Fundur er settur á Alþingi að Lögbergi á Þingvöllum við Öxará. Forseti Íslands og forsetafrú, alþingismenn, ráðherrar, forseti danska þingsins, aðrir erlendir gestir og góðir landsmenn. Við komum hér saman til að minnast þess að þennan dag fyrir 100 árum, 18. júlí 1918, var samningum Íslendinga og Dana um fullveldi Íslands lokið og samningurinn undirritaður í Alþingishúsinu. Sambandslagasáttmálinn er ótvírætt stærsti áfanginn í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga. Endurreisn Alþingis 1845, stjórnarskráin 1874 með löggjafarvaldi til handa Alþingi, heimastjórnin 1904 með innlendum ráðherra og þingræði voru vissulega þýðingarmikil skref en Ísland var þó enn hluti af danska ríkinu. Með fullveldissamningnum, sem tók gildi 1. desember 1918, varð Ísland sérstakt ríki, konungsríki, með fullt vald yfir eigin málum og skipaði sér þannig í sveit fullvalda ríkja. Og til að árétta hversu mikilvæg tímamót þetta voru tóku dönsk stjórnvöld að sér, samkvæmt ákvæðum samningsins, að tilkynna öðrum ríkjum að Danmörk hefði viðurkennt Ísland sem fullvalda ríki. Með fullveldissamningnum 1918 lýkur því eiginlegri sjálfstæðisbaráttu Íslendinga sem staðið hafði í 70 ár, eða frá því að Jón Sigurðsson birti grein sína Hugvekju til Íslendinga og lýsti þar rökum fyrir því að Íslendingar ættu að ráða sér sjálfir. Þó að mikill ljómi hvíli yfir lýðveldisstofnuninni 1944 er það samt svo að af uppsagnarákvæði sambandslaganna leiddi að lýðveldisstofnunin var í reynd fyrirsjáanlegur atburður, en fól ekki í sér stórvægileg pólitísk tíðindi með sama hætti og fullveldið. Með það í huga að fullveldi felur í sér óskorað sjálfstæði getum við því með réttu sagt að 1. desember sé hinn raunverulegi sjálfstæðisdagur íslensku þjóðarinnar. Rétt er að halda því á loft að sambandslögin voru afrakstur af vinnu danskra og íslenskra þingmanna, enda var samninganefndin skipuð trúnaðar- og áhrifamönnum beggja þessara þjóðþinga. Það er því Alþingi mikill heiður að hafa hér með okkur í dag forseta danska Þjóðþingsins. Það er okkur líka mikil ánægja að þingforsetar fjölmargra annarra vinalanda og aðrir erlendir gestir heiðra okkur með nærveru sinni á þessum hátíðisdegi. Fyrir þann virðingar- og vináttuvott færi ég þeim þakkir Alþingis. Þegar Alþingi hið forna kom saman á Þingvöllum að sumri ár hvert til að semja lög og kveða upp dóma var hér ávallt samankominn mikill fjöldi fólks úr öllum landshornum. Hér var því lagður grundvöllur að því þjóðfélagi sem til varð á Íslandi. Þess vegna er enginn staður eins vel til þess fallinn og Þingvellir að þar sé minnst merkisatburða í okkar sögu. Eftir að Alþingi flutti aðsetur sitt til Reykjavíkur er orðin rótgróin hefð að það komi hér saman á hátíðar- og minningarstundum í sögu þjóðarinnar. Hér hafa oft samhliða þingfundum verið haldnar þjóðarhátíðir. Hér höfum við tvívegis fagnað afmæli landnáms og Íslandsbyggðar, 1874 og 1974. Hvergi nema á Þingvöllum kom til greina að stofna lýðveldið Ísland 1944. Hér fögnuðum við 1000 ára afmæli Alþingis árið 1930, 17. júní 1994 fögnuðum við 50 ára afmæli lýðveldisins og minntumst þess árið 2000 að þá voru 1000 ár liðin frá því að Alþingi leiddi kristinn sið í lög hér á Þingvöllum. Alþingi er bundið Þingvöllum órjúfanlegum böndum og Þingvellir Alþingi. Fram hafa komið hugmyndir um á umliðnum árum að hlúa betur að þeirri arfleifð sem tengir Alþingi í dag við hið forna Alþingi á Þingvöllum. Í þeim efnum hefur helst verið horft til þess að setning Alþingis gæti farið fram á Þingvöllum. Það sjónarmið styð ég heils hugar. Hér á Þingvöllum mætti hafa þingsetningarathöfn að vori að loknum reglulegum þingkosningum hverju sinni og skapa því viðeigandi umgjörð í sátt við náttúruna og helgi staðarins. Á fundi sínum í gær samþykkti Alþingi ályktun um að ganga til samstarfs við Hið íslenska bókmenntafélag um útgáfu tveggja ritverka sem tengjast Þingvöllum og sjálfstæðisbaráttu okkar með ólíkum en beinum hætti. Gefið verður út rit um Þingvelli í íslenskri myndlist þar sem dregið verður fram hvernig listamenn hafa túlkað hina stórbrotnu umgjörð Þingvalla. Þá kemur út nýtt yfirlitsverk um sögu íslenskra bókmennta frá landnámi til okkar tíma. Bókmenntir okkar, ekki síst fornbókmenntirnar, eru grunnurinn að sjálfsmynd okkar. Þær voru því mikilvæg forsenda þess að við gátum háð sjálfstæðisbaráttuna. Ágætu tilheyrendur. Þegar Íslendingar hófu sjálfstæðisbaráttu sína á 19. öld var viljinn til sjálfstæðis ótrúlega sterkur meðal þjóðarinnar. Við vorum fámenn, vorum aðeins um 58.000 þegar endurreist Alþingi kom saman 1845, og við vorum líka fátæk þjóð af efnislegum gæðum. En þjóðin var auðug af andlegum verðmætum. Við áttum okkur dýrmætar bókmenntir, sterka vitund um sögu þjóðarinnar og sameiginlegt tungumál. 70 árum síðar, 1918, vorum við aðeins rúmlega 90.000 og enn fátæk þjóð en við höfðum metnað og djörfung til að standa á eigin fótum og taka fulla ábyrgð á eigin málum. Þjóðin hefur sýnt þrautseigju á erfiðleikatímum og jafnan unnið sig út úr þeim. Á þeim 100 árum sem liðin eru frá fullveldinu hafa risaskref verið tekin í framfarasókn þjóðarinnar þó að vissulega megi og eigi að gera betur á ýmsum sviðum. Við getum því verið full bjartsýni um framtíðina. Við höfum aldrei verið betur stödd til að takast á við ókomin ár. Við erum fleiri, við erum betur menntuð, við búum að tækni, þekkingu og efnislegum gæðum langt umfram það sem nokkru sinni fyrr hefur verið í 1144 ára búsetu okkar í þessu landi. Sameinumst um að deila þessum gæðum með sjálfbærni, jöfnuð og réttlæti að leiðarljósi og þá mun Íslandi vel farnast.
