user
කියබු, කියම්බු, කියඹු, සහ කියුඹු: අක්ෂර වින්‍යාස හතරක් සහ අර්ථ පහක්


assistant
0. සාරාංශය
“කියබු”, සහ “කියම්බු” යන ස්වරූපවලින් අටවන සියවසේ සිට සීගිරි ගීවල හමු වී, පසුව කියඹු ලෙස සිංහල බසේ යෙදෙන සුළු වශයෙන් වුනත් කව්මිණි කොඬොල ටී. ඇස්. ධර්මබන්ධු සංස්කරණය සහ ඒ. පී. සොයිසාගේ ධර්මසමය ශබ්දකෝෂය වැනි මූලාශ්‍ර කිහිපයක පමණක් “කියුඹු” ලෙසත් යෙදෙන වචනය, සිංහලේ නිෂ්පන්න වචනයක් ලෙස සැලකිය හැක්කේ එම ස්වරූපයේ වචනයක් සංස්කෘත, පාලි, දෙමළ ආදී සිංහලට වචන ආ අනික් භාෂාවලින් සොයා ගත නො හැකි නිසා. මීට සමාන සංස්කෘත පදය වන්නේ අලක अलक යන්න.
මෙම වචනයේ අර්ථ පහක් නිඝණ්ටු, ශබ්දකෝෂ, සහ භාවිතය ඇසුරෙන් හඳුනා ගන්න පුළුවන්. ඉන් පළමු අර්ථය වන්නේ කාන්තාවන්ගේ නළලතට හෝ කොපුල් තලයට වැටෙන සේ, කෙටි කර කපා හෝ නො කපා, රැළි සහිතව වකුටු කොට හෝ එසේ නොකොට, සැදූ ඉස කෙස් රොද කියන එක. මෙයට භාවිතයේ දී පෙම් රැල්ල නොහොත් Kiss curl ලෙසත් යෙදෙනවා. මෙම අර්ථය තහවුරු කරන ව්‍යාඛ්‍යාන කරුවකු වන්නේ මකුළුදූවේ පියරතන හිමි. දෙවන අර්ථය වන්නේ අලංකාරය සඳහා නළල දෙ පසින් හෝ කණ දෙ පසින් හෝ දෙකොපුල් මතින්, කන් ගොටු ‍දෙක අඩක් මුවා වන සේ උර හිස තෙක් හෝ බෙල්ල තෙක් හෝ පියොවුරු තෙක් සිරුරෙහි ඉදිරිපස දෙ පසෙහි හෙළනා, මුතු සහ කොඳ කැකුළු, කුන්ද, සින්ධුවාර, නිකමල්, මීපුප් ආදී මල් යොදා සරසා, වකුටු ව ගොතා සැකසූ කෙස් වැල කියන එක. මෙසේ ගොතන ලද කියඹු ලිහෙන බවක් ද කුලරත්න ආරියවංශ ගී පද රචනයක ඇති “කියඹු වැල් ලිහී ඔබේ” යන්න අනුව පෙනෙනවා. වැලිවිටියේ සෝරත, මුනිදාස කුමාරතුංග, රැ. තෙන්නකෝන්, කේ. ජී. ප්‍රේමරත්න වැනි බහුතර ව්‍යාඛ්‍යාන කරුවන් මෙම අර්ථය තහවුරු කරන්නේ සංස්කෘත ශ්ලොකවල අලක යන්න මෙසේ විස්තර කර ඇති නිසා කියඹු යන්න අලක යන්නට සමානව සිංහලේ යොදා ඇති බවට ඔවුන් සලකන නිසාත් බව පේනවා. තුන් වන අර්ථයක් ලෙස හිස පිටුපසට කර ගොතන ලද කෙස් (Hair platted and tucked up behind the head) යන්න ක්ලව් ශබ්දකෝෂය ආදී මූලාශ්‍ර දෙකක් දෙතත් මෙම අර්ථය කෙතෙක් දුරට නිවැරදි ද යන්න සැක සහිතයි. හතර වන අර්ථයක් ලෙස කොණ්ඩයට ම හෙවත් කේශ කලාපය, වරල, ඉස කෙස්, යන්නට ම යෙදෙන වචනයක් ලෙසත් කියඹු යෙදෙනවා. මෙම අර්ථය සියලු ම නිඝණ්ටුවලින් තහවුරු වෙනවා. පස් වන සහ පොදුවේ පිළිනොගැනෙන අර්ථය වන්නේ 1838 මාතර සරණපාල හිමියන්ගේ හෙලදිව් අබිදානවත නිඝණ්ටුවෙහි පමණක් එන “කියඹු = නළල” යන්නයි. කියඹුව, කියඹු ලතාව, කියඹු ලිය, කියඹු වැල්, යන වචන එකම දෙයටත් කියඹු වැළවරලූ යන්න කියඹු වැල සහ කෙහෙකළඹ යන්නටත් යෙදෙනවා.
0.1. කියුඹු යන පදයෙහි විවිධ අක්ෂර වින්‍යාස හතරක්
1. කියබු = සීගිරි ගීවල 8 වන සියවසේ සිට යෙදුණු මුල් ස්වරූප දෙකෙන් එකක් (ධර්මසමය; සුමංගල - හිස කෙස්; සිරිමල් රණවැල්ල - සෙල්ලිපි අකාරාදිය සීගිරි ගී පරණවිතාන 258, 377)
2. කියම්බු, කියම්බු වැළ = සීගිරි ගීවල 8 වන සියවසේ සිට යෙදුණු මුල් ස්වරූප දෙකෙන් එකක් (සී. 364, 380 හිස කෙස් - සී. 364 හිස කෙස් රොද - සීගිරි ගී පරණවිතාන - සිරිමල් රණවැල්ල - සෙල්ලිපි අකාරාදිය)
3. කියඹු = සුලබ ව යෙදෙන සහ අති බහුතර ශබ්දකෝෂ පිළිගත් අක්ෂර වින්‍යාසය.
4. කියුඹු = අඩු වශයෙන් යෙදෙන -උදා: මකුළුදූවේ පියරතන කව්මිණි කොඬොල සංස්කරණය, ටී. ඇස්. ධර්මබන්ධු සරස්වතී සහ ඒ. පී. සොයිසා ධර්මසමය ශබ්දකෝෂයට පමණක් ඇතුළත් කළ- අක්ෂර වින්‍යාසය.
සංස්කෘත = අලක.
අමරකෝෂයේ 628 ශ්ලෝකය “අලකාශ්මීර්‍ණකුන්තලාඃ”
(තවෘන්දෙ) කෛශිකං කෛශ්‍ය - හිස කෙස් රැස Head of hair
මලකාශ වුර්ණ කුන්තලාඃ - කියඹු වැල Curls
(තෙලලාටෙ) භ්‍රමරකාඃ - කියඹු වැල නළලෙහි වූයේ Curls on the forehead
කාක පක්ෂඃ ශිඛණ්ඩකඃ - කුඩුම්බිය Locks left at the tonsure
ත්වාන්දේ කෛශිකං කෛශ්‍යම’ලකාශ් චුර්ණි කුන්තලාඃ
තෙ ලලාට භ්‍රමරකාඃ කාක පක්ෂඃ ශිඛණ්ඩකඃ.
