FrancophonIA/ELRC3.0 huggingface dataset:
English: • Dose Knob: Blue, with raised ridges on end and side
Polish: • Pokrętło ustawiające dawkę: Niebieskie z wypukłymi prążkami na końcu i po bokach
English: The time difference between countries may mean that you have to have your injections and meals at different times from when you are at home.
Polish: Różnica stref czasowych może wiązać się z koniecznością wykonywania wstrzykiwań i spożywania posiłków o innej porze.
English: Insulin lispro has a rapid onset of action (approximately 15 minutes), thus allowing it to be given closer to a meal (within zero to 15 minutes of the meal) when compared to soluble insulin (30 to 45 minutes before).
Polish: Insulina lizpro wykazuje szybki początek działania (około 15 minut), dzięki czemu można ją podawać w krótkim czasie przed posiłkiem (0-15 minut przed posiłkiem) w odróżnieniu od rozpuszczalnej insuliny, którą należy podawać na 30-45 minut przed posiłkiem.
English: This is particularly important in those who have reduced or absent awareness of the warning signs of hypoglycaemia or have frequent episodes of hypoglycaemia.
Polish: Jest to szczególnie ważne u osób, które słabiej odczuwają wczesne objawy ostrzegawcze hipoglikemii lub nie są ich całkowicie świadome oraz u osób, u których często występuje hipoglikemia.
English: If the therapeutic regimen requires the injection of basal insulin and Liprolog at the same time, the two can be mixed in the syringe.
Polish: Jeśli schemat leczenia wymaga jednoczesnego wstrzykiwania insuliny podstawowej i produktu Liprolog, obie insuliny można zmieszać w strzykawce.
English: The dose knob is blue with raised ridges.
Polish: Pokrętło ustawiające dawkę jest niebieskie z wypukłymi prążkami.
English: Not Insulin-Naive Patients n = 97
Polish: Pacjenci, którzy stosowali insulinę przed badaniem n = 97
English: The MAH shall ensure that healthcare professionals are informed that all patients who have been prescribed Liprolog should be trained on the correct use of the pre-filled pen before prescribing or dispensing Liprolog.
Polish: Podmiot odpowiedzialny posiadający pozwolenie na dopuszczenie do obrotu musi zapewnić, aby fachowy personel medyczny poinformowano o tym, że wszystkich pacjentów, którym przepisano produkt Liprolog, należy przeszkolić z poprawnego stosowania wstrzykiwacza przed przepisaniem lub wydaniem produktu Liprolog.
English: How to recognize your KwikPen:
Polish: Jak rozpoznać swój wstrzykiwacz KwikPen:
English: • You will set the dose to 1 or 2 units.
Polish: • Ustawić dawkę na 1 lub 2 jednostki.
English: Patients must be educated to use the proper injection techniques.
Polish: Należy poinformować pacjentów o właściwym sposobie wykonywania iniekcji.
English: While you are not confident about recognising your warning symptoms, avoid situations such as driving a car, in which you or others would be put at risk by hypoglycaemia.
Polish: Jeśli nie ma pewności co do rozpoznawania objawów ostrzegawczych hipoglikemii, należy unikać sytuacji takich jak prowadzenie samochodu, w których można narazić siebie lub innych na niebezpieczeństwo.
English: • Priming your Pen means removing the air from the Needle and Cartridge that may collect during normal use and ensures that the Pen is working correctly.
Polish: • Sprawdzenie wstrzykiwacza oznacza usunięcie powietrza z igły i wkładu, które może się gromadzić podczas normalnego użytkowania i zapewnia, że wstrzykiwacz działa prawidłowo.
English: The first symptoms of low blood sugar usually come on quickly and include the following: • tiredness
Polish: Pierwsze objawy niskiego poziomu glukozy we krwi zwykle ujawniają się szybko i należą do nich:
English: These are harmless, but if the air bubble is too big, it may make the dose of your injection less accurate.
Polish: Są one nieszkodliwe, lecz zbyt duży pęcherzyk powietrza może przyczynić się do niedokładnego podania dawki.
English: Oedema (e.g. swelling in arms, ankles; fluid retention) has been reported, particularly at the start of insulin therapy or during a change in therapy to improve control of your blood glucose.
