Greek: 120 | Γενικό πλαίσιο Η αυξημένη κινητικότητα των πολιτών στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης οδήγησε σε αύξηση του αριθμού των «διεθνών» ζευγαριών, δηλαδή σύζυγοι διαφορετικής ιθαγένειας, σύζυγοι που ζουν σε διαφορετικά κράτη μέλη ή που ζουν σε κράτος μέλος του οποίου ένας εξ αυτών ή και οι δύο δεν είναι υπήκοοι. Λόγω του υψηλού ποσοστού διαζυγίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το εφαρμοστέο δίκαιο και η διεθνής δικαιοδοσία σε υποθέσεις διαζυγίου αφορούν σημαντικό αριθμό πολιτών κάθε έτος. Το τμήμα 3 της συνημμένης αξιολόγησης αντικτύπου περιλαμβάνει στατιστικές για τον αριθμό διεθνών διαζυγίων και γάμων στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ισχύουσες διατάξεις στον τομέα της πρότασης Δεν υπάρχουν προς το παρόν κοινοτικές διατάξεις στον τομέα του εφαρμοστέου δικαίου σε γαμικές διαφορές. Η πρώτη κοινοτική πράξη που θεσπίστηκε στον τομέα του οικογενειακού δικαίου, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 του Συμβουλίου[4], θέσπισε κανόνες σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και την εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας έναντι των κοινών τέκνων των συζύγων που εκδίδονται επ’ ευκαιρία διαδικασιών γαμικών διαφορών. Η πράξη αυτή δεν περιελάμβανε εντούτοις κανόνες περί του εφαρμοστέου δικαίου. Η έναρξη ισχύος του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου[5], ο οποίος κατήργησε και αντικατέστησε τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2001 του Συμβουλίου από την 1η Μαρτίου 2005, δεν επέφερε καμιά τροποποίηση σε σχέση με το θέμα. Το ζήτημα του εφαρμοστέου δικαίου δεν αναφέρθηκε κατά τις διαπραγματεύσεις αυτού του κανονισμού, ο οποίος επανέλαβε σχεδόν αμετάβλητες τις διατάξεις περί γαμικών διαφορών του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 του Συμβουλίου. Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου επιτρέπει στους συζύγους να επιλέγουν μεταξύ διαφόρων εναλλακτικών κριτηρίων δικαιοδοσίας. Αφής στιγμής μια διαδικασία γαμικής διαφοράς φθάνει ενώπιον των δικαστηρίων ενός κράτους μέλους, το εφαρμοστέο δίκαιο καθορίζεται βάσει των εθνικών κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου του εν λόγω κράτους, οι οποίοι βασίζονται σε πολύ διαφορετικά κριτήρια. Η πλειοψηφία των κρατών μελών καθορίζει το εφαρμοστέο δίκαιο σε συνάρτηση με μία κλίμακα κριτηρίων σύνδεσης που στοχεύουν να κατοχυρώσουν ότι η διαδικασία διέπεται από την έννομη τάξη με την οποία εμφανίζει στενότερη σχέση. Άλλα κράτη μέλη εφαρμόζουν συστηματικά τους εθνικούς τους νόμους ("lex fori") στις διαδικασίες γαμικών διαφορών. Στόχοι της πρότασης Ο συνολικός στόχος της παρούσας πρότασης είναι να δημιουργήσει ένα σαφές και πλήρες νομικό πλαίσιο στον τομέα των γαμικών διαφορών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και να εξασφαλίσει στους πολίτες δέουσες λύσεις όσον αφορά την ασφάλεια δικαίου, την προβλεψιμότητα, την ευελιξία και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Η παρούσα κατάσταση θα μπορούσε να δημιουργήσει σειρά προβλημάτων στις διαδικασίες γαμικών διαφορών διεθνούς χαρακτήρα. Οι σημαντικές διαφορές μεταξύ των εθνικών δικαίων, όσον αφορά τόσο το ουσιαστικό δίκαιο όσο και τους κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου καταλήγουν σε έλλειψη ασφάλειας δικαίου. Λόγω των σημαντικών διαφορών μεταξύ των εθνικών κανόνων σύγκρουσης νόμων (εθνικοί κανόνες ιδιωτικού διεθνούς δικαίου) και της πολυπλοκότητάς τους, είναι ιδιαίτερα δυσχερές, για τα «διεθνή ζευγάρια» να προβλέψουν το εφαρμοστέο δίκαιο στη διαδικασία γαμικής διαφοράς τους. Η μεγάλη πλειοψηφία των κρατών μελών δεν παρέχει στους συζύγους τη δυνατότητα να επιλέξουν το εφαρμοστέο δίκαιο στις διαδικασίες γαμικών διαφορών. Αυτό μπορεί να οδηγήσει στην εφαρμογή δικαίου με το οποίο οι σύζυγοι έχουν μικρή σχέση και σε αποτέλεσμα που δεν ανταποκρίνεται στις νόμιμες προσδοκίες των πολιτών. Επιπλέον, οι ισχύοντες κανόνες μπορεί να παροτρύνουν έναν εκ των συζύγων να "σπεύσει στο δικαστήριο", δηλαδή να προσφύγει σε δικαστήριο πριν από την ανάλογη ενέργεια του