Einn nýkjörinn þingmaður, hv. 4. þm. Norðvest., Bergþór Ólason, var fjarstaddur á þingsetningarfundi er kjörbréf hans var samþykkt. Ég býð hann velkominn til starfa og þings. Hann mun nú undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni samkvæmt 2. gr. þingskapa.
Bergþór Ólason hefur nú undirritað heitstafinn og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.
Forseti vill láta þess getið að samkomulag er um það milli forseta og þingflokksformanna að þingfundur geti staðið lengur í dag en til kl. 20 ef þörf krefur. Þá er samkomulag um fyrirkomulag fjárlagaumræðunnar, samanber 3. mgr. 67. gr. þingskapa, að almenn umræða verði með tilteknum hætti í framhaldi af framsöguræðu fjármála- og efnahagsráðherra. Ráðherra hefur allt að 15 mínútur til framsögu í upphafi, því næst hefur einn talsmaður frá hverjum þingflokki tíu mínútur og aðrir þingmenn hafa fimm mínútur hver. Réttur til andsvara verður rýmkaður eftir framsöguræðu fjármálaráðherra þannig að talsmenn frá þeim þingflokkum sem þess óska fá fullan tveggja mínútna andsvarsrétt. Eftir það verður hefðbundinn andsvarsréttur út umræðuna. Forseti hefur lagt áherslu á það að ráðherrar verði viðstaddir umræðuna og geti brugðist við athugasemdum eða svarað eftir atvikum með andsvörum eða fimm mínútna ræðu.
Hæstv. forseti Ég mæli hér fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2018 sem er 1. mál 148. löggjafarþings. Eins og allir vita er þetta frumvarp lagt fram við nokkuð óvanalegar aðstæður og það kemur afskaplega seint inn hér á þingvetri. Þetta eru aðstæður sem við höfum ekki ráðið við. Ég verð að segja að með tilliti til aðstæðna hefur það verið nokkurt afrek af stjórnkerfinu að koma frá sér frumvarpi hingað til þingsins. Ég ætla ekki að eigna þeim stjórnmálamönnum sem hafa þar komið að málum heiðurinn af því heldur miklu frekar því fólki sem starfar í stjórnkerfinu. Það er ljóst að hafi fjárlagafrumvarp ekki verið lagt fram og samþykkt fyrir áramót mun skorta heimildir í lögum til að tryggja framhald og samfellu í starfsemi ríkisins. Það er því mikilvægt að Alþingi nái að fjalla um frumvarpið með skilvirkum hætti þá daga sem eftir lifa árs, þótt fáir séu. Ég vænti góðs samstarfs við þingmenn, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, á komandi dögum. Við munum veita allar upplýsingar eftir því sem hægt er til að styðja við sem besta þinglega meðferð. Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2018 endurspeglast fyrstu áherslur nýrrar ríkisstjórnar, sem miða að því að samfélagið allt njóti góðs af þeim uppgangstímum sem hér hafa verið undanfarin ár og spáð er að haldi áfram. Þannig getum við treyst til framtíðar samfélagslegan stöðugleika, aukið velsæld og lífsgæði. Það er brugðist við ákalli um að fjármagna betur ýmsa mikilvæga samfélagsþjónustu en einnig innviði. Á sama tíma er horft til þess að afkoma ríkisfjármálanna verði góð og endurspegli í senn ábyrgð og festu og að ríkissjóður verði að skila góðri afkomu þegar hagvöxtur mælist ár eftir ár. Það verður áfram dregið úr skuldum ríkissjóðs á árinu 2018. Þrátt fyrir að ýmis teikn séu um að Ísland hafi náð toppi efnahagssveiflunnar eru horfur áfram góðar í mörg næstu ár. Ytri aðstæður hafa reyndar verið hagfelldar í mörg ár. Það er sama hvort við lítum til ástands fiskstofnanna, til þess hvernig grunnatvinnuvegirnir í landinu standa eða viðskiptakjara á útflutningsmörkuðum. Í flestu tilliti er gott útlit fyrir efnahagsmál á Íslandi. Þær efnahagslegar framfarir sem átt hafa sér stað á undanförnum árum hafa farið saman við það að við höfum rétt við fjármál hins opinbera og komið þeim að nýju á traustan grunn. Viðfangsefnið fram undan er þess vegna að varðveita árangurinn og framlengja hann með samstilltri hagstjórn peningamála, opinberra fjármála og vinnumarkaðarins. Þetta mun stuðla að hóflegum hagvexti og stöðugleika. Opinberu fjármálin þurfa að skila sínu og veita hæfilegt aðhald á næstu árum. Við þurfum að leggja áherslu á gott samtal, gott samstarf, góðan frið við vinnumarkaðinn. Samhliða fjárlagafrumvarpinu leggur ný ríkisstjórn fram fjármálastefnu sem leggur línurnar um lykilþætti opinberra fjármála til næstu fimm ára, einkum um þróun heildarafkomu og skulda. Samkvæmt stefnunni er gert ráð fyrir að afgangur af rekstri ríkissjóðs verði aukinn á árinu 2018, borið saman við fjárlög yfirstandandi árs, og að afgangur á afkomu ríkissjóðs verði hóflegur eftir það. Þá verði gert ráð fyrir áframhaldandi niðurgreiðslu skulda eins og áður er vikið að en stefnumörkun af þessum toga hefur aukið tiltrú á stöðu hins opinbera á alþjóðavísu, sem endurspeglast m.a. í hækkandi lánshæfiseinkunnum og batnandi lánakjörum. Það má nefna í því samhengi að nú í vikunni fékk ríkið afar hagstæða vexti á útgáfu skuldabréfa í evru og markar aðgerðin mikil tímamót hvað varðar hagstæð kjör fyrir ríkissjóð. Í fjármálastefnunni birtist einnig hvernig stjórnvöld hyggjast mæta kröfum laga um opinber fjármál um að byggt verði á grunngildum um stöðugleika og sjálfbærni og að farið verði eftir fjármálareglum um afkomu og skuldir yfir tímabilið. Framfylgd þessara gilda og meginreglna um þróun opinberra fjármála sem Alþingi hefur sett hefur mikla þýðingu í hagstjórnarlegu tilliti þar sem hún er til þess fallin að stuðla að efnahagslegum stöðugleika. Virðulegi forseti. Staða efnahagsmála og fjármál ríkisins eru allrar athygli verð í alþjóðlegum samanburði, enda hafa þau leitt til batnandi lánshæfismats ríkisins síðustu misseri. Ef Ísland er borið saman við Evrópusambandsríkin sést að frumjöfnuður hefur á undanförnum árum verið umfram það sem þar gerist. Í nýrri þjóðhagsspá Hagstofu Íslands er gert ráð fyrir 4,9% hagvexti árið 2017 og þótt dragi úr honum á næsta ári verður hann áfram kröftugur eða um 3%. Gert er ráð fyrir að afgangur á frumjöfnuðinum verði áfram mikill og nemi um 3,5% af vergri landsframleiðslu á næsta ári. Í þessu frumvarpi er lagt upp með að afgangur á heildarafkomu ríkissjóðs verði nálægt 1,3% af vergri landsframleiðslu árið 2018 eða um 35 milljarðar kr. sem er í samræmi við nýja fjármálastefnu ríkisstjórnarinnar þótt þar sé gert ráð fyrir að afgangurinn geti farið niður í allt að 1,2%. Það er umfram það sem menn sáu fyrir fyrir árið 2017 þegar við sinntum þessum sömu verkum fyrir ári síðan. Góður árangur hefur náðst við lækkun skulda ríkissjóðs frá því að þær náðu hámarki árið 2012, en þá námu þær 1.500 milljörðum kr. Á síðustu þremur árum eingöngu hafa skuldirnar lækkað um það bil um 400 milljarða kr. Þar af lækka þær á yfirstandandi ári um tæpa 200 milljarða kr. en það mun draga úr vaxtakostnaði á næstu árum sem nemur um 9 milljörðum kr. árlega. Vaxtagreiðslur eru þó áfram mjög þungur liður í útgjöldum ríkissjóðs og gert er ráð fyrir að þær verði 58 milljarðar kr. á næsta ári en að auki eru reiknaðir vextir vegna lífeyrisskuldbindinga 14 milljarðar kr. Gert er ráð fyrir áframhaldandi niðurgreiðslu skulda. Þannig mun hlutfall brúttóskulda af vergri landsframleiðslu verða um 31% í lok ársins. Virðulegi forseti. Ég nefndi hér í upphafi að leiðarstef nýrrar ríkisstjórnar væri að samfélagið allt njóti góðs af yfirstandandi hagvaxtarskeiði og að treysta ætti til framtíðar samfélagslegan stöðugleika, velsæld og lífsgæði. Hærri tekjur og svigrúm sem skapast hefur vegna niðurgreiðslu skulda gefur færi á að styrkja ýmsa innviði og bæta þjónustu við landsmenn. Enn er fyrir hendi uppsöfnuð fjárfestingarþörf frá árunum eftir hrun og er þeirri þörf að hluta mætt í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar, það er auðvitað ekki áhlaupsverk, það er verkefni næstu ára, en við bætum í innviðafjárfestingu með fjárlagafrumvarpinu og mætum sömuleiðis betur en átt hefur við undanfarin ár kröfum um skilvirkari þjónustu á ýmsum sviðum. Það er aukið við framlög til heilbrigðismála í fjárlagafrumvarpinu, m.a. með innspýtingu í heilsugæsluna, en einnig með fjölmörgum öðrum fjárheimildum. Gert er ráð fyrir útgáfu gjaldskrár vegna tannlæknakostnaðar aldraðra og örorkulífeyrisþega á næsta ári. Við munum auka við framlög til lyfjakaupa, sjúkrahúsþjónustan er betur fjármögnuð, það á við um Landspítalann en einnig sjúkrastofnanir á landsbyggðinni. Hér er horft til rekstrar- og tækjakaupa í senn. Sérstakt framlag er veitt til þjónustu við þolendur kynferðisbrota utan höfuðborgarsvæðisins, en þar hefur verið pottur brotinn á undanförnum árum. Alls eru aukin framlög vegna mála sem tengjast kynferðisbrotum um 400 milljónir kr. á ýmsum málefnasviðum. Heildarhækkun framlaga til heilbrigðismála milli fjárlaga ársins 2017 og 2018 nemur ríflega 21 milljarði kr. Þá er allt talið með, laun og verðlag. Ég verð að segja í því samhengi að það er margt sem bendir til þess að svigrúm til að bæta jafn miklu við inn á einstök málefnasvið á komandi árum verði takmarkaðra en Alþingi hefur mátt venjast á undanförnum árum. Það hefur að jafnaði verið svo að frá því að fjárlagafrumvarp hefur verið lagt fram, byggt á vorspá Hagstofunnar, þjóðhagsspánni, þar til fjárlagafrumvarpið hefur verið afgreitt í þinginu, hefur komið ný þjóðhagsspá og þannig hefur tekjuspáin farið upp á við og svigrúm vaxið hér í þinginu til þess að bæta í ýmsa málaflokka. Það er margt sem bendir til þess að þessum tíma sé núna að ljúka með því að hagvöxtur verði minni og það verði ekki stöðugur vöxtur á svigrúmi þingsins til að auka við ýmsa málaflokka. Ég ætlaði bara að koma þessari athugasemd að sem almennri athugasemd í framhaldi af því að við hækkum hér mjög verulega, eða um rúmlega 20 milljarða, framlög til heilbrigðismála á milli fjárlagaára. Í fjármálaáætlun fyrir tímabilið 2018–2022 sem samþykkt var fyrr á þessu ári var gert ráð fyrir að barnabætur yrðu nálægt 10,5 milljörðum kr. á næsta ári og er sú áætlun óbreytt í frumvarpinu. Það er hins vegar svo að á yfirstandandi ári eru barnabætur að reiknast um 9,6 milljarða kr. Þessi stefnumörkun þýðir þess vegna að útgjöld til barnabóta munu hækka um tæplega 10% milli ára í krónum talið. Við hyggjumst halda áfram og fullvinna tillögur um betri samhæfingu bótakerfanna, þ.e. vaxtabótakerfisins, barnabótakerfisins, húsnæðisbótakerfisins, og samþættingu þessara bótaflokka við skattkerfið. Um áramótin munu frítekjumörk taka breytingum vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega þegar frítekjumarkið verður hækkað upp í 100 þús. kr. á mánuði. Það mun auka útgjöld áætlað um rúman 1 milljarð. Í fjárlagafrumvarpinu eru á sviði mennta og menningar gerðar talsverðar breytingar til hækkunar ef við horfum á forsendur fjármálaáætlunarinnar til samanburðar. Þar má nefna 450 millj. kr. framlag til máltækniverkefnisins og þá eru framlög til framhaldsskóla aukin um 400 millj. kr. á næsta ári og framlög til háskóla um 1 milljarð kr., borið saman við fjármálaáætlun. Allt þetta er liður í að auka gæði náms á þessum skólastigum. Það er sérstakt markmið að hækka framlög á hvern ársnema háskólanna þar til þau verða tryggilega orðin sambærileg við OECD-ríkin og síðan við Norðurlöndin árið 2025. Við þurfum að komast að einhverju samkomulagi um það hvernig við eigum að gera þennan samanburð. Það er auðvitað algerlega ómögulegt í almennri umræðu um framlög til málaflokka sem eru jafn mikilvægir og þessir að við getum ekki einu sinni komist að niðurstöðu um samanburðartölurnar. Það ætti nú að vera grundvöllur allrar umræðu. Síðan er hitt hvernig við náum þeim markmiðum sem við ætlum að setja okkur á þessu sviði. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að á meðan Ísland er að skapa verðmæti og framleiða og hefur landsframleiðslu hér á mann sem er meðal þess mesta sem gerist í heiminum, eigum við ekki að þurfa að vera í umræðum um að framlög til lykilmálaflokka eins og þessa, menntamála á Íslandi, séu undir meðaltali samanburðarríkja. Það á ekki að vera þannig. Það er síðan önnur umræða hvort það sé best að miðað við hlutfall landsframleiðslu en við eigum auðvitað að horfa á árangurinn í þessum kerfum á sama tíma. Virðulegi forseti. Hér er afar knappur tími skammtaður til að fara yfir stórt mál. Ég bendi á að í fjárlagafrumvarpinu er mjög aukið við verkefni á sviði samgöngu- og fjarskiptamála. Ég vil sömuleiðis láta þess getið að samhliða fjárlagafrumvarpinu endurspeglar tekjuöflunarfrumvarpið sem verður í sérstakri umræðu hér á þinginu áherslur ríkisstjórnarinnar. Ég vísa sömuleiðis til stjórnarsáttmálans um þau mál sem ríkisstjórnin vill beita sér fyrir á því sviðinu, um mikilvægi þess að við náum góðri sátt við vinnumarkaðinn um þau efni sem mun á endanum ráða miklu um dagsetningar og einstaka útfærslur í þeim málaflokkur. Ég læt máli mínu lokið, enda tími minn á enda. Ég ætla einfaldlega að ljúka máli mínu á því að segja að þetta fjárlagafrumvarp er [[Forseti hringir.]]fjárlagafrumvarp fyrir land sem er í sókn. Við erum að sækja fram á grundvelli þessa fjárlagafrumvarps. Við erum í sókn í átt til bættra lífskjara fyrir alla landsmenn. Það er með þeim orðum sem ég legg til, virðulegi forseti, að frumvarpinu verði að lokinni umræðunni [[Forseti hringir.]]vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar. Ég ítreka ósk um gott samstarf við nefndina sem ég veit að fæst við gríðarlega krefjandi verkefni í mikilli tímaþröng og óska henni góðs gengis í því.
Herra forseti. Ekki verður mjög vart við áherslu Sjálfstæðisflokksins í þessu stjórnarsamstarfi, alls ekki í stjórnarsáttmála og raunar ekki heldur í fjárlagafrumvarpinu sem hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, kynnir hér í dag. Það er helst á hæstv. ráðherra að heyra að hann sé hvað stoltastur af því hvað honum sé að takast að auka útgjöld ríkisins mikið og er þá nýr tónn sleginn hjá formanni Sjálfstæðisflokksins. Þegar hæstv. ráðherra var spurður að því í gær hvar væri helst að finna áherslur flokksins í stjórnarsáttmála þá talaði hann um skattalækkanir, Sjálfstæðisflokkurinn hefði iðulega verið andsnúinn skattahækkunum og hér sæju menn áhrifin af því að skattar yrðu lækkaðir. Hæstv. ráðherra: Hvar verða skattar lækkaðir? Maður verður ekki mjög var við það í þessu frumvarpi. Hins vegar er á ýmsum stöðum verið að hækka skatta. Hæstv. fjármálaráðherra ríður á vaðið með nýrri ríkisstjórn undir forystu Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs og kynnir skattahækkanir, m.a. 50% hækkun á kolefnisgjaldi og látið fylgja sögunni að það sé aðeins byrjunin. Við megum eiga von á enn frekari hækkunum þar og raunar ætli menn sér að finna fleiri skatta, nýja græna skatta og leggja þá á til viðbótar. Eins hef ég sérstakan áhuga á að heyra álit hæstv. ráðherra á því hvort og þá hvenær hann hyggist standa við þau fyrirheit sem hann gaf í byrjun árs 2016 um að lækka tryggingagjald með tilteknum hætti. Frumvarpið sem hæstv. ráðherra kynnir nú sýnir stöðuga hækkun á þeim álögum sem atvinnulífið er látið standa undir með greiðslu tryggingagjalds, gjaldstofninn hækkar um yfir 8%, m.a. vegna aukins mótframlags í lífeyrissjóði. En það er ekkert gert. Það er ekkert gert [[Forseti hringir.]]til þess að standa við þau fyrirheit sem hæstv. ráðherra gaf fyrir nærri því tveimur árum.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þann áhuga sem hann sýnir stefnu Sjálfstæðisflokksins í hinum ýmsu málaflokkum. Það er sjálfsagt að taka góðan tíma í þinginu til að fara yfir það hvernig stefna Sjálfstæðisflokksins birtist í áherslum ríkisstjórnarinnar og í stjórnarsáttmálanum. Það væri t.d. hægt að gera í utanríkismálum. Ég bendi hv. þingmanni á þann kafla. Svo verð ég að segja að ég bíð sjálfur eftir því að sjá stefnu hans flokks sem alltaf var boðuð fyrir kosningar en kom eiginlega aldrei nema í grófu línunum, breiðu línurnar voru kynntar en mest lítið annað. Sjálfstæðisflokkurinn stendur einfaldlega fyrir það að við séum hér á landi með kraftmikið atvinnulíf sem standi undir öflugu velferðarkerfi. Allt það sem ég sagði í ræðu minni áðan sýnir að við erum að ná þeim mikilvægu málum fram í dag, á undanförnum árum og til næstu ára. Við höfum líklega aldrei staðið sterkar sem efnahagskerfi, við Íslendingar. Þess vegna er það sem við leggjum aukna fjármuni í velferðarkerfið, eins og ég rakti í gær. Öll verkefni okkar snúast um að hlúa að þessu samfélagi. Okkur er að takast það betur, enda eru lífskjörin á Íslandi, hinn endanlegi mælikvarði á það hvernig okkur Íslendingum gengur, með því fremsta sem við finnum í heiminum. Um það snýst stefna Sjálfstæðisflokksins og hún gengur vel fram. Varðandi skattalækkanir vil ég vekja athygli þingmannsins á því að í ríkisfjármálaáætluninni sem var samþykkt á Alþingi síðastliðið vor var gert ráð fyrir því að álögur á eldsneyti myndu hækka um 4,7 milljarða. Þau munu ekki hækka um 4,7 milljarða eins og ríkisfjármálaáætlunin gerir ráð fyrir, heldur um 1,6 milljarða. Það er breyting. Hv. þingmaður segir að ég hafi boðað lækkun tryggingagjalds í upphafi árs 2016. Á miðju því ári lækkaði tryggingagjald um 0,5%, þannig að ég stóð aldeilis við það, eins og boðað hafði verið. Um frekari lækkun tryggingagjalds vísa ég til stjórnarsáttmálans. Það er algjört grundvallaratriði að við lækkum ekki [[Forseti hringir.]]tryggingagjaldið úr öllu samhengi við það sem er að gerast á vinnumarkaði. Það verður á endanum að vera samkomulagsmál og [[Forseti hringir.]]við ætlum ekki að stefna afkomu ríkisins í voða með einhliða lækkun gjaldsins án tillits til þess sem er að gerast þar.
Virðulegur forseti. Það hefði verið betra að hæstv. ráðherra geymdi þessa frasa og flytti þá á fundi í Valhöll og notaði tímann frekar til að svara spurningunum sem hann var spurður, um skattstefnu ríkisstjórnarinnar og ekki hvað síst þá staðreynd að hæstv. fjármálaráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, kynnir hér frumvarp þar sem hann leggur fyrst og fremst áherslu á að hækka álögur; hækka skatta á bæði almenning og fyrirtæki - því að á hverjum lendir það þegar kolefnisgjald er hækkað um 50%? Og það er bara byrjunin. Það lendir að sjálfsögðu á almenningi í landinu, bæði beint, með því að dýrara verður að ferðast, og einnig með hækkun lána heimilanna. Hæstv. ráðherra segir að það sé sjálfsagt mál að gefa sér góðan tíma í þinginu til að ræða það með hvaða hætti áherslur Sjálfstæðisflokksins birtast í þessu stjórnarsamstarfi. Með því á hann varla við langan tíma, því að ekki þarf langan tíma til að fara yfir það hvernig áherslur Sjálfstæðisflokksins birtast í þessu stjórnarsamstarfi. Þær er varla að finna. Jú, í utanríkismálum, segir í hæstv. ráðherra. Sjálfstæðisflokkurinn fær að hafa skoðanir á því hvernig hlutirnir eru í útlöndum, en hér heima ætla Vinstri grænir að ráða för. Hæstv. forseti. Getur hæstv. fjármálaráðherra svarað því hvar í þessu frumvarpi hans má finna áherslur sem eru í samræmi við það sem hæstv. ráðherra hefur talað fyrir í mörg ár um mikilvægi þess að draga úr álögum á almenning í landinu? Það er ekki að sjá að slíkt birtist í frumvarpinu. Þvert á móti: hækkanir, hækkanir og hækkanir. Og þó að hæstv. ráðherra nefni hér tiltekna eina lækkun á tryggingagjaldinu á árinu 2016 þá var útlistað í því fyrirheiti sem hann gaf í byrjun þess árs með hvaða hætti gjaldið yrði lækkað skref fyrir skref. Fyrsta skrefið kann að hafa verið stigið, en hvenær ætlar hæstv. ráðherra að stíga næstu skref?
Virðulegi forseti. Ég á erfitt með að svara þessum almennu athugasemdum með því að brjóta svar mitt upp í einhverja liði. Hér er því haldið fram að fjárlagafrumvarpið og áherslur ríkisstjórnarinnar endurspegli ekki stefnu míns flokks. Það er bara upplifun hv. þingmanns sem hann verður að lifa með og ég verð að sætta mig við. En staðreyndin er sú að þegar öllu er á botninn hvolft þá snýst stefna míns flokks og aðkoma okkar að ríkisstjórn umfram allt um eitt, sem er að bæta lífskjör hins venjulega vinnandi manns hér í landinu. Og það hefur tekist vel. Það hefur tekist vel á hverju einasta ári og fjárlagafrumvarpið ber það með sér að kjörin munu halda áfram að batna á næstu árum; að við erum að skapa svigrúm með efnahagslegum stöðugleika og kraftmiklu atvinnulífi til þess að styrkja innviðina, reisa betra vegakerfi, reka traustari heilbrigðisþjónustu um allt land; að setja aukið fjármagn í heilsugæslu til tækjakaupa á sjúkrastofnunum um land allt; með auknum framlögum til menntamála. Um það snýst stefna Sjálfstæðisflokksins meðal annars, ef hv. þingmaður hefur ekki áttað sig á því. Og þegar talað er um álögur þá höfum við verið, eins og rakið er í fjárlagafrumvarpinu, að lækka álögur, bæði á vinnandi fólk og á atvinnustarfsemi á undanförnum árum. Við boðum frekari aðgerðir, en þær verða að samræmast markmiðum um stöðugleika. Við ætlum ekki að fórna stöðugleikanum fyrir afmörkuð stefnumál Sjálfstæðisflokksins eða samstarfsflokka okkar í þessari ríkisstjórn. Það verður ekki gert vegna þess að þegar upp er staðið er ekki verið að vinna að langtímahagsmunum þjóðarinnar með slíku.
Hæstv. forseti. Það er virkilega ánægjulegt að vera kominn aftur í þennan sal eftir átta ára fjarveru. Ég hef verið að kenna nemendum mínum uppi í Háskóla Íslands að þeir megi aldrei bera saman epli og appelsínur, að slíkt væri tóm markleysa. Því lýsi ég furðu minni á málflutningi hæstv. fjármálaráðherra sem lætur eins og hér hafi ekki verið háð kosningabarátta fyrir nokkrum vikum þar sem flokkarnir lofuðu hinu og þessu. Í aðdraganda þessara kosninga var það einn stjórnmálaflokkur sem lofaði bókstaflega 100 milljarða kr. innviðauppbyggingu og það var flokkur hæstv. fjármálaráðherra, Bjarna Benediktssonar. Auðvitað eru kosningaloforð viðbót við það sem þá hafði þegar verið ákveðið í frumvarpi síðustu ríkisstjórnar sem sprakk í haust. Hæstv. forsætisráðherra og fjármálaráðherra ná að belgja út allar tölur með því að miða við fjárlög síðasta árs en hann gleymir að hann var í haust að lofa viðbótum frá því sem þegar hafði verið lofað. Nú hef ég lesið þetta frumvarp og ég sé hvergi þá miklu innviðauppbyggingu sem hann lofaði. Sjálfstæðisflokkurinn lofaði miklum samgöngubótum og nú kemur í ljós að viðbótin hér er einungis brot af því og þetta staðfesti vegamálastjóri í gær. Sjálfstæðisflokkurinn ætlaði líka að styrkja heilbrigðiskerfið en forstjóri Landspítalans staðfesti einnig í gær að enn vantar talsvert upp á að hægt sé að halda sjó þar, hvað þá að um sé að ræða einhvers konar innspýtingu í kerfið eins og lofað hafði verið. Sjálfstæðisflokkurinn lofaði líka sérstöku átaki í fjölgun hjúkrunarheimila en það eru lítil merki þess í frumvarpinu, enda fær hjúkrun og endurhæfing heila 0,6% hækkun milli frumvarpa. Og þá átti að hækka fæðingarorlof, það er óbreytt, það átti að bæta í barnabætur en það er óbreytt. Þess vegna spyr ég hæstv. fjármálaráðherra: Af hverju stendur hann ekki við loforð sem hann gaf bókstaflega fyrir einungis sjö vikum?
Virðulegi forseti. Manni finnst maður vera kominn í kosningabaráttuna aftur þegar á fyrstu dögum þingsins er verið að gera upp við það sem við tókumst á um fyrir kosningar og lögðum fyrir kjósendur. Ég verð að segja alveg eins og er að það er með miklu stolti sem ég kem hingað í þingið með þetta fjárlagafrumvarp, með stóraukin framlög til þeirra málaflokka sem við vildum sérstaklega beita okkur fyrir og á sama tíma er að hefjast vinnan við gerð ríkisfjármálaáætlunar til næstu ár sem við munum síðan ræða í vor. Varðandi innviðauppbygginguna er verið að bæta í í þessu frumvarpi miðað við það sem áður var áætlað. Auðvitað mun svigrúm ríkisins í þeim efnum ekki koma í ljós fyrr en fram í sækir. Við munum á hverju ári fara yfir fjárlagafrumvarp. Við munum á hverju ári gera upp við nýja ríkisfjármálaáætlun. Þá getum við haldið áfram samtalinu um það hvernig okkur tekst til við að efna megináherslumál okkar og þar með talið innspýtingu í innviði, samfélagslega innviði, mannvirkjagerð, vegagerð o.s.frv. Það er svarið sem ég hef fyrir hv. þingmann, að frumvarpið er í góðu samræmi við þær áherslur sem við töluðum fyrir fyrir kosningar og fengum góðan stuðning við og fylgjum því eftir í þessu.
Herra forseti. Það kemur sérkennilega fyrir sjónir að hæstv. fjármálaráðherra finnist skrýtið að ég sé að vitna í orð hans frá því rétt fyrir kosningar. Auðvitað eigum við að gera upp kosningabaráttuna og kosningarnar. Auðvitað þurfum við að ræða það sem hæstv. fjármálaráðherra lofaði þjóðinni og var kosinn til að gera. Þess vegna finnst mér svo óforskammað að verið sé að slá ryki í augu kjósenda og talað um að hér sé á ferðinni einhver mikil innviðauppbygging þegar við sjáum svart á hvítu í þessu fyrsta fjárlagafrumvarpi að slíkt er ekki fyrir hendi. Að hækka fjármagn til heilsugæslunnar um heil 3% er engin stórsókn í heilbrigðismálum. Að láta hækkun til sjúkrahúsanna allra vera 0,35% af öllum ríkistekjunum er ekki hin mikla fjárfesting sem ríkisstjórnarflokkarnir lofuðu. Og að láta eldri borgara enn og aftur sitja á hakanum þrátt fyrir loforð allra þessara flokka sem eru í ríkisstjórn er ekki boðlegt, herra forseti. Að koma hér rétt fyrir kosningar og lofa 100 milljarða kr. innviðauppbyggingu og skila síðan fjárlagafrumvarpi sem einungis breytir síðasta frumvarpi um 2 prósentustig eða um 15 milljarða - það er verið að móðga kjósendur með þessu. Finnst hæstv. fjármálaráðherra í alvörunni 2 prósentustiga aukning fjármuna vera öflug innviðauppbygging? Hvenær urðu 100 milljarðar að 15 milljörðum? Þau undur virðast hafa gerst með flutningi formanni Sjálfstæðisflokksins úr forsætisráðuneytinu yfir í fjármálaráðuneytið.
Virðulegi forseti. Ég held að það færi hv. þingmanni betur að koma hér og lista upp allar þær skattahækkanir sem hann hefði viljað sjá fylgja nýju [[Gripið fram í.]]fjárlagafrumvarpi, á fólkið í landinu, á vinnandi fólk, á atvinnustarfsemina og aðra þá sem ætla að standa undir þeim reikningi sem hann saknar að sé ekki birtur skattgreiðendum landsins í fjárlagafrumvarpinu. [[Gripið fram í.]]Hvar eru milljarðatugirnir sem hv. þingmaður ætlaði að sækja og hver átti að greiða þá?
Það varst þú sem lofaðir …
Það var aldrei ég sem talaði fyrir skattahækkunum þótt Samfylkingin hafi verið sönn [[Þú lofaðir 100 milljörðum.]]hugsjónum sínum um að tala fyrir [[Gripið fram í.]]hærri sköttum á vinnandi [[Forseti hringir.]]fólk, hærri sköttum á atvinnustarfsemina [[Forseti hringir.]]og hærri sköttum alls staðar þar sem hægt er að koma því við.
Forseti biður þingmenn að gefa hæstv. ráðherra færi á svara. Það er guðvelkomið að skrá formann Samfylkingarinnar á mælendaskrá.
Virðulegi forseti. Staðreyndin er einfaldlega sú að þeir flokkar sem að tala hér fyrir skorti á nýjum útgjöldum, þrátt fyrir að við setjum í raun og veru met þessi árin í útgjaldavexti á milli ára - við hækkuðum útgjöldin á yfirstandandi ári um rúm 8% og við förum langleiðina í þá tölu að nýju með þessu fjárlagafrumvarpi. Auðvitað er það ekki sjálfbært á hverju ári að láta frumgjöld ríkisútgjaldanna vaxa svo mikið ár eftir ár. Það verður ekki þannig í næstu ríkisfjármálaáætlun að vöxturinn verði slíkur. En þeir sem sakna þess að sjá ekki þau útgjöld verða þá að koma í þennan ræðustól og tala við fólkið í landinu um alla þá skatta sem þeir hefðu tryggt að fólkið ætti að greiða til þess að standa undir því. Ég heyri það frá Samfylkingunni, ég heyri það reyndar hærra eftir kosningar en fyrir kosningar, að þeir sakna þess að skattar séu ekki hækkaðir. Það verður bara svo að vera.
Virðulegur forseti. Í umræðum um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar er gjarnan vísað til mikilvægis stöðugleika, mikilvægis ábyrgðar í ríkisfjármálum, mikilvægis þess að bæta lífskjör landsmanna. Það gleymist gjarnan í þeirri umræðu að stór hluti lífskjara þessara sömu landsmanna byggir á þeim skilyrðum sem hér eru, hvernig okkur tekst í ábyrgri hagstjórn að skapa lægra vaxtastig, stöðugt efnahagsumhverfi til langs tíma. Heimilin hafa í gegnum árin og áratugina orðið fyrir hvað mestum búsifjum í óstöðugleikanum, vaxtakostnaðinum, gengisfellingunum sem óábyrgri fjármálastjórn og óábyrgri hagstjórn hefur fylgt. Þetta er gjarnan lítið talað um. Það er auðvelt að mæla árangur stjórnmálamanna í að auka útgjöld, hækka framlög til einstakra þátta í rekstri ríkissjóðs, en talsvert erfiðara að mæla árangur þeirra þegar kemur að einmitt þessum mikilvæga þætti, hagstjórninni. Í umræðum um fjármálastefnu síðustu ríkisstjórnar sagði hæstv. fjármálaráðherra, þá forsætisráðherra, að ef menn gætu verið sammála um eitthvað væri það að sennilega væri aðhald þeirrar fjármálastefnu of lítið við þær kringumstæður sem nú eru, það þyrfti helst að vera meira. Síðan þá hafa hagvaxtarspár verið hækkaðar og varnaðarorð ítrekuð frá Seðlabanka og öðrum sérfróðum aðilum um mikilvægi aðhaldsstigs í ríkisfjármálum. Því langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvað skýrir þessi sinnaskipti þegar nú er slegið í klárinn, útgjöld aukin enn frekar og boðað í ríkisfjármálastefnu að aðhaldsstig ríkisfjármálanna skuli minnkað verulega á komandi árum?
Virðulegi forseti. Það er rétt að við nefnum víða í tengslum við fjárlagafrumvarpið, og reyndar í stjórnarsáttmálanum, að það skiptir miklu máli að leggja áherslu á stöðugleikann, á jafnvægi í efnahagsmálum, sem mun þá í framhaldinu tryggja stöðugt verðlag og lægra vaxtastig en við höfum mátt venjast. Þegar við horfum til þess hvar við erum stödd í dag og hvað hefur gerst undanfarin ár hefur reyndar náðst gríðarlega mikill árangur á þessu sviði. Og fyrst vaxtastigið í landinu er nefnt hér leyfi ég mér að vekja athygli á því að það er erfitt að finna annan tíma þar sem raunvaxtastig húsnæðislána hefur verið jafn lágt og einmitt í dag. Mér er til efs að nokkru sinni hafi raunvaxtastigið verið lægra frá því að verðtryggingin var tekin upp en einmitt í dag. Þannig að við erum að ná auknum stöðugleika. Og við höfum verið með verðbólguna rétt við og undir verðbólgumarkmiði Seðlabankans í í kringum fjögur ár núna samfellt. Hér er vísað til orða sem féllu í umræðu um fjármálastefnuna síðastliðið vor. Þegar sú stefna var tekin til atkvæðagreiðslu var því haldið fram að það væri allt of mikið aðhald. Ég benti á í því samhengi að á árinu 2017 hefðu gjöldin vaxið um 8,5% og að það mætti þess vegna halda því fram, ef eitthvað, að það væri fulllítið aðhald í ríkisfjármálum. Undir var 8,5% vöxtur útgjaldanna á árinu 2017. Hv. þingmaður heldur því fram að við séum með einhverja kúvendingu í nýju fjármálastefnunni. Það er af og frá. Við skilum góðri heildarafkomu; þó að hlutur ríkisins lækki örlítið í stefnunni á árinu 2018 og áfram getur hv. þingmaður varla haldið því fram að það sem þar er undir, lækkun á heildarafkomu ríkissjóðs [[Forseti hringir.]]um 0,2 prósentustig af landsframleiðslu, sé einhver kúvending. Eða hvað? Eða trúir hv. þingmaður því að 5 milljarðar til eða frá í 2.500 milljarða hagkerfi muni velta stórum fjöllum?
Virðulegur forseti. Já, ég trúi því reyndar að breyting á fjármálastefnu hafi veruleg áhrif. Það hefur sýnt sig í gegnum árin og áratugina að það er einmitt á þessum tímum sem hvað erfiðast er að hafa taumhald á ríkisfjármálunum. Því er einfaldlega eytt sem er aflað. Það er aldrei hugsað til lengri tíma litið. Það leiðir reyndar hugann að öðru sem hefur breyst verulega í umræðu hér í þinginu á aðeins einu ári. Í umræðu um fjárlög fyrir ári var þingheimur meira og minna allur sammála því að einskiptistekjur ríkissjóðs skyldi nýta til að greiða niður skuldir. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt, þegar við horfum á sveiflukennt íslenskt hagkerfi, að við tökum myndarlega á skuldastöðu ríkissjóðs einmitt á þessum tímapunkti þegar við erum á hápunkti hagsveiflunnar. Það verður miklu erfiðara að bera 70 milljarða vaxtakostnað þegar kreppir að og viðhalda óbreyttu stigi samneyslunnar á sama tíma. Mig langar því að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Þegar horft er til yfirlýsinga forsvarsmanna nýrrar ríkisstjórnar og stjórnarsáttmála nýrrar ríkisstjórnar kveður skyndilega við annan tón þegar kemur að þessum einskiptistekjum ríkisins. Þær er skyndilega hægt að fara að nýta til að fjármagna ýmiss konar útgjöld ríkisins, það á ekki að greiða skuldir niður með þeim heldur fjármagna það sem kallað eru einskiptisverkefni í innviðauppbyggingu. Ég hef aldrei upplifað að dregið hafi úr innviðauppbyggingu hér á landi í gegnum árin. Kröfurnar vaxa einfaldlega með árangri okkar á því sviði. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvað er í fyrsta lagi átt við með þessum einskiptisútgjöldum og hvernig er það rökstutt? Og hvað skýrir sinnaskipti þegar kemur að nýtingu einskiptistekna í rekstrarkostnað ríkisins í stað þess að greiða niður skuldir og draga úr vaxtakostnaði? Það er ágætt að hafa í huga að með því er verið að varpa ábyrgðinni á fjármögnun samneyslunnar yfir á framtíðina.
Virðulegi forseti. Ég tel að ef hv. þingmaður myndi sjá fyrir hvers konar stefnu ég hef staðið á undanförnum árum varðandi uppgreiðslu skulda og ráðstöfun einskiptistekna drægist upp mjög skýr mynd. Aldrei áður í sögu ríkisfjármála á Íslandi höfum við gert jafn mikið átak og undanfarin ár við að greiða upp skuldir. Ekkert land í Evrópu hefur lækkað skuldastöðu sína jafn hratt hlutfallslega og Ísland á undanförnum árum. Í umræðunni um ráðstöfun einskiptistekna hefur það auðvitað skipt sköpum á undanförnum árum að við værum sammála um ráðstöfun á þeim risafjárhæðum sem við höfum tryggt ríkissjóði með stöðugleikaframlögunum. Auðvitað skiptir það sköpum í umræðunni. Það markaði alla umræðu um ráðstöfun einskiptistekna að leiða fram samkomulag hér á þinginu um að þessum einskiptistekjum upp á mörg hundruð milljarða yrði að ráðstafa til uppgreiðslu á skuldum - og við gerðum það. Við ráðstöfuðum á annað hundrað milljarða inn á lífeyrisskuldbindingar og við greiddum upp aðrar skuldir. Við höfum sömuleiðis dregið úr stærð fjármagnaðs gjaldeyrisforða ríkisins, til að mynda eins og ég rakti hér áðan. Þannig að við erum að fylgja þessari stefnu. Breyting á fjármálastefnu er eitt. Ég get verið sammála hv. þingmanni um að veruleg breyting á fjármálastefnunni er ekki góð skilaboð á viðkvæmum tímum. En það var ekki það sem ég spurði hv. þingmann um. Ég spurði hann: Trúir hann því að 5 milljarðar í heildarafkomu ríkissjóðs muni skipta sköpum í 2.500 milljarða hagkerfi? Því að 0,2% af landsframleiðslu eru um 5 milljarðar. Það er allt og sumt. Ég trúi því ekki að nokkur maður haldi því fram af alvöru í umræðunni að sú breyting, úr 1,5% niður í 1,3%, eins og fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir, sé uppspretta einhverrar slíkrar umræðu, um að hér sé verið að efna til einhvers ójafnvægis. Það stenst bara [[Forseti hringir.]]enga skoðun.
Forseti. Ég vil byrja á að spyrja um aðgengi að fjárlagafrumvarpinu. Nú eru uppi óvenjulegar aðstæður og það hefði hjálpað mjög mikið að fá aðgang að fjárlagafrumvarpinu fyrr. Það hefði auðveldlega verið hægt t.d. að fá rafrænt eintak í staðinn fyrir að þurfa að bíða eftir prentuðu eintaki sem við fengum ekki fyrr en síðdegis á miðvikudag. Hvers vegna var ekki hægt að gefa þingmönnum aðgang að fjárlagafrumvarpinu fyrr en þá? Talað hefur verið um fjármálastefnuna, sem ég held á, og var lögð fram meðfram fjárlögunum en það fjárlagafrumvarp sem er lagt fram er byggt á þeirri stefnu, sem er ósamþykkt frá Alþingi. Hið rétta væri að ríkisstjórnin legði fram fjárlagafrumvarp samkvæmt gildandi stefnu, gildandi fjármálaáætlun. Henni er einfaldlega ekki heimilt að gera neitt annað. Það er Alþingi sem fer með fjárveitingavaldið. Ef það á að bregða frá fjármálastefnunni eða fjármálaáætluninni verður fyrst að samþykkja nýja fjármálastefnu og fjármálaáætlun. Mig langar að fræðast um það hvaða heimildir ríkisstjórnin telur sig hafa til að fara gegn samþykktri stefnu og áætlun Alþingis. Ég vil líka víkja að því sem mér finnst vanta, því að síðan getur Alþingi gert ýmislegt. Í fjárlagafrumvarpinu finnst mér vanta tilfinnanlega aðgerðir í húsnæðismálum. Því til viðbótar er ekki fullfjármögnuð samgönguáætlun, sem er líka samþykkt stefna frá Alþingi. Það ætti einfaldlega að vera verkefni ríkisstjórnar að fullfjármagna það sem Alþingi hefur á annað borð samþykkt. Hvað er í gangi hérna, ef ég má spyrja? Af hverju getur ríkisstjórnin ekki farið eftir því sem Alþingi hefur samþykkt?
Virðulegi forseti. Varðandi kynningu á frumvarpinu var því komið til fulltrúa þingflokkanna í samræmi við samkomulag sem gert hafði verið þar um eins fljótt og hægt var. Síðan fór það í almenna kynningu fyrr en átt hefur við undanfarin ár, eða klukkan níu um morguninn næsta dag. Varðandi fjármálastefnuna held ég að við hljótum að geta verið sammála um að það sem skiptir sköpum er að ríkisstjórnin kynni samhliða þessu fjárlagafrumvarpi stefnu sína, sé fjárlagafrumvarpið ekki í samræmi við þá stefnu sem síðast var samþykkt. Það finnst mér vera aðalatriðið. Hvernig þingið meðhöndlar framhaldið, hvort þingið afgreiðir fjárlögin að fjármálastefnunni ósamþykktri, er þingsins mál. Það er ekki mál ríkisstjórnarinnar. Málið er einfaldlega komið til þingsins. Enn á eftir að mæla fyrir fjármálastefnunni. En mér finnst ekkert óeðlilegt við það að þingið taki ákvörðun um að afgreiða fjárlagafrumvarpið með einhverjum breytingum eftir atvikum án þess að fjármálastefnan sé samþykkt, en það felst auðvitað í því yfirlýsing af hálfu meiri hluta þings, sé frumvarpið samþykkt, um að það standi ekkert annað til varðandi fjármálastefnuna árið 2018 en að blessa það sem þar kemur fram. Í mínum huga ætti þingið að taka sér nokkrar vikur í að ljúka meðferð fjármálastefnunnar, enda kemur álit fjármálaráðs ekki fyrr en rétt á milli jóla og nýárs. Í húsnæðismálunum verð ég að vísa til þess sem hefur staðið yfir á undanförnum árum varðandi uppbyggingu almennra íbúða. Það átaksverkefni hefur gengið vel og er ágætlega fjármagnað í fjárlagafrumvarpinu. Svo verð ég að halda til haga, eins og ég vil jafnan gera þegar húsnæðismál ber á góma, að það er ekkert sem skiptir húsnæðiseigendur, [[Forseti hringir.]]þá sem hafa tekið lán til að kaupa sér fasteign, meira máli en efnahagslegur stöðugleiki og lægra vaxtastig.
Forseti. Ef það er ekkert sem skiptir meira máli en efnahagslegur stöðugleiki og ef við eigum að samþykkja fjárlög sem eru ekki samkvæmt gildandi fjármálastefnu og fjármálaáætlun, sem við höfum umsagnir sérfræðinga um, hvaða áhrif höfum við þá á efnahaginn? Það er alveg rétt, ég skal taka undir það, að Alþingi ræður síðan hvað það gerir í meðhöndlun fjárlagafrumvarpsins, enda er fjárveitingavaldið hérna. En ríkisstjórnin sjálf hefur ekki leyfi til að fara fram úr því sem Alþingi hefur samþykkt. Það er einfaldlega rétt röð aðgerða að Alþingi fái sérfræðiálit um hvaða áhrif breytingarnar hafa, hvað verið er að leggja fram umfram fjármálastefnu í fjárlögunum eins og þau fara, umfram fjármálaáætlun og fjármálastefnu. Það skiptir einfaldlega miklu máli því að við erum ekki kosin sem sérfræðingar, við erum kosin út á sannfæringu okkar eða samvisku. Til þess að geta tekið ákvarðanir sem byggjast á og styðja þá sannfæringu þurfum við að hafa þær upplýsingar sem við getum fengið frá sérfræðingum í málinu. Áðan var talað um að verið væri að setja met í hækkunum. En það verður jafnframt að skoðast að verið er að lækka hlutdeild ríkisins hvað varðar verga landsframleiðslu. Það er væntanlega eitthvað sem Sjálfstæðisflokkurinn gæti hreykt sér af, að hafa minnkað umfang hins opinbera í heildarkökunni. Við verðum að hafa í huga að við erum kannski að slá met í krónutölum og svoleiðis en að hlutfalli til er verið að minnka umsvif hins opinbera. Það er oft voðalega flókið að bera saman prósentur og tölur. Annað sem ég myndi vilja veita athygli: Ef fjármálaráðherra er svona ánægður með núverandi fjárlagafrumvarp, [[Forseti hringir.]]var hann þá ekki ánægður með síðasta fjárlagafrumvarp, síðan í september? Ég skil þetta ekki alveg.
Forseti. Ég vil segja í tilefni af þessu að við erum stödd í mjög afbrigðilegum aðstæðum hvað snertir alla tímaþröng. Ég held að það sé dálítið erfitt að taka djúpa umræðu um hvernig hlutirnir mættu gjarnan vera þegar aðstæður eru eins og þær eru. Ég skil alveg ábendingar hv. þingmanns varðandi fjárlagafrumvarpið eitt og sér, að það væri gott að hafa fengið álit fjármálaráðs. En þá vek ég athygli á því að slíkt álit fjármálaráðs mun ekki koma við hver fjárlög. Það kemur aðeins einu sinni, í tengslum við fjármálastefnuna, og svo kemur það þegar fjármálaáætlunin á vorin er lögð fram. [[Gripið fram í.]]Í því samhengi er svo sem hægt að horfa til síðasta álits fjármálaráðs vegna stefnunnar og lesa síðan inn í þau gögn öll saman. En ég ætla ekki að gera lítið úr þessum sjónarmiðum. Ég er einfaldlega sammála því. Og ég ætla líka að láta það fylgja að mér finnst frábært í raun og veru að við séum komin á þann stað í þinginu að gera kröfu um þessa röð mála vegna þess að þetta er nýtt. Við venjumst því mjög hratt að hlutirnir eigi að vera svona, að við séum með einhverja langtímasýn undirliggjandi og að frumvarp hvers árs þurfi að passa inn í þá langtímasýn og það sé eitthvert samhengi á milli ríkisfjármálaáætlunar og fjárlaga og það geti ekki verið neinar kollsteypur frá einni ríkisfjármálaáætlun til þeirrar næstu. Í því samhengi birtum við núna í fyrsta skipti með fjárlagafrumvarpinu þriggja ára sundurliðun í fylgiritinu, brotið niður á málefnasvið.
Það var líka seinast.
- Við erum að gera það í fyrsta skiptið þennan veturinn til framtíðar. Ég nefni þetta vegna þess að ný ríkisstjórn og nýir ráðherrar hafa í raun og veru engan tíma fengið [[Forseti hringir.]]til að leggja vinnu í þessa þriggja ára áætlun. Ég flagga þessu í því samhengi. Ef einhvers staðar má vænta þess að menn þurfi að hafa svigrúm til að gera breytingar er það kannski inni á síðari hluta gildissviðs fylgiritsins.
Virðulegi forseti. Ég vil fyrst óska þess að ráðherrarnir verði kallaðir í salinn eins og var búið að lofa.
Óskar hv. þingmaður eftir að gera hlé á máli sínu þangað til allir ráðherrarnir eru mættir?
Ég óska eftir því.
Það er bara svoleiðis. Forseti mun gera gangskör að því að kannað sé hvað margir ráðherrar eru í húsi og biður hv. þingmann að bíða. - Upplýst er að allir ráðherrar nema tveir eru í húsi. Þeir sem ekki þegar eru í salnum eru á leiðinni í salinn. Í þá tvo sem eru utan húss í augnablikinu verður hringt. Spurningin er: Er það ásættanlegt fyrir hv. alþingismann að flytja ræðu sína við þessar aðstæður? Svo er. Tekur hann til máls.
Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa tilraun. Fulltrúar Vinstri grænna sögðu í gær í þessum þingsal að við ættum bara að vera ánægð með fjárlagafrumvarpið þeirra. Að þeir væru að bjarga innviðunum, heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu o.s.frv. Herra forseti. Þvílíka og aðra eins vitleysu hef ég ekki heyrt lengi. Lítum aðeins á fjárlagafrumvarp Katrínar Jakobsdóttur. Í fyrsta lagi er ekkert tekið á misskiptingunni í samfélaginu. Núna eiga 5% af ríkustu landsmönnum næstum því jafn mikið af nettóeignum og hin 95%. 5% eiga næstum því jafn mikið og 95%. Er þessi misskipting í lagi að mati Vinstri grænna? Nei, a.m.k. ekki fyrir kosningar. Þá átti svo sannarlega að ráðast gegn misskiptingunni í gegnum skattkerfið, en þegar í ríkisstjórn er komið, þegar stólunum hefur verið skipt, gerist lítið sem ekkert í baráttunni fyrir jafnara samfélagi. Ef eitthvað er þá er farið í hina áttina. Skattstefna hægri manna verður ofan í stjórnarsáttmálanum, áherslan verður á lækkun tekjuskatts sem gagnast fyrst tekjuhærri hópunum en fólk með 800 þús. kr. eða meira í laun fær þrefalt meira en fólk á lægstu laununum ef þessi áform ganga eftir. Til viðbótar á hugsanlega að endurskipuleggja fjármagnstekjuskattskerfið þannig að fjármagnseigendur eiga að fá vernd gegn verðbólgu, vernd sem almenningur og venjulegt launafólk býr almennt ekki við. Þá er áfram gert ráð fyrir að veiðigjöld séu einungis 1,2% af tekjum ríkisins. Það eru ekki margir eigendur auðlinda sem myndu sætta sig við að fá einungis um 1% af tekjum sínum frá meginauðlind sinni en íslenska þjóðin er látin gera það. Það er því ljóst að hér hefur tekið við völd ríkisstjórn stórútgerðarinnar en ekki almennings. Lítum aðeins nánar á frumvarpið. Hér er afar mikilvægt að við berum það saman við það frumvarp sem fráfarandi ríkisstjórn lagði fram í haust og VG barðist hatrammlega gegn. Þau kölluðu meira að segja frumvarpið hægri sveltistefnu, ömurlegt frumvarp. Jæja, þá hlýtur VG að hafa gjörbreytt þessu ömurlega hægri frumvarpi. Eða hvað? Í fyrsta lagi er engin innspýting í barnabótakerfið. Barnabætur verða nákvæmlega jafn háar og var búið að ákveða að þær yrðu. Þær verða nákvæmlega jafn háar og var búið að ákveða í ríkisfjármálaáætlun sem hæstv. heilbrigðisráðherra kallaði spennitreyju á sínum tíma. Þetta frumvarp gerir ekkert í málefnum barnafólks að þessu leyti. Sama má segja um fæðingarorlofið, en nákvæmlega eins upphæð fer í það og var búið að ákveða í þessu ömurlega hægra frumvarpi sem VG gagnrýndi fyrir nokkrum vikum. Innkoma VG í ríkisstjórn breytir því engu þegar kemur að fjölskyldufólki. Í öðru lagi er engin innspýting í vaxtabótakerfið. Og þar er meira að segja dregið saman um 2 milljarða í þessu frumvarpi. Í þriðja lagi má spyrja: Hvar er stórsóknin í menntamálum? Jú, við eigum að ná Norðurlöndunum eftir átta ár, en átta ár er nú ansi langur tími í pólitík. Ég var á fundi með formanni VG rétt fyrir kosningar þar sem hún lofaði mikilli innspýtingu í menntakerfið en það er svikið eins og margt annað. Framhaldsskólar eru sagðir fá 400 milljónir sem er heil 1,8% aukning. Samt eru framhaldsskólarnir með aðhaldskröfu upp á 600 milljónir sem VG átti ekki orð yfir í haust. Háskólarnir allir fá 1,2 milljarða. Það er engin stórsókn í menntamálum í neinum skilningi þess orðs. Háskóli Íslands fær um 800 milljónir sem er helmingi minna en formaður VG talaði um í þessum sal að væri nauðsynlegt að setja í skólann fyrir einungis nokkrum vikum. Rannsóknarstarfsemi á háskólastigi fær 0 kr. með innkomu VG í ríkisstjórn. Í fjórða lagi eru það heilbrigðismálin sem er stærsta málið í hugum kjósenda. En þegar litið er á lista þeirra þingmála sem ríkisstjórnin ætlar að leggja fram kemur í ljós að af sex málum sem ráðherra boðar eru fimm þeirra annaðhvort mál fyrrverandi heilbrigðisráðherra eða innleiðing á ESB-tilskipun. Er þetta allur metnaðurinn hjá hæstv. heilbrigðisráðherra þegar kemur að heilbrigðismálum? Og þegar kemur að fjárfestingu í heilbrigðismálum erum við enn með fjársvelt heilbrigðiskerfi. Nákvæmlega sama upphæð fer til byggingar á nýjum spítala og var búið að ákveða fyrir kosningar og heildaraukningin í öll sjúkrahús landsins er 3 milljarðar sem er 0,35% af ríkistekjunum. Sem sagt, VG tímdi að setja 0,35% af öllum tekjum ríkisins sem viðbót í sjúkrahúsin. Forstjóri Landspítalans staðfesti í gær að það vantar talsvert upp á að hægt sé að halda bara í horfinu, hvað þá það sé einhver innspýting eða uppbygging í kerfinu. Herra forseti. Heilsugæslan fær 600 milljónir aukalega sem er langt í frá það sem var talað um. Þetta er 3% hækkun. Hjúkrun og endurhæfing fær enn minni hækkun, 0,6% eins og hjá fráfarandi ríkisstjórn. Er þetta sú björgun í heilbrigðiskerfinu sem hæstv. heilbrigðisráðherra sagði í gær að hún stæði fyrir? Og hvað með húsnæðismálin? Lítum aðeins á þau. Af hverju er engin innspýting í þau eins og var búið að lofa? Fjármunir í stofnframlögin eru nákvæmlega eins og fráfarandi ríkisstjórn var búin að ákveða. Og fjárhæðin í málaflokkinn húsnæðismál er nákvæmlega sú sama upp á krónu. Þá er einungis varið 380 milljónum í úrbætur í meðferð kynferðisafbrota, en allt samfélagið hefur verið að kalla eftir stórátaki í þeim efnum. Á meðan ákveður ríkisstjórnin að verja 0,04% af tekjum sínum í það stórátak. Átakið í loftslagsmálum sem minnst er á held ég 15 sinnum í stjórnarsáttmálanum er nánast ekkert fjármagnað aukalega frekar en aðrar áherslur VG. Jú, afsakið, forseti, þetta átak fær heilar 20 milljónir í innspýtingu frá VG, sem vill svo skemmtilega til að er nákvæmlega sama upphæð og forsætisráðherra ætlar að verja sérstaklega til að ráða sér blaðafulltrúa. Með leyfi forseta, langar mig að vitna í hv. þingmann sem sagði úr þessum ræðustól fyrir einungis þremur mánuðum: „Stjórnvöld eiga ekki að biðja fátækt fólk á Íslandi að bíða eftir réttlæti“. Þessi orð sagði hæstv. forsætisráðherra, Katrín Jakobsdóttir, fyrir einungis þremur mánuðum. Nú er þessi sami einstaklingur orðinn valdamesti stjórnmálamaður landsins. Þrátt fyrir það er hún að biðja fátækt fólk á Íslandi að bíða eftir réttlæti. Herra forseti. Við sjáum að þetta gengur ekki lengur. Við erum ellefta ríkasta þjóð í heimi, á hátindi uppsveiflunnar. Við erum enn með 6.000 börn sem líða skort. Við erum með 40% eldri borgara sem lifa undir framfærslumörkum og við erum með unga kynslóð sem hefur það verr en kynslóðin á undan, fyrsta kynslóðin í sögu Íslands myndi ég halda. Skattbreytingarnar eru lítilfjörlegar. Tekjuöflunin er skelfileg í þessu frumvarpi. Það er mikið áhyggjuefni. Engar auknar tekjur eru fengnar af erlendum ferðamönnum. Sjávarútvegurinn er stikkfrí þegar kemur að auknum auðlindagjöldum. Engar auknar arðgreiðslur frá bönkunum og enginn er nú auðlegðarskatturinn. Fjárlagafrumvarpið er upp á 840 milljarða. Sú breyting sem VG stærir sig af að hafa náð í gegn er 2% af heildarfjárlögunum. Áhrif VG á landsstjórnina og innkoma þeirra í ríkisstjórn er upp á 2%. VG er að ná 2% fráviki frá fjárlagafrumvarpi [[Forseti hringir.]]sem þeir höfnuðu algjörlega fyrir mánuði og töldu það vera merki um hægri sveltistefnu og væri ömurlegt.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem var allharmþrungin, tel ég vera, miðað við tilefnið. Ég held að hv. þingmaður ætti að horfa á þau mál sem hann var að vísa til, með aðeins sanngjarnari gleraugum. Hann getur ekki hafnað því að milljarður til viðbótar inn í háskólastigið frá fyrra fjárlagafrumvarpi sé raunveruleg innspýting. Þá væri hann a.m.k. sammála rektor Háskóla Íslands sem lýsti sérstakri ánægju með þá tillögu sem og þær 250 milljónir sem fyrirhugað er að renni í Aldarafmælissjóð. Það er veruleg stefnubreyting frá tíð fyrri ríkisstjórnar þar sem ekki var haldið áfram að vinna með þann sjóð. Ég lýsi því furðu á harmi þingmannsins. Síðan vil ég segja, af því að hv. þingmaður ræðir hér um skattamálin sem ég hef nú oft rætt í þessum sal eins og allir vita, að sú skattbreyting sem gerð er í fjárlagafrumvarpinu er til að mynda hækkun fjármagnstekjuskatts, sem er mikilvægasta leiðin til að draga úr þeim ójöfnuði sem hv. þingmaður vísaði til. Ef við þekkjum og kynnum okkur það hvernig við viljum draga úr ójöfnuði í samfélaginu er það rétt sem við höfum oft tekist á um hér, að ójöfnuðurinn felst síður í tekjum og meira í eignum, þannig að mestu skiptir hvernig við skattleggjum ýmist tekjur af eignum eða eignirnar sjálfar. Hv. þingmaður veit það líka ef hann setti sanngirnisgleraugun á nefið, að þeir flokkar sem töluðu fyrir auðlegðarskatti fyrir síðustu kosningar, þ.e. mín hreyfing og hreyfing hv. þingmanns, fengu samanlagt 29% í kosningum. Engir aðrir flokkar tóku undir þær hugmyndir. Það er vandséð að þær hefðu fengið brautargengi í þessum sal. Af því að hv. þingmaður talar um að ég sé að svíkja það sem ég hafi sagt hér um að fólk eigi ekki að þurfa að bíða eftir réttlæti, þá stend ég við það og segi: Það er þá mikilvægara að reyna að horfa til þess að taka ábyrgð á því sem er að gerast fremur en að sitja hjá og gagnrýna, sem er auðvitað líka leið til að hafa áhrif í stjórnmálum. Ég tel, og það er ekki hægt að horfa fram hjá því, að efling menntakerfisins sé leið til að jafna kjör í þessu [[Forseti hringir.]]samfélagi - eða er hv. þingmaður ekki sammála mér um það? Að minnsta kosti ef við horfum á hefðbundnar kenningar jafnaðarmanna. Það að draga úr greiðsluþátttöku aldraðra og öryrkja til að mynda í tannlækningum er leið til að [[Forseti hringir.]]jafna kjörin í þessu samfélagi. Sú skattbreyting sem hér fer í gegn snýst um fjármagnstekjur. Hún er leið til þess að jafna kjörin [[Forseti hringir.]]í þessu samfélagi. Er hv. þingmaður [[Forseti hringir.]]ósammála mér um það?