Forsetar og kæru landsmenn. Í dag erum við saman komin á Þingvöllum í tilefni af 100 ára afmæli fullveldisins. Þingvellir eru í hugum margra tákn þjóðarinnar sjálfrar og hafa gegnt mjög ólíkum hlutverkum í sögu okkar allt frá landnámi. Hér var Alþingi stofnað og þannig urðu Þingvellir miðstöð valds allt frá landnámstíma. Í samnefndri sögu Halldórs Laxness hékk Íslandsklukkan sjálf fyrir gafli Lögréttuhússins, engin venjuleg klukka heldur klukka landsins. Þegar sagan hefst var kominn brestur í þessa klukku og elstu menn þóttust muna hljóm hennar skærari. Á sögutíma Íslandsklukkunnar urðu Þingvellir táknmynd hins danska valds á Íslandi, staður þar sem embættismenn konungs felldu dóma og fullnægðu þeim, karlmenn voru hoggnir og konum var drekkt. Þegar Íslendingar urðu sjálfstæð þjóð endurheimtum við Þingvelli sem okkar minningarstað. Þeir urðu friðsæll fagnaðarstaður fámennrar þjóðar sem þó var sjálfstæð og fullvalda. Hér söfnumst við saman þegar við viljum rifja upp hvað gerir okkur að þjóð, okkur sem hér búum og deilum kjörum. Það blés ekki byrlega fyrir þjóðinni það ár fyrir 100 árum þegar þjóðin varð fullvalda; Kötlugos, frostaveturinn mikli, spænska veikin, fátækt, kuldi og vosbúð, en þrátt fyrir þetta ástand var þjóðin samstiga um fullveldið. Síðan þá hefur fullveldið reynst þjóðinni aflgjafi í þeirri ótrúlegu sögu framfara og velsældar sem hefur einkennt íslenskt samfélag þessa undangengnu öld. Hinar erfiðu aðstæður haustið 1918 þegar Ísland varð fullvalda ríki minna okkur á að miklu má áorka þó að ytri aðstæður séu ekki endilega hagfelldar. Saga fullveldisins einkennist af stórhug og framförum og sést í stofnun Háskóla Íslands, byggingu Landspítalans, uppbyggingu menningarstofnana, en ekki síður í baráttu fjöldahreyfinga, verkalýðshreyfingarinnar, kvennahreyfingarinnar sem hafa skilað sigrum sem hafa gjörbreytt samfélagi okkar til góðs. Almannatryggingar, fæðingarorlof og fleiri slíkir sigrar hafa stuðlað að jafnari kjörum fyrir okkur öll. Metnaður, barátta, samstaða þegar á þurfti; allt hefur þetta einkennt sögu fullveldisins og skilað okkur samfélagi sem er gjörólíkt íslensku samfélagi ársins 1918 hvað varðar efnahagslega velsæld og velferð, svo stórfelldar hafa breytingarnar orðið á skömmum tíma. En hvert stefnum við nú, einni öld síðar? Gildin sem við höfðum að leiðarljósi þá, land, þjóð og tunga eru enn þungvæg þó að samfélagið hafi breyst. Um leið og við tökumst saman á við þá áskorun að efla íslenska tungu í gjörbreyttum heimi fögnum við því að á Íslandi eru núna töluð svo miklu fleiri tungumál en fyrir 100 árum. Þjóðin er sömuleiðis orðin töluvert fjölbreyttari en árið 1918 því að samfélag okkar er lifandi og það er síbreytilegt. Við eigum að fagna þeirri mikilvægu fjölbreytni sem gerir þjóðina ríkari og tryggja að við öll sem hér búum saman höfum hvert um sig sterka rödd í samfélagi okkar, óháð uppruna, óháð trúarbrögðum. Við eigum aldrei að leyfa hatursorðræðu að verða lögmæt í okkar samfélagi. Landið hefur einnig tekið miklum breytingum, ekki síst fyrir gjörðir okkar mannanna. Þar stöndum við á tímamótum, þar hvílir sú skylda á okkur að vernda þá ósnortnu náttúru og víðerni sem við eigum og eru orðin sjaldgæf verðmæti í heimi sem er orðinn mun manngerðari en fyrir 100 árum. Í dag horfum við saman til framtíðar. Við afgreiðum hér tillögur sem annars vegar snúast um auðlindarannsóknir á hafinu sem alla tíð hefur mótað þessa eyþjóð, verið uppspretta lífsbjargar okkar en er að breytast, ekki síst vegna loftslagsbreytinga af manna völdum. Og hins vegar tillögu um barnamenningarsjóð til næstu fimm ára sem á að tryggja þátttöku allra barna í sköpun og menningu. Tillagan endurspeglar skýran vilja Alþingis til að horfa sérstaklega til barna og ungmenna og horfa þannig til framtíðar. Samfélög eiga ekki síst að vera mæld eftir því hvernig þau koma fram við börn og hvernig þau tryggja að öll börn fái tækifæri til að þroska hæfileika sína þannig að þau nái að dafna og fylgja draumum sínum eftir. Þannig tryggjum við gott samfélag, þannig tryggjum við jafnaðarsamfélag. Fullveldisafmælið snýst bæði um að minnast þess framsýna fólks sem barðist fyrir fullveldinu á erfiðum tímum en ekki síður um að strengja heit inn í framtíðina. Í fullveldishugtakinu sjálfu felst nefnilega fyrirheit um framtíð, og þau samfélög sem hafa trú á framtíðinni hlúa einkum og sér í lagi að börnum sínum. Ég fagna þeirri trú á framtíðina sem birtist á Alþingi í dag, 18. júlí 2018.