άλλου συζύγου έτσι ώστε η διαδικασία να υποβληθεί σε ένα ιδιαίτερο δίκαιο για να εξασφαλίσει τα συμφέροντά του/της. Τέλος, οι ισχύοντες κανόνες δεν κατοχυρώνουν επαρκή πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Η πρόταση τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου όσον αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία και το εφαρμοστέο δίκαιο σε γαμικές διαφορές για να επιτευχθούν οι ακόλουθοι στόχοι: Ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας Η πρόταση θεσπίζει εναρμονισμένους κανόνες σύγκρουσης νόμων σε υποθέσεις διαζυγίου και δικαστικού χωρισμού προκειμένου να επιτρέψει στους συζύγους να προβλέπουν με ευκολία το δίκαιο που θα εφαρμοστεί στη γαμική διαφορά τους. Ο προτεινόμενος κανόνας βασίζεται κατά κύριο λόγο στην επιλογή των συζύγων. Αυτή η επιλογή περιορίζεται στο δίκαιο που εμφανίζει στενό σύνδεσμο με το γάμο, κατά τρόπον ώστε να αποφευχθεί η εφαρμογή "εξωτικών" δικαίων με τα οποία οι σύζυγοι έχουν ελάχιστη ή ουδεμία σχέση. Ελλείψει επιλογής, το εφαρμοστέο δίκαιο καθορίζεται σε συνάρτηση με μία κλίμακα κριτηρίων σύνδεσης, τα οποία θα εξασφαλίσουν ότι η γαμική διαφορά διέπεται από έννομη τάξη με την οποία ο γάμος έχει στενή σχέση. Αυτό θα ενισχύσει σημαντικά την ασφάλεια δικαίου και την προβλεψιμότητα τόσο για τους συγκεκριμένους συζύγους όσο και για τα νομικά επαγγέλματα. Αύξηση της ευελιξίας εισάγοντας περιορισμένη αυτονομία των μερών Η αυτονομία των μερών στις γαμικές υποθέσεις είναι, προς το παρόν, εξαιρετικά περιορισμένη. Οι εθνικοί κανόνες σύγκρουσης νόμων προβλέπουν καταρχήν μία μόνο λύση σε δεδομένη κατάσταση, όπως, για παράδειγμα, την εφαρμογή του δικαίου της κοινής ιθαγένειας των συζύγων ή την εφαρμογή του δικαίου του φόρουμ. Η πρόταση καθιστά το νομικό πλαίσιο πιο ευέλικτο προσφέροντας στους συζύγους μια περιορισμένη δυνατότητα να επιλέξουν (α) το εφαρμοστέο δίκαιο και (β) το αρμόδιο δικαστήριο στις διαδικασίες που αφορούν το διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό. Η δυνατότητα των συζύγων να καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με αυτά τα ζητήματα θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα επωφελής σε περιπτώσεις συναινετικού διαζυγίου. Εισάγονται ειδικές διασφαλίσεις για να κατοχυρωθεί ότι οι σύζυγοι θα έχουν επίγνωση των συνεπειών της επιλογής τους. Εξασφάλιση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη Η πρόταση στοχεύει επίσης να βελτιώσει την πρόσβαση στη δικαιοσύνη στις γαμικές διαφορές. Η δυνατότητα επιλογής του αρμόδιου δικαστηρίου στις διαδικασίες που αφορούν το διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό ("παρέκταση δικαιοδοσίας") θα διευκολύνει την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για τους συζύγους διαφορετικής ιθαγένειας. Ο κανόνας περί παρέκτασης εφαρμόζεται ανεξάρτητα από το κατά πόσον το ζεύγος ζει σε ένα κράτος μέλος ή σε τρίτη χώρα. Εξάλλου, η πρόταση ανταποκρίνεται ειδικά στην ανάγκη να κατοχυρωθεί η πρόσβαση στη δικαιοσύνη για τους συζύγους διαφορετικής ιθαγένειας που ζουν σε τρίτη χώρα. Η πρόταση εισάγει έναν ενιαίο και διεξοδικό κανόνα σχετικά με τις επικουρικές δικαιοδοτικές βάσεις για να ενισχύσει την ασφάλεια δικαίου και να κατοχυρώσει την πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε γαμικές διαφορές για τους συζύγους που ζουν σε τρίτη χώρα αλλά επιθυμούν να κινήσουν τη διαδικασία σε ένα κράτος μέλος με το οποίο έχουν στενό σύνδεσμο. Παρεμπόδιση της “εσπευσμένης προσφυγής στο δικαστήριο” εκ μέρους ενός εκ των συζύγων Η πρόταση ασχολείται τέλος με το πρόβλημα της “εσπευσμένης προσφυγής στο δικαστήριο” εκ μέρους ενός εκ των συζύγων, δηλαδή όταν ο ένας εκ των συζύγων υποβάλλει αίτηση διαζυγίου πριν από τον άλλο έτσι ώστε να εξασφαλίσει ότι η διαδικασία θα υπόκειται σε δίκαιο που εξυπηρετεί τα δικά του/της συμφέροντα. Αυτό μπορεί να καταλήξει στην εφαρμογή δικαίου με το οποίο ο εναγόμενος δεν αισθάνεται στενό σύνδεσμο ή το οποίο δεν λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντά του/της. Αυτό καθιστά περαιτέρω τις προσπάθειες συμφιλίωσης δυσχερείς και αφήνει περιορισμένα περιθώρια διαμεσολάβησης. Η θέσπιση εναρμονισμένων κανόνων σύγκρουσης νόμων φαίνεται να μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο "εσπευσμένης προσφυγής στο δικαστήριο", δεδομένου ότι οποιοδήποτε επιλαμβανόμενο δικαστήριο στην Κοινότητα θα εφαρμόζει το δίκαιο που προσδιορίζεται στη βάση κοινών κανόνων. |