0.2. කියඹු යන පදයෙහි අර්ථ පහක්
1. ස්ත්‍රීන්ගේ නළලතට හෝ කොපුල් තලයට වැටෙන සේ සැදූ කෙස් රොද, අලකාවලිය - curl or lock or plait of hair on the forehead or temples; කපා නළලට වැටෙන්න සැලැස්වූ ඉස කෙස් රොද; ස්ත්‍රීන්ගේ නළල දෙපැත්තේ පිහිටි අග කපා හෝ නො කපා වකුටු කොට නළලට හෙළන ලද කෙස් රොද, පෙර යෙදුම්: කුස දා කව “නොයෙක් රුවින් දිසි එළඳගෙ සිරි වත උදක් කියඹු වැල යුතු පටු නළලත''; කුරු ඉස කෙස් වැටිය, කුරු වූ ඉසකේ වැටිය, වකුටු කෙස් රොද - plait of curly hair; නළලට වැටෙන ලෙස කොට කර කැපූ ඉස කෙස් වැටිය - hair cut short to fall to the forehead; පෙම් රැල්ල Kiss curl = a small curl of hair trained to lie flat on the forehead, at the nape of the neck, or in front of the ear. North American term spit curl; beaucatcher, A small flat curl worn on the temple by women; කියුඹු - නළලට වැටෙන සේ කොට කර කැපූ රැළි සහිත කෙස් රොදට නමි. මකුළුදූවේ පියරතන - දහම් සොඬ කව; නළලත්හි සුන් කෙස වේ. (රජයේ සිංහල මහා ශබ්දකෝෂය / රජයේ සංක්ෂිප්ත / ගුණසේන මහා සිංහල / Charles Carter; හරිස්චන්ද්‍ර විජයතුංග; සරසවි සිංහල-සිංහල ශබ්දකෝෂය; ක්ලව්; ධර්මසමය; ශබ්දාර්ථ රත්නාකාරය - බෝරුග්ගමුවේ රේවත; මධුර; සුමංගල ශබ්දකෝෂය දෙන පෙර යෙදුම් - කව්සිළුමිණ 1946 සෝරත පිට 38, ජාතක අටුවා ගැටපදය ජයතිලක පිට 116 පෙළ 20, රුවන් මල් නිඝණ්ටුව විජේසේකර 491 පද්‍ය;)
2. නළල දෙ පසින් බෙල්ල තෙක් වැටෙනා මුතු සහ මල් යොදා සරසන කෙස් රොද; ස්ත්‍රීන්ගේ කර්ණාන්තයෙහි ගොතන කෙස් රොද; “කියඹු නිකම්ම හෝ මල් සමග රැළි සැකසෙන සේ ගොතනු ලැබේ.” “කියඹු වැල් යනු කාන්තාවන්ගේ කණ දෙ පසින් ළැම පෙදෙස දෙසට,පහළට වැටෙනා සේ ගොතා සැකසූ කෙස් වැලකි.”; කියඹු - නළල දෙ පසෙහි ගෙතුණු කෙස් රොද මේ නමින් ගැනේ. සංස්කෘතයෙහි මෙයට නම් අලක යනු යි. මෙය කුන්ද - සින්ධුවාරාදි කුසුමයෙන් සරසනු සිරිති - මුනිදාස කුමාරතුංග - මුවදෙව් දා විවරණය, පිට 136 - සාක්ෂි පිණිස “චුම්බනාදලක” නම් කාලිදාස ශ්ලෝකය ඉදිරිපත් කරයි; මුතු කුසුම් ආදියෙන් ගොතා ඉදිරි දෙ පසෙහි හෙළන කෙස් රොද ‘කියඹු’ නමි - මුනිදාස කුමාරතුංග - සසදා විවරණය; කොපුලින්, තන මඬලෙහි වැටෙන්නා වූ, වකුටු වූ කියඹුව, සිසි බිඹුයෙන්, මෙරුයයෙහි, එල්බෙන්නා වූ, නයකු මෙන්, දිසේ. මෙයින් කියඹු වැළෙහි දිග මැන ගත හැකි වේ. කොහි සිටැ කොයි දෙසින් කොයිට යේ දැයි ද මැනවින් මැ හැඟවෙයි. කාලිදාසයෝ කියඹු මුතු ලා කොඳ කැකුළු ලා ගොතනු ලබන බව කියත්. ‘මුක්තාජාලග්රලථිතමලකං’ [ මුතු දැලින් ගොතන ලද අලකා ඇති.] ‘අ‍ලකෙ බාලකුන්දානුවිද්ධං’ [ කියඹුයෙහි තරුණ කුන්දයෙන් අනුවිදුනා ලද.] මුනිදාස කුමාරතුංග - සසදා විවරණය; කියඹු - නළලට වැටෙන සේ ගොතා හෙළූ කෙස් රොද මෙ නම් වේ. සංස්කෘතයෙහි ‘අලකා’ යනු නමි. මුනිදාස කුමාරතුංග - මයුර සන්දේශය; “අලකාශ්මීර්‍ණකුන්තලාඃ’” යනු අමරකෝෂය යි. ස්ත්‍රීන් අලංකරණය පිණිස ‘නිකමල්’ ‘මී මල්’ යොදා කියුඹු සදන බව කාව්‍යයෙහි ප්‍රසිද්ධ යි. - වැලිවිටියේ සෝරත - කව්සිළුමිණ; ‘මිහිසිඳුවර’ යනු මී මල් හා නිකමල්ය. අඟනෝ එයින් කියඹු සරසති. ඒ බව ගුරුළුගෝමී හුද “මීසිඳුවරින් කියඹුලිය සදා” (ධර්මප්‍රදීපිකාව 54) යනුවෙන් කීහ. වැලිවිටියේ සෝරත - කව්සිළුමිණ; ‘කියඹු’ යනු ගැහැණුන්ගේ නළල දෙ පසෙහි කොට කර කැපූ නොහොත් මුතුහර, කොඳ කැකුළු, මීපුප්, නිකමල් ආදිය දමා ගෙතූ කෙස්රොද යි. “අලකාශ්මීර්‍ණකුන්තලාඃ’” යනු අමරකෝෂ යි. ස්ත්‍රීන් අලංකරණය පිණිස ‘නිකමල්’ ‘මී මල්’ යොදා කියුඹු සදන බව කාව්‍යයෙහි ප්‍රසිද්ධ යි. - වැලිවිටියේ සෝරත - කව්සිළුමිණ; කියඹු වැළ හෙවත් අලකාවලිය, කන් ගොටු ‍දෙක අඩක් මුවා වන සේ උර හිස තෙක් වැටෙන්නට ගොතා හෙළූ කෙස් රොදයි. එහි මල් හෝ මුතු හෝ ගැවසීම් කැරේ. කියඹු වැළි = කීයඹු වැළ ඇති. රැ. තෙන්නකෝන් -කෝකිල සන්දේශය; කියඹූ වැළ නම් දෙ කොපොල වසා පියොවුරු තෙක් වැටෙන මුතු මල් ආදියෙන් සරසන ලද කෙස් රොදයි. රැ. තෙන්නකෝන් - කෝකිල සන්දේශය; ඔවුන් ගේ අලකා වැළ මුහුණට වැටෙයි (පලග හුණු මුහුණු?). අලකාව නම් ඉදිරි පිට දෙපැත්තේ හෙළන, මලින් මුතුයෙන් සෑදූ කෙස් රොද දෙකයි. ‘කියඹු’ වැළ යනු ද මීට මැ නමෙකි. “කියඹු වතළ දළ කැළලොතළ සේකර” යැයි මියුරු අසුන් කරුවන් කීයේ එ හෙයිනි. මෙය දෙ කොපොල පහසිමින් පියොවුරු මතට වැටෙන සේ හෙළුව බව “ස්තනාහෝගේ පතන් භාති කපොලාත් කුටිලෝලඃ ශශාංකබිම්බතෝ මේරෞ ලම්බමාන ඉවෝරගඃ - කොපොලින් තන මඬලෙහි වැටෙන්නා වූ වක් හෙවත් වැකැටි ගැසුණු අලකාව සිසි බිඹුයෙන් මේරුයෙහි එල්ලෙන නයකු සේ පෙනේ” යන්නෙන් පළ වෙයි. මුහුණ සඳ මෙනි, නළල් තලයට අලකා රොද වැටුණා ම මුහුණේ පසක් වැසෙනුයෙන්, අඩක් රාහුට අසු වූ සඳ මෙන් එය පෙනේ. රැ. තෙන්නකෝන් - කෝකිල සන්දේශය; “මිසිඳුවරින් කියඹුලිය සදා” ධර්මප්‍රදීපිකාව; කියඹු වැල් ලිහී ඔබේ - කුලරත්න ආරියවංශ; අලක - අලංකාරය සඳහා කන අගින් නවා පහතට හෙළන කෙස් රොද. මෙයට කියඹු වැල යයි ද කියනු ලැබේ. කන අක් අලක රොද මුතු පටකින් ගොතා බැඳ ගෙන. කේ. ජී. ප්‍රේමරත්න - ගිරා සන්දේශය (රජයේ සංක්ෂිප්ත; සරස්වතී අකාරාදිය - ටී ඇස් ධර්මබන්ධු; ධර්මසමය ඒ. පී. සොයිසා; පියුම් මල් නිඝණ්ටුව; ගුණසේන සිංහල මහා අකාරාදිය ටී. ඇස්. ධර්මබන්ධු)
3. හිස පිටුපසට කර ගොතන ලද කෙස් Hair platted and tucked up behind the head; තූප්පය (ක්ලව්; ධර්මසමය - ඒ. පී. සොයිසා; බෝරුග්ගමුවේ රේවත - ශබ්දාර්ථ රත්නාකාරය; පුරාණ නාමාවලිය; නව නාමාවලිය)
4. කේශ කලාපය, වරල, වරලස, ඉස කෙස්, Hair of the head (රජයේ සිංහල මහා ශබ්දකෝෂය / රජයේ සංක්ෂිප්ත / ගුණසේන මහා සිංහල - හරිස්චන්ද්‍ර විජයතුංග; සරසවි සිංහල-සිංහල ශබ්දකෝෂය; සුමංගල; ක්ලව්; පියුම් මල් නිඝණ්ටුව 85-2; රුවන් මල් නිඝණ්ටුව 293, 491; පුරාණ නාමාවලිය 260; හෙලදිව් අබිදානවත 474; සුමුගු දා කාව්‍ය සංග්‍රහය ටිප්පණි 1954 බී. ඒ. ගුණසේකර - වරල, ධම්මිල්ලය, මුහුළු, වරල්, කියඹු යනාදිය හිසකෙයට නමි.)