Forseti Íslands, forseti Alþingis, góðir Íslendingar. Undirritun sambandslaganna um fullveldi Íslands er einhver merkustu tímamót í sögu landsins og mikilvægasti áfangi í sjálfstæðisbaráttunni. Það er því vel við hæfi að efna til þessa sérstaka fundar á Þingvöllum í dag þar sem við hugsum með þakklæti í brjósti til þeirra sem höfðu forystu í sjálfstæðisbaráttunni og þar með þeim framförum fyrir land og þjóð sem fylgdu í kjölfarið. Það má segja að árið 1918 hafi byrjað kuldalega með frostavetrinum mikla og endað með miklum látum, en um haustið gaus Katla með tilheyrandi jökulhlaupi og gjóskufalli. Landið okkar minnti með öðrum orðum vel á sig árið sem við öðluðumst fullveldi. Náttúran er á vissan hátt enn við sama heygarðshornið 100 árum síðar. Því verður svo sem ekki líkt saman en ætli þessa sumars verði ekki minnst sem rigningasumarsins mikla og með nýjustu tíðindum af Öræfajökli sést að áfram má gera ráð fyrir tíðindum úr iðrum jarðar. Það er ekki óvænt að náttúra landsins skuli minna kröftuglega á sig þessi árin því að hún hefur ávallt verið samtvinnuð lífi og sjálfstæði okkar Íslendinga. Það hefur skipt sköpum um lífsafkomu okkar að hafa náð að beisla orkuna og nýta auðlindir landsins okkur til framdráttar á öldinni sem er liðin. Sérstök gæfa er í því fólgin að þetta höfum við gert með sjálfbærni að leiðarljósi og í sífellt vaxandi mæli er tekið tillit til náttúrunnar og langtímahagsmunir hafðir að leiðarljósi. Mig langar í þessu samhengi að nefna sjálfbæra nýtingu fallvatna okkar og ekki síður samfellda þróun fiskveiðistjórnar með sjálfbæra nýtingu auðlinda hafsins að leiðarljósi. Íslenskur sjávarútvegur er og verður ein af lykilstoðum íslensks samfélags. Framþróun í sjávarútvegi er því ekki eingöngu mikilvæg fyrir greinina sjálfa heldur fyrir landið allt. Við Íslendingar höfum skipað okkur í fremstu röð þegar kemur að skynsamlegri nýtingu sjávarauðlinda og við erum í fararbroddi á mörgum sviðum í sjávarútvegi. Öflugar rannsóknir á lífríki sjávar eru grunnur að þessari sjálfbæru nýtingu. Það fer því vel á því að að hér í dag sé lögð fram sameiginleg þingsályktunartillaga formanna allra flokka á Alþingi þar sem lagt er til að hafin verði smíði nýs hafrannsóknaskips. Með nýju hafrannsóknaskipi stígum við stórt skref í að bæta enn getu okkar til haf- og fiskirannsókna íslenskum sjávarútvegi og þjóðinni allri til heilla. Virðulegi forseti. Við stöndum á fleiri tímamótum en aldarafmæli fullveldis. Örar samfélagsbreytingar eru nú þegar hafnar og munu móta íslenskt samfélag á komandi árum. Fjórða iðnbyltingin mun leiða til grundvallarbreytinga á hagkerfum og valda víðtækum samfélagsbreytingum og þar er Ísland ekki og verður ekki undanskilið. Það er því afar mikilvægt að undirbúa kynslóðir framtíðarinnar vel fyrir þær breytingar sem við horfumst nú í augu við. Það fer vel á því að í þingsályktunartillögu þeirri sem nú er lögð fram sé þannig einnig að finna ályktun þess efnis að stofnaður verði nýr og öflugur barnamenningarsjóður sem mun hafa það meginhlutverk að efla sköpunarkraft barna og ungmenna. Með því að stuðla að aukinni þátttöku barna í listsköpun, hönnun og nýsköpun búum við börnin okkar betur undir breyttan heim. Jafnframt er barnamenningarsjóði ætlað að efla samfélagsvitund og stuðla að lýðræðislegri þátttöku barna og ungmenna í samfélaginu. Ég tel að með þeirri þingsályktunartillögu sem hér er á dagskrá séum við að sá tveimur ólíkum fræjum sem bæði munu gefa af sér ríkulegan ávöxt fyrir framtíðarkynslóðir landsins. - Ég óska landsmönnum öllum til hamingju með daginn.
Virðulegu forsetar. Kæru landsmenn. Ég stend hér með ákveðin hughrif. Ég er auðmjúk. Ég stend hér á einum helgasta stað Íslandssögunnar. Alþingi á Þingvöllum - þetta er ótrúleg tilfinning. Ég er svo þakklát fyrir að við skulum vera hér saman í dag. Ég er svo þakklát fyrir þá gesti sem hafa heimsótt okkur, sem sýna okkur þá virðingu að taka þátt í þessum merka degi, 100 ára fullveldi Íslands. Þrátt fyrir að hafa átt erfitt á árinu 1918, höfðum gengið í gegnum frostavetur, gerðist það undur í júlímánuði, nákvæmlega í kjölfarið á því að við skrifuðum undir sáttmálann, að hér brast á með sól og einstakri veðurblíðu, í júlímánuði árið 1918. Það var ekki bara kalt og alls konar uppákomur og erfiðleikar sem við þurftum að ganga í gegnum það ár, heldur var líka mikil gleði, sól í sinni og fullveldi þjóðarinnar var innsiglað og gengið frá því 1. desember 1918. Það að verða vitni að því og taka þátt í því með öllum formönnum stjórnmálaflokka, þverpólitísk samstaða var um það, að stofna barnamenningarsjóð fyrir börnin okkar - það er ótrúlegt að fá að vera þátttakandi í slíku. Að vita að með því góða framtaki okkar, þessari gjöf til þjóðarinnar, erum við ekki síst að leggja línurnar að því að mismuna ekki börnum eftir efnahag. Við viljum taka utan um öll börnin okkar, öll íslensk börn eiga að eiga þess kost og möguleika á því að kynnast landinu, geta tekið þátt í menningunni, það er viljinn, það var stóra hjartað sem lá að baki samstöðu okkar um barnamenningarsjóð. Ekki síst langar mig líka að nefna það mikla framtak sem felst í því að ætla að smíða nýtt hafrannsóknaskip, að við skulum nú í verki virkilega ganga á undan með góðu fordæmi til að leggja okkar af mörkum hvað varðar lífríkið í kringum landið. Við vitum um ógnina sem steðjað hefur að. Við vitum um hlýnun sjávar. Við vitum um mengunina. Við vitum um allt plastið. En það sem við erum að gera núna - við erum virkilega stórhuga og horfum bjartsýn til framtíðar vegna þess að við vitum að saman erum við ósigrandi. Við höldum áfram að standa saman, öll sem eitt. Verum góð hvert við annað. Gefum t.d. okkur alþingismönnum frið til að vinna að góðum málum. Reynum að gleðjast frekar en að sundrast. Það er sú framtíð sem ég vil sjá Íslandi, framtíð okkar allra. Ég segi: Til hamingju Ísland. Við erum 100 ára fullveldi í dag.
