Ég nefndi að það væri ákveðinn tregða hjá atvinnulífinu eða hjá þeim fyrirtækjum. Þá veltir maður fyrir sér, ef fyrirtækin sjálf telja ekki ástæðu til að verja peningum í þetta, á ríkisvaldið að vera að gera það eða getum við gert það einhvers staðar annars staðar? Hin hliðin á peningnum er að í markaðssetningunni erum við að markaðssetja þær áherslur sem við viljum auka. Þess vegna verður það lykilatriði í stefnumótuninni og því sem út úr henni kemur. Við munum ganga í takt með þetta. Við höfum verið að markaðssetja Ísland allt árið. Það hefur gengið ljómandi vel. Nú erum við að fókusa meira á allt Ísland allt árið og meginþungi átaksins Ísland allt árið núna er landsbyggðin. Ég held að það sé nauðsynlegt og skilar vonandi góðum árangri. Út af ummælunum „ef maður kemst ekki á salerni á Íslandi“ vil ég líka hvetja okkur til að tala um þau mál, og það á ekkert sérstaklega við um hv. þingmann, af yfirvegun. Ferðamenn komast á salerni á Íslandi. Það er víða búið að byggja upp fyrirmyndaraðstöðu. Mér fannst umræðan í sumar fara aðeins út í öfgar vegna þess að það var eins og ekkert hefði verið gert og hér væri allt í kaldakoli. Ég fór víða í sumar, skoðaði þetta með eigin augum á miklum álagstímum og það má víða gera bragarbót en þetta er ekki í slíkum ólestri eins og maður skyldi ætla af umræðunni. Nýsköpunin og Tækniþróunarsjóður. Það er mjög ánægjulegt að geta bætt í hann. Ég ítreka að það var ekki illvilji [[Forseti hringir.]]eða af því að menn höfðu ekki trú á sjóðnum sem fjárfestingaráætlunin svokallaða var slegin af á sínum tíma [[Forseti hringir.]]heldur vildum við vera búin að tryggja fjármögnun. [[Forseti hringir.]]Það höfum við gert núna og hún er tryggð til næstu ára.
Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þetta síðasta varðandi umræðuna um ferðaþjónustuna. Jú, það getur vel verið að það sé ekki alls staðar alltaf hægt að komast að þjónustu eins og salernisaðstöðu eða öðru slíku en mér finnst menn kannski hafa farið fullgeyst í yfirlýsingum um þetta og tekið það býsna langt vegna þess að ýmislegt hefur nú verið gert. Það eru mikil gæði í ferðaþjónustunni og ferðaþjónustuaðilar sjálfir sem selja ferðirnar vita alveg hvaða kröfur á að gera um þjónustu fyrir það fólk sem þeir koma með inn á svæðin. Það verður líka að treysta svolítið ferðaþjónustuaðilanum og þessum markaði sjálfum fyrir verkefninu. En þetta var útúrdúr. Mig langaði að spyrja meira út í þetta markaðsátak vegna þess að auðvitað varð fólki svolítið brugðið að sjá orðalagið í fjárlagafrumvarpinu þar sem beinlínis er sagt um markaðssókn í íslenskri ferðaþjónustu að lagt sé til að fellt verði niður 200 millj. kr. tímabundið framlag sem veitt var í tvö ár. Það er svo sem útskýrt að þetta verði út næsta ár en það má ætla að þar með sé málið bara búið, þ.e. þessu sé lokið og verði ekki haldið áfram með verkefnið. Það gleður mig að heyra ráðherra segja að svo sé ekki vegna þess að ég er sammála því að þessir markaðssóknarfjármunir skila sér mjög vel og þeir skila sér í því að við getum nýtt þá til þess að ná okkar markmiðum. Við nýttum þá fyrst til að reyna að stöðva þá þróun sem varð hér eftir Eyjafjallajökulsgosið og fá yfir höfuð ferðamenn til landsins. Síðan þegar það var komið þá gátum við notað þetta fé til að reyna að fjölga þeim ferðamönnum sem komu utan háannatíma, þ.e. utan sumartímans. Núna er fókusinn á það að reyna að fjölga þeim og dreifa þeim betur um landið. Ég vonast til þess að menn geti hugsanlega nýtt þetta fé og þessa markaðssókn sem horft er til á landsbyggðinni sérstaklega inn í þá vinnu að reyna að fá flugfélög til að nýta betur flugvelli á t.d. Norðurlandi og Austurlandi. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra aðeins um þetta, í fyrsta lagi: Er einhver stefnumótunarvinna hafin varðandi markaðssóknina og framhald hennar? Ég held að það skipti máli að sem fyrst liggi fyrir hvort og þá hvernig menn ætla að halda áfram með þetta af því að fyrirsjáanleikinn skiptir máli. Síðan langar mig í öðru lagi að spyrja ráðherra hvort hún sé í einhverri samvinnu við innanríkisráðherrann um að hefja einhvers konar markaðssókn á flugvöllunum á Norðurlandi og Austurlandi.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er alveg sammála því sem kom fram hjá henni enda þekkir hún átakið Ísland allt árið frá upphafi og ég hef tekið við þeim kyndli. Lykilatriðið í því hversu farsælt það hefur verið er kannski tvennt: Það er samstarfið milli hins opinbera og fyrirtækjanna og samstarfsaðilanna og síðan að það er sveigjanlegt. Við getum einbeitt okkur að því sem við viljum gera betur eða náð okkar markmiði með ferðaþjónustunni og þetta þarf að fara saman. Hv. þingmaður spyr um vinnuna gagnvart markaðssókninni. Já, það er stór liður í stefnumótunarvinnunni sem við erum að leggja lokahönd á og verður kynnt á allra næstu dögum og vikum með ferðaþjónustunni. Þetta er eitt af þeim mikilvægu atriðum þar sem við þurfum að koma okkur saman um stefnu, hvernig við ætlum að halda á þessu og hvernig við höldum það út vegna þess að þetta er langhlaup. Síldin kom og síldin fór og við viljum ekki að það gerist með ferðamennina, að við hættum að markaðssetja Ísland bara af því að akkúrat núna eru margir ferðamenn. Þetta er fljótt að breytast og þess vegna skil ég vel og þakka ábendingar hv. þingmanns. Varðandi fleiri fluggáttir þá er það að frétta af því máli að þetta kemur allt saman inn í stefnumótunina og snýr að dreifingu ferðamanna. En forsætisráðherra skipaði fyrir nokkrum mánuðum nefnd sem er að fara yfir þessi mál sem ég vænti að muni skila tillögum vonandi fljótlega. Við vitum alveg hvað við þurfum að gera. Það þarf að vekja áhuga. Við erum alltaf að kynna þetta fyrir öllum flugfélögum sem hingað koma. [[Forseti hringir.]]Ef markaðsaðstæður einar og sér verða ekki til þess að þarna verði breytingar á þá er spurning hvort ekki þurfi að koma til svokallaður, afsakaðu herra forseti enskuslettuna, [[Forseti hringir.]]„route development fund“, sjóður til að efla þetta. [[Forseti hringir.]]Við bíðum niðurstöðu nefndarinnar með því að taka ákvörðun um það.
Forseti hefur nú ekki síður áhyggjur af ræðutímanum [[Ég biðst líka forláts á því.]]en því að menn bregði fyrir sig erlendu máli, sem reyndar er ekki til eftirbreytni heldur.
Virðulegi forseti. Ég þakka þessi svör. Ég ætla að leggja áherslu á það hér að miklu máli skiptir að það liggi fyrir sem fyrst hvernig þessu verði háttað til lengri tíma einmitt út af góðu samstarfi milli opinberra aðila og einkaaðila. Það er ekkert auðvelt að halda því við þegar vel gengur, það er í raun enn meiri áskorun en ella þegar vel gengur að halda þessu góða sambandi við. Þess vegna skiptir máli að menn reyni að horfa til langs tíma í sameiningu. Ég er ósammála hv. þm. Brynhildi Pétursdóttur um að hugsanlega ættum við frekar að setja peningana núna í uppbyggingu innan lands, vegna þess að ef við ætlum að festa þessa atvinnugrein í sessi sem einhvern stærsta gjaldeyrisöflunarpóst okkar þá verðum við að gera hvort tveggja. Það er ekki hægt að hugsa: Nú ætlum við að sleppa markaðssókninni og fara frekar í eitthvað annað. Við verðum að gera hvort tveggja og þess vegna verður að koma útflæðinu á fjármunum í Framkvæmdasjóði ferðamannastaða í lag og ef það þarf einhverja lagabreytingu til þá verðum við bara að gera það. Síðan verðum við að halda áfram markaðssókninni. Það er ekkert gefið í þessu, þetta er stöðug vinna og síðan er það spurning hvaða áherslu maður leggur í henni. Áður en við hófum að setja saman fjármuni í einn pott, fjármuni hins opinbera og fjármuni einkageirans, þá var það þannig að ríkið lét út krónu á móti krónu til einstakra aðila í markaðssókn og það nýttist bara svo illa. Það nýtist miklu betur ef þetta er heildstætt, slagkrafturinn verður meiri og það er þess vegna sem við viljum leggja svona mikla áherslu á að frekar verði haldið áfram á þeirri braut en að fara til baka til þess tíma.
Virðulegur forseti. Aftur er ég sammála hv. þingmanni og ég tek fyllilega undir það að við viljum ekki fara til baka til þess tíma þegar ríkið setti verkefni til einstakra aðila af því að við getum það einfaldlega ekki lengur. Þetta er orðin miklu stærri atvinnugrein en svo, það væri ekki hægt að velja samstarfsaðila nema með handahófskenndum hætti. Það er ekki í boði að fara þá leið. Ég er líka sammála hv. þingmanni um að við verðum að gera hvort tveggja. Þetta er mjög mikilvæg grein. Ég held áfram að tala eins og véfrétt um stefnumótunina, sem ég er mjög áhugasöm um, og hlakka til þegar við getum farið að taka umræðu um hana því að málið snýst um að við getum haldið öllum hinum fjölmörgu boltum á lofti í einu og að við skjótum á sama markið, svo við tökum nú boltalíkinguna alla leið. Mig langar að hnykkja aðeins á dreifingu ferðamanna og gáttunum, af því að ég var komin fram yfir tímann áðan. Ef okkur tækist að taka brot af þeirri traffík sem fer í gegnum Keflavíkurflugvöll yfir á aðra flugvelli þá nást nefnilega nokkur markmið, það eru margir boltar, nokkur markmið í því. Við dreifum ferðamönnunum meira um landið vegna þess að rannsóknir sýna að þeir sem lenda í Keflavík dvelja lengur hér fyrir sunnan en á stöðum sem eru fjærst flugvöllunum. Innviðirnir og fjárfestingin sem þar er og hefur verið mikil á síðustu árum nýtist þar af leiðandi ekki eins vel, þar eru færri gistinætur og minni tekjur. Ég vonast til að nefndin sé búin að setja það allt inn í skjalið þannig að við fáum fram kostina og gallana og hvað það kostar og hvort það er forsvaranlegt fyrir hið opinbera að verja fjármunum til þessa málaflokks, vegna þess að það mun koma okkur til góða í heildarsamhenginu.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en mig langar að nefna eitt af því að ég er mikill áhugamaður um bætta ferðaþjónustu og aðstöðu fyrir ferðamenn og slíkt. Ég tók náttúrlega eftir því á ferðalögum mínum í sumar að víða er pottur brotinn á Íslandi og ekki síst í samgöngumálum. Við heyrðum svo sem fréttirnar af þessu klóakmáli sem tröllreið öllu og segir manni að ýmislegt þarf að gera. Maður hefur fylgst af athygli með því hvernig á að reyna að auka tekjur í verkefnin og hvernig við getum sem best gert það. Ég vil helst af öllu setja aukagjald á alla farþega sem ekki eru með íslenskt ríkisfang, að þeir borguðu það um leið og þeir keyptu sér farmiða til Íslands, en það er kannski útfærsluatriði sem ég hef heyrt hæstv. ráðherra tala um áður. Það er eitt sem mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra um, vegna þess að eitt af fyrstu verkum ríkisstjórnarinnar þegar hún tók við var að draga til baka hækkun á virðisaukaskatti á gistináttagjald, sem átti að fara í 14% úr 7%. Samkvæmt því sem þá var talað um hér í þingsal átti það að skila um 500 milljónum árið 2013 og 1,5 milljörðum árið 2014, svo ég tali nú ekki um núna, það eru hugsanlega um 5 milljarðar sem hafa tapast af því að ríkisstjórnin tók þá ákvörðun að hætta við. Mig langar svo rosalega til að vita hvers vegna í ósköpunum þetta var gert, vegna þess að 90% af þeim sem borga gistináttagjald á Íslandi eru útlendingar. Mig langar að spyrja ráðherrann hreint út um það: Voru þetta ekki bara mistök? Væri ekki staða Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða miklu betri í dag, og værum við ekki búin að fá einmitt það fjármagn til að byggja upp innviði sem svo sannarlega þarf að gera? Þetta var sú spurning sem mig langaði að beina til hæstv. ráðherra.
Virðulegur forseti. Það er rétt munað hjá hv. þingmanni að þetta var eitt af okkar fyrstu verkum. Nei, ég tel ekki að það hafi verið mistök, þvert á móti. Til að rifja upp forsögu þess máls þá var lagt fyrst til af þáverandi ríkisstjórn í fjárlagafrumvarpi í september að færa gistinguna úr neðra þrepi upp í efra þrep, sem sagt að hækka upp í 25,5% úr 7%. Þetta átti að gerast með engum fyrirvara og var gagnrýnt mjög og við tókum þátt í þeirri gagnrýni vegna fyrirvarans og líka vegna þess að þá værum við að setja þá þjónustu, gistingu, í hæstu hæðir, og við erum að bera okkur saman alþjóðlega. Það er ekki hótelið í Keflavík að keppa við hótelið á Akureyri heldur erum við að keppa við önnur lönd. Þá var það niðurstaða þáverandi ríkisstjórnar að setja þetta þriðja þrep á. Við gagnrýndum það líka vegna þess að það skapar aukið flækjustig sem gengur gegn stefnu núverandi ríkisstjórnar og þess vegna drógum við það til baka. Við sjáum nú þegar í ferðaþjónustu og í öðrum greinum talsvert um það að þegar kerfið er orðið of flókið þá fara menn að selja pakka. Það voru í rauninni fjögur þrep í gangi; gisting, veitingar, áfengi og afþreying, sem væri núll, þannig að kerfið var orðið allt of flókið. Þær tölur sem hv. þingmaður nefnir um tekjur, ég held að þær séu stórlega ofmetnar vegna þess að þær hefðu aldrei skilað sér með þessum hætti því að menn hefðu farið að fiffa það til. Svo til viðbótar er algjörlega óvíst hvort þetta hefði nokkurn tíma farið í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Þetta átti ekkert að fara þangað, þetta átti að fara í ríkissjóð. Það var tekjuöflunarleið sem var ekki eyrnamerkt Framkvæmdasjóði ferðamannastaða og er allsendis óvíst hvernig farið hefði verið með þá fjármuni. Hins vegar þarf, og ég mun fara betur yfir það í minni seinni ræðu, að tryggja eins og hér hefur komið fram í umræðunni fyrirsjáanleika í fjármögnuninni og það er það sem við erum að vinna að.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Vissulega gat það kannski orðið flókið en eins og ég man þetta voru ferðaþjónustuaðilar algerlega búnir að gera ráð fyrir þessu í verðskrám sínum fyrir árið, þannig að þegar það var dregið til baka þá held ég að þeir hafi verið þeir einu sem græddu á þessu. En auðvitað gat þetta orðið flókið og annað þar fram eftir götunum. Náttúrupassinn var kannski ekki heldur alveg það auðveldasta sem átti að fara í gang á Íslandi miðað við þá umræðu og hvernig það var útfært, enda dó hann drottni sínum. Ég tek alveg mark á svörum ráðherrans en ég er ekki sammála henni. Ég held að ríkisstjórninni hefði verið í lófa lagið að láta þessa hækkun ganga eftir og eyrnamerkja hana ferðaþjónustunni enda kannski ekki vanþörf á að bæta í þar. Ég held, við getum verið ósammála um það, að þetta hafi verið mistök og ríkissjóður, og sérstaklega ferðamannaiðnaðurinn, hefði aldeilis þurft á þeim peningum að halda. Við sjáum hvernig ástandið er í dag.
Virðulegi forseti. Ég er mjög hissa á því að við hv. þingmaður séum ekki sammála því að við erum það nú oft og yfirleitt, enda í sama kjördæmi og erum þar, eigum við ekki að segja yfirgnæfandi. Það er undantekning ef við erum ósammála en þarna verðum við einfaldlega að vera ósammála. En það sem við erum sammála um, við skulum einbeita okkur að því, að tryggja þarf fjármögnun til uppbyggingar á fjölsóttum ferðamannastöðum og til að vernda náttúruna. Við þurfum að finna leiðir til þess. Náttúrupassinn, eins og þingmaðurinn nefndi, átti að vera leið til þess. Hann náði ekki fram að ganga og það er bara staða málsins. Við erum hins vegar, eins og ég fór í gegnum áðan í fyrri ræðu minni, þegar byrjuð að gera breytingar á virðisaukaskattskerfinu. Lægra þrepið er hærra. Við fáum auknar tekjur þar af leiðandi af gistingunni. Við erum að fækka undanþágum og breikka skattstofnana á sama tíma og við erum að einfalda kerfið og gera það þá þannig úr garði að það verði einfaldara fyrir atvinnulífið. Við erum líka með önnur markmið, við erum að uppræta svarta atvinnustarfsemi og koma málum þannig fyrir að auðvelt sé að reka fyrirtæki. Að öllum þessum markmiðum samanlögðum held ég að við séum að vinna þetta á réttan hátt, og svo ég vitni enn og aftur til þeirrar stefnumótunarvinnu sem við erum að ljúka, þar koma fram ákveðnar áherslur hvernig við viljum tryggja uppbygginguna. Varðandi Framkvæmdasjóð ferðamannastaða sjáum við núna að þar strandar ekki bara á fjármögnuninni, við þurfum að bæta úr skipulagsvinnu sveitarfélaga, það þarf að undirbúa framkvæmdir. Við þurfum að gefa okkur tíma þó að okkur liggi á. Við getum ekki byrjað á þakinu, við verðum alltaf að byrja á að byggja jarðhæðina og það er kannski það sem við höfum brennt okkur á og þar erum við að gera úrbætur á.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nokkrum fjárlagatillögum þeirra málaflokka sem ég sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ber ábyrgð á. Í heildina litið eru útgjöld til þeirra rúmir 20 milljarðar, þar inni er rekstrarkostnaður ráðuneytisins rúmlega 800 millj. kr. Fyrst ber að geta þess að gert er ráð fyrir tæplega 1.800 millj. kr. fjárveitingu til haf- og vatnarannsókna, rannsókna- og ráðgjafastofnunar sem komið verður á fót á grunni Veiðimálastofnunar og Hafrannsóknastofnunar. Gert er ráð fyrir að fjárheimildir þessara stofnana muni flytjast á nýjan fjárlagalið en stofnanirnar tvær fengu samtals 1.860 millj. kr. fjárveitingu í gildandi fjárlögum og jafngildir þetta því rúmlega 63 millj. kr. lækkun milli ára að meðtöldum launa- og verðlagshækkunum að fjárhæð 94 millj. kr. Það skýrist af nokkrum tilefnum og ætla ég að fara aðeins yfir það. Í fyrsta lagi fellur niður tímabundið 150 millj. kr. framlag vegna hvalatalningar við Ísland á árinu 2015 sem var gefið út til þessa árs og fór fram á árinu og kemur þar með ekki til með að vera áfram í fjárlögum. Í öðru lagi fellur niður tímabundið 50 millj. kr. framlag vegna endurnýjunar og viðhalds tækjabúnaðar á árinu 2015 sem var einskiptisviðbótarfjárveiting á því ári. Í þriðja lagi er lagt til að veitt verði tímabundið 50 millj. kr. framlag í eitt ár vegna biðlaunakostnaðar við að koma haf- og vatnarannsóknum á fót. Ég veit að þingmenn þekkja það að í frumvarpi um haf- og vatnarannsóknir var gert ráð fyrir að öllu starfsfólki beggja stofnana yrði boðið starf hjá nýrri stofnun. Hluti starfsmanna á biðlaunarétt og er gert ráð fyrir að einhverjir þeirra nýti sér hann. Ekki er sem sagt verið að draga úr fjárveitingu til þessa málaflokks heldur verður hagræðingin eftir í nýrri stofnun og ætti það að efla rannsóknir enn frekar. Frumvarp um sameiningu þessara tveggja stofnana hefur aftur verið lagt fram á þinginu og ég vonast til að geta mælt fyrir því sem fyrst og treysti á gott samstarf við atvinnuveganefnd og þingið til að það gangi hratt og vel fyrir sig, enda var það komið á lokametrana síðastliðið vor en náðist ekki að klára það í þinglokunum síðastliðið sumar. Þá er einnig lagt til að veitt verði tímabundið 80 millj. kr. framlag til næstu fimm ára til verkefnis sem kallað er Matvælalandið Ísland. Þetta er uppbyggingarverkefni til þess að taka á því meðal annars, eins og rætt var hér áðan, að vaxandi fjölda ferðamanna í heiminum velur áfangastað vegna matarmenningar og upplifunar sem tengist mat með einum eða öðrum hætti. Markmiðið er að auka verðmætasköpun með því að vekja áhuga fólks á að upplifa og njóta afþreyingar sem byggist á matarhefðum, læra að matreiða og kynnast framleiðslu og uppruna, sögu og hefðum. Kostnaðurinn felst í stefnumörkun og innra starfi verkefnisins, rannsóknum, kynningarefni og markaðsstarfi. Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið og utanríkisráðuneytið standa saman að verkefninu og verður umsjón þess hjá Íslandsstofu. Sem uppbyggingarverkefni til næstu ára er einnig lagt til að 25 millj. kr. tímabundið framlag verði veitt til næstu fjögurra ára til markaðsverkefnisins um íslenska hestinn, sem er samvinnuverkefni sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra og helstu hagsmunasamtaka í hestamennsku. Atvinnugreinin mun leggja til mótframlag að jöfnu við framlag ríkisins. Verkefnið snýr að sameiginlegu markaðsstarfi til kynningar á íslenska hestinum og á vörum og þjónustu tengdri honum, ekki bara hér innan lands heldur í heiminum öllum. Þá er lögð til 9 millj. kr. hækkun á fjárheimild vegna kostnaðar við dýralæknisþjónustu á Norður- og Austurlandi sem var talsvert til umfjöllunar hér síðastliðinn vetur. Vegna erfiðra samgangna, einkum yfir vetrarmánuðina, er þörf á að skipta upp svokölluðum svæðum 5 og 6, þ.e. þjónustusvæðum, samanber reglugerð 846/2001, en erfiðlega hefur gengið að manna þau án þess að til komi viðbótarfjárveiting. Einnig er rétt að geta þess að það má alveg velta því fyrir sér hvort ekki þurfi að fara í heildarendurskoðun á stærð þjónustu- og vaktsvæða dýralækna á öllu landinu til að tryggja að sú þjónusta sem við viljum að þar sé veitt geti farið fram. Þá fara 15 millj. kr. fara til Matvælastofnunar vegna kostnaðar við úttektir á vinnslustöðvum á Íslandi til að hægt sé að stunda hnökralaus viðskipti með matvæli við ríki utan EES. Þetta tengist fríverslunarsamningum. Oft þarf að gera svokallaða dýralæknissamninga eða dýraheilbrigðissamninga í kjölfarið á fríverslunarsamningum. Þessi hluti hefur í stjórnsýslunni ekki verið fjármagnaður sérstaklega en kostar ákveðna fjármuni og hér er lagt til að 15 millj. kr. fari til Matvælastofnunar til að það gangi sem best fyrir sig. Að lokum vil ég geta þess að gert er ráð fyrir tæplega 500 millj. kr. fjárveitingu til liðarins Byggðaáætlun og sóknaráætlanir landshluta en það jafngildir rúmlega 60 millj. kr. hækkun að raungildi frá gildandi fjárlögum og erum við aðeins að bæta meðal annars í sóknaráætlanir landshluta sem menn þekkja að hefur verið nokkuð vel tekið hringinn í kringum landið, við erum að feta okkur sterkar inn þar. Á síðastliðnu vori voru samþykkt hér lög þar sem sóknaráætlanirnar voru meðal annars lögfestar sem einn liður í byggðastefnu ríkisstjórnarinnar.
