user
kodi mbatata zimapezeka mu dziko la ku Ethiopia?


assistant
Pafupifupi 85% ya anthu aku Ethiopia, omwe amakhala kumidzi, amagwira ntchito zaulimi ngati gawo lalikulu.
njira zopezera ndalama. Komabe, ulimi waku Ethiopia umadziwika ndi zokolola zochepa komanso zaka makumi angapo zapitazi chalephera kutulutsa unyinji wokwanira kudyetsa chiŵerengero chomakula mofulumira cha dzikolo. Pamenepo,
masoka achilengedwe, kusowa kwa chakudya ndi njala zikuwoneka kuti zakhala zofunikira kwambiri komanso zovuta zazikulu zadziko.
Ethiopia, yomwe ili ndi anthu pafupifupi 81 miliyoni, ndi dziko lachiwiri lomwe lili ndi anthu ambiri kumwera kwa Sahara
Africa. Kusowa kwa chakudya ndi vuto lalikulu lomwe likukulirakulirabe. Zifukwa zazikuluzikulu zimaphatikizapo kuchuluka kwachangu kuchuluka kwa anthu, kuchepa kwa ntchito zaulimi, kuwonongeka kwa chilengedwe komanso kuwonongeka kwa chilengedwe chilala chobwerezabwereza.
Mbatata amaonedwa ngati mbewu yodalirika kwambiri yopezera chakudya chifukwa cha kuthekera kwake kupereka zokolola zambiri mankhwala apamwamba kwambiri pagawo lililonse lolowetsamo ndi nthawi yayifupi yokolola [3]. Mbatata imatha kugwira ntchito yofunikira pakuwongolera chitetezo cha chakudya komanso ndalama zomwe alimi ang'onoang'ono a mbatata ku Ethiopia. Monga mbewu ya chakudya, mbatata imakhala ndi kuchuluka kuthekera kopereka zakudya zotsika mtengo komanso zabwino m'kanthawi kochepa. Mbatata ndi chakudya changwiro ndi chimodzi a ochepa amene angathedi kuchirikiza moyo paokha. Mbatata ndi chakudya cham'mera chokhazikika bwino chokhala ndi chiŵerengero chabwino pakati pa mapuloteni ndi zopatsa mphamvu, ndipo ali ndi mavitamini ochuluka, makamaka vitamini C, mchere, ndi kufufuza zinthu. Kuphatikiza apo, ili ndi muyezo wolondola wa zopatsa mphamvu zama protein ndi ma calories okwana. Imatengedwa kuti ndi imodzi mwa magwero otsika mtengo kwambiri a mphamvu ndi kupanga mapuloteni pa gawo lililonse la dziko ndilopamwamba kwambiri pakati pa zakudya zinayi zazikuluzikulu mbewu (mpunga, chimanga, tirigu ndi mbatata).
Kwa nthawi yaitali, mbatata imatengedwa ngati mbewu yotsika mtengo ndipo idakali chakudya chosagwiritsiridwa ntchito. Mbatata ali ndi kuthekera kwakukulu kopititsa patsogolo chitetezo cha chakudya, ndalama ndi zakudya za anthu ndipo kuli ku Ethiopia komwe kuli kotheka za mbewuyi zikuchulukirachulukira ndikufufuzidwa ndi alimi, osunga ndalama pabizinesi, komanso opanga mfundo. Pamene, Zokolola zapadziko lonse zidakali zotsika kwambiri zomwe zingatheke, mipata ilipo yotulutsa mbewuyi. kuthekera kowonjezera chitetezo cha chakudya komanso kupanga ndalama.
Mbatata yatengedwa ngati mbewu yabwino kwambiri ndi boma la Ethiopia lofuna kulimbikitsa chakudya chitetezo ndi phindu la chuma ku dziko. Pamene anthu chikukula mofulumira, kuchuluka zokolola za mbatata ikhoza kupititsa patsogolo moyo wa alimi ang'onoang'ono a mbatata ndipo ikuyenera kukwaniritsa zomwe zikukula. The gawo la mbatata ndilofunika kwambiri pakukula kwa osauka chifukwa ndi njira yabwino kwambiri kwa ambiri mabanja kuti apange ndalama ku Ethiopia. Kupanga mbatata kukhoza kudzaza kusiyana kwa chakudya pa nthawi ya njala miyezi ya July mpaka August mbewu zambewu zisanakololedwe.
Ethiopia ndi amodzi mwa mayiko omwe amalima mbatata ku Africa ndipo mwina ali ndi mawonekedwe apadera
udindo wokhala ndi malo apamwamba kwambiri olimapo mbatata. Zotsatira za kafukufuku wobwereza izi zidawonetsa
Aitiopiya omwe angathe kupanga mbatata ndi zinthu zomwe zimakhudza kapangidwe kake. Izi zikuphatikizapo kusowa
mitundu yosiyanasiyana ya mbatata yosinthika, kusapezeka kwa malo osungira bwino, kukwera mtengo kwabwinoko
kachulukidwe kambewu, kachitidwe kosayenera kalimidwe, mtengo wotsika wa tuber wopangidwa makamaka nthawi yokolola ndi kusowa kwa malonda ndi malo oyenera osamalira pambuyo pokolola, tizirombo ndi matenda