Virðulegur forseti. Ég er fullur af harmi, ég verð bara að viðurkenna það. Mér finnst þetta svo skelfilega slæmt fjárlagafrumvarp. Þetta í engu samræmi sem búið var að lofa. Við eigum að taka loforð alvarlega. Við ræddum þetta kosningafund eftir kosningafund. Við fullyrtum það, bæði Samfylkingin og VG. Við vorum búin að fjármagna loforðin. Við ætlum að auka tekjur ríkisins. Það á að gera á hátindi uppsveiflunnar. Það er einföld hagfræði. Við eigum að efla tekjustofna ríkisins á hátindi uppsveiflunnar, búa til varanlegar tekjuleiðir til að setja í menntamálin. En þessi ríkisstjórn gerir það ekki. Ég er sammála hæstv. forsætisráðherra um að menntakerfið sé eitt mikilvægasta tækið til lífskjaraaukningar og lífskjarajöfnuðar. En þessi ríkisstjórn er ekki að stuðla að því. Þið eruð einungis að setja um helming af því sem Háskóli Íslands kallaði eftir og formaður VG kallaði sjálf eftir fyrir bara nokkrum vikum. Formaður VG benti einnig á að efla þyrfti rannsóknir. Af hverju kemur núll króna í rannsóknarstig á háskólastigi? Af hverju kemur núll króna í barnabætur? Af hverju halda vaxtabætur áfram að lækka? Helmingur þeirra sem þáði vaxtabætur á sínum tíma er dottinn út úr vaxtabótakerfinu. Einn fjórði er dottinn úr barnabótakerfinu. Af hverju ekki að endurreisa þau kerfi sem ég veit að standa hæstv. forsætisráðherra nærri hjarta? Það var tækifæri að hafa hér félagshyggjuríkisstjórn. Rifjum það aðeins upp. Þá hefði hæstv. forsætisráðherra ekki þurft að verja þetta skelfilega frumvarp. Ég get fullyrt það að hæstv. forsætisráðherra hafði val. Hún kaus að velja þessa ríkisstjórn sem er að 98% með sama fjárlagafrumvarp og hún og félagar hennar kölluðu ömurlegt spennitreyjufrumvarp og hægrisveltistefnu. VG náði 2% breytingum. Það er bara óásættanlegt. Þið þurfið að svara okkur og kjósendum ykkar fyrir það.
Herra forseti. Hv. þingmaður hefur kosið eins og ég segi að skilja sanngirnisgleraugun eftir heima ef hann hafnar því til að mynda að það sem er verið að gera hér fyrir menntakerfið sé viðsnúningur frá stefnu síðustu ríkisstjórnar sem vildi fara í þá vegferð að skerða framhaldsskólana þvert á það sem lofað hafði verið í tíð þarsíðustu ríkisstjórnar. Þessi ríkisstjórn er að fara að styrkja háskólana. Hv. þingmaður talar hér um samkeppnissjóði á sviði rannsókna og vísinda. Hann veit það fullvel, alveg eins og ég, að þá er búið að styrkja á undanförnum árum. Þörfin er í undirstöðunum, það er í sjálfum háskólunum, þess vegna er forgangsröðunin þangað. Hv. þingmaður veit það alveg jafn vel og ég. Hann getur komið hér upp og lýst harmi, en hann veit alveg að það er þar sem skórinn kreppir. Þarna þarf að forgangsraða fjármunum. Hv. þingmaður gerir lítið úr þeirri skattbreytingu að hér sé verið að hækka fjármagnstekjuskattinn. Ég spurði hv. þingmann mjög einfaldrar spurningar áðan. Hann gat ekki svarað athugasemd minni í sínu svari, þ.e. hvort hann teldi að það væri meirihlutastuðningur í þessum sal við þá stefnu að setja til að mynda á auðlegðarskatt og hvort hann væri ekki sammála því að besta leiðin til að nýta skattkerfið til jöfnunar væri þá að horfa á tekjur af eignum. Hann virti þessar athugasemdir ekki svars. Um það snýst þetta. Ég átta mig ekki á því hvort hv. þingmaður hefur talið að við undirbúning þessa fjárlagafrumvarps yrðu öll loforð fyrir síðustu kosningabaráttu uppfyllt. Að sjálfsögðu ekki. Við þurfum að vinna samkvæmt langtímasýn. Er það ekki það sem alltaf er kallað eftir í þessum sal? Ætlum við ekki að gera skynsamlega fjármálaáætlun til uppbyggingar? Er ekki hv. þingmaður sammála því, eins og a.m.k. þingmenn hans flokks hafa iðulega talað fyrir, að taka þurfi húsnæðisstuðning hins opinbera til gagngerrar endurskoðunar? Eða vill hv. þingmaður að hér séu bara teknar ákvarðanir á nokkrum dögum án þess að horft sé til lengri tíma hvernig við getum nýtt húsnæðisstuðninginn til að þjóna betur þeim sem þurfa á honum að halda? Þá er ég að hlusta eftir því sem fulltrúar hans flokks hafa talað fyrir á undanförnum árum þar sem hefur verið farið í mismunandi aðgerðir sem hafa ekki endilega þjónað þeim hópum sem mest þurfa á húsnæðisstuðningi að halda, [[Forseti hringir.]]þ.e. ungu fólki og tekjulágu fólki.
Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra talar um að við þurfum að sýna ábyrgð og ég þurfi að vera sanngjarn. Ég skal reyna að vera sanngjarn. Ég veit að það er ekki hægt að gera allt fyrir alla. En er ekki allt í lagi að gera eitthvað? Meira en 2%, var það ekki raunhæft að gera meira en 2%, tveggja prósenta breytingu á því frumvarpi sem Samfylkingin, Vinstri grænir og fleiri flokkar gagnrýndu. Er það til of mikils mælst? Er ég of dramatískur þegar ég kalla eftir meiri breytingu en 2%?
Nei.
Það er það sem ég er að benda á. Ég vil líka benda hæstv. forsætisráðherra á það að hún kaus þessa samstarfsfélaga sem náðu algjörlega sínu fram. En stefnumál Vinstri grænna, þar sem ég get tekið undir svo margt, þurftu algjörlega að lúffa þegar kom að gerð stjórnarsáttmálans. [[Gripið fram í.]] Varðandi fjármagnstekjuskattinn. Ég styð hækkun fjármagnstekjuskatts. Ég vil hafa hann þrepaskiptan. En ég set fyrirvara um það hvort við ættum að hafa einhverja sérstaka vernd gegn verðbólgu. Það væri fróðlegt að heyra það seinna í dag. Ætla Vinstri grænir að tryggja það að þetta verði eins konar nettóskattur en ekki brúttóskattur? Á þessum tímapunkti finnst mér miklu rökréttara að skoða frítekjumark. Við ættum að skoða það frekar. Það væri miklu meira í anda jafnaðar að mínu mati. [[Gripið fram í.]] Vaxtabæturnar er svo einföld aðgerð til að ná til fólks. Þegar við vorum saman í ríkisstjórn, Samfylking og VG, þá voru vaxtabæturnar þrisvar sinnum hærri í krónutölu en þær eru í dag. Þetta er því spurning um pólitískan vilja. Þær voru 12 milljarðar þegar Vinstri grænir og Samfylking voru síðast í ríkisstjórn. Þær eru 4 núna og fara lækkandi. Þetta er hin pólitíska forgangsröð sem við í Samfylkingunni erum svo ósátt við. Þið í VG valdið okkur svo miklum vonbrigðum og það er okkar hlutverk að benda ykkur á þetta. Þið eigið ekki að kveinka ykkur yfir þeirri gagnrýni. Þetta frumvarp er ekki í samræmi við það sem þið lofuðuð kjósendum og þjóðinni. Þið þurfið að svara fyrir þetta. Ég tel að ég sé ekki ósanngjarn með að benda á fyrri loforð sem eru nú ekki eldri en sjö vikna gömul, herra forseti.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og langar að eiga við hann orðastað um nokkur mál sem lúta að heilbrigðiskerfinu. Ég vil þakka honum fyrir að vera mér liðsmaður í því að gera miklar kröfur þar og hafa miklar væntingar til þess að í ríkisfjármálaáætlun á næsta ári séum við að tala um sókn til framtíðar í þeim málaflokki. Þjóðin skrifaði undir ákall til stjórnvalda á sínum tíma undir forystu Kára Stefánssonar um það að við ættum að stefna að því að 11% vergrar landsframleiðslu færu í heilbrigðisþjónustuna. Þar var reyndar kostnaðarþátttakan inni. Hv. þingmaður kemur úr háskólaumhverfinu og vill að við berum ekki saman epli og appelsínur og pössum okkur á því hvaða tölur við erum að fara með. Mig langar að nefna það að þegar hv. þingmaður talar um stöðu Landspítalans, sem er auðvitað burðarvirki í íslensku heilbrigðiskerfi, grunnþáttur þar, að Landspítalinn hefur milli 64 og 65 milljarða á ári til þess að standa straum af sínum útgjöldum og rekstri. Það sem út af stendur að mati forstjóra spítalans er innan við 1% af því sem þar er, eða 600 millj. kr. Ég vil spyrja hv. þingmann um það hvort hann telji þetta vera svo dramatískt sem hann lætur í skína á þessum tímapunkti. Ég vil líka biðja hann um það, vegna þess að sanngirnisgleraugun eru greinilega á borðinu hjá honum og hann tekur þau upp endrum og sinnum, að fletta upp á bls. 245 í fjárlagafrumvarpinu þar sem talað er um 698 millj. kr. framlag til innleiðingar aðgerðaáætlunar um úrbætur í meðferð kynferðisbrota. Þegar hann og aðrir þingmenn Samfylkingarinnar fara háðuglegum orðum um 20 millj. kr., sem eru sérstaklega undir heilsugæslunni til þess að styðja við brotaþola, vil ég spyrja hvort honum þyki [[Forseti hringir.]]það sæma að láta það duga þegar talað er um átak fyrir brotaþola kynferðisbrota.
Virðulegi forseti. Auðvitað finnst mér það sæmandi að gagnrýna þessa lágu upphæð. Mér finnst ekki sæmandi að hafa 20 milljónir til að byrja með. Við eigum að setja miklu meiri pening í þetta, hæstv. forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra hélt innblásna ræðu í gær og sagði bókstaflega að við ættum að þakka henni og hennar félögum fyrir að vera að bjarga heilbrigðiskerfinu. Það er bara ekkert staðan. Forstjóri Landspítalans er búinn að benda á það, bara í gær, að þetta dugar ekki einu sinni til að halda í horfinu, hvað þá að hér sé á ferð einhvers konar innspýting eða uppbygging í heilbrigðiskerfinu sem hæstv. heilbrigðisráðherra hefur bæði í ræðu og riti kallað eftir á meðan hún var hinum megin við borðið. Sjúkrahúsið á Akureyri er líka ósátt. Heilbrigðisstofnun Austurlands er líka ósátt. Það sér enginn þessa innspýtingu sem hæstv. heilbrigðisráðherra telur sig vera að standa fyrir. Hæstv. heilbrigðisráðherra tók undir bænaskjal 80.000 Íslendinga sem kölluðu eftir stórauknum fjárfestingum í heilbrigðiskerfinu. Hvernig stendur á því að hæstv. heilbrigðisráðherra setur einungis 0,35% af ríkistekjunum í þetta stórátak? Af hverju er ekki sett meira? Við getum sett meira. Við getum aflað tekna til að fjármagna heilbrigðiskerfið. Þjóðin hefur verið að kalla eftir því. Þetta er ekki flókið. Það er pólitískur vilji að setja meiri pening í heilbrigðiskerfið. Sá vilji var fyrir hendi hjá hæstv. heilbrigðisráðherra á meðan hún var í stjórnarandstöðu. Nú er hún komin í stól ráðherra, þá breytist nú tónninn. Þá má helst ekki tala um þetta og þá er ekki sæmandi að gagnrýna lágar upphæðir.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Af því að viljum tala hér um stóru línurnar, og ég held að skipti miklu máli þegar við tölum í þessum þingsal um stöðu heilbrigðismála, er breytingin milli ára þannig að á yfirstandandi ári setjum við 195 milljarða í málaflokkinn. Á næsta ári 217 milljarða. Það er yfir 10% aukning milli ára í þennan málaflokk. En ég er sammála hv. þingmanni; betur má ef duga skal. Ég vænti þess að hv. þingmaður og þingmenn stjórnarandstöðu flokkanna standi að því að við reynum að mynda hér breiða sátt um áherslu í þágu heilbrigðisþjónustunnar á Íslandi. Það þurfum við að gera. Það er í samræmi við það ákall sem Kári Stefánsson stóð fyrir á sínum tíma og Íslendingar hafa ítrekað í skoðanakönnunum og í ýmiss konar viðhorfskönnunum lagt áherslu á að eigi að vera í algjörum forgrunni. Við höfum meira að segja verið í þeirri stöðu með íslenska heilbrigðiskerfið að það hefur ekki náð meðaltali OECD-ríkjanna. Það hefur ekki náð meðaltali OECD-ríkja hvorki hvað varðar ríkisframlög né heildarframlögin til málaflokksins. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að við eigum, sameinuð hér í þingsal, að stefna að því að ná yfir meðaltal OECD-ríkjanna og jafnvel upp í þau 11% sem hér hefur verið talað um. Hvað telur hann æskilegt eða eðlilegt að kostnaðarhlutdeild sjúklinga sé mikil? Raunin er 20% hér á Íslandi, sem er að mínu mati allt of hátt í ríki sem kennir sig við velferð. Við eigum að stefna að því að lækka það svo miklu nemi. Ég treysti jafnaðarmannaflokki Íslands til þess að vera mér liðsmaður í því.
Virðulegi forseti. Ég held að hæstv. heilbrigðisráðherra geti treyst jafnaðarmannaflokki Íslands varðandi það að hér verði tryggt öflugt heilbrigðiskerfi. Þess vegna er okkur heitt í hamsi því að vonbrigðin eru slík að þetta frumvarp Vinstri grænna, fyrsta fjárlagafrumvarp Katrínar Jakobsdóttur, stendur ekki undir væntingum. Það er ekki í samræmi við það sem þessi flokkur hefur sagt í ræðu og riti. Já, við köllum eftir auknum fjármunum í heilbrigðiskerfið. Ég held að gerist ekki skýrara. Við tökum undir orð hæstv. heilbrigðisráðherra um að efla þurfi heilbrigðiskerfið. Með leyfi forseta, sagði núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir einu ári: „Styrkja þarf tekjugrunna ríkissjóðs til þess að gera betur við íslenska heilbrigðiskerfið.“ Af hverju er það ekki gert? Af hverju er það ekki gert í þessu frumvarpi? Hér liggur mjög skýrt fyrir vilji hæstv. heilbrigðisráðherra um að styrkja heilbrigðiskerfið. Þess vegna er ég svo gáttaður á að það sé ekki gert með öflugri hætti en raun ber vitni, að hér séu menn einfaldlega stoltir af að hafa náð 2% breytingu á hægri sveltistefnunni, sem þau kölluðu svo sjálf. Núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra kallaði fyrir ári síðan eftir ríkisstjórn sem starfa myndi í anda félagshyggju og jöfnuðar. Já, ég kalla enn þá eftir þeirri ríkisstjórn. Því miður er ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur ekki ríkisstjórn félagshyggju og jöfnuðar. Það sést bara svart á hvítu þegar fjárlagafrumvarpið er lesið. Það eru eintóm vonbrigði og fær gjörsamlega falleinkunn, ekki síst þegar kemur að heilbrigðismálunum sem öll þjóðin batt vonir við að fengi loksins athygli og fjármuni frá ríkisstjórninni eins og þörf er á.
Herra forseti. Mikið hefur verið rætt um stöðugleika hér úr þessum ræðustól og á fyrstu dögum þingsins, pólitískan stöðugleika, en það er annar stöðugleiki sem skiptir ekki síður máli og er mjög mikilvægur, þ.e. fjárhagslegur stöðugleiki ríkissjóðs. Það fer ekkert fyrir honum í þessu fjárlagafrumvarpi þegar allar ytri aðstæður kalla svo sannarlega eftir því. Það er verið að dæla peningum í óbreytt kerfi, engar kerfisbreytingar eru boðaðar. Tökum heilbrigðiskerfið sem dæmi. Það er vissulega gott að auka þar við og við erum svo sem öll sammála um það, en það verður að nýta peningana skynsamlega og það verður að endurskoða kerfið sjálft. Ég hvet hæstv. heilbrigðisráðherra til að gera það. Aukin framlög eru ekki alltaf ávísun á aukin gæði þjónustunnar. Auðvitað fögnum við þessum rúmlega 8 milljörðum, þessari aukningu, en það er ekkert um það í fjárlagafrumvarpinu hvert þessir peningar eru að fara innan heilbrigðiskerfisins. Það er bagalegt að geta ekki séð það. Fer þetta allt í Landspítalann? Hvað með heilsugæsluna og hvað með heilbrigðisþjónustuna út á land? Það er athyglisvert að sjá hvað ríkisstjórnin er dugleg að skammta sjálfri sér peninga, 100 milljónir á ári. Samanburðurinn er sláandi, 50% aukning. Þetta verður hæstv. fjármálaráðherra að skýra nánar. Þessum peningum hefði betur verið varið til velferðarmála að mínu mati. Á sama tíma segir í stjórnarsáttmálanum að styrkja skuli Alþingi. Já, það á sennilega að ráða einhverja tvo, þrjá starfsmenn fyrir okkur, það er allt og sumt. Þetta er augljóslega í orði en ekki á borði eins og svo margt annað í þessu myndskreytta plaggi sem stjórnarsáttmálinn er og var svo lengi í fæðingu. Ég ætla aðeins að víkja að kolefnisskattinum sem hækkar um 50% strax um áramótin og frekari hækkanir eru boðaðar. Þetta bitnar fyrst og fremst á landsbyggðinni og þeim sem aka mest, bifreiðaeigendum. Hæstv. samgönguráðherra hamraði á þessu fyrir kosningar, að þetta væri ómögulegt og ætti ekki að eiga sér stað. Framsóknarflokkurinn gaf þetta frá sér eins og öll önnur kosningaloforð fyrir ráðherrastóla og boðar meira að segja frekari hækkun eða skattheimtu á bifreiðaeigendur. Fjármagnstekjuskatturinn mun hækka um tvö prósentustig strax um áramótin og hann bitnar á þeim sem vilja spara og þeim sem hafa sparað til efri áranna og það eru eldri borgarar. Þetta er í boði Sjálfstæðisflokksins, tilboðið til eldri borgara er rýrt og það er auk þess, eins og kom fram hér í umræðum í gær, lýðheilsumál að leyfa eldri borgurum, eldra fólki, að fá að vinna lengur. Það á ekki að vera ósanngjarnt að vera eldri borgari á Íslandi. Hæstv. forsætisráðherra sagði hér áðan að þessi hækkun væri til þess að draga úr ójöfnuði. Ég er ósammála þessu, það er verið að refsa þeim sem spara. Þetta er ósköp einfalt. Engin lækkun er boðuð á tryggingagjaldinu. Tryggingagjaldið er 20 milljörðum hærra í dag en það hefði verið væri skatthlutfallið það sama og fyrir hrun. 8,2% hækkun gjaldstofns tryggingagjalds á sama tíma og skattprósentan er óbreytt á milli ára er auðvitað út úr öllu korti. Aðeins að húsnæðismálunum; þar er engin aukning, eins og komið hefur fram. Hvar er kosningaloforð Framsóknarflokksins um það að aðstoða nú unga fólkið, fyrstu húsnæðiskaupendurna, þá sem eru að fara í fyrsta sinn á húsnæðismarkaðinn? Það var þá kannski bara eins og sagt var, þetta kosningaloforð, galið eftir allt saman. Engin breyting á barna- og vaxtabótum. Vegamál, 1 milljarður en ekki 1,7 því að 700 milljónirnar eru ónýtt fjárheimild frá fyrra ári. Það var nú allt átakið í þessum málaflokki eins og við þekkjum, en svo að ég verði nú aðeins jákvæður er ánægjulegt að sjá innspýtingu í menntamálin. Ef ég vík sérstaklega að framhaldsskólanum eru aukin framlög þar. Nemendaígildi svokallað til framhaldsskóla hefur verið hækkað um 1,5% milli fjárlaga og þar kemur einnig fram að einkareknir skólar á framhaldsskólastigi fá aukin framlög til reksturs. Það er ánægjulegt að sjá að Vinstri grænir eru farnir að halla sér að einkaframtakinu og vera jákvæðir í garð þess. En á Suðurnesjum eru tveir skólar sem falla undir þennan flokk og hafa ekki fengið neina hækkun. Það eru menntastofnunin Keilir og Fisktækniskóli Íslands. Þá ætla ég aðeins í lokin að víkja að Suðurnesjum sérstaklega vegna þess að nú á haustmánuðum var Reykjanesbær með mjög góða kynningu á skýrslu sem þeir létu gera, mjög vel unnin skýrsla þar sem sýnt var fram á það að fjárframlög hins opinbera til ýmissa stofnana á Suðurnesjum eru lægri en almennt gerist til annarra sambærilegra stofnana á landinu. Þetta er auðvitað ótækt og ótrúlegt mál og ég hvatti hæstv. fjármálaráðherra til þess í ræðu í gær að leiðrétta þetta ranglæti og ég ætla að ítreka það hér og nú. Mikil fólksfjölgun hefur orðið á þessu svæði og það er afar brýnt að bæta í eða a.m.k. leiðrétta þetta ranglæti eins og ég sagði. Það er af fjölmörgu öðru að taka í fjárlagafrumvarpinu og eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði er tíminn afar skammur til að fara í gegnum þetta. Maður á eftir að koma aftur og meira inn í þessa umræðu. Ég vil þó nefna eitt annað atriði sem er í stjórnarsáttmálanum, þ.e. að við ættum að hraða uppbyggingu á þriggja fasa rafmagni. Fjölmargir bæir búa ekki við þessi sjálfsögðu réttindi. Hins vegar er ekkert minnst á það hvernig á að fjármagna þetta í fjárlagafrumvarpinu og eins og svo margt annað sem ég sakna, og vonandi skýrist það í þessum umræðum sem við tökum þátt í hér. Ég bind vonir við að ríkisstjórnin komi með skýrari sýn á það hvert það aukna fjármagn sem hún leggur fram fer. Í framhaldi af því er nauðsynlegt að fá að koma inn í þá umræðu.
Forseti. Fyrir kosningar gáfu Píratar út skuggafjárlög, þ.e. settu á blað, miðað við nýútgefið fjárlagafrumvarp, hvernig við myndum vilja sjá útgjöld ríkisins til málefnasviða fjárlaga og hverju við myndum vilja bæta við í tekjuöflun. Mér finnst áhugavert að bera þetta fjárlagafrumvarp saman við skuggafjárlög Pírata. Samkvæmt tillögum Pírata væru heildarútgjöld um 11 milljörðum hærri, heildartekjur um 2 milljörðum hærri og heildarafgangur því um 9 milljörðum lægri. Og væri afgangurinn samt ansi mikill eða um 26 milljarðar. En hverju munar? Píratar lögðu meðal annars fram hálfum milljarði meira í nýsköpun en gert er í þessu fjárlagafrumvarpi, um milljarði meira í samgöngumál til að ná að fullfjármagna samgönguáætlun árið 2019, 300 milljónum meira í uppbyggingu í ferðaþjónustu, tæpum 1,5 milljörðum meira í sjúkrahúsþjónustu, 1,7 milljörðum meira í örorkubætur og málefni fatlaðs fólks, 400 milljónum meira í fjölskyldumál og heilum 12 milljörðum meira í húsnæðisstuðning, en allir vita að þar er tafarlausra aðgerða þörf. Vandinn á húsnæðismarkaði er gríðarlega alvarlegur; það sjá Píratar og leggja til lausnir. Á nokkrum málefnasviðum gerir fjárlagafrumvarpið betur en skuggafjárlög Pírata. Það er ekki nema sanngjarnt að veita því sem vel er gert athygli. Þar má nefna um 900 milljónum hærra framlag í menningu, listir og íþrótta- og æskulýðsmál, 700 milljónir aukalega í háskólastigið, 800 milljónir aukalega í heilbrigðisþjónustu utan sjúkrahúsa, 1,8 milljarða í lyf og lækningavörur og að lokum 1,4 milljarða í málefni aldraðra. Það verður þó að bæta við að samkvæmt skuggafjármálaáætlun Pírata átti að bæta við 2 milljörðum í málefni aldraðra og heilbrigðisþjónustuna utan sjúkrahúsa og svo 1 milljarði í háskólastigið og lyf- lækningavörur árið 2019 ásamt ýmsum viðbótum á öðrum málefnasviðum. Það fer ansi nálægt þar. Allt þetta var metið sem raunsæjustu kosningaloforðin af sérfræðingum sem fóru yfir kosningaloforð allra flokka fyrir kosningar. Til þess að setja til dæmis menntamál í samhengi í þessu öllu saman er markmiðið að ná meðaltali OECD árið 2020. Samhengið er að Ísland er hins vegar langt fyrir ofan meðaltal OECD í landsframleiðslu og meira að segja fyrir ofan meðaltal Norðurlandanna. Það er því undarlegt markmið að stefna alla vega ekki þangað sem við erum í landsframleiðslu miðað við OECD-ríkin, að við náum alla vega því sæti. Ég fletti upp í fylgiritinu þar sem lagt er til árið 2019 1,7 milljörðum meira í háskólastigið, ekkert í framhaldsskólastigið og síðan ekkert árið 2020. Ég velti fyrir mér hvort þá verði búið að ná markmiðum, meðaltali OECD, árið 2019 miðað við þau framlög sem verið er að setja fram í fylgiritinu. En þótt mér finnist þetta fjárlagafrumvarp ekki alveg eins gott og skuggafjárlög Pírata, aðallega út af húsnæðismálunum, er það nokkuð nálægt því sem við Píratar lögðum upp með í kosningabaráttunni. Því verð ég að gefa þessu frumvarpi létt hrós; nokkuð gott bara. En að sjálfsögðu get ég ekki annað en fordæmt hversu mikið á að draga lappirnar í húsnæðismálum. Á meðan einn Íslendingur þarf að gista á tjaldstæði eigum við að skammast okkar. Það eru einfaldlega borgararéttindi að hafa þak yfir höfuðið á Íslandi. Það þarf að byggja húsnæði núna. Mig langar að ljúka þessum kafla um skuggafjárlögin með því að hvetja aðra flokka til að gera það að vana sínum að gefa út eigin skuggafjárlög. Það getur hver og einn flokkur gert út af fyrir sig, sérstaklega fyrir kosningar, eða jafnvel nokkrir flokkar lagt saman sameiginleg skuggafjárlög. Hver hefur sína hentisemi hvað það varðar. Til þess að gera það auðveldara mun ég vinna að því innan fjárlaganefndar, og eftir tilvikum með tillögum og frumvörpum hér á þinginu, að fjármálaráðuneytið gefi út nokkurs konar kostnaðarfjárlög á hverju vori. Þau fjárlög myndu innihalda upphæðir um fastan rekstrarkostnað, svo sem leigu og laun, samningsbundin verkefni og annað sem breytist ekki svo auðveldlega á komandi fjárlagaári. Einnig væru tekjurnar áætlaðar og aðstoð gefin við að útfæra hugmyndir einstakra flokka í tekjuöflun. Einnig eiga upplýsingar um helstu verkefni að vera aðgengilegar og kostnaðarmetnar. Þannig gætu allir, ekki bara stjórnmálaflokkar heldur allir í landinu, búið sér til sín eigin fjárlög. Útkoman úr því yrði nokkuð nákvæm. Föst útgjöld verða þekkt, tekjur þekktar, upplýsingar um komandi verkefni þekktar og síðast en ekki síst verður sundurliðun á grunnrekstrarkostnaði ríkisins mun aðgengilegri og það myndi gera allt eftirlit með því hvernig almannafé væri varið mun nákvæmara og skilvirkara. Kostir þessa fyrirkomulags eru ótvíræðir, bæði fyrir þing og þjóð. Aðeins um lög um opinber fjármál. Hér er ágætlega farið yfir hagræna flokkun gjalda, sem ég kvartaði dálítið undan síðast í fjármálaáætlun og fjárlögum. Næstu skref í þeim málum væri síðan að sundurliða og flokka rekstrargjöldin aðeins betur í þau föstu verkefni sem hið opinbera sinnir. Ég hlakka til að sjá þróun í þeim verkefnum. Varðandi fjármálastefnuna þá er sagt í fjárlagafrumvarpinu að fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2018 byggi á fjármálastefnu ríkisstjórnarinnar sem sé lögð fram samhliða frumvarpinu og nái yfir tímabilið 2018–2022. Ég verð að gera alvarlega athugasemd við þetta. Fjárlagafrumvarp á að fylgja stefnu en ekki bara vera samhliða. Ef fjárlagafrumvarpið fer eftir ósamþykktri fjármálastefnu og ákvörðun og áætlunin líka, þar sem áætlunin á að fylgja stefnunni, skortir okkur þingmenn til dæmis gögn og álit um stefnuna sem fjárlög byggja á, gögn um umfang, afkomu og þróun eigna, skulda og langtímaskuldbindinga og svo greinargerð um hvernig grunngildum er framfylgt. Og svo auðvitað álit fjármálaráðs á öllu þessu. Við þingmenn erum kjörnir á þing til að fylgja sannfæringu okkar samkvæmt stjórnarskrá. Þingmenn virðast fullkomlega upplýstir um þetta miðað við þær stefnuræður sem voru fluttar í gær. Þar var minnst oftar en einu sinni á sannfæringu þingmanna. Þar sem þingmenn eru hins vegar ekki upplýstir um það hvaða efnislegu áhrif fjármálastefna núverandi ríkisstjórnar, þessi sem er lög fram samhliða, kemur til með að hafa getum við ekki tekið upplýsta ákvörðun. Við erum ekki kjörin út á sérfræðiþekkingu okkar í að geta greint fjármálastefnu. Við treystum á að geta fengið álit sérfræðinga á þessum málum til þess að við getum tekið upplýsta ákvörðun samkvæmt okkar sannfæringu. Hvað er að gerast hérna samkvæmt núgildandi fjármálastefnu? Samkvæmt núgildandi fjármálastefnu á að greiða niður skuldir, eins og það er orðað í fjármálastefnunni: „Stefnumið um að öllum óreglulegum tekjum ríkissjóðs og öðru einskiptisinnstreymi fjár verði varið til lækkunar á skuldum eða lífeyrisskuldbindingum.“ Nákvæmlega hvað teljast vera óreglulegar tekjur er ekki frekar útskýrt en það geta til dæmis verið veiðigjöld og arðgreiðslur miðað við hvernig þær hafa rokkað upp og niður undanfarin ár. Hérna er ýmislegt. Talað er um hvernig búið er að lækka tillögur til heildarafkomu, sem átti að vera 1,5% af ríkissjóði miðað við verga landsframleiðslu en er bara 1,2% í þeirri fjármálastefnu sem er lögð hér meðfram. Þar eiga sveitarfélög að skila 0,2% en ekki 0,1% eins og gert var ráð fyrir í núgildandi fjármálastefnu. Það er samkvæmt samkomulagi sem fjármálaráðherra segir mér að hafi verið gert um síðustu helgi. Þetta þykir mér áhugavert. Þegar við fórum yfir núgildandi fjármálastefnu þótti það harla ólíklegt að sveitarfélög myndu ná að skila þessu 0,1%. Eitthvað gæti hafa breyst. Auðvitað ber þá að hafa í huga að hvert 0,1% telur um 2,7 milljarða og miðað við umræður um fjármál sveitarfélaganna á undanförnum árum verður maður að spyrja: Hvað hefur breyst? Á bls. 135 er talað um breytingar á útgjöldum á fjármálaáætlun. Þar er talað um 10,3 milljarða í ný og aukin framlög, svo eru einhver frumgjöld 14,3 milljarðar og svo er talað um áherslumál ríkisstjórnarinnar upp á 12 milljarða. Á einhvern undarlegan hátt blandast þetta saman við að það hafi verið breyttar fjárheimildir vegna útgjaldamála sem lágu ekki fyrir við gerð fjármálaáætlunarinnar upp á 13,6 milljarða. Þessar tölur passa ekkert saman. Ég veit ekkert hvaðan þær koma eða hvað af þessu eru áherslumál ríkisstjórnarinnar og hvað uppreiknað. Þetta er voðalega flókið og erfitt að fara yfir þetta, sérstaklega á þeim stutta tíma sem við höfum. Hér er margt sem ég hefði viljað tína til en hef ekki tíma til því að þetta er að verða búið. Ég verð að koma að því seinna. Ég vildi benda á það í lokin að mér finnst pínu kaldhæðnislegt það sem verið var að gera um daginn, taka lán í evrum. Mér finnst dálítið kaldhæðnislegt að stjórn Sjálfstæðisflokks, Framsóknar og Vinstri grænna sé að taka evrulán. Ég fatta eiginlega ekki af hverju, sérstaklega miðað við að í [[Forseti hringir.]]fjárlagafrumvarpinu erum við með rosalega hátt raungengi. Það væri örugglega sniðugra að nýta þá eitthvað af krónunum eða gjaldeyrisvaraforðanum til að vinna í þessu. En meira seinna, verður það víst að vera, því að þetta er langt og leiðinlegt mál að vinna á stuttum tíma.
Frú forseti. Ég verð að byrja á, þótt hér séu ekki margir nýir þingmenn í sal, að óska þeim þingmönnum sem eru nýir á þingi til hamingju með sæti sitt. Að sjálfsögðu vonast ég eftir góðu samstarfi við þau öllsömul. Þetta er skemmtilegt starf. Það er alltaf gaman að kynnast nýju fólki á nýjum vettvangi. Ég held að við eigum mikla möguleika á að geta náð saman á breiðum grunni í mjög mörgum málaflokkum. Ég tel það til bóta. Í þessu fjárlagafrumvarpi eru auðvitað tekin góð fyrstu skref. Ég sagði fyrir kosningar, þegar við vorum að ræða við kjósendur hvað það væri sem við vildum gera, að það væri alveg ljóst, alveg sama hver tæki við völdum eftir kosningar, að það yrði aldrei allt leyst á fyrsta ári. Það er svo sannarlega hægt að segja að ekki er allt leyst í þessu fjárlagafrumvarpi. En ég held að þetta séu góð fyrstu skref. Mér sýnist margur í stjórnarandstöðunni líta misjafnt á frumvarpið. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson talar um að Sjálfstæðisflokkurinn eigi ekkert í frumvarpinu, ekkert í stjórnarsáttmálanum, meðan hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson talar um að Vinstri græn hafi algerlega lúffað fyrir Sjálfstæðisflokknum og eigi sáralítið eða ekkert í því. Það er alveg ljóst að misjöfn er sýn manna á bæði sáttmálann og frumvarpið. Það er bara eðlilegt. Heildarútgjöldin eru áætluð í kringum 800 milljarðar á næsta ári. Af þeim fara rúmlega 200 í heilbrigðismálin og annað eins í félags-, húsnæðis- og tryggingamálin. Við erum að auka samneysluna, ætlum að gera það. Það kemur auðvitað enn skýrar fram í ríkisfjármálaáætluninni. Í þessu fjárlagafrumvarpi er stefnubreyting frá síðustu umræðu sem við áttum um fjárlög. Við erum að bæta í og styrkja samfélagslega innviði. 15 milljarðar, þótt margur vildi sjá meira, þar á meðal ég, eru miklir peningar. Við setjum í forgang það sem kallað var eftir, a.m.k. þegar ég var að ræða við kjósendur, heilbrigðiskerfið, menntakerfið, samgöngumálin, úrbætur í málefnum brotaþola kynferðisofbeldis, máltæknin sem við setjum töluverða peninga í o.s.frv. Þetta er auðvitað bara brot. Við töluðum líka um eldra fólk, kjör þess og aðstæður, og öryrkja. Ég reyndi af fremsta megni að spyrða þá hópa ekki saman því það er gjarnan gert og það er ekki endilega eðlilegt. Örorkulífeyrisþegar hafa dregist aftur úr. Það vitum við. Það er ekkert launungarmál. Við viljum gera úrbætur á því í góðu samræmi við hagsmunasamtök þeirra. Það kemur fram í stjórnarsáttmálanum. Það þarf að gera breytingar á bótakerfunum. Við ætlum að eiga samtal við Öryrkjabandalagið og Þroskahjálp því þau hafa jú kallað eftir að eiga beint samráð við stjórnvöld án þess að hafa fleiri við borðið eins og var kannski búið að reyna. Við höfum líka sagt að það sem var sett á oddinn af hálfu eldri borgara var að hækka frítekjumarkið. Það er gert núna. Það er eitt af þessum fyrstu skrefum. Það er ekki eins og allt sé búið þegar þetta frumvarp verður vonandi að lögum fyrir áramótin. Þetta eru bara fyrstu skref. Við ætlum að endurskoða húsnæðismálin, þ.e. stuðning hins opinbera, eins og kom fram hjá formanni VG áðan í andsvari, þannig að hann nýtist betur ungu og tekjulágu fólki. Sú sýn mun birtast í ríkisfjármálaáætlun okkar. Við þurfum tíma til að sjá það fyrir okkur, við höfum talað um að sá stuðningur hafi ekki nýst eins og við hefðum viljað gagnvart þeim sem við hefðum viljað að hann nýttist best. Þess vegna þurfum við að hafa andrými í sameiningu til þess að finna út hvaða leið mun henta best. Það þýðir ekki að því sé vísað inn í einhverja framtíð sem er ekki á næstu grösum. Það er auðvitað ekki hægt að bíða neitt sérstaklega lengi eftir því. Hér hefur verið talað töluvert um barnabæturnar. Það sem þar er að breytast er að verið er að færa viðmiðunarfjárhæðir til sem verður þess valdandi að ekki verður afgangur eins og því miður hefur orðið af þessum lið undanfarin ár. Þessir fjármunir ganga út. Hefði ég viljað setja meira í það? Já, alveg örugglega, það er ekki spurning. Eins og svo víða annars staðar hefði ég viljað setja meiri fjármuni í það. Við erum auðvitað í samstarfi. Við þurfum að hafa tíma til að finna út úr því hvernig við náum fram öllum okkar helstu áherslum í sameiningu. Ég held því miður að ég upplifi það ekki að einhvern tímann verði lagt fram fjárlagafrumvarp sem öllum líkar, hvort sem er hér inni eða úti í samfélaginu. En það má ekki gleyma að það sem við erum að gera, hvort heldur er í heilbrigðiskerfinu, í menntakerfinu, það sem gert er til að draga úr greiðsluþátttöku sjúklinga og annað slíkt, gagnast öllum, líka þeim sem lakast standa í samfélaginu. Það er auðvitað partur af þeim innviðum sem við viljum byggja upp og eigum að gera. Geðheilbrigðisþjónustan er mál sem var gríðarlega mikið rætt í kosningabaráttunni og undanfarin ár. Það var eiginlega í forgangi hvar sem ég kom á fundi og sagt: Þið verðið að gera eitthvað í geðheilbrigðismálum. Það erum við að gera. Setja aukna fjármuni í geðheilbrigðismálin. Það er mikilvægt. Virðulegi forseti. Hér er auðvitað margt sem vantar eins og ég segi. Við erum samt að setja inn töluvert mikla fjármuni sem við getum verið stolt af, hvort sem það eru 400 milljónir vegna kynferðisbrota eða 1.700 milljónir til umhverfismála eða hvað það nú er. Við erum samt sem áður að greiða niður skuldir áfram og ætlum að gera það. Það er ábyrgt að gera slíkt. Það er ekki eins og ekki sé hægt að gera eitt án þess að gera annað eins og ég hef gjarnan sagt í þessum ræðustól. Það er það sem við erum að reyna að gera. Ég hef líka sagt að ef ekki er hægt núna þegar vel árar í ríkisbúskapnum að reyna að byrja að spýta inn í innviðina sem eru búnir að vera í svelti mjög lengi, reyna að koma til móts við fólk hvar sem það stendur í samfélaginu, þá er það aldrei hægt. En það verður ekki gert í einu skrefi, það er alveg ljóst. Þess vegna verða einhverjir fyrir vonbrigðum. En ég vonast líka til þess, þar sem ég sit nú í fjárlaganefnd, eina konan í fjárlaganefnd í illa skiptu þingi, að við náum að gera einhverjar breytingar á frumvarpinu. Ég held að það sé nauðsynlegt. Það er ekki óeðlilegt að ætla að eitthvað hafi fallið milli skips og bryggju eins og sagt er þegar unnið er svona hratt. Hvort það eru að margra mati litlir hlutir eða stórir sem við komum okkur saman um í fjárlaganefnd að gera veit ég ekki. En alla vega tel ég að við þurfum að taka til skoðunar ýmsa þætti. Við fáum öll ýmislegt sent og ýmsar ábendingar um eitt og annað. Ég held að við þurfum að taka sumt af því sem við treystum okkur til að gera núna til athugunar. Ég held að ég þurfi ekki að segja miklu meira um þetta. Ég er eins sátt og ég get orðið við þetta frumvarp miðað við þær aðstæður sem við stóðum frammi fyrir í að vinna það. Það tók auðvitað skamman tíma, allt of skamman. En ég held að það batni í meðförum þingsins og að við sjáum til þess að við afgreiðum fyrir jólin ásættanlegt fjárlagafrumvarp þótt það verði aldrei svo öllum líki. Hér verður aldrei lagt slíkt frumvarp fram, því miður. Ég er jákvæð og ánægð með að við erum þó að ná að bæta í þótt sumum finnist þetta vera smáaurar.
Virðulegi forseti. Ekki allt leyst á fyrsta ári - ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður viti að í fylgiritinu er talað um áætlun til 2020, þannig að þarna eru tölur sem breytast frá árinu 2018 til 2019. Það eru hækkanir sums staðar, eins og forsætisráðuneytið, utanríkismál, þróunaraðstoð, byggðamál, heilsugæsla og ýmislegt. Það er alveg hægt að fylgjast með því hver áætlun ríkisstjórnarinnar er til 2020 í fylgiriti fjárlaga. Gagnrýnin snýst væntanlega að öllu leyti um þá heild. Jú, ekki er hægt að leysa allt á fyrsta ári en gagnrýnin snýr ekki bara að því ári heldur heildinni eins og hún lítur út. Ég nefndi áðan meðaltal OECD varðandi menntamálin. Samkvæmt fylgiritinu er hækkun í ár, það er hækkun 2019 en engin 2020; samt á að ná markmiðunum 2020. Það bendir til þess að búið verði að ná hækkuninni 2019, alla vega skil ég það þannig. Það er líka ýmislegt sem lækkar 2019 og 2020, t.d. lækkar húsnæðisstuðningur um 2 milljarða í heildina. Vaxtabætur lækka um 2,4 milljarða miðað við 2017. Mér finnst ekki nema eðlilegt að verið sé að gagnrýna heildina, ekki bara tölurnar 2018. Mig langar einnig að fræðast um það hvað hv. þingmaður á við með því að hún vonist til að fjárlagafrumvarpið batni í meðförum þingsins. Á hvaða hátt gæti fjárlagafrumvarpið batnað miðað við að ríkisstjórnin er nýbúin að leggja það fram? Hún lagði mjög mikla vinnu í það en á skömmum tíma til að koma því í gott form og er með plön til 2020 um það hvernig á að verja peningum í ýmis málefnasvið. Hvað gæti batnað?
Ég þakka þingmanni andsvarið. Ég velti fyrir mér hvort honum finnst frumvarpið svo frábært að það þurfi ekki að taka breytingum; ég á ekki endilega von á því. Það er auðvitað þannig eins og hann þekkir - við höfum starfað saman í fjárlaganefnd - að breytingar hafa gjarnan verið gerðar á frumvörpum; ég held í hvert einasta skipti, ekkert óskaplega miklar en alltaf einhverjar. Við skulum bara sjá til hvort breytingar koma fram, bæði frá meiri hluta og minni hluta, sem geta skilað einhverju. Þegar við förum að fjalla um það hvort eitthvað hefur fallið milli skips og bryggju sem ekki var ætlunin að yrði í þessari fljótaskrift - það verður að segjast eins og er að það er svo í sjálfu sér; ég held að enginn geti neitað því, þótt byggt sé á grunni sem var til staðar. Varðandi fylgiritið þá þekkjum við það líka að ríkisfjármálaáætlun nýrrar ríkisstjórnar kemur til með að hafa áhrif á fylgiritið sem lagt verður fram með fjárlögum á næsta ári. Þá verða ráðherrar búnir að setja sig inn á málin og væntanlega búnir að sjá fyrir sér hvernig þeir myndu vilja marka sín spor. Það gerist ekki á tíu dögum að öllu leyti, það vitum við. Þess vegna er þetta áætlun, eins og kemur þarna fram. Fylgiritið tekur að sjálfsögðu breytingum þegar við verðum búin að fjalla um það í fjárlaganefnd. Þetta er áætlun sem við leggjum hér fram. Ég hef trú á því að ráðherrar eigi eftir að marka sín spor, bæði með framlagningu ríkisfjármálaáætlunar og eins þegar kemur að næstu fjárlögum sem verða að sjálfsögðu, eins og ævinlega, með uppfærðu fylgiriti.
Forseti. Ég var að spyrja um sannfæringu þingmanns, hvað hún ætti við og hvað myndi batna í meðförum þingsins. Hvað finnst henni áhugavert og gæti verið hægt að gera betur? Einnig vil ég spyrja um álit hv. þingmanns á fjármálastefnu og fjármálaáætlun í tengslum við lög um opinber fjármál sem kveða á um að fjárlög eigi að byggja á stefnu og áætlun og því að þessi fjárlög séu ekki lögð fram undir gildandi stefnu og gildandi áætlun.
Frú forseti. Ég hefði ekki viljað hafa þetta svona. Það er bara mjög einfalt mál. Ég stóð með þessum lögum að mestu leyti, þó ekki öllu. Ég var ein af fáum, held ég, sem gerði það ekki á sínum tíma vegna þess að ég taldi vera ákveðna annmarka á þeim og tel enn. Mér finnast lögin ekki hafa gert ráð fyrir því að hér sé kosið árlega. Þótt sagt sé að maður sé að skýla sér á bak við það kosningaástand sem ríkt hefur hér þá er það náttúrulega partur af þessu. Fjármálastefnan er lögð fram þannig að það sést á hverju fjárlagafrumvarpið byggir þótt stefnan verði ekki samþykkt. En auðvitað þurfum við einhvern veginn að komast í gegnum eins árs ferli með ný opinber fjármál. Við höfum ekki gert það enn þá. Ég vonast til þess að við náum að fylgja lögunum varðandi framlagningu og annað slíkt.
Frú forseti. Forseti fyrirgefur væntanlega þeirri sem hér stendur, hversu rugluð ég verð við að hlusta á hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur tala um fjárlagafrumvarp ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur, eftir að hafa hlustað á hana tala um mörg önnur fjárlagafrumvörp í stjórnarandstöðu. Og það er himinn og haf á milli í málflutningi hv. þingmanns. Hv. þingmaður talar um að þetta frumvarp sé gott fyrsta skref. Finnst hv. þingmanni það þá gott fyrsta skref, eins og lagt er til í frumvarpinu, að barnabætur fari að skerðast við 242 þús. kr. á mánuði? Eitt helsta jöfnunartæki sem jafnaðarmenn nota um allan heim hefur verið að veikjast á undanförnum árum og ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur ætlar augljóslega ekki að styrkja það kerfi. Finnst hv. þingmanni það gott fyrsta skref að gera ekki neitt í vaxtabótum og húsnæðisbótum? Ekki neitt? Skila auðu í öðru mikilvægu jöfnunartæki sem notað er með góðum árangri og ekki síst á Norðurlöndum? Hv. þingmaður talar um greiðsluþátttöku og það skiptir miklu máli fyrir almenning að greiðsluþátttaka í heilbrigðiskerfinu lækki; ég er sammála því. En finnst hv. þingmönnum það þá gott fyrsta skref að sá milljarður sem bætt er við í sérhæfða sjúkrahúsþjónustu í fjárlagafrumvarpinu - að þá sé gert ráð fyrir að 560 milljónir komi með aukinni gjaldheimtu af sjúklingum sem sækja sérhæfða sjúkrahúsþjónustu, sem er okkar veikasta fólk?
Frú forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Lengi er hægt að togast á um það hver fyrstu skrefin eigi að vera og okkur greinir ekki endilega á um það, mig og hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur. Ég hefði viljað gera betur mjög víða. Ég ætla ekki að neita því. Það liggur alveg fyrir og það er rétt hjá hv. þingmanni þegar hún segir að ég hafi staðið hér og gagnrýnt fyrra frumvarp. Það er svo. Ég segi það samt sem áður varðandi barnabæturnar sérstaklega, og því getur þingmaðurinn ekki neitað, að viðmiðunarfjárhæðirnar eru hækkaðar í rúmlega launavísitöluna í stað verðlags, eins og við þekkjum - og hvers vegna verið hefur afgangur áður. Milljarðurinn verður þá til útgreiðslu núna og það ferli sem verið hefur í gangi undanfarið er stöðvað. Það er skilningur minn á þessum þætti í fjárlagafrumvarpinu, samkvæmt textanum sem þar er ritaður. Stefnt er að því að lækka greiðsluþátttöku, hvort sem það gerist á einu bretti eða hvað. Það gerist ekki þannig. Ég skal játa það fyrir hv. þingmanni að ég var ekki búin að lesa þá tölu nákvæmlega sem hún nefnir hér, þ.e. að þessar 560 milljónir séu vegna aukinnar gjaldheimtu af okkar veikasta fólki. Það er þá eitthvað sem við getum skoðað, finnst mér. Það er t.d. eitt af því sem fjárlaganefnd getur skoðað ef það er þannig og hvort við getum breytt því strax með einhverjum hætti. Það er mjög margt sem ég hefði sjálf viljað gera öðruvísi. Ég vík samt sem áður ekki frá því að ég er ánægð með þá 15 milljarða sem hér er verið að bæta við og hvar þeir lenda. Það hefði verið hægt að bæta meiru við, eins og hér hefur verið nefnt, það er hægt að gera hlutina með ýmsum hætti. En ekki er hægt að horfa fram hjá því að málstaður okkar, minn og hv. þingmanns, varðandi það með hvaða hætti fénu er ráðstafað, fékk bara allt of lítinn stuðning kjósenda.
Frú forseti. Hv. þingmaður talar um gott fyrsta skref, eins og ég sagði áðan, en hæstv. fjármálaráðherra talar um að ekki verði stigin svona stór skref á næstu árum enda þurfi að gæta sín þegar hagsveiflan sé á niðurleið. Hv. þingmaður er því bara glöð með það sem hér er gert þó að hún hafi sjálf fyrr á þessu ári mælt fyrir fyrsta skrefi upp á 42 milljarða árið 2018. En hún er bara nokkuð dús við 15 milljarða og ánægð með að öryrkjar eigi enn að bíða og að jöfnunartækin séu enn veikt? Ég vil spyrja hv. þingmann, sem er vanur fjárlaganefndarmaður: Eru 15 milljarðar ekki sú upphæð sem oft kemur til viðbótar á milli umræðna og að það hafi t.d. gerst síðast þegar við fórum í gegnum breytingartillögur við fjárlagafrumvarp? Ég spyr: Finnst henni ekki líklegt að breytingartillögur við fjárlagafrumvarp ríkisstjórnar Bjarna Benediktssonar hefðu hljóðað upp á breytingar upp á um það bil 15 milljarða í meðförum þingsins?
Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að segja að ég er ekki ánægð með að öryrkjar þurfi að bíða; ég bið hv. þingmann um að leggja mér ekki orð í munn. Það er ekki fallega gert að gera slíkt. Þó að ég sé ánægð með fyrstu skrefin í frumvarpinu þýðir það ekki að að ég sé sérstaklega ánægð með ekki gangi allir hlutir upp núna fyrir þá sem undir eru, hvar sem er í samfélaginu. Það er ómaklegt að segja svo. Varðandi þær breytingar sem gerðar eru á milli frumvarpa þá getum við ekki talað um „hvað“ og „ef“. Frumvarp Benedikts Jóhannessonar, sem lagt var fram í haust, var bara frumvarp. Það varð aldrei að lögum. Við vitum ekki hvað við, þingið, hefðum gert við það frumvarp. [[Gripið fram í.]]Ég gagnrýndi það, klárlega, og ég stend alveg við þá gagnrýni. Það breytir því ekki að ég sá það ekki fyrir mér að það frumvarp færi einu sinni í gegn hjá ríkisstjórnarflokkunum. Það kom fram í þingsal á þeim tíma. Við skulum ekki gleyma því að það voru þingmenn í þáverandi stjórnarmeirihluta sem lýstu sig mjög andvíga því. Við getum ekki talað um eitthvað sem ekki varð. En það þýðir þá, eins og þingmaðurinn benti á, að kannski er hægt að ná í viðbótarpeninga þegar við förum að fjalla um frumvarpið. Hver veit?
Frú forseti. Nokkrar spurningar til hv. þingmanns, sem mér fannst vera með óþarflega mikinn afsökunartón í ræðu sinni. Annan daginn í röð heyrum við ákveðinn afsökunarþreytutón í máli þingmanna og ráðherra Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs en kannski er það líka af því að hæstv. fjármálaráðherra var mjög raunsær og varaði við því að frumgjöld á næstu árum myndu ekki vaxa eins mikið og menn hefðu vonast eftir. Hann sagði í rauninni áðan: Róið ykkur, kæru þingmenn Vinstri grænna og annarra, útgjöld munu ekki aukast svona mikið. Að vissu leyti finnst mér það ákveðið heilbrigðismerki, því að það eru vísbendingar í þessu fjárlagafrumvarpi um aukin lausatök í ríkisfjármálum. Ég var á fundi með talsmönnum allra flokka fyrir kosningar þar sem við vorum öll spurð að því hvort afgangur á fjárlögum væri nægilega mikill í því frumvarpi sem var lagt fram þá, 44 milljarðar. Allir flokkar nema einn, Píratar, við skulum halda því til haga, sögðu að þetta væri nægilegur afgangur. Allar helstu stofnanir, alþjóðastofnanir sem og stofnanir hér innan lands, hafa varað við því að minnka afganginn. Þegar hagvöxturinn hefur verið á blússandi ferð og við sjáum að það verður niðursveifla verðum við að halda áfram að greiða niður skuldir og lækka vaxtakostnað ríkisins. Fyrsta spurningin er: Sálfræðiþjónusta, geðlækningar, við fögnum því sérstaklega. Sér hv. þingmaður þetta þannig að það verði eingöngu styrkt á kostnað stofnana eða innan stofnana eða sér hv. þingmaður ríkisstjórnina leita til sérfræðinga og aðila utan stofnana? Í öðru lagi. Hv. þingmaður segir að þetta muni batna á milli 1. og 2. umr. Hvað þýðir það að þetta geti batnað? Er það einfaldlega aukin útgjöld eða hvað þýðir það að frumvarpið sem slíkt muni batna milli 1. og 2. umr. og meðferðar þingsins?
Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég er ekki í neinum afsökunartón hér, alls ekki. Ég studdi þetta ríkisstjórnarsamstarf og ég styð forsætisráðherra minn til góðra verka og treysti henni fullkomlega til þess, ásamt okkur þingmönnum stjórnarmeirihlutans, að ná fram áherslum okkar Vinstri grænna að mjög miklu leyti. Ég held að við gerum það í góðri samvinnu við samstarfsflokkana. Ég velti því fyrir mér þegar hv. þingmaður talar um að sýna þurfi svolítið aðhald og gæta sín og allt það, sem Viðreisn hefur töluvert talað um. Það hefur komið fram í máli sumra þeirra áður og utan þings að það mætti ekki hækka laun og annað slíkt nema afar takmarkað. Hvenær eigum við að byggja upp? Við virðumst aldrei geta byggt upp. Það má ekki byggja upp vegna þess að það er þensla. Það má ekki byggja upp vegna þess að það eru ekki til peningar. Það er einhvern veginn aldrei hægt að byggja upp innviði. Það er aldrei hægt að gera betur við fólk. Ég lít svo á að þessi ríkisstjórn sé mynduð um það að við ætlum bæði að gera vel við fólk, hvar svo sem það stendur í samfélaginu, alla landsmenn, og byggja upp góða innviði. Varðandi sálfræði- og geðaðstoð. Við horfum auðvitað fyrst og fremst inn á heilsugæslurnar, við horfum inn á þær stofnanir sem við höfum, eins og BUGL og fleiri stofnanir sem snúa að börnum. Það hefur auðvitað verið forgangsmálið. Annað hefur í sjálfu sér ekki verið rætt, alla vega ekki innan hreyfingar okkar. Þegar ég tala um að eitthvað geti batnað þá held ég ævinlega að öll mál sem þingið fjallar um geti tekið breytingum og batnað þess vegna, hvort sem það er í formi aukinna útgjalda eða hvernig svo sem það er. Þegar við tölum um fjárlög er það nú gjarnan þannig.
Hæstv. forseti. Það er alveg makalaust að hlusta hér á þingmenn segja að allt hafi verið í kaldakoli og síðan eftir 29. október hafi allt batnað. Útgjöld ríkisins hafa verið aukin stórkostlega á síðustu þremur til fjórum árum. Það hefur verið uppbygging í innviðum, sama hvaða flokkar hafa komið að. Við skulum hafa hlutina á hreinu. Það hafa ágætir hlutir verið gerðir í uppbyggingu innviða á síðustu misserum og árum. Það gerðist ekki allt í einu núna á síðustu vikum. Mér segir svo hugur að það að batna þýði í hugum Vinstri grænna aukin útgjöld. Þá vil ég einfaldlega fá að vita: Er samkomulag meðal stjórnarflokkanna um að auka útgjöld milli umræðna? Það skiptir gríðarlega miklu máli að fá að vita það. Í öðru lagi, og ég mun koma inn á það í ræðu minni á eftir, hef ég áhuga á að spyrja hæstv. umhverfisráðherra um kolefnisgjöldin. En ég vil spyrja hv. þingmann og fá helst svar: Sér hv. þingmaður það að kolefnisgjöldin muni hækka enn frekar? Það er verið að boða 50% hækkun. Við fulltrúar stjórnmálaflokkanna vorum á fundi í Norræna húsinu þar sem allir flokkar sögðust ætla að standa við kolefnishækkunina sem var boðuð í fyrra [[Forseti hringir.]]frumvarpi. Hvernig sér hv. þingmaður þróun kolefnisgjalda til þess að vinna gegn loftslagsvánni?
Frú forseti. Það voru ekki mín orð að hér hefði allt verið í kaldakoli. En það er samt sem áður þannig, og því getur hv. þingmaður ekki neitað, að ákallið um aukna uppbyggingu í innviðum í samgöngukerfinu, heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu væri ekki til staðar ef það væri allt í góðu gengi, ekki satt? Ef við værum með eldra fólk og öryrkja og alla á þeim stað sem allir væru „ligeglad“ með væri ekki þetta ákall. Hér eru fyrstu skref ríkisstjórnar okkar í að gera betur, bara svo að það sé sagt. Ég er ekki að gera lítið úr því sem áður hefur gerst, alls ekki. Það hefur ekkert með það að gera. Það er meira að segja tekið fram í stjórnarsáttmálanum og nefnt, það sem áður hefur verið gert. Varðandi kolefnisgjöldin: Já, ég sé fyrir mér að þau hækki, eins og kemur fram, ekki gleyma því. Það kemur fram að þetta sé eitt af þessum fyrstu skrefum en þau komi til með að hækka. Við eigum að byggja upp innviðina [[Forseti hringir.]]til þess að þeir geti tekið á móti því m.a. að við getum hafið orkuskipti og annað í bílaflotanum sem einhverju nemur. En það gerist heldur ekki, við erum ekki tilbúin til þess úti um allt land. Það er bara ekki þannig. Þess vegna þurfum við að fara gætilega. Og við erum ekki heldur með ýmislegt fleira sem var í frumvarpinu sem gerði þessa hluti enn erfiðari og ég t.d. gagnrýndi, olíugjaldshækkun og annað.
Hæstv. forseti. Við ræðum hér við 1. umr. frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2018. Þar sem þetta er fyrsta ræða mín á þessu þingi vil ég byrja á að nota tækifærið og óska nýjum hv. þingmönnum til hamingju með árangurinn og kjörið. Þá vil ég óska nýrri hæstv. ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur, hæstv. forsætisráðherra, velfarnaðar í störfum. Ég styð þessa ríkisstjórn heils hugar, eðlilega. Áherslur ríkisstjórnarinnar, sem við höfum séð í allítarlegum stjórnarsáttmála, birtast í fjárlagafrumvarpinu, eða fyrstu skrefin, eins og komið hefur fram í umræðu. Ég vil í fyrsta lagi nálgast umræðuna á almennari nótum og áherslur hæstv. ríkisstjórnar og þær forsendur sem liggja til grundvallar. Þegar ég nefni forsendur má segja að þær séu efnahagslegar, eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu sjálfu, og að einhverju marki pólitískar. Ég vísa til stjórnarsáttmálans. Í annan stað vil ég ræða þetta frumvarp sem nefndarmaður hv. fjárlaganefndar og það starf sem bíður nefndarinnar við að rýna frumvarpið og í samhengi við þá umgjörð sem lög um opinber fjármál setja því starfi. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarni Benediktsson fór vel yfir efnahagslegar forsendur í framsögu sinni og megináherslur sem er að finna í frumvarpinu á milli fjárlagaára. Það er í sjálfu sér ekki ástæða til annars en að fagna því sem þar kemur fram. Hæstv. ríkisstjórn leggur upp með að taka hér mikilvæg skref að sterkara samfélagi, sem lofað er í stjórnarsáttmála. Ég nefni auknar fjárveitingar til heilbrigðismála og velferðarmála, í heilsugæslu og sjúkrahúsþjónustu, bæði í höfuðborginni og á landsbyggðinni, aukin framlög til lyfjakaupa, til niðurgreiðslu á tannlæknakostnaði til aldraðra og öryrkja, hækkun á frítekjumarki og atvinnutekjur aldraðra. Sótt er fram í menntamálum, sannarlega, og framlög bæði til háskóla og framhaldsskóla eru aukin og stefnt er að því að auka gæði náms, sem hlýtur alltaf að vera ánægjulegt markmið. Þá horfum við á viðsnúning í samgöngu- og fjarskiptamálum, en auðvitað hlýtur takmarkið á einhverjum tímapunkti fyrir Alþingi að vera að virða þá samgönguáætlun sem Alþingi samþykkir á hverju ári. Það er umræða út af fyrir sig og stærri en við 1. umr. fjárlaga. Á sama tíma og hér er sannarlega verið að auka útgjöld til innviða og mæta uppsafnaðri fjárfestingarþörf er lögð áhersla á að varðveita þann árangur sem náðst hefur í efnahagsmálum þjóðarinnar á undanförnum misserum. Þar er mjög mikilvægt að horfa til þess að skila jákvæðri afkomu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir 35 milljarða afgangi af heildarjöfnuði, um það bil 1,3% af vergri landsframleiðslu. En jákvæður frumjöfnuður upp á 94 milljarða undirstrikar í raun mikilvægi þess að halda áfram að lækka skuldir og vaxtagjöld og geta þannig aukið framlög enn frekar til fjárfestingar innviða og velferðar. Á sama tíma er mikilvægt að hagvöxtur verði hér sjálfbær og áframhaldandi efnahagslegur verðlagsstöðugleiki. Ljóst er að mikil vinna í knöppum tímaramma bíður þingsins og hv. fjárlaganefndar, að rýna frumvarpið, fara í saumana á fjölda málefnasviða og málaflokkum þeim tengdum, taka á móti gestum og kalla eftir frekari upplýsingum. Í lögum um opinber fjármál sem gilt hafa frá 1. janúar 2016 er meðal annars lagt upp með langtímahugsun, stöðugleika og aga við framkvæmd fjármála. Heildstæðari nálgun með samráði við sveitarfélögin, samanber 11. gr. þessara laga, og meiri áhersla er á bættan árangur í ríkisrekstri og eftirlit með framkvæmd opinberra fjármála. Þess sjáum við sérstaklega stað í því verklagi sem lögfest er í 4. gr. þessara laga þar sem ríkisstjórn skal, eftir að hún er mynduð, móta fjármálastefnu til fimm ára sem ráðherra leggur fram á Alþingi eigi síðar en samhliða framlagningu þess frumvarps sem við ræðum hér. Ég held að við hv. alþingismenn verðum að sýna þeirri stöðu sem upp kemur vegna tíðra kosninga ákveðið umburðarlyndi. Ég get ekki annað en tekið undir þá umræðu sem fram fór milli hæstv. fjármálaráðherra og hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar. En að sama skapi kemur fram ný fjármálaáætlun, væntanlega í mars, eða eigi síðar en 1. apríl, eins og lögin kveða á um, til næstu fimm ára. Hún byggir á þeirri stefnu. Öll umgjörð opinberra fjármála hefur þannig verið treyst til muna og aðkoma Alþingis sömuleiðis með aukinni áherslu á eftirlitsþáttinn. Þannig er stóraukin áhersla lögð á mat á árangri með þessu tæki stefnumótandi áætlanagerðar. Mikilvægt er að hafa í huga nú við umræðu fjárlaga að vinnan sem fram undan er; eftirlit og fylgni við framkvæmd fjárlaga, mat á framgangi stefnu og ekki síst ávinningi af ráðstöfun fjármuna, og fjárheimildir til málasviða og málaflokka, er ekki síður mikilvæg en rýnin sjálf sem fram fer í hv. fjárlaganefnd að hluta til og svo þinginu öllu í umræðum. Þannig getum við unnið að umbótum og að því marki að nýta fjármuni með skilvirkari hætti og vinna að markvissari forgangsröðun fjármuna sem hlýtur alltaf að vera endamarkmiðið.
Virðulegi forseti. Mig langaði til þess að spyrja núverandi hv. formann fjárlaganefndar um vinnu fjárlaganefndar á þeim stutta tíma sem eftir er fram að ætlaðri samþykkt frumvarpsins. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að við nefndarmenn getum náð þeim upplýsingum og því samhengi sem við þurfum á að halda á þessum stutta tíma til að vita hvaða ákvörðun við eigum að taka um fjárveitingu og verkefni tengd fjárlagafrumvarpinu. Við höfum lent í því þegar við setjum frumvörp í flýtimeðferð að við endum með rangt kostnaðarmat eða gerum mistök í tölum. Fyrr á þessu ári leiddi slík meðferð til mistaka upp á 2,5 milljarða á mánuði sem þurfti að leiðrétta afturvirkt og alls konar. Mig langaði aðeins til að fræðast um hvernig við getum sem best á þessum stutta tíma komið í veg fyrir slík mistök, sérstaklega þar sem ég rek augun í það að á meðal þeirra frumvarpa sem klára á í desember er fjáraukafrumvarp 2017. Samkvæmt lögum um opinber fjármál eigum við ekki að gera fjáraukalög því að varasjóðirnir eiga að dekka það sem upp á vantar. Ég skil ekki alveg af hverju við eigum að fara í fjáraukaumræðu, sérstaklega ef verið er að fara í eitthvað núna sem leiðir til mistaka og endar í röngum upphæðum og svoleiðis af því að það hefur verið unnið í flýti - að við myndum ekki lenda í fjáraukavinnu aftur 2018. Þessu tengt: Er búið að stofna til einhverra skuldbindandi fjárútláta sem leiða til þess að við þurfum að fara út í fjáraukalög í staðinn fyrir að geta bara nýtt varasjóðina?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni fyrir spurninguna. Varðandi vinnu hv. nefndar vil ég fyrst segja að við eigum enn eftir að hittast en erum, að loknu þessu andsvari væntanlega, að hlaupa yfir á nefndasvið og halda okkar fyrsta fund þar sem efnið er að fara yfir tímaplanið fram undan og vinnu nefndarinnar. Mér liggur við að segja og vísa í orð hæstv. fjármálaráðherra þegar hann talaði um að stjórnkerfið hefði allt unnið mikið afrek. Ég held að fram undan sé að þingið og hv. fjárlaganefnd vinni annað afrek. Þetta er knappur tímarammi. En við leggjum á okkur mikla vinnu og vöndum okkur eins og hægt er og tökum á móti gestum og reynum að rýna þetta frumvarp eins og kostur er við þessar kringumstæður. Ég hef fulla trú á því að við náum til lands í því. Varðandi varasjóðina og fjáraukann. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta er einn af kostum þessa ramma sem lög um opinber fjármál eru. Bæði eru varasjóðir fyrir málaflokka sem ráðherrar geta, ef upp koma einhver frávik, unnið með og svo er einn stærri varasjóður fyrir öll málefnasviðin. Það ætti að draga úr því sem hefur verið tilhneiging til, að taka á frávikum í fjárauka. Það er þá aldrei svo að ekki geti komið upp einhver enn stærri frávik sem þarf að taka á í fjárauka. En inn í framtíðina vil ég taka undir það með hv. þingmanni að á einhverjum tímapunkti ætti það að vera liðin tíð.
Forseti. Ég spyr sérstaklega af því að eftirliti með framkvæmd fjárlaga var að mínu mati verulega ábótavant á síðasta þingi, að hluta til vegna þess að það komu kosningar en líka af því að þegar við fengum skýrslur og upplýsingar um veikleika sem voru í fjárlögunum var glímt við þá veikleika eins og þeir kæmu til kasta fjáraukalaga. Það voru aldrei neinar útskýringar, eins og á að vera samkvæmt lögum um opinber fjármál, hvað ráðherra hygðist gera til að bregðast við þeim veikleikum sem umræðan stóð um, eins og lyf og lækningavörur og málefni innflytjenda og því um líkt. Þrátt fyrir að við fengjum í fjárlagagerð í desember í fyrra sviðsmyndagreiningar sem hljóðuðu upp á þessa veikleika, sem komu fram seinna, komu fjárlögin frá starfsstjórninni samt án þessara sviðsmyndagreininga. Útlendingastofnun og innanríkisráðuneytið vissu af þeim veikleikum og ætluðu greinilega þinginu að laga þá, en þingið var nýbúið að afgreiða ný lög um t.d. útlendinga sem gáfu heimildir til að fara í ýmsar aðgerðir sem gætu verið kostnaðarsparandi en útskýrðu ekki á sama tíma þegar þau kynntu veikleikana að þau væru að nýta þær heimildir sem þau fengu. Ég hef áhyggjur af því að við lendum í svipuðu vanda á komandi ári með eftirlit með framkvæmd fjárlaga, af því að við erum á svo knöppum tíma og náum ekki yfirsýninni og samhenginu í fjárlagafrumvarpinu til að geta vitað fyrir fram hvað við erum að fara að skoða í kjölfarið. Þá lendum í sama vanda og í desember síðastliðinn þar sem var einhver sviðsmyndagreining sem við höfðum ekki forsendur til að meta en lærðum síðan betur á eftir því sem á leið og lentum í vanda.
Hæstv. forseti. Ég þakka seinna andsvar hv. þingmanns. Hv. þm. Björn Leví Gunnarsson kemur í raun að þeim ramma sem lög um opinber fjármál eru. Breyttir tímar, breytt verklag og breytt umgjörð gefa tilefni til að vinna af meiri festu, með meiri langtímahugsun. Það er alltaf hætta á að maður taki of sterkt til orða varðandi þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið, en það var innan ramma þeirrar lagaumgjarðar sem þá var. Það tengist kannski pólitíkinni og við berum líka ábyrgð á því sjálf; tíðar kosningar þýða pólitískan óstöðugleika. Og í hverju birtist það? Það birtist í því að við náum ekki almennilega að vinna eftir þeim verkferlum sem við setjum okkur sjálf. Það er bagalegt. Vonandi náum við að upplifa það, bæði Alþingi og hv. fjárlaganefnd, að vinna innan þessa ramma og komast í það ferli sem fjármálastefnan er - fjármálaáætlun og fjárlög sem byggjast síðan á því - þannig að við getum farið að smíða alvörugreiningartæki og viðmið til að umræðan hafi meiri fótfestu þegar hún fer fram hverju sinni um fjárlög.
Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir fína ræðu og gott yfirlit, mér finnst það gefa góð fyrirheit um þá vinnu sem fram undan er undir hans forystu í fjárlaganefnd. Það er rétt að kosningar bjóða upp á ýmislegt, m.a. upp á þessi fjárlög, og ég ítreka það sjónarmið okkar í Viðreisn að þetta er heitur kokteill að því leytinu til að verið er að auka útgjöld annars vegar og boða síðan skattalækkanir hins vegar. Sagan segir okkur að það er ekki góð efnahagsstefna. En það er önnur saga. Ég vil spyrja hv. þingmann þriggja spurninga. Ég átta mig ekki á því hver stefna ríkisstjórnarinnar varðandi innheimtu auðlindagjalda er. Það þarf að endurskoða auðlindagjöldin á sjávarútveginn og ég vil gjarnan fá að heyra hvernig hv. þingmaður sér það fyrir sér. Það hlýtur að hafa verið rætt innan stjórnarflokkanna hvernig auðlindagjöldin eigi að þróast þegar kemur að sjávarútvegi. Kolefnisgjöldin, þar er boðuð 50% hækkun. Ég hef annars vegar heyrt hæstv. fjármálaráðherra segja að ekki verði frekari hækkun á meðan þingmenn frá Vinstri grænum hafa boðað að þetta sé rétt upphafið á ákveðinni vegferð. Í þriðja lagi eru það samgöngumálin á suðvesturhorninu. Við erum bæði þingmenn Suðvesturkjördæmis, þess mikilvæga kjördæmis, stærsta kjördæmisins, þ.e. þess fjölmennasta, Kragans. Ég vil gjarnan heyra af því vegna þess að þörfin er upp á allt að 70 milljarða til að bæta í nýframkvæmdir á þessu svæði. Það er eiginlega engin aukning í nýjar samgönguframkvæmdir, nú á milli ára, á þessu svæði. Síðan hefur hæstv. samgönguráðherra útilokað að aðrar leiðir verði skoðaðar frekar. Hvernig sér hv. þingmaður samgöngumál á suðvesturhorninu þróast samkvæmt þessu frumvarpi?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur hennar risastóru spurningar. Fyrst vil ég segja, varðandi aðhaldsstig opinberra fjármála og ríkisfjármála sem birtist í þessu frumvarpi, að það er leitast við að halda áfram jafnvægi og efnahagslegum stöðugleika. Það er verið að skila jákvæðri afkomu og stefnt að því að greiða áfram niður skuldir og vexti. Varðandi auðlindagjöldin vil ég fyrst segja að það er löngu tímabært að koma því fyrir í stjórnarskrá. Byrjum á því og svo held ég að það verði að vera þverpólitísk sátt um það og samráð við þær atvinnugreinar sem við erum að tala um, hvort sem það er sjávarútvegurinn eins og í þessu tilviki eða ferðaþjónustan eða aðrar greinar. Alls staðar þar sem um er að ræða auðlindir og gjaldtöku þarf samráðið, bæði á hinum pólitíska vettvangi og við atvinnugreinarnar, að vera meira og markvissara kannski en verið hefur. Þetta hefur veginn alltaf endað í einhverjum hnút hér á hinu háa Alþingi. Kolefnishækkunin - það er lægra gjald en til stóð. En það hangir vel saman við loftslagsmál og þau markmið sem sett hafa verið í því samhengi um að lækka þessa kolefnismælikvarða. Ég held að það sé bara mjög jákvætt. Ég kem síðan í seinna andsvari að samgöngumálum í Suðvesturkjördæmi.
Frú forseti. Ég vil lýsa yfir sérstakri ánægju minni með þessi svör hv. þingmanns þó að ég sé ekki endilega alveg sammála honum varðandi það að aðhaldið í þessu fjárlagafrumvarpi sé nægilega mikið. Á sínum tíma var lagt upp með 44 milljarða. Nú eru þeir 35 og það er talað um að bæta í á milli umræðna þannig að aðhaldið er vissulega aðeins að slakna. Engu að síður deilum við þessari sameiginlegu sýn. Við þurfum að gæta að innviðum samhliða því að vera með ábyrg ríkisfjármál. Stjórnarskráin - ég vil fagna því sérstaklega sem hv. þingmaður sagði, þetta er lykilatriði. Ég saknaði þess að vissu leyti í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra í gær að fá ekki ákveðna sýn á það hvernig við ætlum að breyta stjórnarskránni. Við verðum að fara að koma auðlindaákvæði inn í stjórnarskrána. Það er lykilatriði til að hægt sé að vinna að þeirri þverpólitísku sátt sem við þurfum að ná og við vorum byrjuð að vinna að á síðasta þingi þar sem allir flokkar voru kallaðir að borðinu. Allir eiga að sitja undir þeirri ábyrgð að ná sáttinni. Eins og hv. þingmaður nefndi réttilega þá verður það ekki gert nema í samráði við greinina. Það er lykilatriði fyrir sjávarútveginn sem slíkan að við förum að leiða þessi mál í jörð. Það er hægt. Nú þegar endurskoðun á veiðigjöldunum er fram undan sé ég einmitt tækifæri til að nota þá endurskoðun til þess að reyna að ná sátt. Við eigum alla vega að láta á það reyna. Mér finnst þessi tónn mjög jákvæður af hálfu stjórnarþingmanns. Kolefnisgjöldin. Eftir að hafa hlustað á hann og hv. þm. Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur, og um leið þau orð sem fram komu í máli hæstv. fjármálaráðherra, get ég ekki horft fram hjá því að eftir situr ákveðin tilfinning um að ekki sé eining innan stjórnarflokkanna varðandi þróun kolefnisgjaldsins. Það er kannski spurning mín til hv. þingmanns: Hvernig metur hann stöðuna? Hvernig sér hann þróunina fyrir sér? Er eining innan stjórnarflokkanna um það í hvaða veru kolefnisgjöldin eigi að þróast?
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur umræðuna og þessar spurningar sem eru mjög mikilvægar en kannski ekki þannig að ég geti svarað þeim á þessum stutta tíma eins og ég vildi. Það sem ég skildi eftir í fyrra andsvari voru samgöngumál í Suðvesturkjördæmi. Það er gott að vita til þess að eiga bandamann þar. Í þessum töluðu orðum er nú verið að halda upp á það og fagna og skála fyrir mögulega [[Borgarlínu.]]mislægum gatnamótum í Krýsuvík. [[Gripið fram í.]] Í þessu fjárlagafrumvarpi er lagt upp með, ef við tökum Hafnarfjörð, framkvæmdir við hringtorg sem hefur verið hættulegt og mikill umferðarhnútur við Kaplakrika. Það er auðvitað mjög aðkallandi að klára Arnarnesveg í gegnum Kópavog. Svo er umferðin í gegnum Mosfellsbæ orðin gríðarlega mikil og um Kjósarskarðsveg, umferðin þar, bæði flutningar og ferðamenn. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, [[Gripið fram í.]]það er af mörgu að taka. Ég held að vettvangur samgönguáætlunar verði notaður til þess að klára þá umræðu.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér fjárlög fyrir árið 2018. Það kemur kannski ekki á óvart að ég ætla ekki að gera efni þessa fjárlagafrumvarps mikið að umtalsefni. Það er nokkuð í takt við það fjárlagafrumvarp sem lagt var fram af síðustu ríkisstjórn síðastliðið haust, þó með þeim frávikum helstum að nokkuð er aukið í útgjöld. En forgangsröðun fjármuna í þessu fjárlagafrumvarpi og sú aukning sem þar er að finna er nokkuð í takt við áherslur Viðreisnar í málaflokknum. Við sjáum áfram verulega áherslu á uppbyggingu í velferðarkerfinu, áframhaldandi aukningu í framlögum til almannatrygginga, aukningu í framlögum til menntakerfisins. Allt er það mjög gott og ánægjulegt að sjá. Það sem ég hef mestar áhyggjur af, og hefur svo sem komið fram í máli mínu áður, er aðhaldsstig ríkisfjármálanna, sem er bæði umtalsvert minna í þessu fjárlagafrumvarpi samanborið við það sem lagt var fram í haust. En það sem verra er að boðað er í þeirri fjármálastefnu sem lögð hefur verið fram samhliða þessu fjárlagafrumvarpi að það verði minnkað enn frekar eftir því sem líður á kjörtímabilið og raunar strax umtalsvert til viðbótar strax á næsta ári. Hæstv. fjármálaráðherra spurði áðan hvaða máli 5 milljarðar skiptu til eða frá, eða þess vegna 10, eða þá 20. Jú, auðvitað skipta þeir verulegu máli því að það er á þessum tímapunkti í hagsveiflunni sem við höfum alltaf misstigið okkur hingað til, alltaf misst tökin, einmitt á einum mikilvægasta hrekknum í hagstjórninni sem eru ríkisfjármálin. Ef við horfum til reynslunnar af hruninu, þeirra hillumetra af skýrslum sem skrifaðar voru um orsakir þess og afleiðingar, er þar ítrekað verið að benda á skort á nægjanlegu aðhaldi á þenslutímum í ríkisfjármálum. Við höfum gert ýmislegt til að reyna að bæta þar úr. Við höfum stofnað til sérstaks þjóðhagsvarúðarráðs. Við höfum stofnað sérstakt fjármálaráð. Við höfum sett lög um opinber fjármál. Þau lög voru reyndar gagnrýnd á sínum tíma fyrir að þær aðhaldsreglur sem þar er að finna dygðu sjaldan til þess að beisla ríkisfjármálin einmitt á þessum tímapunkti, í þenslu. Því til stuðnings var m.a. rætt um að engin af þeim varúðarreglum sem þar væri að finna hefði gripið þá miklu þenslu sem var í ríkisfjármálunum á árunum 2005–2007. Sú gríðarlega óábyrga útgjaldastefna sem þeim fjárlögum fylgdi hefði öll rúmast innan þeirra reglna sem er að finna í lögum um opinber fjármál. Það er því miður svo að það eina sem virðist beisla ríkisfjármálin er einfaldlega hversu mikið fé er í kassanum. Þess vegna er áhyggjuefni að sjá að nú er enn og aftur verið að endurtaka sömu mistök. Af hverju skiptir þetta máli? Við tölum um samkeppnisskilyrði útflutningsatvinnuvega okkar, sér í lagi á tyllidögum. Það eru einmitt ríkisfjármálin sem þrengja að þessum sömu samkeppnisskilyrðum á þessum tímum. Þegar ríkisfjármálin axla ekki hlutverk sitt í hagstjórn eru vextir hærri en ella og gengi sterkara en ella. Á það hefur ítrekað verið bent og ítrekað varað við því, en við virðumst því miður ekki ætla að læra mikið af því. Það er kannski þess vegna sem við glímum við það umhverfi á Íslandi að útflutningsatvinnugreinar okkar eru fyrst og fremst auðlindagrundvallaðar, því að annað hefur ekki þrifist í þeim óstöðuga efnahagsjarðvegi sem við höfum skapað, eins og tækni- og þekkingarfyrirtæki. Það er alltaf sama vandamál sem þau fyrirtæki glíma við og við ætlum nú að endurtaka þann leik enn og aftur. Á sama tíma tölum við um mikilvægi þess að efla og fjárfesta í þekkingu, að framtíðartækifæri okkar liggi í fjórðu iðnbyltingunni. Ef við ætlum að hagnýta okkur þau tækifæri sem felast í fjórðu iðnbyltingunni þurfum við að byrja á að ná tökum á okkar eigin hagstjórn, að ná að skapa stöðugleika fyrir þau fyrirtæki sem eiga einmitt að geta vaxið og dafnað á grundvelli fjórðu iðnbyltingarinnar. Áhyggjur mínar helgast fyrst og fremst af þessum þáttum. En það er líka vert að hafa í huga þegar talað er um það fjárlagafrumvarp sem hér liggur fyrir. Það er áhugavert að fylgjast með skoðanaskiptum þingmanna Vinstri grænna og Framsóknarflokks, sem áður hallmæltu mjög fjármálastefnu fyrri ríkisstjórnar og fjárlagafrumvarpi, töluðu um sveltistefnu, en fylkja sér nú að baki lítt breyttu frumvarpi aðeins fáeinum vikum síðar. Það er svo sem ekkert nýtt að skoðanir breytast hratt milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Það er áhugavert að sjá að það gerist á undraskömmum tíma núna. En það er ágætt að hafa í huga þegar talað er um hvenær megi byggja upp, hvenær megi efla stoðir samfélagsins, að verði áform þessa fjárlagafrumvarps að veruleika hafa útgjöld ríkissjóðs aukist um 110 milljarða frá fjárlögum ársins 2016. Það er, að ég hygg, um 16% aukning á útgjöldum ríkissjóðs á ekki lengri tíma en það. Þeim útgjöldum hefur fyrst og fremst verið varið til velferðarkerfisins, til menntakerfisins. Forgangsröðunin þar hefur verið alveg ágæt. Segja má bæði síðustu ríkisstjórn og ríkisstjórninni þar á undan það til hróss að þetta voru megináherslurnar sem var að finna í þeirri útgjaldaaukningu og því ber að fagna. En við þurfum líka að gæta að okkur, sér í lagi á þessum tímum þegar búið að auka enn á hagvaxtarspá þessa árs, og vara enn frekar við hættunni á ofþenslu. Seðlabanki gerði það nú síðast í fyrradag, og varaði við að halda vöxtum óbreyttum, m.a. með vísan til áhyggna sinna af stöðu opinberra fjármála og aðhaldsleysi þeirra. Væntanlega megum við þá vænta vaxtahækkana Seðlabanka þegar fjármálastefna og fjárlögin verða samþykkt. En það er líka vert að hafa í huga þegar við ræðum ríkisfjármálin að við leysum ekki öll vandamálin bara með auknum útgjöldum. Þess vegna þætti mér áhugavert að eiga hér orðastað við þrjá ráðherra sem hafa einmitt hver um sig mikil tækifæri til að gera betur með það fjármagn sem þegar er varið til kerfisins. Þar má fyrstan nefna hæstv. heilbrigðisráðherra. Landlæknir hefur ítrekað rætt um að vandamál heilbrigðiskerfisins verði ekki bara leyst með auknum fjárútgjöldum. Það þarf að horfa til skipulagsbreytinga, það þarf að horfa til aukinnar skilvirkni og betra skipulags. Mér þætti áhugavert að heyra skoðanir heilbrigðisráðherra þar á. Það sama má segja um menntakerfið okkar. Við horfum til þess að jafna hér útgjöld til háskólakerfisins til þess sem tíðkast í ríkjum OECD og hinum Norðurlöndunum. Mér þætti áhugavert að heyra mat hæstv. menntamálaráðherra á því hvar við erum nákvæmlega stödd í þeim samanburði í dag því að þær tölur sem við ræðum gjarnan um eru að verða fjögurra ára gamlar. Mikið hefur breyst síðan; bæði hefur gengið styrkst, útgjöld til málaflokksins hafa verið aukin verulega og nemendum hefur fækkað. Ég geri ráð fyrir að þessir mælikvarðar séu aðrir og hagstæðari í dag en þeir voru þá. En það skiptir ekki síður máli að við horfum til þess hvernig við framkvæmum menntastefnu okkar í fjárveitingu í gegnum fjármögnunarkerfið eða reiknireglurnar sem við veitum fjármagn eftir til menntakerfisins. Það á bæði við um háskólastigið og framhaldsskólastigið þar sem við vitum að verk- og tæknigreinarnar sem við viljum leggja miklu meiri áherslu á, eru kostnaðarsamari. En stjórnvöld hafa í raun aldrei fylgt eftir stefnu sinni í þeim málum að vilja efla þessa þætti með því að veita fjármagn og breyta reiknireglunum þannig að þær auki árangur skólanna við að efla þennan þátt. Í þriðja lagi er gríðarlegt áhyggjuefni hversu mikið örorkubyrði hefur aukist hér á landi á undanförnum árum. Það eru öll teikn á lofti um að svo verði áfram. Þess vegna þætti mér áhugavert að heyra sjónarmið hæstv. félags- og jafnréttismála: Hvernig getum við framkvæmt og hvaða umbætur getum við gert í núverandi fyrirkomulagi til að auka hvatann til virkni meðal fólks og ná betri árangri í að snúa fólki aftur út á vinnumarkaðinn? Það skiptir ekki síður máli. Það skiptir ekki bara máli fyrir kostnað ríkissjóðs, það skiptir alveg gríðarlega miklu máli fyrir lífsafkomu og lífsgæði þess fólks sem er á örorkubótum hvernig við getum aukið hvata örorkulífeyriskerfisins til atvinnuþátttöku. Mér þætti áhugavert [[Forseti hringir.]]að heyra sjónarmið ráðherra í því efni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni greinargóða ræðu og þakka fyrir spurningarnar sem ég mun bregðast við í þessu andsvari við hann. Spurningarnar voru stórar og lúta að heildarsýn sem mér finnst afar mikilvægt að við ræðum hér. Vonandi fáum við tækifæri til að ræða hana við fleiri umræður í þinginu því að það er sannarlega rétt ábending hjá honum að við leysum vandamál heilbrigðiskerfisins ekki einungis með auknum útgjöldum. Ég er sammála landlækni hvað það varðar. Enda kemur fram í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna, og ég tel að það séu nú ekki bara ríkisstjórnarflokkarnir sem séu sammála um það heldur stjórnmálin almennt, að löngu tímabært sé að greina einstaka þætti heilbrigðiskerfisins, hvert sé hlutverk þeirra og síðan samspil þeirra þátta. Það er alveg ljóst að í íslenska heilbrigðiskerfinu, sem er þó mjög gott og sterkt kerfi, er um að ræða töluverða skörun á verkefnum, tvíverknað einhvers staðar og líka eyður. Við erum alveg örugglega ekki að ráðstafa því fé sem við höfum milli handanna eins og best yrði á kosið. Hins vegar er það svo að útgjöld til heilbrigðismála miðað við höfðatölu, þ.e. miðað við verga landsframleiðslu, eru á Íslandi undir meðaltali OECD-ríkjanna, eða hafa verið það. Meðaltalið fyrir árið 2016 er 9%. Mér finnst að við eigum að velta því fyrir okkur hversu hátt þetta hlutfall eigi að vera. Undirskriftasöfnun Kára Stefánssonar gerði ráð fyrir 11%. Hins vegar, ef hv. þingmaður myndi vilja reifa það með mér líka, mætti líka spyrja hversu há, með eðlilegum hætti, [[Forseti hringir.]]kostnaðarhlutdeild eða -þátttaka sjúklinga ætti að vera í góðu heilbrigðiskerfi.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör í andsvari. Það sem ég velti fyrir mér, til þess að kalla eftir aðeins nánari skilningi á skoðunum og stefnu ráðherra þegar kemur að endurskipulagningu heilbrigðiskerfisins, er að í nýlegri McKinsey-skýrslu, sem unnin var fyrir Landspítalann, var meðal annars bent á að einn augljós veikleiki þessa kerfis væri að það vantaði í raun sterkari stýringu. Við værum með of mikla síló-hugsun, ef þannig mætti orða það, þ.e. hver stoð kerfisins vinnur með einangruðum hætti; heilsugæsla talar illa við sérfræðilækna eða spítala, spítalaþjónusta talar illa við sérfræðiþjónustu og öldrunarþjónustu og svo mætti áfram telja. Þar er þeirri hugmynd varpað fram að setja með einhverjum hætti sameiginlega yfirstjórn, einfaldlega, yfir heilbrigðiskerfið, og mögulega undir forystu ráðherra eða ráðuneytis. Ég hefði áhuga á að heyra sjónarmið hæstv. heilbrigðisráðherra hvað þetta varðar. Mikill skoðanamunur er innan stjórnarflokkanna um hlutverk einkaframtaks í heilbrigðiskerfinu en hver sem afstaða okkar er til þess er staðreyndin sú að á bilinu 35–40% af því fjármagni sem rennur til heilbrigðismála hjá okkur á ári hverju renna til einkarekinna stofnana eða reksturs sem er utan opinbers reksturs með einum eða öðrum hætti. Mig langar að heyra frá hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hún hyggist breyta einhverju í þessu eða halda svipaðri stefnu áfram.
Forseti. Í fyrsta lagi varðandi hugmyndir hv. þingmanns um sameiginlega stjórn yfir íslenska heilbrigðiskerfinu: Miðað við íslenska stjórnskipan er þessi stjórn í höndum heilbrigðisráðherra á hverjum tíma með þeirri ráðgjöf sem ráðherrann hefur aðgang að í gegnum landlæknisembættið og fleiri slíka. Ég vil upplýsa þingmanninn og þingheim um það líka að auðvitað er mikilvægt samráð haft við forstjóra Landspítalans og þær lykilstofnanir sem þar eru. En auðvitað hlýtur þetta líka að vera partur af heilbrigðisstefnu til lengri framtíðar. Hin spurningin sem hv. þingmaður bar upp snerist um samspil einkarekinnar og opinberrar þjónustu. Það er alveg ljóst að breytingar hafa orðið á kerfinu á undanförnum árum á þann veg að það hefur verið á kostnað opinberu þjónustunnar. Framlögin til hennar hafa aukist um 3% á sama tíma og einkarekna þjónustan hefur aukist um 57%. [[Forseti hringir.]]Það er alveg augljóst að megináhersla þess ráðherra sem hér stendur verður í þágu opinbera kerfisins.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra greinargóð svör. Ég ítreka að ég tel það eitt af mikilvægustu verkefnum okkar í þinginu, bæði minni hluta og meiri hluta, á komandi árum að bæta skilvirkni heilbrigðiskerfisins. Það er alveg ljóst að við erum með miklar áskoranir í heilbrigðismálum á komandi árum. Þjóðin er að eldast. Því fylgir mikill kostnaður. Kröfur aukast, tækni fleygir fram, lyf verða fullkomnari en dýrari um leið. Það er alveg ljóst að í raun eru engin endimörk á þeim fjárkröfum sem kerfið mun gera. Ég held að það muni eingöngu afmarkast af því sem við getum gert. Þess vegna skiptir gríðarmiklu máli að við hugsum líka með skilvirkum og markvissum hætti til þess hvernig við getum gert kerfið betra og skilvirkara þannig að það þjóni fólkinu betur en kosti um leið ríkissjóð ekki jafnmikið og það ella myndi gera.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir hans innlegg. Spurningarnar eru mjög brýnar. Það er alveg ljóst að þessi ríkisstjórn er að fara í stórsókn er varðar menntamálin. Við erum að auka framlög til háskólastigsins og nú þegar hefur háskólaráð Háskóla Íslands lýst yfir mikilli ánægju með þessar auknu áherslu okkar þar sem við ætlum að ná OECD-meðaltalinu, þ.e. fjárframlögum á hvern nemanda. Hann spyr hvar þessi mál standi núna. Við höfum unnið það þannig í ráðuneytinu að við erum búin að framreikna hvað þurfi til til ársins 2020. Það kemur að vísu ekki fram í fylgiritinu. Mitt fólk í ráðuneytinu segir mér að það eigi eftir að uppfæra tölurnar í fylgiritinu. En það lítur þannig út að við getum náð þessu OECD-meðaltali með þeim fjármunum sem við ætlum að úthluta. Áherslurnar? Hvernig ætlum við að fara út í þetta? Það sem við munum gera er að leggja aukna áherslu á kennslu, á rannsóknir, á vísindastarf og á að styrkja alþjóðasamstarf. Annað sem við viljum gera, og hafinn er undirbúningur að, er að endurskoða reiknilíkanið til að gera það skilvirkara. Við erum í samstarfi við yfirvöld í Hollandi og Noregi og tökum mið af því sem er að gerast þar. Varðandi framhaldsskólastigið erum við með auka 400 milljónir inn í það. Höfuðáhersla verður lögð á að styrkja iðn- og verknám. Ég held að brýn þörf sé á því. Við sjáum að útskrifaðir nemar úr iðn- og verknámi á Íslandi eru mun færri en til að mynda í Noregi. Að þessu viljum við vinna og þetta viljum við bæta.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra svörin í andsvari. Ég velti því fyrir mér, þegar kemur að reiknilíkönum og stefnu stjórnvalda, að reynsla undangenginna ára hefur verið sú að jafnvel þegar árangur hefur náðst í að hvetja ungt fólk til að sækja í iðn- og verknám virðist það seljast upp býsna hratt, þ.e. fjármagnið í reiknilíkönunum fylgir ekki til þess að skólarnir geti tekið við nemendum sem þó hafa áhuga á að sækja í þetta nám. Þeim er í raun snúið yfir í bóknám, sem þeir hafa ekki áhuga á og flosna jafnvel upp úr námi. Það er auðvitað grafalvarlegt þegar við tölum ár eftir ár, og jafnvel áratug eftir áratug, um mikilvægi þess að byggja upp iðn- og verktækninám, að því fylgi ekki fjármagn. Þess vegna myndi ég vilja heyra aðeins betur hugmyndir ráðherra um hvernig hægt sé að endurskoða reiknilíkönin og hvernig stjórnvöld hyggist fylgja stefnu sinni eftir hvað þetta varðar. Síðan er auðvitað ekki hægt að ræða menntakerfið án þess að horfa til grundvallarvandamáls kerfisins í dag, ekki hvað síst þegar horft er til grunn- og framhaldsskóla, sem er einfaldlega kennaraskortur. Við sjáum að aðsókn í námið hefur hrunið. Um helmingur menntaðra kennara starfar við annað í dag. Ég er nú þannig úr garði gerður að ég reyni yfirleitt að leita uppi hinar augljósu ástæður og ég held að þær séu ekki mjög flóknar. Launin eru einfaldlega of lág. Það er spurning hvernig við getum náð samstöðu um breytingar þar á án þess að raska jafnvægi á vinnumarkaði. Það held ég að sé eitt brýnasta verkefnið þegar kemur að menntakerfinu, að það sé skýr ávinningur að mennta sig til kennslu og að við náum sátt um breytta röðun kennara í launum á vinnumarkaði.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þessar athugasemdir og hugsanir hans um hvernig við getum bætt íslenskt skólastarf. Varðandi iðn- og verknámið viljum við beita okkur fyrir því að reiknireglan sé þannig að raunverulegur möguleiki sé á því að fjölga nemendum í iðn- og verknámi. Það er skýr stefna þessarar ríkisstjórnar. Við viljum gera þetta. Því eitt af því sem við sjáum, og er mjög einkennandi fyrir íslenskt skólastarf, er brotthvarfið. Það virðist vera þannig að það sé mun meira en til að mynda á Norðurlöndunum. Ég tel sjálf að ein skýringa þessa sé að við erum ekki með nógu mikla fjölbreytni hvað þetta varðar. Ég mun beita mér fyrir því. Varðandi kennaraskortinn er ég hjartanlega sammála hv. þingmanni. Þetta er ein stærsta áskorunin sem við stöndum frammi fyrir. Það þjóðfélag sem getur ekki búið svo um hnútana að kennarar vilji vera í sinni grein, þarf verulega á því að halda að líta í eigin barm og gera betur.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra enn og aftur svörin. Ég átta mig á því að hæstv. ráðherra er nýtekin við starfi. Ég get ekki annað en hvatt hana til dáða og óskað henni velgengni í vinnu í þessum gríðarlega mikilvæga málaflokki. Hér verðum við einfaldlega að gera betur. Það er tómt mál að tala um metnað í menntakerfinu okkar, í menntastefnu okkar, ef við látum ekki nauðsynlegt fjármagn fylgja og ef við sinnum ekki grundvallarþörf kerfisins sem er að manna kennarastöður. Það skiptir gríðarlega miklu máli. Við vitum öll um þau tækifæri sem liggja í þekkingariðnaði og í hærra menntunarstigi þjóðarinnar á komandi árum og áratugum og því er gríðarlega mikilvægt að við náum tökum á þeim vanda sem þarna er við að glíma. Takk.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir þessar hugleiðingar og vangaveltur. Ég tek undir þá sýn sem hann setur fram. Það er gríðarlega mikilvægt og það er staðreynd að fjölgun örorkulífeyrisþega er umfram allar okkar spár. Ég kom meðal annars inn á þetta í ræðu í gær við stefnuræðu forsætisráðherra. Það er líka áhyggjuefni að þarna er talsvert mikið af ungu fólki. Ungu fólki, sem kemur þarna inn vegna andlegra eða geðrænna veikinda eða annars slíks, fjölgar sérstaklega. Ég tel gríðarlega mikilvægt að við förum í vinnu sem snýr að kerfisbreytingu þarna. Við þurfum að halda áfram vinnu við starfsgetumatið sem hefur verið í þróun og tengist þeirri sýn að allir geti tekið virkan þátt í samfélaginu. Það er gríðarlega mikilvægt að það sé gert og samhliða því þurfum við að fara í endurskoðun á almannatryggingakerfinu, líkt og gert var gagnvart öldruðum. Það leggur þessi ríkisstjórn áherslu á og í fjárlagafrumvarpinu er sérstakur kafli þar að lútandi. Samhliða því verður ríkisvaldið að koma inn og ræða við aðila vinnumarkaðarins og sýna þar gott fordæmi sjálft með því að skapa hlutastörf og störf þannig að þessir einstaklingar geti komið út á vinnumarkaðinn, þeir sem treysta sér til þess. Ég held að þar sé líka talsvert mikil vinna fram undan því að samhliða því þarf líka hugarfarsbreytingu hjá hinu opinbera og í atvinnulífinu. Þetta er klárlega eitt af stærstu viðfangsefnum velferðarráðuneytisins og félags- og jafnréttismálaráðherra á þessu kjörtímabili. Ég hefði getað komið inn á nokkra punkta í viðbót sem ég verð að gera í seinna andsvari.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég vil taka það fram fyrst að ég er ánægður að heyra áherslur ráðherra á áframhaldandi uppbyggingu starfsgetumats, þ.e. að við breytum núverandi matskerfi úr örorkumati yfir í starfsgetumat. Ég held að það sé alltaf miklu jákvæðara að meta fólk út frá getu en vangetu. Ég átta mig um leið á þeim efasemdum sem verið hafa í hópi öryrkja og hjá hagsmunahópum þeirra hvað þetta kerfi varðar og langaði að heyra skoðanir ráðherra á því hvernig hægt sé að koma til móts við þær. Fyrir það fyrsta þarf að hafa í huga að hlutfall hlutastarfa á íslenskum vinnumarkaði er óvenjuhátt í samanburði við nágrannalönd okkar. Ég held að vandinn liggi ekki þar heldur í því hvernig við getum aukið sveigjanleika vinnumarkaðarins þegar kemur að einstaklingum með skerta atvinnugetu og hvernig við getum byggt upp skilvirkara stuðnings- og hvatningarkerfi til atvinnuþátttöku. Þetta er ekki einfalt viðfangsefni, í raun gríðarlega flókið og viðkvæmt. En það er líka með sama hætti ljóst í mínum huga að núverandi fyrirkomulag og stefna er algerlega gengin sér til húðar, er í raun gjaldþrota. Því er gríðarlega mikilvægt að hér takist vel til. Mér þætti áhugavert að heyra hugmyndir hæstv. ráðherra um hvernig megi ná fram þátttöku vinnumarkaðarins og auknum hvata til atvinnuþátttöku þar.
Virðulegur forseti. Takk fyrir þetta. Við hv. þingmaður deilum þeirri skoðun að þetta er ekki einfalt viðfangsefni. Ég hef nú þegar rætt við alla helstu forsvarsmenn atvinnulífsins varðandi einmitt þetta og þær efasemdir hjá báðum aðilum að hægt sé að ná saman um starfsgetumat. Ég held að jafnvel þó að forsvarsmenn atvinnulífsins séu tilbúnir til þess að skipuleggja hlutastörf o.s.frv. þá þurfi ákveðna hvata þar inn til þess að það geti gengið í raun og veru. Ég hef ekki lausnina á því. En ég skynja nákvæmlega það sama og hv. þingmaður kemur hérna inn á hvað það snertir. Þessi vinna hefur verið í gangi í ráðuneytinu og verður lögð gríðarleg áhersla á samtal á milli þeirra hagsmunaaðila sem að þessu koma snemma á nýju ári. Síðan er auðvitað annað sem er efni í stóra umræðu sem er af hverju allt þetta unga fólk er að koma þarna inn í upphafi. Er eitthvað í stuðningskerfinu gagnvart þessu unga fólki á fyrri stigum sem veldur því [[Forseti hringir.]]að þarna er alltaf að fjölga? Sú umræða er miklu stærri og kannski enn mikilvægari.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég er alveg sammála, við þurfum ekki síður að horfa til forvarna. Það er einmitt gríðarlega mikilvægt að byggja upp í t.d. geðheilbrigðiskerfinu. Við þurfum að grípa miklu fyrr inn í þegar fólk verður fyrir áföllum, hvort sem er af andlegum eða líkamlegum toga, til þess að styðja það til virkni að nýju eins fljótt og auðið er og þegar fólk er reiðubúið og treystir sér til að hefja í raun og veru starfsendurhæfingu. Vandinn verður ekki leystur nema að horfa á hann með heildstæðum hætti þar sem horft er á orsakir örorkunnar og afleiðingar hennar, en ekki síður hvernig við getum endurskoðað örorkulífeyriskerfið sjálft sem ég held að skipti gríðarlega miklu máli. Í dag er það mjög letjandi til atvinnuþátttöku með krónu á móti krónu skerðingunni. Við verðum einfaldlega að setja í forgang að breyta því. Það verður að vera þannig með öryrkja eins og aðra að þeir sjái árangur og ávinning af erfiði sínu.
Virðulegi forseti. Annað árið í röð vinnum við að setningu fjárlaga við afar sérstakar og knappar aðstæður. Í fyrra voru þetta einstakar aðstæður, það var enginn virkur meiri hluti heldur var byggt á frumvarpinu sem þáverandi ríkisstjórn hafði unnið. Nú ræðum við frumvarp til fjárlaga 15. desember, rétt tveimur vikum fyrir áramót; frumvarp sem lagt er fram af nýjum meiri hluta á Alþingi; frumvarp sem þó er að nokkru leyti byggt á frumvarpi ríkisstjórnar sem fór frá völdum rétt eftir að það var lagt fram í september án þess einu sinni að það næðist að ljúka 1. umr. Í nýju fjárlagafrumvarpi, sem hér er lagt fram, eru ýmsar hugmyndir lagðar til hliðar sem voru í fjárlagafrumvarpinu í september þannig að menn eru að ræða ýmislegt. Við höfum farið vítt og breitt í dag yfir það. Ég ætla ekki að telja það upp, mig langar að fara svolítið aðra leið hér á eftir. En það er ljóst við þessar aðstæður að vinna fjárlaganefndar á næstu dögum er kapphlaup við tímann. Breyttar áherslur eru í frumvarpinu varðandi heilbrigðismálin, það er bætt verulega í. Mikilvægt er að hafa í huga að unnið verði áfram eins og unnið hefur verið á undanförnum árum, þ.e. að ekki verði ráðist í að auka framlög nema vel sé skilgreint til hvers eigi að verja fjármunum. Vísa ég þar í ráðgjöf þeirra sem unnið hafa með íslenskum stjórnvöldum í rekstri Landspítalans og í það sem landlæknir hefur bent á á undanförnum mánuðum og misserum. Það getur verið fróðlegt að skoða í sögulegu samhengi hvernig útgjöld ríkisins hafa þróast á undanförnum árum. Þegar þróun útgjalda ríkissjóðs frá 2010, og með útlögðu nýframlögðu fjárlagafrumvarpi 2018, er skoðuð nánar, án vaxtagjalda og óreglulegra liða og málefna fatlaðra sem voru færð til sveitarfélaganna árið 2011, voru þau árið 2010 tæpir 449 milljarðar en verða tæpir 711 milljarðar kr. árið 2018. Hækkunin nemur 58% og á sama tíma má áætla að hækkun neysluvöruverðsvísitölu sé um 25%. Þannig hafa regluleg útgjöld hækkað um 149 milljarða kr., þ.e. um 33% að raungildi á átta árum. Það verður að teljast ólíklegt að slík hækkun eigi sér eitthvert fordæmi frá fyrri tíð. Í þessu samhengi eru síðustu tvö ár mjög sérstök. Fyrir þetta ár minnir mig að um 8,5% hafi verið samþykkt í fjárlögunum í desember í fyrra, fyrir árið 2017; gjaldahækkanir í rekstri ríkisins að raungildi. Mér sýnist þetta vera á svipuðum nótum núna þannig að um er að ræða tvö ár án fordæma; það er kannski eitt og eitt ár áður en þau eru mjög fá. Áætlað er að skuldir ríkisins við áramót verði tæplega 900 milljarðar og eitt af meginmálum ríkisstjórnarinnar er að halda áfram að greiða niður skuldir og lækka vaxtakostnað. Á það hefur hins vegar verið bent að nauðsynlegt sé fyrir ríkið að skulda um það bil 400 milljarða til að halda uppi virkum skuldabréfamarkaði á Íslandi. Það eru því kannski 500 milljarðar sem hægt er að greiða niður af skuldum ríkisins til að fara niður að því marki sem talað er um sem markaðslegar forsendur til að halda uppi virkum skuldabréfamarkaði. Hins vegar skal hafa í huga að ófjármagnaðar lífeyrisskuldbindingar ríkisins eru í dag tæpir 700 milljarðar og því liggur fyrir að stórt verkefni á komandi árum í ríkisfjármálum snýr að þeim þætti. Á móti skal á það bent að ríkissjóður á verðmætar eignir bundnar í bankakerfinu. Hér á landi hefur viðskiptajöfnuður verið jákvæður sl. 14 ársfjórðunga, þ.e. síðan á fyrsta ársfjórðungi 2014. Við höfum verið að upplifa ákaflega hagstæða tíma í utanríkisviðskiptum þjóðarinnar. Þar hefur ferðaþjónusta komið sterkt inn og verið í aðalhlutverki. Á undanförnum árum höfum við upplifað ótrúlegan vöxt í komum erlendra ferðamanna til Íslands sem hefur haft gríðarleg áhrif á efnahagslíf landsins. Það eru ekki svo mörg ár síðan nánast einungis voru fluttar fréttir af vöruskiptajöfnuði þjóðarinnar en lítið var horft til þjónustujafnaðarins; hann var ávallt neikvæður og tölurnar lágar í samanburði við vöruviðskiptin. Frá árinu 2010 hefur þjónustujöfnuður orðið jákvæðari með hverju árinu þannig að segja má að umskipti hafi orðið í gjaldeyristekjum þjóðarinnar á síðustu árum. Í þjóðhagsspá Íslandsbanka fyrir árin 2017–2019, sem bankinn birti undir heitinu Efnahagur í aðflugi, - ekki amalegt fyrir flugumferðarstjórann, þetta heiti á þjóðhagsspá bankans - kemur m.a. fram að gjaldeyristekjur af ferðaþjónustu eru áætlaðar 45% af heildargjaldeyristekjum þjóðarinnar á þessu ári. Að mínu mati má segja að ferðaþjónustan sé orðin einn af helstu áhrifavöldunum í þjóðarbúskapnum á Íslandi, ef ekki sá helsti. Í þessu samhengi langar mig að minnast á hagspá Landsbankans frá því í lok nóvember. Þar má finna áhugaverða mynd sem sýnir þær ótrúlegu breytingar í sögulegu samhengi sem orðið hafa á undanförnum átta til níu árum þegar hlutfall útflutnings af landsframleiðslu er skoðað. Um áratugaskeið hefur þetta hlutfall verið um 30% en hefur á síðustu árum vaxið stöðugt með hverju ári. Þannig var þetta hlutfall um 45% árið 2016. Að mínu viti er þessi þróun ein helsta ástæðan fyrir þeim miklu breytingum sem orðið hafa í efnahagslífi þjóðarinnar á undanförnum árum, ef ekki sú helsta. Þessi nýi veruleiki hefur kannski helst haft mikilvæg áhrif á að styrkja ríkisfjármál þjóðarinnar. Í þessu samhengi er rétt að geta þess hversu stór og mikilvægur íslenskur flugrekstur er. Íslenski flugflotinn hefur tvöfaldast frá 2010, árinu sem Eyjafjallajökull gaus. Þá var Icelandair með 12 vélar í rekstri og Iceland Express 14. Í dag eru Icelandair og Wow Air með rétt um 50 farþegaflugvélar í rekstri og áætlanir gera ráð fyrir töluverðri fjölgun á næstu árum. Hér er rétt að hafa í huga að u.þ.b. 35–40% af gjaldeyristekjum í ferðaþjónustu koma frá íslenskum flugrekstri. Icelandair og Wow Air flytja stærsta hluta þeirra erlendu ferðamanna sem sækja Ísland heim. Á undanförnum vikum og mánuðum hefur verið vaxandi umræða í samfélaginu um kerfislæga áhættu flugreksturs í íslensku efnahagslífi, samanber ráðstefnu Landsbanka Íslands í september sl. Þess má geta að við komum inn á þessi mál í meirihlutaálitinu í ríkisfjármálaáætluninni í maí, reyndar notuðu menn önnur orð þar. Í skýrslu Oxford Economics um flugsamgöngur á Íslandi, sem unnin var árið 2011, kom fram að íslenskur flugrekstur var talinn standa undir 6,6% af landsframleiðslu hér á landi árið 2010. Í dag telja þeir sem til þekkja að það hlutfall hafi hækkað umtalsvert á undanförnum árum. Þar eru menn að tala um að 12–15% af landsframleiðslu landsins tengist flugrekstri. Það er ágiskun dagsins í dag. Að sjálfsögðu er rétt að gleðjast þegar vel gengur en á sama tíma er þó rétt að hafa varann á sér og vera gagnrýninn. Ég legg því áherslu á að þörf sé á betri rannsóknum og greiningarvinnu í efnahagslífinu á þáttum sem snúa að ferðaþjónustunni og þá einnig flugrekstrinum. Það eru mjög takmarkaðar upplýsingar til og engan veginn um þær ótrúlegu breytingar og umsnúning sem orðið hefur í efnahagslífi þjóðfélagsins sem tengist þessum málum á undanförnum átta til níu árum. Nýr veruleiki blasir við og getur haft og hefur haft gríðarleg áhrif á rekstur ríkisins og ríkisfjárlögin og náttúrlega líka tekjumegin, beggja megin við. Það er forgangsverkefni fyrir okkur sem vinnum í fjárlaganefnd að átta okkur á því umhverfi sem er í landinu tengt þessum hlutum. Ég vildi koma inn á þetta vegna þess að ég tel þetta eitt af mikilvægustu málum í efnahagslífi þjóðarinnar, þ.e. að ná utan um þessa hluti; að við höfum betri vitneskju, rannsóknir og greiningar á því um hvað efnahagslíf þjóðarinnar er raunverulega farið að snúast. Síðan fagna ég nýju útboði á evruláni í vikunni. Við fengum hagstæðustu kjör evruláns sem nokkurn tímann hafa fengist, í beinu framhaldi af nýju lánshæfismati Fitch í síðustu viku. Því ber að fagna enda mun þetta hafa gríðarleg áhrif á fjármögnun ríkisins á komandi árum. Ég er alveg að klára tímann þannig að ég kemst ekki lengra að sinni. Vonandi næ ég að svara einhverjum andsvörum.