Virðulegi forseti. Ég vil fyrst fagna því sem hæstv. ráðherra rakti um aukningu í byggða- og sóknaráætlanir landshluta. Ég fagna því að ríkisstjórnin hafi umfaðmað þá aðferðafræði sem hægt er að segja að víðtæk þverpólitísk samstaða sé um og sem ég held að skili nú miklum árangri vítt og breitt um land, því að við eigum mikið undir því að vera með skilvirka og öfluga byggðastefnu. Ég fagna því líka, ég sé þess nú reyndar ekki stað í frumvarpinu, að ég heyrði í máli hæstv. ráðherra að hér væri líka að finna viðbótarframlög vegna dýralæknisþjónustu á Norður- og Austurlandi sem ég hef heyrt mikið kvartað undan; bændur eru í mikilli óvissu um velferð gripa sinna. Ég treysti því að þessi fjárframlög sé þar að finna og fagna því í samræmi við orð hæstv. ráðherra. Ég vil hins vegar spyrja sérstaklega og velta upp spurningum varðandi hafrannsóknir. Hér er gert ráð fyrir sameiningu stofnana í Haf- og vatnarannsóknastofnun, þ.e. sameiningu Veiðimálastofnunar og Hafrannsóknastofnunar, en ekki er gert ráð fyrir auknum fjárveitingum. Dæmi eru um að slíkar sameiningar kosti fé. Ég velti því upp hvort menn séu þá raunverulega búnir að áætla nægjanlega fyrir því en minni líka á að hér urðu miklar umræður síðasta vetur. Ég spurði hæstv. ráðherra þá oft um skort á fjárveitingum til hafrannsókna. Það var illmögulegt að halda úti skipum Hafrannsóknastofnunar og menn fóru í mjög undarlega loftfimleika með því að gefa einkafyrirtækjum kvóta og láta skip útgerðarfyrirtækja fara í rannsóknaleiðangra frekar en að gera út skip Hafrannsóknastofnunar. Á ferðum mínum um landið nú nýverið heyrði ég víða miklar áhyggjur af ástandi hafrannsókna. Útgerðarmenn sögðu við mig að þær væru komnar langt undir hættumörk og að leggja yrði meira fé í grunnrannsóknir. Við værum komin svo langt að við værum farin að tefla markaðsstarfi íslensks sjávarútvegs í tvísýnu vegna þess að ekki væri lengur tryggt að nægjanlega góðar, öruggar og hlutlausar rannsóknir væru fyrir hendi til þess að fiskvinnslufyrirtækin og sjávarútvegsfyrirtækin gætu staðfest fyrir viðskiptamenn sína að um sjálfbærar veiðar væri að ræða á Íslandi vegna þess að búið væri að skera svo mikið niður í hafrannsóknum. [[Forseti hringir.]] Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Af hverju er ekki gert ráð fyrir viðbótarframlagi til hafrannsókna? [[Forseti hringir.]]Ég tel, miðað við skelfilega lýsingu útgerðarmanna vítt og breitt um landið, að mjög brýnt [[Forseti hringir.]]sé að bæta í hafrannsóknir.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnirnar. Aðeins varðandi það tvennt sem hv. þingmaður minntist á fyrr, eins og sóknaráætlanirnar, þá kom það mjög skýrt fram sem stefnumörkun ríkisstjórnarinnar að þetta frumvarp, um að lögfesta sóknaráætlanir sem hluta af byggðastefnu síðastliðið sumar, var komið þarna inn. Því til sönnunar verðum við að setja aðeins meira fjármagn í þetta og þurfum án efa að halda áfram á þeirri braut, ef þessi aðferðafræði reynist eins vel og margir vona að verði. Varðandi það sem hv. þingmaður spurðist fyrir um í sambandi við dýralæknafjárheimildina er fjallað um það í lið 234 undir Matvælastofnun á bls. 321 í frumvarpinu. Það er liður í því að koma til móts við það sem við gátum að mestu leyti bjargað á síðastliðnu ári en ekki að öllu leyti, en erum að leysa úr þeim vanda á þessu svæði á þennan hátt. Varðandi síðan aðalspurninguna og umræðuefnið, um hafrannsóknir, get ég tekið undir það með hv. þingmanni að það er mjög mikilvægt fyrir okkur að stunda mjög öflugar hafrannsóknir. Á næstu árum hef ég þá trú að við sameiningu þessara stofnana verði til enn öflugri stofnun á þessu sviði og eins og kom fram í máli mínu er ekki gert ráð fyrir að sú hagræðing sem verður til við sameininguna verði tekin af stofnuninni heldur er þvert á móti ætlast til að sú hagræðing komi til stofnunarinnar sem framlag sem hún getur nýtt sér til stuðnings og vaxtar. Á síðastliðnu ári bættum við dálítið í, annars vegar var um að ræða einskiptisaðgerð, sem er að detta út núna, vegna hvalatalningar og annarra þátta en einnig varanlega fjármuni og þau framlög halda áfram. Ég er sammála því að við þurfum auðvitað að ræða það og skoða vel í fjárlaganefnd og atvinnuveganefnd og [[Forseti hringir.]]í þinginu hvort ástæða sé til að bæta enn frekar þar í. En staða stofnunarinnar sem slíkrar er allt önnur í ár en hún hefur verið undanfarin ár.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og fagna því sem hann segir að útlit sé fyrir að stofnunin hafi ríkara svigrúm. Ég held að ástæða sé til að gaumgæfa það, bæði í fjárlaganefnd og í atvinnuveganefnd, hvort nægjanlega sé í lagt. Það er tilgangslítið að skip stofnunarinnar séu bundin við bryggju drýgstan hluta ársins og að stofnunin geti ekki nýtt þessi mikilvægu rannsóknaskip. Það er illa farið með fjármuni og aðstöðu ef svo er. Svo er það auðvitað mjög hættulegt ef ástandið er þannig - ég frétti það til dæmis að á síðasta ári hafi verið farinn rækjuleiðangur að frumkvæði tveggja einkafyrirtækja og kostaður alfarið af þeim tveimur einkafyrirtækjum. Ef ekki hefði verið farið í þann leiðangur hefðu engar rækjurannsóknir átt sér stað af hálfu íslenskra stjórnvalda og þá hefði ekkert útflutningsfyrirtæki í rækju getað staðfest við viðskiptaaðila sína úti í heimi að um sjálfbærar veiðar væri að ræða. Þetta er grafalvarlegt mál og þarna erum við komin að ystu mörkum þess sem við getum leyft okkur í skorti á grunnrannsóknum sem útflutningsþjóð, sem leggur allt upp úr því að selja vöru á markaði þar sem lagt er upp úr sjálfbærum veiðum. Við verðum að geta sýnt fram á það með óyggjandi hætti og vísindalegum niðurstöðum að veiðarnar standist allar kröfur um sjálfbærni og þetta er verulegt hættumerki. Ég vil ítreka þá ósk að ráðherrann leggi sitt lóð á vogarskálarnar gagnvart stjórnarmeirihlutanum í þeim ágætu nefndum að kanna þetta til þrautar. Það er engin glóra í því að vera með skip stofnunarinnar bundin við bryggju og vera síðan að eyða kvóta, sem þjóðin á sameiginlega, í að láta einkafyrirtæki sinna þessum rannsóknum á skipum sem henta miklu síður til slíkra rannsókna en skip stofnunarinnar sjálfrar, hvað þá ef það á að verða, eins og í tilviki rækjunnar, að það gerist þá kannski ár frá ári að einu rannsóknirnar sem fari fram séu kostaðar af útflutningsaðilunum sjálfum. Það er heldur ekki gott fyrir þá til lengdar. Það þarf að hafa opinberar grunnrannsóknir sem eru kostaðar úr sameiginlegum sjóðum til að tryggja aðgang fyrirtækjanna að mörkuðum.
Virðulegi forseti. Við erum sammála um það, ég og hv. þm. Árni Páll Árnason, að hafrannsóknir eru mjög mikilvægar. Það hefur sýnt sig að sú stefna sem við höfum keyrt á um langt árabil, að nýta stofna okkar með sjálfbærum hætti og geta vottað þá, er lykilatriði í markaðssetningu á íslenskum sjávarafurðum. Það er vaxandi sókn kaupenda í að menn votti ekki bara einstaka stofna heldur einnig lífríkið og annað í þeim dúr og þar þurfum við sannarlega að bæta getu stofnunarinnar til að geta vottað það, þ.e. að fara í frekari umhverfisrannsóknir. Þetta hefur hins vegar á margan hátt gengið nokkuð vel hjá okkur og eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni stendur stofnunin ágætlega fjárhagslega um þessar mundir og með allt öðrum hætti en á undanförnum árum. Menn hafa auðvitað farið í ákveðnar hagræðingaraðgerðir. Menn hafa farið í samstarf við önnur ríki. Við höfum til dæmis gert samninga við Grænland um að nýta skip okkar til rannsókna annars staðar. Í samskiptum þeirra ríkja sem koma að loðnusamningi hefur komið til tals að það sé hluti af samningnum að þau ríki taki þátt í kostnaðinum við það. Ef við horfum til að mynda, sem við gerum oft í þessum sal, til Norðmanna þá tekur atvinnugreinin þar miklu meiri þátt í kostnaði við hafrannsóknir en gert er hérlendis. Það er að nokkru leyti annars konar kerfi og við verðum að tryggja það að sú vottun sem hin opinbera stofnun, Hafrannsóknastofnun, síðar meir Haf- og vatnastofnun Íslands - að þær niðurstöður sem hún gefur frá sér séu trúverðugar og óumdeildar. Ég held hins vegar að við getum á sama tíma vel fetað inn í umhverfi þar sem við horfum til nágrannaríkjanna, hvernig þau gera þetta, til að tryggja að þær rannsóknir sem við þurfum á að halda fari fram og verði gerðar á sem hagkvæmasta hátt á hverjum tíma.
Frú forseti. Ég hafði einmitt ætlað að gera hafrannsóknir og framlög til þeirra að umtalsefni en get stytt mál mitt nokkuð með vísan til þeirra orðaskipta sem hér fóru fram. Ég deili áhyggjum af því að þarna sé naumt gefið. Það er ánægjulegt að ráðherrann metur stöðu stofnunarinnar betri en hún hefur verið að undanförnu. Ég þekki það af fyrri reynslu að það var orðið erfitt að fleyta þeim hlutum áfram og flestir sjóðir tæmdir. Hér á þó að lækka samanlagða fjárveitingu þessara tveggja stofnana sem til stendur að sameina. Það hefur stundum komið á daginn að hagræðing af slíku lætur í öllu falli á sér standa og kemur ekki strax og oft jafnvel kostnaður á móti. Þarna er líka verið að draga úr tímabundnu framlagi til að endurnýja viðhalds- og tækjabúnað. Þá verð ég að spyrja, þó að það megi kallast hugrekki að gera það í ljósi þessara talna: Hvað líður ákvörðun um endurnýjun skipakostsins? Fyrir þremur árum eða svo voru gögn á mínu borði um að það væri neyðarástand fram undan og ekki yrði hægt að halda minna rannsóknarskipinu úti mikið lengur án þess að ráðast annaðhvort í stórfellda endurbyggingu eða hefjast handa um að undirbúa nýsmíði. Endurbyggingin er væntanlega ekki góð fjárfesting og nýsmíðin tekur tvö til þrjú ár. Ákvörðun þarf að fara að liggja fyrir í því máli, jafnvel þó að fjárveitinga verði kannski ekki þörf fyrr en á árinu 2017. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra um framlög til byggðamála. Mér heyrðist hann segja að hér væri lítillega bætt við í þeim efnum en engu að síður vekur greinargerðin á bls. 328 í fjárlagafrumvarpinu áleitnar spurningar. Í fyrsta lagi segir þar, með leyfi forseta: „Hins vegar er lagt til að niður falli 50 millj. kr. tímabundið framlag vegna sértækra aðgerða á varnarsvæðum er snúa að brothættum byggðarlögum …“ Á að slá það verkefni af? Á að taka þennan texta bókstaflega? Það var eitthvert klúður með þetta í fyrra, er það að endurtaka sig hér? Í öðru lagi segir um sóknaráætlanir landshluta: „… annars vegar lagt til að veitt verði 45 millj. kr. framlag til sóknaráætlana landshluta.“ - Ha? 45 milljónir í allt verkefnið. Er þetta rétt? Frú forseti, ég er að spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra: Er þetta réttur texti? Hæstv. ráðherra, er þetta réttur texti í fjárlagafrumvarpinu? Þá kalla ég það nú ekki merkilega aukningu því að þetta eru þá orðnir svo hlægilegir smáaurar að sú viðamikla vinna sem er til undirbúnings því að landshlutarnir forgangsraði óskum sínum er hlægileg ef ekki eru settir meiri fjármunir í þetta. Í þriðja lagi. Það er lítið sem hundstungan finnur ekki þegar verið er að sleikja upp einhvern sparnað - að fella niður 2 millj. kr. tímabundið framlag til Rannsóknastöðvarinnar Rifs ses., sjálfseignarstofnunar á Raufarhöfn, sem var hluti af verkefninu Brothættar byggðir á Raufarhöfn. Hvaða skilaboð eru þetta? Eitt af því sem menn hafa bundið vonir við að gæti lyft staðnum eitthvað. Að lokum spyr ég hæstv. ráðherra, þótt það heyri kannski ekki beint undir hann, eða nú man ég það ekki vegna þess að verkefnið er hjá Byggðastofnun, um jöfnun flutningskostnaðar. Þar eru núna aðeins settar inn fyrir árið 2016 175 millj. kr. en verkefnið lagði af stað með 200 millj. kr. árið 2012, [[Forseti hringir.]]þannig að hér er auðvitað um verulega skerðingu að ræða að raungildi. [[Forseti hringir.]]Hvað segir ráðherra byggðamála um þetta?
Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja að liðurinn um Byggðaáætlun og sóknaráætlanir hækkar um 15% frá fyrra ári. Svo verð ég að segja alveg eins og er að það vekur mér nokkra furðu að svo reynslumikill þingmaður og fyrrverandi fjármálaráðherra lesi fjárlögin með þessum augum. Varðandi Brothættar byggðir hefur um árabil verið fast 50 millj. kr. framlag til átaksverkefnisins. Það heldur að sjálfsögðu áfram. Í fyrra veittum við 50 millj. kr. viðbótarframlag til þess málaflokks, þ.e. þá fékk málaflokkurinn 100 millj. kr. Við veltum því auðvitað fyrir okkur hvort ekki ætti að halda áfram að vera með liðinn af þeirri stærðargráðu, en það kom hins vegar í ljós að þessir fjármunir hafa ekki verið nýttir til þessa. Það er því eðlilegt að Byggðastofnun nýti þá fyrst til verkefnisins áður en við leggjum til að viðhalda fjárlagalið sem ekki er nýttur. Það getur vel verið að auka þurfi að það aftur á næstu árum og þá gerum við það. Varðandi síðan sóknaráætlanir landshluta er rétt að á liðnum árum hefur sá liður verið klúðurslegur í fjárlögum. Engu að síður hafa 100 millj. kr. farið til þess liðar og var gert í fyrra. Núna erum við að bæta 45 millj. kr. í þann lið þannig að hann verður 145 millj. kr. og hækkar þá umtalsvert í prósentum talið, upphæðin hækkar kannski ekki svakalega mikið en við erum þó sannarlega að bæta þar í. Eins og við þekkjum var tímabundið einskiptisframlag í fjárlögum vegna ársins 2015. Ef það heldur ekki áfram ótímabundið inn í framtíðina þarf að taka það aftur út í þessum fjárlögum og er verið að gera það. Varðandi 2 millj. kr. framlag til Rannsóknarstöðvarinnar Rifs get ég ekki svarað þingmanninum nákvæmlega af hverju það er, en ég býst við að það tengist því að verkefnið tengist verkefninu Brothættar byggðir og eru menn farnir að nýta þá fjármuni sem við höfum haft hjá Byggðastofnun til einhverra verkefna. Ég vænti þess að það geti þá nýst þar án þess að ég þekki það. Ég ætla því ekki að fullyrða neitt um það úr þessum ræðustól án þess að kanna það.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin, þar á meðal þetta síðasta. Mér þykir vænt um að hæstv. ráðherra hyggst kanna það hvort þessi texti greinargerðar fjárlagafrumvarpsins sé sjálfkrafa ávísun á að verkefnið með Rannsóknastöðina Rif falli niður. Ég þykist vera þokkalega læs á þetta, hvort sem ég les töflu á bls. 325 - jú, vissulega kemur fram að púllían í heild sinni, byggðaáætlun og sóknaráætlanir landshluta í einu lagi, fær aukningu úr 422 millj. kr. í 485 millj. kr., en svo les maður skýringartextann á bls. 328 og þá stendur þetta svona. Ég held að menn hefðu getað unni heimavinnuna sína aðeins betur og haft þetta á skiljanlegu máli, meira að segja fyrir fyrrverandi fjármálaráðherra, en það er það ekki. Það er engin leið að átta sig á því hvar þessi krónutöluaukning kemur fram þegar þetta er komið í einn lið í töflunni, byggðaáætlun og sóknaráætlanir landshluta. Það er gott að heyra það sem er jákvætt í þessu, að verkefnið Brothættar byggðir haldi áfram og það sé 45 millj. kr. aukning í sóknaráætlanirnar, ef það er fyrirhuguð skipting á þessu. Ég fagna því. Ég spurði hæstv. ráðherra um jöfnun flutningskostnaðar og eðli málsins samkvæmt komst hann ekki að með allt. Nú veit ég ekki hvort það er enn þá á verksviði iðnaðar- og viðskiptaráðherra, þó er mér nær að halda að það sé nú hjá byggðamálaráðherra því að verkefnið var flutt til Byggðastofnunar. Ég spyr: Hverju sætir að þetta er látið rýrna ár frá ári? Lagði af stað í 200 millj. kr., reyndar rúmum, og á að standa í 175 millj. kr., óbreytt milli ára, á árinu 2016. Svo finnst mér að hæstv. byggðamálaráðherra ætti að eyða 20 sekúndum í lokin í að svara því hvort hann sé ánægður og sáttur við framlög til vegamála eins og þau eru fyrirhuguð í frumvarpinu. Ástandið á vegakerfi landsins er kannski eitt brýnasta byggðaúrlausnarefni Íslands [[Forseti hringir.]]í dag. Það rignir yfir okkur mótmælum yfir ástandinu, sérstaklega [[Forseti hringir.]]á malarvegakerfinu. Mér finnst að hæstv. byggðamálaráðherra megi gjarnan hafa skoðun á því.
Virðulegi forseti. Áfram aðeins um byggðaáætlun og sóknaráætlanir landshluta sem eru á bls. 65. Þar kemur fram að byggðaáætlun er 340,6 millj. kr. og sóknaráætlanir landshluta 145 millj. kr., þannig að það kemur fram í textanum. Í skýringartextanum er fyrst og fremst fjallað um það sem er breytt frá fjárlögunum í fyrra, eins og menn þekkja. Ég get tekið undir með fyrrverandi fjármálaráðherra og hv. fyrirspyrjanda að þessi texti, sem hefur alltaf verið svona, er svolítið óskiljanlegur. Hann hefur alla tíð verið svona og það þarf dálítið að lesa á milli línanna og vita hvað var í fyrra til að átta sig á því hvað þarna stendur. Það mætti alveg velta því fyrir sér hvort ekki væri hægt lagfæra það. Varðandi flutningssjóðinn er það einfaldlega þannig að fjármunirnir hafa minnkað vegna þess að fjármunirnir hafa ekki gengið út. Það hefur sem sagt verið minni þörf á þessum fjármunum. Við höfum gert þetta til samræmis við það sem hefur verið og vænst. Ég er sammála hv. þingmanni, þetta er mikilvægt verkefni. Það má vel vera að við þyrftum á einhverjum tímapunkti að velta því fyrir okkur hvort sú uppsetning sem var á sjóðnum, fjarlægðir og hlutföll, sé rétt en eins og þetta kerfi var sett upp hafa fjármunirnir ekki nýst meira en þetta og þess vegna erum við í raun og veru að aðlaga okkur að því umhverfi sem er í landinu. Að lokum um samgöngumál. Ég held að við getum öll verið sammála um að á liðnum árum höfum við veitt of litla fjármuni til samgöngumála, hafna, flugvalla og vegagerðar í landinu. Eitt af stærstu verkefnunum sem við stöndum frammi fyrir er að auka þau framlög. Ég held að það sé sameiginlegt verkefni sem þingið þarf að skoða í ljósi vaxandi ferðamennsku en ekki síður [[Forseti hringir.]]sem öryggismál fyrir okkur íbúa landsins.
Virðulegi forseti. Ég ætla að spyrja út í nokkur smámál, þetta er svona sparðatíningur, það varðar fyrst og fremst það sem mér finnst vera óskýrt í frumvarpinu. Á bls. 318 er liður undir Ýmis framlög atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis þar sem lagt er til að 80 millj. kr. verði veitt tímabundið í fimm ár til verkefnisins Matvælalandið Ísland. Ég velti því fyrir mér hvort það séu 80 millj. kr. á ári í fimm ár, sem um ræðir hér. Ef svo er eru það töluverðir peningar og mikilvægt að fyrir liggi aðgerðaáætlun um í hvað þeir peningar fara. Á bls. 319 er talað um framlag, 25 millj. kr. framlag í fjögur ár. Kannski er þetta alltaf sett eins fram, en það er spurning hvort það er 25 millj. kr. framlag eða eru þetta 25 millj. kr. á hverju ári í fjögur ár? Eru þetta þá 100 millj. kr. allt í allt eða deilist það á þessi fjögur ár? Ég tók eftir því þegar ég var að lesa þennan texta, mér fannst það eiginlega svolítið krúttlegt, að það stendur: „Mikilvægt er að halda uppruna íslenska hestsins á lofti og byggja undir áframhaldandi og frekari markaðssókn hesta fæddra á Íslandi.“ Ég get tekið undir það. Svo kemur: „Þá er mikilvægt að efla hestamennsku sem fjölskylduíþrótt hérlendis og erlendis og að hesturinn verði vaxandi hluti af upplifun ferðamanna hér á landi.“ Ég get líka tekið undir það en mér finnst sérstakt að sjá í fjárlagafrumvarpi að verið sé að hvetja til fjölskylduíþróttar, sem er þá reiðmennskan. Ég gæti alveg eins talað hér um tennis eða fjallgöngur eða hvað sem er. Ég tók bara eftir þessu og fannst þetta pínu skondið. Ég spyr hvort einhver stefnumótun sé í þá veru eða hvort þetta er bara vinsamleg ábending. Síðan er neðarlega á bls. 320 talað um 15 millj. kr. hækkun á fjárheimild vegna aukins kostnaðar við úttektir á vinnslustöðvum á Íslandi. Þar segir að aðilar í útlöndum vilji ganga úr skugga um að framleiðsluaðferðirnar séu í lagi hér á landi og geri ríkar kröfur um matvælaframleiðslu og geri í ríkari mæli kröfu um að koma til Íslands og taka sjálfir út þær framleiðsluaðstæður sem hér eru og gera jafnframt kröfu um að Ísland greiði þann kostnað sem af slíkum úttektum hlýst. Eins og ég les þetta er eins og það séu einhverjir aðilar í útlöndum, svolítið frekir, sem vilji gjarnan koma hingað og að við greiðum fyrir það. Er þetta ekki hluti af eftirliti sem við erum skuldbundin að sinna, þessar 15 millj. kr. hérna? Eru þetta eftirlitsheimsóknir ESA eða hvað er þetta? Erum við bara að láta undan einhverjum mönnum sem vilja gjarnan koma hingað og að við greiðum reikninginn?
Virðulegur forseti. Ég skal glaður útskýra þessa liði. Varðandi síðasta liðinn á bls. 320, þessar 15 millj. kr., þá er þetta ekki vegna hefðbundinna EES-heimsókna eða eitthvað slíkt, þetta er einmitt vegna þess að við erum að gera fríverslunarsamninga við lönd langt í burtu. Í kjölfarið á fríverslunarsamningi þurfum við að gera svokallaðan dýralæknissamning eða dýraheilbrigðissamning og ekki hefur verið gert ráð fyrir því í ferlinu. Síðan þegar við höfum verið í samskiptum við þjóðir, hvort sem er í Asíu, Afríku, Ameríku eða annars staðar frá, það er auðvitað ekki sams konar regluverk og er í EES-samningnum þannig að viðkomandi þjóðir gera kröfur um eitthvað öðruvísi. Þær vilja síðan sjálfar koma og taka það út og gera kröfu um að við greiðum hluta þess kostnaðar og hann hefur ekki verið fjármagnaður, eða fjármunir áætlaðir í hann, til þessa og við erum að bregðast við því. Varðandi Matvælalandið Ísland þá eru þetta 80 millj. kr. á ári í fimm ár, þetta eru 400 millj. kr. Það er auðvitað umtalsvert fé þótt það sé mjög lítið þegar við förum að velta því fyrir okkur hvað þetta verkefni á að spanna í heild sinni. Verkefni af sambærilegri tegund var unnið í Svíþjóð fyrir einum sjö til átta árum og hefur kostað sænska ríkið þó nokkuð marga milljarða, þeir hafa sett þó nokkuð marga milljarða í verkefnið en það hefur hins vegar skilað þeim milljörðum mörgum sinnum til baka. Við væntum þess sama af þessu verkefni. Þetta er unnið í samstarfi við Íslandsstofu og undirbúningurinn er farinn af stað að því að kanna viðhorf og sjónarmið grasrótarinnar. Það er mjög mikið atriði að öll grasrótin á Íslandi upplifi sig sem þátttakanda í því að framleiða mat, hvort sem er í landbúnaði eða sjávarútvegi, og þess vegna er þetta mjög spennandi verkefni. Það sama gildir um hestaverkefnið. Það eru til alþjóðasamtök íslenska hestsins, FEIF, í þeim eru tuttugu lönd. Íslenski hesturinn er sennilega í þrjátíu ríkjum allt í allt. Það eru 500 þús. manns í hinum stóra heimi í 60 aðildarfélögum íslenska hestsins, [[Forseti hringir.]]þetta er fólk sem er okkar bestu sendiherrar, það vill kaupa allar íslenskar vörur. Við erum í þessu verkefni líka með 25 millj. kr. á ári til fjögurra ára gegn því að greinin komi með krónur á móti og þess vegna gæti þetta orðið lægra. [[Forseti hringir.]]Með þessu erum við að reyna að stækka kökuna sem er íslenski hesturinn [[Forseti hringir.]]en allar aðrar íslenskar afurðir geta líka byggt markaðssetningu á því.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Mig langar að lokum að spyrja aðeins út í liðinn 541, sem er Byggðaáætlun og sóknaráætlanir landshluta, því að ég átti í dálitlum erfiðleikum með að skilja þetta. Það er auðvitað búið að hringla svolítið með þetta. Sóknaráætlanir landshluta voru ef ég man rétt sérfjárlagaliður. Það sem ég velti fyrir mér er að framlagið til sóknaráætlana landshluta er 145 milljónir. Ég fagna því að verið sé að setja pening í þetta, ég held að það mætti jafnvel setja meira vegna þess að þetta eru vel heppnuð verkefni, þverpólitísk sátt virðist vera um það og eiginlega sama við hvern maður talar, sveitarfélög á landsbyggðinni, jafnvel líka á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er hið besta mál og halda þarf áfram með það. Síðan er þá það sem heitir byggðaáætlun. Hvað er það eiginlega? Er það einhver pottur? Hér er talað um að undir þann lið hafi til dæmis farið fjárframlag sem átti að vera vegna flutnings Fiskistofu og svo er eitthvert framlag til rannsóknastöðvarinnar, þannig að ég forvitnast aðeins um hvað þessi liður er nákvæmlega. Getur hann verið bara hvað sem er eða er þetta alltaf það sama? Er hann á forræði ráðuneytisins eða Byggðastofnunar? Ég vil aðeins forvitnast meira um það sem heitir byggðaáætlun.