Polish: Zgłaszano obrzęki (np. obrzęki ramion, kostek; zatrzymanie płynów) szczególnie na początku insulinoterapii lub podczas zmiany terapii w celu poprawy kontroli poziomu glukozy we krwi.
English: For any information about this medicinal product, please contact the local representative of the Marketing Authorisation Holder: Belgique/België/Belgien Eli Lilly Benelux S.A./N.V.
Polish: W celu uzyskania bardziej szczegółowych informacji należy zwrócić się do miejscowego przedstawiciela podmiotu odpowiedzialnego: Belgique/België/Belgien Eli Lilly Benelux S.A./N.V.
English: Continue to hold the Dose Knob in and slowly count to 5 before removing the Needle.
Polish: Następnie należy przytrzymać pokrętło ustawiające dawkę i odliczyć powoli do 5 przed wyjęciem igły.
English: A consequence of the pharmacodynamics of rapid-acting insulin analogues is that if hypoglycaemia occurs, it may occur earlier after an injection when compared with soluble human insulin.
Polish: Następstwem farmakodynamiki szybkodziałających analogów insuliny jest to, że jeśli wystąpi hipoglikemia, może ona pojawić się w krótszym czasie po iniekcji niż w przypadku podania ludzkiej insuliny rozpuszczalnej.
English: Data on a large number of exposed pregnancies do not indicate any adverse effect of insulin lispro on pregnancy or on the health of the foetus/newborn.
Polish: Dane uzyskane od licznej grupy kobiet stosujących lek w czasie ciąży nie wskazują na szkodliwe działanie insuliny lizpro na przebieg ciąży lub stan zdrowia płodu i noworodka.
English: • The odd numbers, after the number 1, are shown as full lines.
Polish: • Liczby nieparzyste, poza numerem pierwszym, są zaznaczone jako linie ciągłe.
English: It may cause a rash over the whole body, shortness of breath, wheezing, reduction in blood pressure, fast pulse, or sweating.
Polish: Do objawów tych należą: wysypka na całym ciele, spłycenie oddechu, świszczący oddech, obniżenie ciśnienia tętniczego krwi, przyspieszone tętno i poty.
English: • In the event of a hypoglycaemic episode, the infusion should be stopped until the episode is resolved.
Polish: • W wypadku wystąpienia hipoglikemii, infuzję należy przerwać do czasu ustąpienia hipoglikemii.
English: Breast-feeding Patients with diabetes who are breast-feeding may require adjustments in insulin dose, diet or both.
Polish: Karmienie piersią U pacjentek z cukrzycą, karmiących piersią może być konieczna modyfikacja dawki insuliny i stosowanej diety lub obu tych czynników.
English: Example: 4 units shown in the Dose Window
Polish: Przykład: 4 jednostki widoczne w okienku dawkowania
English: This pen has been designed to deliver the dose that is shown in the window.
Polish: Ten wstrzykiwacz został zaprojektowany, aby możliwe było podanie dawki widocznej w okienku.
English: Date of last renewal: 1st August 2006
Polish: Data ostatniego przedłużenia pozwolenia: 1 sierpnia 2006
English: • Medication errors or any side effects should be reported
Polish: • należy zgłaszać błędy medyczne oraz jakiekolwiek działania niepożądane.
English: Hyperglycaemia (too much sugar in the blood) means that your body does not have enough insulin.
Polish: Hiperglikemia (za duże stężenie glukozy we krwi) oznacza, że organizm nie otrzymuje wystarczającej ilości insuliny.
English: • Inject your insulin as your healthcare professional has shown you.
Polish: • Insulinę należy wstrzyknąć w sposób pokazany przez pracownika służby zdrowia.
English: The following related adverse reactions from clinical trials are listed below as MedDRA preferred term by system organ class and in order of decreasing incidence (very common: ≥1/10; common: ≥1/100 to <1/10; uncommon: ≥1/1,000 to <1/100; rare: ≥1/10,000 to <1/1,000; very rare: <1/10,000).
Polish: Wymienione poniżej działania niepożądane opisane w badaniach klinicznych zostały podane zgodnie z terminologią MedDRA według klasyfikacji układów i narządów oraz zgodnie ze zmniejszającą się częstością występowania (bardzo często: ≥1/10; często: ≥1/100 do <1/10; niezbyt często: ≥1/1 000 do
English: The time course of action of any insulin may vary considerably in different individuals or at different times in the same individual.