French: 120 | Contexte général L’accroissement de la mobilité des citoyens au sein de l’Union européenne a entraîné une augmentation du nombre de couples «internationaux», c'est-à-dire de couples dans lesquels les conjoints sont de nationalités différentes ou résident dans des États membres différents ou dans un État membre dont au moins l’un des deux n’est pas ressortissant. En raison du taux de divorce élevé dans l’Union européenne, la loi applicable et la compétence en matière matrimoniale concernent un nombre considérable de citoyens chaque année. La section 3 de l’étude d’impact ci-jointe contient des statistiques relatives au nombre de divorces et de mariages «internationaux» dans l’Union européenne. Dispositions en vigueur dans le domaine visé par la proposition Il n’existe actuellement pas de dispositions communautaires dans le domaine de la loi applicable en matière matrimoniale. Le premier instrument communautaire adopté dans le domaine du droit familial, le règlement (CE) n° 1347/2000 du Conseil[4], a établi des règles relatives à la compétence, à la reconnaissance et à l’exécution des décisions en matière matrimoniale et des décisions en matière de responsabilité parentale des enfants communs rendues dans le cadre d’une procédure matrimoniale. Il ne comportait toutefois pas de règles relatives à la loi applicable. L’entrée en vigueur du règlement (CE) n° 2201/2003 du Conseil[5], qui a abrogé et remplacé le règlement (CE) n° 1347/2000 du Conseil à compter du 1er mars 2005, n’a entraîné aucun changement à cet égard. La question de la loi applicable n’a pas été évoquée lors des négociations de ce règlement, qui a repris, en les laissant pratiquement inchangées, les dispositions en matière matrimoniale du règlement (CE) n° 1347/2000 du Conseil. Le règlement (CE) n° 2201/2003 du Conseil permet aux conjoints de choisir parmi plusieurs règles de compétence différentes. Lorsqu’une procédure matrimoniale est portée devant les juridictions d’un État membre, la loi applicable est déterminée selon les règles nationales de conflit de cet État, lesquelles sont fondées sur des critères très différents. La majorité des États membres déterminent la loi applicable en fonction d’une échelle de critères de rattachement visant à garantir que la procédure soit régie par l’ordre juridique avec lequel elle a les liens les plus étroits. D’autres États membres appliquent systématiquement leur loi nationale («lex fori») aux procédures matrimoniales. Objectifs de la proposition L’objectif global de la présente proposition est de mettre en place un cadre juridique clair et complet en matière matrimoniale dans l’Union européenne et de garantir aux citoyens des solutions appropriées en ce qui concerne la sécurité juridique, la prévisibilité, la flexibilité et l’accès à la justice. La situation actuelle peut entraîner un certain nombre de problèmes dans les procédures matrimoniales à caractère international. Les différences considérables entre les lois nationales, en ce qui concerne tant le droit matériel que les règles de conflit de lois, sont source d’insécurité juridique. La grande disparité et la complexité des règles nationales de conflit font qu'il est très difficile aux couples «internationaux» de prévoir quelle loi s’appliquera à leur procédure matrimoniale. La grande majorité des États membres n’offrent aux conjoints aucune possibilité de choisir la loi applicable dans les procédures matrimoniales, ce qui peut conduire à l'application d'une loi avec laquelle les conjoints n'ont que des liens ténus et à un résultat non conforme aux attentes légitimes des citoyens. Les règles actuelles peuvent de surcroît inciter un conjoint à «se ruer vers le tribunal», c’est-à-dire