5. නළල (1838 මාතර සරණපාල හිමියන්ගේ හෙලදිව් අබිදානවත නිඝණ්ටුවෙහි පමණි)
පළමු සහ දෙවන අර්ථයන්ට සමාන “අලක” වචනයේ අර්ථ:
6. අලකය, අලකා, අලකාව - A. කියඹු වැල; ස්ත්‍රීන්ගේ නළල මත හෝ දෙකොපුල මත වැටෙන වකුටු වූ කෙස් රොද; B. වැල්වල හට ගන්නා දඟර වැටුණු සිහින් කෙන්ද; ප්‍රතානය (රජයේ සංක්ෂිප්ත)
7. අලකාවලිය = කේශ කලාපය (සරසවි සිංහල-සිංහල ශබ්දකෝෂය)
0.3. කියඹු යන පදයෙහි පළමු, දෙවන, සහ තුන් වන අර්ථවලට සමාන පද
පළමු අර්ථයට
1. අලකා, අලක (සංස්කෘත තත්සම अलक a curly hair, lock of hair)
දෙවන අර්ථයට
1. අලකා, අලක (සංස්කෘත තත්සම अलक)
තුන් වන අර්ථයට
1. තූප්පය (බෝරුග්ගමුවේ රේවත - ශබ්දාර්ථ රත්නාකාරය)
තූප්පය - ස්ත්‍රීන් කෙස් වැටියට යොදන මෝස්තරයක් (ගොඩගේ ප්‍රායෝගික - හරිස්චන්ද්‍ර විජයතුංග)
තූප්පය - දෙපස උස්ව සිටින සේ පීරා සකස් කරන කොණ්ඩා මෝස්තරය (රජයේ සංක්ෂිප්ත)
0.4. එකම අර්ථයෙන් යෙදෙන කියඹු වචනයේ විවිධ ස්වරූප
1. කියඹුව
2. කියඹු ලතාව (පෙර යෙදුම් - කාව්‍යා. III 89 - රජයේ සිංහල මහා)
3. කියඹු ලිය; (පෙර යෙදුම් - කව් මුතුහර (1) 646; ධර්මප්‍රදීපිකාව 208-33 - ''කියඹුලිය සදා ලතු අලුත් පතුල් තඹුරෙහි නූපුර රාවයෙන්'' - රජයේ සිංහල මහා; ධර්ම ප්‍රදීපිකාව 1927 ශ්‍රී ධර්මාරාම 215-80- සුමංගල ශබ්දකෝෂය)
4. කියඹු වැල්, කියඹු වැළ (කව්සිළුමිණ 1946 සෝරත 414; මුවදෙව්දාවත බටුවන්තුඩාවේ 80- වැලක් වැනි කියඹුව - සුමංගල ශබ්දකෝෂය; එඩ්මන් මහා සිංහල සාහිත්‍ය ශබ්දකෝෂය; රජයේ සිංහල මහා පෙර යෙදුම් - සසදා. 211; කව්සිළුමිණ 414; අමරකෝෂය 628; කව්මිණි කො. 197; කව් මුතුහර. (1) 614; අනුරාධ යු. 141-23 - “මඳ නෙලෙන් නැටවුණු කියඹුවැළින් හෙබි'')
5. කියඹු වැළුවරලු / කියඹු වැළවරලූ (කියඹුවැළ හා කේශ කලාපය - ධර්ම ප්‍රදීපිකාව 1927 ශ්‍රී ධර්මාරාම 283-19, 300-13 “ලලන සුනිල් කියඹු වැළවරලූ මැ බිඟු පෙළ ඇති " - සුමංගල ශබ්දකෝෂය; කියඹු වැල සහ කෙහෙ කළඹ - අලකාලතාවෙන් යුත් කෙස් කලඹ - සරසවි සිංහල-සිංහල ශබ්දකෝෂය; රජයේ සිංහල මහා ශබ්දකෝෂය).
6. කියඹ රාජිය, කියඹරාජිය (කුරු වූ ඉසකේ වැටිය - row of curls - ධර්මසමය; කියඹුවැළ - රජයේ සිංහල මහා ශබ්දකෝෂය දෙන පෙර යෙදුම චාල්ස් කාටර්)
පළමු සහ දෙවන අර්ථයන්ට සමාන පදය:
7. අලකය
8. අලකාවලිය (අලක+ආවලි)
A. නිඝණ්ටු
A.1. 1270 - 1293 පියුම් මල් නිඝණ්ටුව - කතෘ අඥාත
කියඹු - 1. කේස කලාප, 2. නළාටාන්තයෙහි ගෙතූ කේස; යන දෙක්හි.
A.2. 1421-04-30 පුරාණ නාමාවලිය - නල්ළූරුතුන් මිනි සන්හස් මැතිඳු
මුහුළු, වරල්, කියඹු, (නම් වේ ඉස කෙසට) [The names for the hair on the head are]
A.3. 1422 – 1466 රුවන් මල් නිඝණ්ටුව - 6 වන සිරි සඟ බෝ පරාක්‍රමබාහු රජ
486. කියඹු 1. වරල්හිදු 2. නළලත්හි සුන් කෙස වේ.
A.4. 1778 නව නාමාවලිය - තල්ගහගොඩ රත්න හිමි
වරල, කේ, කියඹු, කෙස්, නලකේ, මුහුළු,
කෙහෙ, නර (මෙඅට ඉසකේසට නම් වේ ළු)
A.5. 1838-10-02 - හෙලදිව් අබිදානවත - මාතර සරණපාල හිමි
කියඹු, නලල්, බහළය, (මේ නම් නොලෙස
නළලට කියන නමි දැනගන් සැකය පිස)
B. පෙර යෙදුම්
B.1. කියඹු - පද්‍ය පෙර යෙදුම්
B.1.1. 1100-1200 මුවදෙව් දාව - මුනිදාස කුමාරතුංග විවරණය
80. ලළන කියඹු වැළින්
ගලතැ'ස්හි සිඳුවර රොන් [සිදු මරණෙන්]
එතර නුදුටුහු පියෝ [නුහුටුහු පියන්]
පැහැසර වටොර සෙපියන්
අන්වය: ලළන කියඹු වැළින් සිඳුවර රොන් ඇස්හි ගලත. එතෙර පියෝ සෙපියන් පැහැ සර වටොර නුදුටු හු.
අර්ථය: චඤචල වන්නා වූ අලකාවලියෙන් සින්ධුවාර කුසුම් රේණුත් (නික මල් රොන්) ඇස්හි ගිලිහෙත් මැ, ඒ කාලයෙහි ප්‍රියයෝ (වල්ලභයෝ) ස්වකීය ප්‍රියාවන්ගේ වට වූ ඌරු නො දුටු හ.
ප්‍රියාවන්ගේ ව ඌරු දර්ශනයෙහි බද්ධාභිලාෂ ඇති වල්ලභයන් එ දෙසැ නෙත් හැළන කලැ, ලජ්ජායෙන් මිරිකුණා වූ ප්‍රියාවෝ ඌරු දර්ශනයට අවකාශ නොදෙන පිණිසැ සැමියන් ගෙල වැලැඳ මුඛ චුම්බනය කෙරෙත්. එ කලැ ඔවුන්ගේ කියඹු වැළින් නික මල් රොන් වල්ලභයන්ගේ ඇස්හි හෙයි, එයින් පීඩිත වූ ඇස් ඇති වල්ලභයෝ ප්‍රියාවන්ගේ ඌරුව නො දකිත් මැ යි.
චුම්බනයෙන් අලක චූණිය ඇස්හි ගලන සේ කාලිදාසයෝ ද කී හු:
චුම්බනාදලකචූණිදූෂිතං
ශඞක‍රොපිනයනං ලලාටජම්
උච්ඡවසත කමලගන්ධපයෙ දදෞ
පාර්වසතිවදනගන්ධෙවාහිනෙ’ ෴ යි.
ශංකාරඃ අපි - ඊශ්වර තෙමේ ද, චුම්බනාත් - චුම්බනය හේතු කොටැ ගෙනැ, අලකචූණි - කියඹුයෙහි යෙදූ චුණියෙන්, දුෂිතම් - පීඩිත වූ , ලලාවජනයනම් - නළල්හි වූ ඇස, උච්ඡවසත් - හමන්නා වූ, කමල ගන්ධයෙ - නෙළුම් සුවඳ ඇති. පාර්වති වදන ගන්ධූවාහිනෙ - පාර්වතියගේ මුඛමාරුතයට, දදෙ‍ - දිනි උමාව ඊශ්වරයාගේ ඇසට පිඹ අලක චූණිය දුරැ ලූ හ යි කියූ සේ යි.
ටිප්පණි : කියඹු - නළල දෙ පසෙහි ගෙතුණු කෙස් රොද මේ නමින් ගැනේ. සංස්කෘතයෙහි මෙයට නම් ‘අලක’ යනු යි. මෙය කුන්දම, සින්ධුටවරාදි කුසුමයෙන් සරසනු සිරිති.
B.1.2. 1197-1200 සසදා වත - මුනිදාස කුමාරතුංග විවරණය
211. එ රජ රුපු කලුන් – කියඹු වැළ හුණු වුවනත්
පලග අඩ ගහණ ඔත – මැලෑ සඳ සිරි ඉසිලී
අන්වය: එ රජ රුපු කලුන් කියඹු වැල හුණු වුවනත්, පලග අඩ ගහණ ඔත මැලැ සඳ සිරි ඉසිලී.
පදාර්ථ: ඒ රාජයා ගේ සතුරු කාන්තාවන්ගේ අලකාවලී වැටුණා වූ වක්ත්‍රය (තෙමේ,) රාහු විසින් අර්ධ ග්‍රහණය කරන ලද්දා වූ මිලාන වූ චන්ද්‍රයාගේ ආකාරය දැරී යැ.
විස්තර: බ්‍රහ්මදත්ත රාජයා ගේ සතුරන් ගේ කාන්තාවෝ සිය සැමියනට පත් විපත නිසා ශෝකයෙන් තැවෙති. පෙරැ මෙන් ඔවුන් ගේ අලකා ගොතා සරසන ලද්දේ නො වේ, නිකම් මැ මුහුණට වැටී මුහුණින් අඩක් වසාගෙනැ සිටී. එ හෙයින් ඒ මුහුණ, රාහුහු විසින් අඩක් ගන්නා ලද සඳ වැන්නැ.
ටිප්පණී: කියඹු - මුතු කුසුම් ආදියෙන් ගොතා ඉදිරි දෙ පසෙහි හෙළන කෙස් රොද ‘කියඹු’ නමි. සංස්කෘතයෙහි ‘අලක’ යනු වෙයි.
“සත්නාහොගෙ පතන් භාති කපොලාත් කුටීලො ‘ලකඃ ශශාඞ්කඛීම්බතො මෙරෞ ලම්බමාන ඉචොරගඃ
කොපුලින්, තන මඬලෙහි වැටෙන්නා වූ, වකුටු වූ කියඹුව, සිසි බිඹුයෙන්, මෙරුයයෙහි, එල්බෙන්නා වූ, නයකු මෙන්, දිසේ). මෙයින් කියඹු වැළෙහි දිග මැන ගත හැකි වේ. කොහි සිටැ කොයි දෙසින් කොයට යේ දැයි ද මැනවින් මැ හැඟැ වෙයි. කාලිදාසයෝ කියඹු මුතු ලා කොඳ කැකුළු ලා ගොතනු ලබන බව කියත්.