Virðulegir forsetar. Kæra þjóð. Skáldið Einar Bragi orti í Báruljóði: Lítill kútur lék í fjöru og hló báran hvíta barnsins huga dró. Langrar ævi yndi og vos á sjó, báran svarta bylti líki og hló. Í þessu áhrifaríka ljóði lýsir skáldið vel nöprum veruleika Íslendinga langt fram á okkar daga og sýnir hvað við erum lítil og máttvana gagnvart náttúruöflunum, jafnvel þeim sömu og eru undirstaða lífsafkomu okkar. Á sama tíma og þau fæða okkur og klæða, og seiða til sín í fegurð sinni, geta þau breyst í ófreskju í einu vetfangi, hrifsað til sín líf okkar eða kvalið seigdrepandi dauðdaga; skilið ástvini eftir berskjaldaða og agnarsmáa. Með tímanum hefur mannskepnan þó lært að búa í haginn, hagnýta tækni þannig að náttúran fer ekki jafn óblíðum höndum um okkur í amstri dagsins en um leið gengið svo nærri þolmörkum hennar á mörgum sviðum að risastór skuggi hvílir yfir mannkyninu. Brýnasta verkefni okkar í dag er að endurskoða algjörlega umgengni um náttúruna þannig að við stefnum ekki tilvist mannsins og lífríkisins, eins og við þekkjum það, í voða. Við Íslendingar þurfum að afla nýrrar þekkingar, vera varkár, nýta landið okkar skynsamlega og með sjálfbærum hætti en einnig búa þannig um hnútana að við getum tekið þátt í verkefnum sem eðlisins vegna krefjast fjölþjóðlegs samstarfs. Það er nauðsynlegt til að tryggja fullveldi okkar og styrkja það. En á meðan náttúran getur verið duttlungafull og stundum miskunnarlaus er menningin verk okkar sjálfra. Skipting efnahagslegra og félagslegra gæða, skólar og heilbrigðisþjónusta eða auðlindastýring eru t.d. ekki náttúrulögmál - þar erum við sjálf okkar gæfu smiðir. Við verðum því að hafa getu til að takast á við grundvallarverkefni samtímans. Með skynsamlegri samneyslu getum við tryggt hverjum einasta íbúa landsins mannsæmandi lífskjör og með nýrri stjórnarskrá fest þessi og önnur grundvallarréttindi enn betur í sessi. En við þurfum líka að gangast við ábyrgð okkar sem manneskjur og muna hvaðan við komum. Það er of stutt síðan Íslendingar gátu ekki brauðfætt börnin sín og flúðu þúsundum saman vestur um haf í leit að betra lífi til að við getum nú litið undan, þegar milljónir manna eru á flótta undan fátækt, stríði og loftslagsógnum. - Jeg bør sige det på skandinavisk også. Jeg minder om at en af vores vigtigste opgaver er at vise kærlighed og medfølelse og hjælpe vores medbrødre over hele verden som nu flygter fattighed og krig uafhængig af religion eller hudfarve. Þótt sú litla þingsályktunartillaga sem hér er rædd sé ekki lausn á öllum okkar vandamálum er hún táknræn fyrir vilja allra þingflokka til að horfa til framtíðar og á það sem skiptir okkur mestu þrátt fyrir allt. Annars vegar er yfirlýsing um rétt barna og nauðsyn þess að þau fái öll að njóta blæbrigða lífsins en hins vegar mikilvægi náttúruauðlinda okkar, hafsins í þessu tilfelli, og ábyrgð sem á herðum okkar hvílir, að vernda þær. Í dag er vissulega mikilvægur og merkilegur áfangi í sögu þjóðar sem lifði í árhundruð, ekki aðeins af náttúrunni heldur einnig þrátt fyrir hana. Nú hins vegar, þegar við höfum komið ár okkar vel fyrir borð, verður nánasta framtíð að snúast um að tryggja öllum réttmæta hlutdeild í gæðum landsins. Fullveldi þjóðar er nefnilega dýrmætt og eitthvað til að gleðjast yfir en fölnar óneitanlega ef við getum ekki tryggt öllum þeim sem henni tilheyra möguleika á að lifa við öryggi og reisn alla ævi. Kæra þjóð, til hamingju með daginn.
Virðulegir forsetar. Góðir landsmenn. Við erum saman komin á fátíðum hátíðarfundi á Þingvöllum, fundi sem er liður í því að fagna einu stærsta afmæli sem þessi þjóð mun halda. Við ættum að gera fullveldisafmælinu hærra undir höfði en raunin hefur verið. Fullveldisdagurinn, 1. desember, hefur enn ekki verið gerður að almennum frídegi, ólíkt því þegar við fögnum t.d. árlegum árstíðaskiptum, komu sumars, oft í kulda og rigningu. Það er ástæða til að við nýtum þetta tilefni til að auka vægi fullveldisafmælisins til framtíðar og minnast reglulega hugarfarsins sem réð för við sjálfstæðisstofnun, styrkja okkur í trúnni, minna á ástæður þess að þjóðin vildi verða sjálfstæð, árangurinn sem af því hlaust og mikilvægi þess að verja fullveldið. Nú á dögum, þegar margt kann að virðast sjálfsagt eða sjálfgefið, hlutir sem eru það þó alls ekki, er hollt að minnast þeirrar einurðar sem réð för þegar fátæk rúmlega 90.000 manna þjóð á eyju í Norður-Atlantshafi var sannfærð um að Ísland ætti að vera sjálfstætt ríki, fullvalda ríki í heimi sem á þeim tíma var að mestu leyti stjórnað af fáeinum nýlenduveldum. Þá létu menn ekki segja sér að þetta væri ekki hægt, töldu þvert á móti að sjálfstæði Íslands væri löngu tímabært og hefði aldrei átt að hverfa. Íslendingar voru sannfærðir um að þjóðinni myndi vegna betur ef hún réði sínum málum sjálf. Og sú varð sannarlega raunin. Eftir sjálfstæðisstofnun hófst einhver mesta framfarasókn sem nokkur þjóð hefur upplifað. Í dag stendur til að minnast undirritunar sambandslaganna með því að samþykkja þingmál sem lagt er fram af formönnum allra stjórnmálaflokka á Alþingi. Ég hefði kosið að menn kláruðu tillögu sem samþykkt var í ríkisstjórn í mars 2015 og tengdist m.a. þessum einstaka stað, Þingvöllum, en tillagan sem fyrir liggur er þó hagnýt og löngu tímabært að Íslendingar eignist nýtt hafrannsóknaskip. Þetta er mál sem auðvelt er að sammælast um og vissulega tengist það stöðu okkar sem sjálfstæðrar þjóðar. Það tengist landhelginni, vísindunum og getu okkar til að verja sameiginlega hagsmuni. Á fullveldistímanum höfum við í þrígang tekist á við ofurefli til að verja þá hagsmuni sem nýju hafrannsóknaskipi er ætlað að treysta til framtíðar. Enginn skyldi gera lítið úr þeim sigrum sem voru unnir í krafti fullveldisins, jafnvel nú á tímum þegar stundum virðist vera í tísku að gera lítið úr afrekum fortíðar. Minnumst líka þeirrar áherslu sem leiðtogar sjálfstæðisbaráttunnar lögðu á vísindi, rannsóknir og menntun. Leitin að sannleikanum og hinum bestu leiðum fram á við var