Virðulegi forseti. Ég er sammála því og hef heyrt það hér í þinginu og hvarvetna sem maður kemur að menn eru nokkuð ánægðir með hugmyndafræðina sem sóknaráætlanir landshluta byggja á. Þess vegna lögfestum við það í þinginu í vor sem sýnir stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki. Við getum verið sammála um að 145 milljónir til átta landshluta séu ekki svakalega miklir peningar, ef ég man rétt voru þeir 100 milljónir á yfirstandandi ári, það er þó aukning upp á 45 milljónir. Búið er að gera samninga við landshlutasamtökin til fimm ára, ef ég man rétt, um dreifingu á þeim fjármunum. Byggðaáætlunarpeningarnir upp á 340,6 milljónir eru sem sagt vaxtarsamningarnir og menningartengdu ferðasamningarnir sem við erum búin að koma inn í einn kanal. Það er líka fjallað aðeins um það í þessari lögfestingu okkar hvernig við sjáum fyrir okkur þetta kerfi, stýrinet ráðuneytanna þar sem öll ráðuneytin koma saman og fulltrúi sambandsins og landshlutanna er þar einnig. Það er orðið svona einhvers konar framkvæmdastjórn eða yfirstjórn, samráðsstjórn, og síðan hafi verið gerðir samningar á grundvelli þessa við landshlutasamtökin þannig að peningarnir fari í raun og veru í gegnum þennan kanal frá ríkinu, þennan eina, og dreifist síðan til landshlutasamtakanna með fyrirséðum hætti. Búið er að gera slíka samninga við alla þessa aðila til einhverra ára og búið hefur verið til einhvers konar líkan um það hvernig peningarnir dreifast. Við gerðum á síðasta ári tilraun til þess að lagfæra þá skiptingu sem hafði orðið á milli landshlutanna vegna þess að samningar höfðu verið gerðir á ólíkum tíma og af ólíkum ríkisstjórnum og voru með mismunandi vægi í ólíkum landshlutum. Við stigum nokkuð gott skref í því á síðasta ári og ég held að um þetta ríki nokkur sátt. Þarna er sem sagt 15% aukning sem við erum að færa fram í þessa tvo liði.
Virðulegi forseti. Hér gefst mér kærkomið tækifæri til að fara yfir þær áherslur sem ég tel brýnastar af þeim fjölmörgu verkefnum sem heyra undir embætti félags- og húsnæðismálaráðherra í velferðarráðuneytinu. Það ætti ekki að koma hér neinum á óvart að þar set ég húsnæðismál heimilanna í fyrsta sæti, en lífeyrismál og bættur hagur lífeyrisþega er einnig mál sem ég legg ríka áherslu á. Áður en lengra er haldið vil ég minna á yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því í maí í sumar þar sem kynntar voru viðamiklar ráðstafanir og aðgerðir stjórnvalda, m.a. á sviði velferðar- og húsnæðismála, í tengslum við gerð kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Þau helstu mál sem ég mun standa fyrir á komandi vetrum munu sannarlega litast af þessari yfirlýsingu enda lít ég á hana sem mikilvægan sáttmála og grunn að aðkallandi og mikilvægum úrbótum í þágu heimilanna og fjölskyldnanna í landinu. Virðulegi forseti. Núna höfum við fengið kynninguna á fjárlagafrumvarpinu og þriðja árið í röð er gert ráð fyrir hallalausum fjárlögum. Þrátt fyrir eða kannski einmitt vegna þess að gætt hefur verið aðhalds í ríkisfjármálum hefur skapast svigrúm til að gera betur á sviði velferðarmála. Það er svo sannarlega ánægjulegt fyrir ráðherra í mínu embætti. Ég ætla að stikla á stóru tölunum í stuttu máli til að setja hlutina í samhengi. Framlög til félags- og húsnæðismála eru samkvæmt fjárlagafrumvarpinu rúm 45% af útgjöldum velferðarráðuneytisins, þ.e. tæplega 133,5 milljarðar kr. Þetta er 7,7% aukning frá fyrra ári. Alls nemur aukning til almannatryggingakerfisins á næsta ári 11 milljörðum kr. eins og ég vík að nánar hér á eftir. Aðgerðir til úrbóta í húsnæðismálum landsmanna eru forgangsverkefni og gert er ráð fyrir að 2.640 millj. kr. verði varið samtals til uppbyggingar á félagslegu húsnæði og í nýtt húsnæðisbótakerfi. Bætur almannatrygginga og atvinnuleysisbætur hækka um 9,4% samkvæmt fjárlagafrumvarpinu sem leiðir samtals til 9,6 milljarða kr. útgjaldaauka þannig að þegar einnig hefur verið tekið tillit til fjölgunar lífeyrisþega og annarra breytinga nemur hækkunin samtals 11 milljörðum kr. Í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu kemur fram að ef litið er til uppsafnaðrar hækkunar á lífeyrinum 2014 og 2015 nemur hún samtals 12,7% og til ársins 2016 verður hún 16,6%. Á sama tímabili er spáð uppsafnaðri verðbólgu sem nemur 8,7% sem sýnir að kaupmáttur elli- og örorkulífeyris eykst umtalsvert. Atvinnuleysisbætur verða einnig hækkaðar um 9,4% sem eykur útgjöldin um 1,1 milljarð kr. og það er að sjálfsögðu mikilvæg hækkun fyrir þá sem eru svo ólánsamir að hafa ekki launaða vinnu. Um leið og ég nefni þetta vil ég líka benda á þá ánægjulegu staðreynd að heildarútgjöld til atvinnuleysistrygginga hafa hins vegar lækkað ört á síðustu missirum eftir því sem atvinnuástandið í landinu hefur batnað. En þá að húsnæðismálunum. Rúmum 1,1 milljarði kr. verður varið til aukins húsnæðisstuðnings við leigjendur á almennum leigumarkaði á næsta ári og um 1,5 milljörðum kr. til uppbyggingar félagslegs leiguhúsnæðis. Ég mun á næstunni leggja fram þau frumvörp sem varða útfærslur á þeim breytingum og úrbótum sem gerðar verða í húsnæðismálum. Saman miða þessi frumvörp að því að stuðla að fjölgun ódýrra eða hagkvæmra íbúða, auka öryggi leigjenda, jafna stuðning hins opinbera til leigjenda og kaupenda, tryggja tekjulágum fjölskyldum leiguhúsnæði til lengri tíma, hækka húsnæðisstuðning við leigjendur á almennum markaði, lækka húsnæðiskostnað efnaminni leigjenda og greiða leið fólks til kaupa á fyrstu íbúð. Grunnfjárhæð húsnæðisbóta verður hækkuð sem og frítekjumörk og við útreikning bóta munu fjárhæðir taka mið af fjölda heimilismanna óháð aldri í stað fjölskyldugerðar eða fjölda barna líkt og verið hefur. Með þessu móti tek ég tillit til aukins húsnæðiskostnaðar eftir því sem fleiri eru í heimili. Markmiðið er að auka húsnæðisstuðning við leigjendur þannig að hann verði jafnari húsnæðisstuðningi hins opinbera við kaupendur íbúðarhúsnæðis innan vaxtabótakerfisins. Við munum síðan leggja grunn að nýju félagslegu leiguíbúðakerfi þar sem lögð verður áhersla á að fjölga hagkvæmum og ódýrum íbúðum til að tryggja tekjulágum fjölskyldum leiguhúsnæði til lengri tíma. Félagslega leigukerfið verður fjármagnað með stofnframlögum ríkis og sveitarfélaga og með beinum vaxtaniðurgreiðslum ríkisins sem nema um 30% af stofnkostnaði. Ráðgert er að hefja átak í uppbyggingu félagslegs leiguhúsnæðis á næsta ári og verja til þess 1,5 milljörðum kr. Þetta er í samræmi við áðurnefnda yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við gerð kjarasamninga. Í henni var lýst ákvörðun stjórnvalda um að byggja 2.300 leiguíbúðir á næstu fjórum árum sem yrðu fjármagnaðar með þeim hætti sem ég nefndi áðan. Á vegum stjórnvalda eru nú starfandi vinnuhópar með hagsmunaaðilum þar sem unnið er að nánari útfærslu þessara aðgerða og er ráðgert að þær útfærslur muni liggja fyrir síðar í haust fyrir afgreiðslu Alþingis á fjárlagafrumvarpinu. Miðað er við að lögaðilar sem hyggjast byggja og reka félagslegt leiguhúsnæði geti verið sveitarfélög og félög eða félagasamtök sem ekki eru rekin í hagnaðarskyni og hafa það langtímamarkmið að byggja, eiga og hafa umsjón með rekstri leiguhúsnæðis sem eingöngu er ætlað leigjendum undir ákveðnum tekju- og eignamörkum. Settar verða skorður við því að hægt verði að taka íbúðir út úr félagslega leigukerfinu en verði slíkt heimilt verða sett inn ákvæði um ráðstöfun söluhagnaðar. Þessu til viðbótar, því að hér er maður að fara yfir stóru liðina, vil ég geta um það sérstaklega að framlög til VIRK Starfsendurhæfingarsjóðs verða aukin um 450 millj. kr. á næsta ári í samræmi við samkomulag stjórnvalda og heildarsamtaka vinnurmarkaðarins frá því í mars síðastliðnum þar sem kveðið var á um hvernig framlögum úr ríkissjóði til starfsendurhæfingarsjóða skyldi háttað. Samkomulagið tryggir að öllum sem á þurfa að halda sé nú tryggð atvinnutengd starfsendurhæfing til að verða virkir á vinnumarkaði. Vegna umræðu um notendastýrða persónulega aðstoð við fatlað fólk er vert að nefna það hér að framhald þessa verkefnis verður tryggt með 85 millj. kr. árið 2016. Alþingi samþykkti á síðasta þingi lagabreytingu sem kvað á um að áfram yrði unnið að NPA sem tilraunaverkefni til ársloka 2016 og faglegt og fjárhagslegt mat [[Forseti hringir.]]á verkefninu stendur nú yfir. Það er stefnt að því að ljúka því mati í lok næsta árs og þá verði einnig lokið endurskoðun laga um félagsþjónustu sveitarfélaga og laga um málefni fatlaðs fólks.
Herra forseti. Ég ætla að einbeita mér að húsnæðismálum en vil þó byrja á því að spyrja út í NPA sem ráðherrann kom lítillega inn á. Nú er það svo að á næsta ári verður fjárveiting ríkisins 150 millj. kr. Það hafa staðið yfir miklar deilur við sveitarfélögin varðandi fjármögnunina og ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji að þessi fjárveiting, 150 millj. kr., dugi til þess að uppfæra samningana í samræmi við kjarasamninga, til þess að fjölga samningunum í 61 og hvort sveitarfélögin séu sátt við það að hlutdeildin fari ekki upp í 30% fjármögnun ríkisins heldur verði áfram 20%. Þá eru það bifreiðamálin og styrkir til hreyfihamlaðs fólks. Það var nefnd sem skilaði skýrslu og meginmarkmiðið í þeirra tillögum var að rjúfa og koma í veg fyrir félagslega einangrun hreyfihamlaðra og auka möguleika þeirra til vinnu, endurhæfingar og náms. Það átti að breyta bifreiðastyrkjunum og koma líka á samgöngustyrkjum til allra hreyfihamlaðra. Áætlaður kostnaður fyrsta árið var 210 milljónir sem mundi síðan aukast. Það var rík sátt um þessar tillögur og ráðherra fagnaði þeim á sínum tíma. Í fjárlagafrumvarpinu er augljóslega búið að henda tillögunum og í staðinn á að skerða fjárveitingar í bifreiðastyrki. Ég vil spyrja ráðherra hverju þetta má sæta, af hverju er fólk fengið til þess að vinna vinnu þar sem það nær niðurstöðu og síðan eru tillögurnar að engu hafðar? Þá komum við að húsnæðismálunum og ég lýsi yfir vonbrigðum að þar hafi ekki verið gert betur. Það er verið að skerða vaxtabætur um 1,5 milljarða og mér finnst ótrúlegt þegar það ástand ríkir á leigumarkaði sem nú ríkir að að minnsta kosti þeirri fjárhæð hafi ekki verið bætt við þá 2,6 milljarða sem eiga að fara í málaflokkinn til viðbótar, sem eru þá annars vegar þessar 400 íbúðir sem eru allt of fáar og verkalýðshreyfingin hefur nú þegar lýst yfir miklum vonbrigðum með að ekki sé farið í að minnsta kosti 600, ég tel að þær hefðu þurft að vera fleiri. Síðan vil ég spyrja: Hvað varð um áætlanir um eflingu almenns leigumarkaðar? Það er góðra gjalda vert að finna leiðir til þess að byggja ódýrt og lítið húsnæði en það er mikil þörf fyrir húsnæði fyrir fjölskyldur á almennum leigumarkaði. Það verður að fara af fullum krafti í að efla hann því að nútímasamfélag virkar ekki nema þar sé alvöru, virkur almennur leigumarkaður. Hverjar eru raunverulegar áætlanir ráðherra í þeim efnum?
Virðulegur forseti. Ég þakka spurningarnar frá hv. þingmanni. Tillaga okkar um 85 millj. kr. til NPA gerir ráð fyrir því að við getum staðið við þá samninga sem við höfum gert. Það hefur komið fram ósk frá sveitarfélögunum um að kostnaðarþátttaka ríkisins verði hækkuð úr 20 í 30%. Við teljum hins vegar mjög mikilvægt í ljósi þess að hér er um tilraunaverkefni að ræða að við einfaldlega ljúkum við það verkefni áður en við gerum breytingar á því hvernig kostnaðarskiptingin hefur verið á milli ríkis og sveitarfélaga. Við leggjum hins vegar áherslu á að vinna þetta áfram í góðu samstarfi innan verkefnisstjórnar NPA og líka með sveitarfélögunum, sem bera hitann og þungann af framkvæmd verkefnisins. Varðandi bifreiðamálin er það alls ekki svo að við teljum að verið sé að kasta tillögum. Þetta eru mjög góðar tillögur og við höfum verið að fara yfir það hvernig við getum komið til móts við þessar hugmyndir. Hins vegar er alveg ljóst, eins og kom fram í ræðu minni, að forgangsmálin núna sem snúa að fjárveitingum innan félags- og húsnæðismálahlutans eru annars vegar húsnæðismálin, sem ég tel að muni einmitt koma sérstaklega vel þeim sem eru með lágar tekjur, eru lífeyrisþegar, huga að þeim, og síðan hækkun almennt á bótum í almannatryggingum og atvinnuleysisbótakerfinu. Hv. þingmaður kom aðeins inn á vaxtabæturnar. Það er náttúrlega ljóst að skuldastaða heimilanna hefur batnað verulega, m.a. vegna þeirra aðgerða sem ríkisstjórnin hefur gripið til í tengslum við skuldaleiðréttinguna, þannig að þegar skuldirnar lækka er kannski ekkert óeðlilegt við það að þar af leiðandi lækki vaxtabæturnar líka. En ég hvet fjárlaganefnd til að fara vel yfir forsendurnar varðandi vaxtabæturnar og líka það sem kemur fram í yfirlýsingu stjórnvalda í tengslum við húsnæðismálin og vaxtabætur. Varðandi almenna leigumarkaðinn þekkir hv. þingmaður ágætlega til frumvarpsins um breytingar [[Forseti hringir.]]á stuðningi við leigjendur og hvaða áhrif það getur haft á almenna leigumarkaðinn [[Forseti hringir.]]og að sama skapi má finna tillögu um skattalækkun vegna leigutekna í bandormi fjármálaráðherra með tekjuhliðinni.
Hæstv. forseti. Varðandi NPA vil ég segja að ég óska eftir svörum um það hve marga samninga ráðherra er að tala um. Eru það 61 eins og stefnt var að eða eru það færri samningar sem hún ætlar að fjármagna með þessu, fyrir hönd ríkisins? Hins vegar vil ég vita hvort gert sé ráð fyrir kjarasamningsbundnum hækkunum í þessari fjárveitingu, því að annars þýðir þetta skerta þjónustu í NPA. Varðandi bifreiðastyrkinn er það náttúrlega svo að ráðherra verður að sinna öllum sínum málaflokkum. Það er ekki hægt að segja að af því að lífeyrisbætur almannatrygginga séu að hækka þá þurfi ekki að hækka bifreiðastyrk, það kaupir enginn sérútbúinn bíl fyrir hækkun sem nemur kannski til 5–10 þús. kr. á lífeyri mánaðarlega. Það er ekki hægt að afgreiða það mál á þennan hátt. Ég spyr: Hyggst ráðherra hrinda þessum tillögum í framkvæmd? Og hvenær ætlar hún þá að gera það? Varðandi húsnæðismálin eru vaxtabæturnar að lækka að raungildi. Skuldirnar hafa lækkað en þær hækka ekki til þeirra sem eiga rétt á þeim því að þær fylgja ekki verðlagi, þök og allt slíkt. Varðandi leigumarkaðinn er vissulega verið að leggja til breyttan stuðning og aukinn en það er framboðið af húsnæði sem er stóra vandamálið. Það vantar aukið framboð af leiguhúsnæði og við því þarf að bregðast. Þar voru lagðir til stofnstyrkir sem ráðherra hefur nú ákveðið, með Sjálfstæðisflokknum, að gera allt að styrkjum inn í félagslegt kerfi. Við í Samfylkingunni viljum almennan leigumarkað fyrir alla óháð stöðu þar sem stuðningurinn fer eftir félagslegum aðstæðum, húsnæði er ekki félagslegt í sjálfu sér.
Virðulegi forseti. Ég efast ekki um að hv. þingmaður mun fá gott tækifæri í vetur, fram að jólum, til að kynna sér hvernig staðið verður að stofnframlögunum þegar það frumvarp kemur fram. Við höfum verið að horfa til tillagna ASÍ, enda er þetta hluti af kjarasamningunum, ein af lykilforsendunum fyrir því að hér náðust mjög góðir samningar til fjögurra ára. Upplýsingar um tillögur ASÍ má meðal annars finna á vef verkefnisstjórnar um framtíðarskipan húsnæðismála og samvinnuhópsins sem hv. þingmaður átti sæti í. Þar er farið nákvæmlega í hvernig þetta er hugsað og það kemur einmitt mjög skýrt fram í yfirlýsingunni að hér er ekki aðeins verið að horfa á tekjulægsta hópinn heldur að tryggt verði að tveir lægstu tekjufimmtungarnir - þannig að fólk sem er á vinnumarkaði muni nú fyrst eiga möguleika á að komast inn í nýtt kerfi. Ég vil líka ítreka, af því að ég náði ekki að segja það nógu skýrt í fyrri ræðu minni, að verið er að gera ákveðnar breytingar varðandi skattlagningu á leigutekjum þar sem verið er að hækka frítekjumarkið verulega. Hugsunin með því er að hvetja til þess að menn fari þá frekar í langtímaleigu og þar með aukist framboðið á leigumarkaðinum. Það er líka verið að huga að því hvernig við getum stutt leigjendur með hækkun á frítekjumörkum og grunnbótum núna í tveimur skrefum 2016 og 2017 í samræmi við yfirlýsinguna. Það er alveg ljóst, og það kom fram í ræðu minni, að forgangsmálin hafa verið þessi; húsnæðismálin og síðan lífeyrisþegar og við höfum forgangsraðað þeim fjármunum sem við höfum haft innan okkar svigrúms í þessa málaflokka. Það breytir því ekki að við erum að sjálfsögðu að huga að öðrum málum sem heyra undir ráðuneytið og við höfum verið að skoða hvað hægt sé að gera hjá okkur til að stýra bifreiðamálunum þannig að við getum byrjað á þeim tillögum sem lágu fyrir varðandi þau. Síðan eru það forsendurnar varðandi NPA. Fjöldinn er óbreyttur og einnig má minna á að hér er verið að tala um prósentutölu af þeim kostnaði þannig að að sjálfsögðu taka 20% breytingu miðað við kostnaðinn sem er þar undir.
Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra fyrir yfirferð hennar um þau mál sem snúa að henni. Mig langar að byrja aðeins á húsnæðismálunum og vil taka undir það sem hér hefur verið sagt um að verið sé að gera talsvert minna en ég held að mörg okkar hafi gert sér vonir um miðað við það hvernig umræðan hefur verið. Ég tek undir að það að ætla að kaupa eða byggja 400 leiguíbúðir sé einfaldlega ekki nóg. Ég tók líka eftir að hæstv. ráðherra varð tíðrætt um að byggja ætti hagkvæmar og ódýrar íbúðir og mig langar af því tilefni að spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að byggingarreglugerð hefur nú verið talsvert í umræðunni þegar kemur að húsnæðismálunum, hvort hún telji ásættanlegt að slá af kröfum um aðgengi þegar á að fara að byggja almennt leiguhúsnæði. Ég vildi heyra sýn hennar á það. Svo eru það húsaleigubæturnar en hér er gert ráð fyrir rúmlega 1 milljarði í hækkun húsaleigubóta. Mig langar í tengslum við það að spyrja um það frumvarp sem hæstv. ráðherra lagði fram í vor um húsnæðisbætur. Það fékk þá gagnrýni á sig, m.a. í umsögn frá fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, að það næði ekki markmiðum sínum um að gagnast tekjulágum nógu vel. Ég spyr hvort hæstv. ráðherra ætli að skoða eða breyta einhverju þegar kemur að því hvernig húsaleigubæturnar verða reiknaðar og þeim ráðstafað. Svo langar mig aðeins að koma inn á örorkubæturnar því að hér er vissulega verið að leggja til nokkra hækkun á bótum. Í umræðunni í gær sagði hæstv. fjármálaráðherra að augljós ábati eigi að vera af því að fara út á vinnumarkaðinn, og ég vil taka fram að hann sagði það í tengslum við atvinnuleysisbætur, en ég tel að þetta eigi líka við um öryrkja og þar er mikið um ósanngjarnar tekjutengingar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í það. Kom aldrei til greina, þegar verið var að fjalla um hækkun bóta, að vinda ofan af þeim tekjutengingum sem nú þegar eru í kerfinu til að öryrkjar ættu þess [[Forseti hringir.]]frekar kost að auka ráðstöfunartekjur sínar með atvinnu? Ég spyr hvort sú umræða hafi aldrei komið upp þegar verið var að ræða um hvaða leið ætti að fara til að bæta hag öryrkja.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir fyrirspurnina. Ég kom í gærkvöldi úr heimsókn frá Danmörku, þar sem ég átti góðan fund með danska húsnæðismálaráðuneytinu þar sem mér var meðal annars kynntur þessi bæklingur um góðar og ódýrar íbúðir fyrir ungt fólk. Danir hafa verið að vinna að því að þróa íbúðir þar sem helst ætti ekki að borga meira en 3.200 dkr. á mánuði, sem er á milli 60 til 70 þús. kr. á mánuði fyrir einstaklingsíbúð og það er áður en kemur til húsnæðisstuðningsins. Það sem er svo áhugavert í þeim tillögum er að mjög mikið er talað um aðgengismálin og hvernig hægt sé að tryggja að þau séu í sem bestu formi, og líka jafnvel um það hvernig hugsanlega sé hægt að nýta þessar tegundir af íbúðum líka í húsnæði fyrir fatlað fólk eða jafnvel eldra fólk sem býr eitt, eða aðra sem búa við þess háttar aðstæður. Hér sjáum við að hægt er ná árangri í því að lækka húsnæðisverðið verulega en tryggja á sama tíma að allir sem á því þurfa að halda geti búið í viðkomandi húsnæði. Það er hins vegar alveg ljóst, eins og hv. þingmaður sagði, að gefin eru ákveðin loforð um nýjan flokk mannvirkja í yfirlýsingu stjórnvalda vegna húsnæðismálanna og það er einfaldlega þannig að ríkisstjórnin er búin að skuldbinda sig til að vinna í samræmi við þessa yfirlýsingu. Umhverfis- og auðlindaráðherra er búinn að skipa starfshóp til að fara yfir byggingarreglugerðina og skipulagslögin og annað sem að því snýr varðandi kostnaðinn. Hvað varðar húsaleigubæturnar eða húsnæðisbæturnar ítreka ég það sem ég hef sagt: Að sjálfsögðu fer mestur stuðningur til þeirra sem eru tekjulægstir og efnaminni, samkvæmt frumvarpinu, það er algjörlega skýrt. Hins vegar er verið að opna fyrir fólk sem er með hærri tekjur; hluti af þessu er fólk sem komið er á vinnumarkaðinn, er með lágar tekjur, hefði átti rétt á vaxtabótum ef það hefði keypt sér húsnæði en á ekki í dag rétt á [[Forseti hringir.]]að fá húsaleigubætur af því að það er í leiguhúsnæði. Á því erum við að taka og það er meðal annars ástæðan fyrir því að ASÍ veitti mjög jákvæða umsögn [[Forseti hringir.]]um frumvarpið nú í meðförum þingsins.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það gleður mig að heyra að hún hafi bækling, þó svo að ég hafi ekki séð hann, um það hvernig megi ná þessu tvennu, ég fæ hann hjá hæstv. ráðherra á eftir, að saman fari hagkvæmar íbúðir þar sem hugað er líka að aðgenginu. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til þess í störfum sínum í framhaldinu að halda þessu sjónarmiði vel til haga því að ég held að raunveruleg hætta sé á því að skammtímahugsun verði látin ráða för. Við vitum jú að þjóðin er að eldast og það mun í framtíðinni vera þörf á aðgengilegu húsnæði og jafnvel í auknum mæli frá því sem við sjáum nú. Ég fékk ekki svör við því áðan hvort það hefði eitthvað verið skoðað hvað varðar tekjutengingar eða breytingar á því, ég treysti því að hæstv. ráðherra komi inn á það í síðara svari sínu. En mig langar líka að spyrja út í bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð. Á bls. 376 í fjárlagafrumvarpinu má sjá að frekari uppbætur, þá á lífeyrisgreiðslur, eru að lækka gríðarlega mikið núna á milli ára, eða um 40,7%. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í það. Frekari uppbætur eru þannig bætur að þær eru miðaðar við krónutölu. Er það svo að með hækkun örorkubóta gerist það að stór hópur lífeyrisþega fari upp úr þeim viðmiðum sem notuð eru til að frá uppbætur? Ef svo er þá spyr ég hvort það hafi verið skoðað hvernig þetta skilar sér að lokum, hvaða breytingar þetta hefur í för með sér á lokaráðstöfunartekjur öryrkja.