Polish: Przebieg działania każdego rodzaju insuliny może być odmienny u różnych osób, a także u tej samej osoby w różnych sytuacjach.
English: INSTRUCTIONS ON USE If seal is broken before first use, contact pharmacist.
Polish: INSTRUKCJA UŻYCIA Jeśli przed pierwszym użyciem zabezpieczenie jest naruszone, należy skontaktować się z farmaceutą.
English: If necessary, Liprolog may also be administered intravenously, for example: for the control of blood glucose levels during ketoacidosis, acute illnesses or during intra and post operative periods.
Polish: Dożylne podawanie insuliny W razie potrzeby, Liprolog można podawać dożylnie, na przykład w celu kontroli poziomu glukozy we krwi w kwasicy ketonowej, w przypadku chorób o ostrym przebiegu, lub podczas operacji i w okresie pooperacyjnym.
English: Withdraw the needle and lay the syringe down so that the needle does not touch anything.
Polish: Wyjąć igłę i położyć strzykawkę tak, aby igła niczego nie dotykała.
English: Do not change your insulin unless your doctor tells you to.
Polish: Nie należy zmieniać insuliny, o ile tak nie zaleca lekarz.
English: • This Pen is not recommended for use by the blind or visually impaired without the help of someone trained to use the Pen.
Polish: • Nie zaleca się stosowania wstrzykiwacza przez osoby niewidome lub niedowidzące bez pomocy osoby przeszkolonej w użyciu wstrzykiwacza.
English: This information does not take the place of talking to your healthcare professional about your medical condition or your treatment.
Polish: Informacje zawarte w instrukcji nie zastępują rozmowy z lekarzem na temat schorzenia, na które cierpi pacjent, lub jego leczenia.
English: Insulins have no specific overdose definitions because serum glucose concentrations are a result of complex interactions between insulin levels, glucose availability and other metabolic processes.
Polish: Nie istnieje jednoznaczna definicja przedawkowania insuliny, ponieważ stężenie glukozy w surowicy krwi jest rezultatem złożonych zależności pomiędzy poziomem insuliny, dostępnością glukozy i innymi procesami metabolicznymi.
English: Liprolog Basal has an activity profile that is very similar to that of a basal insulin (NPH) over a period of approximately 15 hours.
Polish: Profil aktywności insuliny Liprolog Basal jest bardzo podobny do profilu aktywności insuliny podstawowej (NPH) w czasie około 15 godzin.
English: The patient should discard the needle after every injection.
Polish: Po każdym wstrzyknięciu pacjent powinien wyrzucić igłę.
English: • frequent episodes of hypoglycaemia
Polish: • często występuje hipoglikemia
English: If an interruption to insulin flow is suspected, follow the instructions in the pump product literature.
Polish: W przypadku podejrzenia, że wystąpiła przerwa w przepływie insuliny, należy postępować zgodnie z instrukcją obsługi pompy.
English: Small air bubbles are normal and will not affect your dose.
Polish: Obecność niewielkich pęcherzyków powietrza jest zjawiskiem normalnym i nie wpływa na wielkość dawki.
English: Hold the Dose Knob in and count to 5 slowly.
Polish: Następnie należy przytrzymać pokrętło ustawiające dawkę i odliczyć powoli do 5.
English: The pharmacokinetics of insulin lispro reflect a compound that is rapidly absorbed, and achieves peak blood levels 30 to 70 minutes following subcutaneous injection.
Polish: Farmakokinetyka insuliny lizpro wskazuje, że jest to związek szybko wchłaniany i osiąga największe stężenie we krwi po 30-70 minutach po podaniu podskórnym.
English: Mean total daily insulin dose at endpoint
Polish: Średnia całkowitej dawki insuliny w punkcie końcowym
English: If your blood sugar is low (mild hypoglycaemia), eat glucose tablets, sugar or drink a sugary drink.
Polish: W przypadku niskiego stężenia glukozy we krwi (łagodna hipoglikemia) należy zjeść glukozę w tabletkach, cukier lub wypić słodki napój.
English: PLEASE READ THIS USER MANUAL BEFORE USE
Polish: PRZED UŻYCIEM NALEŻY PRZECZYTAĆ INSTRUKCJĘ UŻYTKOWANIA
English: Use the correct reservoir and catheter for the pump.