samofin hugsjóninni um mikilvægi fullveldis. Nú til dags virðast vísindin of oft eiga undir högg að sækja. Stundum virðist sem það sé komin of mikil pólitík í fræðin um leið og það er of lítil pólitík í stjórnmálunum. Það væri hollt fullvalda þjóð að hafa meiri pólitík í stjórnmálunum og minni pólitík og meiri vísindi í menntamálunum. Líklega fer ágætlega á því að á hátíðarfundi sem þessum skuli vera samþykkt tillaga sem allir geta verið sammála um. Við megum þó ekki gleyma því að krafan um fullveldi snerist ekki hvað síst um réttinn til að vera ósammála, hún snerist um lýðræði, það að landsmenn stjórnuðu sér sjálfir, fengju ólíka valkosti til að velja úr og jafnvel takast á um þá á lýðræðislegan hátt. Ágreiningur gegnir lykilhlutverki í lýðræðisríkjum. Fullveldið snerist um réttinn til að takast á um bestu leiðina, fremur en að fá tilskipanir um hina einu réttu leið frá þeim sem vildu hafa vit fyrir okkur. Í stað Íslandsskrifstofunnar í Kaupmannahöfn, þar sem störfuðu embættismenn sem áttu að vera sérfræðingar í málefnum Íslands og hafa vit fyrir okkur, fékk almenningur á Íslandi að hafa ólíkar skoðanir á því hvað væri rétt hverju sinni. Fyrir vikið ættum við þó öll að geta verið sammála um eitt, mikilvægi þess að verja fullveldið. En það gerist ekki af sjálfu sér. Það er ekki spurning um málamiðlun og það rúmar ekki þversagnarkennda frasa á borð við að við þurfum að deila fullveldinu. Það að verja fullveldið byggist á því að hafa þá trú sem krafan um fullveldið snerist um og að treysta sér til að fylgja þeirri sannfæringu eftir, ekki hvað síst þegar á reynir. Látum ekki þá sjálfsögðu og hagnýtu tillögu sem við samþykkjum í dag verða til þess að við lítum fram hjá því sem mestu máli skiptir, því að við virðum fullveldið og verjum það. Nýtum þessi miklu tímamót til að sammælast um að við munum verja fullveldið og stjórnarskrána sem ætlað er að tryggja að aldrei verði gefið eftir. Sýnum að við höfum skundað á Þingvöll til að treysta vor heit.
Virðulegir forsetar. Góðir landsmenn. Það er vel við hæfi að Alþingi Íslendinga fjalli á hátíðarfundi hér á Þingvöllum um tillögur til þingsályktunar sem hafa áhrif á framtíðina og eru í þágu ungu kynslóðarinnar og rannsókna sem stuðla að sjálfbærni hafsins. Alþingi ályktar að stofnaður verði Barnamenningarsjóður Íslands sem styrki m.a. lýðræðislega þátttöku barna í samfélaginu. Kosningar eru lykillinn að lýðræði í fullvalda ríkjum og lítil kosningaþátttaka ungs fólks er áhyggjuefni. Í sveitarstjórnarkosningunum árið 2014 var kjörsókn sú versta í sögu lýðveldisins en þar reyndist innan við helmingur ungs fólks hafa mætt á kjörstað. Það er því forgangsmál að styðja og hvetja ungt fólk til að taka upplýstar ákvarðanir og kjósa. Skuggakosningar unga fólksins, sem Landssamband ungmennafélaga og Samband íslenskra framhaldsskólanema stóðu fyrir, eru gott dæmi um verkefni til fyrirmyndar. Það er því ánægjulegt að segja frá því að ráðuneyti samgangna og sveitarstjórna var einn af styrktaraðilum þess við sveitarstjórnarkosningarnar sl. vor. Þátttaka í kosningum er grundvöllur lýðræðis og einn máttarstólpa fullveldis. Þá ályktar Alþingi einnig hér í dag að hefja undirbúning að smíði nýs hafrannsóknaskips sem standist kröfur til rannsókna í hafi. Með fullkomnum rannsóknartækjum og nýju hafrannsóknaskipi er horft til þess að Ísland geti áfram verið í fremstu röð í stýringu á nytjastofnum og í góðri umgengni við náttúruna. Þjóðinni hefur reynst farsælt að nýting fiskstofna sé byggð á bestu þekkingu hverju sinni. Nýting hafsins í kringum landið stendur undir stórum hluta af afkomu þjóðarinnar, hefur alltaf gert, og lagði grunn á sínum tíma að efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar og fullveldinu. Fyrir rúmum 70 árum mátti lesa í Tímanum - hvar annars staðar? - að Íslendingum væri brýn nauðsyn að eignast hafrannsóknaskip og að hafrannsóknir gætu haft ómetanlega þýðingu fyrir atvinnulíf þjóðarinnar. Á þeim tíma voru firðir landsins svo til órannsakaðir, rannsóknartæki voru af skornum skammti sem og þekking manna á náttúruskilyrðum. Bjarni Sæmundsson náttúrufræðingur vakti máls á því að ef ákveðin veiðistýring væri fyrir hendi yrði aflinn margfalt verðmætari og tók sem dæmi að ef flyðrurnar fengju að lifa tíu árum lengur myndu þær vera 100 sinnum meira virði. Hafrannsóknaskip myndi auka þekkingu á hegðun fiskstofna, en á þeim tíma voru um 90% af útflutningsverðmæti sjávarafurðir. Frá upphafi höfum við haft á að skipa afburðafólki á sviði hafvísinda og fiskifræði. Sjálfbær nýting helstu nytjastofna þykir til fyrirmyndar og stýring veiðanna hefur gert þær arðbærari en víðast hvar annars staðar. Á sama tíma er mikilvægt að við þekkjum vel hafsbotninn og efstu jarðlög hans í lögsögu Íslands, öflum þekkingar á aðstæðum og lífríki hafsins. Þekking á aðstæðum neðan sjávar, skilningur á hafsbotni og efstu jarðlögum hans er forsenda þess að hægt sé að bregðast við nýjum áskorunum í hafinu. Hafrannsóknir gegna lykilhlutverki fyrir sjálfbæra auðlindanýtingu og þær þarf að efla. Fyrir þremur árum, á 50 ára afmæli Hafrannsóknastofnunar, var ákveðið að kortlagningu hafsbotnsins á allri lögsögunni yrði lokið á næstu árum. Þáverandi sjávarútvegsráðherra, sá sem hér stendur, lagði fram þá tillögu á ríkisstjórnarfundi að fjármagn til verkefnisins yrði tryggt. Upplýsingar um botnsrannsóknir eru verðmæti framtíðarinnar, en rannsóknir vegna breytinga á hafstraumum og súrnun sjávar eru einnig af skornum skammti. Eldra hafrannsóknaskipið okkar, einmitt Bjarni Sæmundsson, hefur reynst okkur vel en er komið til ára sinna. Nýtt hafrannsóknaskip tryggir áframhaldandi rannsóknir, tryggir sjálfbæra nýtingu auðlinda hafsins sem mynda hornstein búsetu og velsældar á Íslandi og undirstöður hins efnahagslega fullveldis. Höfum við gengið til góðs, götuna fram eftir veg? spurði skáldið. Við getum fullyrt að í 100 ára fullveldissögu höfum við sannarlega gert það. Til hamingju, kæru landsmenn, með 100 ára fullveldisdaginn.