Virðulegi forseti. Ég þakka spurninguna, ég náði ekki að svara öllum spurningunum í fyrra svari. Ég tek undir ábendingar þingmannsins um mikilvægi þess að lífeyrisþegar hafi möguleika á að taka þátt í vinnumarkaðinum. Í bandormi fjármálaráðherra, sem snýr tað tekjuhliðinni, er einmitt gert ráð fyrir að framlengja það frítekjumark sem snýr að öryrkjum á árinu 2016. Aftur er vísað til þess að því miður er vinnu hvað varðar heildarendurskoðun á almannatryggingakerfinu ekki lokið þar sem menn hafa verið að horfa til upptöku á starfsgetumatinu og verulega einföldun á kerfinu. Við erum að bíða eftir að fá þær tillögur áður en við förum í slíkar breytingar, eins og hv. þingmaður ræddi hér, á tekjutengingunum. Varðandi uppbæturnar höfum við, samkvæmt mínum upplýsingum, verið að fara yfir það með fjármálaráðuneytinu og teljum að þar sé ekki um réttar tölur að ræða þannig að fjárlaganefnd þurfi þá að fara yfir það og leiðrétta við 2. umr.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra fyrir að gera á greinargóðan hátt grein fyrir þeim atriðum í fjárlagafrumvarpinu sem snúa að ráðuneyti hennar. Ég vil byrja á að ræða þau mál sem eru mjög veigamikil og skýr merki eru um í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2016, sem er uppbygging á húsnæðismarkaði. Ég veit vel að mikil vinna hefur farið fram í ráðuneyti hæstv. ráðherra undanfarna mánuði, eða bara frá því að hún tók við þessu starfi, og það hefur mikið samráð verið haft við marga aðila í því að byggja þessi frumvörp. Nokkur þeirra hafa komið fram og verða lögð fram aftur auk annarra. Það hefur komið gagnrýni frá meðal annars nokkrum hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar um að þetta dugi engan veginn til, en við verðum að líta til þess að þetta eru um 400 íbúðir og það er 400 íbúðum meira en við höfum séð hingað til. Þetta eru mjög stór skref, þetta eru 1,6 milljarðar sem við sjáum setta í uppbyggingu á þessu. Við erum með stofnstyrki, ef ég skil þetta rétt, sem eru ákveðin prósenta af verði íbúðar. Þar kem ég að fyrstu spurningunni sem ég vil spyrja hæstv. ráðherra. Það hefur verið mikil umræða um að stofnstyrkirnir séu til byggingar á félagslegu leiguhúsnæði eða handa fólki sem hefur lágar tekjur og er í lægstu þrepum millitekna. Er rétt skilið hjá mér að þetta geti líka átt við ef lögaðilar sem frumvarpið nær til hyggjast kaupa til dæmis blokk, víða um landsbyggðina eða á sumum stöðum er t.d. tómt húsnæði, væri hægt að kaupa í staðinn fyrir að byggja? Hefur það eitthvað verið kannað? Það er mikil þörf á leiguhúsnæði, m.a. á landsbyggðinni, og þegar maður hefur verið að tala um þetta á ferð um landið hefur mikið verið spurt hvort stærri sveitarfélögin muni kannski ná að sækja í allar þær íbúðir eða allt það fjármagn sem fer í þetta verkefni. Er hugað að því að það verði eitthvað X sem fari til landsbyggðar og X fjöldi sem verði í höfuðborginni, eða á eftir að útfæra það í þeirri frumvarpsvinnu sem eftir er?
Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Í mínum huga eru lykiltölurnar í yfirlýsingu stjórnvalda að við munum kosta núvirt 30% af stofnvirði íbúða. Það er líka bent á varðandi tekjudreifingu, mismunandi fjölskyldustærðir og aðstæður fólks þegar kemur að húsnæðismálunum, þannig að hugsunin er með þessum 30% framlögum ríkis og sveitarfélaga - við megum ekki gleyma því að forsendan fyrir því að hægt verði að fá stofnframlög frá ríkinu er að sveitarfélögin séu búin að samþykkja fyrir sína parta að koma með framlög - við munum útfæra það varðandi fjöldann og annað. Það er að sjálfsögðu þannig að við erum að gera eitthvað sem við höfum ekki gert áður, við erum að byggja upp nýtt félagslegt leiguíbúðakerfi, ég skal bara segja það hér, að danskri fyrirmynd með okkar fyrirkomulagi sem snýr að fjármögnuninni. Það mun síðan náttúrlega að mestu leyti skýra sig þegar frumvarpið kemur fram í þinginu hvernig staðið verður nákvæmlega að útfærslunni. Það sama gildir um dreifingu íbúðanna. Ég legg mikla áherslu á að við erum að fara byggja húsnæði með stofnframlögum, eða réttara sagt, við erum að fara styrkja þá sem ætla sér að fara að byggja eða afla húsnæðis þar sem þörf er á húsnæði. Það þarf að vera skýr þörf fyrir húsnæðið. Við vitum að víða úti um land hefur til dæmis aukinn ferðamannastraumur eða jákvæð byggðaþróun leitt til þess að veruleg þörf er á húsnæði. Mér skilst til dæmis að í einu sveitarfélagi í Suðurkjördæmi hafi þeir verið að missa kennara einfaldlega vegna þess að viðkomandi var orðinn þreyttur á að búa á farfuglaheimilinu yfir vetrartímann. [[Forseti hringir.]]Við munum horfa til þessara þátta, hvar þörfin er fyrir húsnæði og á því munu framlögin byggjast.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þetta eru mörg frumvörp, það eru nokkur húsnæðisfrumvörp sem liggja undir og tvö þeirra varða húsnæðisbætur. Ef ég tala aðeins um það frumvarp er afar jákvætt að sjá þær umsagnir sem bárust í sumar um frumvarpið og sérstaklega frá Félagsstofnun stúdenta, ef ég fer rétt með, um að mikilvægt sé að þetta frumvarp nái fram að ganga því að það geti skipt miklu máli fyrir þá sem leigja á stúdentagörðum upp á lækkun á því sem þeir þurfa að borga í leigu. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé ekki sammála mér í því að við þurfum að horfa á heildarmyndina þegar kemur að húsnæðismálum. Við þurfum að horfa í húsnæðisbætur, við þurfum að horfa í það að auka framboð á íbúðum, sem við gerum að hluta til í gegnum stofnstyrkina, við verðum að endurskoða byggingarreglugerð upp á að geta byggt hagkvæmar og ódýrar íbúðir og taka tillit til mikilvægra þátta sem þurfa að koma til. Við þurfum að vera með einhverjar skattaívilnanir fyrir þá sem eru að leigja íbúðir upp á lækkun jafnvel á leigugreiðslum, já eða frítekjumark. Þurfum við ekki að horfa í alla þá þætti til að ná árangri í því að lækka leiguverð? Eru það ekki stóru skrefin í því að við ætlum að hafa raunhæft val um búsetuform, um það hvort fólk vilji kaupa, leigja eða fara í húsnæðissamvinnufélög?
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum enn á ný fyrir spurningar hennar og orð. Það sem ég vil benda á er til dæmis umsögn stúdentaráðs um frumvarpið um breyttan húsnæðisstuðning við leigjendur. Þar kemur mjög skýrt fram hvaða áhrif þær breytingar sem þar er verið að leggja til munu hafa fyrir þúsundir námsmanna. Ég hef þegar nefnt jákvæða umsögn frá ASÍ um breytingarnar sem snúa einmitt sérstaklega að almenna leigumarkaðnum. Tölur hjá okkur sýna að þau heimili sem búa við hvað mest íþyngjandi húsnæðiskostnað eru leigjendur á almenna húsnæðismarkaðnum og munar þá allt að helming versus þá sem eru til dæmis í sérstökum úrræðum. Þetta er mjög mikilvægt. Síðan eru það líka þær skattbreytingar sem við erum að gera varðandi leigutekjurnar, þær hjálpa vonandi til. Til viðbótar mun þetta vonandi skapa ákveðið svigrúm þannig að fólk sem er á leigumarkaðnum geti nýtt sér húsnæðissparnaðarleiðina, sem við ætlum að gera varanlega til þess að tryggja að fólk geti lagt til hliðar og keypt sér eftir ákveðinn tíma eigið húsnæði. Eins og hv. þingmaður þekkir ágætlega eftir vinnu sína í verkefnisstjórn um framtíðarskipan húsnæðismála og þær tillögur sem hún lagði fram og við höfum verið að vinna eftir þá er raunar engin ein tillaga sem dugar til heldur er þetta svo stórt mál að vinna þarf eftir mörgum tillögum. Það endurspeglast svo sannnarlega í yfirlýsingu stjórnvalda í tengslum við kjarasamninga. Ég vil líka segja að þingið er komið með fjárlagafrumvarpið, það fer núna í meðferð fjárlaganefndar og þar sem húsnæðismálin eru einfaldlega hluti af kjarasamningum, ein lykilforsenda þess að við náðum samningum til fjögurra ára eftir erfiða vinnudeilu, hlýtur fjárlaganefnd að fara yfir þær ábendingar sem koma frá aðilum vinnumarkaðarins varðandi einstök atriði sem snúa að okkar hluta en einnig að öðrum þáttum sem má finna víða í fjárlagafrumvarpinu og tengjast kjarasamningum.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra fyrir yfirferð hennar. Mig langar að gera að umræðuefni þann vanda sem við teljum ríkja í mannréttindamálum fatlaðs fólks og komið hefur fram í almennri umræðu og í vinnuumhverfi mínu, að sveitarfélög telji sig ekki geta staðið undir þeim kostnaði sem málaflokknum svokölluðum fylgir. Á sama tíma hrósar ríkisstjórnin sigri yfir að eiga afgang og velur samt að leggja lítið til málaflokksins umfram það sem komið er, málaflokks sem hefur verið í fjársvelti lengi ef ekki alltaf, líka í hinu svokallaða góðæri. Í tilraunaverkefninu um notendastýrða persónulega aðstoð er gott dæmi um þetta, eins og hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir kom inn á áðan. Við vitum að þau sveitarfélög sem taka þátt í verkefninu greiða 80% af NPA-samningi sem eru 51 talsins. Jöfnunarsjóður úthlutar svo 20% af hverjum samningi til sveitarfélaga með fjármagni eyrnamerktu NPA-tilraunaverkefninu. Þessi 80% eru hins vegar fjármögnuð í gegnum almenn framlög úr jöfnunarsjóði og byggjast í flestum tilvikum á einingarverði SIS-matsins. Þrátt fyrir að kjarasamningahækkanir hafi verið reglulegar frá 2011 hefur einingarverð á grundvelli SIS-mats ekki hækkað frá upphafi. Nýjustu kjarasamningahækkanir munu líklega valda 10–12% hækkun fyrir hvern gildan samning ofan á þær kjarasamningahækkanir sem átt hafa sér stað frá byrjun. Einnig er áætluð 5% hækkun vegna kjarasamninga á næsta ári. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra virðist sem viðbótin sem leggja á í verkefnið snúi bara að þessum 20% óbreyttum en að ekki sé verið að tala um að leggja neitt til þeirra 80% sem sveitarfélögin eiga að standa straum af. Við getum öll haft mismunandi skoðanir á því hver beri ábyrgð á hverju, ríki eða sveitarfélag, en á meðan flestir halda að sér höndum og neita jafnvel að hlusta hver á annan eru mannréttindabrot framin á fötluðu fólki og/eða starfsfólki þess sem hefur rétt til kjarabóta líkt og starfsfólk sem vinnur fyrir fatlað fólk í aðgreindum búsetuúrræðum. Mér leikur því forvitni á að vita hver afstaða hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra er í þessum málum með 80% og hvernig hún ætli að beita sér fyrir samtali á milli þeirra sem bera sameiginlega ábyrgð á þessum málaflokki.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Freyju Haraldsdóttur fyrir fyrirspurnina. Eftir yfirfærsluna var lagt til að farið yrði yfir forsendur hennar, hvernig hefði gengið. Ég er núna að bíða eftir því og mun vonandi fá á næstu vikum skýrslu nefndar, sem að vísu hefur aðeins tafist, um reynsluna af yfirfærslu á málefnum fatlaðs fólks til sveitarfélaganna. Sveitarfélög hafa komið og talað við mig. Stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga hefur rætt við okkur í ríkisstjórninni um verulegar áhyggjur sveitarfélaga af því að þrátt fyrir að kostnaðargreining sýni að fyrstu tvö árin eftir að málaflokkurinn fór yfir hafi verið afgangur af rekstrinum en síðasta árið, þriðja árið, hafi orðið verulegur halli þrátt fyrir að á sama tíma hafi tekjur sveitarfélaganna aukist verulega frá því sem áður var. Tekjurnar sem sveitarfélögin fengu af þeim tekjustofnum sem þau fengu við yfirfærsluna hafa aukist verulega en kostnaðurinn hefur einfaldlega aukist enn meira. Vegna þróunar og upptöku jöfnunarsjóðs, eins og hv. þingmaður nefndi, varðandi útdeilingu fjármuna í SIS-matinu þá hefur þetta komið með mjög mismunandi hætti niður á sveitarfélögum. Sveitarfélög sem áður voru mjög ósátt og fóru í gegnum SIS-matið fengu endurúthlutun, þ.e. breytingar á úthlutun til sín, en önnur sveitarfélög sem voru kannski sáttari hafa orðið mun ósáttari eftir að þau fengu niðurstöðu SIS-matsins. Við meðferð þingsins á fjárlagafrumvarpinu og tekjuöfluninni eiga sér stað samskipti við Samband íslenskra sveitarfélaga þar sem farið er yfir hvort ástæða sé til að gera breytingar á fyrirkomulaginu eða ekki. Það má því vænta þess að sú niðurstaða liggi einmitt fyrir áður en við munum afgreiða fjárlagafrumvarpið [[Forseti hringir.]]þar sem tekið verður tillit til þeirra sjónarmiða sem hv. þingmaður nefndi [[Forseti hringir.]]meðal annars hér og sveitarfélög hafa viðrað áhyggjur af við okkur.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra fyrir svörin. Ég fagna að sjálfsögðu því sem kom fram um samtöl en það samrýmist ekki alveg því sem ég heyri um bréfaskriftir sambandsins akkúrat núna til félagsmálaráðherra þar sem bréfum hefur ekki verið svarað eða fengið hljómgrunn. Mig langar að benda á þær afleiðingar sem þetta hefur. Það að ekki sé verið að takast á við þetta mál akkúrat núna þýðir að fatlað fólk þarf að skerða þjónustu sína, fatlað fólk sem er háð þjónustunni til þess að lifa af. Það er auðvitað mjög alvarlegt. Þar að auki getur fatlað fólk ekki hækkað laun aðstoðarfólks síns til samræmis við þær launahækkanir sem eiga sér stað. Þetta er algjör pattstaða. Það er mjög mikilvægt að við áttum okkur á því hvaða afleiðingar þetta hefur. Mér finnst skrýtið, í ljósi þess að ríkisstjórnin hefur gefið það út að hún styðji og sé að vinna að innleiðingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, að það endurspeglist ekki í fjárlagafrumvarpinu. Þeir sem eru að vinna að þessari innleiðingu ættu að vita að ein veigamesta greinin er 19. gr., greinin um sjálfstætt líf og réttinn til að lifa án aðgreiningar í samfélaginu. Með þá þekkingu ætti það að liggja bersýnilega fyrir í fjárlagafrumvarpinu að verið væri að gefa í til að stuðla að þessari réttarþróun fyrir fatlað fólk. Ég mundi gjarnan vilja fá skýrari svör varðandi þetta. Við getum alveg látið eins og þetta sé ekki vandamál og við getum alveg beðið eftir því að tilraunaverkefninu ljúki, en þó að við látum eins og þetta sé ekki vandamál og bregðumst ekki við því núna þá þýðir það ekki að vandamálið gufi upp. Það getur haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir það fatlaða fólk sem [[Forseti hringir.]]tekur nú á sig skerðingar vegna þess sem virðist vera samskiptavandi ríkis og sveitarfélaga.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn á ný fyrir hvatningu og orð hennar. Við eigum í samtali við Samband íslenskra sveitarfélaga og sveitarfélögin um málefni fatlaðs fólks. Farið verður yfir það sem snýr að skiptingu fjármuna á milli ríkis og sveitarfélaga við meðferð frumvarpsins í þinginu og ég veit að sveitarfélögin munu koma á framfæri við fjárlaganefnd áhyggjum sem snúa að verkefnum þeirra bæði hvað varðar fatlað fólk og fjölmörg önnur verkefni. Það sem við höfum lagt áherslu á, og er mikilvægt fyrir sveitarstjórnarmenn að hafa það í huga, er að fatlað fólk á rétt á þjónustu, það er algerlega skýrt. Verkefnið NPA er tilraunaverkefni. Við höfum verið að vinna að því að útfæra það í samstarfi við fötluðu einstaklingana og við sveitarfélögin þar sem munurinn á að felast í því að fólk geti sjálft stýrt þeirri þjónustu sem það fær. En grundvallarhugsunin er hins vegar sú að fatlaðir einstaklingar eiga rétt á þjónustu. Við þurfum síðan að fara yfir reynsluna af yfirfærslunni hvað hefur gengið vel og hvað hefur gengið illa, og meðal annars ástæðu þess að við höfum séð verulega aukningu á fólki í þjónustu hjá sveitarfélögunum og hver skýringin getur hugsanlega verið á því.
Virðulegur forseti. Almannatryggingar eru einn af stærstu málaflokkunum í fjárlögunum og bæði aldraðir og öryrkjar hafa gert alvarlegar athugasemdir við það að þeir njóti ekki kjarabóta frá 1. maí eins og annað fólk í landinu. Ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra hafi beitt sér fyrir því að þeir hópar fengju sömu leiðréttingar og aðrir. Fjölmargir opinberir starfsmenn hafa fengið sendar ávísanir úr ríkissjóði upp á kjarabætur frá 1. maí sl. til þessa dags og ekki hefur verið spurt um fjárveitingar í því sambandi. Það koma bara aukafjárveitingar fyrir þeim útgjöldum og ófyrirséðum. Ég spyr ráðherrann þess vegna: Hver hefði kostnaðurinn verið við það fyrir ríkissjóð að bæta kjör aldraðra og öryrkja með sama hætti og annarra í landinu á þessu ári frá 1. maí og til áramóta? Ég vil líka spyrja ráðherrann, vegna þess að ég gef mér líka að hún hafi beitt sér fyrir því að á næsta ári sem eru í fjárlögunum sem hér eru undir, 2016, þá fengju bæði aldraðir og öryrkjar sömu kjarabætur og þeir sem lægst hafa launin. Hvað hefði ríkissjóður þurft að setja umfram það sem er í fjárlagafrumvarpinu í almannatryggingarnar til að svo mætti verða? Hvað þarf þingið að bæta við mörgum milljörðum til að aldraðir og öryrkjar njóti sömu kjarabóta og aðrir í landinu? Ég vil líka spyrja ráðherrann um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Ég fæ ekki séð að neinar fjárveitingar séu til þess verkefnis á næsta ári. Ráðast þarf augljóslega í ýmis verkefni ef á að fullgilda samninginn og verja til þeirra verkefna fjármunum. Ég spyr því ráðherrann einfaldlega hvort ekki standi til að fullgilda sáttmálann á næsta ári. Við erum að verða með seinustu þjóðum á byggðu bóli til að klára það verkefni og ég undrast að ekki sé að finna neinar fjárveitingar í frumvarpinu að því er ég fæ séð til að tryggja að það megi takast á næsta ári. Ég hlýt síðan að spyrja ráðherrann hvort ég hafi heyrt það rétt að hún hafi verið að réttlæta það að þessi fremur veigalitlu framlög til félagslegra leiguíbúða, 400 íbúðir á heilu kjörtímabili sem er nú með því minnsta sem þekkist á síðari áratugum í Íslandssögunni, verði fjármögnuð með niðurskurði á vaxtabótum. Heyrði ég það rétt að ráðherrann væri að réttlæta að það væru eðlilegar röksemdir á bak við það? Þar er fjárhæðarmörkum haldið föstum milli ára og fólkið sem hefur verið að kaupa íbúðarhúsnæði við erfiðar aðstæður eftir hrun getur ekki treyst því að vaxtabæturnar sem það lagði til grundvallar í áætlunum sínum [[Forseti hringir.]]haldi frá einu ári til annars. Er ráðherrann að mæla því bót að komið sé þannig í bakið á unga fólkinu sem er að reyna að kaupa sér húsnæði núna?
Virðulegi forseti. Ég held að hv. þingmaður þurfi aðeins að athuga hvað hann heyrir. Það sem ég benti einfaldlega á var að vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar, skuldaleiðréttingarinnar, hefur skuldastaða heimilanna batnað verulega umfram það sem við jafnvel þorðum að spá þegar við kynntum skuldaleiðréttinguna, og það er mjög jákvætt. Það er hins vega líka ástæða fyrir því að við teljum mjög mikilvægt að fara í aðgerðir gagnvart þeim sem eru á leigumarkaðinum, alveg eins og við lofuðum í tengslum við skuldaleiðréttinguna og erum búin að lofa gagnvart aðilum vinnumarkaðarins. Ég benti líka á að það sé mikilvægt núna að þar sem frumvarpið er komið í meðferð þingsins sé farið yfir forsendur einstakra liða og þingmönnum gefist gott tækifæri til að fara í gegnum frumvarpið á næstu vikum og mánuðum. Varðandi spurningu um samning Sameinuðu þjóðanna, já, það er markmið ríkisstjórnarinnar að lögfesta hann og við höfum verið að vinna að því. Innanríkisráðherra mun leggja það frumvarp fram og er með á þingmálaskrá sinni frumvarp sem snýr að breytingum á ýmsum lögum í samræmi við samninginn. Síðan erum við með fjárlagalið, þ.e. framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks þar sem er aukning, við erum sérstaklega að huga að því, verkþáttur sem við erum með, og til samanburðar við það sem kom inn í framkvæmdaáætlunina á síðasta kjörtímabili erum við að tala um umtalsverða meiri fjármuni sem verið er að eyrnamerkja framkvæmdaáætluninni. Hv. þingmaður spurði um útreikninga á því ef við mundum gera eitthvað annað, þá er það rökstutt í fjárlagafrumvarpinu hvernig sú tala fæst fram upp á þessa prósentutölu. Þar kemur fram að hækkun bóta er í takt við ákvæði laga um almannatryggingar sem kveður á um að fjárhæðir bóta almannatrygginga skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni og taka mið af launaþróun. Í fyrrgreindri prósentuhækkun, 9,4%, er tekið tillit til launaþróunar bæði á yfirstandandi ári og því næsta. [[Forseti hringir.]]Síðan er farið líka í gegnum aðrar hækkanir sem hafa orðið í upphafi árs 2015 og 2014, sem hv. þingmaður getur kynnt sér. En hins vegar er sjálfsagt, og ég er viss um að fjárlaganefnd getur óskað eftir því, að það verði reiknað sérstaklega ef áhugi er fyrir því.