‘මුක්තාජාලග්රලථිතමලකං’ [ මුතු දැලින්ගොතන ලද අලකා ඇති.] ‘අ‍ලකෙ බාලකුන්දානුවිද්ධං’ [ කියඹුයෙහි තරුණ කුන්දයෙන් අනුවිදුනා ලද.] -
B.1.3. 1266-1269 කව්සිළුමිණ - වැලිවිටියේ සෝරත 1960 සංස්කරණය
38 වන කවිය
ඔහු කග මේ හිවි රුපුනඹුවන් බැම මියුරු
නළල්තල රන් අතළේ කියඹු සිකිපිල් අතළේ
අර්ථය: ඔහුගේ (හිවි) එසෙවූ ඛඬ්ගය නමැති මේඝය තෙමේ රුපුන්ගේ අඹුවන්ගේ බැම නමැති මොනරාගේ (කියඹු) අලකා නමැති (සිකිපිල්) සඳැස්පිල් නලල්තලය නමැති රන්ගල් තලාවෙහි ඇතිරී ය.
විස්තර: මේ රජු කඩුව එසෙවූ (යුද්ධාරම්භ කළ) විට සතුරු රජුන්ගේ දේවීහු සියහිමියන්ට නියතින් ම අන්තරාය වෙති යි ශොකයෙන් කියඹුවැල් තැබුම් ආදී ප්‍රසාධන කාර්යයන්හි නො යෙදෙති. එවිට කියඹුවැල් නළලෙහි වැටේ. බැම මොනරෙකු සේ සැලකූ විට උගේ පිල් ලෙස තැකිය හැක්කේ කියඹුවැල් ය.
‘කියඹු’ යනු ගැහැණුන්ගේ නළල දෙපසෙහි කොට කර කැපූ නොහොත් මුතුහර, කොඳකැකුළු, මීපුප්, නිකමල් ආදිය දමා ගෙතූ කෙස්රොද යි. “අලකාශ්මීර්‍ණකුන්තලාඃ’” යනු අමරකෝෂ යි. ස්ත්‍රීන් අලංකරණය පිණිස ‘නිකමල්’ ‘මී මල්’ යොදා කියුඹු සදන බව කාව්‍යයෙහි ප්‍රසිද්ධ යි. - වැලිවිටියේ සෝරත කව්සිළුමිණ 1960.
305 වන කවිය
කතක බොන මිහිවිත [මීවිත්ත]
හෙත කියඹු මිහි සිඳුවර
දුර ලන්නාසින් පිඹියේ
මුව මිහිගත [මුවමී ගතෙ] නරවරා
අන්වය: කතක බොන මිහිවිතැ - හෙත කියඹුමිහිසිඳුවර, දුරැ ලන්න්සින් පිඹි සේ - මුවමිහි ගතෙ මිහිසුරා කියඹු සිඳුවර.
අර්ථය: කාන්තාවක බොන මීවිතෙහි කියඹුවෙහි මී සිඳුවර මල් වැටෙත් ම ඒ මහීශ්වර තෙමේ එය දුර ලන අදහසින් පිඹි පරිද්දෙන් (ඒ කතගේ) මුඛමධුව ගත්තේ ය. / තම කියඹු වැළෙහි වූ මල ගිලිහී තමාගේ මී තැටියෙහිම වැටෙන කල, එය දුරලන්ට පිඹිත්ම රජ ඇගේ මුහුණ සිම්බේ ය. (මාටින් වික්‍රමසිංහ)
විස්තර: රජතෙමේ මිහිසුරුය. මීවිතෙහි වැටුනු මීසිඳුවර බැහැර කරන්නට මිහිසුරු තෙමේ පිඹින්නාක් මෙන් දක්වා මුවමී ගති. ‘මිහිසිඳුවර’ යනු මී මල් හා නිකමල්ය. අඟනෝ එයින් කියඹු සරසති. ඒ බව ගුරුළුගෝමීහු ද “මීසිඳුවරින් කියඹුලිය සදා” (ධර්මප්‍රදීපිකාව 54) යනුවෙන් කීහ. වැලිවිටියේ සෝරත - කව්සිළුමිණ
414 වන කවිය
සිකිනඹළ පිල් ලෙල කියඹු වැල පොද සිඳුවර
දස අඹුවන් පලන් හර විලසින් දිසි බලා වැල
අන්වය: සිකිනඹල පිල් ලෙල - කියඹුවැල පොද සිඳුවර, දස අඹුවන් පලන්හර - විලසින් දිසි බලා වැල.
අර්ථය: ශිඛීන් විසින් (අඹළ) විහිදවූ (සඳැස්) පිල් (දස අඹුවන්) දිශා නමැති කාන්තාවගේ (ලෙල කියඹු වැල විලසින් දිසි) ලීලොපෙත වූ කියඹුවැල ලෙසින් දෘශ්‍යමාන වීය. (පොද) වැහිදියබිඳු දසඅඹුවන්ගේ (සිඳුවර) නිකමල් විලසින් දිසි. බලාවැල (කොක්පෙළ) දසඅඹුවන් පලන් (පැලඳි) (මුතු) හර විලසින් දිසි.
B.1.4. 1385-1391 මයුර සන්දේශය - මුනිදාස කුමාරතුංග 1935 සංස්කරණය
35. කියඹු වතළ දළ කැළැ ලොතළ සේකර
පැළැඳි ඔරැදි මලිගිය මලිනි සේකර
ලියෙව් ලියන් කැලුමළු ළපලු සේකර
තො දැකැ නොපටු සිතිවිලි සිතැ තොසේකර
අන්වය: කියඹු වතළ දළ කැළැල ඹතළ සේකර, ඔරැඳි මලිගිය මලිනි සේකර පැළැඳි, කර ළ පලු සේ කැලුම් අළු, ලිය එව් ලියන් දැකැ, තෝ සිතැ නොපටු සිතිවිලි තොසේ කර.
අර්ථය: අලකා වැතුරුණා වු නළල සස ලපය වැටුණා වු තරුණ චන්ද්‍රයා සේ විරාජමාන වු (බැබැළුණා වු) මාලති කුසුමයෙන් ‍ශේඛර (මුදුන මල් කඩ) පැළැන්දා වු, හස්තය තරුණ පල්ලවය මෙන් කාන්තිය දුන්නා වු, ලතාවන් වැනි වු ස්ත්‍රීන් දැකැ, තෝ සිතෙහි අල්ප නුවු සිතිවිලි සන්තෝෂයෙන් කරව.
විස්තර: කැලණියෙහි ස්ත්‍රීන් දැකැ උන්ගේ රූප සෞන්දර්යවයෙන් බෙහෙවින් පහදුව යි මේ කි සැටි යැ. ඒ ස්ත්‍රීන් ගේ අලකා විසිරි ගිය නළල සස ලපය ඇති බාල සඳ (අඩ සඳ) වැන්නැ. ඒ ස්ත්‍රී හු සත්පෙති දැ සමන් මලින් කළ මුඳුන් මල් කඩ පැළැඳියෝ යැ. උන් ගේ අත් ළා දළු මෙන් රතු යැ. එ හෙයින් ඔහු ලතාවන් වැනි වෙත්.
ටිප්පණි : කියඹු - නළලට වැටෙන සේ ගොතා හෙළූ කෙස් රොද මෙ නම් වේ. සංස්කෘතයෙහි ‘අලකා’ යනු නමි. මයුර සන්දේශය - මුනිදාස කුමාරතුංග
B.1.5. 1440-1446 කෝකිල සන්දේශය - රැ. තෙන්නකෝන් 1961 සංස්කරණය
42 වන කවිය
විකසිත තමලු ලිය මල් බර කියඹු වැළී
අකණු නිතඹ පුල් වනඟන කරන තිළී
එක සර සරන පැහසර රෑන සැදි කිළී
දැක තට සිතෙයි සැක නොවැ ලෙළෙන මිණී වැළී
අන්වය: විකසින තමලු ලිය මල් බර කියඹු වැළි, (නිතඹ) අකණු නිතඹ, පුල් වන අගන නිළිකරන, එක සර සරන පැහැයර රෑන සැදි කිළි දැකැ සැක නොවැ තට සිතෙයි ලෙළෙන මිණි වැළි.
අර්ථය: පිපුණා වු කොල්ලම් වැල් නැමැති මලින් බර අලකා රොද ඇති, (අවට පියෙස නැමැති) පටු නුවු උකුළ ඇති, මල් පිපුණ වනය නැමැති තුටු කරවන්නා වු, එක් හඬින් සරන්නා වු, රංචු ගැසුණු ගිරවුන් දැක තට සැක නැතිවැමැ සිතෙයි ලෙළ දෙන්නා වු මැණික් මාල යැයි.
විස්තරය: වැල්ලේ මඬමෙන් ඔබ්බෙහි වන රොදක් වු බව මින් පෙනේ. මියුරු අසුන් කරුවෝ ද එයට දෙස් දෙති. ඒ වන රොඳ හෙවත් කැලැ කැටිය අගනක කොටැ මෙහි දැක්වේ. මල් පිපුණු වනය අඟනයි, එහි ඇති මල් පිපුණු කොල්ලම් වැල් ගොල්ල එ අඟන ගේ ගවසත ලද මලින් බර අලකා රොදයි. අවට පැතිරි බිම් තලය (නිතඹ) පටුනු වු හෙවත් පුඵල් වු උකුළ (නිතඹ) යි. එහි ගිරවු සරති. ඔවුන් සරන්නේ එක් හඩින් සරන්නේ රංචු (රෑන්) ගැසීයි. ඒ ගිරා රංචු (රෑන්) දුටුවා මැ සැක නැති වැ මැ කොවුලාට සිතෙනවා ඇති ලෙළ දෙන මැණික් වැළ යැ කියා. ඒ රෑන ගිරවුන් කරන්නේ මල් පුල් වන රොද නැමති අනගනට නොස දිමයි.