Virðulegir forsetar. Kæru landsmenn. Fullveldið stendur nærri hjarta okkar allra, ég vil leyfa mér að fullyrða það. Þjóðaratkvæðagreiðslan árið 1918 var merkileg fyrir margra hluta sakir, m.a. fyrir að vera með fyrstu kosningum þjóðarinnar þar sem konur gátu beitt atkvæðisrétti sínum. Ég vitna í orð hinnar miklu baráttukonu Bríetar Bjarnhéðinsdóttur þegar hún hvatti konur til að nýta kosningarréttinn, með leyfi forseta: „Þá koma konur í fyrsta sinn fram til að taka beinan þátt í stór-pólitík landsins. Það eru þau mikilvægu réttindi, sem kosningarrétturinn veitir, að þá verðum vér ekki strikaðar út úr þjóðinni. Nú verður engin ákvörðun tekin af alþjóð kjósenda nema vér séum með. Látum nú sjá í haust að Íslendingar viljum vér konur allar líka vera.“ Uppi stóðum við, 1. desember 1918, sem þjóð á meðal þjóða, fullvalda og sterk. Þrátt fyrir smæðina og þrátt fyrir mótlætið. Því að árið 1918 var róstusamt ár í sögu þjóðarinnar, með miklum frostavetri eins og kunnugt er, skertum samgöngum, skorti á innfluttum vörum, Kötlugosi og spænsku veikinni. Til að gera ömurlegar aðstæður enn verri var húsnæðisskortur viðvarandi á þessum tíma en andspænis mótlætinu sýndum við styrk okkar sem þjóð. Fullveldið sem við börðumst lengi fyrir er verðmætasta sameign þjóðarinnar sem okkur öllum ber að standa vörð um. Það er vert að hafa í huga að baráttan fyrir fullveldi og sjálfstæði Íslands var ekki einangrað tilvik heldur afsprengi evrópskrar frelsishreyfingar. Sjálfstæðisbaráttan snerist ekki um það eitt að taka stjórn landsmála í eigin hendur. Hún var líka ákall um að færa þekkingu og vísindi inn í búskap þjóðarinnar. Hún var herhvöt um frjáls viðskipti og aukið efnahagslegt samstarf við aðrar þjóðir. Þar var líka tækifæri til framfara. Varðstaða um fullveldið er nefnilega ekki varðstaða um stöðnun, þvert á móti. Fullveldi hverrar þjóðar er lifandi fyrirbrigði. Af því leiðir að í ábyrgðinni á varðstöðu um fullveldi landsins felst að hver kynslóð þarf að gæta þess að koma ár Íslands fyrir borð í samfélagi þjóðanna í samræmi við framrás tímans og allt eftir því hvernig lönd og þjóðir haga og breyta samstarfi sín á milli. Hvert það skref sem við höfum stigið síðan 1918 til frekari samvinnu og samstarfs við aðrar fullvalda þjóðir hefur bætt efnahag landsins og eflt velferð fólksins þótt í þeim hafi falist að við deildum ákvörðunum um mikilvæg efni með öðrum þjóðum. Ísland er fyrir þær sakir stærra í samfélagi þjóðanna en áður. Þannig höfum við á ábyrgan hátt varðveitt og stutt við fullveldi Íslands. Tillögurnar sem við formenn stjórnmálaflokkanna á Alþingi leggjum fram hér í sameiningu í dag eru réttilega til þess fallnar að styðja menningarlegt, vísindalegt og efnahagslegt fullveldi þjóðarinnar. Með stofnun barnamenningarsjóðs er ætlunin að efla lýðræðisvitund barna og ungmenna og hvetja til aukinnar þátttöku þeirra í stefnumótun og ákvörðunartöku. Börnunum okkar, framtíðinni sjálfri, ber að sýna tilhlýðilega virðingu, stuðning og auðvitað ást í öllu okkar kerfi. Þannig verða þau betur í stakk búin að takast á við þær áskoranir sem felast í fullveldinu sjálfu. Smíði nýs hafrannsóknaskips er ekki síður mikilvæg. Við þurfum að stuðla að því með öllum ráðum að nýting hafsins sé sjálfbær og byggð á bestu fáanlegri þekkingu. Þannig styrkjum við fullveldið því að hagsmunir Íslands hafa verið, eru og verða áfram nátengdir hafinu. Við Íslendingar, líkt og allur heimurinn, þurfum að skilja betur vistkerfið í hafinu. Við þurfum að efla vernd og stýra nýtingu með markvissum hætti. Þar höfum við Íslendingar verið í forystu og þar ætlum við okkur að vera áfram. Með þverpólitískum tillögum sem þessum, unnum í sátt þvert á flokka, styrkjum við fullveldið. Það er þakkarvert og það er táknrænt. Við eigum að halda áfram. Við eigum að sækja fram og tryggja að rödd okkar verði áfram sterk í samstarfi þjóða. Líkt og það var gæfa okkar Íslendinga að eiga forvígismenn í sjálfstæðisbaráttunni sem skildu mikilvægi þess að Ísland yrði ekki utan gátta heldur þátttakandi í þeim straumhvörfum sem þá voru að gerjast í Evrópu er brýnna en fyrr, þrátt fyrir það, að við höldum vöku okkar í dag. Þess vegna þurfum við að hafna einangrunarhyggju, tollmúrum, haftastefnu og rasisma. Við verðum að vera óhrædd að tala áfram fyrir lýðræði, fyrir fjölbreytni, fyrir jafnrétti og fyrir frelsi. Þannig nærum við fullveldi okkar og styrkjum grundvöll þess, landi og þjóð til heilla. Til hamingju með daginn.