Virðulegi forseti. Á ég að trúa því að velferðarráðherra viti ekki hvað það mundi kosta að láta aldraða og öryrkja njóta sömu kjarabóta og aðrir fá í landinu? Hefur það ekki einu sinni verið reiknað út í velferðarráðuneytinu sem rætt hefur verið um land allt í öllum stéttum undanfarna daga? Aldraðir og öryrkjar hafa vakið athygli á því meðal annars að á yfirstandandi ári eru opinberir starfsmenn að fá úr ríkissjóði, ýmsir hópar, kjarabætur frá 1. maí og það er vel. Þeir fá ávísanir upp á það alveg óháð fjárveitingum, alveg óháð lagagreinum, af því að þeir eiga einfaldlega rétt til þeirra kjarabóta. Aldraðir og öryrkjar hafa spurt: Hvers vegna fáum við ekki þessar kjarabætur afturvirkt frá 1. maí? Á ég að trúa því að velferðarráðherrann hafi ekki einu sinni látið reikna út hvað það mundi kosta, hvað þá að gera kröfu á fjármálaráðherrann eða ríkisstjórnina að þeir sem eru sannarlega skjólstæðingar hennar, lífeyrisþegar, fengju þessar bætur á yfirstandandi ári? Veit ráðherrann heldur ekki hvað það mundi kosta á árinu 2016 að láta aldraða og öryrkja fá sömu kjarabætur og þá lægst launuðu? Hefur það heldur ekki verið reiknað út í ráðuneytinu? Ég neita bara að trúa því að við séum þarna stödd, ég lifði í þeirri sælu trú að hæstv. ráðherra Eygló Harðardóttir hefði barist með oddi og egg fyrir því að þeir hópar fengju kjarabætur. Ég hafði trú á hennar góða hug í því að hún talaði máli þeirra hópa, stundum fyrir daufum eyrum í ríkisstjórninni. En hefur þessi krafa ekki verið gerð? Hefur það ekki einu sinni verið reiknað út hvað réttlætið mundi kosta í sjálfu ráðuneytinu?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar enn á ný fyrir ræðu hans og áherslur. Við hv. þingmaður deilum þeirri skoðun svo sannarlega að mikilvægt er að huga að lífeyrisþegum landsins. Við sjáum verulega fjármuni í fjárlagafrumvarpinu fara til hækkunar á bótum almannatrygginga og í atvinnuleysistryggingum þannig að hvort sem við tölum um krónutölur eða prósentutölur þá held ég að nánast sé hægt að fullyrða að við höfum ekki séð annað eins. Það kemur alveg skýrt fram í frumvarpinu hvernig þessi tala er reiknuð út þar sem við tökum tillit til launaþróunar bæði á yfirstandandi ári og því næsta. Hv. þingmaður þekkir líka ágætlega til þess að starfandi er nefnd um endurskoðun á almannatryggingunum þar sem verið er að vinna að útfærslu á grundvallarbreytingum á almannatryggingakerfinu sem mun kosta verulega fjármuni. Landssamband eldri borgara og Öryrkjabandalagið hafa lagt áherslu á að ljúka þeirri vinnu og við förum í að framfylgja þeim tillögum varðandi breytingar á upphæðum og bótaflokkum almannatrygginga.
Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda langa tölu hér, en ég verð að taka undir með þeim hv. þingmanni sem áðan spurði hæstv. ráðherra um þessi mál, varðandi það að ekki lægi fyrir í ráðuneytinu greining á þessum hlutum. Það hlýtur auðvitað að vekja athygli að svo sé í ljósi þess mikla ákalls og umræðu sem er í samfélaginu, eins og hér var rakið. Ráðherra hlýtur í framhaldinu, eftir þessa umræðu í dag, að óska eftir því að það verði gert. Mig langar í lokin á þessari umræðu að koma inn á það að ráðherra hefur talað mikið um að koma fram með margs konar húsnæðisfrumvörp og talar um þörfina. Hún er vissulega mest hér á stórhöfuðborgarsvæðinu. Ég hlýt að spyrja hvaða úrræði frumvörpin fela í sér gagnvart landsbyggðinni. Er einhver tiltekinn stuðningur við íbúa og/eða sveitarfélög, t.d. við byggingu íbúða á landsbyggðinni? Ef maður byggir sér hús, segjum bara heima hjá mér, þá er það svo að um það bil sem ég flyt inn í það er verðfallið kannski 20–30% vegna þess að fasteignamatið er svo lágt. Það er svo langt frá raunverulegum byggingarkostnaði að þar er ekki byggt. Sveitarfélögin byggja ekki, einstaklingarnir byggja ekki og ekki heldur þeir sem þó eru kannski í þessum bransa, smiðir og aðrir, vegna þess að það er svo kostnaðarsamt og yrði svo dýrt að leigja húsnæðið eða reka að fólk treystir sér ekki til þess. Þess vegna hlýtur maður að spyrja sig, þegar markaðslegar forsendur eru ekki fyrir hendi, hvort þessi frumvörp taki að einhverju leyti á því. Mig langar því að spyrja hvort hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin hafi einhver áform uppi um stuðning við íbúðabyggingar á landsbyggðinni þar sem markaðsforsendur eru ótryggar.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur fyrir spurninguna. Í vinnu varðandi húsnæðismálin höfum við ekki undanskilið landsbyggðina frekar en önnur sveitarfélög hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er hins vegar alveg rétt sem þingmaðurinn bendir á að á sumum stöðum hefur það nánast verið þannig að við það að byggja hefur verðmæti húsnæðisins lækkað um leið og maður opnar hurðina í fyrsta skipti og flytur inn. Ég vísa til 2. gr. í yfirlýsingu stjórnvalda varðandi húsnæðismálin og fjölgun hagkvæmra og ódýrra íbúða. Ég held að það sé gífurlega mikilvægt að leita allra leiða til að byggja sem hagkvæmast þegar kemur að byggingum úti á landi. Ég hef þegar átt góðan fund með fulltrúum sveitarfélaganna fyrir vestan, ég hef heyrt frá ýmsum sveitarfélögum, t.d. á Snæfellsnesinu, á Suðurlandi og fyrir norðan. Það kom sérstök yfirlýsing núna þar sem hvatt er til þess að við ræðum sérstaklega við Norðurþing um húsnæðismálin þar. Ég hef alltaf litið svo á að við þurfum að tryggja að sveitarfélögin hringinn í kringum landið geti nýtt sér þau úrræði sem við bjóðum upp á. Hins vegar, ég ætla að vera mjög skýr hvað það varðar, tel ég að þá verði að liggja fyrir góð greining á raunverulegri þörf fyrir slíkt húsnæði á viðkomandi svæðum, að við séum ekki að fara að taka annan snúning sem endar með því að við þurfum enn á ný að virkja varasjóð húsnæðismála, sem hefur í raun enn ekki lokið verkefnum sínum fyllilega. Sum sveitarfélög eru í þeirri einkennilegu stöðu að búa við ákveðinn húsnæðisskort á sama tíma og þau eiga mikið af húsnæði, en það húsnæði er of stórt, því hefur verið illa við haldið eða rangar ákveðnar voru teknar varðandi uppbyggingu þess. Þessu tengist að ég mun væntanlega þurfa að leggja fram frumvarp vegna afgreiðslu á ákveðnum málum [[Forseti hringir.]]í lok síðasta þings sem tengjast varasjóði húsnæðismála, til að hægt sé að klára þessi mál gagnvart nokkrum sveitarfélögum hringinn í kringum landið.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég tek undir það sem hún sagði hér í lokin um varasjóðinn. Vissulega var byggt upp á sínum tíma mikið af húsnæði mjög víða. Það var sá tími sem var uppi. Það breytir því ekki að hún veit væntanlega jafn vel og ég að víða stendur þetta atvinnuppbyggingu fyrir þrifum. Eins og hér var nefnt fyrr í dag fæst fólk jafnvel ekki til starfa, það vantar kennara eða aðra til starfa en það fólk fær ekki húsnæði. Það er ekki allt út af ferðaþjónustunni, það er að hluta til vegna þess sem ég nefndi áðan að það vantar meira húsnæði. Mér fannst ég ekki fá skýr svör um þetta. Það er ekki bara að sveitarfélög byggi heldur hvort hægt er að bregðast við ef einstaklingar ákveða að byggja. Getum við gert eitthvað til þess að laga þá stöðu? Það er rangt að þetta sé svona, að fasteignamatið og verðmyndun eigna sé með þeim hætti sem landsbyggðin býr við. Það er örugglega ekki til ein einföld lausn, ég er ekki að óska eftir henni sisvona hér, en þetta er samt eitthvað sem við þurfum að velta fyrir okkur. Þess vegna er mjög mikilvægt að undanskilja ekki sveitarfélögin. Hér var nefnt að Norðurþing hefði haft samband. Það er auðvitað spurning hvort sveitarfélögin fái formlegt erindi um þetta, nú veit ég ekki hvort svo hefur verið, það væri áhugavert að vita það af því að ráðherra kallar eftir því að greining á þörf þurfi að fara fram, hvort leggja eigi að sveitarfélögum með það. Þar sem ég hef verið að fara um, m.a. norður í Árneshreppi, vantar húsnæði og það er ekki vegna þess að það sé leigt út fyrir ferðamarkaðinn eða eitthvað slíkt heldur er þörf fyrir [[Forseti hringir.]]fleiri fasteignir. Það skiptir máli að sveitarfélögin viti þá af því að þau þurfi að leggja fram greiningu á þörf.
Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum. Að mörgu leyti vil ég frekar líta á þetta sem fyrirspurn eða hvatningu og ábendingar í þeirri vinnu sem við erum í í samstarfi við Samband íslenskra sveitarfélaga. Þar tel ég líka mikilvægt fyrir mig sem ráðherra málaflokksins að tryggja að við gleymum okkur ekki í því að huga einungis að stóru sveitarfélögunum heldur hugum líka að litlu sveitarfélögunum og stöðunni þar. Við höfum rætt við ýmis sveitarfélög hringinn í kringum landið og gerum ráð fyrir að halda því áfram. Ég vil ítreka það sem ég nefndi hér áðan, ég get kannski ekki nefnt það of oft, og ýmsu er hnýtt í mig fyrir að leggja svona mikla áherslu á það, en það er hagkvæmni í byggingu. Það hvernig við getum náð byggingarkostnaði niður skiptir gríðarlegu máli upp á kostnaðinn og hversu há lán við þurfum að taka til að fjármagna viðkomandi húsnæði. Við vitum að fjármagnskostnaður á Íslandi er hár. Eitt af því sem sveitarfélög sem sitja uppi með fjöldann allan af íbúðum í tengslum við gamla félagslega kerfið þurfa að eiga við eru lánin og sú staðreynd að ekki var byggt nógu hagkvæmt, ekki byggðar réttu tegundirnar af íbúðum. Þetta er núna að sliga sum sveitarfélög og hefur reynst mörgum sveitarfélögum mjög erfitt. Það er annað sem ég vildi nefna sérstaklega. Það er áhugavert fyrir okkur að velta fyrir okkur einu í framhaldinu, eins og við höfum verið að gera og ætlum okkur að vinna virkilega vel að, en það er reksturinn á húsnæðinu. Við erum með köld svæði hér á landi þar sem fólk nýtur ekki góðs af ódýrri raforku og hita eins og fólk á höfuðborgarsvæðinu og á langflestum svæðum á landinu. Það eru ákveðin svæði þar sem það gildir ekki. Við höfum í auknum mæli niðurgreitt þann kostnað en spurningin er sú hvort við getum reynt að tryggja að við spörum líka við rekstur húsanna sem við erum að byggja. Eru einhverjar leiðir til þess? [[Forseti hringir.]]Þar geta hugmyndir frá Norðurlandaþjóðunum líka nýst því að þær eru með mun hærri kostnað en við hér á höfuðborgarsvæðinu þegar kemur að þessum liðum.
Virðulegi forseti. Ég geri hér grein fyrir þeim þætti sem varðar mennta- og menningarmálaráðuneytið. Fjármálaráðherra hefur þegar fjallað almennt um frumvarpið og farið heildstætt yfir það, en heildargjöld mennta- og menningarmálaráðuneytisins árið 2016 eru áætluð 87,5 milljarðar kr. á rekstrargrunni. Frá dragast sértekjur að fjárhæð 9,5 milljarðar kr. en þær nema 10,9% af heildargjöldum ráðuneytisins. Gjöld umfram tekjur eru tæpir 77,9 milljarðar kr. og af þeirri fjárhæð eru um 72 milljarðar kr. fjármagnaðir með beinu framlagi úr ríkissjóði og 5,9 milljarðar kr. innheimtir af ríkistekjum. Í frumvarpinu aukast útgjöld mennta- og menningarmálaráðuneytisins um 2,2 milljarða á föstu verðlagi fjárlaga 2016 sem er 3% hækkun frá fjárlögum en þegar einnig er tekið tillit til áhrifa almennra verðlags- og gengisbreytinga hækka útgjöldin um 5 milljarða kr. á milli ára eða sem svarar til 6,8% hækkunar útgjalda vegna fyrirliggjandi skuldbindinga. Bundin útgjöld á árinu 2016 eru 2,3 milljarðar kr. og til nýrra verkefna, eða útgjaldasvigrúmið, er varið liðlega 1 milljarði kr. Útgjaldasvigrúm ráðuneytisins var tæpir 1,5 milljarðar kr. og aðhaldskrafa var 426 millj. kr. og nýtti ráðuneytið útgjaldasvigrúmið til að mæta aðhaldskröfunni og lækkar útgjaldasvigrúmið sem því nemur og verður liðlega 1 milljarður kr. Á móti koma lækkanir sem nema um 1,2 milljörðum kr. vegna tímabundinna verkefna sem falla niður. Aðrar breytingar eru launa- og verðlagsbætur, samtals 2,8 milljarðar. Útfærsla í frumvarpinu á fjárveitingum til verkefna mennta- og menningarmálaráðuneytisins markast af því að leitast við að að standa vörð um lögbundin verkefni, grunnstarfsemi og lykilstofnanir. Þetta hefur meðal annars áhrif á það hvernig staðið er að því að mæta þeirri aðhaldskröfu sem gerð var til ráðuneytisins við undirbúning frumvarpsins. Þá er lögð aukin áhersla á forgangsröðun og þannig leitast við að styrkja rekstrargrunn stofnana ráðuneytisins og auka samræmi á milli þeirra krafna sem gerðar eru til þeirra um þjónustu sem ætlast er til að þær veiti og þess fjármagns sem veitt er til starfseminnar. Á háskólastigi er gert ráð fyrir að heildarframlög til málaflokksins hækki um 1,5 milljarða að frátöldum verðlagsbreytingum. Helstu hækkanir eru framlag í Rannsóknarsjóð og Innviðasjóð um 1 milljarð kr. vegna aðgerðaáætlunar Vísinda- og tækniráðs fyrir árin 2015–2016. Hækkanir um 430 millj. kr. tengjast áformum um styrkingu á rekstri háskólastofnana með hækkun á einingaverði einstakra reikniflokka í reiknilíkani háskóla. Ráðuneytið vinnur nú að mótun heildstæðrar stefnu fyrir háskóla- og vísindastarfsemi til næstu fimm ára og í stefnunni verður fjallað um ólíka þætti æðri menntunar, rannsókna og nýsköpunar og helstu stofnana sem falla undir yfirstjórn þess eða eru með samninga þar við. Stefnan verður síðan lögð til grundvallar ákvörðunum um kennslu og rannsóknir í háskólum, rannsóknastofnunum og þekkingarsetrum sem fá fjárveitingar á liðum ráðuneytisins en jafnframt verður fjallað um stöðu og hlutverk Rannsóknamiðstöðvar Íslands og Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Ráðuneytið miðar við að birta haustið 2015 grunnskjal sem varpar ljósi á starfsemi háskóla og rekstur vísindakerfisins og er leitast við að skilgreina helstu áhrifaþætti þess innan þess og utan. Á framhaldsskólastigi er gert ráð fyrir að heildarframlög til málaflokksins lækki frá gildandi fjárlögum um 58,9 millj. kr. að frátöldum launa- og verðlagsbótum en þær nema liðlega 1,3 milljörðum kr. Helstu hækkanir til málaflokksins eru 100 millj. kr. framlag til reksturs framhaldsskóla, 135 millj. kr. framlag til eflingar tónlistarkennslu á framhaldsstigi og 200 millj. kr. framlag sem veitt er í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um aðgerðir í tengslum við kjarasamninga á almennum vinnumarkaði sem ætlað er að efla símenntunarmiðstöðvar, námstækifæri fyrir nemendur 25 ára og eldri og Vinnustaðanámssjóð. Framlag til reksturs framhaldsskóla hækkar um alls 200 milljónir. Annars vegar er um að ræða 100 millj. kr. hækkun á útgjaldasvigrúmi mennta- og menningarmálaráðuneytisins og hins vegar 100 millj. kr. millifærslu af óskiptum lið framhaldsskólastigsins. Á sama tíma er gert ráð fyrir óbreyttum ársnemendafjölda í framhaldsskólum frá yfirstandandi ári. Tímabundin framlög að fjárhæð 370 millj. kr. falla niður. Þar telur hæst 265 millj. kr. tímabundið framlag til framkvæmda við verkmenntahús við Fjölbrautaskóla Suðurlands sem veitt var á fjárlögum yfirstandandi árs. Á málefnasviði grunnskóla er gert ráð fyrir að heildarframlög hækki um 387,7 milljónir frá gildandi fjárlögum að frátöldum launa- og verðlagsbótum en þær nema 48,9 millj. kr. Hækkunin skýrist aðallega af tilfærslum á framlögum til nýrrar stofnunar, Menntamálastofnunar, sem fellur undir málefnaflokk grunnskólastigsins. Á sviði menningar, íþrótta- og æskulýðsmála hækka heildarframlögin um 233 millj. kr. að frátöldum launa- og verðlagsbreytingum en þær nema um 288,4 millj. kr. Í frumvarpinu er lagt til að framlag til menningar, lista, íþrótta- og æskulýðsmála hækki um 716,9 millj. kr. Á móti er áformað að tímabundin framlög, samtals að fjárhæð 483,9 millj. kr., falli niður. Helstu hækkanir eru liðlega 100 millj. kr. til að styrkja rekstrarstöðu sjö menningarstofnana, 250 milljóna framlag til styrkingar sjóðum á sviði menningar og lista og þar af 120 millj. kr. í Kvikmyndasjóð. Þá er lagt til rúmlega 120 millj. kr. hækkun til íþrótta- og æskulýðsmála og loks um 250 millj. kr. til ýmissa samninga og verkefna. Virðulegi forseti. Ég vil sérstaklega vekja athygli á þeirri aukningu sem hér er lagt upp með til vísinda og rannsókna. Verið er að leggja grundvöll að framtíðarsókn í íslensku efnahagslífi með þessari stórauknu fjárhæð sem rennur meðal annars til Rannsóknarsjóðsins. Ég tel að við getum öll verið sammála um það og ég veit að þingið er einhuga um mikilvægi þessa verkefnis og það er gleðiefni að það hafi tekist núna að fjármagna þessa miklu sókn, bæði í Rannsóknarsjóðinn og eins í Tækniþróunarsjóðinn. Hér er verið að leggja grundvöll að stórsókn í nýsköpun í íslensku efnahagslífi.
Virðulegi forseti. Það er af mörgu að taka í umfjöllun um málasvið þessa víðfeðma ráðuneytis. Ég ætla samt að taka eitt út úr og taka undir með hæstv. ráðherra í lokaorðum hans áðan. Það er fagnaðarefni að sjá þann viðsnúning sem orðið hefur í afstöðu ríkisstjórnarinnar til tækni- og þróunarmála og að verið sé að leggja betur í þá þætti. Það er þá gott að hér er orðin þverpólitísk samstaða um mikilvægi slíkrar fjárfestingar. Ég vil staðnæmast við fjárveitingar vegna framhaldsmenntunar fyrir fólk yfir 25 ára aldri. Ég hef átt marga ræðuna við hæstv. ráðherra um það mál síðasta árið frá því að ákveðið var að hætta að greiða fyrir nemendur 25 ára og eldri í framhaldsskólum. Í yfirlýsingu við gerð kjarasamninga frá því í vor var að finna fyrirheit um 200 milljóna framlag í vinnustaðanámssjóð, sem ég fagna, og svo framlag til aukinna námsúrræða fyrir fólk yfir 25 ára aldri. Í fjárlagafrumvarpinu kemur skiptingin þar á milli í ljós og til framhaldsfræðslu bætast 105 milljónir. Það er hins vegar afar erfitt fyrir okkur þingmenn að gera okkur grein fyrir því af fjárlagafrumvarpinu hvernig því verði í reynd varið og hvernig því verði skipt niður og hvort hér sé um skynsamlega ráðstöfun ríkisfjármuna að ræða eða hvort betra hefði verið að halda óbreyttu fyrirkomulagi og halda framhaldsskólunum opnum fyrir fólki yfir 25 ára aldri og greiða fyrir menntun þess þar. Það kemur fram í frumvarpinu að ársnemendur í Keili í frumgreinanámi, í aðfararnámi eru ekki greindir, það kemur hvergi fram hvað þeir eru margir. Það er sagt að sá skóli fái framlag af fjárlagalið á málefnasviði framhaldsskóla. Þegar niðurbrotið á framhaldsfræðsluliðnum er skoðað er Keilir hvergi greindur þar. Það er því ómögulegt að átta sig á því til dæmis hvað Keilir er að fá í sinn hlut eða hvernig þessum 105 milljónum er skipt á milli einstakra símenntunaraðila. Ég vildi þess vegna spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti gefið okkur í þinginu greinargerð um það hvernig þessum 105 milljónum verður skipt og hver kostnaðurinn verður, hver áætlunin sé um fjölda nemenda í þessu námi.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og ræðuna. Ég vil fyrst segja að sú aukning sem fyrirhuguð er í frumvarpinu til rannsókna og vísinda er ekki merking um viðsnúning ríkisstjórnarinnar, hún er merki um að við erum núna í betri færum í fjárlögum til að bæta í þá starfsemi og getum gert það á góðum grunni sem hægt er að standa við. Hér er ekki um að ræða óútfylltan kosningavíxil heldur er hér komið með peningana tilbúna á grundvelli öflugra ríkisfjármála. Það er mikilvægt og endurspeglar vilja ríkisstjórnarinnar og almennan vilja þingsins, ég held við getum verið ágætlega sammála um það. Hér er um verulega aukningu að ræða til þessa málaflokks. Hvað varðar 25 ára regluna svokölluðu vil ég ítreka að hér er verið að taka upp í meginatriðum sama fyrirkomulag og við sjáum til dæmis hjá frændþjóðum okkar Svíum og Norðmönnum, þ.e. hið norræna módel sem ég veit að hv. þingmanni er mjög hugleikið. Þar er nákvæmlega sama fyrirkomulag haft hvað varðar fullorðinsfræðslu og hvað varðar hlutverk framhaldsskólanna. Við vitum líka, og höfum fyrir því rannsóknir, að þegar kemur að þeim sem eru eldri en 20 ára og eru í framhaldsskólunum er hlutfallslega mesta brottfallið í þeim hópi, enda er við því að búast vegna þess að námsframboðið og kennsluhættir og annað í framhaldsskólanum henta betur þeim sem eru á hinum hefðbundna framhaldsskólaaldri en fullorðnu fólki. Símenntunarmiðstöðvarnar sem eru hér til umræðu eru auðvitað betur til þess fallnar að taka á móti fólki sem er orðið fullorðið og síðan háskólagáttirnar. Hvað varðar útfærsluna og skiptinguna á þessum fjármunum þá er lagt upp með það að eftir atvikum verði símenntunarstöðvarnar efldar, m.a. í ljósi þeirrar eftirspurnar sem verður hjá þeim varðandi námsframboðið. Þá höfum við svigrúm til að bæta í til þeirra, m.a. þegar við sjáum betur hversu mikil eftirsókn er eftir þessu námsúrræði. Síðan vil ég nefna varðandi Keili að þar er byggt á umsömdu framlagi á hvern nemanda. Framlag til nemenda þar er ekki á grundvelli reiknilíkans.
Virðulegi forseti. Ég vænti þess í framhaldi af svörum hæstv. ráðherra að við fáum betri sundurgreiningu á því hvernig á að verja þessum 105 milljónum og hversu mikið er gert ráð fyrir að fari til símenntunarmiðstöðva og hversu mikið til Keilis. Það er mjög athyglisvert, jafnvel þó að byggt sé á samningsbundnu framlagi, að maður skuli hvergi sjá það sérgreint í fjárlagafrumvarpi og geta gert sér grein fyrir því hvað raunverulega er verið að greiða þar fyrir. Varðandi 25 ára regluna þá verð ég bara að segja, þó að ég sé áhugamaður um margt norrænt, að ég er ekki þannig að ég vilji apa allt útlenskt upp án nokkurrar athugunar. Það liggur auðvitað fyrir að íslenskt menntakerfi hefur ákveðna sérstöðu og stór hluti þeirrar sérstöðu felst í því að fólk hefur farið úr framhaldsskólanámi, aflað sér reynslu á vinnumarkaði og komið til baka inn í framhaldsskólana með þá reynslu. Þetta er til dæmis talinn einn helsti grunnur að frumkvöðlastarfi á Íslandi. Ég get talið upp nokkra forstjóra frumkvöðlafyrirtækja í landinu sem hafa nákvæmlega átt þessa þroskabraut. Það er því ekki skynsamlegt að taka þessa möguleika af fólki, að fara inn í framhaldsskólana og miðla af þekkingu sinni, því að ég deili ekki þeirri draumsýn hæstv. ráðherra að framhaldsskólinn eigi að vera einsleitur ungmennaskóli þar sem enginn sé með nokkra reynslu af atvinnulífi og hvorki kennarar né nemendur hafi nokkru sinni unnið annars staðar en í skólum. Ég held að það sé okkur ekki til góðs og ég held að það muni gerbreyta íslensku menntakerfi. Ég vil vekja athygli á því að líka hafa verið lagðar fram athyglisverðar greiningar af hálfu okkar færustu sérfræðinga um það að við kunnum að vera að glata verðmætri sérstöðu með þessum breytingum ráðherrans. Ég vek athygli á því að hér er í fjárlagafrumvarpi verið að hrinda þessu í framkvæmd. Þetta er menntapólitískt mál sem hefur aldrei verið rætt hér á Alþingi, ráðherrann hefur aldrei komið með það inn til umfjöllunar hér. Það er einfaldlega þannig að fyrir því eru mörg gild rök að það sé farsælt að eldri og yngri nemendur deili skólum, [[Forseti hringir.]]frekar en að búið sé til annað veigaminna skólakerfi fyrir þá sem einhverra hluta vegna þurfa eða vilja afla sér reynslu á vinnumarkaði og koma svo aftur til framhaldsnáms. Þetta skiptir sérstaklega miklu máli í hinum dreifðu byggðum [[Forseti hringir.]]þar sem samkennsla yngri og eldri nemenda hefur verið grundvöllur rekstrarforsendna ýmissa smærri skóla. Ég vil þess vegna segja: Við þurfum á því að halda að fá hér inn af hálfu ráðherrans þingsályktunartillögu um framhaldssfræðslu og fyrirkomulag þannig að Alþingi Íslendinga geti blessað eða synjað þessari sérskoðun hæstv. ráðherra.
