user
UMBHALO A (Ofundwayo)

1.1 Fundisisa lesi siqephu esingezansi bese uphendula imibuzo ezolandela.
 Uma ungumzali oqotho nonothando lwezingane zakho, uhlale ubhekene
nenkinga yokuthi uzozikhulisa kanjani. Zona lezi zingane ubuye ube nenkinga
futhi yokuzishayela umthetho uma sezikhulile ngoba indlela wena okhuliswe
ngayo ayisefani nendlela izingane zakho ezikhula ngayo. Imbangela yakho
konke lokhu ukuthi impilo ayimile ndawonye iyaguquguquka ngokwenhlalo,
ngokwamagugu kanye nezomnotho. Uma izingane zakho sezikhule
ngokwanele uyaye ufise ukuthi ziphume zizifunele ezazo izindawo zokuhlala.
Phela usuke usuwenzile umsebenzi wakho wokuzinika izimpiko zokundiza.
Kusuke sekufanele zindize ziye lapho zithanda khona.
Kuba mnandi uma nisahleli ndawonye. Kuyajabulisa ukuba ulokhu ubona
izingane zakho ziyaluza ekhaya, ikakhulukazi uma zihlonipha. Abazali basuke
bazi ukuthi kufanele izingane zabo zibuye zizimele. Khona kunjalo
bayakulangazelela ukubuye basale bodwa bashaywe umoya. Bayaye
badumale abanye uma bebona ukuthi izingane azizimisele ngokuphuma.
Phela izindawo zokuhlala zimba eqolo. Uma sekufike lesi sikhathi ekhaya
itshe ligaya ngomunye umhlathi.
Ziningi izinkinga ezibakhona ekhaya uma izingane sezikhulile. Kubazali
izingane zihlale ziyizingane. Abazali bayaqhubeka nokuzishayela umthetho.
Amazwi afana nalawa, wokuthi, 'kukwami lapha. Ngeke ngibumele utshwala
nokuthi kube lokhu kuphuma kungena amantombazane engingawazi. Indaba
yokufika ngesokusa sengathi angiyingeni la kwami'. La mazwi azwakala
ehlaba kulabo abhekiswe kubo. Phela zona izingane zisuke sezizibona
sezikhulile. Noma kungathiwani kuhle ukuphuma kwezingane ekhaya
ziyozihlalela ezindaweni zazo. Umuntu osebenzayo ahole imali yakhe
akahlale kweyakhe indawo. Kumele bacatshangelwe abangakasebenzi noma
kodwa nabo baba umthwalo uma sebekhulile.
Izingane eziningi ziyesaba ukuphuma, ziyozimela. Phela ukuzimela
kunezinselelo eziqondene nawe ngqo. Uma sezizimele sekumele zikwazi
ukonga nokusebenzisa imali ngendlela efanele. Kwesinye isikhathi kumele
kube khona izinqumo ezizithathayo ngaphandle kokucatshangelwa abazali.
Ezinye izingane zoniwa ukunethezeka emakhaya ngoba zikhule vele
ziphakathi komhlane nembeleko. Indlela okhuliswa ngayo iba nomthelela
empilweni yakho yobudala. Ziyaye zikhohlwe ezinye izingane ukuthi kuzofika
isikhathi sokuba abazali bazishiye emhlabeni. Kuhle ukuzimela uma usufike
ebangeni lokuthi uzimele.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
 Makungenziwa iphutha lokucabanga ukuthi ukuzimela kusho ukukhohlwa
abazali. Akekho umuntu obaluleke ukwedlula umzali empilweni. Umzali usuke
esakhombisa uthando oluyisimangaliso uma ekutshela ukuthi zifunele indawo
yakho. Lena enye yezindlela zokubona ukuthi uphumelele yini ekukukhuliseni
ngendlela efanele. Yimuphi umzali ongejabule ukuvakashela ingane yakhe
kwayo?
Asikho isikhathi esiqoshiwe sokuphuma ekhaya. Ngokwama-Afrika umfana
uma esekhulile wakhelwa ilawu ekhaya. Lokho kusuke kuyisiqalo
sokuphemba umuzi. Amantombazane wona ahamba uma eseyogana. Lokhu
kwakwenzeka ngezikhathi esezadlula. Ucabanga ukuthi kusengenzeka
namanje? Kuhle ukuphuma ekhaya usulungisele abazali umuzi. Ikhaya lakini
selibukeka. Lokhu kwenza kunikeza iqholo lokukhomba ikhaya lakini
ngaphandle kokuzenyeza kanye nokwesaba. Ukuvakasha ekhaya kubalula,
kube mnandi futhi nakubazali ukuvakashelwa ingane yabo eyaphuma kahle
ekhaya. Ukujabula akugcini kubazali kuphela. Izinyanya zakini kanye noMdali
bahlale bekubhekile futhi bekulethela izinhlanhla.
Kwesinye isikhathi akubi lula ukulungisa ikhaya lakini uma nibaningi. Ingani
kuba khona ukubhekana emehlweni, niqhubane ngamadolo. Isizathu salokhu
ukuthi ningaba ngabandawonye impela kodwa indlela enicabanga ngayo
nenenza ngayo izinto ingafani. Ezinye izingane ukukhuliswa nokunakekelwa
ngabazali zikuthatha njengento okwakufanele bayenze abazali. Ngaleyo
ndlela zona njengezingane azibakweleti lutho abazali bazo. Ezinye zize zenze
imicimbi emikhulu uma seziphuma ekhaya. Lokhu kusuke kuwukubonga
ukukhuliswa, nokuzicelela izinhlanhla lapho ziya khona. Kuya ngenkolelo
yakho-ke ekutheni uzicelela izibusiso kuMdali noma uzicelela kwabakini
ukuba bahambe nawe.
Kukhona ezinye izizathu zokungaphumi kwezinye izingane emakhaya.
Kanjalo nabazali kuyenzeka babe nezizathu zabo zokungafuni ukuba
izingane zabo ziphume. Izingane ezikhubazekile nganoma iyiphi indlela
zidinga ukunakekelwa. Umzali kuphela osuke eyazi kahle ingane yakhe. 

1. Nikeza incazelo yaleli binzana 'ukuzinika izimpiko zokundiza'
njengoba lisetshenziswe esiqeshini.


assistant
Sebengazibonela ngokwabo/sebengazimela ngokwabo.
(Okukodwa kwalokhu)