Forseti. Á bls. 132 er talað um áherslumál nýrrar ríkisstjórnar, ríflega 12 milljarðar kr. sem eru útskýrðir sem umframfjárhæð frá ramma fjármálaáætlunar. En á sama stað er talað um 13,6 milljarða sem eru samkvæmt breyttum fjármálaheimildum vegna nokkurra útgjaldamála sem ekki lágu fyrir við vinnslu fjármálaáætlunar. Ég skil ekki alveg þessar upphæðir. Af hverju er farið fram úr ramma fjármálaáætlunar ef það er ekki einfaldlega reikningsatriði þar sem hitt og þetta kostaði eðlilega meira en gert var ráð fyrir af einhverjum ástæðum, sem er þá útskýrt, eins og að laun komu inn, hækkun kjarasamninga eða eitthvað svoleiðis? Þá hækkar það bara sem búið var að samþykkja áður. Hins vegar eru áherslumál nýrrar ríkisstjórnar. Ríkisstjórnin leggur fram fjármálafrumvarp sem ekki er í takt við samþykkta fjármálaáætlun á Alþingi. Hún fer ekki eftir fyrirmælum Alþingis. Ég velti fyrir mér hvort við getum haft umræðuna og útskýringarnar aðeins skýrari: Hvað er verið að uppreikna sem fer út fyrir ramma fjármálaáætlunar og hver er viðbót ríkisstjórnarinnar sem fer umfram rammann?
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Af hverju er ekki farið eftir fjármálaáætluninni? Ég hélt það hefði komið fram í umræðu áðan sem tengdist hv. alþingismanni. Hér er ný ríkisstjórn. Hún setur fjármálastefnu. Hún setur sér fimm ára ríkisfjármálaáætlun og síðan eru fjárlögin sett í samninginn. Auðvitað er það bara vegna tímasetningar á kosningunum núna að ekki er hægt að gera þetta í eðlilegri röð. Ég get ekki svarað fyrir einstaka liði á ákveðnum blaðsíðum í 300 eða 400 síðna doðranti sem vorum að fá fyrir stuttu síðan, en þetta er nú bara ástæðan. Ég kem þá bara með sama svarið og ég held að hafi komið fram áður: Við ætlum okkur að setja fjármálastefnu sem ný ríkisstjórn setur til fimm ára þegar hún tekur við. Svo setjum við okkur fimm ára ríkisfjármálaáætlun. Síðan vinnum við fjárlög tengd ríkisfjármálaáætlun, búum til aga í kerfinu og ætlum að vera með agaðri fjármál. Ég get ekki svarað því öðruvísi en svona. Þetta er fyrst og fremst ástæðan. Ég er ekki með einstakar tölur í kollinum að svo stöddu. Það verður kannski komið eftir nokkurra daga í vinnu í fjárlaganefnd.
Forseti. Ég á alveg í sömu vandræðum með að hafa tölurnar í hausnum af því að þær eru ansi margar og nýjar. Ég vonaðist til að fá yfirsýn yfir það fjármagn sem færi út fyrir rammann og fá kannski smávægilegar útskýringar af því að viðkomandi þingmaður er í fjárlaganefnd og þekkir þetta aðeins betur en ég þar sem hann er innan stjórnarflokkanna. Nú hefur mikið verið talað um breytt vinnubrögð. Mér finnst alla vega nauðsynlegt að reyna að gera hlutina eins og á að gera þá, að fjárlögin byggist á fjármálaáætlun sem byggist á fjármálastefnu. Þá er ekki eðlilegt að byrja á fjárlögunum sem setja tóninn fyrir fjármálastefnuna og fjármálaáætlunina, eins og ég nefndi. Þá erum við ekki komin með álit sérfræðinga á efnahagslegum þáttum [[Forseti hringir.]]sem fjárlögin taka til.
Virðulegi forseti. Sá sem hér stendur var skipaður í fjárlaganefnd fyrir um 28 klukkustundum. Það er ekki lengri tími en það. Þetta er flókið fyrirbæri. Þó að ég hafi verið í fjárlaganefnd frá byrjun árs þá er þetta nýtt verkefni með nýjum tölum, nýtt dæmi. Mínar 28 klukkustundir í þessari nefnd núna með þetta frumvarp í fanginu, þennan doðrant, ná bara ekki mikið lengra. Lög um opinber fjármál eru gríðarlega mikilvægt plagg og eiginlega umsnúningur í hugmyndafræði um hvernig við ætlum að reka þetta land, ríkið. Þar sem hv. þingmaður situr með mér í fjárlaganefnd þekkir hann að hugmyndafræðin í hinum nýju lögum um opinber fjármál er sú að við ætlum að vera meira stefnumarkandi, [[Forseti hringir.]]við ætlum að vera stefnumótandi [[Forseti hringir.]]fyrir ríkið.
Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Njáli Trausta Friðbertssyni fyrir hans yfirlit. Það er kannski ekki hægt að fara yfir margt á tíu mínútum, hvað þá eftir einungis 28 tíma í fjárlaganefnd. Ég fagna því sérstaklega, sem kom fram í máli hv. þingmanns, að þrátt fyrir aukin útgjöld er hugsunin sú að reyna að halda áfram að lækka skuldir, að byggja í haginn, að senda ekki reikninginn á framtíðarkynslóðir og reyna að sýna ábyrgð. Sérfræðingar, útlendir sem innlendir, benda á að aðhaldið verði að vera mikið og líka ASÍ og Samtök atvinnulífsins. Ég fagna því þessum tóni og ákveðinni ábyrgð sem felst í þessari nálgun. Það er tvennt sem mig langar að spyrja út í. Annars vegar eru það efnislegar spurningar varðandi umhverfismálin, kolefnisgjöldin sem hækka nú um 50%. Mig langar að vita afstöðu hv. þingmanns, hvernig hann sér framtíðina, hvernig hann sér þessa hluti þróast á kjörtímabilinu. Við fáum misvísandi skilaboð um það hvernig kolefnisgjöldin eigi að vera; kannski hefur ekki enn náðst samkomulag innan ríkisstjórnarflokkanna. Ég vil gjarnan fá að heyra hvernig hv. þingmaður sér það fyrir sér að kolefnisgjöldin eigi að þróast. Síðan eru það fréttir af því að verið sé að auka útgjöld til heilbrigðismála. Ég sé að heilbrigðisstofnanir í kjördæmi hv. þingmanns, Norðausturkjördæmi, - Heilbrigðisstofnun Norðurlands og Sjúkrahúsið á Akureyri - tala um að engin aukning og enginn stuðningur sé við þær. Hvernig sér hv. þingmaður málinu vinda fram hér á þingi gagnvart þeim stofnunum? Sér hann fram á breytingar í meðferð fjárlaganefndar hvað þetta varðar?
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Varðandi orð hv. þingmanns um Heilbrigðisstofnun Norðurlands og Sjúkrahúsið á Akureyri - væntanlega hefur eitthvað verið fjallað um það í fjölmiðlum í dag - vil ég endurtaka það að nefndin átti sinn fyrsta fund nú í hádegishléinu og ég er nýkominn að þessu. Þó var talað um að boða fleiri en fulltrúa Landspítalans á fund nefndarinnar. Við teljum nauðsynlegt að fá heilsteyptara yfirlit yfir málin. Auðvitað hef ég áhuga á því, sem þingmaður míns kjördæmis, að áðurnefndar stofnanir, eins og aðrar stofnanir vítt og breitt um landið, njóti sannmælis í þeim fjárveitingum sem eiga að koma til. Ef þú ætlar að skoða fjárveitingar til Sjúkrahússins á Akureyri þá eru þær upplýsingar á þremur eða fjórum stöðum í fjárlagafrumvarpinu. Ég hefði gjarnan viljað hafa framsetninguna betri, að upplýsingarnar lægju fyrir á einum stað, þannig að menn gætu betur séð samhengi hlutanna. Það tekur tíma að komast í gegnum allar þessar tölur. Ég get sagt hv. þingmanni að fulltrúar viðkomandi stofnana hafa haft samband í morgun og við förum í þessa vinnu. Ég vil að allrar sanngirni sé gætt þegar við skoðum þessi mál. Varðandi kolefnismálin og gjöldin sem hafa verið til umræðu þá er það samkomulag sem við erum að vinna í. Við höfum náð gríðarlegum árangri á undanförnum árum í rafmagnsbílunum og umhverfisvænum bifreiðum og erum á hraðri siglingu. Við höfum náð miklum árangri á því sviði án þess að hækka gjöldin upp úr öllu valdi. Þar er það því svolítið sama svarið og áðan: [[Forseti hringir.]]Við erum bara rétt að byrja ferlið. Það er erfitt að koma með mjög fastmótaðar skoðanir á þessu.
Herra forseti. Ég skil vel að tíminn sé knappur, en hv. þingmaður hlýtur - ekki síst í ljósi þess að hann var á síðasta þingi og tók þátt í umfjöllun nefndar síðustu ríkisstjórnar um fjárlagafrumvarp - að geta lýst hér skoðunum sínum á þróun kolefnisgjalda. Það skiptir máli hvaða skilaboð eru send út. Hæstv. umhverfisráðherra talar um að þessi 50% hækkun sé bara byrjunin á ákveðinni vegferð. Er hv. þingmaður sammála hæstv. umhverfisráðherra hvað það varðar? Þetta er einföld spurning. Eftir að hafa hlustað á ræður hv. þingmanns og Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur hér fyrr í dag þá hlýt ég að spyrja: Er samkomulag í höfn á milli stjórnarflokkanna um að bæta verulega í á milli 1. og 2. umr.? Það er verulegur slaki núna á þessu fjárlagafrumvarpi. Er ætlunin að slaka enn frekar? Þá væri mjög gagnlegt ef hægt væri að segja okkur sem [[Forseti hringir.]]erum þingmenn núna við 1. umr. hvert verið er að fara.
Virðulegi forseti. Mér vitandi er ekkert samkomulag um frekari tilslakanir varðandi útgjöld ríkisins. Ég hef einungis bent á það hér að umtalsverðar útgjaldahækkanir eru í því fjárlagafrumvarpi eins og það er lagt fram núna. Mig langar að eyða nokkrum sekúndum í kolefnisgjöldin og slíka þætti. Ég hefði viljað fá frekari greiningu á því hvaða áhrif kolefnisgjaldahækkanir hafa á íbúa í ólíkum landshlutum. Ég hef ekki séð neinar greiningar á því hversu mikið fer í eldsneytiskaup á Austurlandi eða á Vestfjörðum miðað við höfuðborgarbúa og allt það. Það er ekkert til um það. Þetta er þessi greiningarvinna sem endalaust er verið að tala um í fjárlaganefnd. Þegar verið er að taka upplýstar ákvarðanir vantar gríðarlega mikið upp á þær upplýsingar. Ég hefði viljað fá miklu meira í skógrækt [[Forseti hringir.]]og landgræðslu. Þar held ég að við eigum gríðarleg tækifæri varðandi loftslagsmálin og ég hefði viljað sjá verulegt fjármagn sett í þá þætti.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Nú er það þannig að þetta fjárlagafrumvarp er borið upp af ríkisstjórnarflokkunum þremur. Því er ekkert óeðlilegt að spyrja hv. þingmann út í frumvarpið þar sem það hlýtur að hafa verið kynnt í þingflokkunum og þar á meðal áhrif þess að fara í stórauknar skattahækkanir sem boðaðar eru. Hér hefur verið minnst á kolefnisgjaldið. Mér heyrðist á hv. þingmanni hér rétt áðan að ekki hafi farið fram nein greining eða kynning á áhrifum þess að hækka kolefnisgjaldið um 50%. Ég veit ekki hvort það er þá sanngjarnt, fyrst þingmaðurinn er búinn að segja að það hafi ekki verið kynnt fyrir honum eða þingflokknum, að velta því fyrir sér hvaða áhrif sú hækkun hefur á ferðaþjónustuna, hvaða áhrif hún hefur á farmiðagjald, hvaða áhrif hún hefur á kostnað landsbyggðarfólks við að sækja sér heilbrigðisþjónustu og annað til Akureyrar eða til Reykjavíkur. Hv. þingmaður hlýtur að hafa fengið einhverjar upplýsingar um hvaða áhrif þetta hefur. Í fjárlagafrumvarpinu kemur síðan fram að jafnvel eru hugmyndir uppi um að innheimta komu- eða brottfarargjald. Hvaða áhrif hefur það á ferðaþjónustuna? Hv. þingmaður talaði mikið um ferðaþjónustuna í ræðu sinni hér áðan. Því hlýtur líka að hafa verið velt upp við þingflokkana hvaða áhrif það gæti haft. Í fjárlagafrumvarpinu kemur líka fram að seinka á afnámi ívilnana til bílaleigna. Hvaða áhrif hefur það á ferðaþjónustuna sem hv. þingmaður talaði mikið um áðan? Talað er um að hækka fjármagnstekjuskatt um 10%, minnir mig, eða eitthvað slíkt, en ég ætla ekki að spyrja hv. þingmann út það í núna, ég ætla að geyma mér það. En ég velti því fyrir mér hvaða áhrif þær skattahækkanir sem boðaðar eru í fjárlagafrumvarpinu - af stjórnarflokkunum þremur, af hv. þingmanni og hans flokki - hafa á landsbyggðina. Hvaða áhrif hefur þetta á landsbyggðarkjósendur, stuðningsmenn hv. þingmanns? Hvaða áhrif hefur þetta á þá sem þurfa að sækja sér þjónustu um langan veg? Hvaða áhrif hefur þetta á vísitöluna þegar menn fara að hækka hluti sem beinlínis hafa áhrif á hana ef það verður með þeim hætti? Maður veltir þessu fyrir sér því að fjárlagafrumvarpið ber [[Forseti hringir.]]þess merki að fara á í miklar hækkanir, en ekki er verið að lækka neitt á móti, enda eru útgjöldin stóraukin hjá Sjálfstæðisflokknum.
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið hjá hv. þingmanni. Það var meginþunginn í ræðu minni hér áðan, að það vantar miklu fleiri rannsóknir, þekkingu og greiningarvinnu, hvort sem það er í ferðaþjónustu eða vítt og breitt í kerfinu, þegar við erum að taka ákvarðanir um skattstofna og aðra hluti. Það átti við þegar við ræddum hækkanir á virðisauka í byrjun árs, þetta sem ég er að segja, það vantar greiningarvinnuna, hver áhrifin verða. Varðandi kolefnisgjöldin: Í frumvarpinu sem lá fyrir í september var talað um 4,6 milljarða í kolefnisgjöld. Í þessu fjárlagafrumvarpi eru það 1,6 milljarðar. Það hefur dregið verulega úr. Eins og ég sagði í ræðu minni í fyrra andsvari þá hefði ég gjarnan viljað vita hvernig þetta lendir á íbúum á ólíkum landsvæðum, hvað þetta raunverulega þýðir. Það þarf að taka upplýstar ákvarðanir, hafa í huga hvaða áhrif þær hafa. Um það var rætt. Við ræddum komugjöld, það kom fram í meirihlutaáliti sem ég átti þátt í í vor um komugjöld eða hvað sem það yrði; skoðaðar voru sex mismunandi leiðir hér um árið og hvaða kostir væru mögulega í stöðunni. Þetta er bara hluti af þeirri greiningarvinnu og þeim rannsóknum sem þarf að gera á áhrifum breytinga á stórum liðum. Ég kalla eftir því. Þegar 45% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar koma úr ferðaþjónustu er búið að umbreyta efnahagslífinu á átta til níu árum. Þegar ég var barn eða unglingur átti ég aldrei von á því að sú stund rynni upp að sjávarútvegurinn væri ekki sú atvinnugrein sem skapaði mestu gjaldeyristekjur í þessu landi. Þetta er svo hröð breyting. Við erum með margar mikilvægar atvinnugreinar, þó þrjár kannski sem hafa [[Forseti hringir.]]mest að segja. Við þurfum að þekkja þær betur þegar við tökum ákvarðanir um hvernig við stýrum okkar málum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Við vitum það sem sagt núna að heildaráhrif þeirra skattahækkana sem menn ætla að fara í hafa ekkert verið skoðuð. Menn hafa ekkert velt því fyrir sér hvaða áhrif þetta hefur. Ég geri þó ráð fyrir því að hv. þingmaður muni beita sér fyrir því og væntanlega tryggja að nú þegar verði farið í rannsóknir og athuganir á því hvaða áhrif þetta hefur. Gert er ráð fyrir að fjárlög verði samþykkt fyrir áramót þannig að menn hafa ekki langan tíma til að velta þessu fyrir sér. Nema hv. þingmaður sé að boða að hann hafi fyrirvara á fjárlögunum þar til það er orðið ljóst hvaða áhrif þetta hefur, t.d. á ferðaþjónustuna. Ég kýs að túlka orð þingmannsins þannig að það sé ekki sjálfgefið að málið fari óbreytt í gegnum þingið.
Virðulegi forseti. Ég þakka andsvarið. Menn túlka það sem sagt er með ýmsum hætti; mér fannst ansi hratt hafa farið yfir varðandi túlkunaratriðin í þessu tilviki. Ég var skipaður í fjárlaganefnd fyrir 28 klst. Við fengum fjárlagafrumvarpið í hendur einhverjum klukkutímum áður. Ég er ekki það ofurmenni að ég geti kynnt mér alla þætti fjárlagafrumvarps, 400 síður og fylgirit með, á þeim tíma eða nái öllu samhengi hlutanna. Við erum að kalla á okkar fund fulltrúa stærstu stofnananna í landinu, m.a. til þess að ná utan um málin og fá þeirra sýn. Sjálfsagt gætu orðið einhverjar breytingar í hvaða átt sem er milli málaflokka eða hvernig sem það er. Ég ætla ekkert að segja að búið sé að ganga frá þessu nú frekar en nokkurn tímann áður í 1. umr. [[Forseti hringir.]]Ég vil hins vegar ekki láta leggja mér orð í munn eins og hv. þingmaður gerði hér áðan.
Herra forseti. Það þarf víst ekki að fara mörgum orðum um mikilvægi þess máls sem hér liggur fyrir, fjárlögin hafa mikla þýðingu fyrir efnahagslífið í heild sinni, skapa því ákveðna umgjörð og skilgreina afstöður og stellingar sem skipta auðvitað mjög verulegu máli. Það eru ákvarðanir í fjárlögum sem hafa mikla þýðingu fyrir atvinnufyrirtæki og heimili, snerta samkeppnisstöðu atvinnufyrirtækja og hag heimila. Það er kannski ekki tilefni við 1. umr. til þess að fara ítarlega ofan í einstök atriði á þessu stigi. Þó er ástæða til þess að nefna að umgjörðin um fjárlögin felur í sér miklar umbætur, lög um opinber fjármál, fjármálaráð sem veitir umsagnir og annað af því tagi. Þessu ber auðvitað að fagna. Um leið þurfum við, eins og hér hefur komið fram í máli annarra, að sætta okkur við það við þær aðstæður sem nú eru uppi að hlutirnir gerast kannski ekki nákvæmlega í þeirri röð eins og ætti að vera. Ef ég vík að tekjuhlið frumvarpsins þá munar kannski mestu um óljósa stefnu varðandi veiðigjöld. Það er eins og nefnt hefur verið ýmislegt óljóst um kolefnisgjaldið og einnig varðandi fyrirkomulag eða skipulagsbreytingar í kringum fjármagnstekjuskattinn. Þá vil ég leyfa mér að lýsa hér þungum áhyggjum vegna skattlagningar á lægstu tekjur. Framfærsluviðmið, þegar ég fletti því síðast upp á vefsíðu velferðarráðuneytisins, er um 224 þús. kr., það er fyrir utan útgjöld til húsnæðis. Það er því ekki fráleitt að leggja til grundvallar 300 þús. kr. miðað við þessar opinberu tölur sem algert lágmark sem þurfi fyrir einstakling til nauðþurfta. Samt er það svo að tekjur langt undir þessu viðmiði eru skattlagðar hér. Svo virðist sem ríkissjóður megi alls ekki án þessa fjár vera, ekki síst í ljósi þess að þegar innt er eftir kostnaði við að lækka þetta þá er jafnan dæst þungan og sopnar hveljur með ummælum um að allar breytingar í þessu efni séu svo dýrar að í þær sé ekki ráðandi. En hin hliðin á þeim pening er þá sú að ef þetta er rétt þá erum við með ríkissjóð sem reisir afkomu sína að verulegu leyti til á því að skattleggja tekjur sem ekki duga fyrir nauðþurftum; fæði, klæði og húsnæði. Við þetta er auðvitað ekki búandi. Í kosningabaráttunni, ef ég má leyfa mér að vísa til hennar, lagði Flokkur fólksins fram hugmyndir um að hægt væri að framkvæma aðgerðir til umbóta í þessu efni með því að taka upp stiglækkandi persónuafslátt þannig að hann félli niður við tekjur kannski kringum 1,5 millj. kr., eitthvað slíkt. En við munum að sjálfsögðu fjalla ítarlegar um þetta efni í störfum okkar á Alþingi. Ef við lítum sem snöggvast á gjaldahliðina þá eru nokkur atriði sem er vert að nefna þó að kannski verði að gera það ítarlegar við 2. umr. Því er haldið fram að það kosti liðlega milljarð að hækka frítekjumarkið úr 25 þús. kr. í 100 þús. kr. En það virðist sem svo að sú áætlun feli ekki í sér neitt mat á skatttekjum sem rynnu til ríkisins af óbeinum sköttum. Það virðist ekki gert ráð fyrir því að þessi breyting gæti leitt af sér aukna atvinnuþátttöku og aukna vinnu og þar með auknar skatttekjur. Það virðist ekki gert ráð fyrir því að upp á yfirborðið kæmi svört vinna sem 25% reglan hefur hugsanlega skapað. Þá er auðvitað ástæða til að nefna að þetta frumvarp er þannig úr garði gert að það veldur í það minnsta miklum vonbrigðum, að ekki sé sagt mikilli reiði, meðal öryrkja. Eru þeirra viðbrögð að sjálfsögðu eðlileg og skiljanleg við þessar aðstæður. Þá vil ég nefna í þriðja lagi varðandi gjaldahliðina að þarna eru áform um að hækka endurgreiðsluhlutfall á tannlækningum fyrir lífeyrisþega og aldraða. Spurningum er hins vegar ósvarað um það af hverju það þarf að bíða fram á mitt ár og sömuleiðis um það hvers vegna ekki er tekið fastar á því máli en sýnist vera gert ráð fyrir í ljósi þess að viðmiðunargjaldskrá Sjúkratrygginga sem stuðst er við hefur ekki breyst frá árinu 2004 eftir því sem næst verður komist. Varðandi skuldir, lántökur og annað af því tagi er kannski vert að nefna tvö atriði. Það er annars vegar að það kynni að vera tilefni til þess að sýna með skýrari hætti skuldbindingar ríkissjóðs gagnvart lífeyrisskuldbindingum opinberra starfsmanna, þá ekki síst að draga fram áhrif þess fyrir skuldbindingar ríkissjóðs þegar teknar eru ákvarðanir eins og menn þekkja í kjaramálum opinberra starfsmanna. Það er auðvitað liður í gagnsæiskröfu 21. aldarinnar að upplýsingar af þessum toga liggi greiðlega fyrir. Annað atriði sem ég vildi gjarnan nefna í þessu sambandi er að hluti af skuldum ríkissjóðs hefur stofnast til vegna lántöku til þess að styrkja og efla gjaldeyrisforða Seðlabankans. Það er nú kannski ekki hárnákvæmustu vísindi sem um getur nákvæmlega hversu stór slíkur forði á að vera, en það má hins vegar segja að það sé athugunarvert, þegar við lifum tíma eins og þá sem við höfum fengið að kynnast að undanförnu þar sem gjaldeyrir flæðir inn í landið í stríðari straumum en nokkur dæmi eru um áður í sögu lands og lýðs, að sá tími sé ekki notaður af hálfu bankans til þess að efla gjaldeyrisvarasjóð sinn með kaupum á gjaldeyri á eigin gjaldeyrismarkaði og vinna þar með gegn styrkingu krónunnar sem hefur hlotist af þessu mikla innflæði, styrkingu sem hefur leitt af sér mikil vandamál fyrir útflutnings- og samkeppnisgreinar, atvinnugreinar þjóðarinnar, og bakað þeim mikinn vanda. Þetta er efni sem ég teldi fyllilega vert að ræða miklu nánar. Að lokum, herra forseti. Ég vil bara leyfa mér að segja það sem nefndarmaður í fjárlaganefnd að við okkur blasir mikill og ærinn starfi á næstunni. Ég hlakka til þess starfs. Fjárlaganefnd mun í auknum mæli starfa á stefnumarkandi grundvelli. Ég veit að nefndin er í afar traustum höndum miðað við þá skipan sem er á forystu hennar.
Virðulegi forseti. Mig langar að nota aðeins byrjun ræðu minnar til að taka undir kröfu kvenna í heilbrigðisþjónustu sem segja frá mismunun, áreitni og ofbeldi í starfi í dag. Þessar 627 konur vilja skila skömminni þangað sem hún á heima og krefjast þess að heilbrigðisyfirvöld landsins, stéttarfélög, fyrirtæki og stofnanir á heilbrigðissviði viðurkenni vandann og komi sér upp verkferlum og viðbragðsáætlun gegn kynbundnu ofbeldi og kynbundinni mismunun. Taka ber mark á þolendum og málum verður að vísa í réttan faglegan farveg. Ég vil fyrir mína hönd sem hluti af þessum heilbrigðisyfirvöldum taka þetta til mín og heiti því að setja málin í viðeigandi farveg í ráðuneytinu. Hér ræðum við fjárlagafrumvarp nýrrar ríkisstjórnar. Tíminn er afar knappur hér í 1. umr. en mig langar til að nefna forgangsröðun nýrrar ríkisstjórnar sem endurspeglast meðal annars í auknum framlögum til heilbrigðis- og menntamála. Heildaraukning til heilbrigðismála frá síðustu fjárlögum er 21 milljarður sem skiptist þannig að til heilsugæslunnar fara 5,8 milljarðar, til sjúkrahúsþjónustunnar 8,5, til lyfjakaupa 5,4 milljarðar og hálfur milljarður í tannlæknakostnað aldraðra og öryrkja sem hér hefur aðeins verið vikið að. Svo allrar sanngirni sé gætt og við ræðum þetta hér allt í réttu samhengi er aukningin frá síðasta fjárlagafrumvarpi, þ.e. því frumvarpi sem hér náðist ekki að mæla fyrir fyrir kosningar núna síðast nema í raun og veru til hálfs, ef svo má að orði komast, það komst ekki til nefndar, þá er aukningin frá því frumvarpi 8 milljarðar til heilbrigðismála. Þar af eru 3 í sjúkrahúsþjónustu, 1,3 í heilbrigðisþjónustu utan sjúkrahúsa, 360 milljónir í hjúkrunar- og endurhæfingarþjónustu, 3 milljarðar í lyf og lækningavörur og loks 270 milljónir í lýðheilsu og stjórnsýslu velferðarmála. Engum þarf að blandast hugur um að þessir tímar eru allir óvenjulegir. Við erum með, eins og bent hefur verið á í umræðunni, í raun og veru gilda ríkisfjármálaáætlun. Ríkisstjórnin, vegna þess hvar við erum stödd á dagatalinu, þarf að byrja á því að leggja fram fjárlagafrumvarp áður en fjármálaáætlun hefur orðið til. Við erum að gera hlutina í annarri röð en lagt er upp með í lögum um opinber fjármál. En máli okkar til stuðnings og undirbyggingar liggur líka ný ríkisfjármálastefna til kynningar hér á Alþingi og verður væntanlega hægt að ræða hana eftir áramótin og fjalla um hana ítarlega, enda er þar um að ræða í raun stefnumörkun til lengri framtíðar. Ég tek undir þær athugasemdir sem hér hafa komið fram hjá þingmönnum um að þetta verklag sé ekki til sóma en við erum í raun og veru lokuð inni í þessu ferli vegna laganna. Lögin eru þannig úr garði gerð að þau gera ráð fyrir eðlilegu árferði en ekki þeirri stöðu sem uppi er núna, þ.e. að við séum í raun ítrekað að kjósa seint að hausti og ítrekað sé fjárlagafrumvarp að koma fram svo seint sem raun ber vitni núna og í fyrra. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson var með í ræðu sinni hér fyrr í umræðunni og í orðaskiptum við mig umfjöllun um ýmiss konar hlutföll þar sem hann beitti ákveðnum talnaleikjum til að kalla fram eins lágar og hallærislegar tölur og hann gat með nokkru móti fundið út. Ég vil vona að í andsvari við mig hér á eftir sem hann þegar hefur meldað getum við verið sammála um einhverjar forsendur í því hvaða útgangspunkt við erum að nota þegar við berum saman tölur. Ég veit að honum þykir vænt um að bera saman epli og epli og appelsínur og appelsínur en ekki öfugt. Þannig er að ríkisframlagið til heilbrigðiskerfisins á árinu 2016 var 7% af vergri landsframleiðslu. Þetta framlag var 7,7% á yfirstandandi ári, verður 8,5% á árinu 2018. Hér er ég bara að tala um ríkisframlagshlutann en ekki heildarframlag til málaflokksins, þar með talið það sem kemur beint úr vasa sjúklinga, bara þannig að það liggi fyrir. Virðulegur forseti. Þetta er óþægilega stuttur tími, þessar fimm mínútur, en ég sé að tími minn er búinn. Ég vænti þess að geta átt í miklum umræðum hér í andsvörum við hv. þingmenn.
Herra forseti. Mig langar til að byrja á að segja að ég er mjög ánægð með hæstv. nýjan heilbrigðisráðherra og býst við góðum hlutum frá henni. Spurning mín er tvíþætt. Mig langar til að spyrja hver staða Landspítalans sé í ár. Lítur út fyrir að hann komi út í mínus eða fyrir ofan núllið? Svo langar mig til að spyrja út í viðbrögð forstjóra Landspítalans. Hann lýsti því yfir í fjölmiðlum að fjárlagafrumvarpið væri vonbrigði og taldi Landspítalann þurfa 600 milljónir til viðbótar í reksturinn til þess eins að halda sjó. Án þessarar upphæðar telur hann sig ekki geta ráðið nauðsynlegt starfsfólk áfram í vinnu og segir að þessi upphæð sé engin stórsókn heldur einungis til að halda rekstrinum á floti. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað kemur til að Landspítalinn fær ekki það fjármagn sem þörf er á til að halda rekstrinum á floti? Telur ráðherra forstjóra Landspítalans vera að reikna dæmið eitthvað vitlaust eða er það bara ekki forgangsatriði nýrrar ríkisstjórnar að standa vörð um opinbert heilbrigðiskerfi?
Virðulegi forseti. Til að halda þessum tölum í samhengi - þetta eru alltaf svo háar tölur þegar við tölum um heilbrigðiskerfið og fyrir fyrrverandi umhverfisráðherra eru þetta veruleg viðbrigði í þeim tölum sem við ræðum hér - þá er það sem ætlað er til ríkisframlaga til Landspítalans á þessu ári um 66,5 milljarðar. Þegar við erum að tala um 600 milljónir erum við í raun að tala um undir einu prósenti. Þegar við værum að tala um 600 milljónir í einhverju öðru samhengi væri það auðvitað gríðarlega há tala. Ég treysti því að forstjóri Landspítalans fari rétt með tölur. En ég treysti því líka að við séum samferða í því, ég og hann, að vilja standa vörð um gott opinbert heilbrigðiskerfi. Ég vænti þess að þess sjái stað í öflugri ríkisfjármálaáætlun þar sem ég og forysta Landspítalans erum sammála um að gott og sterkt háskólasjúkrahús er hjartað í góðri heilbrigðisþjónustu. Ég vænti þess, og þakka góð orð hv. formanns velferðarnefndar í minn garð, að við eigum gott samstarf um þau markmið.
Herra forseti. Ég þakka svörin frá hæstv. heilbrigðisráðherra. Við tölum hér um „litlar upphæðir“. Þess vegna skil ég ekki að það er talað um 600 milljónir til viðbótar bara í reksturinn, að það sé svo mikil þörf á þessu. Hann er að tala um að hann geti ekki ráðið nauðsynlegt starfsfólk á spítalann án þess að hafa þessa peninga. Svo er líka verið að tala um 400 milljónir til viðbótar í tækjakaup. Hvers vegna, þegar verið er að setja þessar upphæðir í frumvarp til fjárlaga, er þetta ekki tekið til greina? Nú leiddi McKinsey-skýrslan í ljós að Landspítalinn væri vel rekinn. Væntanlega veit forstjórinn hvað hann er að tala um. Liggur þá ekki í augum uppi að hann þarf að fá þessa peninga og að þeir hefðu bara átt að vera til staðar frá byrjun?
[[Líka um stöðuna á Landspítalanum.]] Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á því að hafa ekki klárað að svara andsvari hv. þingmanns í fyrra sinn. Á fjárlögum yfirstandandi árs eru framlög til Landspítalans upp á 61,3 milljarða. Það sem er í frumvarpinu hér eru 66,6 en þar eru auðvitað með talin ný verkefni. Það eru því sannarlega réttar athugasemdir sem koma fram hjá forystu Landspítalans. En það sem við erum að bæta inn núna frá september og inn í desemberfrumvarpið eru 2 milljarðar 665 milljónir. Það eru umtalsverðar viðbætur. Við erum að bæta inn 15 milljörðum í allt og þar af fara 8 milljarðar í heilbrigðiskerfið. Ég vonast auðvitað til þess að geta átt í góðu samstarfi. Ég heyri frá heilbrigðisstofnunum úti um allt land að það eru miklar væntingar til þess að sú sem hér stendur standi sig í stykkinu og ég heiti því að ég mun leggja mitt af mörkum og allan minn pólitíska þunga í að berjast fyrir heilbrigðiskerfið.
Staðan núna … undir núlli?
Við verðum að treysta því sem [[Gripið fram í.]]forysta Landspítalans segir en málið er núna hjá Alþingi.
Virðulegi forseti. Ég ætla nú ekki að endurtaka orðaskipti mín og hæstv. heilbrigðisráðherra frá því í morgun en ég undirstrika það aftur að 3–4% aukning, eins og hér er verið að horfa á, er engin stórsókn í einu eða neinu. Hér er engin björgun á ferð eða neitt svoleiðis eins og við ræddum fyrr í morgun. Ég vil halda því til haga. Þetta var engin talnaleikfimi, þetta voru tölur, þær tala sínu máli. Mig langaði hins vegar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra um afmarkað mál og það er varðandi sykurskattinn. Ég hef trú á að fjárhagslegir hvatar hafi áhrif á hegðun neytenda. Sykursýki er vaxandi vandi hér á landi. Mig langar að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hún sé til í að styðja tillögu, ef hún kemur hér fram, eða leggja hana sjálf fram, um álagningu sykurskatts við þessa umræðu.
Virðulegi forseti. Þetta er eitt af því sem fjallað er um í ríkisstjórnarsáttmálanum sem möguleika til þess að efla lýðheilsu. Það er því sannarlega til umræðu við ríkisstjórnarborðið að kanna þá valkosti. Þegar ég brást þannig við í fjölmiðlum á dögunum að þetta væri í mínum huga mikilvæg og góð hugmynd voru margir sem bentu mér á að hægt væri að beita fleiri aðferðum til að bæta lýðheilsu. Ég vil skoða þetta í samhengi, skoða allt saman í einu, en í mínum huga er sykurskattur partur af þessu öllu saman. En vegna þess sem hv. þingmaður segir almennt um tölur og talnaleikfimi þá er það umtalsverð aukning á milli ára, 0,8% af vergri landsframleiðslu til aukningar milli áranna 2017–2018. Það myndi OECD að minnsta kosti finnast þótt ég viti ekki hvað hv. þingmanni Samfylkingarinnar finnist um það.
Hv. forseti. Mig langar að byrja á að óska hæstv. ráðherra til hamingju með embættið, þetta er stórt og mikið embætti. Á dögunum, í kosningabaráttunni, var haldinn fundur í Norræna húsinu þar sem talað var um nýjan Landspítala, nýjan spítala á nýjum stað. Þar kom fram að innan spítalans virðist hafa verið beitt ákveðinni þöggun gagnvart starfsfólkinu, að það megi ekki tjá sig um nýjan spítala. Það kom fram á þessum fundi, hjúkrunarfólk tjáði sig um þetta með skýrum hætti. Það hefur sem sagt ríkt þöggun innan spítalans um að byggja nýjan spítala á nýjum stað. Hyggst ráðherrann kanna þetta - þetta er til á upptöku - og beita sér fyrir því að þetta verði þá skoðað innan spítalans? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra, sem talaði hér í ræðu í gær um að „bjarga heilbrigðiskerfinu“ eftir áratuga vanrækslu og koma því þannig fyrir að það lenti ekki áfram í höndunum á peningaöflunum. Við hvað á ráðherrann? Er ráðherrann að tala um þá staðreynd að Framsóknarmenn, Sjálfstæðismenn og Vinstri græn hafa farið með heilbrigðisráðuneytið undanfarna áratugi? Er hann að tala um að of mikil einkavæðing hafi átt sér stað? Að Sjálfstæðismenn hafi ráðið of miklu í heilbrigðiskerfinu á Íslandi? Er það það sem ráðherrann er að tala um? Mig langar einnig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún leggi áherslu á minni einkaþjónustu í heilbrigðisgeiranum, að draga úr henni, eða hvort hún hyggst beita sér fyrir því að auka einkaþjónustu. [[Forseti hringir.]]Takk fyrir, ein mínúta.
Virðulegi forseti. Þetta var mjög vel af sér vikið. Ég veit að hv. þingmanni þætti mjög skemmtilegt að særa það fram hjá mér að mér þættu Sjálfstæðismenn hafa ráðið of miklu of lengi. Og það er auðvitað mín skoðun og hefur verið mjög lengi. [[Gripið fram í: Rosa erfitt að tæla þetta fram.]]Já, nákvæmlega. Þetta er mér mjög ofarlega í huga og framarlega á tungu. Ég hef sagt, um þessa breytingu á ráðstöfunum opinbers fjár inn í heilbrigðiskerfið, þ.e. að uppbyggingin í opinbera kerfið hefur numið 3% en í einkakerfið um 57%, að ljóst sé að þar liggi að baki margháttaðar stórar og smáar ákvarðanir. Þær ákvarðanir þarf að skoða. Það þarf að tryggja að uppbyggingartímabilið, sem við erum að fara inn í núna, sé í þágu hins opinbera heilbrigðiskerfis sem er heilbrigðiskerfið sem við eigum sjálf og er í þágu okkar allra. Það sem hv. þingmaður spyr um, staðsetningu Landspítalans, tek ég í seinna andsvari. Í trausti þess að hv. þingmaður [[Gripið fram í.]]komi ekki með 14 nýjar spurningar í seinna andsvari.
Virðulegur forseti. Ég er með eina spurningu í tólf liðum. Nei, mig langar til að segja við hæstv. ráðherra: Það er ánægjulegt að heyra, ef ég skil það rétt, að henni lítist ekkert sérstaklega vel á ef verið er að beita þöggun innan Landspítalans. Ég vona að hún svari því skýrt á eftir. Og þá hvað hún ætli að gera í málinu ef það er þannig; tala við hjúkrunarfólkið eða rannsaka málið með einhverjum hætti. Þegar talað er um einkavæðingu, eða það að bjarga heilbrigðisþjónustunni úr klóm auðvaldsins eða peningaaflanna, eins og hv. þingmaður hefur nú stundum talað um, þá veltir maður fyrir sér hvernig eigi að gera það og hvað eigi að gera. Hvernig hyggst hæstv. ráðherra draga úr fjármunum til einkaþjónustunnar sem er í heilbrigðisgeiranum í dag? Ég var hjá lækni í morgun, fékk toppþjónustu á hans stofu. Verður það þannig að ég geti ekki leitað þangað eftir fjögur ár, skulum við orða það? Ætlar ráðherrann að beita sér fyrir að dregið verði úr fjárframlögum til einkavæddrar heilbrigðisþjónustu? Mun fjárveitingum eða þessi meinta stórsókn, sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson snilldarlega fletti ofan af hér að er engin, - er það þannig að hin meinta stórsókn verði þá eingöngu á vegum ríkisins, ekki í einkaþjónustunni?
Virðulegur forseti. Eitt af mínum áherslumálum í embætti er að gerð verði úttekt á þróun heilbrigðisþjónustunnar á Íslandi á undanförnum tíu árum, þ.e. að fyrir liggi nákvæmlega hvað það er sem hefur í raun og veru gerst. Hefur verið nægileg yfirsýn yfir það hvernig við vildum sjá heilbrigðisþjónustuna þróast eða hefur verið um að ræða ákvarðanir sem hafa gengið hingað og þangað án þess að metið hafi verið hverju sinni hvaða áhrif þær ákvarðanir hefðu í raun fyrir heildarhagsmunina í samfélaginu? Til þess að taka ákvarðanir þarf ég að hafa slíka úttekt. En eins og ég hef sagt og sagði hér áðan og get alveg endurtekið er mitt meginmarkmið að styðja við hið opinbera heilbrigðiskerfi. Varðandi spurningu hv. þingmanns um nýjan spítala er það mín bjargfasta afstaða að staðsetningin við Hringbraut sé rétt. Það er meginafstaða nánast allra stjórnmálaflokka á Íslandi að svo sé. Ég hef ekki heyrt þetta áður sem hv. þingmaður er að vísa til, að einhver þöggun sé í gangi á Landspítalanum um þessi mál. Ég hitti forstjóra [[Forseti hringir.]]Landspítalans einu sinni í viku.
Það er ekki nóg.
Það gæti verið eitt af því sem ég tæki upp í samtali við hann.
Virðulegi forseti. Mig langar til að endurtaka spurningu hv. þm. Halldóru Mogensen um stöðu Landspítalans á þessu ári. Það er mjög mikilvægt því að við afgreiðslu fjárlaga í fyrra snerist vinna fjárlaganefndar aðallega um að Landspítalinn og heilbrigðisþjónustan kæmu út á núlli. Það var gefið loforð hér í ræðustól um að ef það stefndi í að það færi í mínus myndi Alþingi bæta úr því. Það skiptir öllu máli að við getum afgreitt það þannig að heilbrigðisþjónustan byrji ekki í mínus aftur fyrir næsta ár. Þá er kannski hægt að fara aðeins yfir stöðu varasjóðanna og því um líkt. Hæstv. ráðherra nefndi einnig að við værum lokuð inni vegna laganna. Ég held að lausnin þar sé meiri samvinna við Alþingi. Ég velti fyrir mér hvort það hefði verið réttari leið að leggja fram fjárlagafrumvarp samkvæmt gildandi fjármálaáætlun og biðla til Alþingis um útfærslu stefnunnar því það eru jú þingmenn hérna sem eru innan ríkisstjórnarflokkanna [[Forseti hringir.]]sem gætu unnið því leið, breytingum á frumvarpi samkvæmt fjármálaáætlun.
Í fyrsta lagi varðandi spurningu hv. þingmanns um stöðu Landspítalans á þessu ári tel ég rétt að núna á allra fyrstu fundum nýrrar fjárlaganefndar, þegar hún fær frumvarpið til vinnslu, að þetta verði eitt af því sem verði fjallað um á fundi með forystu Landspítalans. Ég geri ráð fyrir að hún verði kölluð á fund nefndarinnar, ef ekki fyrsta þá annan fund, í umfjöllun um fjárlagafrumvarpið. Þar þarf auðvitað að ræða þau atriði sem hv. þingmaður nefnir hér. Við höfum stundum stungið saman nefjum ég og hv. þingmaður hér í hliðarherbergjum varðandi framsetningu þessa frumvarps og hvernig haldið er utan um það en ekki síður um þann lagaramma sem við höfum búið okkur til. Það er alveg ljóst að þessi staða sem er uppi núna gerir miklar kröfur til sveigjanleika hjá þingmönnum og gerir mjög miklar kröfur til þess að fólk sé bæði tilbúið að leggja mikla vinnu á sig og á mjög óvenjulegum tímum o.s.frv. Ég vil bara fagna þessum almenna tóni sem er hér meðal þingmanna, við viljum einhenda okkur í að ljúka afgreiðslu [[Forseti hringir.]]þessa frumvarps þannig að stofnanir ríkisins og þeir sem eru á launum þar geti gengið að því vísu að hér sé búið að búa um þetta til ársins 2018.
Virðulegi forseti. Það er nefnilega þannig að þingmenn fara eftir eigin sannfæringu. Ríkisstjórnin verður hins vegar að fara eftir ályktunum og lögum. Þingmenn geta komið með tillögur héðan og þaðan og greitt atkvæði hingað og þangað óháð því hvað Alþingi hefur áður samþykkt, bara samkvæmt eigin sannfæringu. Mér finnst mjög nauðsynlegt að fara vel yfir stöðuna hvað heilbrigðiskerfið varðar. Það var tekið gríðarlega stórt skref í vinnu við fjárlög í desember í fyrra um að ná núllinu. Það var farið í skuldaniðurfellingar frá 2015, 2016 og hvað það nú var til að ná því markmiði. Að glata því niður væri alger hörmung, sérstaklega af því að áherslumál í kosningabaráttunni bæði 2016 og 2017 var uppbygging í heilbrigðiskerfinu. Þar er lykilatriði að ná að byrja á núlli. Ef við sjáum að það fer aftur að [[Forseti hringir.]]stefna í mínus eins og forstjóri Landspítalans hefur nefnt þá erum við ekki í uppbyggingu. [[Forseti hringir.]]Við skulum nýta tækifærið og gera betur.
Virðulegi forseti. Ég held að aldrei sé of oft minnt á að ríkisstjórnin situr í umboði Alþingis. Það er í raun og veru Alþingi sem er æðsta stofnun í landinu. Við sem förum með framkvæmdarvaldið á hverjum tíma höfum auðvitað ekki umboð til að framkvæma eitt eða neitt nema að Alþingi hafi tekið um það ákvörðun. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að minna mig á það hér. En sjálf er ég mjög upptekin af þessum sjónarmiðum. Þess vegna langar mig í mínu síðasta andsvari í þessari umræðu að velta því upp, í ljósi þess að við þurfum hér að setja fram heilbrigðisstefnu til langrar framtíðar og skil það þá bara hér eftir í umræðunni: Hver ætti að vera aðkoma Alþingis að því að setja saman heilbrigðisstefnu til langrar framtíðar þannig að við séum ekki með sviptingar í slíku lykilkerfi í samfélaginu frá ári til árs heldur sé það hluti af sameiginlegum samfélagssáttmála sem við getum gengið að sem vísum?
Þú … líka svarað.
Herra forseti. Mér finnst þetta hafa verið athyglisverðar umræður um annars alveg þokkalegt fjárlagafrumvarp. Ég verð að segja að því meira sem maður grúskar í þessum tölum þá sést að bilið milli þess fjárlagafrumvarps sem var lagt fram í haust og þessa frumvarps er ekki mikið. En það er þó þannig að verið er að slaka á í útgjöldum ríkissjóðs. Auðvitað er það visst áhyggjuefni en um leið er rétt að draga fram að við lögðum áherslu á, fyrir ekki löngu síðan í kosningum, Viðreisn eins og aðrir flokkar, að það þyrfti að efla heilbrigðiskerfið, það þyrfti að styrkja menntakerfið o.s.frv. Ég vil líka lýsa yfir ánægju minni með þá tóna sem hafa verið slegnir af hæstv. fjármálaráðherra og ákveðnum þingmönnum, bæði Framsóknarflokks sem og Sjálfstæðisflokks, í þá veru að menn verði að fara varlega. Síðan hlustar maður á ræðu t.d. hæstv. heilbrigðisráðherra þar sem maður sér fram á að það verði hugsanlega ákveðinn slagur um sykurskatt og fleira innan ríkisstjórnarflokkanna. Það verður fróðlegt að fylgjast með því hvaða tónar verða slegnir þar. Það er margt ágætt eins og ég hef dregið fram í þessu fjárlagafrumvarpi sem vert er að fylgja eftir. Ég vil líka lýsa yfir ánægju minni með þetta fyrirkomulag, mér finnst þetta vera svolítið skilvirkt þó að allir vilji meiri tíma. En mér finnst einmitt ráðherrarnir hér vera frekar í því að svara og það er hróssins vert. Ég vil beina spurningum mínum til í fyrsta lagi umhverfisráðherra varðandi kolefnisgjöldin. Ég held að hæstv. umhverfisráðherra hafi heyrt mig tala um það fyrr í dag. Hvernig sér hann þróunina? Það er boðuð hækkun upp á 50%. Það er greinilega ágreiningur innan stjórnarflokkanna um næstu skref. Ég bendi á orð hv. þm. Njáls Trausta Friðbertssonar í þá veru. Hvernig sér hæstv. umhverfisráðherra þetta gera sig og hvernig sér hann okkur Íslendinga takast á við fjárhagsskuldbindingar í tengslum við loftslagsmálin fyrir 2030? Í öðru lagi vil ég spyrja samgönguráðherra og um leið formann … [[Gripið fram í.]]Ég bíð með það, með formann Framsóknarflokksins, hann er einhvers staðar fjarri góðu gamni. Ég áskil mér rétt til að fá að koma hér aftur í ljósi þess að ég óskaði sérstaklega eftir að samgönguráðherra og formaður Framsóknarflokksins yrði hér. Ég vil spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um auðlindagjöldin. Nú hefur verið boðuð endurskoðun. Gerir hann ráð fyrir hækkun auðlindagjalda á næsta ári í fjárlagafrumvarpi? Gengur hann út frá að það verði hækkun auðlindagjalda? Sér hann fram á tækifæri í því að ræða veiðigjöldin sem þarf að endurskoða? Það er vitlaus uppgjörsaðferð að taka tillit til uppgjörs tvö ár aftur í tímann. Sér hann tækifæri í því að endurskoða veiðigjöldin þar sem hugsanlega er hægt að taka tillit til lítilla og meðalstórra útgerða, ekki síst á landsbyggðinni, og reyna að taka þann þátt inn í sáttagjörð um sjávarútveginn, varðandi sanngjarnt auðlindagjald fyrir aðganginn að fiskveiðiauðlindum okkar? Spurningin er einfaldlega: Sér sjávarútvegsráðherra fram á hækkun veiðigjalda á næsta ári? Ég bíð enn eftir hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra en ætla að setja fram spurningarnar engu að síður og vangavelturnar. Það er út af kolefnisgjöldunum. Hvernig sér hann þróun kolefnisgjalda verða? Ég vil benda á að í athyglisverðri og góðri skýrslu sem hæstv. menntamálaráðherra flutti á sínum tíma á vegum NATO-þingsins er dregin fram váin sem tengist loftslagsmálum og undirstrikað að mikilvægt er að fara í hækkun kolefnisgjalda til að reyna að stýra þeirri þróun sem nú er uppi. Ég vil fá fram viðhorf Framsóknarflokksins varðandi kolefnisgjöldin. Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. samgönguráðherra, og þá kemur kannski bara hingað upp einhver af þingmönnum Framsóknarflokksins og svarar þessum spurningum, hvernig hann sjái fyrir sér fjármögnun samgönguframkvæmda á suðvesturhorninu. Nú er búið að slá út af borðinu … Vertu velkominn hingað í þingsal, hæstv. samgönguráðherra og formaður Framsóknarflokksins. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um fjármögnun verkefna, ekki síst þeirra brýnu samgönguframkvæmda sem þarf að ráðast í á suðvesturhorninu. Nú er búið að slá út af borðinu allar hugmyndir um hugsanlega gjaldtöku. Það hefði alveg verið umræðunnar virði að sjá kosti og galla þess fyrir suðvesturhornið að fara í slíka gjaldtöku. Ég hefði viljað vega þá kosti og meta. En hvernig sér þá hæstv. samgönguráðherra samgönguframkvæmdum á suðvesturhorninu vinda fram á næstunni? Þær eru brýnar og mikilvægar aðgerðirnar sem við þurfum að fara í til að leysa úr umferðarmálum. Ég vil líka spyrja hæstv. samgönguráðherra um borgarlínu, hvernig hann sjái þróun borgarlínunnar, fjármögnun, og hvar það verkefni [[Forseti hringir.]]verði statt t.d. árið 2020.
Hæstv. forseti. Ég sé að við Þorgerður Katrín erum svipuð að hæð, ég get ekki komið þessu hærra upp. Hv. þingmaður, þakka þér innilega fyrir spurninguna, nú fékk ég loksins að standa upp. Hvað varðar kolefnisgjöldin þá held ég að það sé alveg ljóst, eins og segir í stjórnarsáttmálanum, að þau ber að hækka um 50% um áramótin. Það er alveg skýrt. Síðan er líka alveg skýrt í stjórnarsáttmálanum að það á að hækka þau áfram í áföngum. Ég vil aðeins beina máli mínu að því að þróunin erlendis, ekki síst í nágrannalöndunum, er einmitt sú að leggja meiri áherslu akkúrat á þetta atriði. Ég deili svo sannarlega áhuga hv. þingmanns á þessari gjaldtöku. Ég held að í þessu samhengi þurfi líka að skoða atriði eins og mengunarbótaregluna, þ.e. sá borgar sem mengar, og fleiri hvata og skatta sem tengjast þessum málum. Það er meðal annars áhugavert að þróunin erlendis hefur sýnt okkur að hvatar sem hafa áhrif á kaupverð hafa virkað betur en þeir sem hafa áhrif á rekstur. Það er eitthvað sem við þurfum að skoða í heild sinni sérstaklega. Varðandi spurningu hv. þingmanns, um fjárhagslegar skuldbindingar í loftslagsmálum, er þetta akkúrat hluti af þeirri vinnu sem er í gangi í ráðuneytinu og þarf að skoða sérstaklega þegar fyrir liggur hlutdeild okkar í samningum við Evrópusambandið.
Herra forseti. Ég vil byrja á að biðjast afsökunar á þessum dónaskap og bjóða hæstv. umhverfisráðherra velkominn til starfans. Það verður gaman að fylgjast með honum nú sem fyrr. Ég vil þakka honum fyrir svarið. Það er mikilvægt að dregið sé fram hér í þingsal að hækkun á kolefnisgjöldunum verður umfram 50%. Ég greini strax ágreining á milli ríkisstjórnarflokkanna. Það er alveg ljóst að þetta virðist vera áherslumál af hálfu Vinstri grænna, og kemur ekki á óvart. Við erum búin að fá það dregið fram. Um leið er mikil tregða, og kemur ekki á óvart, af hálfu Sjálfstæðismanna til að ráðast í græna skatta, að horfa aðeins lengra til framtíðar, og eins með Framsóknarflokkinn. Það er mikilvægt að fá þetta fram því að tólf ár, fram til 2030, er ekkert langur tími. Við verðum að fara að byrja að vinna í þessu, nýta hvert einasta tækifæri, fyrsta fjárlagafrumvarpið sem ný ríkisstjórn setur fram, og reyna að marka stefnu til að vinna að þessum málum. Þess vegna fagna ég því sem hæstv. ráðherra segir, við verðum að nálgast málið af fegurð og hófsemd en um leið vera meðvituð um það sem við þurfum að fara í. Það verður fróðlegt að sjá þessa þróun. Ég hefði einnig viljað fá fram viðhorf hæstv. ráðherra hvað varðar afslátt til bílaleigna, skatturinn er upp á einn og hálfan milljarð til stuðnings ferðaþjónustunni. Á móti kemur að það hefur ákveðin áhrif á umhverfismálin líka. Hvert er viðhorf hæstv. umhverfisráðherra til þessarar tímabundnu niðurfellingar á gjaldtöku varðandi bílaleigubíla?
