user
बुद्धी दे गणनायका!


assistant
‘स्वदेशात धूमधडाक्यात साजरे होणारे गणेशोत्सव म्हणजे साक्षात डोकेदुखी! विघ्नहर्त्याचे आगमन म्हणजे शांतताप्रिय नागरिकांसाठी विघ्नाचेच आगमन. लोकमान्यांनी सद्हेतूने आणि सद्भावनेने सुरू केलेला गणेशोत्सव सांप्रत कोठे जाऊन पोहोचला आहे, याचे भान जर लोकमान्यांना झाले, तर त्यांच्या अंगाची नुसती लाही लाही होऊन जाईल...’ ज्येष्ठ कवी-साहित्यिक वसंत बापट यांनी ‘गोष्टी देशांतरीच्या’ या पुस्तकाच्या ‘विदेशाशी राखायचे स्वदेशाशी इमान’ या प्रकरणाची सुरुवातच अशी केली आहे. हे अनेक दशकांपूर्वीचे लिखाण आहे. मात्र, ‘कालचा गोंधळ बरा होता..’ असे दरवर्षी नव्याने म्हणायला लागावे, अशी महाराष्ट्रातल्या सार्वजनिक गणेशोत्सवातल्या ध्वनिप्रदूषण, प्रकाशप्रदूषण, फटाक्यांनी होणारे वायुप्रदूषण आणि अचकटविचकट वागण्याने होणारे सांस्कृतिक प्रदूषण यांनी आपली हद्दच ओलांडली आहे. या उत्सवात शिरलेला हा सगळा अनाचार आणि दुर्व्यवहार दूर करणे हेच सगळ्यांत मोठे धर्मकार्य आहे. ते साऱ्या समाजाला एकत्र येऊन करावे लागणार आहे.

यंदा नाशिकमध्ये झालेला प्रकार सर्वांत दुर्दैवी आणि धोक्याची घंटा वाजविणारा आहे. तेथे मिरवणुकीत सहभागी झालेल्या डीजेमधील लेझर किरणांच्या प्रखर झोतामुळे अनेक तरुणांच्या दृष्टिपटलांना म्हणजे रेटिनाला इजा झाली आहे. डोळ्यांतून रक्तस्राव झाला आहे आणि अनेकांची नजर क्षीण झाली आहे. हे सगळे तरुण आता कसे आणि किती बरे होतील, याची चिंता नाशिकमधील नेततज्ज्ञांना वाटते आहे. नाशिकमधील सर्व नेत्रतज्ज्ञ एकत्र येऊन या साऱ्या तरुणांना जी मदत देत आहेत, त्याचे कौतुक करायला हवे. मात्र, नाशिकमध्ये जर असा प्रकार झाला असेल तर राज्यात इतरही ठिकाणी असे डोळ्यांना प्रखर प्रकाशाचा फटका बसलेले रुग्ण असू शकतात, असा इशारा दिला आहे. मिरवणुकीतल्या झांजा, ढोल आणि ताशांच्या कडकडाटाने ज्यांच्या कानाचे दडे बसले आहेत, त्यांच्या कानांवर हा इशारा जाणार आहे का? वाहावत जाणाऱ्या तरुणाईचे आणि समाजाचे लांगूलचालन केले की आपण फार मोठे शौर्य गाजविले, अशा भ्रमात स्वत:ला लोकनेते म्हणविणारे किंवा सत्ताधारी असतात. मात्र, वाट्टेल तितका वेळ नाचा, वाट्टेल तितक्या उंच दहिहंड्या बांधा, वाट्टेत तितका वेळ दांडिया खेळा आणि वाट्टेल तेवढे मोठे मांडव घाला, वाट्टेल तितके ध्वनिवर्धक लावा.. असे सांगणारे नेते हे खरेतर समाजाचे शत्रूच आहेत. स्वैराचाराला खतपाणी घालणारे हे नेते आणि त्यांचे ‘लोकल डमी’ उद्या राज्यातल्या मुलांची दृष्टी गेली तर परत आणून देणार आहेत का? आजही एक गोविंदा मुंबईत मृत्यूशी झुंज देतो आहे. त्याच्या कुटुंबाचे काय होणार? मुख्य म्हणजे तो उद्या प्राण वाचल्यावर आपल्या पायांवर उभा राहू शकणार आहे का?

पुण्यातल्या विसर्जन मिरवणुकीचा विक्रम हा गौरव नसून ते लांच्छन आहे, हे जर समजत नसेल तर ते समजावून देण्याची, प्रसंगी कठोरपणे सांगण्याची जबाबदारी सरकार, प्रशासन, मिडिया, सामाजिक संस्था आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांची आहे. पुण्याच्याच पावलावर पाऊल टाकून राज्यात सगळीकडे मिरवणुकांचा कालावधी वाढत चालला आहे. त्याचप्रमाणे, डीजे आणि लेझर या प्रकारांनी नुसता उच्छाद मांडला आहे. अमुक एक डेसिबल मर्यादा ओलांडली तर असे काय होते, या शंकेचे दुर्दैवी उत्तर राज्यात काही तरुणांच्या मृत्यूने मिळाले आहे. यातल्या एका तरुणाची नुकतीच हृदय शस्त्रक्रिया झाली होती. तो बरा होत होता. पण कुणाचेही न ऐकता तो मिरवणुकीत गेला आणि काही वेळाने असह्य त्रास सोसत घरी परतला. मात्र, त्याचे प्राण वाचू शकले नाहीत. प्रचंड आवाजाने वाढणारा रक्तदाब, त्यामुळे हृदयात भरणारी धडकी आणि वाढणारे ठोके हे समजायला डॉक्टरांचीही गरज नसते. आपले शरीरच आपल्याला धोक्याचे सिग्नल दाखवत असते. रुग्णालये किंवा निवासी घरांसमोरून कर्कश्श वाद्ये वाजवत जाणे, हे प्रत्यक्ष शारीरिक आणि मानसिक छळापेक्षा कमी नाहीत. मात्र, उद्या पोलिसच हातातला दंडुका केवळ शोभेसाठी ठेवणार असतील आणि राज्यकर्ते व राजकीय पक्ष वाट्टेल तो नंगानाच चालू देणार असतील तर समाजाने कोणाकडे पाहायचे? ‘महाराष्ट्र टाइम्स’ने आवाहन केल्यानंतर मिरवणुकांमधील डीजे आणि इतर गैरप्रकारांना विरोध करणाऱ्या पत्रे आणि ई-मेल्सचा जो पाऊस पडतो आहे; तो महाराष्ट्राची लोकभावना सांगणारा आहे. सज्जनशक्ती मूक आणि दिशाहीन मोकाट, हे चित्र बदलायचे असेल तर सगळ्यांना एकत्र येऊन सगळेच लोकोत्सव ताळ्यावर आणण्यासाठी चार पावले पुढे टाकावी लागतील. संघटित व्हावे लागेल. उत्सवांमध्ये दिसणारे अपवर्तन किंवा मस्तवालपणा हा समाजाच्या घसरत्या दर्जाचा पारा असतो. त्याची योग्य ती दखल घेतली नाही, तर पुढे जबर किंमत सर्वांनाच मोजावी लागेल. आपण गणपती ही बुद्धीची देवता मानतो आणि त्याची सार्वजनिक आराधना मात्र निर्बुद्धपणे आणि संवेदना खुंटीला टांगून करतो. हे चालणार नाही आणि चालू देता कामा नये.