ටිප්පණි: කියඹු වැළ හෙවත් අලකැවලිය, කන් ගොටු ‍දෙක අඩක් මුවා වන සේ උර හිස තෙක් වැටෙන්නට ගොතා හෙළූ කෙස් රොදයි. එහි මල් හෝ මුතු හෝ ගැවැසිම් කැරේ. (කියඹු) වැළි = (කීයඹු) වැළ ඇති. රැ. තෙන්නකෝන් -කෝකිල සන්දේශය.
278 වන කවිය
ලෙළ දළ කියඹු වැළ සැදී
වෙළ වරඟන ලිය වැලැඳී
දළ මුතු හර මලෙහි බැඳී
දොළ කරැ සත සිටිනි ළඳී
අන්වය: දළැ ලෙළ කියඹූ වැළ සැදි, වෙළ වැ රඟන ලිය වැලැඳී දළ මුත් හර මලෙහි බැඳි සත දොළ කැරැ ළඳි සි‍ටිති.
අර්ථය: නළලේ ලෙළ දෙන කෙස් රොද රැඳුණා වූ, ලහි වැ නටන්නා වූ ගෑනුන්ගේ ඇඟේ එතුණු පට මහ මුතු වැළ නැමැති මල පුඬුයේ බැඳි දනෝ ආසා කොටැ සිත දී සිටිත් .
ටිප්පණි: කියඹූ වැළ නම් දෙ කොපොල වසා පියොවුරු තෙක් වැටෙන මුතු මල් ආදියෙන් සරසන ලද කෙස් රොදයි. රැ. තෙන්නකෝන් - කෝකිල සන්දේශය
143 වන කවිය
පලග වන් වියත් දද තුටු වන්ට බලී
පලඟ අවි රැගත් වරැ මෙ විරු රුපු කලී
[පලග] හුණු මුහුණු සහදුන් කඳුළු හැලී
පලඟ අඬ ගහණ මිලි තරිඳු සිරිසිලි
වියන් දද තුටු වන්ව බලි පලග වන් මෙ විරු පලග අවි රැගත් වරැ රැපු කලී සහඳුන් කඳුළු හැලි පලග හුණු මුහුණු පලග අඬ ගහණ මිලි තරිඳු වැනි. / වියත්ද ද, ද්වීජගණයා; තුටුවන්ට, සන්තෝෂ ජනනය කිරීමට; බළ, ගෝචර වූ; පලගවත්, අග්‍ර ඵලයක් වැනි; මෙමරු, මේ විර බලපරාක්‍රම පරා ක්‍රමබාහු මහරජානන්; පලඟ අවිරැගත්වර, පටලායුධ සන්නද්ධව රණ ප්‍රාප්ත වූ කල්හි; රුපු කලී, වෛරීනෘප කලත්‍රැන්ගේ; සහඳුන්, අංජනා ලෙ පදිගු පුළුල්නයනින්; කඳු එ හැලි, නෙත්‍ර ජල වහන කළා වූ; පලඟහුනු, පලා වන් වූ; මුහුනු, මුඛයෝ තුමු; පලඟ, රාහු ග්‍රහයා විසින්; අඩ ගහණ, අර්ධ ග්‍රහණය කළා වූ; මිලිතරිඳු, මලීන චන්ද්‍රයාගේ; සිරි සිලී, සෝභාව දරුසේයි; - පී. එස්. පෙරේරා 1906 සංස්කරණය.
වියතුන් හෙවත් උගතුන් නැමැති කුරුල්ලනට තුටු වීම පිණිසැ මහත් වූ පල තුරක් වැනි මේ වීරයා පලිය සහිත ආයුධ අතට ගත් විටැ සතුරු අඹුවන් ගේ අඳුන් වැ ඇති කඳුළු දහාරා වැගිරෙන අලකාවලිය වැටී ඇති මුහුණ රාහු අඬක් ගත් දුමුරස වූ සඳ වැනියි.
වියත් දනෝ - වෙසෙසින් කිවියෝ - කුරුල්ලෝයි. මේ රජ තෙමේ මහත් වූ පල තුරෙකි හෙවත් පල දරන ගසෙකි. පල ඇති රුකට කුරුල්ලන් පියාඹා අවුත් වසා පලබුදිමින් තුටු වන්නා සේ මෙ රජ කරා වියත්තු පැමිණැ සැපත් ලබති. පල රසින් මත් කුරුල්ලන් නද දෙන්නා සේ සැපත් ලැබීමෙන් තුස්නා වියත්තු මෙ රජු පසසිත්.
එ අයුරු වූ මෙ රජු සටනට පලිස් කඩු දුනු ඈ අවි ගත් විටැ සතුරනට මර නියතයි. එ බව දන්නා සතුරු අඹුවෝ සිය හිමියන් ගෙන් වන වියෝව සලකා සොවින් සැලෙත්, ඔවුන් ගේ අලකා වැළ මුහුණට වැටෙයි. ඇසින් කඳුළු දහර ගලයි. එ කඳුළින් ඇසැ අඳුන් සේදී යයි. මුහුණ දුමුරස හෙවත් දිඹිරි ගැසේ.
ඔවුන් ගේ අලකා වැළ මුහුණට වැටෙයි (පලග හුණු මුහුණු?). අලකාව නම් ඉදිරි පිට දෙ පැතතේ හෙළන, මලින් මුතුයෙන් සෑදූ කෙස් රොද දෙකයි. ‘කියඹු’ වැළ යනු ද මීට මැ නමෙකි. “කියඹු වතළ දළ කැළලොත ළසේකර” යැයි මියුරු අසුන් කරුවන් කීයේ එ හෙයිනි. මෙය දෙ කොපොල පහසිමින් පියොවුරු මතට වැටෙන සේ හෙළුව බව “ස්තනාහෝගේ පතන් භාති කපොලාත් කුටිලෝලඃ ශශාංකබිම්බතෝ මේරෞ ලම්බමාන ඉවෝරගඃ -- කොපොලින් තන මඩලෙහි වැටෙන්නා වූ වක් හෙවත් වැකැටි ගැසුණු අලකාව සිසි බිඹුයෙන් මේරුයෙහි එල්ලෙන වයකු සේ පෙනේ” යන්නෙන් පළ වෙයි. මුහුණ සඳ මෙනි, නළල් තලයට අලකා රොද වැටුණාම එහි (මුහුණේ) පසක් වැසෙනුයෙන් අඬක් අසු වූ සඳ මෙන් එය පෙනේ. රැ. තෙන්නකෝන් - කෝකිල සන්දේශය.
B.1.6. 1581-1592 දහම් සොඬ කව - මකුළුදූවේ පියරතන දහම් සොඬ කව
51. ඔහු කග මේ නඟත
රුපඹු බැම සිකි නළලත
රන් ගිරි අතල මත
කියඹු සඳපිල් කැල විදා ගත
අර්ථය: (ඔහු) ඒ රාජයා විසින්, කග නමැති මේඝයා, නගන කල්හි, රුපඹු බැම නමැති මයුරයෝ, නළලත නමැති රන්ගිරි අතල මත, කියඹු සඳ පිල් කැල විදහා ගත්තේය.
විස්තරය: වැසි වසින විට පිල් විදහා ගැනීම මොනරුන්ගේ සිරිතය. මේ රජුගේ කඩුව මේඝය වැන්න. එය ඔසොවන කල සතුරු ස්ත්‍රීන්ගේ බැම නැමති මොනරු නළල නැමති ගල්තලය මතුයෙහි කියඹු නැමති සඳ පිල් විදා ගත්හ. මොනරුන් වැසි වසින විට පිල් විදහාගෙන නටන්නේ සතුට හේතුකොට ගෙනය. සතුරු අඹුවන්ගේ බැම නැමති මොනරුන් නැටුයේ සතුට නිසා නොවේ. සිය හිමියනට විපත්වෙති බියෙනි. කියඹු වැල් නළලෙහි කරනුයේ අලඬකාරය පිණිසය. රජු‍ ගේ කග මේ නැගීමෙන් බිය පත් වූ සතුරු ස්ත්‍රීන්ගේ ශෝකයෙන් කියඹු වැල් නළල මත අතුර, ගත් බව මෙහි අදහස යි.
ටිප්පණි: කියුඹු -නළලට වැටෙන සේ කොට කර කැපූ රැළි සහිත කෙස් රොදට නමි. මකුළුදූවේ පියරතන - දහම් සොඬ කව
B.1.7. 1610 කුස දා කව - වේරගොඩ අමරමොලි 1949 කුස ජාතක කාව්‍ය
198. නොයෙක් රුවින් දිසි එළඳගෙ සිරි වත
උදක් කියඹු වැල යුතු පටු නළලත
පසක් වැසුනු ගණ කුලකින් කැළලොත
සසක් මඬල ලෙස බබළයි පැහැපත”
අර්ථය: නොයෙක් රුවින් දිසි ඒ ලඳගේ මුහුණෙහි කියඹුවැලෙන් යුක්ත වූ පටු නළල පමණක්, මේඝ කූටයකින් අඩක් වැසීමෙන් කැලලින් යුක්ත වූ පැහැපත් වූ සඳ මඬල මෙන් බැබලේ.