Polish: Używać zbiornika i cewnika odpowiedniego dla danej pompy.
English: It must be clear, have no colour and no solid pieces in it.
Polish: Musi być przejrzysty, bez zabarwienia lub pływających w nim cząstek stałych.
English: Insulin lispro
Polish: Insulina lizpro
English: Liprolog KwikPen is available in two strengths, 100 units/ml and 200 units/ml.
Polish: Liprolog KwikPen jest dostępny w dwóch mocach, 100 jednostek/ml oraz 200 jednostek/ml.
English: Detailed information can be found in the following table.
Polish: Poniższa tabela zawiera szczegółową informację dotyczącą przeprowadzonych badań.
English: OTHER SPECIAL WARNING, IF NECESSARY The pen delivers 0.5 - 30 units in steps of 0.5 units.
Polish: INNE OSTRZEŻENIA SPECJALNE, JEŚLI KONIECZNE Wstrzykiwacz umożliwia podanie od 0,5 do 30 jednostek z dokładnością do 0,5 jednostki.
English: A pump malfunction or obstruction of the infusion set can result in a rapid rise in glucose levels.
Polish: Wadliwe działanie pompy lub zatkanie zestawu infuzyjnego może spowodować nagły wzrost poziomu glukozy.
English: Before every injection, clear any air bubbles.
Polish: Przed każdym wstrzyknięciem, usunąć pęcherzyki powietrza.
English: Insulin requirements and dose adjustments Insulin requirements may be increased during illness or emotional disturbances.
Polish: Zapotrzebowanie na insulinę lub modyfikacja dawki Zapotrzebowanie na insulinę może być zwiększone podczas choroby lub zaburzeń emocjonalnych.
English: Cases of cardiac failure have been reported when pioglitazone was used in combination with insulin, especially in patients with risk factors for development of cardiac heart failure.
Polish: Zgłaszano przypadki niewydolności serca w czasie jednoczesnego stosowania insuliny i pioglitazonu, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka niewydolności serca.
English: Do not try to inject your insulin by turning the Dose Knob.
Polish: Nie należy próbować wstrzykiwać insuliny poprzez przekręcanie pokrętła ustawiającego dawkę.
English: • The number of half units (0.5 units) is shown in the dose window of your pen.
Polish: • Liczbę jednostek odmiarzanych co pół (0,5 jednostki) widać w okienku dawkowania wstrzykiwacza.
English: If you often have hypoglycaemia or have difficulty recognising them, please discuss this with your doctor.
Polish: Jeżeli hipoglikemia pojawia się często lub występują trudności z rozpoznaniem objawów zapowiadających hipoglikemię, należy skonsultować się z lekarzem.
English: • Always keep spare syringes and a spare vial of Liprolog.
Polish: • Zawsze należy mieć zapasowe strzykawki i fiolkę leku Liprolog.
English: (mean at baseline = 8.7%)
Polish: (średnia przed rozpoczęciem badania = 8,7%)
English: • Some patients with long-standing type 2 diabetes mellitus and heart disease or previous stroke who were treated with pioglitazone and insulin experienced the development of heart failure.
Polish: • U części pacjentów długotrwale leczonych z powodu cukrzycy typu 2., u których występuje choroba serca lub w przeszłości wystąpił udar, zgłaszano przypadki niewydolności serca po jednoczesnym stosowaniu pioglitazonu i insuliny.
English: 1 from baseline to end of Liprolog Mix25 treatment 2 in patients randomised to Liprolog Mix25 during the first crossover period
Polish: 1 od rozpoczęcia badania do zakończenia leczenia produktem Liprolog Mix25 2 u pacjentów przyjmujących Liprolog Mix25 w pierwszej fazie badania skrzyżowanego
English: • If you still do not think you received the full amount you dialled for your injection, do not start over or repeat that injection.
Polish: • Jeśli pacjent wciąż ma wrażenie, że nie podano pełnej liczby jednostek, która została wybrana, nie należy zaczynać wstrzyknięcia od początku ani powtarzać wstrzyknięcia.
English: • Changing of the infusion set (tubing and needle) must be done according to the instructions in the product information supplied with the infusion set.