Virðulegur forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að íslenska menntakerfið og sérstaklega framhaldsskólakerfið hefur nokkra sérstöðu. Við sitjum á botninum í samanburði við önnur OECD-ríki þegar kemur að námsframvindu. Með öðrum orðum, eins og hv. þingmaður telur reyndar sérstakan kost við kerfið, þá erum við með lægsta hlutfallið af þeim sem klára framhaldsskólanám á réttum tíma, þ.e. á þeim tíma sem námið á að taka. Það tel ég, virðulegur forseti, ekki sérstakt styrkleikamerki.
Það er ekki endilega veikleikamerki.
Hér kallar hv. þingmaður fram í að það sé ekki endilega veikleikamerki. Hefur hv. þingmaður gert sér grein fyrir því að Íslendingar eru í þeirri undarlegu stöðu hvað varðar háskólakerfið - en það er í rökréttu framhaldi af þessum tölum - að hvergi þekkist jafn hár útskriftaraldur úr háskóla og hér á Íslandi? Út úr háskóla útskrifast menn að meðaltali með BA- eða BS-gráðu þegar þeir eru rétt rúmlega þrítugir á Íslandi og er það einhvers konar met. Hvað skyldi þetta nú hafa að gera með framleiðni í landinu? Ef hv. þingmaður er mér sammála um að menntun skipti einhverju máli þá hlýtur það að vera þannig að því fyrr sem menn afla sér menntunar og byggja reynslu ofan á menntunina sé líklegra að framleiðni í samfélaginu aukist. [[Gripið fram í.]]Skyldi það nú vera þannig, virðulegi forseti, að eitthvert samhengi sé á milli þess að við séum sú þjóð sem hefur lélegustu námsframvinduna á framhaldsskólastiginu og útskrifumst síðust með BA- og BS-gráðurnar að þessi sama þjóð skuli vera í þeirri stöðu að framleiðni á vinnuaflsstund sé 20% lægri en í löndunum sem við berum okkur saman við? Má ég bæta því við, virðulegi forseti, að það er akkúrat verið að horfa til þess hvaða reynslu aðrar þjóðir hafa af þessu. Ég tel að það sé ekki til fyrirmyndar að við séum eftirbátar annarra þegar kemur að því að mennta ungmennin okkar, að þau mennti sig síðar en aðrir og geti þess vegna nýtt sér menntun sína skemur á vinnumarkaði en aðrir. Virðulegi forseti. Það er ekki verið að loka á námsúrræðin. Þeir sem eru orðnir 25 ára og eldri - það þýðir að í þriggja ára námi hafa menn níu ár til að ljúka náminu - geta áfram leitað sér menntunar. Standi hugur þeirra til þess að fara í háskólanám geta þeir farið gegnum símenntunarstöðvarnar og síðan í gegnum háskólagáttirnar og farið í það nám sem þeir kjósa. Aftur á móti eru engar slíkar hömlur settar á þá sem eru að fara í iðn- og verknámið. Þetta hef ég margoft farið yfir fyrir hv. þingmann, virðulegur forseti, og ég er sannfærður um að þetta mun smám saman síast inn.
Virðulegi forseti. Við deilum ekki sýn á menntakerfið, ég og hæstv. ráðherra, eins og kom fram í andsvörum hans við hv. þingmann Árna Pál Árnason. Ég er nokkuð sammála því sem sá þingmaður talaði fyrir. Mig langar að ræða framhaldsskólann á þeim stutta tíma sem við höfum. Ég tek undir að mér finnst verið að beygja í átt að ákveðinni einsleitni. Mér finnst vert að hugsa um að hér verið er að leggja til styttingu náms á kostnað nemendaígilda, þ.e. það er fækkun á nemendaígildum, í sumum skólum í það minnsta, sem er hluti af því að borga þetta úrræði hæstv. ráðherra. Til dæmis í þeim skóla sem við höfum oft rætt um, Menntaskólanum á Tröllaskaga, á enn að fækka nemendaígildum þrátt fyrir að skólinn sé að sprengja utan af sér, þrátt fyrir að hann sé að taka inn miklu fleiri nemendur og hefði getað tekið inn enn fleiri. Þegar ráðherrann talar um að fólk geti sótt sér nám annars staðar, eftir öðrum úrræðum, verður hann að hafa í huga kostnað. Það er dýrara að sækja sér ýmist fjarnám eða inn í símenntunarmiðstöðvar eða annað slíkt og mér finnst óásættanlegt að hann leggi það að jöfnu. Í beinu framhaldi af því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um jöfnun á námskostnaði. Hvað er að baki því að sjóðurinn er skertur um 27 milljónir? Hefur umsóknum í sjóðinn fækkað eða á að skerða við hvern og einn? Mig langar líka að spyrja um tónlistarnám. Það kemur fram um nýjungar í skólastarfi að verið sé að vinna að heildarstefnu, getur ráðherra geti upplýst okkur hvað hann er að fara þar? Varðandi framhaldsskólana er afar mikilvægur punktur sem mér finnst ráðherra þurfa að svara og stendur upp á meðal annars byggðastefnu Sjálfstæðisflokksins. Námið er stytt eins og ráðherrann gerði í gegnum fjárlög, því að eins og kom fram var það ekki gert eftir formlegum leiðum í þinginu, en hvað með fagleg áhrif á styttinguna, þ.e. fækkun opinberra starfa? Það er ekki nóg að hæstv. ráðherra mennti fólk og komi því fyrr út á markaðinn ef tækifærum er um leið fækkað fyrir nemendur til dæmis til þess að koma heim og kenna. Mér finnst mjög mikilvægt að vita hvort þetta hafi ekki farið í gegnum huga hæstv. ráðherra. Svo væri áhugavert að vita hversu margir á ráðherrabekknum, þeir sem eiga sæti þar, útskrifuðust á réttum tíma, eins og sagt er.
Virðulegi forseti. Fyrst aftur um 25 ára regluna svokölluðu. Úr því að hv. þingmaður nefndi hana í upphafi máls síns vil ég ítreka þetta: Rannsóknir sýna að í engum hópi sem hefur verið í námi í framhaldsskólakerfinu er jafn mikið brottfall og hjá þeim sem eru 20 ára og eldri og stunda nám í framhaldsskóla. Hvers vegna skyldi það nú vera? Jú, vegna þess að framhaldsskólinn er þannig uppbyggður, hvað varðar námsefni, kennsluaðferðir og nálgun, að meginþungi starfseminnar miðar að þeim sem eru á hinum hefðbundna framhaldsskólaaldri. Við því er að búast. Það er ástæða fyrir því að þær þjóðir sem við horfum einkum til þegar við horfum til fyrirmynda eða hugmynda um hvernig við eigum að byggja upp kerfi okkar, t.d. Norðmenn og Svíar, hafa sett upp nákvæmlega sömu regluna og við erum að ræða hér. Ég held að rétt sé að hafa í huga að þetta er ekki séríslensk uppfinning heldur erum við einmitt að horfa til reynslu annarra þjóða. Hvað varðar námskostnaðinn við þessi námsúrræði er líka rétt að horfa til þess hversu langur námstíminn er, á hversu skömmum tíma hægt er að ljúka námi í gegnum símenntunarstöðvarnar og háskólagáttirnar annars vegar til að fá réttindi til þess að fara í háskólanám og hins vegar með því að fara hina hefðbundnu framhaldsskólaleið. Það þarf að horfa til þess vegna þess að þarna er þá um að ræða tapaðar vinnutekjur eða launatekjur sem eru til komnar vegna þess að menn þurfa að stunda nám og þá blasir við svolítið önnur mynd en sú sem hv. þingmaður dregur upp. Hvað varðar styttinguna og faglega útfærslu þar á vil ég í fyrsta lagi nefna að það fyrirkomulag sem við horfum til varðandi framhaldsskólann hvílir á lögum um framhaldsskóla. Það er ekki í fjárlögum sem ákvarðanir eru teknar um það. Þau lög fóru í gegnum þingið fyrir mörgum árum, sú umræða fór þar fram. Hvað varðar fjölda kennara er markmiðið með menntakerfinu ekki fjöldi kennara, markmiðið með menntakerfinu er menntun ungmennanna, barnanna, háskólamenntun o.s.frv., fjöldi kennara er ekki merki um það hvort [[Forseti hringir.]]menntakerfi okkar skilar árangri eða ekki, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Við deilum þessu ekki, það er alveg ljóst. Að sjálfsögðu er menntakerfið fyrir þá sem þar stunda nám en það er mjög sérstakt að heyra ráðherra segja að hann vilji loka skólum fyrir fólki sem glímir við erfiðleika, þ.e. fyrir þeim sem einhverra hluta vegna teljast svokallaðir brottfallsnemendur. Það er fólk sem einhverra hluta vegna treystir sér ekki til að ljúka námi á tilskildum tíma eða vera í samfelldri skólagöngu og því er bara ýtt út. Hvað má það fólk hugsa? Hæstv. ráðherra veit þetta, við komum bæði úr litlu samfélagi þar sem við þekkjum aðstæður. Mig langar í því sambandi að spyrja hvort það liggi fyrir útfærsla á þessu, vegna þess að ég heyri að meira að segja í skólum á höfuðborgarsvæðinu fái nemendur sem eiga jafnvel eftir eitt ár eða þrjár annir ekki að halda áfram, þeir fá ekki að ljúka útskrift. Þá er það vegna þess að nemendaígildin eru ekki til staðar eða skólastjórnendum er sagt að taka inn miðað við þá röð sem við þekkjum og höfum oft farið í gegnum, fólki sem er orðið 25 ára er vísað frá og það gert á þessar forsendu, að því er skólameistarar segja. Mig langar að spyrja um annað, um menningarsamningana, hvort þeir séu óbreyttir eða aukið í þá. Mig langar að spyrja hvort ráðherra telji að RÚV dugi þau fjárframlög sem því eru ætluð hér, lækkuð, af því að það var auðvitað sett inn aukið fé til að styrkja rekstur RÚV á yfirstandandi fjárlagaári. Mér finnst áhugavert að vita hvort hæstv. ráðherra ætlar að koma fram með einhverjar breytingar vegna RÚV og hækkun á gjöldum eða öllu heldur að ekki verði haldið áfram að lækka skattinn.
Virðulegi forseti. Það er þetta orðalag „ýtt út úr skólakerfinu“, þeim sem eru brottfallsnemendur. Ég vil fyrst ítreka þetta: Það er lagt upp með það að í hefðbundnu bóknámi, sem mun taka þrjú ár, hafi nemendur níu ár til að ljúka því. Það er það sama og nemendur í Svíþjóð og Noregi, svo dæmi séu tekin, standa frammi fyrir. Síðan, þegar fólk er orðið fullorðið og hefur ekki nýtt sér þetta námsúrræði, eru önnur námsúrræði til boða. Við höfum á undanförnum árum verið að auka verulega í gegnum fjárlög framlögin til símenntunarstöðvanna, reyndar á sama tíma og skorið var ansi harkalega niður til framhaldsskólanna. Við vitum það sem ég margoft nefnt hérna að það úrræði, framhaldskólaúrræðið, virðist í það minnsta virka þannig að hlutfallslega mest brottfall er hjá þeim nemendum sem eru 20 ára og eldri. Og eigum við ekki, virðulegi forseti, að sýna aðeins meiri metnað hvað þetta varðar, hvað varðar úrræðin fyrir þá sem eldri eru frekar en að segja bara: Þið eigið öll að fara og setjast á skólabekk með þeim sem eru 16 ára? Eigum við ekki að sýna aðeins meiri metnað og virðingu gagnvart fullorðnu fólki og setja upp nám og námsúrræði sem henta fullorðnu fólki, taka tillit til reynslu þess, sníða það sérstaklega að því? Hvað varðar menningarsamningana þá hefur, eins og hv. þingmaður þekkir, verið gerð töluverð breyting á því fyrirkomulagi sem við höfum um þá og við höfum rætt hér í þinginu. Við munum sjá núna hvort nýja fyrirkomulagið hentar eða hvernig það mun reynast á næstu árum, en ég get sagt hv. þingmanni að fjármagnið sem rennur til samninganna er óbreytt á milli ára. Reyndar fara inn á þennan lið nokkur verkefni sem veldur því að liðurinn hækkar um 19 milljónir en verið er að færa verkefni inn á liðinn og því ekki um raunhækkun að ræða. Varðandi Ríkisútvarpið er auðvitað mál sem ég veit að við eigum eftir að ræða hér, sem eru fjármál Ríkisútvarpsins. Ég vil vekja athygli á því að uppgjörstölur Ríkisútvarpsins á þessu ári [[Forseti hringir.]]fyrir fyrstu sex mánuðina voru jákvæðar og það eru góðar fréttir að tekist hefur ágætlega [[Forseti hringir.]]að koma böndum á reksturinn. Það er síðan annað mál, sem ég veit að við munum ræða í þinginu, hvort sú fjárhæð sem þar er um að ræða hentar eða ekki.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir yfirferðina og gleðst óendanlega mikið yfir því að meiri peningar hafi lent í nýsköpun og þróun því að eins og hann sagði er forsendan fyrir því að við byggjum upp gott og öflugt samfélag að auka pening í það. Mig langar líka að nota tækifærið og þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir að hafa tryggt starfsemi Fisktækniskólans í Grindavík sem var mjög gott og góð viðurkenning á því mikla starfi sem forstöðumenn þess skóla hafa lagt á sig undanfarin tíu ár við að koma honum á laggirnar. Það er mjög ánægjulegt að hann skuli vera kominn með fast land undir fætur og ekkert nema gott um það að segja. Kollegar mínir hafa farið í gegnum menntamálin, það er gríðarlega viðamikið. Ég hef sagt það áður við hæstv. ráðherra að það sem hægt væri að setja út á þau mál hjá honum er að hann hefur haft lítið samráð við utanaðkomandi við gerð allra þeirra breytinga sem verið er að gera á menntakerfinu. En það er nú eins og það er. Alltaf er hægt að laga það og ég vona að það verði gert í framtíðinni, alla vega finnst manni þegar maður talar við fólk utan að lítið samráð hafi verið haft. Mig langar líka til að koma að öðru máli sem snýr kannski ekki beint að menntamálum en þó, það er túlkasjóðurinn. Ég velti fyrir mér hvort ráðherra telji það nóg, þær 29 milljónir sem lagðar eru í hann, hvort ekki hefði verið lag í ljósi batnandi stöðu ríkisbúskaparins, þegar verið er að skila rúmlega 15 milljarða afgangi af ríkissjóði, að fara í þessi mál og afgreiða þau í eitt skipti fyrir öll og gera þetta almennilega. Ég veit ekki hvaða orð ég á að nota, ég segi bara almennilega. Það er óþolandi að á hverju einasta ári skuli verða upphlaup í sambandi við túlkasjóðinn og að það fólk skuli þurfa að berjast fyrir réttindum sínum. Við erum svo langt á eftir Norðurlöndunum í þessum málum að það er eiginlega skammarlegt. Ég var að vona að hæstv. ráðherra hefði tekið á þeim málum og breytt þessu í ljósi þess sem á undan er gengið. Ég hefði líka viljað hvetja hæstv. ráðherra til þess að skoða það að auka í atvinnutúlkasjóðinn. Nú hefur mikið verið rætt um bótaþega og annað þar fram eftir götunum og við hefðum getað komið miklum fjölda heyrnarlausra af bótum með því að auka við atvinnutúlkun. Ég bendi á grein sem Daði Hreinsson, framkvæmdastjóri Félags heyrnarlausra, skrifaði fyrir ári þar sem hann nefnir að hann hafi gert tillögur, og félagið, til menntamálaráðherra um hvernig taka ætti á þessum málum en því hefði ekki verið svarað. Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra: Er hann ekki sammála mér, hefði ekki verið lag að afgreiða þetta mál í eitt skipti fyrir öll þannig að við þyrftum ekki að standa í þessu endalaust?
Virðulegi forseti. Fyrst hvað varðar samráð þá er það svo að ég lagði fram í sumar, nánar tiltekið 17. júní, hvítbók um umbætur í menntamálum þar sem ég lagði fram helstu atriði í stefnu minni í menntamálum. Ég hélt eina 33 eða 34 opna fundi um land allt. Á þá fundi komu um það bil 1.500 manns til að ræða þessi mál. Stofnaðir voru þrír sérstakir vinnuhópar um læsi, einn um námsframvindu og sá þriðji um starfs- og iðnnám. Þeim hópum tengdum voru síðan settir sérstakir samráðshópa milli ráðuneytisins, atvinnulífsins og háskólasamfélagsins, kennarasamtakanna og allra annarra sem að þessum málum koma og sérstaklega kallað eftir því að þeir sem væru í leiðtogahlutverkum í þessum samtökum sætu þar í sérstökum yfirstýrihópi til að tryggja að það væri sem mest samráð. Ég held að í kringum læsisátakið hafi komið að um 150 einstaklingar sem unnu að stefnumótuninni þar o.s.frv. Virðulegi forseti. Ég hafna því að ekki hafi verið haft samráð um þessa hluti og fyrirhugaðar breytingar. Ég vil líka benda á að legið hefur fyrir stefnumótun, bæði af hálfu stjórnmálaflokks míns og reyndar fyrrverandi ráðherra nokkuð langt aftur í tímann, hvað varðar námstímann. Þetta hefur legið fyrir mjög skýrt og lögin sem voru sett um framhaldsskólana 2008 rúma þá nálgun sem við erum að ræða hér hvað varðar námstímann. Hvað varðar túlkasjóðinn vil ég nefna að sérstök fjárveiting rann til sjóðsins í sumar. Hún var byggð á því mati forstöðumanns Samskiptamiðstöðvarinnar að ákveðna upphæð vantaði til að sjóðurinn gæti sinnt verkefnum sínum. Þeirri upphæð sem hún nefndi var bætt við sjóðinn. Er það nóg? Ég á ekki sérstaklega von á því, ég á alveg eins von á því að við munum standa frammi fyrir því að auka þau framlög. Í sjálfu sér hljótum við öll að geta verið sammála um það að við hljótum að stefna í þá áttina. En ég vil benda á [[Forseti hringir.]]að í fjárlögunum eru veittar sérstaklega 10 millj. kr. til verkefna sem fela í sér þýðingu á kennsluefni fyrir grunnskóla, [[Forseti hringir.]]fyrir íslenskt táknmál og móðurmálskennslu reyndar líka í tvítyngi.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og biðst afsökunar á því ef ég hef farið með rangt mál í sambandi við samráð en þetta er það sem maður heyrir í samfélaginu. Það er það sem ég geri, ég hlusta á fólk þar. Ég get alveg tekið undir það að ráðherra lagði fram hvítbók og svo hafa verið miklar deilur um þetta læsisátak en það er nú annað mál. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um tónlistarskólana. Nú hafa verið svolítil vandamál með tónlistarskólana, togstreita á milli sveitarfélaganna og ríkisins. Mig langar að spyrja hann hvernig staðan á því máli er. Kemur það mál til með að leysast í vetur? Sér hann fyrir sér að endanleg niðurstaða fáist? Ég fékk að minnsta kosti tíu símtöl frá skólastjórum tónlistarskóla í sumar, í sumarfríinu mínu, það var allt í lagi, þar sem þeir voru að knýja á um það að allsherjar- og menntamálanefnd gerði eitthvað í málinu. Mig langar þess vegna að spyrja hæstv. ráðherra um það. Ég þakka aukin framlög til æskulýðs- og íþróttamála þó að ég vilji meina að þau ættu að minnsta kosti að vera helmingi hærri. Ég held að allir séu sammála mér í því, og ekki síst nú í þeirri miklu sigurvímu sem ríður yfir þjóðina í kjölfar árangurs landsliða okkar, að það mætti leggja miklu meiri peninga í þau og þá er ég sérstaklega að horfa til ferðakostnaðar fyrir iðkendur úti á landi sem er gríðarlega hár - að ríkið skuli setja rúmlega 800 millj. kr. í þennan málaflokk þegar maður veltir fyrir sér að sjálfboðaliðastarfið innan íþróttahreyfingarinnar er metið á 12 til 13 milljarða. Þetta er það sem ég hefði viljað spyrja hæstv. ráðherra um, tónlistarskólana. Er von á niðurstöðu í því máli sem allir geta sætt sig við til langrar framtíðar? Og hvort hann sé sammála mér í því að við mættum bæta í þetta. Ég er ekki að tala um nýjan þjóðarleikvang fyrir strákana okkar þó að þeir eigi allt gott skilið.
Virðulegi forseti. Hvað varðar tónlistarskólana þá hef ég lýst þeirri skoðun minni áður að það sé hryggilegt að sveitarfélagið Reykjavík, höfuðborgin, skuli hafa túlkað það samkomulag sem gert var árið 2011 af þáverandi hæstv. menntamálaráðherra eins og gert var. Því var ætlað alveg skýrt af hálfu ríkisins, og það hefur verið skilið þannig af öllum öðrum, að bæta fjármagni við málaflokkinn. Það var aldrei þannig að ríkið, með því samkomulagi, tæki með formlegum hætti málaflokkinn yfir til sín og ábyrgðina á honum, enda hefði þá þurft að gera lagabreytingar, breytingar á verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Sveitarfélögin fara með allt forræði málaflokksins, þau semja um kaup og kjör við kennara, þau ráða fjölda nemenda og þjónustuframboði og öðru slíku. Þetta var einungis gert til að bæta við fjármagni til málaflokksins til að koma til móts við þann vanda sem þar var. Reyndar hefur ríkið bætt í frá því það samkomulag var gert og með engu má túlka slíkar viðbætur sem einhvers konar viðurkenningu á því að málaflokkurinn sé á höndum ríkisins. Ég geri mér áfram vonir um að Reykjavíkurborg snúi af villu síns vegar og sýni metnað í þessum málaflokki og sinni honum af sóma, eins og höfuðborginni sæmir. Ég hef áður sagt það hér og það hefur líka vakið athygli mína að fyrrverandi hæstv. menntamálaráðherra, Katrín Jakobsdóttir, hefur verið sama sinnis og ég hvað þetta samkomulag varðar. Þess vegna hljótum við öll að vera sammála því að sveitarfélagið Reykjavík þarf að nálgast þetta á annan hátt en gert hefur verið. Virðulegi forseti. Nú stendur yfir vinna sem hefur staðið yfir frá því í vor, á samráðsvettvangi milli okkar og sveitarfélaganna, Sambands íslenskra sveitarfélaga og Reykjavíkurborgar, um breytt fyrirkomulag varðandi tónlistarkennsluna. Ég vonast til að geta sem fyrst komið með frumvarp til laga um breytt fyrirkomulag þessara hluta. Hvað varðar íþróttamálin vil ég nefna það að við hv. þingmaður erum mjög sammála um mikilvægi þess málaflokks. Við bættum verulega við í þessum fjárlögum varðandi ferðasjóðinn, 15 millj. kr., og inn í afrekssjóðinn, sem stóð í 70 millj. kr., bættum við 30 millj. kr. Er það nóg? Ég tel að við þurfum að halda áfram með það verkefni en það er alla vega veruleg viðbót við það sem áður var.