Hv. alþingismenn. Sambandslagasáttmálinn, Forbundsloven, var samningur milli Alþingis og ríkisstjórnar og Ríkisdagsins í Danmörku, undirritaður 18. júlí 1918 af helstu áhrifamönnum beggja þinga en síðan samþykktur með lögum frá Alþingi, samþykktur í þjóðaratkvæðagreiðslu af íslensku þjóðinni og samþykktur með lögum af ríkisþingi Dana og loks staðfestur af Kristjáni konungi X. Nú ávarpar fundinn fulltrúi danska Þjóðþingsins, hins aðila samningsins, forseti þingsins, Pia Kjærsgaard.
Forseti Íslands, forseti Alþingis, forsætisráðherra, aðrir ráðherrar, alþingismenn, góðir gestir. Til hamingju, Ísland. Mér er sönn ánægja og mikill heiður fyrir hönd danska Þjóðþingsins - og Danmerkur - að fá að færa Íslandi kveðju og öllum sem hér búa. Þennan dag, 18. júlí, fyrir hundrað árum, náðu sendinefnd Þjóðþingsins og íslenskir alþingismenn samkomulagi sem varð grunnurinn að sambandslögunum sem fólu í sér viðurkenningu á Íslandi sem frjálsu og fullvalda ríki. Lögin gengu í gildi 1. desember 1918. Síðan þá hafa Danmörk og Ísland verið tvö frjáls og fullvalda ríki hvort um sig og verið jafningjar. Danska sendinefndin forðum heimsótti Þingvelli á ferð sinni hingað til lands í júlí 1918. Það er mér sérstök gleði að feta í fótspor nefndarmanna hér í dag, 100 árum síðar. 100 árum síðar er samt margt sem tengir okkur saman. Sameiginleg saga þjóðanna byggist á ríkjasambandi sem stóð í meira en 500 ár. Samhygðin milli Danmerkur og Íslands hvílir á öllu því sem okkur finnst við eiga sameiginlegt, sameiginlegum uppruna og menningararfi, sameiginlegum hugsjónum og sömu lífsgildum. Nú á dögum lítum við ekki á fullveldi og sjálfstæði Íslands sem skörp skil við fortíðina og við Danmörku. Við erum eftir sem áður í sömu norrænu fjölskyldu. Við eigum náið og gott samstarf í Norðurlandaráði, Norðurskautsráðinu og í NATO. Einnig í NB8-hópnum ásamt vinum okkar í Eystrasaltsríkjunum. Tungumálið er enn mikilvægur lykill í samskiptum Dana og Íslendinga þó að ég átti mig á því að danska er ekki töluð eða skilin í sama mæli og áður fyrr. Því miður, leyfi ég mér að segja, því að norrænt málsamfélag er enn mikilvæg taug milli þeirra sem búa á Norðurlöndum. Ísland er eina landið fyrir utan danska konungsríkið þar sem danska er skyldunámsgrein í skólum. Mér skilst að enn setjist fleiri Íslendingar að og stundi nám í Danmörku en í nokkru öðru landi. Oft heyrist íslenska töluð þegar gengið er um götur, sérstaklega í Kaupmannahöfn en líka annars staðar í Danmörku. Það er gott, mikilvægt og eðlilegt að Íslendingum finnist þeir vera á heimavelli í Danmörku. Því að þótt Ísland hafi orðið frjálst og fullvalda fyrir réttum hundrað árum eru Danmörk og Ísland tengd sterkum böndum. Og munu ávallt verða það. Er ríkjasamband okkar var við lýði þótti Dönum Ísland vera það land þar sem hin upphaflega sjálfsmynd norrænna manna var varðveitt. Á 19. öld átti Ísland þátt í að kynda undir danskri þjóðerniskennd sem þá var í blóma. Litið var á Ísland sem vöggu norrænnar menningar. Þegar við Danir komum til Íslands finnum við fyrir land sem skipar sérstakan sess hjá dönsku þjóðinni. Hér sjáum við rætur okkar. Á sama hátt geta Íslendingar sagt að þróun nútímasamfélags á Íslandi eigi sér mjög sterkar rætur í Danmörku. Það á við um menningarmál, vísindastarf, alþýðuhreyfingar, lýðháskóla og norrænt velferðarsamfélag. Ísland er öflug fyrirmynd í baráttu nýrra smáríkja fyrir sjálfstæði, lýðræði og mannréttindum. Saga og menning tengir okkur ekki aðeins saman heldur einnig hugsjónir og hagsmunir á norrænum vettvangi, í Evrópusamstarfi og hjá alþjóðastofnunum. Í aldanna rás hefur mikið mætt á íslenskum almenningi. Harðneskjulegt veðurfar, eldgos og jarðhræringar, óvægin náttúruöfl sem við mannfólkið höfum enga stjórn á. Einnig atburðir af manna völdum eins og bankahrun og efnahagskreppa sem ógna velsæld og öryggi manna. Fögur, ótamin og ólm náttúra Íslands hefur ætíð heillað okkur Dani sem eigum uppruna okkar í landi sem liðast um laut og dal við salta og austlæga strönd. Náttúran á Íslandi hefur getið af sér vel þekktar þjóðsögur um tröll sem leita skjóls undan sólarbirtu í dimmum hellum og skúmaskotum. Hér á Þingvöllum er auðvelt að gera sér í hugarlund hvernig hraunið verður að tröllum í rökkrinu og til verða þjóðsögur og ævintýri um dularfullar verur. Þúsundir Dana sækja Ísland heim á hverju ári og snúa aftur með minningar sem þeir geyma alla ævi. Ein ástæðan er sú að okkur Dönum finnst við ekki vera útlendingar þegar við komum hingað því að á einhvern hátt finnst okkur sem við séum staddir í landi sem við höfum alltaf þekkt. Kynslóð eftir kynslóð hafa Íslendingar og Danir átt viðskipti, stofnað til hjónabanda og myndað tengsl sín á milli - og einnig norður um höf, til Færeyja og Grænlands. Það sem einkennir ykkur er hversu nátengd þið eruð hafinu. Það þekkjum við einnig í Danmörku. Vegna alls þessa hefur okkur Dönum aldrei staðið á sama um Ísland og svo mun aldrei verða. Danmörk og Ísland tengjast nánum vináttuböndum í norrænu bræðralagi. Hjartanlega til hamingju, Ísland.