Virðulegi forseti. Já, viðhorf mitt til þess sem hér er spurt um af hv. þingmanni er einfaldlega það að ég er þeirrar skoðunar að við verðum að klára þetta verkefni sem snýst um að afnema þetta. Það verður gert núna í áföngum. Til stóð að gera það allt núna um áramótin 2018 en verður í staðinn gert í tveimur áföngum. Það er verið að gera ákveðna málamiðlun þar. Það var kvartað undan því að ekki væri samráð við greinina. Hér er verið að mæta því. En út frá umhverfislegu sjónarmiði er ljóst að það er mikilvægt að klára þetta mál. Ég er sammála þingmanninum um það.
Herra forseti. Það er í sjálfu sér ekki miklu við þetta að bæta. Ég vil þó bæði hrósa hæstv. umhverfisráðherra fyrir að vera heiðarlegur í þessu máli, fyrir að segja frá málinu eins og það er, og um leið ríkisstjórninni. Þetta er vandasamt. Það þarf að hafa samráð við greinina. Ég veit að hæstv. ferðamálaráðherra hefur verið mjög góð í því að vera í samráði við greinina hverju sinni. Þetta er vandasamt. Þarna vegast á ákveðnir hagsmunir. Það er ríkisstjórnarinnar hverju sinni að leita jafnvægis. Ég held að ágætlega hafi tekist til þarna þótt vissulega væri gaman að nota pólitískt púður og skjóta á umhverfisráðherra varðandi þetta, sem stangast á við umhverfisverndarsjónarmið. En við erum að fá ákveðna framtíðarsýn í þessu. Mér finnst það gott. Við erum að varða veginn og sjá hvert við erum að fara. Við vitum hug og sjónarmið ríkisstjórnar í þessu máli.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að beina ákveðnum spurningum til mín og ætla að reyna að svara. Ég byrja á því sem þingmaðurinn nefndi, að grænir skattar væru andsnúnir okkur Framsóknarmönnum. Það er aldeilis ekki. Við erum jú elsti umhverfisflokkur landsins og stöndum svo sannarlega undir því nafni og erum ánægð með þær áherslur sem eru í stjórnarsáttmálanum hvað það varðar. Grænir skattar koma nefnilega einmitt upp í hugann þegar við veltum því fyrir okkur hvernig við eigum að fjármagna vegakerfið inn í framtíðina. Við erum með því að fara í orkuskipti og fá fleiri rafmagnsbíla, vetnisbíla, metanbíla og aðra vistvæna bíla hér inn og vera með ívilnanir þar að lútandi. Þegar þeir verða orðnir nægilega margir mun skattstofninn sem stendur undir öllum vegaframkvæmdum og viðhaldi hverfa. Var það skynsöm leið að bregðast við því með því að setja vegtollahlið við höfuðborgina til að taka inn tekjur hér og nú? Okkur fannst það ekki. Okkur fannst það vera skattlagning, vegna þeirrar augljósu staðreyndar, sem ég veit að þingmaðurinn skilur mjög vel í ljósi málflutnings þingmanna Viðreisnar í sambandi við fjárlögin, að á meðan við byggjum tíu þúsund íbúðir hér á höfuðborgarsvæðinu förum við ekki í tvöföldun á Reykjanesbraut, Vesturlandsvegi og Suðurlandsvegi og ekki í Sundabraut eða borgarlínu, auk annarra vegaframkvæmda á stofnbrautum á höfuðborgarsvæðinu, því að það heitir þensla. Þess vegna þurfum við að forgangsraða. Varðandi fjármögnunina þurfum við meðal annars að skoða grænu skattana en við þurfum líka að skoða hvernig við leggjum skatta á notkun á vegum til langrar framtíðar. Þar hafa verið uppi hugmyndir um til dæmis notkunargjald á akstri, þá eftir mismunandi vegum. En að leggja eingöngu á vegtollahlið er skattlagning á ákveðna íbúa landsins umfram aðra. Við vorum á móti því á sama hátt og við viljum fara varlega í að leggja á græna skatta. Við vorum á ágætum fundi í aðdraganda kosninga í Norræna húsinu þar sem ég lagði einmitt áherslu á það [[Forseti hringir.]]að skattarnir verði að vera hvati sem fólk getur nýtt sér í því að fara í orkuskipti en ekki vera bara beinn skattur á fólk, ekki síst úti á landi.
Herra forseti. Ég get að mörgu leyti verið sammála ýmsu sem kom fram í máli hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra. Ég ætla ekki að tala um að hrópandi stefnuleysi sé í samgöngum hér á suðvesturhorninu en búið er að afgreiða eitt úrræði út af borðinu. Og ég var ekki endilega að segja að ég væri sammála vegtollum, ég vil bara fá kosti og galla. Það var það sem ég hef hrósað forvera hans í starfi, hv. þm. Jóni Gunnarssyni, fyrir, þ.e. að hann þorði að setja þetta á dagskrá til að vita hvað við, íbúar hér á suðvesturhorninu, færum á mis við ef ekki fengist aukið fjármagn í samgönguframkvæmdir. Skilaboð þessarar stjórnar og þessara fjárlaga hvað varðar uppbyggingu samgöngumála hér á suðvesturhorninu finnst mér því vera þessi: Kannski ein gatnamót, tvö hringtorg - jú, fínt, takk, en það er ekki mikið meira sem verður farið í. Það finnst mér miður. Ég hefði viljað heyra og sjá Framsóknarflokkinn tala skýrt í þessum efnum og segja okkur hver sé hans sýn á uppbyggingu hér á suðvesturhorninu því að ég sé þess ekki skýr merki í fjárlagafrumvarpinu. Ég hefði líka gjarnan viljað fá það skýrt fram hjá samgönguráðherra sem hann sagði á fundinum góða í Norræna húsinu þar sem allir flokkar sögðu að standa ætti við kolefnisgjöldin og horfa til lengri tíma. Mér finnst eins og málflutningur hæstv. ráðherra hafi eitthvað breyst síðan þá. Við erum að tala um græna skatta. Við þurfum að tala um græna hvata og vera óhrædd við það, þótt það ruggi einhverjum báti. Við þurfum að taka ákvarðanir og afstöðu í þessum málum. Það þýðir ekki lengur að humma þetta fram af sér. Nei er líka svar, alveg eins og já er svar. Ég lýsi eftir stefnu og framtíðarsýn samgönguráðherra í þessu. Þetta kom mjög skýrt fram í ræðu hæstv. umhverfisráðherra hér áðan. [[Forseti hringir.]]Hann var mjög skýr í afstöðu sinni. Ég óska eftir álíka skýrri afstöðu af hálfu samgönguráðherra.
Virðulegi forseti. Svarið er auðvitað mjög skýrt: Við þurfum langtímastefnu í uppbyggingu. Í þessum fjárlögum er einmitt aukning þar sem um helmingur fer til vegaframkvæmda hér á höfuðborgarsvæðinu, þar á meðal eru gatnamót í Hafnarfirði til að létta umferð, auka umferðaröryggi, lagfæra tvenn gatnamót þar og ein í Kjósinni á Vesturlandsvegi. Það er með öðrum orðum verið að forgangsraða þar sem umferðaröryggið skiptir mestu máli, umferðarþunginn, gera slíka hluti. Í fimm ára fjármálaáætlun og nýrri fjögurra ára samgönguáætlun, sem þurfa auðvitað að tala betur saman en verið hefur, mun þessi stefna birtast til lengri tíma. Í dag var til að mynda verið að opna fyrsta áfanga á Krýsuvíkurafleggjaranum, svo að dæmi sé tekið. Það verkefni heldur áfram. Tvö hringtorg á Reykjanesbrautinni, nálægt Leifsstöð, hafa verið lagfærð. Það er því margt sem er að gerast og við erum hreinlega að [[Forseti hringir.]]setja það niður fyrir okkur hvernig við getum gert hlutina eftir forgangsröð með langtímasýn og skynsemi að leiðarljósi þar sem umferðaröryggi skiptir öllu máli. Og örstutt með borgarlínuna 2020: Þetta er langtímaverkefni. Ég get ekki svarað fyrir það hvar það verður statt 2020, en þetta er sennilega um 20 ára verkefni að mati þeirra sem gerst þekkja.
Hæstv. forseti. Það er mikilvægt að fá þetta fram varðandi borgarlínuna. Það er gríðarlega mikilvægt að við höldum því verkefni áfram og að ákveðnir hópar innan stjórnarflokkanna stoppi það ekki. Við vitum mætavel að ekki eru allir mjög hrifnir af borgarlínunni í ríkisstjórnarflokkunum þremur, líklega eru Vinstri græn áhugasömust um hana. Að einhverju leyti fagna ég þessum orðum hæstv. ráðherra; við þurfum að halda þessu verkefni áfram alveg ótvírætt. Síðan er það hitt að tvöföldun á Reykjanesbraut frá Krýsuvík kostar ein og sér 5,4 milljarða. Í nýframkvæmdir á öllu landinu núna, samkvæmt gildandi fjárlögum, fara 9 milljarðar. Það sjá allir sem vilja sjá að samgönguframkvæmdir, uppbygging almenningssamgangna hér á suðvesturhorninu, sitja eftir. Ég kalla því aftur eftir skýrri framtíðarsýn varðandi samgönguuppbyggingu hér á höfuðborgarsvæðinu en eðlilega tökum við [[Forseti hringir.]]þá umræðu í tengslum við samgönguáætlun. En fjárlögin gefa ekki tilefni til bjartsýni fyrir íbúa á suðvesturhorninu.
Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort ég geri ráð fyrir að veiðigjöld hækki á næsta ári. Því er til að svara að erfitt er að gera sér grein fyrir því en að öllum líkindum, að óbreyttum lögum um álagningu veiðigjalds, má gera ráð fyrir að veiðigjaldið lækki á næsta fiskveiðiári, af þeirri einföldu ástæðu að álagningu veiðigjalda er þannig háttað að þau miðast við afkomu útgerðarinnar tvö ár aftur í tímann. Árið 2015 var mjög gott, 2016 var erfiðara þannig að gera má ráð fyrir að í því ljósi lækki alla vega grunnurinn að álagningunni, ekki nema til komi einhver aflaaukning sem muni vega upp þetta tekjutap, þ.e. ef lögin verða óbreytt. Ég vil hins vegar nefna að veiðigjaldsnefnd er að störfum og er að skoða álagningu veiðigjalda. Ég geri ráð fyrir að þar sem lögin renna út á næsta ári, sem nýtt eru til álagningarinnar, eins og hv. þingmaður þekkir, komi fram nýtt frumvarp á vorþingi sem taki á því með hvaða hætti við hyggjumst leggja veiðigjöldin á fyrir fiskveiðiárið 2018–2019.
Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að miðað við að allt verði óbreytt, miðað við gildandi lög, þá lækka veiðigjöldin, þ.e. miðað við uppgjörið eins og það er í dag. Það er ákveðið umhugsunarefni að ný ríkisstjórn ætlar ekki að nota tækifærið þegar breyta þarf lögunum - það þarf að breyta lögum, uppfæra þau - til að nálgast hina breiðu sátt, sem er svo nauðsynleg fyrir sjávarútveginn og samfélagið. Það er nauðsynlegt að ákveðið réttlæti komi fram í gjaldtöku í sjávarútvegi, að sanngjarnt auðlindagjald verði tekið af þeim sem hafa einkarétt á því að nýta sameiginlega auðlind þjóðarinnar. Mér finnst þetta upplagt tækifæri fyrir hæstv. sjávarútvegsráðherra. Í stað þess að endurnýja gamla löggjöf - jú, jú, hafa uppgjörsaðferðina kannski eitt ár aftur í tímann í stað tveggja, reyna að koma til móts við einhver tæknileg atriði - eigum við að sýna meiri metnað í því að klára málið, leysa það þverpólitískt. Tækifærið er til staðar. Ég veit að hæstv. sjávarútvegsráðherra er mikill sáttasemjari í sér. Ég trúi ekki öðru en að hann beiti sér - þótt þess sjáist ekki endilega merki í stjórnarsáttmálanum að nálgast eigi verkefnið þverpólitískt - í ljósi umræðna um ný vinnubrögð og einhendi sér í að vinna að þessari sátt sem er svo mikilvæg fyrir grunnatvinnuveg þjóðarinnar. Jú, svarið er skýrt af hálfu hæstv. sjávarútvegsráðherra: Við horfum upp á lægri veiðigjöld miðað við óbreytta stefnu ríkisstjórnarinnar. En ég hvet ríkisstjórnina til að nota tækifærið til að endurskoða bæði veiðigjaldalöggjöfina og líka innheimtu auðlindagjalds; reyna að hnýta þetta saman til að koma til móts við lítil og meðalstór útgerðarfyrirtæki á landsbyggðinni, til að taka tillit til erfiðrar stöðu útgerðarinnar eins og hún er hjá ákveðnum fyrirtækjum á ákveðnum sviðum en horfa líka til lengri [[Forseti hringir.]]tíma. Það þarf að ná sátt um auðlindagjaldið og hversu hátt það á að vera fyrir aðgang að sameiginlegum fiskstofnum þjóðarinnar.
Virðulegi forseti. Ég geri ráð fyrir að við eigum eftir að taka aðra umræðu um innihaldið í fiskveiðistjórninni. Við erum að ræða fjárlögin. Svarið er mjög einfalt: Að óbreyttum lögum skila veiðigjöldin sennilega lægri tekjum nema aflaaukning vegi það upp. Það er ekki ný stefna ríkisstjórnarinnar. Við leggjum veiðigjöldin á samkvæmt lögum sem hafa verið í gildi í smá tíma. Það er engin ný stefna. [[Gripið fram í.]]Ég svaraði því engu til hvort ég hefði áform uppi um breytingar á þessu. Ég sagði í svari mínu að ég hefði áform uppi um að leggja fram frumvarp um álagningu veiðigjalda á vorþingi. Ég var ekki að ræða innihaldið í því, ekki með neinum hætti, enda er ekki tilefni til í fjárlagaumræðu. Ég skal eiga orðastað við hv. þingmann um innihaldið í álagningu veiðigjalds eða breytingu á fiskveiðistjórnarfrumvarpinu með það í huga að reyna að ná um það meiri sátt. En ég set alveg spurningarmerki við það í umræðunni um það hver ætlar að treysta sér til að halda á einhverjum úrskurði um hvað sé réttlæti í þeim efnum og hvað ekki. [[Forseti hringir.]]Þann skilning held ég að við getum haft, 63 einstaklingar í þessum þingsal, jafn margvíslegan og við erum mörg.
Hæstv. forseti. Mér finnst þetta eiginlega brjóstumkennanlegt metnaðarleysi núna þegar við stöndum frammi fyrir því að endurskoða veiðigjöld. Við vitum að það er tæknilegt mál en það eru engu að síður ákveðnar fjárhæðir sem þurfa að vera í fjárlögum. Þess vegna erum við að ræða þetta, að við notum ekki tækifærið til þess að hnýta þetta m.a. inn í stærri sátt. Það þýðir m.a. aukningu á veiðigjöldum/auðlindagjaldi. Eða eru stjórnarráðherrar, þingmenn, svona hræddir við að það eigi að taka auðlindagjald af útgerðinni? Er einhver hræðsla við það? Ég hvet hæstv. ríkisstjórn, hæstv. forsætisráðherra sem og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, til að huga að þessu. Tækifærið á næsta ári er einstakt til að ná bæði sátt og sanngjörnu auðlindagjaldi þannig að þess sjáist merki í fjárlagafrumvarpinu. En þá þarf að taka ákvarðanir, hafa stefnu og hafa sýn. Sýnin er sú [[Forseti hringir.]]að við eigum að ná fram sanngjörnu auðlindagjaldi og við getum hnýtt það saman við endurskoðun veiðigjalda.
Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja forseta fyrst hvort allir ráðherrar séu í húsi. Ég nenni svo sem ekki að láta kalla eftir þeim, nenni ekki að bíða eftir þeim, en það var samið um það að ráðherrar yrðu við umræðuna þannig að þeir hljóta að vera hér frammi að hlusta. Ef ekki þá bara sakna ég þeirra ekki neitt. Þessi umræða hefur eðlilega borið þess merki að allir eru nýkomnir með þetta í hendur. Það er þó sorglegt að sjá að stjórnarþingmenn virðast ekki kannast við það sem þeir hafa samþykkt í þessu frumvarpi af því að þetta kemur í gegnum flokkana inn í þingið. Við vitum þó að það er stórhækkun á ákveðnum sköttum. Sjálfstæðisflokkurinn fer hér í broddi fylkingar með því að hækka skatta sem er nýstárlegt á þeim bænum, en kannski hefur þetta verið einhver leynd þrá að fá að komast í þetta. Það er ekki staðið við að lækka tryggingagjaldið eins og hér hefur fram komið. Þá hangir svokallaður bókaskattur enn þá inni þrátt fyrir stór og feit loforð um að afnema hann. Ég fæ ekki séð að það sé króna í byggðamál. Jú, það er verið að færa 100 milljónir, sé ég, úr byggðaáætlun yfir í sóknaráætlanir. Svona mætti telja áfram. Stór orð fyrir kosningar rata ekki hingað inn. Jú, bíddu. Það er talað um stórsókn í samgöngum, milljarður eitthvað slíkt, 1,5 kannski. Það er nú ekki stórsókn í ljósi þess umfangs sem samgöngur hafa. Það er talað um stóraukna fjármuni inn í heilbrigðisþjónustuna. Jú, þar koma auknir fjármunir inn í heilbrigðisþjónustuna en ekkert í samræmi við það sem lofað var. Að sjálfsögðu ekki. Húsnæðismál. Sá texti er jafn götóttur og svissneskur ostur einhverra hluta vegna. Ég veit ekki af hverju, en það er ekkert á því að græða, það sést ekki neitt. Eldri borgarar. Jú, það er hent smávegis í þá í staðinn fyrir að fara bara alla leið og afnema þessa skerðingu sem er á atvinnutekjum og leyfa eldri borgurum að vinna hreinlega og borga skatta eins og öllum öðrum. Af hverju er það ekki gert? Það er alveg augljóst að þetta fjárlagafrumvarp, eins og stjórnarsáttmáli þessarar ríkisstjórnar, er eitthvert samkomulag um mjög lítinn, helst lægsta samnefnara, og reynt að koma í veg fyrir að þessir flokkar rekist á. Maður veltir fyrir sér líka hvort þessi útgjaldaaukning sem er held ég upp á 53,3 milljarða, eitthvað slíkt ef ég hef fundið rétta tölu í þessu frumvarpi, allt í lagi að leiðrétta mig ef hún er röng, sé valdakostnaður Sjálfstæðisflokksins núna. Þetta er sú tala sem kostar að halda völdum. Kannski er það meira, veit það ekki, en þetta er alla vega ekkert smáræði. Þetta er sjálfsagt bara pínulítil tala í þeirra augum, fyrir Sjálfstæðismenn, til að halda völdum í samfélaginu og fórna öllu til þess. Ég er búinn að leita og leita að loforðum Framsóknarflokksins í þessu frumvarpi, finn þau ekki enn. Mig langar hins vegar að velta því upp sem ég hef svolitlar áhyggjur af og ég ætla að koma þar inn á byggðamálin aftur. Ég finn ekki að það sé verið að auka í eða setja peninga í mjög mikilvægt mál sem er flutningskostnaður, niðurgreiðsla á flutningskostnaði. Það getur verið að ég hafi ekki fundið það í frumvarpinu, en ég sakna þess algerlega eins og bara byggðamála almennt. Mig langar aðeins að koma hérna að fjármálakerfinu. Það er talað um að það eigi að koma greiðslur og skattar og eitthvert afgjald af fjármálakerfinu. Það er hins vegar enginn metnaður sjáanlegur og maður tengir þetta að sjálfsögðu við stjórnarsáttmálann. Þetta fjárlagafrumvarp er framhald af því gagnslausa plaggi. Þá veltir maður fyrir sér hvort það sé virkilega þannig að menn ætli að láta Arion banka fram hjá sér fara, menn ætli bara að leyfa vogunarsjóðunum að fara aftur til baka og hirða þetta allt saman. Svo virðist vera. Ég var að velta líka fyrir mér landbúnaðarhlutanum í fjárlagafrumvarpinu. Ég veit ekki hvort hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er hér einhvers staðar og hvort hann geti þá svarað því. Það var talað mjög digurbarkalega í aðdraganda kosninga og í rauninni ef ég man rétt í kosningabaráttunni og síðan rataði það held ég inn í stjórnarsáttmálann að það ætti að gera eitthvað stórkostlegt fyrir sauðfjárbændur. Ég bara auglýsi eftir því: Hvar eru þeir aurar í þessu fjárlagafrumvarpi? Hvað á að gera fyrir sauðfjárbændur? Eða kemur það bara einhvern tímann seinna, 2020 kannski, fyrir þá sem eftir verða? Það er líklega planið. Í það minnsta sé ég engar tölur undir landbúnaðarkaflanum sem eiga að fara í það. Það getur verið enn og aftur að ég hafi misst af þessu líkt og stjórnarmeirihlutinn virðist hafa misst af mörgum hlutum í þessu ágætisplaggi. Mikill pappír um lítið efni. Kolefnisskatturinn. Það hefur ekki verið hægt að svara því hér þrátt fyrir að spurt hafi verið hvað það þýði nákvæmlega fyrir þá aðila sem eiga að fara að greiða þennan skatt. Er þetta bara fyrsta skrefið, eins og fram kom í ræðu hæstv. umhverfisráðherra í gær, í það að fara yfir í græna skatta? Það er ekkert í þessu plaggi um einhverja hvata. Hefur mönnum ekki dottið í hug að fá fólk með jákvæðum hætti að skipta um orku, fara í aðra orkunýtingu en nýtingu jarðefnaeldsneytis? Hvað með jákvæða hvata? Hvað með að eyða einhverjum aurum, fyrst menn eru tilbúnir til þess núna, að greiða niður [[Forseti hringir.]]fyrir þá sem þurfa að tengja bílana sína rafmagni eða eitthvað slíkt? Þetta er algert metnaðarleysi þegar kemur að þessu. Hér á bara að hækka skatta. [[Forseti hringir.]]Það er ekkert jákvætt við þetta.
Herra forseti. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson bað um það hér áðan að þeir ráðherrar sem hann hygðist eiga orðastað við yrðu í salnum og náði einhverjum þeirra hingað inn. Hér er hvorugur þeirra ráðherra sem ég hafði hugsað mér að ræða við, hvorki hæstv. fjármálaráðherra né hæstv. heilbrigðisráðherra. Heilbrigðisráðherra stóð reyndar við kökuborðið sem sá sem hér stendur stóð við á sínum tíma [[Hlátrasköll í þingsal.]]þegar hans var saknað úr þessum sal. [[Gripið fram í: Er það peruterta?]]Nú er það kókosterta, ef ég sá rétt. Ég spyr því hæstv. forseta hvort hann geti eins og hér áðan gert tilraun til þess að kalla þessa ráðherra í salinn.
Forseti hefur upplýsingar um að allir eða flestir ráðherrar séu hér í húsi þannig að þeir ættu nú að heyra til.
Já, en virðulegur forseti, nú bið ég um það sama og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson bað um hér áðan, að ég fái að gera hlé á máli mínu á meðan ég bíð eftir ráðherrunum. [[Nú er leitast við að sækja ráðherra hingað til leiks þannig að ég hef ákveðið að verða við þessum tilmælum hv. þingmanns. - Forseti vill láta þess getið að von er á fjármálaráðherra í salinn eftir örfáar mínútur. Hér er hæstv. heilbrigðisráðherra mættur. [Hlátur og samræður í þingsal.] - Við hinkrum bara örstutta stund. - Forseti þakkar hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum þolinmæðina.]] - Við hinkrum bara örstutta stund. - Forseti þakkar hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum þolinmæðina.) Virðulegur forseti. Það er nú ekki mikið eftir af tímanum. Getum við gert eitthvað í því svo að ég nái að bera fram …
Forseti hefur tekið tillit til þess hvar þingmaðurinn var staddur í ræðu sinni þegar hann gerði hlé á sínu máli.
Ég er ekki alveg viss um að það sé rétt hjá herra forseta. Ég þakka ráðherrunum fyrir að láta sjá sig hér í þingsal því að ég hugðist ræða mjög mikilvæg mál við þá. Í fyrsta lagi liggur - nei, nú er eitthvað mikið að gerast með klukkuna, nú er þetta komið í lag, forseti. Þakka þér fyrir. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að efnahagsstaðan á Íslandi er gjörbreytt frá því sem var fyrir ekki svo löngu. Það liggur líka alveg ljóst fyrir hvernig það gerðist. Það gerðist með mjög stórum aðgerðum, aðgerðum sem voru umdeildar á sínum tíma, en var ráðist í engu að síður, og skiluðu þeim árangri að skuldastaða ríkissjóðs er allt önnur en hún var og þar af leiðandi möguleikar ríkisins til að takast á við hin ýmsu verkefni, ráðast í innviðauppbyggingu og slíkt. Ég tala nú ekki um þar sem við sjáum hversu miklu betri kjara ríkið nýtur en áður, getur tekið evrulán á 0,5% vöxtum. Gjörbreytt staða. Það veldur manni þess vegna áhyggjum, herra forseti, að ríkisstjórnin skuli fyrst og fremst ætla að nota þessa stöðu til þess að auka útgjöld án þess að sýna fyrirhyggjusemi í því hvernig þessi auknu útgjöld nýtast, þ.e. án þess að passa upp á að þau séu vel nýtt. Á sama tíma er ríkisstjórnin í raun að gefa eftir stóran hluta af þessum árangri. Augljósasta dæmið sem blasir við nú er eftirgjöfin á Arion banka, alveg ótrúleg staðreynd, herra forseti. Nú á að láta Arion banka frá sér á sama tíma og menn ætla að nýta þetta svokallaða umfram eigið fé í Landsbankanum og í Íslandsbanka. Því spyr ég þessa ráðherra, hæstv. forseti: Hverju sætir þetta? Hvernig stendur á því að ríkisstjórnin ætlar að taka þessa U-beygju að því er virðist eða a.m.k. sýna þá værukærð sem birtist í því að láta frá sér þá stöðu sem ríkið hafði gagnvart Arion banka eins og öðrum bönkum? Og hvernig stendur á því að ráðast á í þessar miklu fjárfestingar eða þessi miklu útgjöld án þess að skoða um leið hvernig megi laga þau kerfi sem útgjöldin renna til? Eitt af skýrustu dæmunum, og þess vegna bað ég um að hæstv. heilbrigðisráðherra yrði hér, er heilbrigðiskerfið. Þar sem landlæknir hefur margítrekað að það sé gríðarlega mikilvægt að samhliða auknum fjárveitingum í kerfið verði ráðist í endurskoðun kerfisins þannig að fjármagnið nýtist betur. Landlæknir sagði meira að segja að það væri beinlínis hættulegt - það væri beinlínis hættulegt - að auka framlög til heilbrigðismála án þess að ráðast á sama tíma í kerfisbreytingar, umbætur á kerfinu. Það er skiljanleg afstaða vegna þess að ef menn setja verulega peninga í þetta núna, sem nýtast ekki nógu vel, þá verður enn dýrara og enn erfiðara að laga kerfið þegar þar að kemur. Hér sáum við bara meira af því sama, meira af samþjöppunarstefnunni í heilbrigðismálum, öllu þjappað á Landspítalann, peningunum eytt þar, á meðan stofnanir annars staðar eins og á Norðurlandi, eins og við sjáum í dag, eru sveltar; eru beinlínis látnar skera niður frá því sem áður var, en fjármagninu beint í rekstur á Landspítalanum, sem vegna gallanna í kerfinu, vegna gallanna í því hvernig þessu hefur verið stillt upp, er of dýr í rekstri því að hann nýtist ekki sem skyldi. Það er verið að beina allt of miklu álagi að Landspítalanum. Það gerir hann óhagkvæmari í rekstri. Það gerir stöðu heilbrigðisþjónustunnar annars staðar á landinu um leið veikari. Svo náttúrlega blasir það við, herra forseti, hversu mikil sóun er í því fólgin að ætla að klára mistökin risastóru við Hringbraut. Kemur það ekki til greina, að mati hæstv. heilbrigðisráðherra, að taka a.m.k. örlítinn tíma, fáeinar vikur, í að skoða það hvort ekki hafi eitthvað breyst frá því síðast var tekin ákvörðun um að byggja við Hringbraut? Það hefur nefnilega alveg ótrúlega margt breyst. Allar grunnforsendur ákvörðunar eru raunar breyttar, hvort sem það eru samgöngumálin í Reykjavík, fasteignamarkaðurinn, þarfir heilbrigðisþjónustunnar, þróun borgarinnar, þetta er allt gjörbreytt. Og svo sú augljósa staðreynd, sem ætti nú að blasa við öllum, hversu óhagkvæmt það er að byggja enn við þessa þyrpingu af hálfónýtum húsum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Það eru nokkrar spurningar sem hann skildi eftir handa mér, ég byrja á þeirri síðustu, sem lúta að því sem hann kallar mistökin stóru við Hringbraut. Staðsetningin var skoðuð mjög ítarlega á árinu 2015 með ítarlegri úttekt þegar hæstv. núverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra gegndi embætti heilbrigðisráðherra. Sú úttekt skilaði því að ákvörðunin var rétt. Hún var rétt. Þannig að uppbyggingin verður við Hringbraut. Það væri afar óráðlegt að snúa frá þeirri ákvörðun. Það myndi hafa mikinn kostnað í för með sér fyrir samfélagið og ekki síst fyrir heilbrigðiskerfið í heild þar sem við værum þá að setja uppbygginguna á bið til mjög langs tíma. Ég er aðeins hugsi yfir orðfæri hv. þingmanns þegar hann talar eins og þær ráðstafanir sem lagðar eru til í fjárlagafrumvarpinu til viðbótar í heilbrigðismálum séu upphæðir sem nýtist ekki nógu vel, sem þjóni samþjöppunarstefnu, þar sé ekki passað upp á að árangurinn, sem hann þakkar sér fyrst og fremst, sé vel nýttur. Ég vil í tilefni af þeirri nálgun hv. þingmanns spyrja hann hvort hann telji að á meðan farið er í nauðsynlega yfirferð á kerfinu, sem ég er sammála landlækni að þurfi að fara í, eigum við að halda áfram að beita aðhaldi á opinbert heilbrigðiskerfi?
Herra forseti. Ég taldi nú að það væru ráðherrarnir sem sætu hér fyrir svörum, en ég skal gjarnan svara spurningu hæstv. ráðherra því það er tiltölulega einfalt. Að sjálfsögðu á vinnan að hefjast þá þegar hvað varðar nauðsynlega endurskipulagningu kerfisins og að sjálfsögðu mun þurfa á meðan vinna stendur yfir að veita í það auknar heimildir. En það sem blasir hins vegar við okkur núna er að það er verið að ýta undir galla kerfisins. Með öðrum orðum, á meðan ríkisstjórnin er að afgreiða þessi fjárlög þá virðist hún ekki vera byrjuð á að skoða hvernig megi gera hlutina betur heldur er hún beinlínis að auka við gallana. Þarna á t.d. við það sem ég nefndi áðan af því hæstv. ráðherra spyr hvort eigi að halda áfram aðhaldskröfu. Það er verið að auka aðhaldskröfuna. Það er verið að skerða heilbrigðisþjónustu á mörgum stöðum, ekki hvað síst hjá Heilbrigðisstofnun Norðurlands, vegna áherslna ríkisstjórnarinnar, vegna misskiptingarinnar í deilingu fjármagnsins til heilbrigðiskerfisins, vegna þess að það er ekki búið að taka á þessum vanda Landspítala sem á núna að festa í sessi í steinsteypu. Svo ég klári þetta nú með Landspítalann. Það er búið að sýna fram á, herra forseti, að það er ekki aðeins hagkvæmara heldur miklu fljótlegra að byggja nýja byggingu á nýjum stað, byggingu sem virkar. Ég kannast við úttektina svokölluðu frá 2015 sem hæstv. ráðherra nefndi. Þetta var dæmigerð pöntuð skýrsla sem skilaði eingöngu þeirri niðurstöðu sem forsendurnar gáfu til kynna. Hverjar voru forsendurnar? Þær voru óbreyttar forsendur frá því sem var skoðað fyrir 30 árum.
Virðulegur forseti. Ég spyr hvort hv. þingmaður geti rifjað upp með mér hver var forsætisráðherra á árinu 2015 og hvort hann geti rifjað upp með mér þegar Alþingi samþykkti samhljóða að halda áfram verkefninu við Hringbraut. Hvort hann hafi þá verið annarrar skoðunar um þessi sögulegu stóru mistök við Hringbraut eða hvort stöðumat hans hafi af einhverjum ástæðum verið annað á þeim tíma og hverju þá sæti. Það var nefnilega ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem fór fyrir þeirri nálgun að leggja til við Alþingi að halda áfram uppbyggingunni við Hringbraut. Þannig var nú það. Varðandi endurskoðun kerfisins þá er ég ósammála hv. þingmanni með það að við eigum að halda að okkur höndum með útgjöld til opinberra heilbrigðiskerfisins á meðan úttekt á því fer fram og framtíðarsýn varðandi fyrirkomulag þess. Ég er ósammála þingmanninum um það. Ég tel að það séu hlutir heilbrigðiskerfisins sem þurfi virkilega á stuðningi að halda og ekki síst hið opinbera kerfi. Það gildir bæði um Landspítalann – háskólasjúkrahús og heilbrigðisþjónustuna úti um land. Þegar á heildina er litið bætum við 15 milljörðum inn í fjárlagafrumvarpið núna, þar af 8 sem fara inn í heilbrigðismálin. Ég er spennt að heyra hvað það er sem hv. þingmaður myndi vilja breyta í því, hvaða tölur hann vill lækka þar. Mín skoðun er sú að ég hefði getað séð fyrir mér að mun meira hefði farið inn í heilbrigðiskerfið á þessum tímapunkti vegna þess að það eru rökstuddar beiðnir frá heilbrigðiskerfinu um allt land og ekki síst fyrir norðan og austan um meira fjármagn inn í heilbrigðisreksturinn.
Virðulegur forseti. Ekki hélt ég því nú fram að stjórnvöld ættu að halda að sér höndum með fjárveitingar til heilbrigðismála á meðan menn væru að skoða kerfið. Þvert á móti. Ég var að benda á það að í ljósi þess að ríkisstjórnin virðist vera algjörlega glórulaus um hverjir gallar kerfisins eru þá er hún með ráðstöfunum sínum að auka enn við gallana, auka enn við vandann, m.a. með samþjöppunarstefnunni sem bitnar ekki hvað síst á heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni, t.d. á Heilbrigðisstofnun Norðurlands með mjög afgerandi hætti. Það er þetta sem ég er að hvetja ríkisstjórnina til að varast rétt eins og landlæknir hefur hvatt ríkisstjórnina til að varast að halda áfram að auka á þennan vanda. En menn virðast ekki hafa nokkra einustu glóru um það í hverju vandinn liggur. Það á að byrja að skoða það núna að því er virðist. Miðflokkurinn kynnti þó skýra stefnu um það hvernig væri hægt að endurskipuleggja heilbrigðiskerfið. Það gæti kannski hjálpað ríkisstjórninni og auðveldað henni verkið ef hún kynnti sér þá stefnu þar sem liggur fyrir áætlun um hvernig hægt er að endurskipuleggja heilbrigðiskerfið þannig að fjármagnið nýtist betur. Varðandi Landspítalann þá er misskilningur hæstv. ráðherra ekki síður stór í því tilviki. Það er nefnilega alrangt að ríkisstjórn mín hafi beitt sér fyrir því að Landspítalinn yrði byggður við Hringbraut með samþykki þingsályktunartillögu þar um. Það var sérstök krafa gerð um það að ef sú tillaga ætti að fara í gegn, sem var reyndar þingmannatillaga frá Kristjáni L. Möller, á lokadögum þingsins þá yrði að breyta henni, gæti ekki verið tillaga um byggingu nýs Landspítala við Hringbraut. Það voru hins vegar allir sammála um að það þyrfti að ráðast í framkvæmdir, það þyrfti viðhald við Hringbraut á meðan verið væri að byggja nýjan spítala á nýjum stað, spítala fyrir 21. öldina.
Herra forseti. Ég geri ekki tilraun til að leyna vonbrigðum mínum með fjárlagafrumvarpið sem við ræðum hér í dag. Ríkisstjórnarflokkarnir gáfu með tali sínu í stjórnarmyndunarviðræðunum og með hálfkveðnum vísum í stjórnarsáttmálanum í skyn að það ætti að gera mun betur í innviðauppbyggingu og innspýting ætti að vera veruleg í heilbrigðismál, menntamál, samgöngumál og í velferðina, vinna ætti gegn fátækt og jafna leikinn og allir áttu að njóta góðærisins. En svo er fjárlagafrumvarpið lagt fram og í ljós kemur að aðeins er verið að setja 15 milljarða viðbót við fjárlagafrumvarp ríkisstjórnar Bjarna Benediktssonar, ríkisstjórnar sem féll í september. Auðvitað eru 15 milljarðar betra en ekkert, en ótrúlega aumt miðað við allt sem á undan er gengið og allt sem sagt hefur verið. Og ekkert, bara ekki neitt, er gert til þess að bæta stöðu fátækasta fólksins í landinu. Ræðutíminn sem okkur er skammtaður er stuttur. Ég ætla að verja mínum fimm mínútum í aðgerðir ríkisstjórnarinnar til að jafna kjör fólksins í landinu eða öllu heldur aðgerðaleysi í þeim efnum. Fyrst vil ég nefna barnabætur. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur leggur til nákvæmlega sömu krónutölu og ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar gerði í september, en viðmiðunum til úthlutunar barnabóta er lítillega breytt. Foreldrar með minna en 242 þús. kr. á mánuði fá óskertar barnabætur í stað 225 þús. kr. í ár. Greiðslur með fyrsta barni hækka um svo mikið sem 1.477 kr. á mánuði og hækkar um 1.758 kr. á mánuði hvert barn eftir það. Það er nú allt og sumt og ótrúlega rýrt í ljósi þess að barnabætur hafa dregist saman um 23% að raunvirði frá árinu 2008. Færri og færri fjölskyldur njóta barnabótanna og hefur fækkað um 12.000 frá árinu 2013. Á Norðurlöndum og víða í Evrópu hefur ríkt mikil sátt um gildi stuðnings til barnafjölskyldna, en hér hafa hægri stjórnir dregið úr vægi þeirra og þeirri ömurlegu stefnu á að halda áfram í ríkisstjórn undir forystu Vinstri grænna. Barnabætur á Norðurlöndum er föst upphæð á barn, á meðan stuðningur á Íslandi er háður fjölda og aldri barna, tekjum foreldra og hjúskaparstöðu. Við í Samfylkingunni viljum að þróuninni verði snúið við og barnabætur lagaðar að norræna kerfinu þar sem barnabætur hafa það hlutverk að jafna lífskjör fólks með svipaðar tekjur en mismunandi framfærslubyrði. Fleiri hafa tekið undir þetta með okkur svo sem ASÍ. Þrengri fjárhagsleg staða ungs fólks og veiking barnabótakerfisins og vaxtabótakerfisins hefur áhrif á kjör ungra barnafjölskyldna og hefur vafalaust áhrif á það að barneignum hefur fækkað vegna þess að fólk hefur hreinlega ekki efni á því. Lífskjör ungs fólks eru nú verri en foreldrar þeirra bjuggu við. Staða ungs fólks á húsnæðismarkaði hefur versnað. Minnkandi stuðningur stjórnvalda við barnafjölskyldur er því risastórt skref aftur á bak. Í bókinni Ójöfnuður á Íslandi eftir Stefán Ólafsson og Arnald Sölva Kristjánsson er m.a. fjallað um áhrif barnabóta og þeirra viðmiða sem eru notuð í úthlutun þeirra. Raunin er sú að mikil skerðing barnabóta strax við lágar tekjur, líkt og ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur leggur til, stuðlar að meiri fátækt meðal vinnandi fólks. Hjón sem bæði eru í launaðri vinnu en á lágum launum fá litlar barnabætur hér á landi. Það er ein af ástæðunum fyrir því að fátækt meðal barnafjölskyldna er meiri en hjá barnlausum fjölskyldum. Þetta er þekkt staðreynd. Engra frekari greininga er þörf þannig að ríkisstjórnin þarf ekki að bíða með aðgerðir þess vegna og ættu að hækka barnabætur strax og breyta viðmiðum úthlutunar. Þegar fjallað er um þessi fjárlög verður ekki heldur komist hjá því að minnast á þá skelfilegu staðreynd að ekkert á að gera til að mæta vanda öryrkja og bæta þau kjör sem þeir búa við. Öryrkjar fá ekki að njóta ávaxta af vinnu sinni, þ.e. þeir sem geta stundað launaða vinnu að einhverju marki. Margt okkar fátækasta fólk, bæði úr hópi aldraðra og öryrkja lifir aðeins á greiðslu almannatrygginga, upphæð sem nær ekki lágmarkslaunum í landinu. Ofan á það bætist að margir eru á erfiðum leigumarkaði og búa í óhentugu húsnæði. Tekjulægsta fólkið fær ekki að njóta góðærisins. Foreldrar ungra barna með lágar tekjur og meðaltekjur ekki heldur. Bilið á milli þeirra ríkustu og fátækustu mun halda áfram að breikka. Hvað segir hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra um þessa stöðu sem hyggst ráðast í aðgerðir gegn fátækt? Hvers vegna á að bíða með þær aðgerðir í ár? Hvers vegna á ekki að grípa til aðgerða á árinu 2018? Því þarf að ráðast í greiningar á því sem við öll þekkjum og vitum? Um þetta hafa verið skrifaðar bækur, gerðar greiningar bæði af opinberum aðilum og öðrum.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir þær spurningar sem hún beindi til þess sem hér stendur. Það er margt í máli hv. þingmanns sem ég er sammála og við deilum skoðunum á margan hátt, sérstaklega varðandi barnafjölskyldur, varðandi fátækt barna og þeirra sem verst standa í samfélaginu. Í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar er komið inn á þessa málaflokka. Það er sérstaklega talað um fátækt barna. Það er líka talað um að grípa þurfi til aðgerða hvað varðar þann hóp sem hefur lægstar tekjurnar. Varðandi endurskoðun á bótakerfinu, barnabætur, fæðingarorlof o.fl., þá er það eitt af því sem ríkisstjórnin hefur í hyggju að ræða við aðila vinnumarkaðarins um, hvernig þeirri stefnumótun og breytingum þar að lútandi verði háttað. Sá sem hér stendur hefur þegar boðað alla þessa helstu aðila á fund til sín og hitt þá alla og meðal annars farið yfir áherslur ríkisstjórnarinnar í því efni, varðandi fæðingarorlof, varðandi barnabætur og varðandi þá hópa samfélagsins sem verst standa. Það er alveg hárrétt, eins og hv. þingmaður kom líka inn á, að margir af þessum aðilum lýstu þeim skoðunum að þeir vildu sjá aðgerðir, m.a. varðandi barnabætur. Sá sem hér stendur hefur talað um að mikilvægt sé að nota þau tæki og tól til að koma til móts við þær fjölskyldur sem lægstar hafi tekjurnar. Ég bind miklar vonir við að við gerð kjarasamninga núna verði meðal annars unnið að breytingum á þessum bótakerfum og þar verði sérstaklega hugað að þessum hópum. Margir þurfa að koma að þeirri vinnu. Það er til mikið af tillögum og gögnum og fleiru í því efni. En við þurfum að vinna þetta í sátt við aðila vinnumarkaðarins, við Alþingi og fleiri aðila. Það stendur ekkert á þeim sem hér stendur að setja allan kraft í þá vinnu. Það verður verkefni næstu vikna og næstu mánaða og er þegar hafið.
Herra forseti. Ég skil hæstv. ráðherra þannig að semja eigi um þessar bætur og jöfnunartækin sem ríkið hefur völ á í kjarasamningum á árinu 2018. Þá gæti kannski fátækasta fólkið átt von á einhverju í gegnum kjarasamninga. En hvað með þá sem ekki geta gert neina kjarasamninga? Hvað með þá sem ekki geta farið í verkfall til þess að knýja fram kjarabætur? Hvað með öryrkja og aldraða? Hvað með þá sem aðeins lifa á hreinum bótum eða hreinum greiðslum frá almannatryggingum? Það er blekkingaleikur þar í gangi sem þessi ríkisstjórn og tvær síðustu hafa leikið og sagt: Í janúar 2018 ná bætur almannatrygginga lágmarkslaunum, 300 þús. kr. En það er ekki rétt. Það eru bara þeir sem búa einir sem ná 300 þús. kr. 1. janúar 2008. Öryrkjar og aldraðir í sambúð eru á mun lægri kjörum. Hvernig hyggst hæstv. ráðherra beita sér í þeim málaflokki á árinu 2018? Eða á ekkert að gera það á árinu 2018? Eiga fátækir, aldraðir og öryrkjar enn að bíða á meðan við hin njótum góðærisins?
Virðulegur forseti. Aðeins fyrst að hækkuninni í 300 þús. kr., sem hv. þingmaður kom inn á. Varðandi breytinguna gagnvart öldruðum þá mun ráðuneytið styðjast við það leiðarljós sem Alþingi setti fram um hvernig þeirri hækkun skyldi háttað og hvaða flokkar skyldu hækkaðir og með hvaða hætti en það kom fram m.a. í nefndarálitum hér við umræður um endurskoðun á almannatryggingakerfinu. Varðandi öryrkjana og þá sem njóta örorkulífeyrisgreiðslna vil ég segja að ráðherrann hefur þegar fundað með fulltrúum Öryrkjabandalagsins. Það er stefna þessarar ríkisstjórnar að fara í samstarf við þessa aðila. Það hefur þegar verið rætt. Það er sérstaklega kveðið á um það í stjórnarsáttmálanum og kemur líka fram í fjárlagafrumvarpinu. Mig langar að lesa það, með leyfi virðulegs forseta: „Ríkisstjórnin mun efna til samráðs við forsvarsmenn örorkulífeyrisþega um breytingar á bótakerfinu með það að markmiði að skapa sátt um að einfalda kerfið, tryggja framfærslu örorkulífeyrisþega og efla þá til samfélagsþátttöku. Í því samráði munu stjórnvöld fyrst og fremst ræða við Öryrkjabandalagið og Þroskahjálp og stefna að því að ljúka þeirri vinnu sem fyrst. Fyrsta skref af hálfu stjórnvalda verður að skipuleggja framboð hlutastarfa hjá hinu opinbera fyrir fólk með skerta starfsgetu en á síðari stigum er mikilvægt að atvinnulífið taki virkan þátt í því verkefni.“ Þetta er talsvert langur kafli. Í tengslum við þessa vinnu, líkt og gert var gagnvart öldruðum, ellilífeyrisþegum, verður hægt að móta þarna stefnu til framtíðar. Þetta hefur þegar verið sett af stað og er ætlunin að fara í þetta af krafti á nýju ári og í góðu samstarfi og í góðu samkomulagi við þau hagsmunasamtök sem þarna heyra undir, Öryrkjabandalagið og Þroskahjálp. Hefur þegar verið farið yfir þetta á fundum með stjórnum þessara samtaka. Ég bind einnig miklar vonir við það að samhliða þessu verði ráðist í [[Forseti hringir.]]umtalsverðar kjarabætur fyrir þessa hópa sem svo sannarlega þurfa á því að halda.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þau segja mér að enn eigi þeir sem fátækastir eru að bíða, bíða enn og aftur eftir því að kjarabótin komi. En hæstv. ráðherra vonast til að niðurstaðan verði góð. Það vona ég líka. Herra forseti. Ég vil bara mótmæla því úr þessum ræðustól að ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur skuli leggja hér fram fjárlagafrumvarp með algjörri sveltistefnu gagnvart þeim sem fátækastir eru í landinu og ætla sér síðan að semja um það í kjarasamningum og taka árið 2018 í að breyta kerfi öryrkja. Hvað hafa margar ríkisstjórnir sagt þetta? Meira að segja ríkisstjórnin sem ég sat í sagði þetta. Það eru komin mörg, mörg ár síðan. Enn búa öryrkjar við allt of flókið kerfi. Þeir eiga erfitt með að gæta réttinda sinna vegna þess að kerfið er flókið og ógegnsætt. Það hefur verið það allt of lengi. Það á að fara í þetta og gera breytingar hratt og vel. Hæstv. ráðherra er sammála mér, sé ég. Ég mun styðja hann með ráðum og dáð til að sú vinna geti farið hratt og vel fram svo að kjör aldraðra og öryrkja verði, þegar upp er staðið, mannsæmandi. Ég vil að ekki verði farið í starfsgetumat nema vinnumarkaðurinn sé tilbúinn í það líka.
Herra forseti. Ég hef frekar mikinn áhuga á nýsköpun og ýmsu sem henni tengist. Þessi nýja ríkisstjórn hefur greinilega mikinn áhuga á að láta kenna sig við nýsköpun og framfarir. Slíkum metnaði ber að fagna. En óttinn er alltaf við að þetta sé svolítið tómt. Því er rétt að við förum yfir fjárlagafrumvarpið með hliðsjón af þeirri framþróun sem á að verða. Það vekur athygli mína að dregið er úr framlögum til samkeppnissjóða á vegum atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytisins. Það eru ansi margir samkeppnissjóðir reknir á vegum hins opinbera í dag. Það er kannski tímabært að fara í einhvers konar endurskoðun og jafnvel sameiningu þar á. En það er alveg dagljóst að það er ekki offramboð á peningum sem hrjáir þessa sjóði eða styrkþega þeirra. Og það er ekki í fljótu bragði hægt að sjá í frumvarpinu hvar hin mikla áhersla ríkisstjórnarinnar á nýsköpun er í raun og veru. Hana er a.m.k. ekki að finna á málefnasviðinu rannsóknir, nýsköpun og þekkingargreinar. Þar er afskaplega mikið um stefnumótun og stefnumörkun og planlagningu en afskaplega lítið af raunverulegum aðgerðum sem miða að því að efla nýsköpunarumhverfið, bæta rekstrarumhverfi fyrirtækja og efla rannsóknir og þróun. Tillögur Vísinda- og tækniráðs virðast ekki fá fjármagn og útfærslu, þrátt fyrir mikið tal um nauðsyn þess fyrir kosningar, heldur í besta falli aðra umferð af stefnumótun eitthvert út í loftið. Það liggur við uppgjöf af hálfu ráðsins gagnvart því að nokkuð muni gerast því að þetta er viðvarandi vandamál, að stefnumótun haldi áfram endalaust og marklaust, og þegar raunverulegar hugmyndir koma fram er þeim ekki fundinn farvegur. Raunar eru nokkrir staðir þar sem búið er að þræða smávegis af nýsköpun í gegnum ýmsa málaflokka. Þannig má t.d. sjá í sjávarútvegi markmið um að daga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Það er mjög flott. En maður spyr sig hvort efnahagslegir hvatar séu til staðar til að hvetja fólk til að taka þátt í slíku. Það er einnig gleðiefni að það virðist standa til að fjármagna verkefni sauðfjárbænda um koltvísýringsjöfnun samkvæmt lýsingu í frumvarpinu. En hvergi virðist koma fram fjárheimild til að dekka þann kostnað. Það má ætla að það verkefni kosti í kringum 200 millj. kr. á ári næstu fimm árin. Ég bind miklar vonir við að við getum einhvern veginn lagfært þetta í meðförum þingsins milli 1. og 2. umr., að við getum fundið peningana til þess að setja eitthvað í þennan metnað. Metnaðurinn er til staðar, hann birtist bara ekki í fjármununum, að því er virðist. Ég held að allir flokkar á Alþingi hafi slíkan metnað fyrir aukinni nýsköpun og framförum. Mig langar svolítið til þess að heyra frá hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra hvort þetta frumvarp sé í samræmi við hugmyndir hennar og væntingar um það sem á að gera í nýsköpun og þróun og í þeim greinum öllum. Ef svo er ekki, hvar má helst bæta það að mati hennar? Hvers vegna var það ekki gert? Það er ekki eins og hún sé að koma ný inn í ráðuneytið og hafi því ekki haft neinn tíma til að undirbúa. Sér í lagi spyr ég: Er nokkuð í þessu fjárlagafrumvarpi sem miðar að því að bæta sérstaklega stöðu sprotafyrirtækja og nýsköpunarfyrirtækja? Nú var mikið talað um það í aðdraganda kosninga að nauðsyn væri að afnema þak á endurgreiðslum vegna rannsókna og þróunar. Það tóku flestir flokkar undir. Það er kannski ágætt. En er eitthvað sem bendir til þess að við séum að fara þá leið eða einhverja leið yfir höfuð? Ég sé alla vega ekki peningana í það.
Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurningarnar. Þær voru allnokkrar. Ég ætla að reyna að fara yfir þær allar. Stjórnarsáttmálinn er mjög nýsköpunarmiðaður. Aldrei hefur verið skrifaður eins nýsköpunarmiðaður sáttmáli og þessi. Við höfum fengið mjög góð viðbrögð frá bæði fyrirtækjum sem stunda mikla nýsköpun og eins frumkvöðlum og þeim sem þau mál snerta. Á þremur árum, frá árinu 2015, hefur Tækniþróunarsjóður og endurgreiðsla vegna rannsókna og þróunar hækkað um 80%, úr 2,6 milljörðum í 4,7. Framlög til Tækniþróunarsjóðs hækkuðu t.d. um 900 milljónir árið 2016, eða um 60%. Sú innspýting heldur sér bæði árið 2017 og 2018. Viðmiðunarfjárhæðirnar vegna rannsókna og þróunar, líkt og hv. þingmaður kom inn á, voru þrefaldaðar í fyrra. Það er skýrt í stjórnarsáttmálanum að við þurfum að endurskoða þetta fyrirkomulag með það að markmiði að afnema þakið. Við höfum þegar fundað með fulltrúum þeirra fyrirtækja sem kannski mest fer fyrir í þessu. Þetta eru atriði sem þarf að skoða. Það var vissulega ekki gert á þeim u.þ.b. fimm dögum sem við höfðum til að yfirfara fjárlagafrumvarpið. En það verður gert. Nýsköpunarmálin fara auðvitað þvert inn á alla málaflokka. Þessi innspýting í menntakerfið hefur t.d. áhrif á nýsköpunarumhverfið. Það er talað um að fara í skoðun inni í heilbrigðiskerfinu sem snertir nýsköpun. Síðan er fjallað um nýsköpunarstefnu sem ég bind mjög miklar vonir við. Það er nefnilega líka partur af þessu að fara yfir það í hvað við setjum fjármuni, því að fjármunir í nýsköpunarmál, í þessa sjóði, stofnanir og annað, eru mjög miklir. Mér finnst alveg koma til skoðunar og í rauninni mikilvægt að fara yfir í hvað fjármunirnir fara og hvort við nýtum hverja krónu eins vel og við getum.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Að vísu svaraði þetta ekki spurningunni að því marki að þarna var aðallega verið að ræða út frá stjórnarsáttmálanum. Stjórnarsáttmálinn er afskaplega fallegt plagg en það eru engar fjárheimildir í honum, það eru engir peningar raunverulega lagðir í verkefnin. Það sem mig langar að vita er hvaðan þeir peningar eiga að koma sem eiga að fjármagna t.d. kolefnisjöfnunarverkefni sauðfjárbænda. Hvar eru aðgerðirnar sem munu hafa þessi áhrif? Ég hreinlega óttast að það sé svolítið mikið af ómarkvissum fullyrðingum um að hlutir eigi að gerast án þess að búið sé að tryggja fjármagn í þá. Svo ég komi örsnöggt inn á annað er eitt af markmiðunum varðandi nýsköpun, samkeppni og þekkingargreinar að gera samkeppnismat á lögum og reglum valinna atvinnugreina. Það er mjög jákvætt. En hefur komið til greina að gera sambærilega rannsókn innan veggja Samkeppnisstofnunar á því hvort einhverjar greinar hafi ekki það samkeppnisumhverfi sem væri eðlilegt að þær hefðu? Það hafa oft verið getgátur um að það sé eitthvert samkrull og samráð sem gæti jafnvel valdið töluverðri hækkun á kostnaði til neytenda í samfélaginu sem og dregið úr möguleikum fyrirtækja til að komast inn á markaði. Er það eitthvað sem kemur til greina að ræða eða framkvæma? Það er nefnilega of mikið rætt en kannski of lítið framkvæmt.
Herra forseti. Til þess að svara spurningunni fyrst þá var ég spurð hvort ég væri ánægð eða ósátt við þá fjármuni sem fara í nýsköpunarmálin. Ég ætla að vera heiðarleg og segja að ég er ánægð með þá fjármuni sem fara í þau. Þetta er fullt af peningum sem munu gera góða hluti. Af öllu því sem settir eru fjármunir í er ég sátt við það sem fellur í hlut þessara mála. Mér finnst verkefnið líka frekar vera að endurskoða hvað við gerum við fjármunina og árangurinn sem af því hlýst. Varðandi bændur eru hugmyndir um að þeir komi með okkur í að ná markmiðum Parísarsamkomulagsins. Ég hef skilið það þannig að búvörusamningur væri t.d. eitt tól þar. Það sem er snúið en samt svo skemmtilegt við að vera nýsköpunarráðherra er að þetta er auðvitað inni í öllum ráðuneytum. Og það eru alls konar sjóðir. Hér var líka fjallað um sjávarútveginn. Þar erum við einnig með sjóði sem heyra undir önnur ráðuneyti. Auðvitað er hluti af því í menntamálaráðuneytinu o.s.frv. Svo ætla ég að nefna markáætlun. Það er enn eitt tólið. Það hefur ekki verið auglýst í nokkur ár en er verið að fara að gera núna. Frumkvöðlar geta líka sótt í hana. En varðandi það sem hv. þingmaður nefndi í lokin um Samkeppniseftirlitið og úttekt og annað er það ekki eitthvað sem ég hef vitneskju um að sé á dagskránni en ég er alltaf til í að gera eitthvað í því að bæta hag neytenda og að samkeppni fái að blómstra með eðlilegum hætti.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra enn og aftur fyrir svörin. Ég er sammála henni í því að nauðsynlegt sé að nýta hverja krónu vel. Ég vænti þess að við eigum gott samstarf um að láta nýsköpunarumhverfi fyrirtækja á Íslandi vera sem allra best þannig að allir geti notið góðs af. Það er auðvitað fullt af öðrum atriðum sem þarf að fara yfir almennt og býst ég við að koma í aðra ræðu, ekki síst um utanríkismálin. Ég þakka fyrir þessa umræðu í bili.