නොයෙක් රුවින්, අපමණ ශ්‍රීයෙන්; දිසි, දෘශ්‍යමානවූ; එලඳගෙ, ඒ ස්ත්රිලයගේ; සිරි වත, මුහුණෙහි වූ, කියඹුවැල යුතු, අලකාවලියෙන් යුක්තවූ; උදක් පටු නළලත, පටු නළල පමණක්, ගණ කුලකින්, මේඝකූටයකින්; පසක් වැසුනු, අඩක් වැසීමෙන්; කැලලොත, කැලලින් යුක්තවූ; පැහැපත, ප්‍රභා ප්‍රාප්තවූ; සසක් මඬලලෙස, චන්ද්‍ර මණ්ඩලය මෙන්; බබලයි, බැබලේ.
B.1.8. 1678 රාජසිංහ විරුදාවලි 1 හෙවත් රජසිහ සිරිත 1 හෙවත් රාජසිංහ වර්ණනා 4
113. සිරිගත් වරල මනා - ගන කුළු
කියඹු නළල සිරිනා - නව බැම
සක් සරසන - ගහණ කුසුම
නීල නයන සුනිල මිණි නිලුපුල සිරිනා
B.1.9. 1773 කව්මිණි මල්දම - ඩී. පී. ආර්. සමරනායක 1961 සංස්කරණය
394. එකල නළඹුන් පෙළ
සඳු'නැඟ සදා රෑ දුල
අවුනා කියඹු වැල
තෙලින් ගලතා මුදු සරණ තල
අර්ථය: එකල රෑ දුල, නළඹුන් පෙළ, ඇඟ සඳුන් සදා, කියඹුවැල අවුනා, මුදු සරණතල තෙලින් ගලතා රෑ කාලයෙහි රූපයෙන් දිලිසෙන්නා වූ, නාටිකා ස්ත්‍රීන් සමුහය, ඇඟ සඳුන් ගා; අලකාවලිය අමුනමින්, මෘදුව පා යුග තෙලින් ගල්වා.
B.1.10. 1773 කව්මිණි කොඬොල - ටී. ඇස්. ධර්මබන්ධු 1955
197 වන කවිය
එ රජ රුපු කල නන්
කියුඹු වැල හුනු උවනන්
පළඟ අඩ ගහ නන්
සඳ ඉසිලි නොව නත් ලෙවන්
ඒ රාජයාගේ අනන්ත වූ සතුරු කාන්තාවන්ගේ කියඹු වැල පතිත වූ මුහුණ රාහු අසුරිඳු විසින් අඩක් ගිල ගැනීමෙන් කාන්ති රහිත වූ චන්ද්‍රයාගේ ශ්‍රී ය නො වෙනස්ව ඉසිලී.
280 වන කවිය
තොබිදු සිඳු වර දුල
සිකි කැල කියඹු වැල දුල
දස වමිය ගෙන දුල
හරෙව් පළවී බලා වැල දුල
දිය බිඳු නමැති මුක්තාකලාපයෙන් බබළන්නාවූ, මයුර සමූහ නමැති අලකාවලියෙන් දිලිසෙන්නාවූ, දිශා නමැති කාන්තාවගේ ග්‍රීවයෙහි බැබළුණු බලාකාවලිය මුතු වැලක් මෙන් ප්‍රකාශ විය.
B.1.11. 1895 කව් සඟරාව
2077. දෙමින් තිලක නළලත මුව මැදගෙන
නොමින් අනගි මිණි මුතු බැඳ සසොබන
රුවන් තෝඩු තබමින් සෙද දෙසවන
වැලින් කියඹු දළ අස බැඳ ගොතමින
B.2. කියඹු - ගද්‍ය පෙර යෙදුම්
B.2.1. 1187-1225 ධර්මප්‍රදීපිකාව - අබිසම්බෝධි කතා - ගුරුළු ගෝමී
“මිසිඳුවරින් කියඹුලිය සදා”
“ එක්බිති රජ කුමර ඇය සිනිඳු පහන් පැහැ මැ සම වැ මමන සිලිල් ඇති, තුන් කැලැති මැ තරඟ වැද ඇති, නැබ මඬුලු මැ සළා වැටුම් ඇති, සොමි වුවන් මැ නම පුබුදු පියුම් ඇති, නෙත් මැ මහනේල ඇති, මෙළෙක් අත් මැ පොකුරු දැළි ඇති, [ක‍ියඹු වැලු වරළු මැ බිඟු පෙළ ඇති], ඉහිල් වසන් රසන් වැළ මැ හුන් මිදෙල් කුසුම රිණි ඇති, නැහැ අලුත් අඟරා මැ පියුම් රජ තවර ඇති, තනන තන මඬුලු මැ වජඹනා මත් හස් රජුන් ඇති, විළි බර සිනා මැ පුප්නා කුමුදු ඇති, වජන් මැ මි බඳු ඇති,”
B.2.2. 1303-1333 බෝධි වංශය
කියඹු සහිත වූ නළල්තලයෙහි ගොරද බින්දුයෙන් තිලක නො දෙන්නීයැ.
බෝධිගැ. 72-7 (රජයේ සිංහල මහා ශබ්දකෝෂය)
B.2.3. 1909-1987 සිංහල මේඝ දූතය
“බැහැර ගිය හිමියන් ගේ අඹුහු අහස් අරා යෙන ඔබ තුටු සිතින් දැක පෙම්බරයන් නියතින් එතැ’යි හදවතින් දැන අලකාව අතින් නඟා ඔබ දෙස නෙත් නඟති.”
“එහි යුවතීන් අතින් ලෙලු’පුලක් ගෙන, අලකයේ නවමු කොඳ මලක් පැළැඳ,”
“නො ලස් ගමනේ දී අලකයෙන් හොත් මඳාරා කුසුම්නෙන්, වැටී ගිය කොපුල් අ‍ලෙව්නෙන්, සවන් පෙත්තෙන් හොත් කනාමය උපුල් පියැල්ලෙන්,”
“අලකයෙන් වැසී ගත් නෙත’ග බැලුම්නෙන් යුත්, අඳන් ගා ලකළ නො කළ,”
“ලෙලු’පුලක් ගෙන’තින්, කොඳ මල් දමක් අලකයේ ගවසා,”
“රැය’ඳුරේ නො ලසා ගමනොත් නිසා අලකයෙන් හුණු නේ මඳරා කුසුම් දෙ කොපුලෙන් ගිලි හි ගිය පත් අලෙව් දෙ සවනින් බිම හොත් පෙති රන් උපුල්”
B.2.4. රජයේ සිංහල මහා ශබ්දකෝෂයැ දෙන වෙනත් පෙර යෙදුම් උදාහරණ
ජාතක අටුවා ගැටපදය (හෙ.ර. 85-21 - (රජයේ සිංහල මහා ශබ්දකෝෂය)
ජානකීහරණ XIII-38 “කොපොල් හී...... පෙරළෙන්නා වූ ......කියඹු ඇත්තා වූ '' (රජයේ සිංහල මහා ශබ්දකෝෂය)
B.3. කියඹු - ගීත සාහිත්‍ය පෙර යෙදුම්
B.3.1. ප්‍රේම සැදෑවෝ - අජන්තා රණසිංහ / ප්‍රේමසිරි කේමදාස / අමරදේව
නීල නයන කිඳුරුලතා - නළල පැලඳ කියුඹු ලතා
මානවිකාවෝ මවනා ප්‍රේම සැදෑවෝ
B.3.2. සඳ හොරෙන්,හොරෙන් හොරෙන් බලා - කුලරත්න ආරියවංශ / ප්‍රේමසිරි කේමදාස / අමරදේව
කියඹු වැල් ලිහී ඔබේ - මාරුතේ සැලී
කොපුල් තල ගැටී මගේ - සිතුම් සසලවයි
B.3.3. කියඹු ලතා නළලෙ ගැටී රඟන ලතාව - ෂෙල්ටන් වීරරත්න / චන්ද්‍රලාල් ෆොන්සේකා / ඇනස්ලි මාලේවන
කියඹු ලතා නළලෙ ගැටී රඟන ලතාව
නෙතට නෙතක් දොඩමළු වී කියන කතාව
B.3.4. කියඹු ලතා නළලෙ නටන සීතල පවනැල්ලේ - ? / ? / මිල්ටන් මල්ලවාරච්චි
කියඹු ලතා නළලෙ නටන සීතල පවනැල්ලේ
හංස ලතා දියට ඇදෙයි මේ රන් අරුණැල්ලේ
B.3.5. නීල නුවන් මානෙල් මල් - මඩවල එස් රත්නායක / දේවානන්ද වෛද්‍යසේකර / දේවානන්ද වෛද්‍යසේකර
කියඹු ලතා නළලේ වැටී - නව රසයක් මුහුණේ සැදී
කොමල පාද තියා තියා - ටිකිරිලියා ටිකිරිලියා
කළෙත් අරන් ලිඳ ගියා -කළෙත් අරන් ලිඳට ගියා
B.3.6. කුන්ද සමන් මල් මල් - ක්ලැරන්ස් විජේවර්ධන / ක්ලැරන්ස් විජේවර්ධන / ටී. එම්. ජයරත්න
මට නොදැනී - මට අමතා
පටු නළලේ - කියඹු ලතා
මුදු මුදු සේ - සැලෙන ලතා
B.3.7. කහ මල් අත්තක් සැලුනා - සුනිල් යෝගේන්ද්‍ර / ලක්ශ්මන් හිල්මි / 01. රොහාන් තිසේරා 02. ලක්ශ්මන් හිල්මි
කියඹු ලතා ඇගෙ සොලවා
විහිලු කලා මද පවනා
B.3.8. දිලි දිලි දිලි දිල්ලියේ දිල්ලි නුවර නංගියේ - සුනිල් සරත් පෙරේරා / ආනන්ද පෙරේරා / ආනන්ද පෙරේරා
සුළඟ සමග වෙලි වෙලී
කියඹු වැලද නැලවුණී
පෙමට පෙමින් බැඳි බැඳී
අසල නිබඳ ඔබ හිඳී
B.3.9. බඹර රැඟුම් රැයේ නුහුරැ හැඟුම් පැයේ මෝහනීය යොවුන් වියේ මොණර කුරැල්ලා - අජන්තා රණසිංහ / වික්ටර් රත්නායක / වික්ටර් රත්නායක
අනංග දෙව් කුසුම් සැරේ ආසිර්වාදෙන්
නළල් පුරා කියුඹු ලතා අවුල්ව යා දෙන්
B.3.10. අන්දර වැටෙන් එබෙන සුන්දරී - සුනිල් ආරියරත්න / රෝහණ වීරසිංහ / සුනිල් එදිරිසිංහ
නළලත කියඹු ලතාවෙන්
දෙව් ලිය සදිසි කතාවෙන්
B.3.11. මිහිරියේ පිය බඳේ - මඩවල එස් රත්නායක / අමරදේව / අමරදේව
ඔබ මුහුණ දකින සඳ
නොපිපි වන මල් පිපේ
කියඹු වැල් මා බලා
ඔබේ නළලත හැපේ
B.3.12. නළලත කියඹු ලතා පළඳින සිරිලියේ - ශිල්පිණි සුජාතා අත්තනායක - 1979 ගී පද- නැසිගිය කරුණාරත්න අබේසේකර ? තනුව හා සංගීතය - ප්‍රවිණ සංගීතවෙSදී නැසිගිය ස්‌ටැන්ලි පීරිස්‌ ?