Polish: • Zestaw infuzyjny (cewnik i igłę) należy zmieniać zgodnie z instrukcją zawartą w informacji o produkcie dołączonej do zestawu infuzyjnego.
English: The MAH shall agree the final text of the Dear Healthcare Professional Communication letter and the content of the patient communication together with a communication plan, with the National Competent Authority in each Member State prior to launch of the product.
Polish: Podmiot odpowiedzialny posiadający pozwolenie na dopuszczenie do obrotu powinien, przed wprowadzeniem produktu do obrotu, uzgodnić ostateczną treść Komunikatu adresowanego do osób należących do fachowego personelu medycznego i Komunikatu adresowanego do pacjentów wraz z planem powiadomienia, z władzami krajowymi w każdym państwie członkowskim.
English: The solution for injection should not be diluted.
Polish: Nie należy rozcieńczać roztworu do wstrzykiwań.
English: • A pump malfunction or obstruction of the infusion set can result in a rapid rise in glucose levels.
Polish: • Awaria pompy lub zatkanie zestawu infuzyjnego może doprowadzić do szybkiego wzrostu glikemii.
English: • Do not transfer insulin from the Pen to a syringe or an insulin pump.
Polish: • Nie należy przenosić insuliny ze wstrzykiwacza do strzykawki lub pompy insulinowej.
English: If you notice your skin thickening or pitting at the injection site, tell your doctor.
Polish: Jeśli wystąpi pogrubienie skóry lub zagłębienia w miejscu wstrzyknięcia, należy skontaktować się z lekarzem.
English: • KwikPen compatible Needle (BD [Becton, Dickinson and Company] Pen Needles recommended)
Polish: BD [Becton, Dickinson and Company]) • Wacik
English: Syringes and insulin pumps will not dose 200 units/ml insulin correctly.
Polish: Strzykawki i pompy insulinowe nie dawkują prawidłowo insuliny 200 jednostek/ml.
English: Suspension (cloudy insulin)
Polish: Zawiesina (mleczna insulina)
English: - If you need help deciding how to divide up your dose, ask your healthcare professional.
Polish: - Jeśli pacjent potrzebuje pomocy w podzieleniu dawki, należy zwrócić się do pracownika służby zdrowia.
English: In the event of a hypoglycaemic episode, the infusion should be stopped until the episode is resolved.
Polish: W razie wystąpienia hipoglikemii, infuzję należy przerwać do czasu ustąpienia hipoglikemii.
English: 0.63 units/kg
Polish: 0,63 jednostki/kg mc.
English: Vials Lilly S.A., Avda.
Polish: Fiolki Lilly S.A., Avda.
English: If seal is broken before first use, contact pharmacist.
Polish: Jeśli przed pierwszym użyciem zabezpieczenie jest naruszone, należy skontaktować się z farmaceutą.
English: 0.42 units/kg
Polish: 0,42 jednostki/kg mc.
English: If repeated or severe low blood glucose levels occur, consider the need to reduce or stop an insulin infusion.
Polish: Jeśli hipoglikemia powtarza się lub jest ciężka, należy rozważyć ograniczenie lub przerwanie wlewu insuliny.
English: • Check the number of units dialled before injecting
Polish: • przed wstrzyknięciem należy sprawdzić liczbę ustawionych jednostek;
English: Before removing the needle from the vial, check the syringe for air bubbles that reduce the amount of Liprolog in it.
Polish: Przed wyjęciem igły z fiolki sprawdzić, czy w strzykawce nie ma pęcherzyków powietrza zmniejszających objętość znajdującego się w niej produktu Liprolog.
English: This rapid onset of activity allows a Liprolog injection to be given very close to mealtime.
Polish: Ten szybki początek działania umożliwia podawanie produktu Liprolog w iniekcji w bardzo niewielkim odstępie od posiłku.
English: Liprolog 200 units/ml KwikPen is also indicated for the initial stabilisation of diabetes mellitus.
Polish: Liprolog 200 jednostek/ml KwikPen jest również wskazany do wstępnej stabilizacji cukrzycy.
English: Mixing of the insulins ahead of time or just before the injection should be on advice of the physician.
Polish: Mieszanie insulin wcześniej lub bezpośrednio przed wykonaniem iniekcji zależy od zaleceń lekarza Należy jednak przestrzegać jednakowego schematu postępowania.