Virðulegi forseti. Ég er með nokkrar spurningar til hæstv. ráðherra. Mig langar í fyrsta lagi að taka upp þráðinn frá hv. þm. Páli Val Björnssyni varðandi táknmálstúlkasjóðinn. Ég vil lýsa því sérstaklega yfir að ég er ánægð með að sjá 16 millj. kr. viðbót og auk þess 10 millj. kr. framlag til námsefnis á táknmáli og þýðingar á því. Ég held að það sé líka afar mikilvægt að þar með er ráðuneytið að viðurkenna skyldur sínar gagnvart táknmálstalandi nemendum. Þó að smátt skref sé þarna tekið þá er það sannarlega mikilvægt í sögunni. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um það fyrirkomulag sem hefur verið á yfirstandandi ári að skipta fjármagninu yfir árið þannig að það rennur ítrekað út og veldur þeirri erfiðu stöðu að fólk getur ekki fengið túlkun fyrr en að afloknum einhverjum vikum. Þetta hefur verið gagnrýnt mjög mikið. Ég vil í fyrsta lagi spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann sér þetta fyrirkomulag inn í framtíðina og sérstaklega kannski í ljósi þess dóms sem féll í vor varðandi réttinn til táknmálstúlkunar. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra um Náttúruminjasafn. Þar er staðreyndin sú að við erum enn eina ferðina með 25 millj. kr. í fjárlagafrumvarpinu. Það þarf ekki að halda um það langa ræðu hversu dýrmæt náttúra Íslands er sem hluti af sjálfsmynd þjóðarinnar en ekki síður sem segull sem laðar að ferðamenn og er undirstaða þeirrar miklu atvinnugreinar og auðvitað mikilvægur grundvöllur fyrir menntun og skólagöngu íslenskra barna. Á öflugu náttúruminjasafni gætum við verið með fræðslu um lífríki, jarðminjar, veður og vinda og fleira sem gæti bæði verið aðlaðandi fyrir börn og ungmenni en ekki síður fyrir þá sem koma hingað að heimsækja Ísland og njóta þess. Ég vil spyrja hver framtíðarsýn hæstv. ráðherra sé í þessum efnum og eiginlega spyrja hann hvort hann telji ekki fara að verða tímabært að skipa þverpólitíska nefnd um málefni safnsins um einhverja framtíðarsýn hvað þetta málefni varðar. Loks vil ég spyrja hvort ekki sé ætlunin að framfylgja lögunum frá 2007 um Náttúruminjasafn Íslands og hver afstaða ráðherrans sé þá til sýningarhalds á vegum safnsins í Perlunni. Alveg að lokum er ég með eina spurningu í viðbót sem varðar aldarafmælissjóð Háskóla Íslands. Í fyrsta lagi, hvar er hann í frumvarpinu eins og það er lagt fram núna? Í öðru lagi, hvað er með [[Forseti hringir.]]framlög í sjóðinn inn í framtíðina, hvernig sér ráðherra þeim málum fyrir komið?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og spurningarnar. Fyrst varðandi táknmálstúlkasjóðinn. Skiptingin í árshluta var viðbragð við þeirri stöðu upphaflega þar sem við stóðum frammi fyrir því að fjármunirnir höfðu klárast jafnvel rétt upp úr miðju ári. Þá stóðum við frammi fyrir því að þeir sem þurftu á þeirri þjónustu að halda gátu þurft að bíða jafnvel mánuðum saman eftir henni, ef ekkert hefði verið að gert, ekki neinir nýir fjármunir hefðu borist. Hugsunin var þá sú að reyna að skipta þessu jafnt yfir árið þannig að það dreifðist með þeim hætti. Niðurstaða dómsins sem hv. þingmaður nefnir hér er sú að 76. gr., a-liðurinn, sem snýr að veikindum, fötlun o.s.frv., knýr á um það að sett sé málefnaleg regla sem standist stjórnarskrárákvæði um veitingu þjónustunnar, þ.e. hvenær er sagt já og hvenær er sagt nei. Við höfum reynslu af slíkri reglusetningu til dæmis í velferðarþjónustunni almennt. Ég get sagt hv. þingmanni að það vinna stendur yfir í ráðuneytinu núna og ég hef beðið um að reynt sé að flýta því eins og mögulegt er að móta slíka reglu þannig að hægt sé að vinna eftir henni. Hvað varðar Náttúruminjasafnið þá er, rétt eins og hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni, Reykjavíkurborg að skoða möguleika á slíku sýningarhaldi í Perlunni. Ég veit að við hv. þingmaður erum hjartanlega sammála um að munur er á sýningarhaldi og safni. Það er mun viðameira starf sem fer fram á safni en sýning er ein og sér. Það losar okkur ekki undan því verkefni sem við þurfum að ráðast í að reisa veglegt og gott náttúruminjasafn. Ég held að það sé ágæt hugmynd hjá hv. þingmanni, sem hér var nefnd, hvort ætti ekki að setja einhverja þverpólitíska nefnd til að vinna að því máli. Þetta er gríðarlega mikilvægt verkefni. Aldarafmælissjóðurinn er óbreyttur frá því sem var. [[Forseti hringir.]]Hann er í háskólaliðnum. Ég vil benda á að veruleg aukning er á framlagi til Háskóla Íslands, [[Forseti hringir.]]annars vegar beint til skólans en hins vegar það framlag sem fer í gegnum rannsóknasjóðinn til að efla rannsóknir, sem skiptir miklu máli fyrir háskólann.
Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég vil aðeins biðja hann um að skerpa betur á svarinu að því er varðar táknmálstúlkunina og umbúnaðinn um þá þjónustu. Í fyrsta lagi hjó ég eftir því að hæstv. ráðherra nefndi að móta þyrfti málefnalega reglu um veitingu þjónustunnar og vísaði þá í nefndarstarf, eins og ég skildi hann, sem stæði yfir um að móta slíka reglu um veitingu velferðarþjónustu. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann skilur og hvort hann gerir greinarmun á almennri velferðarþjónustu annars vegar og hins vegar þjónustu sem varðar réttinn til að nota táknmál í daglegu lífi sem móðurmál á grundvelli laganna um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um hans, liggur mér við að segja, pólitíska og siðferðilega skilning á þessu máli. Í öðru lagi vil ég spyrja, af því að hæstv. ráðherra svaraði því til um aldarafmælissjóðinn að hann lægi núna inni í liðnum, þ.e. talan væri ekki sýnileg per se heldur væri hún undir háskólaliðnum, þá vil ég biðja hann um að svara mér skýrar um framtíðarsýn sína um sjóðinn sem slíkan. Mér fannst hann aðeins láta að því liggja að sjóðurinn sem slíkur væri kannski ekki til í hans huga að afloknu næsta fjárlagaári heldur væri þá almennt verið að tala um að styrkja rannsóknir og þróun innan háskólastigsins. Ég bið um skýrari svör hvað þetta varðar. Svo vil ég líka spyrja um stefnumörkun og framtíðarsýn varðandi það sem gárungarnir kalla „holu“ íslenskra fræða.
Virðulegi forseti. Fyrst varðandi túlkasjóðinn þá hvíldi sá dómur sem féll í sumar, sem við ræddum hér, ég og hv. þingmaður, á túlkun á a-lið 76. gr. stjórnarskrárinnar sem snýr að velferðarþjónustu. Við því þarf að bregðast sérstaklega vegna þess að á grundvelli þeirrar þjónustu er réttur. Aftur á móti vakti athygli mína að ekki var vísað til b-liðarins sem snýr að menntun. Það var í það minnsta athyglisverð nálgun dómsins. Síðan er auðvitað hitt, hvað varðar réttinn til að nota tungumálið, þá hljótum við væntanlega að vera öll sammála um að við viljum sjá aukningu hér áfram inn í þennan sjóð. Ég vísa bara til ummæla forstöðumanns stofnunarinnar sem nefndi ákveðna tölu sem var hennar mat að þyrfti til þess að sjóðurinn gæti staðið í þeim verkefnum sem honum bæri. Sú tala kom fram og við í ríkisstjórninni brugðumst við með því að hækka framlagið sem því nam. Hvað varðar framtíðarsýn varðandi aldarafmælissjóðinn er það svo að mínu mati og það sem skiptir mestu máli að Vísinda- og tækniráð, þar sem í situr fjöldi ráðherra úr ríkisstjórn á hverjum tíma, hefur mótað þá stefnu að íslenska háskólastigið eigi á næstu árum að ná að fjármagna það til jafns við það sem við sjáum til dæmis gert annars staðar á Norðurlöndum. Horft er til ársins 2020, ef ég man rétt, hvað það varðar. Ég held að við verðum að nálgast þetta heildstætt, þ.e. við getum ekki tekið eina háskólastofnun og sagt að við ætlum að lyfta henni á þann stað en ekki öðrum. Ég held að við verðum að gera það yfir alla línuna. Þessi sjóður hefur auðvitað hlutverk áfram og hefur sína stöðu, en ég held að sú aukning sem við verðum að fara í og er óhjákvæmilegt að ráðast í á næstu árum verði að koma í gegnum nálgunina. Ég held að það sé algjört lykilatriði. Tími minn er á þrotum, virðulegi forseti.
Virðulegi forseti. Mig langar að fókusera á framhaldsskólana og spyrja hæstv. ráðherra beint út í það. Það kemur fram í frumvarpinu á bls. 276 að heildarfjárveiting til málefnaflokksins sé að lækka um 58,9 millj. kr. frá gildandi fjárlögum þegar frá eru taldar almennar launa- og verðlagsbreytingar. Ef hæstv. ráðherra gæti farið aðeins yfir það með okkur hvað felst í þeirri lækkun, hvað þar er á ferðinni. Síðan langar mig að spyrja hæstv. ráðherra tengt þeim breytingum sem eiga sér stað á framhaldsskólanum, þ.e. að þeir árgangar sem eru að byrja í flestum framhaldsskólum, ekki öllum, þetta haustið eru eingöngu að fara í þriggja ára nám, búið er að gera flestum skólum það að bjóða eingöngu upp á þriggja ára nám: Er verið að vinna að áætlun um það hvernig menn bregðast þá við þegar tveir árgangar koma út? Það eru þá væntanlega tveir árgangar sem munu útskrifast saman úr framhaldsskólanum að þremur árum liðnum. Mig langar að vita hvaða áætlanir menn hafa gert hvað það varðar vegna þess að það mun líklega verða býsna kostnaðarsamt, það unga fólk mun sækja áfram í nám annars staðar. Ég velti því fyrir mér hvort vitað sé hve mikill kostnaður gæti falist í því og hvernig því verður öllu fyrir komið. Ég veit að ég er að tala um framtíðina en þegar menn eru að gera stórar breytingar og fyrir fram er vitað að þær hafa áhrif skiptir máli að ræða það. Ég kalla eftir því en mér hefur því miður fundist skortur á því hjá hæstv. ráðherra að hann komi með svona stór mál og svona stórar breytingar hingað inn. Mér finnst ekki rétt að við séum alltaf að ræða menntastefnu þjóðarinnar í umræðum um fjárlög eða fjáraukalög.
Virðulegi forseti. Fyrst hvað varðar breytingar á fjármögnun til framhaldsskólastigsins þá vil ég nefna að verið er að hækka framlagið til reksturs framhaldsskólanna um 100 millj. kr. Reyndar bætast við aðrar 100 millj. kr. sem koma af svokölluðum óskiptum lið framhaldsskólastigsins inni í ráðuneytinu þannig að það er alls 200 millj. kr. hækkun til rekstrargrunns framhaldsskólanna. Síðan er rétt að taka fram að það eru 200 millj. kr. þar til viðbótar sem koma til framhaldsstigsins sem fara til símenntunarstöðvanna og síðan í vinnustaðanámsjóðinn sem er hækkun þar. Aftur á móti, og þar kemur þá að kjarna spurningar hv. þingmanns, er verið að fella niður 265 millj. kr. tímabundið framlag til eins árs vegna framkvæmda við verknámshús Fjölbrautaskóla Suðurlands og 30 millj. kr. tímabundið framlag sem var til eins árs vegna kostnaðar við sameiningu stoðstofnananna á Austurlandi. Það ætti að skýra að meginstofni til það sem hv. þingmaður var að nefna. Ég vil þó nefna það sem er ánægjulegt sem er að gerast hjá okkur að árið 2013 þegar við vorum að gera fjárlög fyrir 2014, þá stóð það þannig hvað varðar hina margfrægu launastiku, sem er heilmikill mælikvarði á stöðuna, að 20% vantaði í fjármögnun til þess að við gætum staðið við launastikuna. Núna í þessu fjárlagafrumvarpi að þessu gefnu, reyndar með þeim fyrirvara sem snýr að kjaradómi og áhrifum hans, er mismunurinn 5%. Það er það sem okkur hefur miðað í þessu. Ég held að þetta skipti alveg gríðarmiklu máli. Hvað varðar síðan kostnað sem getur orðið í kerfinu varðandi fjölgun nemenda eða stærri hópa sem koma upp úr kerfinu eftir þrjú ár inn í háskólann þá er alveg rétt að einhver kostnaður mun hljótast af því. Þann kostnað verður síðan að setja í samhengi við annað, þ.e. sparnað í kerfinu. Það sem þó mestu skiptir og er veruleg búbót fyrir íslenskt samfélag er að lengja starfsævi menntaðs fólks um eitt ár að meðaltali. Innan skamms kemur fram skýrsla sem sýnir hvaða tölur þar er um að ræða en það verður líka að horfa til þess að það var gríðarleg aukning inn í háskólastigið á undanförnum árum [[Forseti hringir.]]í kjölfar hrunsins. Við munum sjá síðan breytingar á því þannig að það þarf að horfa á heildarnemendafjöldann þegar kemur til þessa.
Virðulegi forseti. Ég er ekki alveg sátt við að við séum kannski alltaf að horfa á styttingu framhaldsskólanámsins út frá krónum og aurum. Ég er alveg til í að horfa á það út frá því að verið sé að bæta við árið í starfsævi og út frá því að mögulega getur þetta gert að verkum að samtímis getum við gert framhaldsskólastigið sveigjanlegra, haldið fleirum við efnið og allt það, hin faglega hlið mála. Ég vil gjarnan skoða hana og hef viljað skoða hana og ég vil taka þá umræðu í þingsal en ekki að þetta fari allt saman af stað og við séum ekki búin að ræða þetta hér. Mér líður dálítið þannig gagnvart þessu máli að við séum alltaf að ræða þetta samhliða fjárlagavinnunni, sem mér þykir miður. Annað sem ég vil líka nefna er að burt séð frá fjármunahliðinni sem ég spurði um í fyrri spurningu, þ.e. kostnaðarhliðina á því þegar svona stórar árgangar koma út eða tveir samhliða, þá getur það líka haft áhrif á þessa hópa hvað varðar áframhaldandi skólagöngu, þ.e. menntunarsögu þeirra. Það er alltaf bara ákveðinn fjöldi sem kemst inn á ákveðnar brautir í háskólanum eða ákveðin svið í framhaldsnámi eftir framhaldsskólann og það getur haft veruleg áhrif á þennan hóp. Ég held að við þurfum út frá faglegu hliðinni og menntunarmöguleikum þessa hóps að skoða það líka mjög vel vegna þess að þegar svona stór hópur kemur út úr framhaldsskólanum þá munu þessir einstaklingar ganga á sömu veggi þegar kemur að hámarksfjölda nemenda í ýmsar deildir sem margir láta sig dreyma um að sækja. Ég mundi gjarnan vilja að við ættum á næstunni einhvers konar samtal um það hvernig við tökum á þeim hluta, ekki bara kostnaðinum heldur líka hinni faglegu hlið málanna.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar hugleiðingar. Það er alveg hárrétt að þetta snýst ekki bara um krónur og aura og því miður hefur mér stundum fundist vera reynt að beina umræðunni um námsframvinduna og námstímann í framhaldsskólum í það að hér væri einungis verið að reyna að spara peninga þegar hitt er auðvitað augljóst og skiptir mestu máli, það er að koma Íslandi úr þeirri stöðu að við séum sú þjóð sem hefur slökustu námsframvinduna innan OECD, það sé engin þjóð sem hafi jafn lélega námsframvindu eins og við. Má ég nefna við hv. þingmann að einungis 45% af þeim sem skrá sig í námið - og það eru allir krakkarnir sem koma í framhaldsskólanámið, 98–99% úr árganginum núna fóru í framhaldsskóla - einungis 45% af þeim hópi sem hóf nám á þessum tíma ljúka að meðaltali náminu á fjórum árum. Ef við berum þetta saman við Dani þá ná þeir þessu upp í 60% þannig að það er óeðlilega lítill hluti af hverjum árgangi hér sem klárar námið á réttum tíma. Það vandamál sem hv. þingmaður nefnir hvað varðar fjölda sem kemur upp úr árganginum þá er það þannig að við fáum bara 45% af hverjum árgangi upp sem klárar námið á réttum tíma. Við ættum að vera einhvers staðar í kringum 60%. Bara það eitt mundi auðvitað skapa það vandamál sem hv. þingmaður nefnir. Eigum við þá bara að halda áfram að búa við þessa skelfilegu stöðu að vera eftirbátar annarra þjóða þegar kemur að menntun ungmennanna okkar? Að það sé miklu algengara hér en í öllum löndunum sem við berum okkur saman við hvað varðar lífskjör að okkar unga fólk hverfi frá námi og komi miklu síðar inn þannig að starfsævi þess með nám að baki með full réttindi sé styttra en í öðrum löndum? Eigum við ekki að reyna að brjóta okkur leið út úr þeirri stöðu? Það er alveg nauðsynlegt, hún hefur staðið svo lengi, svo lengi án þess að við höfum gripið til raunverulegra aðgerða. Við þurfum að koma okkur úr þeirri stöðu að meðalaldur þeirra sem útskrifast með BA- eða BS-gráðu í háskólakerfinu á Íslandi sé 30,6 ár. Það er auðvitað óásættanlegt fyrir okkur sem samfélag. Menntun og vísindi eru grundvöllur nútímahagkerfa [[Forseti hringir.]]og ef við ætlum að hafa lífskjör í þessu landi sem standast samanburð við það sem best gerist þá er eins gott að menntakerfið okkar standist samanburð við það sem best gerist.
Virðulegi forseti. Nú er ég að koma í ræðu, ekki í spurningar og svör við ráðherra. Þetta er búin að vera ágæt umræða, sérstaklega í dag. Það hefur margt skýrst en ég verð að segja að ég hef líka orðið fyrir býsna miklum vonbrigðum með ýmis svör frá ráðherrunum og kannski ekki síst viðhorfinu að baki þeim. Við lögðum af stað í þessa umræðu með það yfir okkur að hér kynntu menn eða töldu sig kynna einhver mestu velferðarfjárlög allra tíma. Við höfum farið ágætlega í gegnum það hversu mikil öfugmæli það eru. Hvernig geta þetta verið velferðarfjárlög þegar skorið er niður til Landspítalans um 90 milljónir að raungildi? Hvernig geta það verið velferðarfjárlög? Hvernig geta það verið velferðarfjárlög þar sem ekki er gert ráð fyrir neinni aukningu S-merktra lyfja? Menn þekkja mjög vel dæmi um það hvernig Sjúkratryggingastofnun neitar fólki vegna fjárhagsramma um lyf sem gætu bætt lífsgæði þess verulega, t.d. við lifrarbólgu C svo ég nefni bara eitt dæmi. Þegar kemur að S-merktu lyfjunum þá erum við því miður líka í þeirri stöðu að Sjúkratryggingastofnun Íslands hefur tekið upp einhvers konar kvóta á það hversu margir geta fengið ákveðin lyf. Hvers konar velferðarsamfélag er það? Hvers konar velferðarfjárlög eru það þar sem ekkert er gefið í þegar kemur að þessum málum? Þetta eru slík öfugmæli, virðulegi forseti, að það hálfa hefði verið hellingur. Ég ætla líka að nefna að við jafnaðarmenn höfum talað fyrir því að þegar búið er að taka ákvörðun og semja um það að lágmarkslaun í landinu verði eftir nokkur ár, þ.e. 2018, 300 þús. kr. þá beri að tryggja lífeyrisþegum hið sama. Þetta hlýtur að vera eðlileg krafa. Þetta var tekið ágætlega fyrir í gær í sjónvarpsfréttum; þar var ágætissamanburður á því hversu mikil gliðnun er að verða á milli lægstu launa og lífeyris í landinu. Þetta gengur auðvitað ekki og þess vegna höfum við jafnaðarmenn lagt fram tillögu til þingsályktunar, sem vonandi næst samstaða um á þessu þingi, um að breyta þessu þannig að þetta fylgist að. Það er skylda okkar og það er verkefni okkar sem hér erum að ráðstafa almannafé með þeim hætti að við tryggjum að hér sé rekið samfélag fólks sem býr við mannsæmandi kjör. Ég verð líka að nefna aðra þætti og við höfum svo sem gert það hér í dag. Menn koma fram og segja að þeir séu með velferðarfjárlög með sérstaka áherslu á húsnæðismál. Hingað kemur ráðherra félags- og húsnæðismála og ber sér á brjóst og segist tala fyrir hönd ríkisstjórnar heimilanna. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að þess sér ekki stað í þessu fjárlagafrumvarpi að þetta sé einhver sérstök ríkisstjórn heimilanna, hvað þá einhvers konar velferðarstjórn. Þegar menn ætla að ráðast í það litla verkefni, sem er sögulega pínulítið verkefni, að veita stofnstyrki sem munu stuðla að byggingu 400 íbúða upp á 1,5 milljarða þá eru þeir að taka það fjármagn - frá hverjum? - úr vaxtabótakerfinu, frá unga fólkinu sem keypti sér íbúð á árinu 2010 og til dagsins í dag, frá fólkinu sem er skuldum hlaðið, unga fólkinu sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Þaðan er verið að taka þetta - 1,5 milljarðar eru teknir úr vaxtabótakerfinu. Eru það velferðarfjárlög ríkisstjórnar heimilanna? Hvernig rökstyðja menn það? Menn rökstyðja það með þessu: Jú, við réðumst hér í leiðréttingu húsnæðislána og það hefur valdið því að skuldir hafa lækkað og þar með vaxtabæturnar. Þetta gengur bara ekki upp. Það er rökvilla í þessum rökum. Ef rökin fyrir því að menn réðust hér í leiðréttingu voru þau að hér hafi orðið sérstakur forsendubrestur sem menn séu að leiðrétta, á slík leiðrétting þá að leggja niður vaxtabótakerfið? Það getur bara ekki verið. Vaxtabótakerfið hefur verið til að styðja við fólk sem er að kaupa sér húsnæði. Þá áttu menn bara að segja: Já, með leiðréttingunni ætlum við hægt og rólega að leggja niður vaxtabótakerfið og hætta með það. Það er það sem menn eru raunverulega að gera og það er það sem hefur komið fram í umræðunni að er í gangi. Menn bera þetta saman og segja: Já, við erum að leiðrétta húsnæðislán og þess vegna eru vaxtabæturnar að lækka og þess vegna ætlum við ekki að hækka nein viðmið í takt við breytingar í samfélaginu heldur láta vaxtabótaviðmiðin bara sitja eftir og ekki láta þau fylgja neinum takti. Þá eru menn að segja þetta, en þá er leiðréttingin ekki eingöngu til að leiðrétta einhvern forsendubrest eins og menn hafa skilgreint hana. Þá kemur leiðréttingin í staðinn fyrir vaxtabætur. Það er það sem menn eru að segja. Í staðinn fyrir að nota viðmið sem eru eignir og tekjur þá nota menn allt önnur viðmið eins og við þekkjum í leiðréttingunni. Stórir hópar munu ekki fá neitt eða hægt og rólega detta út úr vaxtabótakerfinu. Það er líklega planið miðað við það sem sagt hefur verið hér í dag. Þá eiga menn að koma heiðarlega fram og segja: Við ætlum að hætta stuðningi vegna húsnæðiskaupa í gegnum vaxtabótakerfið og þegar leiðréttingunni er lokið kemur ekkert í staðinn. Virðulegi forseti. Mér finnst vanta dálítið, það er ægilegt skrautmælgi í gangi og menn segja svo margt, segjast vera ríkisstjórn heimilanna en gera svo bara eitthvað allt annað, segjast vera að leggja fram velferðarfjárlög en gera svo bara eitthvað allt annað. Mér finnst kominn tími til að þessi ríkisstjórn komi heiðarlega fram, standi keik sem hrein hægri stjórn sem reki hægri stefnu og leggi fram hægri fjárlög. Þá væri það bara skýrt. Það er fleira sem við erum ósátt við, t.d. að það sem eiga að heita velferðarfjárlög, í þeim sé fæðingarorlofið að lækka, þ.e. framlag í Fæðingarorlofssjóð 221 milljón sem gerist af sömu ástæðu, að menn eru ekki að breyta neinum viðmiðum og þökum. Það veldur því að það verður lækkun. Ég verð að segja það alveg eins og er að hvað varðar Fæðingarorlofssjóð þá er það núna sem við þurfum að bæta í hann. Hann er orðin svo rýr að þeir sem taka nú orðið fæðingarorlof lenda í verulegum vandkvæðum meðan á því stendur. Við þurfum a.m.k. að láta þetta fylgja meðallaunum eða búa okkur til einhver almennileg viðmið. - Nei, það á bara að halda þessu frosnu áfram, það á ekki að breyta neinu. Það mun hafa mjög alvarlegar afleiðingar. Þetta er það sem menn segja að sér gert í svokölluðum velferðarfjárlögum. Barnabæturnar eiga ekki að hækka neitt að raungildi. Svo get ég líka nefnt að þriðja árið í röð halda menn niðri framkvæmdum í vegamálum. Framkvæmdir í vegamálum í dag eru fjórðungur af því sem þær voru á árinu 2008. Framkvæmdir í vegamálum í dag eru tæplega helmingur af því sem þær voru á árinu 2004. Það er sögulegt lágmark í gangi í nýframkvæmdum í vegamálum og samgöngum. Það er miður. Ég verð að segja líka, virðulegi forseti, að það er ekki bara miður heldur tel ég að það geti skaðað okkur allverulega vegna þess að hingað er að koma slíkur fjöldi ferðamanna að það er orðið stórkostlegt öryggismál að byggja upp vegakerfið og bæta það. Nei, þessi ríkisstjórn hefur ekki áhuga á því. Hún ætlar að bíða með það verkefni. Það er ekki hægt að bíða með það að eilífu. Það helst kannski í hendur við það að við höfum ekki séð neina einustu samgönguáætlun, það hefur engin samgönguáætlun farið hér í gegn. Kannski er ástæðan fyrir því að svona lítið er að koma til nýframkvæmda, það er ekkert að koma til nýframkvæmda annað en fé í verkefni sem samþykkt var að ráðast í í tíð síðustu ríkisstjórnar, einmitt sú að það er ekkert plan, það er engin áætlun og það er engin sýn. Ef menn hafa enga sýn, ef menn hafa enga áætlun og ef menn hafa ekkert plan þá er náttúrlega skiljanlegt að það komi ekkert fjármagn.
Forseti vill geta þess að borist hafa boð frá fjármála- og efnahagsráðherra um að hann muni ekki nýta rétt sinn til að tala við lok umræðunnar.