නළලත කියඹු ලතා පළඳින සිරිලියේ
B.3.13. සිහින් කියඹු වැල් එකනෙක වෙන් කර - කරුණාරත්න අබේසේකර / සරත් දසනායක / ජෝතිපාල
සිහින් කියඹු වැල් එකනෙක වෙන් කර
බැලුවමි එහි දක්නට නැත්තේ
B.3.14. බෝධිය හෙවණක ළා දලු පිස එන - ප්‍රියානන්ද විජේසුන්දර / සේන ජයන්ත වීරසේකර / නන්දා මාලිනී
පවනි'නබල කළ කියඹු වැලකි ඔබ
විරහිනියක පටු නළලේ
ශරත් නිශාවක සඳ රැහැනකි ඔබ
මුදුවකි විල්ලුද සුමුගේ
B.3.15. මල් මුවරද පවනේ නදී තෙර - අජන්තා රණසිංහ / ඩී. ආර්. පීරිස් / නන්දා මාලිනී
සීත සමීරේ සඳ සිලිලාරේ
නළල අකීකරු කියඹු ලතාවෝ
රැඟුම් රඟට රඟනා
B.3.16. මධුර වසන්තේ මල් ලියකම් බබලා - අජන්තා රණසිංහ / අතුල අධිකාරී / අතුල අධිකාරි සමඟ සමිතා මුදුන්කොටුව
කියඹු ලතා මැද
චන්දන තිලකය ඔබගේ
දිලි දිලි දිලිහේ
B.3.17. මී පැණි රහසක් ගැලුවා සුකිරි කන්දෙන් - සුනිල් විමලවීර / සිරිල් පෙරේරා / කිත්සිරි ජයසේකර
සුසුම් කිමැයි මෙතරම් උණුසුම්
කසුන් කියඹු සසෙලෙයි මිහිරෙන්
B.3.18. සුනිල්වන් දියේ පිපිලා මල් හිනැහෙනවා - මූන් ස්ටෝන්ස්
කුසුමලතා කුසුමලතා
ඇගේ නළල මත කියඹු ලතා
B.3.19. දරා දුක සතුට හිරිහැර - මාධවි හේරත් / ඩැනිස්ටර් පෙරේරා / අමරසිරි පීරිස්
සුළඟ හා තරඟ වැදී
කියඹු වැල් මැදින්
සිඹින්නට සිතයි ඇගේ
සුමුදු මුදු දෙතොල්
B.3.20. දිමංක වෙල්ලාලගේ - කියඹු ලතාවේ
B.4. කියඹු - වෙනත් පෙර යෙදුම්
B.4.1. ඔරුවල බන්ධු 1969 පස් අවුරුදු
පාවෙන සුලන් රැල්ලෙන් ඇගේ කියුඹු රොද සලිතවනුයේ, හද සලිත බව කියා පෑමට ද!
B.4.2. ඔරුවල බන්ධු 1987 කේ. ජී. බී
කියුඹු රොදක් ඇගේ වම් ඇස කොනින් පහලට ඇද වැටෙනුයේ, අමුතුම ලතාවකටය.
B.4.3. ඔරුවල බන්ධු 1979 සෝවියට් සිර මැදිරියේ සිට
“කියුඹු රොද ඇයට පවන් සලනු වැන්න.”
B.4.4. කැදැල්ල 1989 සුසිරි සිරිවර්ධන
“කියුඹු වැල් සේ පෙනෙයි. නෙළුම් කැටපතේ දිස්වන තම ප්‍රතිරූපයට විරිත්තුවාය.”
B.4.5. සිංහල ගී කාව්‍ය සංග්‍රහය 1967 අනුරාධ සෙනෙවිරත්න
“කියුඹු වැල කෙරෙහි ම මගේ සිත ඇදී ගියේය.”
B.4.6. සම්ප්‍රාප්තිය 1980 පී කරුණාරත්න
“මොණර පිල් වන් කියුඹු
පුන් පයෝදර
එළඳ සන්තක නෑ”
B.4.7. දයා ගුණතිලක - නුදුටි මොක්පුර
“තෙමී ගිය කියඹු රැළි කිහිපය හිරු රැසින් ඔපවත් කළ නළල් තල යෙන් ගලා බසී.”
B.4.8. ගොඩකුඹුර
“නළල වටේ කියඹු වැලකි”
B.4.9. චිත්‍රානන්ද අබේසේකර
“කියඹු ලතාවෙන් අලකාවලිය නටනවා
පෙති ගෝමර විසිරි විසිරි ළැම දිලිසෙනවා
නළලත පිරි රන් තිලකය එළිය වැටෙනවා
කළු එතනා මාව දැකල ඔමරි කරනවා”
B.4.10. මධුරසිංහ ගුණතිලක 1988 ප්‍රකෘතියේ රහස සහ වෙනත් කෙටි කතා
හැටි ද දැක ගන්නට මට පින පෑදුවේ සෞම්‍යා ය. ඇගේ නළලේ දඟකාර කියඹු රැලි පිස ගෙන එන මඳ පවන් රැල්ලෙන් මම නොමඳ ආස්වාදයක් ලදිමි.
B.4.11. සිංහල විරහ කව් කළඹ 1965 ශ්‍රී චාල්ස් ද සිල්වා
රුවන් තෝඩු තබමින් සෙද දෙ සවන
මලින් කියඹු දළ ඇස බැඳ ගොතමින
B.5. කියබු, කියම්බු - පෙර යෙදීම් - සීගිරි ගී
B.5.1. 258 වන ගීය
(ගත)බගිරි මෙයුලමි මයි ගී බලත ‍මෙය ත ම හයි ත කී විසි ඇය (අ)ත මල් මෙ ලි (නිතබු) කියබු සුනිල් වෙ සිරිත මෙ ව(ද) වි(යො)වන
අන්වය: ම හයි ත මෙය බලත සුනිල් කියබු මෙ ලි. නිතබු, ඇය අත මල් විසි ත කී, වියොවන මෙ සිරිත වෙ?
අර්ථය: ගතබහිරි (නම් ස්ථානයෙන් පැමිණි) මෙයුල (නමැත්තා) වෙමි. (මේ) මගේ ගීයයි. මා හා (එක්ව) තොප මෙය බලන කල සුනිල් කියඹු ඇති මේ කාන්තාව පහතට නැමී, ඇය අත තුබූ මල් විසි කළ බව තොප (විසින්) කියන ලදි. (ප්‍රියයන්ගෙන්) වියෝවූ (කතුන්ගේ) සිරිතක් වේද මෙය? කියව.
ටිප්පණි: කියබු. (සං. ශ්යාවමක. අලක. ආදී වචන හා සැසඳිය හැක. පා. අඩ්ඪ - පාදට්ඨපත. කියඹු, කියඹු - වැළැ, කියඹු වැළැනෙන්, ඈ විසින්ද යෙදී ඇත.
විස්තර: කාලය - 8 වෙනි ශතවර්ෂය හෝ 9 වෙනි ශතවර්ෂයේ මුල් භාගය විය හැක.
B.5.2. 355 වන ගීය
කියුබු සුරල නළල අතර ලියුණ වරල එක පසෙක මෙබිත දෙසින් මලදමක ඇජැ දෙ යෙම්නි ලබුයට පිය(ල්)
(බති) මෙ ගිය ලියා
අන්වය:
නළල අතර කියුබු සුරල ලියුණ වරල එක, මෙ බිත දෙසින් පසෙක ලබුයට මලදමක ඇජැ දෙ.
අර්ථය:
නළල අතර කියුඹ සහිත ව එතී ගිය ලිහිල් වරල ඇති එක් (කතක්) මේ භිත්තිය දෙසින් පසෙකට වී පහතට යමින් මල් දමක් ඇද දෙයි. මේ ගීය ලියා පියල් බති (නමැත්තා) ආයේය.
1. කියබු - කියඹු. (සං. අලක)
විස්තර: කාලය 8 වෙනි ශතවර්ෂයේ අවසාන භාගය.
B.5.3. 377 වන ගීය
ස්වස්ති. නිල් කඩ (සිරි) ගී ලි(ය) තනරනමලී රතඅතින ගත විලුවන් මලදම්සිරි නිනබු කියබු මා සෙ දුටුයුන අදවයි.
