user
Astaamaha lagu yaqaan qofka hanka sare leh?


assistant
Astaanta 1aad: - 

Yool cad, qorshe degsan iyo aragti dheer. 
Waxaa lagu yaqaanaa qofka hanka sare leh, inuu yahay qof yoolkiisu u cad yahay, qorshe ku socda, aragti dheer leh, arintaas ayaa waxay u sahlaysaa inuu sameeyo wax yaalo dadka intooda badan ay u haystaan wax aan lasamayn karin, lagaari karin, xaqiiqo aan ahayne riyo iyo maaweelo caruureed ah. 

Harvard University. 
Harvard University, waa jaamacada adduunka ugu qaalisan ee ugu magaca dheer waqtigan hadda aan joogno, waxay samaysay taariikhdu markay ahayd 1970, cilmi baaris ay rabtay inay ku ogaato dhallin yarada  haysta qorshe degsan, argati cadd iyo yool ay hiig sanayaan mustaqbalka,  cilmi baarista waxay ku samaysy 100 arday oo markaas dhamaysanayaa waxbarashadoodii, warqado ayay u qaybisay waxayna ka dalbatay inuu qof walba uu ku qoro wuxuu rabo oo hiig sanaayo berrito inuu noqdo mustaqbalka, waxay kaloo ka dalbatay inay warqada ku qoraan taleefoonadooda, meelaha lagala soo xiriiri karo, 3% ayaa qoray inay leeyihiin, qorshe u degsan, aragti cad, han sare, yool ay rabaan inay ka salgaaraan, intii kalena waxay qoreen war iska caam ah oo aan lahayn qorshe iyo yool la hiigsanayo, markii cilmi baarista ay kasoo wareegtay 20 sano, ayay wacday 100 dhallin yaro oo iskugu yeertay, markaas ayay heshay in sadexdii qortay inay haystaan qorshe u degsan, iyo yool cad oo ay hiigsanayaan, inay  noqdaan kuwa meel sare gaara, jagooyin fiican qabta, shaqooyin fiican haysta, lacag fiican haysta, 90% kalena ay ka mid noqdeen dadka iska caadiga ah, ee adduunkan iska  nool waxay ku soo kor dhiyeena aysan jirin . 

Cilmi baaristaa waxaan ka faa'iidaynaa in qofka leh qorshe cad, aragti dheer, yool uu hiigsanaayo, inuu gaaraayo meel aad u saraysa, qofka aan intaas haysana uu ku noolaanaayo nolol iska caadi ah oo wax hor mar ah aan lahayn.  
Walaalkayga qiimaha badanoow ! mays waydiisay halkee u socotaa ? ma'ogtahay in horey ay culumadu u dhaheen aduunku wuxuu waddada u xaaraa qofka yaqaan meesha uu u socdo ? ma'ogtahay inay tahay talaabada kowaad ee ugu horeysa guushaa hiigsanayso inaad xadidid oo jaan goysid meeshaa  usocoto ? haddaba yool maleedahay ? barnaamuj iyo qorshe makuu degsan yahay ? yolalkaaga ma qortay ? yoolalkaas aad jaan goysay waqtigii aad fulin lahayd ma'xaddiday ? haddii ay jawaabtu tahay '' haa waan xaddiday waqtigii aan fulin lahaa '', ku bishaarayso in aad ka mid tahay 3% ay cilmi baaristaan sheegtay inay noqdeen kuwa guulaystay. 
 
DR Ibraahiim Fiqi ayaa wuxuu inoo koobayaa shanta sababood ee 97% dadku aysan u jaan goyn yoolalka ay hiigsanayaan, wuxuuna leeyahay sida: - 
a) Cabsi qofkii cabsi ku nool waligiis qof xor ah ma noqdo. 
b) Sida uu qofku naftiisa u arko, waxaad ogaataa inuusan wax tarkaagu wax weyn noqonayn haddii uusan waafaqsanayn sida aad naftaada u aragto, waayo niyadjabka uu qofku dareemaayo wuxuu saamayn wayn ku yeelanayaa talaabooyinka uu horay u qaadilahaa. 
c) Dib dhiga, walaal ka digtoonoow inaad caaddo ka dhigato hawl kuu taalay maanta inaad berrito u dib dhigto. 
d) Fikirka ay dadku ka haystaan qorshe dajinta, dadka qaarkood waxay u arkaan waqtiga lagu bixinaayo qorshe dajinta inuu yahay waqti dayacmay oo faa'iido darro ku lumay. 
e) Aqoonta qofku u leeyahay qorshe dajinta, dadka qaarkood waxaa suurtagal ah inay jecel yihiin qorshe dajinta laakiin waxaa ka maqan qaabkii ay u dajin lahaayeen. 

Ugu damayntii xasuusnoow: - inuu yahay qofkii aan qorshe iyo hadaf lahayn sidii doon aan naakhuudalahayn, labadoodaba madaxa ayay dhagax ku dhufsanayaan!