Herra forseti. Ég ætla að taka saman nokkur atriði í lok umræðunnar um fjárlögin. Ég vil velta upp því hugtaki sem við notum gjarnan og hefur mikið verið notað núna, hallalaus fjárlög, og því hvernig við getum talað um hallalaus fjárlög eða það að 15 milljarða kr. afgangur verði þegar fyrir liggur að innviðir eru vanfjármagnaðir, hvort sem við erum að ræða heilbrigðismál, almannatryggingar, menntamál eða samgöngumál. Að auki gerir frumvarpið ráð fyrir 4,5% verðbólgu á næsta ári en þó aðeins er gert ráð fyrir 3,78% uppfærslu vegna verðlags í því sem þýðir að ekki á að bæta stofnunum upp verðbólguna að fullu, sem þýðir væntanlega niðurskurð upp á mismuninn. Og af því að verðbólgan hækkar, eða gert er ráð fyrir því, hlýtur það líka að þýða bankarnir fái sitt á meðan almenningur borgar brúsann með verðtryggðum lánum. Mig langar að fara yfir litla ritið sem heitir Stefnur og horfur, þar eru nefnilega ágætar skýringarmyndir og það er þokkalega fram sett. Hér hefur margítrekað verið rætt um stærra frumvarpið og hversu ólæsilegt það er. Ég verð að taka undir það og hef rætt það áður í þessari pontu. Á bls. 46 kemur fram að frumjöfnuður ríkissjóðs muni aðeins batna um 20 milljarða til ársins 2019. Það er einungis 0,2% af vergri landsframleiðslu og til að sagt sé hvað frumjöfnuður er þá er það það sem við eigum til skiptanna af reglulegri starfsemi ríkisins til greiðslu skulda og allra annarra þátta. Þetta hlýtur að þýða að skuldir verða ekki lækkaðar með rekstri ríkisins heldur með sölu á eignum. Það er sláandi tafla þarna þar sem kemur fram að fjármagnskostnaður muni aðeins lækka um 12 milljarða á næstu fjórum árum þrátt fyrir sverar yfirlýsingar um mikla niðurgreiðslu ríkisskulda. Skuldir lækka mjög lítið að krónutölu og líklega að mestu leyti vegna þess að verg landsframleiðsla hækkar, eins og sjá má á bls. 50. Varðandi skattalækkanir höfum við vinstri græn og fleiri hér sagt að staða ríkissjóðs gæti verið enn betri ef ekki hefði verið farið í þær aðgerðir sem núverandi ríkisstjórn fór í þegar hún tók við, með miklu tekjutapi fyrir ríkissjóð. Hér er áfram farið í skattalækkanir upp á 7,5 milljarða á næsta ári og 17 milljarða á næstu tveimur árum. Það þýðir að samtals á að lækka tekjur ríkissjóðs upp á 25 milljarða á næstu fjórum árum og því hlýtur maður að spyrja sig hvernig á að mæta því. Við vitum að arðgreiðslur fara að einhverju leyti minnkandi og lækkun á skatttekjum. Þá hljótum við að þurfa að selja eignir og við vitum hvaða eignir ríkissjóður á. Samanlögð skattalækkun á kjörtímabilinu á næsta ári er þá komin í 36 milljarða og það hlýtur að vera eitthvað sem við þurfum að ræða að einkaneyslan fjármagnar tæplega það allt saman. Þegar ég tala um skattalækkanir langar mig líka að ræða um lægsta þrepið í tekjuskattinum sem lækkar í heildina um 0,18% 2017. Það merkir að þeir sem fá í kringum 300 þús. kr. í laun fá rétt um 1.000 kr. Þeir sem fá yfir 350 þús. kr. fá um 2.200 kr. og þeir sem hafa 700 þús. kr. fá rúmlega 12.000 kr. í sinn vasa. Það er jöfnuðurinn í tekjuskattspólitík þessarar ríkisstjórnar. Ég hef töluverðar áhyggjur af frumtekjunum sem lækka sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, þ.e. reglulegri starfsemi ríkisins. Við eigum auðvitað að hafa það nokkuð fast í hendi. Ef ég les rétt út úr frumvarpinu lækka þær um 2,5% á næstu fjórum árum og þá hljóta frumútgjöld að lækka sambærilega. Það þýðir á mannamáli fyrir þá sem ekki skilja frumtekjur og frumútgjöld að við komum til með að eyða mun minna af sameiginlegu tekjum okkar í sameiginlegan rekstur, í heilbrigðis-, mennta- velferðarkerfið o.s.frv. Ef þetta gengur eftir held ég að við verðum með minnstu frumútgjöld allra Norðurlanda og kannski förum við undir Bretland og önnur lönd sem hafa orðið hvað verst úti varðandi hægri pólitík. Fjárfestingin mun rétt hanga í 1–1,5% af vergri landsframleiðslu. Við erum að draga úr viðhaldi og eins og ég sagði er reksturinn að minnka þannig að þetta virðist stefna í sömu átt, ríkisstjórnin virðist ætla að draga samneysluna niður og fara út úr sem flestu slíku. Hér hefur töluvert verið rætt um forgangsröðun útgjalda. Eins og ég sagði í upphafi erum við að setja fjármuni hér sem vitað er að duga ekki. Fólk borgar enn þá fyrir hvert skref í heilbrigðisþjónustunni þannig að það er langt frá því að vera fjármagnað. Ég tek undir þegar heilbrigðisráðherra segir að setja eigi heilsugæsluna í forgang af því að hún hafi setið eftir. Það er mjög mikilvægt að hún sé í færum til að takast á við það sem væri annars kannski inni á sjúkrahúsum, sem er dýrara úrræði. Það breytir því þó ekki að það er mikil vöntun á fjármunum og ef við skilum 15 milljörðum í afgang er það ekki raunverulegur afgangur þegar við erum með svona mikið ófjármagnað, að mínu mati. Lífeyrisgreiðslur til eldri borgara eiga að hækka sem og til öryrkja því að þetta fólk getur margt hvert ekki bætt kjör sín með því að bæta við sig vinnu. Þetta eru auðvitað mannréttindi. Velferðarráðuneytið birtir viðmið um framfærslu sem allt of margir í þessum hópi njóta ekki. Sá hópur liggur að mestu óbættur hjá garði. Þrátt fyrir þá 9,4% hækkun sem hér er lögð til er verðbólguspáin upp á ríflega helminginn af því. Það getur vart talist ásættanlegt þannig að þetta er eitthvað sem maður skilur vel að fólk geti ekki fellt sig við. Ég verð líka að koma inn á húsnæðiskerfið í restina og taka undir þetta með vaxtabæturnar. Ég velti fyrir mér því sem hér hefur verið rætt, hvort við séum að niðurgreiða skuldir til fjármálastofnana. Nú hef ég ekki hugmynd um það. Ég hef ekki langa þingreynslu og spyr því hvort hægt er að setja um það lög eða reglugerð eða eitthvað slíkt að vextir á milli inn- og útlána geti ekki orðið nema tiltekin prósenta, þá gætum við kannski komið í veg fyrir það vaxtaokur sem tíðkast hér á landi. Nú veit ég ekki hvort sú leið er fær en hún gæti dregið úr vaxtabótum ef það er ætlunin. Samgöngukerfið okkar kallar á mikla fjármuni sem því miður er ekki sinnt í þessu frumvarpi nema að mjög litlu leyti. Ég hef eins og svo margir aðrir miklar áhyggjur af því að þetta sé orðið öryggismál sem við stöndum frammi fyrir, auk þess sem þetta heftir svolítið fyrirtæki og einstaklinga úti um hinar dreifðu byggðir í því að taka rekstur sinn lengra áfram og búa til eitthvað meira. Ég nefndi það hér fyrr að ég fór í Árneshrepp núna á dögunum og þar er ástandið algerlega ómögulegt. Á myndum úr Berufjarðarbotni, sem er þjóðvegur 1, má sjá að vegurinn er þannig að það er nánast ekki hægt að aka yfir á dráttarvél, hann er það hræðilegur. Þetta er auðvitað ekki eitthvað sem við getum frestað ítrekað inn í framtíðina. Við eigum að taka á þessu núna þegar betur árar í ríkisfjármálunum í staðinn fyrir að ýta því inn í framtíðina. Þetta snýst eins og allt annað um forgangsröðun. Það sem mér finnst stóra málið í þessu er að við séum með svona mikinn afgang. Við höfum talað um það að mikið er af einskiptistekjum eins og arðgreiðslum og fleira sem nýta á til niðurgreiðslu ríkisskulda og við erum sammála um að eitt af frumskilyrðum og það sem við þurfum að gera sé að greiða niður ríkisskuldir, en ef við ætlum að skila afgangi þrátt fyrir að greiða niður - og það er í rauninni mjög lítið sem ríkisskuldirnar lækka á næstu árum miðað við þau sveru orð sem hér hafa verið viðhöfð - þá eigum við að setja fjármuni í það sem er vanfjármagnað. 15 milljarðar í skúffunni sem hægt er að dreifa út í kerfið hlýtur að vera það sem við viljum frekar gera. Það er ekki hægt að tala um hallalaus fjárlög þegar innviðirnir eru algerlega vanfjármagnaðir.
Virðulegi forseti. Við erum að ljúka öðrum degi í 1. umr. um fjárlagafrumvarp næsta árs. Þetta hefur verið ágætisumræða, í gær var rætt um stóru póstana, skulum við segja, en í dag höfum við verið að ræða við fagráðherrana um málaflokkana. Það er dálítið sérstakt að taka þessa umræðu, 1. umr., um mörg hundruð síðna plagg sem þingmenn eru í raun og veru að lesa jafnóðum og umræðan fer fram. Þetta minnir mig dálítið á það sem fyrrverandi borgarstjóri, Jón Gnarr, orðaði svo ágætlega, að starfa í stjórnmálum væri stundum eins og að vera í leshóp sem fjallaði bara um stafsetningu. Umræðan í dag hefur verið mjög góð og sem 1. umr. er hún auðvitað innlegg með frumvarpinu til nefndar. Það er gott að sjá að meðlimir fjárlaganefndar hafa fylgst vel með og taka umræðuna auðvitað með sér. En umræðan í dag hefur stundum farið niður í það, á mörg hundruð milljarða fjárlögum, að rætt er um fjárlagaliði sem eru kannski upp á 2 eða 6 milljónir, eitthvað svoleiðis, það er dálítið sérstök umræða um svona stórt mál. Mér finnst erfitt að ræða málið án þess að taka aðeins á stóru póstunum vegna þess að fjárlagafrumvarpið og útdeiling fjármagns er náttúrlega bensínið í öllu opinbera kerfinu. Þegar við skiptum umræðunni um tekjuhliðina, þ.e. hvaða tekjur ríkissjóður fær, hvernig gjöldum og sköttum er háttað o.s.frv., og slítum hana svona í sundur, þó að það sé gagnlegt fyrir þingið og fjárlaganefndina, við útgjöldin og þjónustuna sem útgjöldin í raun og veru tákna, þá slitnar samhengið gjarnan á milli. Það sem við sjáum í fjárlögunum er að uppgangur er í samfélaginu og auknar tekjur eru, sem eru auðvitað mjög jákvæð merki eftir áralangan niðurskurð og vanda ríkissjóðs en ekki síður þeirra kerfa, þeirra málaflokka sem undir liggja í þjónustu ríkisins og ábyrgð ríkisins. Fjárlögin lýsa náttúrlega forgangsröðun stjórnvalda, forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Það sem sést í tekjuhliðinni er ákveðin tilhneiging eða ákvörðun, forgangsröðun ríkisstjórnarinnar að lækka tekjur með því að lækka skatta, með því að lækka til dæmis tolla, og auðvitað verður að tengja þá forgangsröðun við þá forgangsröðun sem sést í útgjöldunum. Það er auðvitað mjög jákvætt að sjá aukningu í ýmsum málaflokkum en þar sem áhyggjurnar koma upp og það sem við höfum heyrt í umræðunum í dag um málaflokkana og í umræðum við fagráðherrana er að mörg af okkar kerfum eru langsvelt, innviðirnir eru langsveltir og það er mjög leiðinlegt að sjá hvað lítið er sett í fjárfestingar, þær eru enn þá í lágmarki. Það verður kannski að horfa öðruvísi á þá spurningu en oft áður vegna þess að fjárfestingar hafa verið í svo miklu lágmarki lengi. Umræðan sem tók ansi mikinn tíma á síðasta þingi, á síðasta þingvetri, um stöðu heilbrigðiskerfisins og sérstaklega Landspítalans, sýndi að spurning er hvort sú innspýting sem þó er hér muni nægja. Mig langar líka til að koma inn á það að við sjáum breytingar á skattumhverfinu. Boðað er að fækka skattþrepum í tekjuskatti úr þremur niður í tvö. Síðan erum við að horfa útgjaldamegin á aðra liði, eigum við að segja þar sem við erum að nota skattkerfið og bótakerfið sem jöfnunartæki. Það virðist halda áfram sú tilhneiging til þess að bótakerfið, samanber vaxtabótakerfið, bótakerfi til aldraðra og öryrkja, er ekki að rísa á sama hátt. Það heldur ekki sjó gagnvart tekjuhliðinni þannig að við erum að sjá þarna einhverja hreyfingu sem verður ánægjulegt að fylgjast með í umræðum í nefndinni og yfir í 2. umr. Svo finnst mér full ástæða til að taka aðeins undir þær raddir sem maður hefur heyrt frá sveitarfélögunum. Sveitarfélagastigið eða sveitarfélögin á Íslandi eru ábyrg fyrir um það bil þriðjungi af opinberum útgjöldum á Íslandi. Þau eru ábyrg fyrir stórum hluta af almannaþjónustunni og þeirri þjónustu kannski sem fólk finnur gjarnan á eigin skinni, sem er fólkinu næst. Oft hefur sú umræða komið upp hvernig tekjuskipting er, ríkisins annars vegar og sveitarfélaga hins vegar, að þá tekjuskiptingu þurfi að endurskoða reglulega. Við erum að sjá breytingar í tekjum ríkisins, þ.e. tekjur af mismunandi stofnum, þær eru að breytast. Við vitum að með uppgangi ferðaþjónustunnar koma tekjur af ferðaþjónustunni helst inn í gegnum virðisaukaskatt. Við vitum eftir mörg mögur ár að fjármagnstekjuskattur mun væntanlega halda áfram að rísa. Ég hvet því til þess að við skoðum betur hvernig þeim tekjum er skipt milli ríkis og sveitarfélaga, ekki vegna þess að sveitarfélögin séu einhver aðili úti í bæ sem eigi að knýja á um auknar fjárveitingar, heldur hvernig við skiptum niður fjárveitingunum sem standa síðan á bak við verkefnin, bak við þjónustuna við íbúana. Ég vil annars þakka kærlega fyrir þessa umræðu, hún hefur verið mjög góð þó svo að hún sé auðvitað ekki tæmandi í 1. umr. Ég trúi því og treysti að fjárlaganefnd taki þessa umræðu með sér inn í vinnu nefndarinnar og ég óska henni góðra starfa.
Virðulegur forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessa umræðu mikið en ætla að fara yfir helstu þætti. Ég vildi aðeins nefna það að mér finnst skrýtin umræðan sem hér hefur verið um húsnæðismál og vaxtabæturnar. Sumir hv. þingmenn tala eins og vaxtabætur séu markmiðið, eins og fólki líði eitthvað betur eftir því sem við hækkum þann þáttinn. Markmiðið með húsnæðisstuðningi, sama hver hann er, gengur út á að hjálpa fólki til að eignast öruggt húsnæði. Ástæðan fyrir því að vaxtabætur eru að lækka er vegna þess að fólk skuldar ekki jafn mikið. Það sýna allar tölur. Það er fagnaðarefni. Það er ekki markmiðið að fólk fái mikið af vaxtabótum. Vaxtabæturnar komu til út af neyð og hafa ekki reynst vel. Þær ýta undir skuldsetningu og skapa ranga hvata. Við höfum verið á fullkomnum villigötum í húsnæðismálum á Íslandi, við höfum verið að ýta undir hátt lánshlutfall, mikla skuldsetningu sem hefur gert það að verkum að þegar áföll verða, hvort sem þau eru hjá einstaklingum og ég tala ekki um hjá þjóðfélaginu í heild sinni, þá er mikill vandi, neikvæð eign í íbúðinni o.s.frv. Við eigum að hafa húsnæðiskerfi þar sem markmiðið er að hjálpa fólki að eignast og vera í öruggu húsnæði. Umræðan er fullkomlega út í hött þegar menn tala um vaxtabætur sem markmið í sjálfu sér. Það er gríðarlega ánægjulegt að sjá þá þróun sem felst í því að skuldir heimilanna eru að lækka. Það er það sem við eigum að líta á. Það þýðir að ef viðkomandi einstaklingur eða heimili verður fyrir áfalli þá eru meiri líkur á að hann geti tekist á við það, hann þarf ekki að selja húsnæðið og sitja jafnvel uppi með ekki neitt. Við eigum að ýta undir sparnað, hvetja fólk til að spara áður en það kaupir sér íbúð og hjálpa fólki til að eignast í íbúðinni. Það fólk sem kýs eða getur ekki eignast húsnæði, við eigum sömuleiðis að sjá til þess að það séu til úrræði fyrir það fólk til þess að það geti verið í öruggu húsnæði. Það er fullkomlega óskiljanleg umræðan hér hjá ákveðnum hv. þingmönnum um að það sé eitthvert sérstakt markmið að allir fái vaxtabætur. Ef hér væri allt í lagi, við værum í einhverri draumaveröld, þá þyrfti ekki neinar vaxtabætur því að vextir væru ekki að sliga fólk. Við erum langt frá því að vera komin á þann stað en við erum hins vegar að fara í rétt átt. Stóra myndin er þessi: Við erum að lækka skuldir og við erum að lækka gjöld á almenning. Tollar eru fátækraskattur. Tollar og þau gjöld sem sett eru á innfluttar vörur eins og vörugjöldin, sem er sem betur fer búið að afnema, eru fátækraskattur og koma langverst niður á þeim sem eru fátækir. Af hverju? Þeir hafa ekki efni á að fara til útlanda og kaupa ódýrar vörur. Það er gríðarlegt fagnaðarefni að við náum að afnema þessa tolla og þessi gjöld. Það mun líka styrkja verslunina í landinu og ef við styrkjum verslunina í landinu þá erum við að skapa fleiri störf og styrkjum ferðaþjónustuna í landinu því að við erum í samkeppni við útlönd. Virðulegi forseti. Ég hef áhyggjur af umræðunni hér vegna þess að ég held að enginn einasti þingmaður hv. stjórnarandstöðu hafi talað um sparnað. Ég held að hver einasti hv. þingmaður hafi talað um útgjöld. Allir tala um útgjöld. Þó svo að við séum að lækka ríkisskuldir, virðulegi forseti, og við séum að fara úr þeirri stöðu að vaxtagjöldin eru ekki lengur hærri upphæð en sem nemur öllum framlögum í Landspítalann og sjúkratryggingar þá eru þau samt 70 milljarðar - 70 þús. millj. kr. sem við greiðum í vexti á hverju ári, alla vega á næsta ári. Þá eru ekki teknar inn lífeyrisskuldbindingar. Árið 2027 verður Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins farinn á hausinn. Þá þurfum við að setja 28 milljarða í viðbót á hverju ári í þann sjóð. Hvað þýðir þetta? Við erum enn þá á þeim stað að við erum skipulega að skerða lífskjör barnanna okkar og barnabarnanna okkar. Það talar enginn um það, enginn. Það eru engin ríkisútgjöld svo aum og svo óþörf að ekki sé slegið varnarskildi um þau, svo mikið veit ég eftir að hafa verið í hv. fjárlaganefnd. Þegar kemur að þessum þætti þá er það eina sem menn segja: Við þurfum að hækka skatta. Það er bara fólkið í landinu sem borgar þessa skatta. Ef menn halda í fullri alvöru að þeir geti náð í ríkasta fólkið þá hvet ég menn til að skoða DV fyrir nokkrum dögum síðan eða vikum. Þar voru tugir einstaklinga, mjög ríkir, og hvar eru þeir, hvar greiða þeir skatta? Í útlöndum. Mjög ríkt fólk getur valið hvar það býr. Skattbyrðin lendir aðallega á meðaltekjufólkinu sem þarf að halda þessu öllu uppi. En það hefur líka val, það getur líka farið og það gerir það ef við skattleggjum það of mikið. Það er ekkert sanngjarnt eða eðlilegt eða skynsamlegt að skattleggja fólk of mikið, þvert á móti eigum við að skattleggja það hóflega. Virðulegi forseti. Meiri fjárfestingar í vegamálum, meiri fjárfestingar almennt, í heilbrigðismálum, grunnþjónustu. - Jú, jú, förum bara í það, forgangsröðum í það og gerum það þá. Það þýðir að við þurfum að skera niður annars staðar. Fram til þessa hefur ekki verið neinn pólitískur vilji hjá vinstri flokkunum að fara í þá vegferð. Hér hefur verið talað um framsetningu fjárlaga og bent réttilega á að hún er ekki góð. Það er meðal annars ekki skýrt hvernig þróunin hefur verið hjá einstökum stofnunum, það er bara ekki skýrt. Reyndar er það þannig þegar maður fer yfir það, það hef ég gert í meiri hluta fjárlaganefndar og reynt að koma þeim upplýsingum áleiðis, þá var á þeim tímum sem menn tala um sem niðurskurðartíma, ég er að tala um hjá síðustu ríkisstjórn, fyrst og fremst tekin niður fjárfesting og það voru teknar erfiðar ákvarðanir í heilbrigðismálum, menntamálum og annars staðar en síðan var stóraukið í eftirlitsstofnanir, undirstofnanir umhverfisráðuneytisins, einstaka menningarstofnanir o.fl. Við þurfum að ræða þessa hluti. Er þetta forgangsröðin sem við viljum? Er þetta forgangsröðin? Hefur niðurskurðurinn í rekstri ríkisins verið svo mikill þegar við skoðum þetta alla leið? Það væri áhugavert að skoða það ef menn skoða það alla leið. Vandinn við framsetninguna á fjármálum ríkisins er að þetta er, eins og hér hefur komið fram, mjög ruglingslegt. Ef menn ætla að fela raunverulega þróun einstakra stofnana og þróun í ríkisútgjöldum, ef það er ætlunin, þá hefur þeim ekki tekist það vel heldur frábærlega. Virðulegi forseti. Stóra einstaka málið er þetta: Það er ekki kominn tími fyrir eyðslufyllirí, það er ekki kominn tími á það. Það hefur aldrei verið en allra síst núna. Við þurfum að greiða niður skuldir, ríkisskuldir og lífeyrisskuldbindingar. Hér tala menn oft um að okkur eigi að þykja vænt um fólk, vænt um börnin okkar. Sýnum það þá í verki. Forgangsröðum í þá veru að við hugsum til lengri tíma en bara næsta árs og forgangsröðum með þeim hætti að við séum að skapa börnunum okkar betri framtíð. Við gerum það með því að greiða niður skuldir. Við gerum það með því að forgangsraða í þágu grunnþjónustunnar. Ef við ætlum að gera það þá þýðir það að við þurfum að taka annars staðar af. Skoðum þá hvernig þróunin hefur verið í einstökum stofnunum og spyrjum okkur: Er nauðsynlegt að hafa þessa aukningu svo mikla? Skoðum líka hvað viðkomandi stofnun gerir. Er nauðsynlegt að sinna þessu hlutverki ef við viljum í alvöru forgangsraða? Virðulegi forseti. Ég er til í þá vinnu. Ég vonast til þess að við getum tekið þá umræðu, jafnvel þótt við séum ekki sammála, á grunni góðra upplýsinga, staðreynda. Þó að umræðan hafi um margt verið góð þá hef ég miklar áhyggjur af því að hér var nær eingöngu talað um mikilvægi þess að fara í meiri útgjöld. Það er ekki tími á meiri útgjöld, það er langur vegur frá því. Við eigum mikið eftir þegar kemur að því að greiða niður skuldir og við eigum mikið eftir í vinnu við að forgangsraða í þágu grunnþjónustu. Ég vonast til þess að um það náist samstaða. Ef ekki næst um það samstaða þá vonast ég til þess að við tökum alla vega umræðuna byggða á staðreyndum en ekki tilfinningum.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa tveggja daga umræðu sem nú hefur staðið yfir við 1. umr. fjárlaga 2016. Það hefur verið drepið á mörgum sjónarmiðum. Eins og við höfum fengið hvatningu til í meiri hluta fjárlaganefndar þá tökum við þessi sjónarmið og þessa vinnu með okkur í fjárlagavinnuna sem nú stendur fyrir dyrum. Það er með fjárlagafrumvarpið eins og önnur frumvörp, því verður væntanlega vísað til fjárlaganefndar við lok þessarar umræðu. Þar tekur við hefðbundið nefndarstarf með komu gesta og jafnframt verður frumvarpið sent út til umsagnar. Ég ætla að segja það að lokum, virðulegi forseti, að ég hlakka til þeirrar vinnu sem er fram undan og ég vænti einstaklega góðrar samvinnu í fjárlaganefnd þvert á flokka eins og alltaf hefur verið. Ég hlakka til starfsins, ítreka það aftur, og ég sé það á ræðum þingmanna og ráðherra sem hafa talað hér á þessum tveimur dögum að það eru spennandi tímar fram undan í ríkisfjármálum. Þó að eitthvað megi lagfæra í frumvarpinu þá tel ég að þegar upp er staðið, að þessari umræðu lokinni, þurfi að breyta litlu. Það eru núningsfletir hér og þar, eins og gerist og gengur, enda sitja hér nokkrir flokkar í þinginu, en ég hef fulla trú á því að fyrir rest komum við til með að skila af okkur fjárlögum fyrir árið 2016 sem allir geta verið sáttir við. Það sem við þingmenn þurfum að huga að er þjóðarhagur fyrst og fremst og ekki síst, eins og kom fram í ræðum í dag, að standa vörð um það að við förum ekki þá leið sem var farin hér á árum áður að skuldsetja ríkissjóð og sýna óvarkárni með því að yfirfjármagna stofnanir og verkefni ríkisins. Aðhaldið verður að vera til staðar. Ég er talsmaður þess og það á eftir að verða rauði þráðurinn í fjárlagavinnunni sem fram undan er.