English: Supplies needed to give your injection:
Polish: Elementy niezbędne do wykonania wstrzyknięcia:
English: The infusion set (tubing and cannula) should be changed in accordance with the instructions in the product information supplied with the infusion set.
Polish: Zestaw infuzyjny (cewnik i igłę) należy zmieniać zgodnie z instrukcją zawartą w informacji o produkcie dołączonej do zestawu infuzyjnego.
English: Insert the needle into the longer-acting insulin vial and inject the air.
Polish: Włożyć igłę do fiolki z insuliną dłużej działającą i wstrzyknąć powietrze.
English: • “beta2 stimulants”such as salbutamol or terbutaline to treat asthma, or ritodrine used to stop premature labor,
Polish: • selektywnych agonistów receptora beta2-adrenergicznego takich jak salbutamol lub terbutalina stosowanych w leczeniu astmy lub ritodryna stosowana w celu zatrzymania przedwczesnego porodu,
English: Dose Knob Blue, with raised ridges on end and side
Polish: Pokrętło ustawiające dawkę Niebieskie z wypukłymi prążkami na końcu i po bokach
English: • Prime your Junior KwikPen before each use.
Polish: • Wypróbować wstrzykiwacz Junior KwikPen przed każdym użyciem.
English: - If you still do not think you received the full amount you dialled for your injection, do not start over or repeat that injection.
Polish: − Jeśli pacjent wciąż ma wrażenie, że nie podano pełnej liczby jednostek, która została wybrana, nie należy zaczynać wstrzyknięcia od początku ani powtarzać wstrzyknięcia.
English: LABEL TEXT
Polish: TEKST ETYKIETY
English: • Reporting of medication errors or any side effects
Polish: • zgłaszanie błędów medycznych oraz jakichkolwiek działań niepożądanych.
English: Pens should not be used if any part looks broken or damaged.
Polish: Nie należy używać wstrzykiwacza, jeśli jakakolwiek jego część wydaje się uszkodzona lub naruszona.
English: Severe overdose can result.
Polish: Może dojść do ciężkiego przedawkowania.
English: The MAH shall provide a Dear Healthcare Professional Letter (DHPC) and patient communication prior to launch targeting all physicians and nurses who are expected to be involved in the treatment and management of diabetic patients and, where required, all pharmacists who are expected to dispense Liprolog.
Polish: Podmiot odpowiedzialny posiadający pozwolenie na dopuszczenie do obrotu powinien, przed wprowadzeniem produktu do obrotu, dostarczyć komunikat adresowany do osób należących do fachowego personelu medycznego i komunikat adresowany do pacjentów, skierowany do wszystkich lekarzy i pielęgniarek, którzy będą brać udział w leczeniu i opiece nad pacjentami z cukrzycą oraz farmaceutów, którzy będą wydawać produkt Liprolog.
English: (mean at baseline = 8.5%)
Polish: (średnia przed rozpoczęciem badania = 8,5%)
English: Insulin-Naive Patients n = 78
Polish: Pacjeni, którzy nie stosowali insuliny przed badaniem n = 78
English: - If you usually need more than 30 units, ask your healthcare professional if a different
Polish: − Jeśli zazwyczaj pacjent potrzebuje więcej niż 30 jednostek, należy zapytać lekarza prowadzącego czy inny LIPROLOG KwikPen byłoby bardziej odpowiedni dla pacjenta.
English: Its active substance is insulin lispro.
Polish: Substancją czynną jest insulina lizpro.
English: • Do not use your Pen if any part looks broken or damaged.
Polish: • Nie należy używać wstrzykiwacza, jeśli jakakolwiek jego część wydaje się uszkodzona lub naruszona.
English: Uncorrected hypoglycaemic or hyperglycaemic reactions can cause loss of consciousness, coma, or death.
Polish: Niewyrównana hipoglikemia lub hiperglikemia może prowadzić do utraty przytomności, śpiączki lub zgonu.
English: Cartridges contain a small glass bead to assist mixing.
Polish: Wkłady zawierają mały szklany koralik, który pomaga wymieszać składniki.
English: A severe overdose can result, causing low blood sugar which may put your life in danger.
Polish: Możliwe jest wystąpienie ciężkiego przedawkowania, skutkującego niskim stężeniem cukru we krwi, co może zagrażać życiu pacjenta.