à intenter l'action avant l’autre conjoint pour faire en sorte que la procédure soit soumise à une loi particulière afin de protéger ses intérêts. Les règles actuelles, enfin, ne garantissent pas un accès suffisant à la justice. La proposition modifie le règlement (CE) n° 2201/2003 du Conseil en ce qui concerne la compétence et la loi applicable en matière matrimoniale en vue d’atteindre les objectifs suivants: Renforcer la sécurité juridique et la prévisibilité La proposition prévoit des règles de conflit de lois harmonisées en matière de divorce et de séparation de corps afin de permettre aux conjoints de prévoir aisément quelle loi s’appliquera à leur procédure matrimoniale. La règle proposée repose en premier lieu sur le choix des conjoints. Ce choix est limité aux lois avec lesquelles le mariage présente des liens étroits, de façon à éviter l’application de lois «exotiques» avec lesquelles les conjoints n’ont que peu ou pas de liens. À défaut de choix, la loi applicable est déterminée en fonction d’une échelle de critères de rattachement propres à garantir que la procédure matrimoniale soit régie par un ordre juridique avec lequel le mariage présente des liens étroits. Cela renforcera considérablement la sécurité juridique et la prévisibilité tant pour les conjoints concernés que pour les praticiens. Accroître la flexibilité en instaurant une certaine autonomie des parties L’autonomie des parties dans les affaires matrimoniales est, à l’heure actuelle, extrêmement limitée. Les règles nationales de conflit de lois ne prévoient en principe qu’une seule solution dans une situation donnée, comme, par exemple, l’application de la loi de l’État dont les conjoints ont tous deux la nationalité ou l’application de la loi du for. La proposition assouplit le cadre juridique en offrant aux conjoints une certaine possibilité de choisir, d’une part, la loi applicable, et, d’autre part, la juridiction compétente dans une procédure de divorce ou de séparation de corps. Permettre aux conjoints de parvenir à un accord sur ces points pourrait être particulièrement utile en cas de divorce par consentement mutuel. Des garanties spéciales sont instaurées afin de s’assurer que les conjoints sont conscients des conséquences de leur choix. Garantir l’accès à la justice La proposition vise également à améliorer l’accès à la justice dans les procédures matrimoniales. La possibilité de choisir la juridiction compétente dans les procédures de divorce et de séparation de corps («prorogation») facilitera l’accès à la justice pour les conjoints de nationalités différentes. La règle relative à la prorogation s’applique que le couple réside dans un État membre ou dans un pays tiers. En outre, la proposition répond spécifiquement à la nécessité de garantir l’accès à la justice pour les conjoints de nationalités différentes résidant dans un pays tiers. Elle instaure une règle uniforme et exhaustive en matière de compétences résiduelles afin de renforcer la sécurité juridique et de garantir l’accès à la justice en matière matrimoniale pour les conjoints qui résident dans un pays tiers mais qui souhaitent engager une action dans un État membre avec lequel ils ont des liens étroits. Empêcher la «ruée vers le tribunal» de la part d’un des conjoints La proposition traite enfin du problème de la «ruée vers le tribunal» de la part d’un des conjoints, c’est-à-dire de la situation dans laquelle l’un des conjoints demande le divorce avant l’autre pour faire en sorte que la procédure soit soumise à une loi particulière afin de protéger ses intérêts propres. Cela peut conduire à l’application d’une loi dont le défendeur ne se sent pas très proche ou qui ne tient pas compte de ses intérêts, ce qui complique encore les efforts de conciliation et laisse peu de temps pour la médiation. L’instauration de règles de conflit harmonisées devrait réduire sensiblement le risque de «ruée vers le tribunal», puisque toute juridiction saisie dans la Communauté appliquerait la loi désignée selon des règles communes. |