Háttvirtu alþingismenn, kæru landsmenn. Við hæfi er að hittast á Þingvöllum á hátíðarstundu. Saga þessa staðar er samofin sögu íslensks samfélags. Á þessum slóðum, fyrir þúsund árum og nær einni öld betur, var stofnað allsherjarþing á Íslandi. Lengi markaðist líf fólksins í landinu af því sem höfðingjar ákváðu á Þingvöllum. Hér mótaðist líka menningararfur okkar. Hér var vettvangur sagna og viðburða sem lifað hafa í minni heillar þjóðar. Hingað getum við sótt vís orð um sigur þekkingar og skynsemi yfir hindurvitnum, hræðslu og fordómum. „Um hvað reiddust goðin, þá er hér brann hraunið, er nú stöndum vér á?“ - Þetta mun Snorri goði hafa sagt við heiðna menn sem töldu jarðelda stafa af reiði ása yfir því að nýr siður skyldi tekinn upp í landinu. Hingað getum við líka sótt visku um samfélag okkar og réttarríki sem standi undir nafni. „Það mun verða satt,“ sagði Þorgeir Ljósvetningagoði þegar kristni var lögtekin, „er vér slítum í sundur lögin að vér munum slíta og friðinn.“ Stuttu síðar var barist hér á völlunum, helgi þingsins rofin uns höfðinginn Hallur af Síðu boðaði sættir og kvað engu skipta þótt hann yrði sagður lítilmenni fyrir vikið. Samfélag byggist á málamiðlunum, sífelldri leit að sátt í stað þess að vald hins sterka ráði öllu. Látum þann lærdóm hljóma héðan af Þingvöllum. Í sagnasjóð okkar má ætíð leita. Vissulega verður aldrei sannreynt að þeir goðarnir hafi mælt algerlega á þann veg sem sögur greina, skráðar og skáldaðar öldum síðar. Það verður þó ekki afsannað heldur og það er boðskapurinn sem gildir, sú speki og reynsla sem við viljum hampa og hafa að leiðarljósi. Vörumst hins vegar að vitnisburðir héðan verði aðeins glæstir og bjartir. Hér voru Lögberg og Lögrétta en hér voru líka höggstokkur og hylur, Drekkingarhylur. „Vont er þeirra ránglæti,“ reit Halldór Laxness, „verra þeirra réttlæti“. Hér var fólki refsað illa fyrir litlar eða engar sakir, hér voru konur líflátnar fyrir brot sem á þeim voru framin. Saga þessa staðar er því líka saga hinna undirokuðu, saga hinna kúguðu. Blessuð sé minning allra sem hér máttu þola hörku og grimmd, órétt og ofsa. Kæru landar. Um leið og gengist er við böli fyrri alda skulum við fagna þeim augljósu framförum sem orðið hafa í lífi þessarar þjóðar. Snemma í júlí 1918 stóðu fulltrúar hins danska valds á þessum stað, í boði Íslendinga sem voru þeim jafnfætis í viðræðum um sambandslög Íslands og Danmerkur. Hinn 18. júlí fyrir réttri öld voru samningar um þau undirritaðir og 1. desember 1918 urðu hin miklu tímamót. Ísland varð frjálst og fullvalda ríki. Lokaskrefið á sjálfstæðisbraut var líka stigið hér á völlunum. Lýðveldi var stofnað. Í raun lýkur henni þó aldrei, baráttu fólks fyrir fullveldi og sjálfstæði, samfélagi réttlætis og sanngirni í samvinnu við aðrar þjóðir eftir okkar óskum og þörfum. Og við munum áfram eiga Þingvelli, fyllast sömu lotningu og þeir gerðu ugglaust, Grímur geitskör og förunautur hans, þegar þeir leituðu staðar undir allsherjarþing, horfðu yfir skóginn, völlinn og vatnið og hugsuðu með sér að nú þyrfti ekki að fara frekar. Margt hefur breyst í meira en þúsund ár en ætíð lifir fegurð Þingvalla. Megi hún líka lifa áfram, heilbrigð ættjarðarást okkar sem búum á Íslandi, virðing hvert fyrir öðru, sama hvaðan fólk kemur, og landinu sem okkur er ætlað að gæta. Um það eigum við ótal ljóð. Í Landi Ingibjargar Haraldsdóttur er þessi virðing ofar öllu, ekki remba og ekki dramb: Ég segi þér ekkert um landið, ég syng engin ættjarðarljóð um hellana, fossana, hverina ærnar og kýrnar um baráttu fólksins og barning í válegum veðrum nei. En stattu við hlið mér í myrkrinu. Andaðu djúpt og finndu það streyma segðu svo: Hér á ég heima. Já, hér eigum við heima. Við erum Íslendingar, frjáls þjóð í fögru landi. Og framtíðin, hún er í okkar höndum, opin og óviss, full áskorana og úrræða. Ágæti þingheimur: Ég fagna með ykkur stofnun barnamenningarsjóðs og smíði nýs hafrannsóknaskips. Framfarir felast í bættum hag barna, menntun og menningu, rannsóknum og sjálfbærri nýtingu auðlinda. Kæru landsmenn. Megi okkur auðnast að ganga saman til góðs götuna fram eftir veg.
„Forseti Íslands gjörir kunnugt: Að ég, samkvæmt tillögu forsætisráðherra og með skírskotun til samþykkis Alþingis, fresta fundum Alþingis, 148. löggjafarþings, frá 18. júlí 2018 til 11. september 2018. Gjört í Reykjavík, 17. júlí 2018. Guðni Th. Jóhannesson. Katrín Jakobsdóttir. Forsetabréf um frestun á fundum Alþingis.“ Samkvæmt þessu bréfi sem ég nú hef lesið lýsi ég því yfir að fundum Alþingis, 148. löggjafarþings, er frestað. Bið ég þingheim að rísa úr sætum og minnast ættjarðarinnar.