Herra forseti. Engin stór merki eru um stefnubreytingu eða tillögur eins og gera hefði mátt ráð fyrir með setu velferðarflokks í nýrri ríkisstjórn. Vinstri græn hafa ekki skilið eftir sig mikil fingraför. Frumvarpið dregur fram talsverða eftirgjöf þeirra við stjórnarmyndun. Það eru mikil vonbrigði. Ég ætla ekki að eyða orðum í loforð Sjálfstæðisflokksins um 100 milljarða í innviði fyrir kosningar; þau dæma sig náttúrlega sjálf, enda er sú upphæð orðin 15 milljarðar í samanburði við frumvarp Benedikts Jóhannessonar frá því í haust. Það er sem sagt eingöngu tveggja prósentustiga breyting á útgjöldum ríkisins frá því frumvarpi. Sjálfstæðisflokkurinn og VG eru í grundvallaratriðum ósammála um hlutverk skattkerfisins. Sá fyrrnefndi álítur það einungis vera hlutverk skattkerfisins að standa fyrir nauðsynlegri tekjuöflun og talar auk þess um einföldun skattkerfisins. Hinn síðarnefndi hefur talað fyrir þrepaskiptu kerfi og vill að það sé einnig hugsað til tekjujöfnunar. Hvorugt virðist þó eiga að gera. Milljarðar tekna eru gefnar eftir í frumvarpinu og frekari skattalækkanir raunar boðaðar í stjórnarsáttmálanum. Þetta er gert á toppi hagsveiflunnar um leið og ráðast á í talsvert varanlega og nauðsynlega útgjaldaaukningu. Hér er ekki verið að búa í haginn fyrir mögru árin. Þvert á móti kalla þessar breytingar hugsanlega á hærri vexti og verðbólgu; bensíngjöfin er stigin í botn. Reynslan sýnir okkur að það styttist í næstu niðursveiflu og fallið verður fyrir vikið kannski hærra en ella - harðara alla vega. Það þarf að svara kalli þjóðarinnar eftir nauðsynlegri innviðauppbyggingu og það þarf að efna kosningaloforð allra flokka. Til þess hefði verið betra að fara þá leið sem bæði Vinstri græn og Samfylkingin töluðu um fyrir kosningar - að afla tekna fyrir útgjöldum, hlífa fólki með lágar tekjur og meðaltekjur, en sækja tekjur til þeirra sem best hafa það. Það hefur líklega ekki farið fram hjá neinum hér að Íslendingar búa við mjög ólíka stöðu. 5% þjóðarinnar eiga jafnmikið og 95%. En harðduglegt lágtekjufólk getur með engu móti náð endum saman eins og staðan er. Öryrkjar og aldraðir lifa á allt of lágum grunnlífeyri. Margar fjölskyldur búa á ótryggum, rándýrum leigumarkaði og ágætt að nefna að rannsóknir hafa sýnt samhengi milli fátæktar barna og þeirra barna sem búa á leigumarkaði. Það eru til skilvirkar leiðir til þess að vinna gegn þessum ójöfnuði og gegn fátækt. Það eru vel þekktar leiðir og þarf ekkert að fara í neinar sérstakar úttektir þó að alltaf sé gott að halda til haga upplýsingum. Ég get nefnt aukinn húsnæðisstuðning með hraðri uppbyggingu minni leiguíbúða reknum af félögum sem ekki eru hagnaðardrifin. Ég get talað um vaxtabætur sem nýtast skuldsettum heimilum og hærri húsnæðisbætur fyrir leigjendur sem eru fastir á erfiðum leigumarkaði og hafa ekki notið þess sem hækkun á íbúðaverði hefur skilað síðustu ár. Loks er ágætt að minnast á hækkun barnabóta sem er mjög þekkt og skilvirk leið til að jafna kjörin. Engar slíkar aðgerðir eru boðaðar með þessari ríkisstjórn. Þetta stappar nálægt skandal, sýnist mér. Mér finnst umfjöllun um húsnæðismál yfir höfuð vera mjög loðin, óljós, og einkennast kannski helst af tali um verðtryggingu. Ef ég þekki Framsóknarflokkinn rétt þá þýðir það að stefna eigi að banni við 40 ára verðtryggðum húsnæðislánum. En það er lánaformið sem þrátt fyrir allt er það eina sem hefur getað nýst tekjulágu fólki hér í samfélaginu. Hvað á að koma í staðinn ef ekki eru boðaðar mótvægisaðgerðir í formi hækkunar á vaxtabótum og barnabótum til þess að brúa bilið yfir þröskuldinn í fyrsta sinn? Það á ekkert að hækka grunnlífeyri aldraðra og öryrkja, sem lægst hafa launin. Fólk í sambúð verður enn með undir 300 þús. kr. í laun. Það er allt of lítið. Það væri auðvitað nauðsynlegt að ná samstöðu um þessar lagfæringar. Það eru flokkar í ríkisstjórn sem ég veit að myndu vilja það. Við skulum láta reyna á það. Það er í raun lítið í þessu frumvarpi sem bendir til þess að yfir höfuð eigi að ráðast gegn misskiptingu og auka jöfnuð hérna í samfélaginu. Það er mjög sorglegt. Ég ætlaði aðeins að tala um þessar skattkerfisbreytingar, hvernig þær munu koma við fólk, en ég verð þá að láta það bíða. Svo hefði verið gaman að ræða aðeins um mjög metnaðarfullar aðgerðir sem boðaðar eru í stjórnarsáttmálanum í loftslagsmálum, en dapurlegt að sjá að það á að fara að gefa eftir skattheimtu þar. Að öðru leyti eru þær aðgerðir líka illa fjármagnaðar. Þannig að ég varð fyrir vonbrigðum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni fyrir ágæta ræðu og yfirferð um þessi mál. Hann kom aðeins inn á húsnæðismálin sem mig langar að koma aðeins upp til andsvara um. Það er rétt að í stjórnarsáttmálanum er tiltekið sérstaklega að lækka eigi þröskuld fyrir ungt fólk og tekjulágt til að komast inn á húsnæðismarkaðinn. Það er vitað að um 80% þeirra sem eru á leigumarkaði vilja gjarnan eignast sitt eigið húsnæði. Við þekkjum það að þar eru meira að segja þröskuldar þó að greiðslugeta fólks sé býsna góð; það stenst þá annaðhvort ekki greiðslumatið eða það á ekki fyrir útborguninni. Þess vegna hafa alls konar hugmyndir verið settar á borðið. Í stjórnarsáttmálanum erum við líka að tala um að stíga næstu markvissu skref í afnám verðtryggingar. Þar koma reyndar sömu mótvægisaðgerðir til álita. Við erum auðvitað með fyrstu fasteign, séreignarsparnaðinn, sem var samþykkt á sumarþinginu 2016. Strax á þessum stutta tíma sem það úrræði hefur verið til hefur það reynst mjög vel. Það eru auðvitað aðrir möguleikar sem þarf að skoða. Það er kannski ekki sanngjarnt að ætla okkur það, á þeim hálfa mánuði sem við höfum haft til að undirbúa þessi fjárlög, að leggja til stórkostlegar breytingar þar. Það sem þarf að skoða er m.a. útfærsla á því hvort hægt sé að nýta lífeyriskerfið að öðru leyti, svokölluð svissnesk leið sem við kynntum fyrir kosningar. Það má líka skoða vaxtabótakerfið. Ég veit að Samfylkingin hefur verið með hugmyndir um slíkt, tvöfaldar vaxtabætur eitthvað slíkt. Það má líka velta fyrir sér að fara þá leið sem Norðmenn hafa farið og sérfræðingar hjá Íbúðalánasjóði hafa talað fyrir, það eru lán sem eru vaxtalán, afborgunarlaus um tíma. Við höfum líka talað um afborgunarhlé hjá lánasjóðnum og það eru fleiri slíkar hugmyndir í gangi. Það mun hins vegar taka tíma að skoða hvaða leiðir nýtast. Við þurfum að skoða þetta heildstætt og kannski er ekki sanngjarnt að ætlast til þess að við höfum komið með þær inn í fjárlög á þessum hálfa mánuði. En vonandi mun þess sjá stað fljótlega á næsta ári hvaða leiðir við teljum skynsamlegastar.
Herra forseti. Mér þykir leiðinlegt ef ég er ósanngjarn. Ég veit auðvitað að ekki er hægt að koma með allt á fyrsta degi. En miðað við hve fjallað er um sumt í mörgum orðum, sem er þó ekki skilgreint, hefði kannski verið hægt að fara almennum orðum um þetta. Nú er það heldur ekki svo að allir þeir sem eru ungir hafi áhuga á því að eiga íbúð. Neyslumynstur er að breytast og við þurfum einfaldlega að láta meira inn í stofnframlögin en gert var; það er engin aukning frá frumvarpi Benedikts. Aðrar leiðir koma líklega til greina líka. Samfylkingin hefur til dæmis lagt fram frumvarp um þessi norrænu brúarlán, þannig að þið megið fá lánað afrit af því hjá okkur. Eins eigum við gamalt kosningaloforð, sem hét Forskot á fasteignamarkaði, sem gerði ráð fyrir að fólk gæti fengið fimm ár í vaxtabótum fyrir fram. Það er auðvitað ekki skilvirk leið ef menn eru að eyða vaxtabótakerfinu. Séreignarsparnaðinn ætlaði ég nú ekkert að ræða hér. Það er auðvitað aðgerð sem hjálpar fyrst og fremst þeim sem eru í tekjuhærri hópnum og búa við betri aðstæður. Vinstri græn gætu nú hjálpað ykkur að útlista ókostina við það; þau töluðu talsvert ásamt okkur um það. Mér þykir samt ánægjulegt að heyra að hæstv. ráðherra boðar að eitthvað verði gert, af því að þetta er ofboðslega brýnt mál í samfélaginu okkar. Við munum sannarlega leggjast á árar með ykkur í því.
Virðulegur forseti. Það er rétt að bæði eru aðilar á markaði sem velja það að vera á leigumarkaði og einhverjir munu væntanlega hreinlega þurfa að vera á leigumarkaði. Á liðnum árum höfum við breytt lagaumhverfi húsnæðismarkaðarins. Búið er að búa til tæki til að fara þessar leiðir, m.a. með almennum íbúðum, með stofnframlögunum. Þau hafa verið fjármögnuð nægilega um þessar mundir þannig að menn geta í raun ekki byggt hraðar. Það hefði kannski haft lítið upp á sig að setja meiri fjármuni í þetta í þessum fjárlögum, en við erum hins vegar að uppfylla þann samning sem gerður var á sínum tíma við aðila vinnumarkaðarins um þessi mál. Ég held að við þurfum að halda áfram að horfa inn í þennan veruleika. Við þurfum að halda áfram að tryggja meira framboð. Það þurfum við að gera í samstarfi við sveitarfélögin, þ.e. að meira framboð verði á lóðum til að byggja hagkvæmari íbúðir. Rætt er um það í stjórnarsáttmálanum. Ég veit að mikill áhugi er á því hér í þinginu og m.a. hjá hv. þingmanni. Hann kom inn á hugmyndir sem Samfylkingin hefur lagt fram, útfærslu á norrænum leiðum. Það er nú akkúrat það sem við vorum að ræða dálítið hér í gærkvöldi, í umræðum um stefnuræðuna, og er talsvert mikið rætt um í stjórnarsáttmálanum, að við viljum hlusta á þær hugmyndir sem koma frá öðrum, þekkingu og reynslu sem menn leggja fram. Það er tónninn sem sleginn hefur verið. Það er gleðilegt ef við getum sameinast á þessum mikilvæga markaði, í húsnæðismálunum, sem eru í ólestri. Ef framboð af hagkvæmum lóðum verður ekki aukið verulega þá held ég að engu að síður, þrátt fyrir allt byggingamagn til að mynda hér á höfuðborgarsvæðinu, að því miður verði enn eftirspurn, umframframboð, eftir fjögur ár.
Herra forseti. Það er auðvitað gott ef ríkisstjórnin vill hlusta og fá hugmyndir okkar og taka þær til skoðunar. Mér fannst fyrstu skrefin, þegar við vorum að tefla fram hugmyndum um nefndasetur og annað, ekkert benda til þess að verið væri að sýna neinn sérstakan sveigjanleika. En látum það vera. Hæstv. ráðherra talar um að ekki sé hægt að byggja hraðar. Jú, það er nefnilega hægt að byggja hraðar. Við Íslendingar erum ótrúlega gamaldags þegar kemur að byggingariðnaði. Við þurfum að fara að huga að því að byggja léttari byggingar og koma þeim upp hraðar. Til þess þarf að veita fé líka þannig að viðeigandi stofnanir hafi aura til að leggjast í byggingarrannsóknir. Við þurfum einmitt að byggja hraðar. Við þurfum að byggja minna og við þurfum að byggja nær hvert öðru til þess að við getum komið á skilvirkum almenningssamgöngum. Þá erum við komin að loftslagsmálunum. Það er stærsta einstaka aðgerðin, hæstv. umhverfisráðherra, sem hægt er að fara í til að ná árangri í loftslagsmálum; það er byggðin, það er hið manngerða umhverfi þar sem 70% Íslendinga búa. Það er frekar sorglegt að í stjórnarsáttmálanum sé nánast ekkert fjallað um það. Það hefði átt að vera lykilatriði í plagginu frá hæstv. umhverfisráðherra. Ég vona að hann editeri það og lagi það bara næst.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu eins og endranær. Ég velti fyrir mér, vegna þess að nú er ég í flokki sem deilir almennum skoðunum þess ágæta flokks sem hv. þingmaður er meðlimur í, í sambandi við almannatryggingar og hugmyndir um borgaralaun. Nú þekki ég ekki, verð ég að viðurkenna, stefnu Samfylkingarinnar í borgaralaunum, en það hefur verið talað mikið um fjórðu iðnbyltinguna og allt það, allt það góða dót. Það sem liggur fyrir í tillögunum sem við erum að ræða er að hækka frítekjumark á ellilífeyri almannatrygginga gagnvart atvinnutekjum úr 25 þús. kr. í 100 þús. kr. sem er auðvitað góðra gjalda vert. Það er tvennt sem ég hef í raun að athuga við það sem mig langar til að fá álit hv. þingmanns á. Annars vegar það að kostnaðurinn við að hækka það úr 25 þús. kr. upp í 100 þús. kr. er 1,1 milljarður samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Kostnaðurinn við að afnema skerðingarnar af atvinnutekjum á ellilífeyri er hins vegar minna en 2,5 milljarðar sem er ekki mikið meira en tvöföld sú upphæð sem er í fjárlagafrumvarpinu. Það er svona 1,3 milljarðar ofan á. Með því væru skerðingar engar af atvinnutekjum á ellilífeyri almannatrygginga vegna atvinnutekna. Það myndi einfalda kerfið. Það er hin athugasemd mín við þetta, þ.e. að mér finnst þetta flækja kerfið aftur. Það er kerfislega gott að hafa sama frítekjumarkið þótt það sé óþægilegt fyrir skjólstæðinga út frá mismunandi tekjuliðum. Þess heldur að afnema skerðingarnar alfarið fyrir þetta litla fjármagn í samhenginu sem við erum að tala um hér. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi myndað sér skoðun sér í lagi á þessu efni. Tengingin við borgaralaunin er sú að þetta myndi leysa úr læðingi allan vinnukraft sem eldri borgarar kynnu að hafa og vilja veita.
Herra forseti. Samfylkingin gekk til kosningabaráttunnar með það varkára markmið, eins og ríkisstjórnin leggur til hér, að hækka frítekjumarkið eingöngu í 100 þús. kr. Það má vel vera að hægt sé að sýna fram á að nettóútkoman með því að afnema öll frítekjumörk alveg upp úr á öllum atvinnutekjum sé með einhverjum þeim hætti sem gerir það ekki miklu dýrara. En fyrst og fremst er þetta auðvitað réttlætismál. Ef menn eru með brjálæðislega háar tekjur þá skerðist í rauninni eitthvað. Mér finnst ekkert að því. Við höfum hins vegar lagt áherslu á að einungis 13% aldraðra eru á vinnumarkaði, geta það, vilja það eða eru þar af öðrum ástæðum. 87% eru þar ekki og fastir með sinn grunnlífeyri sem er allt of lágur. Við hefðum því frekar viljað stíga þetta varfærna skref og fara svo í það að hækka grunnlífeyri sem nýtist öllum, líka fátæku gömlu fólki sem hefur bara strípaðar tekjur. Hvað varðar borgaralaunin hefur Samfylkingin viðurkennt að það þurfi að skoða þau og velta þeim fyrir sér vegna þess að þessi fjórða iðnbylting mun leiða til þess að atvinnustig mun gjörbreytast og áhyggjur okkar lúta aðallega að því að þegar fjármagnseigendur og fyrirtækjaeigendur þurfa ekki lengur vinnuafl heldur geta nýst við vélar, þá þarf að skattleggja framleiðsluna með einhverjum hætti öðruvísi en bara af launatekjum til þess að hið opinbera sitji ekki uppi með fólk sem enga vinnu hefur og ekki er hægt að veita þeim neina þjónustu.
Þakkir miklar, virðulegi forseti. Já, ég skil mætavel og tek undir að mörgu leyti með hv. þingmanni. Það eru nokkrir hlutir sem við vitum samt um slíka breytingu, ef við myndum afnema hreinlega skerðingarnar af atvinnutekjum. Við vitum að það veldur ekki þenslu. Við vitum að það er smáræði fyrir ríkissjóð. Við vitum að það virkjar alla eldri borgara sem yfir höfuð hafa getu og vilja til að vinna. Og það einfaldar kerfið sem í mínum huga er ofboðslega mikilvægt vegna þess að flækjustigið í almannatryggingakerfinu er að mínu mati mjög stór ástæða fyrir óréttlætinu sem þar á sér stað vegna þess að fólk getur ekki leitað réttar síns ef það skilur engin kerfi. Þá er erfiðara að finna út úr því hver á hvaða rétt í fyrsta lagi og í öðru lagi er auðvitað bara ofboðslega erfitt að laga hlutina. Ég held að þetta gæti orðið ágætistilraun vegna þess að þetta yrði mælanlegt. Við þekkjum nú þegar þó nokkuð af tölum. Hv. þingmaður nefnir að atvinnuþátttaka eldri borgara sé um 13% ef ég skil rétt, þekki ekki rannsóknir á bak við það hvaðan sú tala kemur. Ég velti fyrir mér hvort hún yrði hærri og hversu mikið hærri hún yrði ef engar skerðingar væru. Hvaða tegund af vinnuafli værum við að leysa úr læðingi. Vegna þess að mikið af eldra fólki getur alveg unnið störf og getur alveg hugsanlega unnið sér inn einhverjar tekjur en gerir það ekki vegna þess að það verða skerðingar. 100 þús. kr. frítekjumark er í samhengi við laun mjög lág tala. [[Gripið fram í: Svo ekki sé nú meira sagt.]]Svo ekki sé nú meira sagt, eins og hv. þingmaður bendir réttilega á. Það sem ég hygg alla vega er að þetta yrði meinlaust í allra versta falli. Þetta er ekki dýrt og myndi held ég gefa innsýn, vonandi, inn í það hvernig við myndum taka á sambærilegu vandamáli í framtíðinni, þar sem við erum með hópa þar sem atvinnuþátttaka er lág af öðrum ástæðum í framtíðinni, að hafa þá gert svona tilraunir þegar við vitum að þær eru í allra versta falli meinlausar.
Herra forseti. Mér finnst ekkert að því að skoða þetta. Það er vel hægt að velta því fyrir sér hvaða áhrif þetta hefur. Ég held klárlega að það væri gott fyrir samfélagið ef fleiri eldri borgarar gætu unnið. Það er ekki bara spurning um að fá fleiri hendur að borðinu heldur líka spurning um að rjúfa félagslega einangrun og viðhalda líkamlegri hæfni og heilsu miklu lengur. Mig minnir að ákvörðun um 67 ára ellilífeyrisaldur á sínum tíma hafi miðast við ævilíkur á þeim tíma. Þær hafa örugglega aukist um 20 ár. Það er alveg sjálfsagt að endurskoða þessa hluti eftir því sem þjóðin eldist og verður frískari og heilbrigðari. Ég held nú reyndar að það yrðu ofmetin áhrif þessa á meiri atvinnuþátttöku af því að mér sýnist þegar maður lítur á aldurinn 67–70 eða 70–75 og svo uppúr, þá hefur þetta, held ég, dálítið mikið með starfsgetu og hæfni að gera. Ég held að það séu fáir t.d. eftir áttrætt sem geta unnið mikið. En mér finnst sjálfsagt að skoða þetta. Ef hæstv. ráðherra er farinn að tala um að þau muni hlusta á stjórnarandstöðuna og taka við góðum hugmyndum, þá hlýtur einn stjórnarandstöðuþingmaður örugglega hlusta á góðar hugmyndum frá öðrum stjórnarandstöðuþingmanni.
Virðulegi forseti. Nú er reyndar ekki mikill tími til að ræða neitt sérstaklega mikið en mig langar til að fjalla aðeins um fjármagnstekjuskatt og þær hugmyndir sem birtast bæði í fjárlagafrumvarpinu sjálfu sem og umræðu sem hefur annars staðar átt sér stað um það að mynda annan skattstofn á fjármagnstekjuskatti. Ég hef ekki myndað mér endanlega skoðun á því öllu saman og hef ræðu mína með þeim fyrirvara að ég ræði þetta aðallega með hliðsjón af því að ef við ætlum að gera breytingu núna sem felur í sér hækkun á fjármagnstekjuskatti úr 20% upp í 22% þurfum við að átta okkur á samhenginu við ákvarðanir sem gætu komið seinna um að breyta skattstofni fjármagnstekna. Hafandi horft á Alþingi frekar en tekið þátt í starfinu í um það bil ár veit ég að stundum eru áhorfendur ekki alveg með á nótunum í samtalinu sem á sér stað hérna á hlaupum þannig að ég velti fyrir mér hvernig ég komi þessu frá mér þannig að skýrt sé. En sem sé, skattur af fjármagnstekjum er 20% í dag og það er lagt til að hann verði hækkaður í 22%. Skattstofn fjármagnstekna, þ.e. sú upphæð sem er skattlögð, er sú ávöxtun sem verður á bankainnstæðu eða einhverju því um líku. Þegar nafnvextir slíkra innstæðna eru skattstofn fjármagnstekna þýðir það í núgildandi kerfi að verðbæturnar á verðtryggðum innstæðum, til að mynda sparnaður eða eitthvað því um líkt, þ.e. eftir því sem innstæðan hækkar í samræmi við vísitölu, þá er sú hækkun sem tengist verðbólgunni hluti af nafnvöxtunum. Sem þýðir að í raun og veru að verðbólgan, ef hægt er að orða þetta svolítið óvarlega, er skattlögð líka. Það má orða það þannig, kannski svolítið óvarlega. Hugmyndin um að fara að breyta þessu þannig að skattstofninn sé af raunávöxtun felur í sér að þessi verðbólguhluti af aukningu innstæðunnar er ekki lengur skattlagður heldur einungis sú ávöxtun sem er umfram verðbólguna. Þetta er svolítið viðamikil breyting. Tvö prósentustig til eða frá í hækkun eða lækkun á fjármagnstekjuskatti er að mínu mati afskaplega lítið í samhengi við það. Í raun og veru er breytingin á skattstofninum með hliðsjón af því hversu sveiflukenndri verðbólgu við eigum að venjast á Íslandi alla jafna, þá er þessi breyting sem hér er boðuð afskaplega lítilvæg, finnst mér, við hliðina á kerfisbreytingunni sem er verið að stinga upp á á öðrum vettvangi, ekki í þessu frumvarpi, svo við höldum því til haga. Ég hef svolítið velt því fyrir mér hvort mér þyki eðlilegt fyrirkomulag að skattstofninn sé þessir nafnvextir þar sem verðbólgan er líka skattlögð eða hvort hann ætti að vera raunvextir sem undanskilja hana. Ég er ekki alveg kominn að niðurstöðu eins og ég opnaði ræðu mína á að nefna. En það er eitt sem mér finnst óþægilegt við núgildandi fyrirkomulag. Ef fólk sparar peningana sína með því að leggja inn á verðtryggða reikninga, sem fólk getur gert ef það hefur efni á því á annað borð, og þar sem nafnvextir eru notaðir sem skattstofn getur raunávöxtun orðið neikvæð ef verðbólga hækkar skyndilega mikið. Eins og gerðist í hruninu. Það verður verðbólguskot, þá getur raunávöxtun innstæðna þess fólks sem er að spara peninga orðið neikvæð. Það þýðir ekki að upphæðin sjálf lækki en það þýðir að hún nær ekki takti við verðbólgu og minnkar því að raunvirði. Það finnst mér kjánalegt og óþægilegt. En það svipar mjög til vandræðagangsins sem er afleiðing af því að við erum með mjög verðbólgusækið hagkerfi yfir höfuð. Þannig að það er hægt, aftur kannski svolítið óvarlega, að segja að þarna sé verið að setja ákveðna tegund af verðtryggingu. Það væri ónákvæmt hugtak. Ég myndi biðja um annað orð, það getur flækt málin ef maður notar röng orð. En það finnst mér varhugavert. Mig langar til að knýja fram aðeins meiri umræðu um það hvort það sé eðlilegt að þegar við ákveðum skattstofn fjármagnstekna þá tökum við einhverja verðtryggingarnálgun á skattstofninn. Mér finnst það líka óvenjulegt af sömu ástæðu og verðtryggingin sjálf er óvenjuleg. Ég er ekki á móti verðtryggingu. En mér finnst mikilvægt og get fært rök fyrir því hvers vegna mér finnst verðtrygging þurfa að vera valkostur, alls ekki skylda en valkostur, hjá lántakanda. En hérna erum við að tala um skatt sem á að gilda um alla. Þá vandast málið aðeins. Ég hef ekki endanlega gert upp hug minn en mig langaði að nefna þetta og útskýra svo við fengjum aðeins meiri umræðu um þetta. Ég held að þetta sé stærra mál en fólk gerir sér grein fyrir.
Herra forseti. Tilgangur minn er ekki að lengja umræðuna neitt eða fá hér upp hóp af fólki í fundarstjórn. En talað var um það sérstaklega á vettvangi þingflokksformanna og formanna að hér væru ráðherrar í salnum. Nú má vel vera að þeir séu hérna rétt fyrir utan að hlusta því. Það er pínulítið eins og þegar maður slekkur ljósin í rakafylltum herbergjum, þá fyllist allt af litlum pöddum. En mér finnst miklu eðlilegra að ráðherrar séu hérna. Og ef þeir geta ekki verið allir hér í einu, sem ég hef fullan skilning á, þá skipti þeir með sér verkum. Það tíðkast t.d. í venjulegum verksmiðjum. Þar vinna menn á vöktum, einn fer og annar kemur. Það geta verið fjórir hér í einu. En mér finnst þetta ókurteisi. Það er sérstaklega áhugavert að það er enginn ráðherra Vinstri grænna hér og voru þau þó nokkuð dugleg á síðasta ári við að koma upp í fundarstjórn forseta við sömu aðstæður.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þá miklu vinnu sem starfsmenn Stjórnarráðsins hafa lagt á sig til að fullvinna frumvarp til fjárlaga. Þetta er gríðarlega mikið verk sem unnið hefur verið á skömmum tíma og af mikilli vandvirkni. Ég ætla að fara almennt yfir þau atriði sem ég vil vekja athygli á varðandi þá þætti sem snúa að mennta- og menningarmálum í fjárlagafrumvarpinu. Fjármálaráðherra hefur nú þegar fjallað almennt um frumvarpið og farið heildstætt yfir það. Á þeim stutta tíma sem ég hef gefst ekki færi á að fara í hvern og einn málaflokk heldur mun ég tæpa á helstu þáttum sem tengjast áherslum í sáttmála nýrrar ríkisstjórnar. Sex málefnasvið frumvarpsins falla að hluta eða öllu leyti undir verksvið mennta- og menningarmálaráðuneytisins. Heildargjöld vegna verkefna árið 2018 eru áætluð 102,7 milljarðar á rekstrargrunni. Bein framlög úr ríkissjóði eru um 90,4 milljarðar en rekstrartekjur vegna þessara verkefna nema um 13,3 milljörðum króna. Í frumvarpinu aukast útgjöld til verkefna á vegum mennta- og menningarmálaráðuneytisins um 5,5 milljarða á milli ára, eða sem svarar til 5,6% hækkunar útgjalda þegar tekið er tillit til áhrifa af almennum launa- og verðlagsbreytingum. Þessi hækkuðu framlög til málefnasviða ráðuneytisins endurspegla þau fyrirheit sem gefin eru í sáttmála nýrrar ríkisstjórnar um stórsókn í mennta- og menningarmálum. Aukningin frá síðustu ríkisstjórn til mennta- og menningarmála er mjög mikil, hún nemur um 2,6 milljörðum. Ef við viljum aðeins leika okkur með tölur er viðbótin frá því síðast um 190%. Öflugt menntakerfi er forsenda framfara og leggur grunninn að áframhaldandi velsæld þjóðarinnar. Því nefni ég fyrst framlög til háskólastigsins sem hækka um 1.250 millj. kr. frá því frumvarpi sem lagt var fram í september. Með þeirri hækkun er ætlunin að efla bæði kennslu og rannsóknir svo bæta megi þjónustu við nemendur, auka vísindastarf og styrkja alþjóðlegt samstarf. Ég get glöð tekið undir það sem fram kemur í bókun háskólaráðs Háskóla Íslands frá því í gær, að hér sé stigið „áþreifanlegt skref í átt að sambærilegri fjármögnun Háskóla Íslands og háskóla á Norðurlöndum.“ Þannig er stuðlað að því að háskólar á Íslandi standi jafnfætis nágrannaríkjum að gæðum háskólamenntunar og rannsókna. Liður í því að fylgja þessum áherslum er endurskoðun á þeim reiknireglum sem stuðst er við til grundvallar fjármögnun á háskóla- og framhaldsskólastiginu. Framlög til framhaldsskólastigsins hækka um 400 milljónir króna umfram það sem gert var ráð fyrir í september. Með því er lögð aukin áhersla á að ná markmiðum um fjármögnun háskólastigsins og fylgja eftir breytingum í kjölfar styttingar náms til stúdentsprófs og takast á við þær áskoranir sem við er að etja, þ.e. brotthvarf úr námi, og stíga raunveruleg skref til þess að efla iðn- og verknám í landinu. Í mennta- og menningarmálaráðuneytinu er þegar hafin vinna við kortlagningu framhaldsskólakerfisins og ítarleg greining á sér nú stað er varðar stöðu og þróun framhaldsskólanna. Þá verður unnin aðgerðaáætlun til að sporna gegn brotthvarfinu, eins og ég minnist á áðan. Sú vinna verður unnin í kjölfar vinnu sem Menntamálastofnun og framhaldsskólarnir hafa þegar unnið við skimun á nemum sem eru í brotthvarfshættu og ástæðu brotthvarfs. Á sviði menningar og lista er helst að geta tveggja atriða: Framlags til sýningar á náttúruminjum í Perlunni að upphæð 290 millj. kr. Með því er komið til móts við langþráðan draum um að geta sýnt hluta af safnkosti Náttúruminjasafns Íslands. Í annan stað er gerð gangskör í að fjármagna fimm ára aðgerðaáætlun um máltækni fyrir íslensku. Gert er ráð fyrir að áætlunin nái til áranna 2018–2022 og heildarkostnaður vegna hennar geti numið allt að 2,3 milljörðum króna. Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að víkja að tveimur spurningum sem hv. þingmenn nefndu hér áðan, en ég sé að margir eru búnir að biðja um orðið þannig að ég fer kannski yfir þær á eftir.
Virðulegi forseti. Ég fagna mörgu af því sem hæstv. ráðherra hefur í hyggju að gera og óska henni heilla í störfum og veit að hún mun gera sitt besta. Ég fagna sérstaklega átaki varðandi máltækni og að Íslendingar reki loksins af sér slyðruorðið varðandi náttúruminjasafn. Mér er minnisstæður fundur sem ég var á í kosningabaráttunni í Safnahúsinu í Reykjavík þar sem við vorum fulltrúar nokkurra framboða. Þar lýstum við öll yfir miklum áhuga okkar á að afnema virðisaukaskatt á bókum. Þar var fremst í flokki hæstv. menntamálaráðherra, Lilja Alfreðsdóttir, svo jafnvel má tala um að þetta hafi verið hennar hjartans mál. Hún talar um stórsókn í menntamálum og ekki dreg ég í efa vilja til slíks. En ég spyr [[Forseti hringir.]]hvort virðisaukaskattur á bókum sé, með tilvísun til ljóðs eftir Megas, „stórsóknarfórn“?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrir innlegg hans. Í stjórnarsáttmálanum er kveðið á um að breytingar verði gerðar á skattlagningu á íslensku ritmáli, tónlist og bókum. Fyrsta skrefið verður að afnema virðisaukaskattinn á bækur. Fjármála- og efnahagsráðuneytið þurfti eilítið lengri tíma til að undirbúa þessa breytingu og við tökum tillit til þess. En það er alveg ljóst að það verður farið í þetta. Það er kveðið skýrt á um það í stjórnarsáttmálanum og ég hlakka til að fara í þessa vinnu því hún skiptir mjög miklu máli. Við vitum að rekstrarumhverfi bókaútgefenda hefur versnað verulega og samdráttur frá 2008 er rúmlega 30% og mér skilst að það sé jafnvel meiri samdráttur þetta árið. Það er þverpólitísk sátt um þetta mál og í þetta verður farið.
Ég þakka fyrir þetta svar. Ég treysti því að þeim góða hug sem þetta svar lýsir muni fylgja efndir. Mér er minnisstætt á þessum fundi sem við vorum á í Safnahúsinu að það var einn frambjóðandi sem skar sig úr, það var Vilhjálmur Bjarnason sem bauð sig fram fyrir Sjálfstæðisflokk og situr nú reyndar ekki lengur á þingi. Hann lagðist gegn því að afnema virðisaukaskatt á bækur því hann vildi passa upp á samræmi og maður fékk á tilfinninguna að hann talaði máli kerfisins, hann væri maður sem hugsaði eins og kerfið hugsar. Maður fékk á tilfinninguna eftir á að hann hafi jafnvel verið eini maðurinn þarna sem var algerlega ærlegur. En ég spyr: Getur hugsast að í kerfinu séu enn þá ráðandi öfl sem hafi meira um þetta mál að segja en hinn pólitíski, breiði, almenni vilji?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Andra Thorssyni fyrir spurninguna. Það er afskaplega brýnt að fara í þetta mál. Við leggjum mikla áherslu á það. Það er alveg ljóst, og við sjáum til að mynda þá fjármuni sem við erum að setja í máltækniverkefnið, það að gera íslenskuna gjaldgenga í stafrænum heimi, að það sýnir hug þessarar ríkisstjórnar, hvað hún er tilbúin til að fjárfesta í íslenskri tungu og hvað við ætlum að gera. Ég held að hvað þessar áherslur varðar sé ekkert kerfi sem ræður för.
Virðulegi forseti. Ég er svolítið upptekinn af þessu hugtaki „stórsókn“. Við sjáum það ef við berum þetta saman. Ég skammaði Vinstri græn, nú ætla ég aðeins að skamma Framsókn. Hvar er stórsókn í menntamálum? Þetta eru orð sem flokkarnir nota sjálfir. Er það í huga hæstv. ráðherra stórsókn þegar aukningin er 1–3%? Það virðist vera eins og staðan er í dag. Lítum aðeins á framhaldsskólana. MR fær 3% aukningu, Menntaskólinn á Akureyri 3%, Menntaskólinn í Hamrahlíð 0,4%, FB 1,3%, gamli skóli ráðherrans, Flensborgarskóli fær rúmlega 2%. Háskólarnir fá um 4% aukningu. Þetta er engin stórsókn í skólamálum. Þess vegna vil ég fá skilgreiningu frá ráðherranum á því hvenær aukning á fjármunum er stórsókn og hvenær ekki.
Virðulegi forseti. Ég held að flestir séu sammála um að sú aukna áhersla sem þessi ríkisstjórn leggur á mennta- og menningarmál komi mjög skýrt fram. Ég leyfi mér að vitna í Háskólaráð Íslands og hvernig það tekur nýju fjárlagafrumvarpi. Þeir segja að loksins sé verið að stíga áþreifanleg skref í að gera háskólastigið sambærilegt því sem gerist hjá öðrum OECD-ríkjum og annars staðar á Norðurlöndum. Ég held því að margir sjái þetta allt öðrum augum en hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson. Annað sem mig langar að nefna og kom fram hjá honum: Hann sagði fyrr í dag, og fullyrti, að hagræðing að fjárhæð 600 milljónir kr. á framhaldsskólastiginu væri enn í gildi. Ég get upplýst hv. þingmann um að svo er ekki. Ég veit reyndar að mönnum hefur ekki gefist mikill tími til að fara yfir frumvarpið en raunaukningin til framhaldsskólastigsins nemur 400 millj. kr.
Virðulegi forseti. Það er gott er að hæstv. ráðherra kom inn á þetta því ég ætla að koma inn á nákvæmlega sama punkt í seinna andsvari mínu. Jú, það er verið að setja 400 milljónir í framhaldsskólana, sem er aukning upp á 1,8%, en svo flettir maður blaðsíðunni, og þetta er frumvarp hæstv. ráðherra, og þá er talað um 580 millj. kr. aðhaldskröfu. Er þetta þá misskilningur, fer sú aðhaldskrafa út? Eiga framhaldsskólar landsins ekki að uppfylla 580 millj. kr. aðhaldskröfu líkt og stendur í frumvarpinu eins og það er í dag?
Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan er raunaukning upp á 400 millj. kr. inn í framhaldsskólastigið. Svo langar mig að nefna annað sem hv. þingmaður kom inn á er varðar rannsóknir, en hann sagði að ekkert væri sett í rannsóknastarfsemi. Það vill samt þannig til að settar eru 1.250 milljónir í Háskóla Íslands. Af því fara 274 milljónir í rannsóknastarfsemi á vegum háskólanna sjálfra og 250 milljónir í aldarafmælissjóð. Hluti af því fer í rannsóknir. Allt tal um að við aukum ekki fjármuni til rannsókna er hreinlega rangt. [[Gripið fram í.]]
Virðulegi forseti. Ég er með tvær spurningar sem mig langar að koma að. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir hækkunum til háskólastigsins í frumvarpinu árið 2018 og svo aftur samkvæmt áætlun 2019. Ég spurði fyrr í dag hvort það væri liður í að ná meðaltali OECD til menntamála, sérstaklega þar sem það er svo engin hækkun 2020. Ég velti fyrir mér hvort það verði búið að ná markmiðunum árið 2019. Ef ekki langar mig að spyrja: Hvað þyrftum við mikið til að ná meðaltali OECD núna? Hvað þyrfti mikið í viðbót til að ná meðaltali Norðurlandanna miðað við núverandi tölur?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni spurninguna. Hv. þingmaður spyr hver aukningin þyrfti að vera á árinu 2019 og 2020 ef við ætluðum að ná OECD-meðaltalinu og eru þetta um 1,7 milljarðar króna bæði árin. Eins og kemur fram í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar ætlum við að komast þangað árið 2020. En ég vil líka ítreka að við munum endurskoða reiknilíkanið. Við lítum þá til annarra ríkja, hvað þau hafa verið að gera, og það er mjög náið samstarf á milli háskólanna okkar og háskóla til að mynda í Hollandi og annars staðar á Norðurlöndunum.
Virðulegi forseti. Ef ég skil það rétt með áætlun 2019 er þetta rétt tala til þess að ná meðaltalinu, en þá vantar 2020. Ef það væri staðfest væri það fínt. Annað sem mig langar að spyrja út í er varðandi aðhaldskröfu. Á blaðsíðu 322 segir, með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir útgjaldasvigrúmi innan ramma málefnasviðsins sem verður notað til að veita framlög í ný eða aukin verkefni, samtals 880,7 millj. kr. eftir að útgjaldasvigrúmið hefur verið lækkað um 827,2 millj. kr. aðhaldskröfu sem gerð er til málefnasviðsins.“ Mér finnst áhugavert hversu rosalega há aðhaldskrafa er gerð á háskólastigið, rúmar 800 milljónir, 20% sýnist mér eða 2%, ég get ekki hugsað í pontu, ég verð að skrifa þetta niður fyrir fram. Aðhaldskrafan er a.m.k. mjög há. Ég sé hana ekki á myndinni sem er fyrir ofan, hvernig hún birtist, eða yfirleitt af hverju hún virkar [[Forseti hringir.]]sem aðhaldskrafa þegar hún er alltaf tekin af útgjaldasvigrúminu. Við getum ekki fylgst með því í framkvæmd fjárlaga hvernig verið er að útfæra aðhaldið því að ný verkefni hverfa í staðinn.
Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að auka megi gagnsæi í framsetningunni. Þetta kann stundum að virka nokkuð ruglingslegt, sérstaklega þegar við fáum tiltölulega lítinn tíma til að fara yfir lykiltölur. Ég tek það mjög alvarlega sem kemur fram í máli hv. þingmanns og ætla að skoða hvort hreinlega megi einfalda framsetninguna þannig að við deilum ekki um tölur af þessum toga. En aðalatriðið er að við aukum verulega fjárframlög til háskólastigsins, aukum framlög er varða rannsóknir og nýsköpun. Ég hlakka virkilega til að fara í þá vegferð sem fram undan er við að bæta stöðu háskólastigsins.
Herra forseti. Mig langar að teyma hæstv. ráðherra aðeins út úr sínum málaflokki. Hér er talað talsvert mikið um stórsókn, að blásið sé til stórsóknar á mörgum sviðum. Þegar horft er á heildarútgjaldaaukningu frá fyrra fjárlagafrumvarpi sem lagt var fram í haust sýnist mér að það séu um 16 milljarðar og þar af um helmingur sem rekja má til veikleika í forsendum þess frumvarps, liða sem reikna þurfti upp út frá aukinni fjárþörf. Það er því leitun að þeirri stórsókn sem talað um í nýju fjárlagafrumvarpi. En það er leitun að fleiru. Fyrrum flokksfélagar hæstv. ráðherra hafa leitað talsvert að málefnaáherslum Framsóknarflokksins í þessum málaflokki og ekki fundið. Mig langar að spyrja út í tvo þætti sem flokkurinn lagði mikla áherslu á í aðdraganda kosninga, sem var svissneska leiðin í húsnæðismálum og svo aftur sérstakar breytingar á skattkerfinu til þess að koma sérstaklega til móts við þá lægst launuðu og að hækka skattleysismörk. Hvorugt virðist vera að finna í stefnu nýrrar ríkisstjórnar.
Virðulegi forseti. Varðandi spurningar hv. þm. Þorsteins Víglundssonar um svissnesku leiðina þá stendur í stjórnarsáttmálanum að við ætlum að vinna að leiðum til að auðvelda ungu fólki að eignast húsnæði. Einn þáttur í því er að fara svissnesku leiðina. Við höfum líka sagt að það sé alveg gríðarlega mikilvægt að framboðshliðin sé fullnægjandi hvað það varðar. Við vitum að ef við setjum mikla aukningu á fjármunum í eftirspurnarhliðina hækkar húsnæðisverð. En það er svo sannarlega getið um það í stjórnarsáttmálanum og við ætlum að vinna að því að auðvelda ungu fólki að koma sér inn á húsnæðismarkaðinn. Hv. þingmaður spurði hvernig við ætluðum að koma til móts við tekjulægri hópana. Það er vinna sem við beinum sjónum okkar að, þ.e. hvernig gera megi kerfið hagfelldara fyrir þennan hóp.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Mig langar þó aðeins að fá að vita betur um þetta mál. Svissneska leiðin í Sviss er nýting séreignarsparnaðar, en Framsóknarflokkurinn hefur boðað að nýta samtryggingarsparnað sem verkalýðshreyfingin hefur lagst mjög eindregið gegn. Ríkisstjórnin leggur á sama tíma mikla áherslu á góðan frið á vinnumarkaði. Mér þætti þá áhugavert að heyra hvernig það rímar saman. Hitt, hvað varðar skattkerfisbreytingarnar er alveg skýrt, og eitt af því fáa sem er mjög skýrt í stjórnarsáttmálanum, að lækka eigi neðra skattþrepið. Það gagnast afskaplega lítið þeim allra tekjulægstu og breytir voðalega litlu um skattleysismörk. Þess vegna átta ég mig ekki alveg á því hvernig þessar skattkerfisbreytingar, þ.e. lækkunin - gefum okkur að hún sé prósenta á neðra þrepinu - gagnast tekjulægsta hópnum. Í hverju felst þá kerfisbreytingin á tekjuskattskerfinu sem boðuð var í áherslum Framsóknarflokksins?
Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að þessi ríkisstjórn ætlar sér að bæta kjör þeirra hópa sem lægstar hafa tekjurnar. Við erum tilbúin að vera í samstarfi og eiga samvinnu við verkalýðshreyfinguna, stjórnarandstöðuna og alla þá sem geta komið með góðar hugmyndir og ráð til þess að gera kaupmátt þeirra verst settu sem mestan. Við erum tilbúin að skoða breytingar á skattkerfinu og erum reyndar byrjuð á þeim. En eins og hv. þingmaður veit er mjög erfitt að fara yfir nánari útfærslu á því, sérstaklega þegar við erum að nálgast viðkvæma punkta er varða kjaraviðræður.
Virðulegi forseti. Hugtök á borð við sveltistefnu, stórsókn, tengsl við 2% og sanngirnisgleraugun - þetta er allt hráefni í stórskemmtilega, eða a.m.k. áhugaverða, umræðu. Ég ætla í ljósi þess að við erum búin að bindast samkomulagi um að keyra þetta mál áfram eins og hægt er að láta þá umræðu bíða og einhenda mér í tiltekin mál sem ég potaði í í fjárlagafrumvarpinu. Mig langar samt til að byrja á því að segja eitt. Þrátt fyrir stuttan tíma sem okkur gefst í þessa umræðu, virðulegi forseti, hugnast mér vel þetta fyrirkomulag. Ég er ánægð með það að hér eru þingmenn í bílstjórasætinu og ráðherrarnir, svona mestmegnis, sitja og hægt er að kalla þá til. Ég vona að þetta verði upphafið, að við náum þessu. Mér þykir þetta skemmtilegri pólitísk umræða, hún skilar meiru. Það er mitt mat, svo að því sé til haga haldið. Mig langar að byrja á því að beina sjónum að utanríkismálum með hæstv. ráðherra í salnum. Fyrst aðeins að stjórnarsáttmálanum. Þar er ekkert um hagsmuni Íslands vegna samskipta við Evrópusambandið en hins vegar tiltekið að gæta þurfi vel að hagsmunum Íslands við úrgöngu Breta úr Evrópusambandinu. Þetta er vissulega mikilvægt, enda eru Bretar ein okkar stærsta viðskiptaþjóð. En óháð tilfinningum stjórnvalda í garð Evrópusambandsins er það staðreynd, og líka með fullri virðingu fyrir Bretum, að viðskiptasamband Íslands við Evrópusambandið er nokkrum sinnum mikilvægara í þeim samanburði sé litið til talna. Mér hefði því þótt viðeigandi að splæsa a.m.k. eins og einni setningu á það mikilvægi fyrst verið er að tala í sáttmálanum um mikilvægi utanríkisviðskipta á annað borð. Látum það vera. Í utanríkismálakaflanum, ég er enn í sáttmálanum, er vissulega nefnt að eitt mikilvægasta hagsmunamál Íslands sé að sinna framkvæmd samningsins um Evrópska efnahagssvæðið vel. Það hlýtur því samkvæmt þessu að vera forgangsverkefni ráðuneytisins að leggja ríka áherslu á innleiðingarmálin. Þess sér vissulega merki í markmiðasetningu fjárlaganna þar sem segir að efla eigi hagsmunagæslu Íslands við mótun EES-löggjafa og innleiða allar reglur EES-samningsins tímanlega svo að tryggt sé að íslenskt atvinnulíf búi alltaf við sömu reglur og samkeppnisaðilar á EES-markaði. Það er eins og við vitum að ef Ísland stendur sig ekki vel í innleiðingum þýðir það að íslenskir ríkisborgarar njóti ekki að fullu kosta hins innri markaðar. Þegar kafað er ofan í kafla utanríkismála fjárlaga þá sýnist manni að þrátt fyrir annars vegar fögur fyrirheit í stjórnarsáttmálanum og hins vegar í markmiðasetningu í fjárlagafrumvarpinu sjálfu virðist ríkisstjórnin ekki ætla sér að setja aukinn kraft í að uppfylla þessar skyldur sínar samkvæmt EES-samningnum og hvað þá að bæta í þegar kemur að eftirfylgni og hagsmunagæslu, a.m.k. ekki ef marka má þau orð sem fallið hafa áður, að til þess vanti fjármuni. Í utanríkismálakafla fjárlaga er hins vegar gert ráð fyrir 62 millj. kr. framlagi á ári í þrjú ár vegna Brexit. Ég sé ekki betur en það sé nánast sama fjárhæð og er eyrnamerkt í EES-samstarfið. Ríkisstjórn Vinstri grænna, Sjálfstæðisflokks og Framsóknar ætlar því samkvæmt þessu að setja ríflega 60 millj. kr. á ári í að styðja - eða ég þarf eiginlega að fá að spyrja hæstv. ráðherra í hvað sá peningur á að fara umfram það sem almennt er að utanríkisstefnan sinni og hefur til þess fjármagn, af hverju það er sá mikli áhugi þar, og myndi vilja rökstuðning fyrir þeirri forgangsröðun. Það hefur sannarlega verið tilfinning mín að a.m.k. ein af ástæðum þess að við erum eftirbátar annarra ríkja í innleiðingu reglugerðanna á grundvelli EES-samstarfsins sé fjárskortur. Það er eitt. Mér þætti vænt um að fá þann rökstuðning. Í annan stað langar mig að beina sjónum að ferðaþjónustunni. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar eru áform um hækkun á virðisaukaskatti á ferðaþjónustu lögð til hliðar en aðrar leiðir kannaðar. Þar er sérstaklega nefndur möguleiki á að skoða álagningu á komu- eða brottfarargjald. Reyndar segir líka að gistináttagjald sem á að færast yfir til sveitarfélaga á kjörtímabilinu eigi að verða breytt þannig að það verði hlutfallslegt. Í mínum skilningi er það ákveðinn virðisaukaskattur, en allt í lagi. Vissulega er síðan í stjórnarsáttmála talað um að marka eigi langtímastefnu í ferðaþjónustu. Þetta styttist í að verða ansi þreytt tilkynning, að við séum alveg við það að fara að móta stefnu í þjónustunni. Svo á líka að gera margt. Það á að styðja myndarlega við rannsóknir og það á að byggja upp innviði og landvörslu sem er vel, meta þarfir og ljúka við greiningar o.s.frv. [[Forseti hringir.]]Ég er að verða búin með tímann. Þetta er ekki gott. Ég verð samt að fara aðeins yfir og klára spurninguna. Sá tími sem liðinn er sem Sjálfstæðisflokkurinn [[Forseti hringir.]]hefur verið við völd hefur einkennst af miklum vandræðagangi varðandi gjaldtökuna. Mig langar að spyrja: Er það svo [[Forseti hringir.]]að ferðaþjónustan, undir ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Vinstri grænna og Framsóknar, verði dæmi um enn eina undirstöðuatvinnugreinina sem byggir á [[Forseti hringir.]]auðlindum íslenskrar þjóðar [[Forseti hringir.]]án þess að fyrir afnot af þeirri auðlind komi sanngjörn greiðsla til almennings, eigenda?
Forseti áminnir hv. þingmenn um að virða tímamörk.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er komin nokkur gagnrýni á ríkisstjórnina fyrir að stjórnarsáttmálinn sé ekki nógu langur. Ég verð nú að vísa þeirri gagnrýni til föðurhúsanna. Ég held að hann sé alveg nógu langur. Eðli máls samkvæmt er ekki allt í honum. Þegar kemur að hagsmunum Íslands varðandi viðskipti við EES-markaðinn þá er það eitthvað sem ég held að sé engin sérstök ástæða til þess að taka fram í stjórnarsáttmála, það er viðvarandi verkefni og ekki tímasett. Núna setjum við ef allt er talið um 2,5–3 milljarða þar, þ.e. kostnaðurinn í tengslum við framkvæmd EES-samningsins og þær breytingar sem fyrirhugaðar eru t.d. varðandi Íslandsstofu og sömuleiðis þær breytingar sem hafa verið tilgreindar í skýrslu vinnuhóps sem var kynnt í sumar og unnið núna eftir. Þar voru 150 tillögur og búið er að framkvæma núna 30 og verða framkvæmdar 90 á þessum vetri, þær miða einmitt mjög að því að styrkja markaðssókn okkar erlendis. Þannig að mér finnst engin sérstök ástæða til þess að taka það sérstaklega fram. Það liggur alveg fyrir að ef við ætlum að halda samkeppnishæfni okkar og halda uppi hagvexti þá þurfum við að auka innflutning okkar verulega á hverju einasta ári. Það er auðvitað kjarni máls. Til þess er nú leikurinn gerður að stórum hluta þegar kemur að utanríkisþjónustunni. Varðandi Brexit, þetta er annar mikilvægasti markaður okkar, við eigum gríðarlega mikið undir að við séum með sömu kjör og við erum með núna og helst betri. Eðli málsins samkvæmt forgangsröðum við í það þegar sú staða kemur upp að Bretar ganga út úr Evrópusambandinu. Ég tel 63 milljónir ekki stóra upphæð, enda er upphæðin í rauninni hærri vegna þess að við höfum forgangsraðað í þessa þágu alveg frá því að þetta mál kom upp.
Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ég er alveg sammála því að það er mikilvægt að huga að þessum viðskiptasamböndum hvar sem þau eru og efla. Mig langar þó að hnykkja aðeins betur á spurningu minni. Hæstv. ráðherra segir að þessi fjárhæð, nýja fjárhæð, þessi sérstaki liður 62 milljónir á ári, sé til viðbótar við fjármuni sem hafi þegar verið ráðstafað. Það er alveg eðlilegt. Maður skyldi ætla að það sé hlutverk utanríkisráðuneytisins og fjármagnsins sem þangað er beint að bregðast einmitt við þeim aðstæðum sem uppi eru hverju sinni. Þannig að aftur spyr ég og þá með tilliti til innleiðingarhallans sem við búum við og hefur verið gagnrýndur mikið af okkar viðskiptaaðilum annars vegar og kemur hins vegar niður á hagsmunum Íslendinga á þessu stóra svæði: Af hverju er það ekki metið þannig að það sé alla vega líka sótt fjármagn til þess - af hverju þessi forgangsröðun nákvæmlega? Og aftur með virðingu fyrir breska markaðnum sem er samt klárlega minni en hinn opni sameiginlegi markaður.
Virðulegi forseti. Það hefur nú þegar verið forgangsraðað í þá átt að reyna að vinna á innleiðingarhallanum en það er minnst af því í utanríkisráðuneytinu. Það er í öðrum ráðuneytum. Það væri mjög sérkennilegt ef fjármunir væru veittir til utanríkisráðuneytisins til þess að vinna á þeim halla. Það er að mestu leyti í fagráðuneytunum. Varðandi EES-samninginn þá er það eitt af því sem lagt er upp með og munu koma tillögur um, vegna þess að það skiptir máli, ekki bara að taka á innleiðingunum heldur líka að reyna að hafa áhrif á það sem snýr að okkar hagsmunum. Það hefur verið gert með því að setja upp EES-gagnagrunninn sem verður vonandi fyrr en seinna aðgengilegur almenningi en nú þegar er byrjað að nota hann. Sömuleiðis hef ég í hyggju að koma fram með tillögur sem væru í anda þess sem kom fram í skýrslu frá árinu 2007, þá undir forystu Björns Bjarnasonar, sem miðar að því að reyna að hafa áhrif á þeim stigum þar sem við getum haft áhrif. Það er á fyrstu stigunum. Við myndum skoða þá sérstaklega hvítbækurnar sem koma frá Evrópusambandinu og reyna, þegar eitthvað kemur illa við okkur eins og hefur nú oft komið upp varðandi innleiðingar á EES-gerðum, að beita áhrifum okkar á fyrstu stigum. Ég veit að hv. þingmaður var ekki kannski að spyrja sérstaklega um þetta en það tengist þó þessum málum. Stóra einstaka málið er að vinnan varðandi Brexit-málið er ekki sokkinn kostnaður vegna þess að sú vinna mun nýtast okkur í mjög mörgu fleiru. Það liggur fyrir að öllu óbreyttu að við munum sjá hreyfingar á fríverslunarsamningum í nánustu framtíð m.a. vegna fyrirætlana Breta um að vera með það sem þeir kalla alþjóðlegt Bretland og þeir hafa áhuga á því að gera fríverslunarsamninga eftir að þeir fara út og fá sína sjálfstæðu viðskiptastefnu. Við höfum séð að Evrópusambandið hefur m.a. farið að hreyfa sig hraðar í þessa áttina í kjölfar þess. Þetta er nokkuð sem við sem fríverslunarþjóð þurfum að vera mjög vel vakandi yfir. Til þess að gera það þá þurfum við að vinna heimavinnuna okkar og hafa frumkvæði, sérstaklega í þeim samtökum sem sjá um þetta fyrir okkar hönd, þá er ég að vísa í EFTA. [[Forseti hringir.]]Þessi vinna sem er unnin núna mun því nýtast í mörgu fleiru en sem snýr bara að viðskiptasamningum okkar og Breta.
Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir. Ég verð að viðurkenna það að ég er algjörlega vanhæf í þessa umræðu vegna þess að mér fannst ég eiga eftir eina spurningu í viðbót. En ég læri á þetta, fyrst ég var nú að hvetja til þess að þetta form yrði viðhaft áfram. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og skil hann sem svo að það sé sannarlega ekki ætlunin að áhugi á Brexit-málum og sú vinna sem þar á að fara í með tilheyrandi fjármagni verði á kostnað innleiðingarmála. Þó svo að mörg þeirra heyri undir fagráðuneytin þá geri ég nú ráð fyrir að utanríkisráðuneytið haldi utan um þann hatt og þá vinnu. Ég velti aðeins fyrir mér og þykir mikilvægt að það komi fram að þegar kemur að því að Bretland gengur úr Evrópusambandinu þá munum við væntanlega, a.m.k. í byrjun, eiga samskipti við þá í fríverslun í gegnum EFTA sem þriðja ríki. Það er ekki endilega svo, ég sé það á svip ráðherra. Þetta var það sem ég hafði hug á að spyrja hann um. Ég trúi því, ég ætla að gerast spádómlega vaxin hér og nú, að við eigum eftir að taka Brexit-umræðu hér innan ekki of langs tíma. [[Gripið fram í: Utanrrh. Vonandi.]]Ég þakka þessa umræðu í bili.
Herra forseti. Fyrst ætla ég að taka undir með hv. þingmanni varðandi fyrirkomulagið. Mér finnst það skilvirkara, pólitískara og meira lifandi og þingið stýrir meira fyrirkomulaginu. Það er gott. Ég ætla líka að gleðja hv. þingmann með því að segja að langtímastefnumótun er hafin, sem ég fagna. Lengi hefur verið rætt um hana og hún er alltaf nefnd þegar menn eru að slá um sig og segja að kominn sé tími á að hefja hana. Þannig að hún mun nú rata hingað inn í þingið. Varðandi gjaldtökuna. Í stjórnarsáttmálanum segir að áform um að færa ferðaþjónustuna í almennt þrep virðisaukaskattskerfisins séu lögð til hliðar. Þar er sagt að skoða eigi komugjaldið. Það er auðvitað gömul umræða og ný. Það er samt þannig, þannig að því sé til haga haldið, að við erum auðvitað með gistináttaskatt sem nú hefur verið hækkaður. Áður voru tekjur markaðar þannig að þær fóru t.d. í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Nú erum við búin að taka það úr sambandi en erum búin að hækka skattinn og ætlum að setja fjármagn í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða og landsáætlun sömuleiðis. Við erum reyndar líka búin að breyta umferðarlögunum þannig að bílastæðagjöldin eru heimil á vegum sveitarfélaga úti um land, verið er að gera það. Það er þá líka ákveðin gjaldtaka. Svo bara almennt. Ég tel að kominn sé tími til þess að setja punkt fyrir aftan gjaldtökuumræðuna. Það skiptir almenning greinilega máli og ég held að greinin sjálf vilji líka fara að setja punkt aftan við þá umræðu. Ég bind miklar vonir við að okkur takist að klára þetta mál. Ég ætla mér með aðstoð ríkisstjórnar, þings og í samráði við greinina, sem skiptir öllu máli, að klára þetta mál. Ég myndi vilja sjá, ef af komugjöldum verður, að það sé haft í beinum tengslum við uppbyggingu á náttúruperlum þannig að það haldist algjörlega í hendur. Það má þá kalla það umhverfisgjald eða hvað annað sem menn vilja kalla það [[Forseti hringir.]]til þess að það hljómi vel.
Ég þakka hæstv. ráðherra ferðamála kærlega fyrir svarið. Þetta virðist vera á réttri leið. Það er gott að hafa það í huga vegna þess að það er ljóst að undanfarin ár hafa einkennst af miklum vandræðagangi varðandi gjaldtöku og álagsstýringu á þessari stóru atvinnugrein, ég tek undir það með hæstv. ráðherra. Það gleymist stundum í umræðunni að þessi villta vesturs-umgengni við náttúruperlur okkar veldur ekki aðeins óafturkræfri eyðileggingu heldur grefur hún líka undan fyrirtækjum í greininni og þá helst fyrirtækjum sem hafa haft þá framsýni til að bera að bjóða upp á dýra og sérhæfða þjónustu sem gefur okkur mestan virðisauka. Mig langar til þess að vitna í orð formanns samstarfsflokksins, Vinstri grænna, hæstv. forsætisráðherra Katrínar Jakobsdóttur, þegar hún sagði í umræðu um fjármálastefnuna í mars síðastliðnum, með leyfi forseta: „Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað fyrir skattlagningu á ferðaþjónustu. Ég lagði sjálf til slíka skattlagningu við afgreiðslu síðustu fjárlaga, um komugjöld sem yrðu tekin upp. Og í raun og veru er það algerlega óútskýranlegt að Alþingi hafi ekki brugðist við þeirri þróun sem hefur orðið í ferðaþjónustunni með skynsamlegri og sanngjarnri skattlagningu á þá grein.“ Ég velti fyrir mér hvort skilja megi það á orðum hæstv. forsætisráðherra að við séum tilbúin í þetta. Af því að sporin hræða veldur það manni ugg að enn og aftur eigi að fara að skoða málin. Samráð er gott og nauðsynlegt en það eru fæstir sem taka því fagnandi þegar rætt er um skattlagningu, þó að ég taki undir með hæstv. ráðherra hér um að margir í greininni séu farnir að verða óþreyjufullir eftir því að þessari umræðu ljúki. Mig langar bara til að fá fram: Er samhugur innan ríkisstjórnarflokkanna um að ganga í þessi mál? Eða er þetta eitt af því sem skoðað verður á næstu árum með tilheyrandi áframhaldandi vandræðagangi? Er samhugur um að fara í þessi mál?
Herra forseti. Ég tel samhug ríkja innan ríkisstjórnarinnar að klára þetta mál. Það er mjög skýrt í stjórnarsáttmálanum. Auðvitað skiptir útfærslan öllu máli. Þrátt fyrir að þetta hafi verið skoðað fyrir einhverjum árum síðan, málið kom hingað inn og hlaut ekki afgreiðslu, þarf bara að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið. Við þurfum ekki að byrja á núllpunkti í umræðunni. Í mínum huga snýst þetta ekki beint um tekjuöflun. Auðvitað má færa fyrir því rök að ferðamenn sem koma hingað til njóta náttúrunnar eigi að greiða gjald fyrir kostnaðinn sem af því hlýst, en ekki skattgreiðendur. Hins vegar skilar ferðaþjónustan tugum milljarða í ríkissjóð. Það er eitthvað til í því þegar sagt er að ef einn maður hafi bjargað okkur í hruninu þá hafi það verið ferðamaður. Ég held hins vegar að umræðan öll sé hluti af hinum samfélagslegu þolmörkum sem við þurfum að vera vakandi fyrir. Ég held að ferðaþjónustan átti sig líka á því. Þess vegna tel ég það, bæði til þess að sýna að stjórnmálin virka og að hægt sé að taka ákvarðanir og eins fyrir ferðaþjónustuna, að rétta líka fram höndina, að við verðum að geta komið okkur saman um að klára þetta mál. En auðvitað skiptir útfærslan máli. Auðvitað verða ekki allir ánægðir. Það er nú sjaldnast svo að menn og konur hoppi af gleði þegar lögð er til einhvers konar gjaldlagning. Þegar við fjölluðum um áform varðandi virðisaukaskattinn kom líka fram að menn vildu frekar eitthvað annað. Og þegar það verður gert þarf enginn að segja mér að fullkomin sátt muni ríkja um það. En það er bara partur af verkefninu sem við þurfum að vinna. Ég held að kominn sé tími til þess að setja punkt aftan við umræðuna, en við þurfum þá sömuleiðis að hafa í huga að við erum nú þegar með ýmiss konar gjaldtöku fyrir þá þjónustu sem veitt er. Það er bara gott. Svo myndi ég vilja eyða meiri tíma í að ræða hvað þó hefur verið gert. Þegar talað er um að ekkert hafi gert eða að það sé svo mikið kaos þá er ég ekki sammála því. Að mörgu leyti gengur þetta allt saman mjög vel. En það skiptir öllu máli fyrir uppbyggingu ferðaþjónustu til lengri tíma að tryggja að náttúran njóti vafans.
Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin. Ef ráðherra var að vísa í orð mín um að kaos ríkti í ferðaþjónustu þá sneru þau að gjaldtökuhugmyndum í ferðaþjónustu, ekki ferðaþjónustu almennt, sem er atvinnugrein sem ég ber mikla virðingu fyrir. Ég er að ákveðnu leyti sammála því að þetta snúist ekki um gjaldtökuna þ.e. tekjuöflunina eina saman. En engu að síður erum við að ræða atvinnugrein, eina af undirstöðuatvinnugreinum okkar, heldur betur, sem byggir á þjóðareign. Það skiptir máli fyrir þjóðina að fá sanngjarnt afgjald fyrir afnot af þeirri grein. Og það skiptir máli að stjórnvöld hafi þor og kjark og kraft til að klára þau mál á upphafsárum þessarar atvinnugreinar til þess að lenda ekki í því að skapast hafi hefðarréttur á einhver mál sem síðan taki ár og áratugi að vinda ofan af. Við þekkjum slík dæmi. Ég fagna þess vegna áherslum hæstv. ferðamálaráðherra og hlakka til að fylgjast með framgangi mála og mun styðja góð verk sem koma fram í þeirri grein. - Takk fyrir samtalið.
Forseti. Mig langaði að byrja á að segja að þessi málaflokkur, velferðarmál, er stór málaflokkur. Ég tek ekki á nægilega mörgu í 1. umr. en ætla að fókusera á nokkur atriði. Það var talað fyrr í dag um að stjórnarandstaðan þyrfti að hafa skilning á því að ekki væri hægt að leysa öll vandamál á fyrsta ári. Ég hef að sjálfsögðu fullan skilning á því. En fyrsta árið er samt til marks um það sem koma skal. Að byggja sanngjarnara samfélag snýst ekki einungis um magn fjárveitinga eða peninga í hvern málaflokk heldur hvernig því fjármagni er varið. Samkvæmt frumvarpinu núna er gert ráð fyrir sérstakri hækkun framfærsluviðmiðs örorkulífeyrisþega, sem þýðir að sérstaka framfærsluuppbótin mun hækka. Þetta er dæmi um hækkun sem lítur voða vel út á pappír en raunáhrifin á líf öryrkja verða lítilvæg þar sem króna á móti krónu skerðingin mun að mestu leyti hirða alla hækkunina. Enn og aftur er verið að efla neikvæða virknihvata innan almannatryggingakerfisins á meðan markmið málaflokksins er að hvetja öryrkja til vinnu. Það hefði verið mun áhrifaríkara og í samræmi við ofangreint markmið sem og markmið um einföldun örorkulífeyriskerfisins að leggja framfærslubótina niður og færa hámarksfjárhæðina þess í stað inn í tekjutrygginguna, sem er óháð krónu á móti krónu skerðingu, alla vega hvað varðar atvinnutekjur. Píratar koma til með að leggja fram þingmál þess efnis og vona ég að málið verði skoðað af alvöru því að áhrifaríkasta leiðin til að hvetja öryrkja til vinnu er að minnka krónu á móti krónu skerðingar. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu sem um ræðir á ekki að tækla skerðingar en þess í stað að leggja áherslu á starfsgetumat. Þar kemur fram að starfsgetumatið eigi að koma í stað læknisfræðilegs örorkumats þegar það getur átt við þannig að meiri áhersla verði lögð á getu fólks til starfa. Sú aukning sem við horfum fram á í nýgengi örorku er að miklu leyti til komin vegna þess að fólk er að bugast á vinnumarkaði vegna streitu og álags. Ég hefði haldið að það væri frekar augljóst merki um að eitthvað sé að bregðast í samfélagsgerðinni sem við höfum sniðið okkur. Það er eitthvað sem er ekki alveg í lagi í samfélagi okkar þegar fólk heltist af vinnumarkaði vegna geð- og stoðkerfissjúkdóma. Úrræðaleysið skín í gegn þegar lausnin á vandamálinu á að vera að koma þessu fólki aftur í það umhverfi sem það veiktist í til að byrja með og það eins fljótt og mögulega er hægt. Mér finnst eins og við séum að hugsa þetta skakkt. Það er ljóst út frá stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningar að þar er stuðningur við að taka upp starfsgetumat en í sérstökum umræðum um kjör öryrkja 1. febrúar 2017 komu skýrt fram efasemdir Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs um starfsgetumatið. Það kom hins vegar voða lítið fram um hvar Framsókn stæði í því máli. Ég er þess vegna forvitin að vita hver afstaða hæstv. félags- og jafnréttismálaráðherra er, bæði hvað varðar starfsgetumatið og einnig það að minnka krónu á móti krónu skerðingar eða afnema þær alveg. Þá er ég að hugsa þetta í samhengi við virknihvata innan almannatryggingakerfisins. Mig langar einnig að spyrja hæstv. ráðherra. Við fáum væntanlega að sjá þingmálið fljótlega um framlengingu á bráðabirgðaákvæði um NPA. Það á að fara að auka samningana upp í 80 skilst mér en mig langar að vita hvenær það mun taka gildi. Verður þessi aukning strax í byrjun janúar eða kemur hún seinna? Og ef við erum að auka upp í 80, því að mér skilst að þessi aukning kosti um 70 milljónir, af hverju þá ekki að auka upp í 100? Það væru 70 milljónir í viðbót sem er ekkert það mikill peningur? Það myndi slá á þörfina sem er í samfélaginu, í þessum hópi, fyrir slíka þjónustu. Þetta eru ekki það háar upphæðir. Ég skil ekki af hverju við förum ekki upp í 100. Þörfin virðist vera miklu meiri en 80.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu og óska henni til hamingju með formennsku í velferðarnefnd og vil byrja á að segja að ég hlakka til samstarfs við hana og alla nefndina. Það er margt í máli hv. þingmanns sem ég get verið algerlega sammála um. Ég ætla að byrja á að koma að kjarnanum sem snýr að fjárlagafrumvarpinu og fara svo inn á önnur mál. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að fara í vinnu við starfsgetumatið. Það hefur þegar verið rætt við Öryrkjabandalagið og Þroskahjálp. En að gera það í mjög nánu og góðu samstarfi við þessa aðila. Við erum líka meðvituð um þær efasemdir og áhyggjur sem þessir hópar hafa af þeirri vinnu. En það er líka gríðarlega mikilvægt að halda því til haga að í þeirri vinnu á líka að leggja áherslu á að endurskoða almannatryggingakerfið sem þessu tengist. Ég deili skoðun hv. þingmanns um að allar skerðingar og sá hvati sem er í kerfinu þarf að vera öðruvísi en er í dag. Það verður undir í þessari endurskoðunarvinnu og er þegar búið að boða það. Ég hef þegar rætt þetta við bæði þau samtök sem ég hef nefnt, Öryrkjabandalagið og Þroskahjálp, og eins við aðra aðila sem koma að þessu, eins og aðilar vinnumarkaðarins. Það eru miklar áhyggjur af því að einfaldlega verði ekki í boði þær tegundir af störfum sem um ræðir og sá fjöldi starfa. Síðan vil ég segja að gagnvart öllum þessum málum og einnig því hvernig skipulagið verður, hvernig við náum 300 þúsund krónunum núna, kem ég að þessu borði með mjög opnum huga og er þegar farinn að skoða hvaða leiðir og möguleika við höfum í þessu efni, en ekki er komin endanleg niðurstaða í það. Síðan langar mig að koma inn á fyrri hlutann af ræðunni, sem eru þær [[Forseti hringir.]]áhyggjur sem hv. þingmaður hefur af ungu fólki í dag, kem kannski inn á þær í seinna andsvari því að tíminn er búinn.
Forseti. Ég þakka svör hæstv. ráðherra. Þetta er bara mjög hvetjandi. Ég hlakka einnig til góðs samstarfs. Mig langar að leyfa hæstv. ráðherra að klára svar sitt og bæta við einu erindi sem ég fékk í tölvupósti frá fólki sem skrifaði mér varðandi þau úrræði sem eru í boði á meðferðarheimilum Barnaverndarstofu, sem var mjög átakanlegur lestur og ég veit að hæstv. ráðherra hefur fengið sent líka, þar sem verið er að tala um að þau úrræði sem eru í boði séu að bregðast börnum, barni þeirra og fleiri börnum. Líf þeirra er bara í hættu vegna þessa. Það er á ábyrgð okkar þingmanna og ráðherra að úrræði séu í boði fyrir börn sem eiga við erfiðleika að stríða og það er á ábyrgð okkar að þau úrræði virki. Ég veit að hæstv. ráðherra hefur fengið tölvupóst frá þessum foreldrum. Erindum þeirra er ósvarað. Ég geri mér grein fyrir að það er mikið að gera hjá okkur öllum þessa dagana en hvet hæstv. ráðherra eindregið til að bregðast við þessu erindi því að þetta er mjög mikilvægt.
Virðulegur forseti. Ég sef á þessari spurningu. Barnaverndarmál hafa verið talsvert mikið til umræðu í fjölmiðlum að undanförnu. Þetta er eitt af þeim málum sem er verið að skoða í ráðuneytinu. En ég held að ekki sé ástæða til að vera að ræða það svona djúpt hér í þingsal að svo stöddu. Ég vildi líka koma inn á það sem hv. þingmaður ræddi áðan, þá stöðu sem er. Mér fannst ég eiginlega geta flutt ræðu hv. þingmanns þegar hún lýsti áhyggjum sínum af því sem er að gerast með ungt fólk á vinnumarkaði, hvernig það er að flosna upp af vinnumarkaði. Þetta er sérstaklega ungt fólk og sem glímir við andlega sjúkdóma, þunglyndi og fleira. Það er einfaldlega eitthvað að í kerfinu okkar. Við höfum sett inn alls konar úrræði, virkniúrræði og fleira. En þessi vandamál eru einfaldlega enn þá að aukast, sérstaklega á aldrinum 18–30 ára. Það eru sláandi tölur, eins og ég hef komið inn á hérna fyrr í dag og gerði líka í setningarræðu minni í gær, að það séu þúsund manns á aldrinum 18–30 ára skráð í atvinnuleit. Sá hópur er um fjórðungur allra atvinnuleitenda. Það vantar ekki að störf séu í boði, en þetta fólk er bara ekki að sækja. Það er eitthvað að í kerfinu. Ég held að velferðarkerfið sé ekki að grípa nægilega vel inn í og nægilega snemma gagnvart ungu fólki og styðja við það. Við erum alltaf að ræða það hvernig við ætlum að leysa vanda þess fólks sem er á þessum stað en við þurfum að færa umræðuna yfir í það hvernig við getum komið í veg fyrir að svona margir komist á þennan stað. Ég hlakka mjög til samstarfs við hv. þingmann og hæstv. velferðarnefnd í þessari vinnu, því að þarna held ég að sannarlega þurfi kerfisbreytingar. Ég veit ekki nákvæmlega í hverju þær eru fólgnar en hef áhyggjur af því að velferðarkerfið sé ekki að grípa nægilega vel inn í og nægilega snemma á mjög mörgum sviðum. Þetta er umræða sem við þurfum [[Forseti hringir.]]að taka og við þurfum að ræða hverju við getum breytt.
Forseti. Já, ég þakka þessi svör. Þetta er mjög hvetjandi að heyra. Ég hlakka bara til að setjast niður með hæstv. ráðherra og ræða kannski við hann um borgaralaun. Ég held að það gæti verið dálítið skemmtilegt. Sem mögulegt úrræði í að einfalda almannatryggingakerfið og fara í kerfisbreytingar sem gætu í raun og veru gert líf margra miklu betra. Eða alla vega fara í að skoða það í fyrsta lagi, sem er eitthvað sem ég veit að ég mun beita mér fyrir sem formaður velferðarnefndar, að þetta mál verði tekið inn í nefndina og skoðað til hlítar og vonandi að það fái afgreiðslu á þingi. Þetta snýst bara um að setja saman nefnd og skoða leið til þess að breyta velferðarkerfinu og almannatryggingakerfinu. Ég hlakka til samstarfsins.
Hæstv. forseti. Nú þegar við ræðum frumvarp til fjárlaga 2018 í fyrstu umferð af þremur verð ég að viðurkenna að sá sem hér stendur er alls ekki búinn að lesa það endanlega sér til mikils gagns á þeim rúma sólarhring sem er frá því að okkur þingmönnunum barst það í hendur. Flest af því sem ég er búinn að átta mig á og lesa mér til um er búið að ræða í dag en samt sem áður ætla ég að árétta það sem ég skildi best. 35 milljarða afgangur í ríkissjóð, sem gert er ráð fyrir, er jákvæður, þótt það sé lægri tala en reiknað var með í síðasta fjárlagafrumvarpi, en nú vegna aukinnar útgjaldaáætlunar til innviða hefur hún lækkað. Það hafa margir beðið eftir aukinni innspýtingu í innviði. Það eru nokkur atriði sem ég hef komið auga á og þar má nefna tryggingagjaldið. Allir flokkar voru sammála í kosningabaráttunni um að lækka tryggingagjald, einfaldlega af þeirri ástæðu að um þessar mundir er atvinnuleysi í sögulegu lágmarki auk annarra þátta. Á lækkun tryggingagjalds er ekki minnst í fjárlögunum eftir því sem ég kemst næst. Afnám virðisaukaskatts af bókum átti að vera eitt af fyrstu verkum nýrrar ríkisstjórnar. Því er ekki fyrir að fara í fjárlagafrumvarpinu. Þó er það í stjórnarsáttmálanum. Bókaútgefendur hér á landi eru margir að gefast upp vegna erfiðrar afkomu og farnir að leita til útlanda eftir prentun vegna þess að verð á bókum er í sögulegu hámarki hjá okkur sem höfum kallað okkur bókaþjóð á stundum. Vissulega er skref í rétta átt að hækka frítekjumark aldraðra úr 25 þús. í 100 þús. kr. En hvers vegna mega eldri borgarar ekki vinna án skerðingar á lífeyri? Ef þeir geta og/eða vilja þá borga þeir tekjuskatt sem að sjálfsögðu rynni í ríkissjóð, ef þeir ynnu meira. Vinnan göfgar manninn er máltak sem engin tilviljun er að á við um okkur öll. Ég hef oft orðið vitni að því að fólk missir heilsuna ef það hættir að vinna vegna aldurs, á vinnumarkaði, en hefur bæði heilsu og áhuga á að fá að vinna lengur. Mætti ekki flokka þetta undir lýðheilsumál? Ekki hef ég fundið mikið um kjarabætur fyrir öryrkja, enda áttu þær að fara í nefnd samkvæmt stjórnarsáttmálanum. Talsmenn öryrkja tala um að þrepaskipting á persónuafslætti myndi breyta miklu ein og sér ef farið yrði í þá vinnu. Sauðfjárbændur eru í bráðavanda og var talað um að bregðast strax við honum, en ekki sést neitt um það í frumvarpinu og eru bændur margir hverjir á leið í gjaldþrot vegna þess ástands. Vandi sauðfjárbænda er mikill af ýmsum ástæðum og voru allir flokkar sammála um það fyrir kosningar að við þeim bráðavanda yrði að bregðast strax. Innspýting í heilbrigðiskerfið er þó nokkur ef ekki töluverð, svo að maður sé sanngjarn. Þó heyrði ég það eftir heilbrigðisfólki að það efaðist um að þetta dygði til að ná upp fyrir núllið. Því má skjóta inn í að landlæknir sagði í viðtali að það væri ekki endilega peningaleysið sem hrjáði heilbrigðiskerfið heldur skipulagsleysi og er athyglisvert að heyra það þegar forstjóri Landspítalans er sífellt að tala um fjársvelti. Þá datt mér í hug úr bókinni Íslandsklukkunni eftir Halldór Laxness að Jón Hreggviðsson á Rein sagði að það væri ekki af iðrunarleysi sem Íslendingar væru á vonarvöl, það væri frekar út af snærisleysi. Þetta er að sjálfsögðu útúrdúr. Kennarar kvarta yfir miklu álagi vegna kerfisbreytinga í skólakerfinu sem voru gerðar fyrir nokkrum árum en þeim fylgdi ekki fjármagn. Hefur því álagið á kennara aukist sem því nemur en launin ekki hækkað til samræmis við það. Ekki er minnst á félagsbætur og úrbætur í húsnæðismálum. Það eru ekki allir sem vilja og/eða hafa tækifæri til að kaupa sér húsnæði. Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra hefur orðið tíðrætt um að bætur í samgöngumálum væru góðar. Ef betur er að gáð er munur á milli síðasta fjárlagafrumvarps og þess sem nú er [[Forseti hringir.]]aðeins 1,5 milljarður í viðbót. Og í hafnamálum 600 milljónir.
Virðulegur forseti. Mig langar í þessari stuttu tölu að fara aðeins inn á það sem mér þótti skína í gegn í stjórnarsáttmálanum, við kynningu hans, og sneri að skattamálum, þ.e. að skattahækkanir sem fyrirséðar voru komi til afgreiðslu strax, skattalækkanir verði skoðaðar á kjörtímabilinu. Það er tónn sem ég var heldur svekktur með, en svona getur þetta verið. Það eru þrjú atriði sem mig langar að koma inn á. Það er tryggingagjaldið. Það má segja að í kosningabaráttunni hafi menn verið nokkuð sammála um að svigrúm hefði skapast til lækkunar á því. Staðan er sú í dag að atvinnulífið er að borga rétt um 20 milljörðum meira á ári en ef skattprósentan væri sú sama og hún var 2007. Það munar nú nokkuð um það. Nú er enn bætt í, þ.e. um 8,2% hækkun á gjaldstofninum milli ára. Það kemur til af launahækkunum, auknu vinnuframlagi og síðan aukagjaldi eða hækkuðu viðbótarframlagi launagreiðanda í lífeyrissjóð. Mig langaði til að forvitnast um það hjá hæstv. fjármálaráðherra hvort til skoðunar hafi komið að lækka álagningarprósentuna vegna þessa hækkaða gjaldstofns. Síðan er annað atriði sem mig langar til að koma inn á, það er kolefnisskatturinn. Hann er núna hækkaður um 50%. Í samhengi við þá hækkun talar hæstv. umhverfisráðherra um að fram undan sé endurskoðun á grænum sköttum sem ég gef mér að verði unnin í samstarfi hans og hæstv. fjármálaráðherra. Það væri áhugavert að heyra hvað menn sjá fyrir sér í því þegar menn hækka skatta um 50% með kveðjunum, með leyfi virðulegs forseta: You ain‘t seen nothing yet. Þegar er búið að tala um að þetta hefði átt að vera 100% og nóg sé að sækja þarna. Hvað sjá menn fyrir sér í þessum efnum? Þetta skiptist auðvitað á samgöngur á landi, sjó og í lofti, en þarna er um verulegar fjárhæðir að ræða. Þriðja skattahækkunaratriðið sem mig langar til að koma inn á, sem mér þykir útfært með nokkuð öðrum hætti en gera hefði mátt ráð fyrir af lestri stjórnarsáttmálans, er fjármagnstekjuskatturinn. Nú er verið að hækka fjármagnstekjuskattinn um 10% án þess að nein breyting komi til á skattstofninum sem var. Ég held að flestir hafi skynjað það við kynningu stjórnarsáttmálans að það hékk saman að ríkissjóður færi að sækja þessa skatta af raunvöxtum en ekki nafnvöxtum eins og hingað til. Það hefði gert þessa 10% skattahækkun alla mun bærilegri og eflaust sanngjarnari. En rökstuðningurinn fyrir þessu var meðal annars sá að þetta gerði skattkerfið sanngjarnara. En núna þegar bara annar leggurinn er keyrður í gegn, þ.e. 10% skattahækkun á fjármagnstekjuskatt, þá getur maður ekki annað en spurt: Hvar er sanngirnin í því? Síðan er ein spurning til hæstv. fjármálaráðherra hér í lokin. Heildarútgjaldaleggur fjárlagafrumvarpsins, það eru háar tölur í heildina. Það væri áhugavert að heyra hvar hann teldi helst svigrúm til að draga úr útgjöldum ríkisins miðað við það sem nú er lagt fram. Allir sem hafa komið að einhverjum rekstri þekkja það að þegar tölurnar eru háar og útgjöldin mikil þá er iðulega svigrúm til að skera niður einhvers staðar eða draga saman. Áhugavert væri að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra hvað þetta varðar; umhverfisráðherrans varðandi það hvað hann sér fyrir sér í grænum sköttum til viðbótar við áframhaldandi hækkun kolefnisskattsins og fjármálaráðherrans hvað þau atriði varðar sem ég tæpti hér á.
Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan bregðast við nokkrum athugasemdum og spurningum er snúa að skattamálum. Það er líka kallað eftir sýn hæstv. umhverfisráðherra á grænu skattana, en mér finnst nauðsynlegt að benda á að í þessu fjárlagafrumvarpi er horfið frá þeirri boðuðu stefnu sem ríkisfjármálaáætlunin geymdi sem samþykkt var síðastliðið vor. Það er þó nokkuð mikið slegið á þær tæplega 5 milljarða hækkanir á eldsneyti sem þar voru boðaðar frá 1. janúar. Engu að síður er 50% hækkun á kolefnisgjaldi sem mun halda áfram að hækka í samræmi við innleiðingu aðgerðaáætlunar í loftslagsmálum. Mig langar að segja varðandi fjármagnstekjuskattinn að það skiptir máli að við tökum stofninn til skoðunar og vegum á móti skattprósentunni þó ekki væri nema til þess að glöggva okkur á því hvernig við erum að skattleggja fjármagn á Íslandi í dag borið saman við önnur lönd. Því er oft fleygt hér í salnum að við séum ýmist með lægri skatta á fjármagnstekjur eða hærri. Þeirri skoðun sem ég vil nú hrinda í framkvæmd í ráðuneytinu er meðal annars ætlað að draga fram betri samanburð í þeim efnum. Allir þekkja umræðuna um að sparifé sé skattlagt nokkuð grimmilega á verðbólgutímum þar sem verðbæturnar eru inni í skattstofninum. Síðan er hér vikið að því að lítið fari fyrir skattalækkunum í upphafi kjörtímabilsins. Þá vil ég bara benda á það að einkaneyslan á Íslandi er að vaxa um tæp 8% á árinu 2017. Því er spáð að hún vaxi um rúm 5% á næsta ári. Vilji menn fara [[Forseti hringir.]]út í tekjuskattslækkanir eins og þessi ríkisstjórn hefur sagt að hún sé með á stefnuskrá sinni, og stendur í stjórnarsáttmálanum, þá velur maður auðvitað tímann þar sem er að draga [[Forseti hringir.]]úr einkaneyslunni, og aðeins að þrengja að, annars er hætta á því að maður sé að hella olíu á eldinn.
Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra svörin. Hefur það eitthvað komið til umræðu í þessu samhengi, miðað við þessa skoðun sem er fram undan varðandi raungjaldstofn fjármagnstekjuskatts, að fresta þessari hækkun skattsins? Ég gef mér að sú umræða hafi komið fram við vinnu fjárlaga því að mér finnst algjörlega ótækt að í svona tvíhliða aðgerð sé annar leggur kláraður en ekki hinn. Það er ekki góður bragur á því. Í samhengi við lækkun skatta almennt þá benda flestar spár til þess, eins og ég held að hæstv. ráðherra hafi komið inn á í ræðu sinni hér í byrjun dags, að það sé að draga úr spennunni. Þó að vissulega sé vöxtur fram undan þá eru líkur til þess að hægt sé að ná mjúkri lendingu. Er það ekki einmitt tíminn til þess að leita leiða til að fólk haldi eftir hærri hluta þeirra tekna sem það vinnur sér inn, fólk og fyrirtæki. Mér þykir fyrirtæki landsins almennt skattlögð mjög harkalega í gegnum tryggingagjaldið. Fyrir hrun var skatthlutfallið 5,34% og 3,5% atvinnuleysi. Bera má það saman við það að í því litla atvinnuleysi sem nú er er skatthlutfallið 6,85% og skattstofninn að hækka til viðbótar við launaþróun og heildarvinnuframlag, til að mynda með auknu framlagi atvinnurekenda í lífeyrissjóð.
Virðulegi forseti. Varðandi tryggingagjaldið þá sé ég hlutina svona: Laun hafa hækkað þó nokkuð á undanförnum árum, mjög verulega reyndar. Á sama tíma hefur gengi gjaldmiðilsins styrkst. Krónan er sterkari gagnvart öðrum gjaldmiðlum en átti við hér á fyrstu tveimur til þremur árunum eftir hrun. Þetta tvennt saman hefur dregið mjög úr samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs. Við sjáum það í útflutningstölunum að við fáum ekki lengur sama vöxtinn ár frá ári og áður var. Það sést núna á tölunum fyrir 3. ársfjórðung. Þetta er visst áhyggjuefni, ekki síst vegna þess að fram undan eru kjarasamningar og engum blöðum um það að fletta að stéttarfélögin munu vilja sækja enn frekari kjarabætur á komandi árum. Hvað er þá til ráða þegar fyrirtækin hafa ekki mikið svigrúm til að hækka launin? Ja, það getur komið til góða að lækka tekjuskatt eins og við höfum fest í stjórnarsáttmálann, að stjórnvöld vilji leggja eitthvað á borðið í því samtali. Með því að slaka eitthvað til í tryggingagjaldinu er sömuleiðis hægt að auka svigrúm fyrirtækjanna til að fást við þá breyttu stöðu sem ég er hér að nefna. Þess vegna er tryggingagjaldið sömuleiðis uppi á borðum. Það verður hins vegar að benda á það að eitt prósentustig í tryggingagjaldi stendur fyrir um 15 milljörðum. Þá 15 milljarða höfum við ekki til að spila út í slíka ráðstöfun samkvæmt þessu fjárlagafrumvarpi, ekki samkvæmt þeirri fjármálastefnu sem við erum að kynna samhliða um að skila a.m.k. 1,2% af landsframleiðslu í afkomu. Þessi umræða verður ekki tekin án þess að við ræðum gjaldahlið frumvarpsins á sama tíma í stóru samhengi vegna þess að í þessum sal hafa menn verið sammála um [[Forseti hringir.]] [[Gripið fram í.]]að auka verulega við í almannatryggingum. Á yfirstandandi ári fóru útgjöld vegna almannatrygginga til dæmis upp um yfir 20 milljarða. [[Forseti hringir.]]En ég er þeirrar skoðunar að víða sé hægt að gera betur í rekstri hjá ríkinu. Það er eitt af áherslumálunum.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Eins og ég nefndi í morgun er kolefnisgjaldið sem sett er á núna 50% og þarna er kannski farin ákveðin millileið. Í framhaldinu, líkt og stendur í stjórnarsáttmálanum, á að ráðast í að hækka það á kjörtímabilinu. Sú vinna er ekki farin almennilega í gang á milli okkar fjármálaráðherra, að komast í það hvernig nákvæmlega það verði útfært. Ég vil koma aðeins inn á að það eru náttúrlega ákveðnar ívilnanir, og svara þar með hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni sem spurði áðan en er ekki viðstaddur núna. Í bandorminum er verið að framlengja ívilnanir til rafmagnsbíla og vetnisbíla og annarra umhverfisvænna bíla til þriggja ára til að búa til hvata til þess að fleiri fjárfesti í slíkum bifreiðum. Það hefur verið sýnt fram á það erlendis að það er líklegra til að skila árangri að draga úr kostnaði á kaupverði frekar en rekstrarkostnaði. Það er verið að mæta því. Kolefnisgjaldið er eitthvað sem hefur farið vaxandi, einkum annars staðar á Norðurlöndunum en líka í Evrópu og er eitthvað sem við verðum, held ég, að nálgast með svolítið jákvæðu hugarfari, einfaldlega út af þeim mikla vanda sem við okkur blasir í loftslagsmálunum. Sá vandi er mjög stór, eins og við öll vitum. Við verðum að leita leiða til að búa til hvata sem draga úr notkun kolefnaeldsneytis. Á móti kemur að það eru fleiri sjónarmið sem ég veit af, sérstaklega úti á landsbyggðinni.
Ég þakka hæstv. ráðherra. Varðandi þann hluta spurningarinnar sem kom ekki fram svar við: Hæstv. ráðherra ræddi um kolefnisgjaldið og frekari hækkun þar. Sér hæstv. ráðherra fyrir sér nýja tekjustofna sem falla undir græna skatta? Sér hann þá fyrir sér að aðrir skattar verði lækkaðir á móti upp á að nýta þetta sem stýringartæki eða sér hann fyrir sér að þetta verði hreinn viðbótarskattur, hverju nafni sem hann eða þeir kunna að heita? Hvað sér hann helst fyrir sér í þeim efnum?
Hæstv. forseti. Ráðherra ætlar að vera alveg hreinskilinn og segja hv. þingmanni að hann er hreinlega ekki kominn svona langt, þannig að það verður eiginlega að fá að koma í ljós síðar. Ég bið hv. þingmann að afsaka það.
Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Sá sem hér stendur var svo sannfærður um að hæstv. ráðherra ætti eitthvað í pokahorninu frá fyrri störfum sem hann væri búinn að setja sig rækilega inn í. En ég þakka fyrir svarið.
Hæstv. forseti. Fjárlagafrumvarpið sem við ræðum hér er skilgetið afkvæmi stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, plagg sem gæti sem best heitið, eins og leikrit Shakespeares, Ys og þys út af engu. En á þeim örstutta tíma, í þessari örstuttu umræðu, sem ég fæ til að ræða þetta frumvarp langar mig að fara ögn yfir hlut aldraðra í fjárlagafrumvarpinu. Ríkisstjórnin boðar hækkanir fjárheimilda vegna lyfjakostnaðar og tannlæknakostnaðar aldraðra. Það er vel. Tími hefur hins vegar ekki gefist til að fara yfir það hvernig þær fjárheimildir koma niður og hverjum þær myndu gagnast mest. Mig langar að gera að sérstöku umræðuefni hækkun frítekjumarks upp í 100 þús. kr. sem er hreint húmbúkk. Þessar 100 þús. kr. ná ekki einu sinni upp í 109 þús. kr. sem frítekjumarkið var í áður en það var lækkað niður í 25 þús. kr. Núverandi hæstv. forsætisráðherra sór á fundi í Háskólabíói nú í haust að færa frítekjumarkið til þeirrar upphæðar, þ.e. 109 þús. kr. Það er hins vegar næsta víst að Miðflokkurinn mun koma fram með breytingartillögu við 2. umr., í samræmi við kosningamál flokksins, um að atvinnutekjur rýri ekki lífeyristekjur. Það er satt að segja furðuleg forsjárhyggja að pólitíkusar eigi að ákveða fyrir eldri borgara, sem vilja og geta unnið, að þeir megi hafa 25 þús. kr. eða 100 þús. kr. eða eitthvað annað í laun án þess að það byrji að rýra tekjur þeirra af lífeyri. Það er jú þannig að þetta ágæta fólk borgar skatt af þessum launum. Ég ætlaði einmitt að koma inn á það að af þessum meinta milljarði, sem þessi hækkun frítekjumarks í 100 þús. kr. á að kosta, munu væntanlega 400 milljónir koma til baka í tekjuskatti. Um er að ræða um 600 milljónir sem ríkissjóður ætti þá að verða af vegna þessarar hækkunar. Þá hlýtur maður að spyrja: Hvernig er þeirrar upphæðar aflað? Þessara 600 milljóna? Jú, það er nefnilega snilldin. Með því að hækka fjármagnstekjuskatt um 10%, upp í 22%. Það vill þannig til að þeir sem voru 67 ára og eldri á Íslandi árið 2016 fengu í kringum 36 milljarða í fjármagnstekjur. Af því voru greiddir 6 milljarðar í fjármagnstekjuskatt. Plús 10%. 600 milljónir. Það eru sem sagt þeir eldri borgarar sem hafa fjármagnstekjur sem eiga að greiða fyrir hækkað frítekjumark. Ég held að allir þeir sem styðja þessa ríkisstjórn hljóti að vera bólgnir af stolti yfir þessu. Að gera þetta fyrir eldri borgara, að láta þá borga sjálfa fyrir aukið frítekjumark. Megnasta snilld. Segið svo að ekki sé hægt að draga kanínuna tvisvar upp úr sama hatti. Ég vildi líka koma inn á orð landlæknis um daginn. Hann sagði að það væri ekki vís leið til framfara að byggja hjúkrunarheimili mjög hratt - það tekur jú tíma að reisa slík heimili - heldur lagði áherslu á að heimaþjónusta yrði efld. Ég sé ekki neitt í þessu plaggi um að slíkt sé fyrirhugað. Eins og margir vita getum við styrkt heimaþjónustu strax á morgun ef peningar eru til og brúað bil sem er til til byggingar hjúkrunarheimila. Um daginn var sagt af hálfu Reykjavíkurborgar að töluverða fjármuni vantaði inn í þessa starfsemi, t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég skil ekki fyrir mitt litla líf af hverju menn taka ekki áskorun landlæknis og leggja áherslu á aukna þjónustu við þá sem geta verið heima eða eru heima, til þess alla vega að brúa það bil sem er til staðar þar til fjölgun hjúkrunarheimila, sem talað er um í loðmullulegri grein í þessu plaggi, verður að veruleika. Ég skora á menn að girða sig í brók og koma fram með alvörutillögu í þessu efni.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna og ekki síst hvatninguna um brókina. Um þetta vil ég segja almennt: Það er ekki þannig í þessum tiltekna málaflokki, að því er varðar uppbyggingu hjúkrunarheimila, frekar en í öðrum þeim sem lúta að heilbrigðismálum, að þar sé eitt svar sem leysir öll mál. Stór og mikilvægur hluti þess málaflokks sem lýtur að eldra fólki á Íslandi snýst um skort á hjúkrunarrýmum. Það hefur valdið óþarfa álagi á sjúkrahúskerfið okkar að ekki hafi verið hægt að útskrifa gamalt fólk vegna skorts á slíkum rýmum. Við því þarf að bregðast. Það breytir því ekki að þjónusta við gamalt fólk er margþætt og margslungin og snýst um heimaþjónustu og dagvistun og dvalarheimili og allt mögulegt annað. Þessi málaflokkur útheimtir ekki eina rétta niðurstöðu heldur samsett svör, enda er það þannig að gamalt fólk er bara fólk eins og við hin. Það duga engar pakkalausnir fyrir slíkan aldurshóp frekar en annan aldurshóp í samfélaginu. Það eru mismunandi væntingar, mismunandi kröfur, mismunandi félagslegt bakland, mismunandi heilsufar, mismunandi lundarfar, og svo ótal margir aðrir þættir sem koma þar inn. Til þess að koma til móts við aldraða þarf líka að gæta að fjölbreytileika.
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka heilbrigðisráðherra falleg orð í garð okkar gamla fólksins. Ég geri mér vel grein fyrir því að það er skortur á hjúkrunarrýmum. Mín orð hér áðan má ekki túlka þannig að ég sé að gera lítið úr þeim vilja sem kemur fram varðandi það að byggja hér fleiri hjúkrunarrými. Alls ekki. Ég vil hins vegar leggja áherslu á að ég er sammála hæstv. heilbrigðisráðherra um að við þurfum fjölþætt úrræði. Þar sem ég hef haft fyrir sið mjög lengi að hlusta eftir röddum fagfólks sem hefur meira vit á hlutum en ég sjálfur, og hef því þurft að hlusta mikið og oft, get ég ekki látið hjá líða að benda á það sem landlæknir sagði hér um daginn. Ég veit að um 100 aldraðir liggja á Landspítalanum í dýrasta gistiplássi á landinu, vilja ekki vera þar, þurfa ekki endilega að vera þar, ættu að vera annars staðar í betri aðstæðum, og hjarta mitt finnur til með þessu fólki og aðstandendum þess. En ég segi: Það gæti verið hægt að stytta þennan biðlista sem er eftir hjúkrunarrýmum með því að setja nú þegar meiri fjármuni í heimaþjónustu til að gera þeim sem þar eru, þurfa að vera eða vilja vera í eigin húsnæði, dvölina sem bærilegasta og öruggasta þar til sá tími kemur að þeir fá inni á hjúkrunarheimilum sem verða hugsanlega byggð á grundvelli þess plaggs sem ég var með í höndunum áðan. En fjarri mér sé að halda að til sé ein lausn á vanda allra eldri borgara.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni áhugann á þessum mikilvæga málaflokki. Í fjárlagafrumvarpinu eins og það er hér er til að mynda lagt til að settar séu nýjar 170 milljónir til Vífilsstaða. Við erum að bæta í útskriftardeildina á Landakoti. Og heimaþjónustan er auðvitað að hluta til hjá sveitarfélögum en að hluta til hjá heilsugæsluþætti heilbrigðisþjónustunnar. Fyrir þessu er séð að þessu leyti en auðvitað ekki með fullnægjandi eða endanlegum hætti. En þetta er eitt af því sem þarf að skoða. Ég fullvissa hv. þingmann um að sú sem hér stendur er öll eyru í því og er ekki sérfræðingur í heilbrigðismálum, hvorki læknir né lyfjafræðingur. Ég veiti málaflokknum forystu til að hlusta eftir þeim sem best þekkja til og nota mitt pólitíska hyggjuvit, bakland og reynslu til að koma skynsamlegustu ákvörðununum í framkvæmd.
Hæstv. forseti. Ég efast ekki um einlægan vilja hæstv. heilbrigðisráðherra til að gera vel í þessum málaflokki. Ég þekki hana af því að vera kappsfull og fylgin sér í þeim málaflokkum sem hún tekur að sér. En ég segi enn: Ég held að góður bragur væri á því að nú við 2. umr. - og Miðflokkurinn er fús til að leggja það til - verði settur aukinn kraftur í heimaþjónustuna, þ.e. auknir fjármunir til hennar, til þess að við eigum þann kost næstu missirin að þeim sem þurfa, geta og vilja vera í sínu eigin húsnæði líði þar betur og séu öruggari um sig en áður. Því endurtek ég hvatningu mína um það til hæstv. heilbrigðisráðherra, um að þessum hluta, í því stóra spektrúmi sem öldrunarmál eru, verði sinnt betur og rækilegar. Það þarf að eyða óöryggi þeirra sem eru í óvissu um sína nánustu framtíð, bæði þeirra sem þjónustuna þurfa og aðstandenda þeirra. Oftar en ekki lendir þessi skortur á heimaþjónustu á aðstandendum. Þeir sem eru svo ólánsamir að eiga ekki gott bakland, eiga ekki barnahóp, eru sýnu verst staddir í þessum efnum. Ég endurtek því hvatningu mína en efast ekki um góðan vilja hæstv. ráðherra til góðra verka í þessu. - Takk.
Herra forseti. Tilgangur komu minnar hingað í ræðustól í kvöld er að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvernig hún sjái fyrir sér að tryggja öryggi borgara landsins miðað við það fjárframlag sem ætlað er til löggæslu í fjárlögum ríkisstjórnarinnar. Í kaflanum um löggæslu segir, með leyfi forseta: „Markmið í málaflokknum eru: 1. Besta mögulega þjónustustig. 2. Hæsta mögulega öryggisstig. 3. Traust og heiðarleg lögregla.“ Í töflu þeirri sem fylgir með á þessari blaðsíðu er ekki að finna neitt um fjölgun lögreglumanna, ekki eitt aukatekið orð. Í fjárlagafrumvarpinu segir að tímabundið 400 millj. kr. framlag til eflingar lögreglu sem veitt var af Alþingi til fjárlaga yfirstandandi árs sé gert varanlegt. Er það vel. En þetta er nú bara það sama og hefur verið undanfarin ár. Vissulega ætlar ríkisstjórnin sér að leggja inn 298 millj. kr. framlag til innleiðingar aðgerðaáætlunar um úrbætur í meðferð kynferðisbrota en það hvernig þetta framlag skiptist vekur athygli. Það skiptist í 178 milljónir til að styrkja innviði lögreglu á sviði rannsókna kynferðisofbeldis og öllum þeim þáttum sem lúta að málsmeðferð þeirra. 40 milljónir tímabundið framlag til uppfærslu rannsóknarhugbúnaðar, upplýsinga- og gæðastaðla lögreglu og 80 milljónir til uppbyggingar upplýsingatæknikerfis fyrir réttarvörslukerfið. Herra forseti. Það er alveg ljóst að þetta mun ekki bæta það ófremdarástand sem hæstv. dómsmálaráðherra ætti að vera fullkunnugt um að ríkir í löggæslumálum landsins. Ríkislögreglustjóri skilaði fjárlaganefnd umsögn sinni vorið 2017 vegna fjármálaáætlunar þáverandi ríkisstjórnar, sem hæstv. dómsmálaráðherra var einnig aðili að, og þar var ástandið dregið upp og alvarleiki þess fyrir öryggismál þjóðarinnar. Flokkur hæstv. dómsmálaráðherra hefur haldið um keflið í umræddu ráðuneyti frá árinu 2013 og er það mat formanns Landssambands lögreglumanna, ef marka má orð hans, að Sjálfstæðisflokkurinn hafi lagt löggæslu á Íslandi í rúst. Í umsögn ríkislögreglustjóra frá síðastliðnu vori segir, með leyfi forseta: „Við skoðun á tillögu til þingsályktunar um fjármálaáætlun fyrir árin 2018–2022 verður ekki séð að fjárveitingar til lögreglu aukist umfram það sem hún hefur þegar fengið í fjárlögum 2017. Eingöngu sé um það að ræða að tímabundin 400 millj. kr. fjárveiting ársins 2017 verður gerð varanleg.“ Þetta er, herra forseti, nákvæmlega það sama og er að gerast hér í þessu fjárlagafrumvarpi, 400 milljónirnar verða varanlegar og ekkert annað. Þá bendir ríkislögreglustjóri á að í áfangaskýrslu innanríkisráðherra um störf nefndar um grundvallarskilgreiningar löggæslu á Íslandi sem lögð var fyrir þingið á 141. löggjafarþingi var sérstaklega litið til mannaflaþarfar. Niðurstaðan var að lögreglumenn þurfi að lágmarki að vera 860 eða 200 fleiri en nú eru. Tvö hundruð fleiri. Auk þess var áætlaður kostnaður við þá fjölgun og nauðsynlega búnaðareflingu tiltekinn. Í erindi ríkislögreglustjóra segir að enn vanti verulega á fjölgun lögreglumanna og er þar talað um að áætlaður kostnaður við að ná sama fjölda lögreglumanna og var 2007, eða fyrir heilum áratug síðan, sé um 1 milljarður kr. Til þess að ná þeim markmiðum sem sett voru um að þeir verði 860 eins og þarf í dag miðað við fólksfjölda og umtalsverða fjölgun ferðamanna sem og hælisleitenda er nauðsynleg fjárveiting til þessara mála 3 milljarðar kr. Það er ekki gert ráð fyrir neinum fjárveitingum í þetta í þessu fjárlagafrumvarpi. Lögreglumenn eru allt of fáir til að lögreglan geti sinnt þjónustu- og öryggishlutverki sínu með fullnægjandi hætti. Því spyr ég hæstv. dómsmálaráðherra hvernig hún hyggist tryggja öryggi borgaranna og velferð lögreglumanna í þessum mikilvægu störfum fyrir borgara landsins fyrst ekki er gert ráð fyrir neinum fjárveitingum til þessa í fjárlögum.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir jákvæðan áhuga á störfum lögreglunnar. Ég vænti mikils í samstarfi við hana í fjárlagavinnunni þegar kemur að þeim mikilvæga málaflokki, sem ég hef sagt hér og ítreka og árétta að er einn af grunnstoðum réttarríkisins og mikilvægt að standa vörð um hann. Mér þykir hv. þingmaður samt skauta helst til léttilega fram hjá þeim fjárheimildum sem hafa verið auknar ár frá ári undanfarin ár. Hún telur það t.d. léttvægt að 400 millj. kr. framlag sem hefur verið veitt tímabundið sé gert varanlegt. Frá mínum bæjardyrum séð er það ávallt þannig að tímabundin framlög eru ekki sjálfkrafa varanleg. Það var ekki sjálfgefið að þetta framlag yrði varanlegt en í ljósi reynslunnar og eftir skoðun er gerð tillaga um að svo verði. Þess utan eru fjárframlögin aukin um ríflega 300 milljónir til ýmissa aðgerða en þó sérstaklega eyrnamerkt í það átaksverkefni sem ríkisstjórnin hefur sett á forgangslista hjá sér og varðar meðferð kynferðisbrota í réttarvörslukerfinu. Nú er það svo að það er ekki liðið langt frá því að við breyttum í verulegum mæli fyrirkomulagi löggæslumála með fækkun og stækkun lögregluembætta. Sú breyting er enn að skila árangri. Við erum enn að meta þann árangur og eigum eftir að meta endanlega hver árangurinn af þeirri skipulagsbreytingu hefur verið. En hann hefur verið mikill og góður og jákvæður og jákvæð reynsla og samdóma álit manna í lögreglunni að vel hafi tekist til. Jafnvel tala menn um að gera þurfi betur og sameina fleiri umdæmi. Ég hef því ekki áhyggjur af því að þeir ríflega 15 milljarðar sem veittir eru til löggæslumála [[Forseti hringir.]]séu ekki nægir til að tryggja öryggi borgaranna.
Herra forseti. Ég þakka fyrir svarið sem þó var ekki fullnægjandi, enda hafði verið bent á það í ræðu að í svari og ábendingum og umsögnum ríkislögreglustjóra væri bent á að hann var fullmeðvitaður um þær 400 milljónir sem höfðu verið tímabundnar en urðu varanlegar. Engu að síður er nauðsynlegt að koma með umtalsvert fé að auki, til viðbótar við þær 400 milljónir, enda alveg ljóst að þær bjarga ekki því sem bjargað verður þegar kemur að fækkun lögreglumanna. Það er augljós skortur á lögreglumönnum. Þeir lögreglumenn sem eru að störfum eru undir gríðarlegu álagi. Það álag birtist í langtímaveikindum, aukningu slysa, auknu brottfalli úr starfi o.s.frv. Það að segja að þær 400 milljónir sem hafa verið á fjárlögum undanfarin ár, vissulega tímabundin ráðstöfun þá en nú varanleg, muni bjarga þessu þegar ljóst er að nauðsynlegt er að bæta verulega í, að mati Ríkislögreglustjóra um 3 milljarða, til þess að koma þessu í viðunandi horf - það sjá það allir að 400 milljónir eru dropi í hafið svo að öryggis landsmanna sé gætt.
Virðulegur forseti. Ég vil benda á að fyrir utan þær 400 milljónir sem núna er gerðar varanlegar hafa fjárheimildir til löggæslumála verið auknar um mörg hundruð milljónir síðustu ár og hefur aukningin verið veruleg undanfarin 2–3 ár. Ég deili hins vegar áhyggjum hv. þingmanns af því að fjöldi lögreglumanna sé ekki nægur. Skortur á löggæslumönnum í dag helgast ekki endilega eingöngu af fjárheimildum einstakra embætta heldur blasir við að þessi misserin og næstu verður mikil endurnýjun. Margir lögreglumenn eru að komast á aldur. Ég hef af því áhyggjur að þeir sem sækja nám í löggæslufræðum, sem hefur verið endurskipulagt með jákvæðum hætti og er rekið núna á háskólastigi, og útskrifast þaðan skili sér ekki nægilega vel inn í löggæsluna. Á því þarf að taka. Við erum að skoða hvernig til tekst með þetta nám í því ljósi að kannski skila ekki nægilega margir sér í löggæsluna því að það hefur myndast gríðarleg eftirspurn eftir menntuðu löggæslufólki í hin ýmsu störf. Það er áhyggjuefni út af fyrir sig. Það verður auðvitað aldrei um það að ræða að öryggi borgaranna verði látið líða fyrir fjárskort. Það kemur ekki til þess. Ég skil vel að einstök lögregluembætti telji aldrei nóg að gert. Ég hef lagt á það áherslu við löggæsluna að sífellt þurfi að huga að skipulagsbreytingum. Embættin sjálf, ríkislögreglustjóri sjálfur, þarf að hafa forgöngu um endurskipulagningu og hagræðingu þannig að sem mest sé hægt að fá fyrir hverja krónu. En ég hvet hv. þingmann til dáða í þessum málaflokki og bíð eftir tillögum frá henni í þeim efnum hvernig megi gera betur til að efla löggæsluna á Íslandi.
Herra forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra verður að afsaka en það er tómt mál að vísa í fyrri fjárveitingar til embættis lögreglu um land allt eða til löggæslunnar í heild þegar ríkislögreglustjóri, núna á vormánuðum 2017, benti á að það þyrfti 3 milljarða í þennan málaflokk bara til þess að koma til móts við nauðsynlega fjölgun lögreglumanna. Það er líka tómt mál að tala um að að sjálfsögðu verði öryggis borgara gætt. Það kom fram á fundi ríkislögreglustjóra með allsherjarnefnd þann 6. október 2015 að viðbúnaðargeta lögreglu væri óásættanleg og henni væri ekki fært að standa undir þjónustu eða öryggisstigi í samræmi við lögbundið hlutverk. Það eru rúm tvö ár síðan þetta var staðan. Lögreglumenn eru alltof fáir og verulega skortir á fjárveitingar til löggæslu. Það hefur verið sent inn neyðarkall ár eftir ár. Dómsmálaráðherra lætur eins og það skipti engu máli, eins og nóg sé gert, eins og fyrrum fjárveitingar séu fullnægjandi. En það er augljóst af máli ríkislögreglustjóra að svo er alls ekki, því að inni í þeim tölum sem voru þegar hann mætti voru umræddar 400 milljónir. Þær voru til staðar þá. Samt var staðan svona grafalvarleg. En það er engu bætt við núna, engu umfram þann þátt sem á við um rannsókn og málsmeðferð kynferðisbrota. Það verður að gera betur, herra forseti.