අන්වය: ලිය තන රතමලී, රත අතින ගත විලවුන්, මලදම් සිරි, නිතබු කියබු , මා සෙ දුටුයුන අදවයි.
අර්ථෙය: යහපතක් වේවා! නිල්කඩ (නම් ස්ථානයෙන් පැමිණි) සිරි (නමැත්තාගේ) ගීයයි. කාන්තාවගේ පයෝදරයෙහි (පැලඳි) රන්දාමය ද, රතු අතින් ගත් විලෙවුන් ද, මල්දමෙහි ශෙභාව ද, පහතට නැමී ගිය අලකාවලිය ද (යන මෙකී එකිනෙක්ම) මා සෙයින් දුටුවන් අදවයි.
ටිප්පණි: කියුබු - (සං. අලක; ශ්යදමක.) ‘කියඹු’ යනු විසින් ද යෙදෙයි.
විස්තර: කාලය 9 වෙනි ශතවර්ෂයේ මුල් භාගය.
B.5.4. 685 වන ගීය
සකපතරින් සුනිල් හිස දිගැ(ස) නළල කි(ය)බු පැහැ වි දිවි සි(ටි) ම(ත) අබුයුහු (ම) ආ සන්දි (නො) බණිත් කිත් අග්බොයිමි ලීමි.
අන්වය: හිස සුනිල් සකපතරින්, දිගැස, නළල කියබු පැහැ දිවි වි, මත සිටි අබුයුහු ම ආ සන්දම නො බණිත්.
අර්ථය: හිසෙහි අතිශය නිලවර්ණ වූ ශිඛා ප්‍රදේශයෙන් (ද), දිගු ඇසින් (ද), නළලෙහි (රැඳුණු) අලකාවලියෙන් ද පැහැය දිවෙන්නේ වූ, මස්තකයෙහි සිටි කාන්තාවෝ මා (මෙහි) පැමිණි කල කථා නො කරත්. කිත් අග්බොයි (නමැත්තා) වෙමි. (මෙය) ලීමි.
ටිප්පණි: කියබු - සං. ශ්යාමක, අලක
විස්තර: කාලය 9 වෙනි ශතවර්ෂයේ මුල් භාගය
B.5.5. 364 වන ගීය
ස්වස්ති බොයලමි මයි ගී. නිලබැමැසැව් හැජැ සුනිල්කි(ය)ම්බු වැළනෙන් වන ලක් වි(දි) ම සිත් (සෙයි) දිග්ඇස් දිග්ඇස්හියෙන්.
අන්වය: සුනිල් කියම්බු වැළනෙන් නිල බැමැ සැව් හැජැ දිග් ඇස් දිග්ඇස්හියෙන් ම සිත් ලක්වන සෙයි විදි.
අර්ථය: යහපතක් වේවා! බොයල (නමැත්තා) වෙමි. (මේ) මගේ ගීයයි. අතිශය නිල් වන් කියඹු වැළ (නමැති දුනුදියෙන්) නිල්බම (නැමැති) දුන්න ඇද, දිගැසිතොමෝ දිගු ඇස් (නැමැති) හීයෙන් මා හදවත ඉලක්කය සේ (ගෙන) විද්දාය.
විස්තරය: කාලය 8 වෙනි ශතවර්ෂය.
B.5.6. 380 වන ගීය
ඇය විසි මල් බලය් නොමෙ බැණැ හි රසැත්තක්
නිනබු සුනිල් කියම්බු හෙළිල්ලම්බු ලම්බු සිත් මය්
ඉතා නිල් අලකා සහිත නිනාහී රූමතිය කෙරේ මගේ සිත එල්බිණ. රසවත් දෙයක් කියාගත නුහුණු ඇය මල් බලමින් සිටියාය. වැසි වලාවකට සමාන කළ හැකි ඇගේ සුනිල් කියඹු වැල කෙරෙහිම මගේ සිත ඇදී ගියේය.
B.6. අලක පෙර යෙදුම්
B.6.1. ගිරා සන්දේශය 1987 කේ. ජී. ප්‍රේමරත්න සංස්කරණය
26. රොද’ක් කන අලක මුතු පට ගොතා බැඳ
සඳක් බඳු වුවන මඳ හස යොදා නඳ
මඳක් මතු මහල සිටි එළි පෙනී සොඳ
උදක් සුර’ඟනන් වැනි පුර’ඟනෝ ළඳ
අර්ථය: කන කෙළවර කියඹු වැල මුතු පට හා ගොතා බැඳ සඳ වැනි මුහුණෙහි සිත් සතුටු කරවන මඳ සිනහවක් පා, උඩුමහලින් ටිකක් එළියට පෙනෙන පරිදි සිටි යහපත් තරුණ පුර ස්ත්‍රී හු විශේෂයෙන් දිව්‍යාංගනාවන් වැන්නාහ.
ටිප්පණි: අක් කන - කනෙහි කෙළවර - කණ අග - ‘ග’ යන්න හල් වූ විට නොයෙක් තැන්වල ‘ක්’ හැටියට සිටී.
අලක - අලංකාරය සඳහා කන අගින් නවා පහතට හෙළන කෙස් රොද. මෙයට කියඹු වැල යයිද කියනු ලැබේ. කේ. ජී. ප්‍රේමරත්න - ගිරා සන්දේශය
විස්තර: කන අක් අලක රොද මුතුපටකින් ගොතා බැඳ ගෙන. අලක රොද තමයි කියඹුවැල. [වැටෙන්නෙ කණ අගින් කම්මුල් දිගේ පහළට. එහි මුතු එල්ලා ඇත]. අලකරොද - කියඹු වැල, මුතුපට ගොතා - මුතුපටින් ග්‍රන්ථනය කර සැරැසූ.
108. දිවසර කය රුසිරින් පෑ දන සකය
සැදි අලකය ඇඳි නළලතෙහි තිලකය
සිටි නිසැකය ළද කොමළඟනන් දැකය
පරතර කය වැද යව මග නොවැළකය
අන්වය: පරතරකය වැද, රුසිරින් දිව අසර කය දන සකය පෑ තිලකය ඇඳි නළලතෙහි අලකය සැදි නිසැකය සිටි ළද කොමළ අඟනක් දැක මග නොවැළක යව.
අර්ථය: පරතරකයට පැමිණ රූප ශ්‍රීයෙන් දිව්‍ය අප්සරාවන්ගේ ශරීරය ජනයාගේ ඇස්වලට පෙන්වූ තිලකය ඇඳි නළලෙහි කියඹුවැල ගැවසුණු සැකක් නැතිව සිටි තරුණ කාන්තාවන් දැක මග නොනැවතී යන්න.
B.6.2. ඔබේ නමින් සෑය බඳිමි විමානයෙන් බසිනු මැනවි ස්වර්ණමාලියේ - මහගම සේකර / අමරදේව / අමරදේව
බාලචන්ද්‍ර පටු නළලත
අලක අඳුන් අඳින ලියේ
අඩ සඳ හැඩය ගත් පටු නළලේ අලකාවලි හෙවත් කියඹු ලතා වලින් කළු පැහැති අංජන තවරන බව.
B.6.3. කාලිදාස - අලකා
චුම්බනාදලක චූර්ණ දූෂිතං
ශංකරොපි නයනං ලලාටජම්
උච්ඡ වසත කමල ගන්ධයෙ දදෞ
පාර්වතීව දන ගන්ධ වාහිනෙ
ශංකරඃ අපි - ඊශ්වර තෙමේ ද, චුම්බනාත් - චුම්බනය හේතු කොටැ ගෙනැ, අලකචූර්ණි - කියඹුයෙහි යෙදු චූර්ණයෙන්, දුෂිතම් - පීඩිත වූ, ලලාටජ නය නම් - නළල්හි වූ ඇස, උච්ඡ වසත් - හමන්නා වූ, කමල ගන්ධයෙ - නෙළුම් සුවඳ ඇති, පාර්වතී වදන ගන්ධ වාහිනෙ - පාර්වතිය ගේ මුඛමාරුතයට, දදෞ - දිනි. උමාව ඊශවර්යා ගේ ඇසට පිඹැ අලක චූර්ණය දුරැ ලූ හයි කි යූ සේයි.
B.6.4. 1773 කව්මිණි මල්දම - ඩී.පී.ර් සමරනායක 1961 සංස්කරණය
663. දලව වළ ද ලද ලද නව
දල රස සහදරද ස නව
දල දස නව දද නද නව
දල ‘ලකවණ’ ද ‘සදද නව
අන්වය: දළව අවල, දල, දල, දනව දලරස, සහදරද, සතව. දළද, නව. දද හඳනව, දල අලක වණ අද අසද දනව.
අර්ථය: මහත්ව ආකූලවූ, (පියුම්) පෙතිද, ජලයද, ජනිතව ජලයෙහි රසින්, පෘථිවි රාජිතොමෝ. ජනප්‍රාප්ත වූවාය. දැඩි බවින් තෙත්ව ශාඛාවෝද (ජල බරින්) නැමී ගත්හ. පක්ෂිහුද සතුටුවූහ. පීරා හැරියාවූ කියඹු රාජී ඇති විරහීනීන්ගේ හෘදයෙහි රති ආශාවද ජනිත වූයේය. ප්‍රතිලෝම පක්ෂයෙහි වනයෙහි ලා කොළ දැඩි වශයෙන් ආකුලද වූයේය. විරහ ස්ත්‍රීහු කමාශ්‍රවයෙන්, නිරන්තරයෙන් ගැවසුනාහ. හංසයෝද විල් දුරු කළහ. ජලයද මේඝ නාදයද පැමිණියේය. වනබිම කුසතණින් ගැවසී ගතී. වැසි කලුවෙන් දශ දිශාවෙන්ද වැසුනේය.