user
Таң калган Тыныстан эмне дейт?


assistant
Билимдүү немени көргөн сайын, адамдын көк беттигине таң кала берем. Ааламды акыл менен аңдагысы келген көрпенденин көк беттигине таң калбай болобу. Көк бет болгон жакшы да. Адам мээсинде  86 милиард нейрон бар экенин, асманда 200 секстилион жылдыз бар экенин билесиң. Дагы бир аз акылдуураак болсоң, “милиард” менен “секстилион” эки “л” менен жазылышын эстей жүрөсүң. Акылдуу болгон жакшы да. Толтура …измдерди, …логияларды аралаштырып сүйлөйсүң, анан оозуңдан “менин оюмча” сөзү түшпөй калат. Ооба, акылдуу болсоң, бардык нерсеге оюң болот, оюңду кызыктуу кылып айтып бере аласың, адамдар (кайсы бир деңгээлде) сени кызыгып угушат. Азыркы адам ушундай: көк бет, өжөр, билимдүү, акылдуу. Ага баарын эсептетип, тактатып, окутуп, сүйлөтүп эле койсо…

Биз эсептеп, тактап, окуп, сүйлөп жүрүп кайда келип калдык, кайда баратабыз? Ушул суроону куржунуна артынып алып, өткөн айда Айбек байке (Байымбетов) бизди касиеттүү Ыйык-Көлгө чакырды. Бардык. Жалаң билимдүүлөр, акылдуулар, илимдин дөө-шаалары чогулуптур. Жээкке чыгып калган балыктай болуп мен эле жүрөм. Ошол топто эң кенжеси да, эң узуну да, эң арыгы да, эң акылдуу эмеси да мен экенмин. Таң калып эле отурдум. Таң калам деп айтпадымбы тексттин башында. Таң кала берип, таңым калбай калмай болду. Башкалар кээде мага тааныш, кээде мага тааныш эмес тилдерди, сөздөрдү сүйлөшөт. Мен таң калып бүтпөйм. 
 
Ааламды тааныш үчүн өзүңдү тааны, өзүңдү тааныш үчүн кайда баратканыңды бил, кайда баратканыңды кайдан келатканыңдан бил, кайдан келатканыңды билиш үчүн тамырыңды изилде. Бул сөздөр меники эмес. Кимдики экени да эсимде жок. Ошо. Толтура билимдүүнүн бир жерге чогулганы да ошондон. Батыштын илимин чукуп жүрүп, өздөрүн таанырлык бир илмекей таба албай коюшуптур ошолор. Бул тууралуу биринчи күнү эле сөз болду. Биз, көчмөндөрдүн дүйнө таанымы, жашоо усулдары, ой-чабыты, дегеле баскан кадамы да тиги батыш таңуулап койгон илимдин категорияларына сыйбай турганын, биз өзүбүздүн илимий усулдарыбызды, өзүбүздүн илимибизди иштеп чыгышыбыздын зарылдыгы тууралуу сүйлөштү. Аны кантип аташ өзүнчө бир түйшүк болуп алды. “Көчмөндөрдүн/тамырлуу элдердин философиясы” деп айталы десек, батышта жаралган “философия” сөзүнүн өзү биздин дүйнө таанымга отурбай, притимитивдүү болуп калып жатпайбы. “Башкача философия” (Иная философия) деп бири, “Көчмөндөрдүн салттуу мурасынын философиялык маанилештирилиши” (Философское осмысление наследия кочевых традиций) деп экинчиси  сунуштады. Бирөө айтканы бирөөнө жакпай отуруп, акыры “Көчмөн элдердин этикасы” деген темага токтолдук. Буга да дароо эмес, экинчи күнкү Султан агайдын (Сарыгулов) маңыздуу кебинен кийин келдик. Азыр дүйнөлүк түзүм эл аралык конвенциялардан, мамлекеттердеги мыйзамдардан турса, көчмөндөрдөгү тартип этикадан келип чыккандыгы тууралуу кенен токтолду Султан агай. Мыйзам - кайсы бир топтун жашоо ыңгайы үчүн биргеликте кабыл алган эрежелери болуп, сырткы күч катары кабыл алынса, этика - адамды адам менен, адамды аалам менен тең салмакта, бакытта жашоосуна шарт түзгөн, адамдын ичиндеги күч, ичиндеги бейкуттук. 

Көчмөн этикасы, аны оңой изилдеген, түшүндүргөн жаңы методология... “келечектин кыргызы”... сырткы чабуулдардан элдин аң сезимин коргоо… мейкиндикти программалоо… манасчылар пайда кылган кубат талаасы… көлөкө менен иштөө… аялдык энергия - сүйүүнүн энергиясы… аялдагы ыйыктык ойгонгон доор… 

Сүйлөй берсе, акылды кытыгылаган сөздөр көп. Бирок көчмөндөрдүн өзгөчөлүгү ааламды акыл менен эмес, көкүрөк менен туйгандыгында. Кеп ошондо. Биз көп сүйлөштүк. Бирок андан көп нерсени сүйлөшпөй эле аңдап жаттык. Себеби баарыбыз көчмөнбүз, себеби баарыбыздын тамырыбызда кыргыздын каны агат. А эгер көкүрөгүң ачык да, акылың тунук да болсо, бул такыр башка кеп. Төрт күндүк жыйналыштын соңунда “Жаргылчак” деп аталып калган ошол топко чогулгандар ошондой акылы тунук, көкүрөгүндө көзү бар адамдар болуптур. Мен гана жүрдүм таң калып бүтпөй. Таң калган сонун да.