Virðulegi forseti. Ég ætla að tæpa hérna á nokkrum þeim atriðum sem lúta að málum í ráðuneyti samgangna og sveitarstjórna og byggða. Í frumvarpi til fjárlaga 2018 er gert ráð fyrir ríflega 62 milljörðum króna, eða tæplega 8% af heildargjöldum, til fjölbreyttra verkefna sem heyra undir ráðuneytið. Gert er ráð fyrir að fjárheimildir hækki á milli ára um 7,7% eða tæplega 4,5 milljarða. Umfangsmestu verkefnin eru samgöngur og fjarskipti. Fjárheimild þess málefnasviðs nemur ríflega 38 milljörðum. Þar af nemur hlutur fjarskipta og póstmála um 1,2 milljörðum. Varðandi samgöngurnar er heildarframlag til þeirra ríflega 36 milljarðar. Er hækkunin þar á milli ára um 3 milljarðar. Auk þess má geta að við afgreiðslu fjárlaga fyrir einu ári, þ.e. árið 2017, hækkuðu framlög til samgöngumála um 4,5 milljarða, þá tímabundið en eru núna komin inn sem varanleg fjárhæð. Má því segja að frá því að fjárlagatillagan var lögð fram í fyrra hafi framlög til samgangna hækkað um 7,5 milljarða miðað við árið 2018. Það er engu að síður brýnt að halda áfram að hækka fjármagn til viðhalds og framkvæmda vegna vaxandi umferðarþunga um vegakerfið. Þar er í dag gert ráð fyrir ríflega 19 milljörðum króna og er hækkunin um 1,5 milljarður á milli ára. Af þeim er ráðgert að verja um ríflega 8 milljörðum til viðhalds á vegakerfinu sem hefur þá hækkað frá 5,5 milljörðum á árinu 2016 í 8,3 á árinu 2018. Þar þarf enn að bæta í inn í framtíðina til þess að viðhalda þessum mikilvægu kerfum okkar. Umfangsmestu verkefnin, nýframkvæmdir, eru Dýrafjarðargöng, framkvæmdir við Reykjanesbraut til að minnka umferðartafir. Þar var opnaður fyrsti áfangi til að mynda við Krýsuvíkurafleggjara í dag. Það er tvöföldun á einbreiðum brúm. Síðan er markmiðið að á árinu 2018 verði lokið við að setja slitlag á síðasta kafla Hringvegarins við Berufjarðarbotn. Þá verður komið slitlag á allan hringinn. Auk þess kemur ný Vestmannaeyjaferja til landsins á næsta ári. Framlög til hafnarframkvæmda hækka um ríflega 500 millj. kr. milli ára og framlög til flugvalla og flugleiðsöguþjónustu um liðlega 370. Stefnt er að því að verja þessari hækkun einkum til viðhalds á innanlandsflugvöllum. Eitt helsta markmiðið í fjarskiptum er landsátakið í lagningu ljósleiðara utan markasvæða í dreifbýli, Ísland ljóstengt, undir því heiti. Það er samvinnuverkefni ríkis, sveitarfélaga, íbúa, veitu-, fjarskiptafyrirtækja og verktaka við ljósleiðaravæðingu landsins. 2018 verður þriðja ár verkefnisins. Á fyrstu tveimur árunum hafa yfir 30 sveitarfélög fengið úthlutað styrkjum fyrir yfir um 2000 nýjar ljósleiðaratengingar. Einnig er unnið á fjarskiptasviðinu að því að auka útbreiðslu háhraða farnets á vegakerfinu og fjölförnum ferðamannastöðum og er markmiðið að það verði orðið 93% árið 2018. Markmiðið með Ísland ljóstengt er að árið 2020, þegar við ljúkum verkefninu, verði 99,9% landsmanna, heimila og fyrirtækja tengd með háhraðaneti að minnsta kosti 100 megabæta tengingu. Sveitarfélögin heyra einnig undir það. Þau þurfa að eflast og styrkjast til að geta sinnt þjónustu sinni og verkefnum og geta þannig boðið enn meiri og öflugri þjónustu en þau gera í dag. Unnið er á sviði sveitarstjórnarmála að því að efla sveitarstjórnarstigið með stærri, öflugri og sjálfbærari sveitarfélögum, breyttri verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Einnig er stefnt að markvissari samskiptum ríkis og sveitarfélaga, nýtingu rafrænnar tækni við stjórnsýslu og auknu samráði við íbúa um stefnumörkun og ákvarðanatöku. Í byggðamálunum eru viðföng á sviði byggðamála byggð á sóknaráætlun landshluta, jöfnunarsjóði flutningskostnaðar og flutningsjöfnunarsjóði olíuvara. Ein stofnun, Byggðastofnun, fellur undir byggðamál. Fjárveitingar til byggðamála hækkuðu um 25% á yfirstandandi ári og helst sú hækkun í fjárlagafrumvarpinu. Þeir fjármunir fara aðallega til eflingar byggðamálum og sóknaráætlunum. Lögð verður fram þingsályktunartillaga 2018–2024 þar sem settar verða fram aðgerðir til að ná fram lögfestum markmiðum. Þá er einnig haldið áfram verkefninu Brothættar byggðir þar sem er aukinn stuðningur við svæði þar sem hefur verið langvarandi fólksfækkun. Það er gert ráð fyrir samstarfi við átta byggðarlög árið 2018 sem getur varað í allt að fjögur til fimm ár. Og að lokum má segja um sóknaráætlanir landshluta að þær munu fá [[Forseti hringir.]]100 milljóna viðbót. Þær eru með 402,5 millj. kr. en fara upp í 502,5 millj. kr., en er reyndar flutningur á fjármunum úr byggðaáætlun í sóknaráætlanir.
Virðulegi forseti. Kannski pínulítið óhefðbundið en mér finnst þetta efni eiga við innan byggðamálanna sem ráðherra fer fyrir: Það eru húsnæðismálin. Þó að þau kannski komi víða við í velferðarráðuneytinu og fjármálaráðuneytinu varðandi úthlutun lóða og svo framvegis fyndist mér ekkert óeðlilegt að hæstv. ráðherra hefði einhverja yfirsýn yfir hvernig þróun húsnæðismála er á landinu. Mig langaði til að inna hann svara um þær áætlanir sem ríkisstjórnin ætlar að fara í samkvæmt þessu fjárlagafrumvarpi og á komandi kjörtímabili til þess að mæta þeim húsnæðisvanda sem við glímum við, einfaldlega þeim að fólk þurfi að búa á tjaldsvæðum í sinni skýrustu mynd - í sinni köldustu mynd væri kannski réttnefni, eins og hún lýsir sér akkúrat núna. Samgönguáætlun, ef við skiptum aðeins um gír. Hún er ekki fullfjármögnuð. Ekki enn. Ég veit ekki til þess og get ekki lesið út úr fjárlagafrumvarpinu að hún verði það. Það væri ágætt að komast að því hvort það muni gerast eða hvort samgönguáætlun verði endurskoðuð á einhvern hátt þannig að hún verði fullfjármögnuð, þá í sambland við fjármálaáætlun. Það væri eðlilegur staður til að vinna henni fjármagn. Og að lokum frétti ég af því að það væru einhver vandkvæði við framkvæmdir á Vaðlaheiðargöngum sem tefðu framkvæmdir, meiri leki eða eitthvað því um líkt. Ég var að velta fyrir mér hvort það hefði áhrif á þá fjárveitingu sem Alþingi veitti til þeirra framkvæmda, sem er með ríkisábyrgð, á síðasta þingi.
Virðulegi forseti. Varðandi húsnæðismálin er mér bæði ljúft og skylt að svara fyrir þau þó að þau heyri ekki beint undir þetta ráðuneyti en tengjast því auðvitað. Það má heita að það sé húsnæðisskortur um allt land. Eitt af því sem við skrifuðum í stjórnarsáttmálann er m.a. aukið samstarf við sveitarfélögin um aukið lóðaframboð og kostnað við lóðir til að halda niðri byggingarkostnaði. Það er verkefni sem við þurfum að fara í. Það hefur líka verið rætt um hvernig hægt sé að lækka þröskuld inn á markaðinn fyrir ungt fólk og tekjulága til að kaupa sér húsnæði. Það er mjög stór hópur sem er á leigumarkaði sem vill gjarnan eignast húsnæði. Auðvitað líka einhverjir sem vilja vera á leigumarkaði og þá þarf leigumarkaðurinn að vera virkur. Við erum búin að lagfæra lagaumhverfið þar í kring en vegna þess að ekki er nægilegt framboð er ekki kominn á eðlilegur markaður að þessu leyti. Það þarf líka að velta fyrir sér hvort sveitarfélög hafi auknar heimildir til að fara inn á það verksvið, til að mynda nefni ég eitt fyrirtæki, Airbnb, sem hefur haft mikil áhrif, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu en líka á einstökum svæðum úti á landi. Þannig að það er margt sem ríkisstjórnin hyggst gera varðandi húsnæðismálin. Það er rétt sem hv. þingmaður kom inn á varðandi samgönguáætlunina. Núverandi fjögurra ára áætlun og núverandi fjármálaáætlun, sem er náttúrlega að renna sitt skeið með því að við erum að leggja þetta fram hér eftir kosningar, hafa ekki rímað saman. Ég held að það hafi vantað eina 7,5 milljarða inn í viðhald og framkvæmdapakkann, eru 19, þyrftu að vera 26 ef ég man rétt. En hugmyndin er sem sagt sú að koma annars vegar fram með fjögurra ára og tólf ára samgönguáætlun og hins vegar fimm ára fjármálaáætlun sem rími. Þar muni þá sjá betur stað þeim hugmyndum sem ríkisstjórnin hyggst hrinda í framkvæmd. Varðandi uppákomur við [[Forseti hringir.]]framkvæmdir á Vaðlaheiðargöngum þá þekki ég það einfaldlega ekki en skal koma þeim upplýsingum til þingmannsins þegar mér hefur auðnast að vita það betur.
Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra kom inn á vandann við húsnæðismálin. En það er hægt að gera ýmislegt og hefur verið gert ýmislegt hvað varðar eftirspurnarmálin, að hjálpa fólki að kaupa o.s.frv. En það vantar einfaldlega hús. Það er ekki mikið flóknara en það, það þarf að byggja hús. Eins og ég orðaði það fyrr í dag: Miðað við hversu kalt það getur orðið, eins og í dag, ættu það að vera einföld borgararéttindi á Íslandi að hafa þak yfir höfuðið. Og hitaveitu ef við förum út í það. Ég heyrði ýmsar hugmyndir í svari ráðherra en ekki svo mikið um aðgerðir. Ríkisstjórnin hefði fullt af áformum og ætlaði að gera heilan helling. Ég heyrði fullt af hugmyndum. Það væri kannski ágætt að fá aðeins skýrari hugmyndir um aðgerðir. Sem sagt: Við ætlum að gera. Ekki: Það gæti verið gert.
Virðulegi forseti. Við erum auðvitað að vinna býsna hratt hérna, bæði ný ríkisstjórn og nýtt þing, og takast á við fjárlagafrumvarpið. Okkur fannst mjög mikilvægt í ríkisstjórninni, þegar fjárlagafrumvarpið væri lagt fram, að sýna á spilin, sýna hvert við erum að stefna. En auðvitað erum við ekki búin að fullmóta hvernig allt kjörtímabilið muni líta út. Það tengist m.a. vinnunni við fjármálaáætlun sem mun hefjast núna strax eftir áramótin. Það þýðir bara hversu mikið fé til að mynda verður hægt að nota í nauðsynlegar framkvæmdir í samgöngumálum. Þannig að ég get kannski ekki farið út í ákveðnar hugmyndir eða hvað ég vildi helst sjá á þessu stigi málsins. Auðvitað vildi ég gjarnan fá meira fjármagn í ýmsa málaflokka, ekki síst í framkvæmdir og viðhald í samgöngunum. Það mætti líka sjá fyrir sér aukna fjármuni í sóknaráætlanir og fjarskiptasjóð, svo dæmi sé tekið, við þessa afgreiðslu. En heilt yfir [[Forseti hringir.]]er þetta auðvitað veruleg aukning og verkefni að spila vel úr því sem hér er lagt fram.
Virðulegur forseti. Það eru þrjár spurningar sem mig langar til að beina til hæstv. samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra. Það er í fyrsta lagi sem snýr að tveimur liðum, útgjaldaliðum: Er ráðherrann ánægður með þær upphæðir sem er varið til nýframkvæmda og viðhalds á vegakerfinu? Hvernig metur hann að þær upphæðir harmóneri við samgönguáætlanirnar, bæði tólf og fjögurra ára áætlun sem nú eru í gildi? Hvað sér hann fyrir sér varðandi þróun á rekstrarumhverfi innanlandsflugsins? Mér sýnist þess hvergi getið í fjárlagafrumvarpinu. Nú var umtalsverð umræða um þetta í aðdraganda kosninga og virtust allir flokkar, held ég að ég treysti mér til að segja, áhugasamir um að breyta því umhverfi sem innanlandsflugið starfar innan. Hvað sér ráðherra fyrir sér í þeim efnum og hvaðan sér hann fyrir sér að fjármunir í það, verði eitthvað gert, verði teknir?
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir fínar spurningar. Auðvitað gæti ég sagt að ég sé ekki ánægður með þau fjárframlög sem hér renna til samgangna, því að ég get svo sannarlega notað meiri fjármuni. Hins vegar er ég ánægður með að við séum við þær aðstæður sem við búum við að auka á milli ára um 7,5 milljarða, 7,7% til ráðuneytisins. Það væri ósvífni að vera með meiri kröfur á þessum tímapunkti. En við þurfum að sjá aðeins lengra inn í framtíðina til þess að það sé samspil milli fjögurra ára samgönguáætlunar og tólf ára og fjármálaáætlunarinnar. Það er það ekki í dag, á milli þeirrar fjármálaáætlunar sem í gildi var fram að þessum kosningum og er að fara að falla út þegar við setjum nýja eftir áramót, né heldur þeirrar samgönguáætlunar sem var samþykkt á haustdögum 2016, sem var langt umfram þau fjárlög og fjármálaáætlun sem þá var. Þótt það hafi oft verið eitthvert smá bil þarna á milli hefur það aldrei verið stærra og það hefur verið vandamál. En við erum að hjálpa til með því að auka framlögin í þessum fjárlögum og á undanförnu ári. En auðvitað þarf miklu meira til til þess að standa undir því. Varðandi innanlandsflugið er það rétt hjá hv. þingmanni að ég held að allir flokkar hafi verið tilbúnir til að skoða hina svokölluðu skosku leið sem þá var svo kölluð, þar sem íbúum á ákveðnum tilteknum svæðum er einfaldlega endurgreiddur kostnaður við flug, stuðningurinn er með þeim hætti. Það virkar vel, hefur virkað vel í Skotlandi, og mjög margt áhugavert við það. Það var nefnd að störfum sem skilaði áfangaskýrslu, það var málþing núna á haustdögum, þar sem fyrstu hugmyndirnar um kostnað voru annars vegar á bilinu 400–800 en þær hugmyndir sem menn voru hins vegar helst að tala um voru um 600–700 milljónir. Í dag erum við að nota um 2 milljarða í niðurgreiðslu í þessum samgöngum. Kannski getum við notað þá fjármuni betur. Við þurfum að tengja almenningssamgöngurnar á vegunum betur við innanlandsflugið og nýta fjármunina betur. En ég held að þessi leið sé eitt af því sem við viljum skoða og var m.a. skrifuð í stjórnarsáttmálann.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég er sammála því að það er áhyggjuefni að bilið á milli samgönguáætlana og fjármálaáætlana er meira en nokkru sinni fyrr. Talað var um stórsókn í uppbyggingu samgönguinnviða. Þær tölur sem liggja fyrir núna eru ekki stórsókn í framkvæmdarhlutanum. Ég held að við getum öll verið sammála um það. Það sem er súrt á að horfa er að í umræðum um samgöngumál og uppbyggingu innviða hvað þau varðar fara ekki saman hljóð og mynd þessi missirin. Ég vil brýna samgönguráðherra til góðra verka í þeim efnum en hef ekki frekari spurningar.
Virðulegi forseti. Ég ætla bara að þakka fyrir þetta og er sammála hv. þingmanni um að þegar við leggjum fram samgönguáætlun og fjármálaáætlun sé þar samspil. Ég þakka fyrir stuðninginn við að fá meira fé í viðhald og framkvæmdir í samgöngum. Ég veit að það eru margir áhugamenn um það í þessum sal.
Virðulegur forseti. Hæstv. núverandi og fyrrverandi samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra voru saman við opnun stórglæsilegra gatnamóta á mótum Reykjanesbrautar og Krýsuvíkurvegar. En það sem mig langar að spyrja hann um er kaflinn frá Kaplakrika að Krýsuvíkurvegi. Það er einn slysamesti kafli landsins. Þarna verða um 28 slys á hvern kílómetra. Þetta er skelfilegur kafli líka að því leyti til að í Setbergshverfinu við Reykjanesbrautina er fólk fast inni kvölds og morgna. Fólk kemst ekki út á morgnana og ekki heim til sín á kvöldin, sem er alveg skelfilegt. Það hefur verið haldinn heill fundur um það þar sem fólk biður um að eitthvað sé gert í þessum málum. Annað er að við Kaplakrika varð stórslys. Ungur drengur slasaðist illa þegar hann fór á milli akreina, flýgur á milli. Þarna vantar vegrið til að koma í veg fyrir að bílar þeytist á milli. Það er nú ekki dýr framkvæmd og ætti að vera auðvelt að sjá til þess að svona smáhlutir verði framkvæmdir. Annað sem er í þessu er að það að lenda í umferðarslysum er dýrt fyrir þjóðfélagið. Það er mun dýrara fyrir þjóðfélagið á svona köflum þar sem margir slasast og með skelfilegum afleiðingum. Það hlýtur að vera hægt að gera eitthvað og sérstaklega við gatnamót Lækjargötu og Reykjanesbrautar. Þar þarf að setja upp mislæg gatnamót. Það er verið að tala um, sem er eiginlega skelfilegast af öllu, að setja ljós. Það var reynt og þá varð alveg svakaleg há slysatíðni þar. Spurningin er: Hvað á að gera? Og hvenær?
Ég þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir áhugaverðar spurningar. Framkvæmdir í umferðaröryggismálum eru yfirleitt mjög arðsamar fjárfestingar. Þær skila sér mjög vel. Í þeim áætlunum sem hafa legið fyrir og menn hafa unnið eftir og ég hef skoðað á þessum tveimur vikum sem ég hef haft tækifæri til að setja mig inn verkefnin sem þarna eru leggjum við áherslu á umferðaröryggismál en líka umferðarþunga, og reyndar líka aðra þætti. Það hefur verið tekið á ýmsum þáttum. Þetta var auðvitað mjög gleðilegur dagur í dag með opnun á flottu mannvirki við Krýsuvíkurveg. Það sem er fyrirhugað á næsta ári og er viðbót sem við komum með núna inn í fjárlögin og til framkvæmda á næsta ári tengist hringtorgunum við N1 og við Kaplakrika í Hafnarfirði til þess að auka umferðaröryggi og líka til þess að hjálpa til við umferðina á þeim svæðum. Þá eru einnig uppi hugmyndir um fjármagn við afleggjarann á Hafnarfjarðarvegi og Vífilsstaðavegi sem er veruleg fyrirstaða og vandræðalegur staður í umferðaröryggi og til að liðka fyrir umferðinni á þessu svæði. Þetta eru allt verkefni sem eru fyrirhuguð strax á næsta ári. Það má líka benda á að á síðasta ári var farið í tvö hringtorg á Reykjanesbrautinni nærri Flugstöð Leifs Eiríkssonar, líka á grundvelli þess að dreifa betur umferð og tryggja betur umferðaröryggi. Við getum sem sagt gripið inn í þó að við séum ekki að setja á tvöföldun Reykjanesbrautar, Vesturlandsvegar, Suðurlandsvegar, allt í einu, á sama tíma og Sundabraut og borgarlínu og allt sem þarf að gera. Við getum tekið [[Forseti hringir.]]afmarkaða staði og lagað mjög til. Það er verkefni sem við erum í núna.
Virðulegi forseti. Hæstv. samgönguráðherra svaraði nú vel þarna. En það sem mig langar að fá svar við: Eru einhvers staðar á dagskrá mislæg gatnamót Lækjargötu og Reykjanesbrautar? Og síðan er hitt, með hringtorgin, t.d. hringtorgið við Kaplakrika. Það eru eiginlega allt of margar akreinar út af því. Það þarf eiginlega að loka þarna, gera eitthvað á þessu svæði. Það er stór verslun öðrum megin við og svo íþróttasvæðið, knattspyrnusvæðið, hinum megin við. Þarna liggur við stórslysum á hverjum degi. Ég nefni líka að það verður að finna einhverja varanlega lausn og það fljótlega fyrir fólkið í Setberginu, að komast til og frá. Og hitt sem er einfalt og ætti að kosta lítið, að setja vegrið við Kaplakrika þannig að bílar geti ekki henst yfir á öfuga akrein.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætar ábendingar um hvað væri hægt að gera með litlum tilkostnaði og allt í þágu þess að tryggja betur umferðaröryggi og öryggi fyrir vegfarendur, hvort sem þeir eru gangandi, hjólandi eða á bílum. Það er mjög margt sem hefur verið til skoðunar. Ég þekki ekki til hlítar hvort tiltekin mislæg gatnamót séu á döfinni núna en það sem ég fór yfir áðan er það sem við ætlum að gera á næsta ári og er til viðbótar því sem ekki var til fjármagn í áður. Vegna þess að við erum að spýta í fáum við möguleika á að fara í þær framkvæmdir. En að öðru leyti mun ég án efa geta upplýst þingmanninn um þessi tilteknu gatnamót og mislæg gatnamót. Mislæg gatnamót kosta þó nokkuð marga milljarða, 5–6 milljarða þessi stóru, fullbúin, jafnvel 6,5. Við verðum auðvitað að fara vel með fé og forgangsraða og finna réttu staðina. Það er verkefni sem núna liggur fyrir hjá mér og ég mun án efa fara í á næstu vikum.
Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að beina orðum mínum til tveggja hæstv. ráðherra í kvöld, það er hæstv. heilbrigðisráðherra Svandísar Svavarsdóttur og hæstv. dómsmálaráðherra Sigríðar Á. Andersen. Þar sem tíminn er naumur ætla ég ekki að hafa miklar málalengingar heldur vinda mér beint að efninu. Og á meðan ég freista þess að hæstv. heilbrigðisráðherra komi í salinn byrja ég bara á hæstv. dómsmálaráðherra. Ég hef sérstakan áhuga á aðgerðaáætlun þessarar ríkisstjórnar gagnvart úrbótum í málefnum kynferðisbrota og hef verið að reyna að glöggva mig á því nákvæmlega hvernig ríkisstjórnin hyggst fjármagna þessa aðgerðaáætlun og hversu mikið hún kostar og á hvaða hátt henni verður hrint í framkvæmd. Það vekur áhuga minn sá staður sem þessi aðgerðaáætlun finnst, þ.e. í kaflanum um löggæslu, en þar er talað um að veitt sé 298 millj. kr. framlag til innleiðingar aðgerðaáætlunarinnar. Það skiptist í 178 millj. kr. framlag til að styrkja innviði lögreglu á sviði rannsókna kynferðisbrotamála og öllum þáttum málsmeðferðar, en svo kemur hér fram að 80 millj. kr. framlag skuli fara, af þessum 298 milljónum, til uppbyggingar upplýsingatæknikerfis fyrir réttarvörslukerfið. Þetta vekur hjá mér ákveðnar spurningar, vegna þess að það hefur staðið til að koma á fót samræmdu upplýsingakerfi fyrir allt réttarvörslukerfið, alla vega frá því í síðustu fjárlögum. Ég finn ekki stað í þessum fjárlögum, þ.e. þegar kemur að réttargæslukerfinu, þar sem á að fjármagna þetta upplýsingatæknikerfi, nema einmitt hér, í kynferðisbrotamálunum. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Stendur virkilega til að aðgerðaáætlun í kynferðisbrotamálum sé ætlað að fjármagna upplýsingaáætlun fyrir gjörvallt réttarvörslukerfið? Er þetta ekki svolítið rangur staður fyrir þessa peninga? Eða er ég að missa af því hvar þetta upplýsingakerfi, sem minnst er á hjá Hæstarétti, héraðsdómi, Landsrétti, ákæruvaldinu - í öllum þessum málefnasviðum er minnst á þetta samræmda upplýsingatæknikerfi sem er vissulega til mikilla hagsbóta fyrir réttarvörslukerfið á Íslandi, en á aðgerðaáætlun í kynferðisbrotamálum að bera uppi kostnaðinn af því? Hvernig stendur á því? Fyrir mér lítur þetta svolítið út eins og að það eigi að bólstra þá tölu sem setja á í kynferðisbrotamálin með því að borga fyrir eitthvað sem allir aðilar réttarvörslukerfisins þurfa á að halda innan þessa ramma. Til að það líti ágætlega út, að hér fari 300 milljónir í kynferðisbrotamál en hér erum við samt sem áður að setja 80 milljónir í kerfi sem ég sé hvergi annars staðar fjármagnað. Spurning mín til hæstv. dómsmálaráðherra er þessi: Hver er raunverulegur kostnaður við þessa upplýsingatækniáætlun, þetta upplýsingatæknikerfi, sem dómskerfið og réttarvörslukerfið allt á að fá? Hvers vegna er fjármögnun fyrir því einungis að finna í kynferðisbrotamálunum? Og ég geymi kannski hitt fyrir andsvörin. Hvernig stendur á því að þetta er hvergi annars staðar fjármagnað en hérna í þessum kynferðisbrotamálum? Hvað varðar hæstv. heilbrigðisráðherra er spurning mín létt og laggóð: Fyrr í kvöld var spurt um stöðu Landspítalans á árinu 2017. Mér skilst að markmið fjárlaganefndar, og ég var svo sem með í því, á síðasta ári hafi verið að ná heilbrigðiskerfinu úr mínus svo hægt væri að hefja uppbyggingu eins og allir flokkar vildu. Spurning mín er þessi: Stefnir í að við munum ná settum markmiðum og skila heilbrigðiskerfinu í plús í lok árs 2017? Og sé svo ekki, fæ ég einhvers konar heit heilbrigðisráðherra fyrir því að við stöndum við þetta gefna markmið fjárlaganefndar, þ.e. mun heilbrigðisráðherra beita sér fyrir því að Landspítalinn komi út í plús á árinu 2017 eins og fjárlaganefnd ætlaði sér?
Virðulegur forseti. Ég fagna áhuga hv. þingmanns á aðgerðaáætlun um meðferð kynferðisbrota í réttarvörslukerfinu sem hefur legið til kynningar á vef dómsmálaráðuneytisins og gerir það enn þá. Veittur var umsagnarfrestur sem núna er liðinn. Það er verið að leggja lokahönd á endanlegt skjal þessarar aðgerðaáætlunar og það er líka verið að vinna í kostnaðarmati allra þeirra þátta sem þar koma fram. Hins vegar tókst okkur í aðdraganda þessa stjórnarsamstarfs að leggja gróft mat á kostnað sem fylgir þessari aðgerðaáætlun. Þar er annars vegar um fastan kostnað að ræða sem nemur nokkur hundruð milljónum og svo eru nokkur hundruð milljónir líka í einskiptiskostnað til þess að hrinda af stað ýmsum verkferlum og öðru sem kallar kannski ekki á stöðug fjárframlög til framtíðar. Eins og hefur komið fram teljum við 298 milljónir til innleiðingar aðgerðaáætlunar í dag sem fara sérstaklega til löggæslunnar. Framlagið skiptist þannig, eins og kemur fram, að 178 milljónir fara í að styrkja innviði lögreglunnar á sviði rannsókna á kynferðisbrotamálum og 80 milljónir í framlag til uppbyggingar upplýsingatæknikerfis fyrir réttarvörslukerfið. Hv. þingmaður lætur að því liggja að þetta sé það eina sem lagt er af mörkum til þess að hrinda því mjög mikilvæga verkefni úr vör. Það má ekki gera lítið úr því þótt það gagnist öllum. Það er ekkert verra fyrir það. Það er einmitt betra vegna þess að það gagnast öllum í réttarvörslukerfinu. Þá vil ég benda hv. þingmanni á að það er tímabundin aukning fjárheimilda til héraðsdómstólanna, um 50 milljónir, sem mér finnst mjög ánægjulegt að geta kynnt hér, til endurnýjunar á málaskrá héraðsdómstólanna, sem er algert grundvallaratriði og forsenda þess að nokkuð verði áfram unnið í rafrænni stjórnsýslu í réttarvörslukerfinu. Þannig að þessi kostnaður liggur þarna, að minnsta kosti í þessum tveimur liðum.
Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Mér er þó spurn hver sé munurinn á málaskrá héraðsdóms og svo plansins um að uppfæra heila kerfið. Hvers vegna er þessu fjármagni ekki að finna neinn annan stað? Auðvitað er gott að setja fjármagn í kerfi sem er öllum til góða. En þegar málaflokkurinn er akkúrat þessi, að standa fyrir úrbótum í kynferðisbrotamálum og meðferð þeirra, þykir mér heldur dapurlegt að sjá að stærsta fjárframlagið í kerfi sem á að innleiða fyrir risastórt réttarvörslukerfið á Íslandi eigi að taka úr málaflokknum kynferðisbrotamál og hvernig megi gera úrbætur í þeim. Mér finnst svolítið erfitt að horfa upp á það. Ég sé ekki af hverju það þarf að vera þannig. Ég hef ekki fundið þessu stað, áætlun um að fjármagna nákvæmlega þessa upplýsingatækniáætlun, í síðustu fjárlögum, þ.e. þeim sem náðu aldrei fram að ganga. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er verið að veita pening í kerfi sem stóð ekki til að fjármagna en þykir hentugt að setja í kynferðisbrotamálin? Er þeim peningum ekki betur dreift yfir á hin málasviðin sem öll njóta góðs af því? Hvers vegna þurfa kynferðisbrotamálin að bera hitann og þungann af upplýsingakerfi fyrir allt réttarvörslukerfið? Það hlýtur að vera pólitísk ákvörðun að svona stór hluti af fjármunum sem á að verja í að gera úrbætur fyrir brotaþola kynferðisbrota fari í tölvukerfi, til að miðla málum þarna á milli. Stendur ekki til til að mynda að bæta félagslegan eða réttarfarslegan stuðning við brotaþola, frekar en að láta málstað þeirra borga fyrir upplýsingakerfi fyrir allt dómskerfið?
Virðulegur forseti. Það hefur staðið til lengi og verið mikill áhugi á því innan réttarvörslukerfisins að taka upp rafræna stjórnsýslu. Það hefur verið margra ára baráttumál. Hvað héraðsdómstólana varðar get ég sagt að það hefur verið áratugabaráttumál að endurnýja t.d. málaskráningarkerfi héraðsdómstóla. Það er forsenda þess að hægt verði að taka upp rafræna stjórnsýslu í réttarvörslukerfinu, þannig að gögn geti flust frá lögreglu til lögmanna til dómstóla til fangelsismála og til fullnustuyfirvalda. Þetta er mikið hagsmunamál. Það er rétt að þetta stóð ekki til því að menn höfðu ekki afmarkað fé í þá vinnu af slíkum myndarskap og nú er búið að gera þegar kemur að lögreglunni, ákæruvaldinu. En það hafði verið tekin ákvörðun um það. Ég hugðist kynna í frumvarpi, og það lá fyrir í frumvarpi sem var kynnt í haust, fjármagn sérstaklega eyrnamerkt til að uppfæra málaskrá héraðsdóms. Ég legg aftur á það áherslu að það er alger forsenda þess að hægt sé að taka þetta upp. Í aðgerðaáætlun um meðferð kynferðisbrota kemur fram að lögð er mikil áhersla á þetta atriði í þágu brotaþola. Brotaþolar hafa einmitt kvartað yfir því að fá ekki upplýsingar um rekstur máls. Jafnvel þótt brotaþolar eigi ekki aðild að málinu hafa þeir þó einhverja hagsmuni af því vegna þess að yfirleitt hafa þeir þá uppi skaðabótakröfu í slíkum sakamálum. Það skiptir þá miklu máli að vita framgang dómsmála, hvar þau eru stödd og hvenær þeim ljúki. Þetta hefur m.a. verið rætt og á það lögð áhersla að þetta verði tekið upp. Það er ákaflega gleðilegt, og ég trúi ekki öðru en að hv. þingmaður geti fagnað því með mér og öðrum og ríkisstjórninni allri, að núna sé tekið frá fé sérstaklega til að hrinda rafrænni réttarvörslu í framkvæmd. Þess utan er eyrnamerkt fé og aukið fjármagn til að fjölga saksóknurum við héraðssaksóknaraembættið, sem skiptir miklu máli.
Herra forseti. Ég get heils hugar tekið undir að það er mjög mikilvægt að réttarvörslukerfið komist inn í 21. öldina. Mér finnst það hins vegar ekki eiga að vera á kostnað brotaþola kynferðisofbeldis, að þeir sjái um að uppfæra tölvukerfi réttarvörslukerfisins. Mér þykir forgangsröðunin eiga að vera þannig að dómstólar eyði peningum í þetta og að lögreglan eyði fjármunum í þetta og noti til þess sitt venjulega fé. Það á ekki að vera þannig að þegar eitt af lykiláherslumálum ríkisstjórnarinnar er að hrinda í framkvæmd meðferð kynferðisbrota innan réttarvörslukerfisins sé stór hluti af því ætlaður til að uppfæra tölvukerfi réttarvörslukerfisins. Það er vissulega hagur af því fyrir brotaþola að fá aðgengi að upplýsingum. Við þekkjum öll að það hefur oft skelfilegar afleiðingar þegar þeir fá ekki aðgengi að upplýsingum. Á móti kemur að þeir brotaþolar sem ég hef rætt við, eftir að hafa kynnt mér þennan málaflokk umtalsvert, hafa helst nefnt að þeir þarfnist aukins stuðnings frá kerfinu, þarfnist betri réttarúrræða og betra utanumhalds í gegnum allt ferlið. Mér þykir leitt að sjá að það skuli ekki vera sett í forgang, þ.e. umhyggja fyrir velferð brotaþola og hvernig þeir komast sem best frá því ferli sem ákæra um nauðgun eða önnur kynferðisbrot felur í sér. En við munum að sjálfsögðu óska nánari sundurliðunar á vettvangi fjárlaganefndar, ég held því til haga hér, sundurliðunar á því hvað felst í þeim liðum sem eru tilgreindir í fjárlagafrumvarpinu hvað varðar innviði lögreglunnar og hvernig þetta á að nýtast nákvæmlega og sundurliðað í það að bæta þennan málaflokk.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og spurninguna sem hún beindi til mín. Hún varðar í raun stöðu Landspítala – háskólasjúkrahúss á yfirstandandi ári. Því er til að svara að ég hef kallað eftir upplýsingum um það í ráðuneytinu. Þar kemur fram að ekki sé hægt að segja til um hvort Landspítalinn verði rekinn með halla eða ekki þar sem nýjustu tölur liggi ekki fyrir. Það er bara miður desember núna. En hins vegar ætti, samkvæmt mínum upplýsingum í ráðuneytinu, að vera mögulegt að skila árinu í jafnvægi, ef svo má að orði komast. Ég hvet hv. fjárlaganefnd til að kalla eftir þessum upplýsingum í ljósi þeirrar yfirlýsingar eða samkomulags sem varð til í fjárlaganefnd fyrir réttu ári þar sem fjárlaganefnd sammæltist um að eftir því yrði sérstaklega leitað og horft til þess. Mér finnst mikilvægt að halda því til haga að fjárlagafrumvarpið er að lokinni þessari umræðu komið til þingsins. Ég mun því eins og aðrir þingmenn beita mér til góðs fyrir góða málaflokka og auðvitað sérstaklega fyrir heilbrigðismálin. En ég mun ekki fara að beita sérstöku afli sem heilbrigðisráðherra í þeim efnum því að málið er úr höndum ríkisstjórnarinnar samkvæmt stjórnskipan landsins. Það er fjárlaganefnd sem hefur málið með höndum og síðan er það Alþingis að vinna úr þeim tillögum sem þaðan koma.
Herra forseti. Þá vendi ég mínu kvæði í kross og spyr hæstv. heilbrigðisráðherra, sem situr jú einnig sem hv. þingmaður í meiri hluta á þessu þingi: Mun hún sem ráðherra og þingmaður beita sér fyrir því að Landspítalinn lendi á núlli eða alla vega ekki undir því að lokinni fjárlagaumræðu?
Virðulegi forseti. Ég mun beita mér í þágu heilbrigðismála alls staðar þar sem ég kem því við, bæði í fjárlaganefnd, hér í húsinu, í fjölmiðlum og annars staðar, og mun ekkert draga af mér við það.
Virðulegi forseti. Það hefur verið áhugavert að sitja hér fyrsta daginn sinn á hinu hv. Alþingi og hlusta og fræðast og sjá hvernig hlutirnir ganga fyrir sig. Í dag hefur mönnum t.d. orðið tíðrætt um fórnfýsi ríkisstjórnarinnar hvað varðar frítekjumark á launatekjur eldri borgara. Jú, það er talað um að kostnaður við þá miklu greiðasemi sé um 1,1 milljarður kr. Mér þætti afskaplega ánægjulegt að vita hvernig í veröldinni er hægt að reikna það út að það sé kostnaður fyrir ríkissjóð að hækka frítekjumark á launatekjur eldri borgara upp í 100.000 kr. Staðreyndin er sú að frá því frítekjumarki sem er verið að stíga út úr núna, 25.000 kr., upp í þessar 100.000 kr., á þessar 75.000 kr. sem þarna ber á milli, og er verið að hækka núna, hafði áður verið, með þessum 25.000 kr., algjör okurskattlagning - ofurskattlagning. Það var byrjað á því að skerða þessar 75.000 kr. um 45% áður en þær voru að fullu skattlagðar. Þegar upp var staðið var ríkissjóður náttúrlega að blóðmjólka þessa einstaklinga sem voru þó að reyna að berjast upp fyrir þessar 25.000 kr. sem áður voru frítekjumark á launatekjur. Ef það kallast fórnfýsi ríkissjóðs í þessu fjárlagafrumvarpi, upp á 1,1 milljarð, að gefa fólki kost á því að borga eðlilegan tekjuskatt af launum sínum, þá er ég afskaplega tæp í reikningi og jafnvel ívið verri en ég hélt. En það er nú vel að þetta sé komið í 100.000 kr. Það er einfaldlega þannig að sá sem vann sér áður inn 100.000 kr., og leyfði sér að hoppa þarna 75.000 krónunum upp fyrir þetta lúsarlega 25.000 kr. frítekjumark á launatekjur, uppskar hvorki meira né minna en 29.000 kr. Ég efast um að við getum nokkurs staðar fundið þess stað í kerfinu okkar í dag að önnur eins skattpíning eigi sér stað. Ég veit ekki til þess. Svo langt nær ekki mitt vit, en ef ég fer með rangt mál þá óska ég gjarnan eftir því að einhver leiðrétti mig, það væri kannski betra; svo lengi lærir sem lifir. Þetta er annað af því sem mig langaði að nefna. Ég gæti beint máli mínu til umhverfisráðherra þegar við erum að tala um losun gróðurhúsalofttegunda, þegar við erum að tala um að selja heimildir okkar vegna gróðurhúsalofttegunda. Þar er fjáröflun inn í ríkissjóð upp á 290 milljónir. Erum við virkilega enn að selja heimildir okkar til þessarar losunar? Það er a.m.k. gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu. Mig langar að spyrja hæstv. umhverfisráðherra: Er það tilfellið? Erum við að gera það í alvörunni? Eða er þetta kannski eitthvað sem láðist að lagfæra í flýtimeðferðinni á fjárlagafrumvarpinu? Ég vildi síður að við værum búin að því. Þó að markmiðin séu háleit og fín, að við eigum að vera kolefnalaus fyrir árið 2040, er kannski æskilegra að við byrgjum brunninn áður en við dettum ofan í hann í stað þess að vera dottin ofan í hann áður en við byrgjum hann. Mér finnst nær að líta til þess að selja þessar heimildir ekki frá okkur áður en við sjáum til með framhaldið; horfa kannski pínulítið á heildarmyndina og tjalda til lengri tíma en einnar nætur hvað það varðar. Að endingu langar mig til að beina fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra. Mikið er gert úr samspili ríkisstjórnarinnar, stjórnvalda, og sveitarstjórnanna. Það á að gefa mikið í í menntamálum, er sagt í fjárlagafrumvarpinu. Það er vel, hvort sem það er mikið eða hvernig sem hver kýs að túlka það, allt sem er plús er jákvætt. Mig langar að spyrja: Er ekkert til sem heitir að setja fjármagn í það og taka höndum saman með sveitarfélögum að setja á fót gjaldfrjáls mötuneyti í grunnskólum landsins þannig að ekkert af grunnskólabörnunum okkar sé nokkurn tíma svangt.
Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég er kannski ekki alveg með þetta 100% á hreinu sem þú ert að spyrja um, en ef ég skil þetta rétt þá hefur vissulega átt sér stað sala á þessum heimildum, sem þýðir að við eigum í rauninni inni peninga fyrir þær. Það liggur fyrir núna samningaferli sem stýrt er af fjármálaráðuneytinu fyrir Íslands hönd við Evrópusambandið um að ná þessum fjármunum inn. Þessi upphæð sem þú nefnir passar nokkurn veginn við það sem mér hefur verið tjáð í ráðuneytinu að eigi að koma vonandi inn á næsta ári til Íslands.
Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég þakka hæstv. ráðherra fyrir. Ef ég skil þetta rétt samkvæmt þessum fjárlögum eigum við sem sagt von á 290 millj. kr. fyrir það að selja heimild til losunar gróðurhúsalofttegunda. Ég er eiginlega bara að velta fyrir mér: Höfum við ekkert með þessa heimild að gera sjálf? Hvers vegna í veröldinni skyldum við losa okkur við heimildir sem við eigum til losunar gróðurhúsalofttegunda? Við erum að tala um - meira að segja hefur maður verið að lesa og sjá það hér að einhvern veginn ættum við orðið fullt af kjarnorku og ég veit ekki hverju og hverju. Ég veit ekki, ég er náttúrlega enginn sérfræðingur, en mér þætti afskaplega vænt um að skilja það virkilega og marga fleiri langar til að skilja það, þekkja það og vita það. Hvað er átt við með því að losa og selja frá okkur heimild til losunar gróðurhúsalofttegunda?
Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að biðjast afsökunar að hafa ekki ávarpað þig sem háttvirta hér áðan, ég sagði víst þú, og var bent á það. Mér vitanlega er þetta ekki svona því að þetta kerfi sem hefur með losunarheimildirnar að gera hefur með losunarheimildir til fyrirtækja að gera, þannig að það er verslun á hinum evrópska markaði með þær og við það gengur þetta kaupum og sölum. Við erum ekki að selja frá okkur heimildir heldur er þetta kerfi sem gengur kaupum og sölum á milli fyrirtækja þegar fyrirtækin þurfa í rauninni að kaupa sér umframheimildir til að standa við sínar skuldbindingar sem þetta fjármagnar þau til, og það rennur hingað til okkar. Þetta er fjármagn sem er að koma inn til okkar en við erum ekki að gefa frá okkur heimildir.
Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra, með því að tala um að þetta gangi svona kaupum og sölum, eins og ég skil það, þá þýðir það það að við séum að losa okkur eiginlega við þessar ofsalega fallegu grænu heimildir okkar og hvað við erum vistvæn og fín. Í staðinn skiptum við á því að láta stimpla okkur eins og við séum eitthvert kjarnorkuveldi hér. Endilega leiðréttu mig, hæstv. ráðherra, ef ég er í bullinu hérna.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að nefna samstarfið við sveitarfélögin. Í stjórnarsáttmálanum er þess getið að við viljum auka og bæta samstarfið. Hv. þingmaður nefnir hvort við hefðum hug á því að fara út í mögulegt samstarf er varðar gjaldfrjálsan mat í grunnskólum. Mér finnst það allt koma til tals og vera eitthvað sem við gætum rætt við þau. Hins vegar er það svo að við höfum auðvitað af því framhaldsskólastigið er á okkar ábyrgð þá hef ég í heimsóknum mínum núna nýverið í framhaldsskóla veitt því athygli að eitt af stóru vandamálunum þar er af tvennum toga. Í fyrsta lagi er mæting orðin mun verri í dag en hún var fyrir 10 árum, svo hefur brotthvarfið vaxið enn frekar. Ég tel að áður en við förum jafnvel að huga að þessum þætti þá munum við beina sjónum okkar að framhaldsskólastiginu og hugsanlega reyna að tengja betur geðheilbrigðismálin og menntamálin til þess að reyna að huga að því hvers vegna unga fólkið okkar mætir ekki eins vel og við hefðum kosið. En mér finnst það hins vegar varða okkur öll ef það er svo sem maður hefur heyrt, að fjölmörg börn mæti svöng í skólann. Þá eigum við að taka á því. Ég myndi vilja skoða það og gera úttekt á fátækum börnum í íslensku skólakerfi; hver staða þeirra er, hvernig við getum hugsanlega bætt stöðu þeirra, hvar þau standa líka námslega séð og hvaða hópar þetta eru. Ég hefði því mikla ánægju af því ef við gætum rætt þessi mál, ég og hv. þingmaður.
Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir gott svar. Hún kemur þarna inn á fleira í svari sínu en bara svar við spurningu minni. Ég tel að grunninn sé að finna í grunnskóla. Þess vegna ýjaði ég að því að jafnvel yrði meira tekin stefna í þá átt að styrkja samvinnu með sveitarfélögunum. Þegar er verið að tala um brotthvarf úr námi og að það sé miklu meira um það núna, og talað um geðheilbrigðisþjónustu í framhaldsskólum - og er það vel að eigi að taka utan um það - þá er spurningin einfaldlega þessi: Verðum við ekki að líta í ræturnar? Verðum við ekki að líta í grunnskólann þar sem 30% drengjanna okkar útskrifast illa læsir eða með lélegan lesskilning? Er það eitthvað skrýtið í raun og veru? Er þetta ekki bara orsakasamband? Er ekki orsakasamhengi milli hins gríðarlega brottfalls úr framhaldsskólunum og þess þegar þessir ungu menn og konur, sérstaklega ungir drengir, keyra á þann vegg sem óneitanlega hlýtur að blasa við þeim þegar þau stíga yfir á framhaldsskólastig? Ég segi enn og aftur: Í mínum huga er það samvinnuverkefni ríkisvaldsins og sveitarstjórna að taka utan um börnin okkar t.d. í grunnskólanum - ég vildi nú alveg fara niður í leikskólann. Ég vil að tekið sé utan um börnin okkar strax um leið og þau eru komin í vörslu okkar, hins opinbera, að hvaða leyti sem er, í þeirri þjónustu sem við veitum, hvort sem það eru leikskólar eða skólar. Áður en við lítum lengra vil ég skoða ræturnar.
Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni. Það er alveg ljóst að þegar við horfumst í augu við hið mikla brotthvarf í framhaldsskólanum þá tengist það grunnskólunum. Við þurfum að fara miklu betur ofan í það hvers vegna þessi þróun á sér stað. Hún er samspil margra þátta. Ég fagna auknu samstarfi við sveitarstjórnarstigið. Ég tek eftir því að Reykjavíkurborg leggur nú meiri áherslu á menntamálin. Ég fagna því samstarfi og mun leita til þeirra til þess að kynna mér nákvæmlega hvað er að gerast í grunnskólum Reykjavíkurborgar og skoða sérstaklega þann þátt sem hv. þingmaður nefnir. Við eigum að sjálfsögðu að líta alltaf fyrst, skoða ræturnar vel og næra þær.
Virðulegi forseti. Hér undir lok umræðunnar vil ég taka það fram að mér finnst hafa verið farið mjög málefnalega yfir fjárlagafrumvarpið þótt aðdragandinn væri afskaplega skammur og sérstakt fyrirkomulag á umræðunni í dag, frábrugðið því sem við höfum átt að venjast undanfarin ár. Þetta hefur þó tekist ágætlega með því að ráðherrar hafa verið til staðar og komið upp í andsvör og sumir sett sig á mælendaskrá, sem hefur lífgað aðeins upp á umræðuna. Ég get tekið undir með þeim sem sögðu þetta hafa komið ágætlega út, enda er það víst þannig, sýnist mér, að þessar örlítið styttri ræður hleypa meira lífi í salinn en hinar löngu, þungu. Það fer vel á því að ég hafi fimm mínútur í lokin. Mér sýnist að í þessari umræðu hafi komið fram mjög fjölbreytt sjónarmið um stefnuna sem birtist í fjárlagafrumvarpinu. Því er komið á framfæri að við mættum gera betur í því að tryggja nýtingu fjármunanna, spyrja okkur hvar við gætum mögulega dregið saman til þess að skapa svigrúm fyrir breytta forgangsröðun, eftir atvikum frekari uppgreiðslu skulda. Það er svona á öðrum jaðrinum yfir í það að öðrum finnst að hér sé ekki fylgt nægilega vel eftir yfirlýsingum í aðdraganda kosninga um að það standi til að styrkja svo um munar ýmsa innviði og samfélagsþjónustu sem við ætlum sameiginlega að standa undir. Ég ætla að leyfa mér að standa mitt á milli þessara sjónarmiða og segja að í fjárlagafrumvarpinu hafi einmitt fundist gott jafnvægi á milli þess að standa við fyrri yfirlýsingar um að við þyrftum að nýta þá efnahagssveiflu sem hefur verið með okkur undanfarin ár til þess að halda áfram að greiða upp skuldir og búa þannig í haginn fyrir framtíðina, að taka til ríkisins hluta af efnahagsuppgangnum, annað væri óábyrgt þar sem það er fyrirséð að við munum ekki vaxa á þessum hraða inn í framtíðina endalaust, og hins að einmitt styrkja samfélagsþjónustu víða í ríkisrekstrinum. Þessi umræða hefur snúist að miklu leyti um heilbrigðismálin. Við gerum töluvert umfram það sem samþykkt var í ríkisfjármálaáætlun síðastliðið vor. Við eigum að vera stolt af því að geta gert betur. Þar viljum við gera betur. Við viljum vera með fyrsta flokks heilbrigðiskerfi. Það þarf að fjármagna myndarlega. Ég er mjög ánægður með þau skref, þær áherslur í þessu frumvarpi. Það er sömuleiðis í menntamálunum sem við sjáum mikla innspýtingu umfram það sem rætt var síðastliðið vor. Samgöngur fylgja þar á eftir og aðrir málaflokkar sem hafa verið sérstaklega í umræðunni í kosningunum og á undanförnum misserum. Þar væri kannski nærtækast að nefna það sem rætt hefur verið í dag, að í réttarvörslukerfinu er verið að leggja áherslu á að taka betur á kynferðisbrotamálum. Málið gengur til fjárlaganefndar. Það er ærið verk sem bíður nefndarinnar vegna þess að með þessu frumvarpi koma síðan önnur mál, tekjuöflunarmálið sem við ætlum að ræða á morgun og önnur mál sem fylgja í kjölfarið og er hefðbundið að ljúka. Ég ætla einfaldlega að ítreka það sem áður hefur komið fram að í fjármálaráðuneytinu verður allt gert til þess að veita upplýsingar og bregðast við óskum um skýringar eftir því sem hægt er. Ég býð fram alla mögulega aðstoð í því efni. Ég óska nefndarmönnum góðs gengis við þessar óvenjulegu aðstæður. Ég ætla sömuleiðis að þakka fyrir það að á þinginu skuli yfir höfuð takast, þrátt fyrir ólík sjónarmið, að því er virðist ágætissamstaða um að gera eins gott úr stöðunni og hægt er. Umræðan í dag er ágætisbyrjun á því hvernig þingið ætlar að taka á þessu máli. Ég er vongóður með framhaldið.
Virðulegi forseti. Fyrr í dag nefndi ég að alla jafna væri eðlilegt að fyrsta fjárlagafrumvarpið byggði á núgildandi fjármálastefnu en ekki þeirri sem var lögð fram meðfram fjárlögunum. Undir eðlilegum kringumstæðum ætti að samþykkja það fyrst og jafnvel fjármálaáætlun. Þegar við lítum á aðstæðurnar eins og þær eru þá erum við að fara að vinna fjárlagafrumvarpið gríðarlega hratt. Það verður ekki eins vel unnið en við reynum og svo á að bæta því við að fjalla um fjármálastefnu. Það kemur niður á báðum málum. Eftir að ég velti þessu upp fyrr í dag kom upp hugmynd: Allt í lagi, drífum í að taka 1. umr. um fjármálastefnuna. En við myndum aldrei ná því af því að umsagnarfrestur fjármálaráðs o.s.frv. myndi aldrei duga til að klára það áður en fjárlögin væru samþykkt hvort sem er. Það myndi aðeins leiða til þess að værum með tvö illa flutt mál sem fengju ekki eins mikla athygli og þau í rauninni þyrftu. Ég var að velta fyrir mér hvort ráðherra væri sammála mér um þetta þegar maður hefur þessa tvo möguleika, eins og staðan er í dag, að taka bæði málin aðeins verr fyrir, hvort um sig, eða reyna að vinna fjárlagafrumvarpið á þeim aukatíma sem við fengjum annars, sem fjármálastefnan myndi taka. Það má taka gæðaumræðu um fjármálastefnuna eftir áramót af því að hún er til fimm ára og það er ekki hægt að endurskoða hana svo glatt. Það þarf eitthvað meiri háttar mál til þess að gera það. Þegar slíkar aðstæður koma fram þarf maður að velja og hafna hvað kosti varðar, alla vega sannfæringarlega séð, miðað við hvað á að gera. Ég mælist til þess að við reynum að einbeita okkur eins vel og við getum að fjárlagafrumvarpinu. Ég velti fyrir mér hvort fjármálaráðherra sé sammála mér um þetta ferli.
Virðulegi forseti. Ég tek undir þetta. Ég tel að það myndi duga fyrir áramót að mæla fyrir, taka umræðu um fjármálastefnuna og senda hana til nefndar sem væntanlega fær fyrir áramót álit fjármálaráðs. Það er margt sem ég held að við þurfum að ræða og skoða í fjármálastefnunni. Við erum enn að læra. Þetta er þriðja fjármálastefnan sem er lögð fram á grundvelli nýrra laga um opinber fjármál en við sjáum enn hluti eins og t.d. það hvernig hagspár geta breyst innan árs. Við sjáum það til að mynda á þessu ári að hagspáin breyttist töluvert inn á næstu ár, bara frá vorinu fram á haustið. Þegar þetta getur gerst ítrekað, ár eftir ár, safnast upp áhrifin af breytingunum aftast á tímabilið sem horft er á í fjármálastefnunni. Þegar við komum saman, ný ríkisstjórn, og setjum fram stefnu um það hver á að vera heildarafkoma hins opinbera og fyrirtækja hins opinbera eða bara ríkisins árið 2022 þá byggjum við það á hagspám eins og þær líta út í dag. En lögin gefa í raun og veru nánast ekkert svigrúm til þess að taka það upp til endurskoðunar á kjörtímabilinu. Þetta er eitt af því sem ég myndi vilja ræða, hvort við ættum kannski að skapa meira svigrúm í lögin í framtíðinni, sérstaklega aftast á áætlunartímabilinu, eða eftir atvikum að taka upp ákvæði sem fjallar um það hvernig á að bregðast við ef forsendur bresta. Eins og lögin eru í dag höfum við sett mjög stíf - mjög stíf - skilyrði fyrir því að fjármálastefnan sjálf sé tekin upp. Allt þetta þarf að ræða. Þess vegna styð ég heils hugar þá hugsun sem hv. þingmaður kemur hér með, að við tökum tíma í fjármálastefnuna.
Virðulegi forseti. Varðandi hugmyndina um að fá nægan tíma fyrir fjármálastefnuna, og sérstaklega út af þeim málum sem fjármálaráðherra talar um, að lögin séu of stíf þegar kemur að endurskoðun til lengri tíma, þá held ég að það væri ekki gott að taka tíma af fjárlagaumræðunni fyrir áramót, þannig að við tökum hana eftir áramót. Við verðum varla komin með álit fjármálaráðs hvort sem er áður en við samþykkjum fjárlögin miðað við núverandi áætlun og þá munar það í rauninni engu fyrir meðhöndlun okkar á fjárlögunum eins og áætlunin er núna. Ég veit það ekki, það er alla vega mjög snúið ef við ætlum að fara að blanda þessu tvennu saman akkúrat núna. Ég sé ekki að við fáum neinar nýjar upplýsingar á þeim tíma sem við höfum með því að taka fjármálastefnuna til umræðu fyrir áramót. Ég mælist til þess að hún verði geymd þangað til eftir áramót, þrátt fyrir að það ætti alla jafna að gera þetta strax. Ég vil betri umfjöllun og meiri tíma í fjárlögin fyrst við höfum ekki meiri tíma en þetta. Ég vil líka meiri tíma og betra ferli og umfjöllun fyrir fjármálastefnuna. Það held ég að sé augljósasti kosturinn.
Virðulegi forseti. Fyrir mér eru þetta aðeins aðskilin mál, þ.e. hvort við tökum fjármálastefnuna yfir höfuð á dagskrá fyrir áramót og klárum fyrri umr. um stefnuna og síðan hitt hvernig fjárlaganefndin, sem vissulega verður upptekin við að skoða og afgreiða fjárlagafrumvarpið, mun haga störfum sínum. Ég ætla ekki að hafa nein afskipti af því hvernig nefndin vill forgangsraða tíma sínum, en mér finnst hins vegar að við ættum að geta á þingfundi tekið umræðu um fjármálastefnuna svo lengi sem nefndin kallar ekki eftir því að fá fund á sama tíma. Þetta er bara samkomulagsatriði í þinginu sem við þurfum að ná niðurstöðu um.
Herra forseti. Út af orðaskiptum milli hv. þingmanns og hæstv. ráðherra vil ég mótmæla því að fyrri umræða um fjármálastefnuna, sem á að duga allt kjörtímabilið, sem má ekki breyta nema eitthvað hræðilegt gerist og fær aðeins tvær umræður, sé tekin á hundavaði og í mikilli tímaþröng þar sem við reynum að gera það sem við höfum í raun ekki tíma til að gera. Það kemur ekki til greina af minni hálfu - ég vil að þau skilaboð séu skýr til forseta - að taka fyrri umræðu um fjármálastefnuna í tímahraki núna fyrir áramót.
Forseti hefur heyrt hvað hv. þingmaður segir og hefur það í huga.