user
පැරණි ලංකාවේ මිනුම් ගැන විස්තරයක් කරන්න.


assistant
පත අට එකට හින්දල බීල , කටේ තිත්ත  යන්න අහුරක්  අරන් කෑව!! 
සිංහල බෙහෙත් කෂාය බීපු අය ඒව බිව්වෙ පත අට එකට හින්දල! මේ පත කියන්නෙ මොකක්ද? අහුරක් කියන්නෙ කොච්චරක්ද ? 

1- ඝන ද්‍රව්‍ය මැනීම -:
ඒ කාලෙ උපකරණ  භාවිතය  එතරම් බහුල  නොවුණු නිසා ධාන්‍ය වගේ දේ මනින්නත් හුගාක්  වෙලාවට භාවිත කලේ ශරීරාංග ! 
' අල්ලක් වපුරා මල්ලක් ගෙටගන්න '
මොකක්ද මේ කියන්නෙ  අල්ලක් තරම්  බිමක් වවන්න කියලද?  නෑ ! අල්ල කියන්නෙත්  ඒ කාලෙ මිම්මක්! මල්ල කියන්නෙත් එහෙම  එකක්! 
දෙගුණල්ලක්      පතෙකි
නැලියකට පත  සතරෙකි
නැලි සතර        ලාසෙකි
ලාස සතරක්   ද්‍රෝණෙකි
මේකෙ තේරුම :
අල්ලෙන් 2 =  පත   1
පත        4 =   නැලි 1
නැලි      4 =  ලාස්   1
ලාස්.     4 = ද්‍රෝණ 1
එහෙනම්  මේ අල්ල කියන්නෙ  කුඩාම මැනුම්  ඒකකයද? 
' ගෙදර හරියෙ වතුර  බිංදුවක් නෑ '
' මේ කහට එක බොන්න සීනි ඇබින්දක් දීපන්කෝ !'
' මීපැණි ඇබිත්තක් දිවේ ගාන්ට! '
' හැම ආඬියම හාල් මිට ගානෙ කැඳහැලියට දැම්ම!'
මේ කතා ඇහුවම  තේරෙන්නෙ ඉතාම කුඩා ප්‍රමාණයක්  ගැන කියන්න ඒ කාලෙ මිනිස්සු යම් යම් වචන යොදාගත්ත බව. මෙයින්  අන්තිමට කියපු 'මිට'. ධාන්‍ය  මැනීමට යොදාගෙන තිබ්බ කුඩාම  ඒකකය. 
උපකරණ  අඩුකම නිසා  ශරීරාංග  පාවිච්චි කලා කියල  මන් කිව්වනේ. ඒ විදියට  ධාන්‍ය වර්ග  මැන්නෙ මෙහෙම :
1:1 මිට -
අතක් මිට මෙලෙව්වම  ඒ ඇතුලට  අහුවෙන ප්‍රමාණය. ගුරුමුෂ්ටිය එහෙම  තියාගත්තනේ ඒ කාලෙ ගුරුවරු ! මේකට අහුර කියලත් කිව්ව. 
1:2 අල්ල/ අතලොස්ස -
අතේ මිට දිගෑරල අත ටිකක්  ඇඟිලි  එක්කම වකුටුකලාම අහුවෙන ප්‍රමාණය. අත්ල+ අස්ස , අතලොස්ස වුනා. මේක  ගැන හරියටම  දැනගන්න ඕනනම් වතුර ටැප් එකක් ඇරල අතට වතුර ගන්න විදිය බලන්න 
1:3 පත-
' හිත ඇත්නම් පත කුඩාද? ' කියල  අහනවනෙ! හිතේ ධෛර්‍යය  තියේනම් පත කියන්නෙත් ලොකුදෙයක් ! 
මෙතෙන්දි පත කිව්වෙ ඇඟිලි  එකතුවෙන විදියට අත දිගෑරියාම අහුවෙන ප්‍රමාණය.
' හාල්පතක් ගරාලා ඉහල ගෙටත් බෙදාලා, පහල ගෙටත් බෙදාලා! '
1:4 දෝත-
අත්දෙකම එක්කරල ගන්න පුලුවන්  ප්‍රමාණය තමා දෝතක් කියන්නෙ .
1:5 මිනුම් චක්‍රය-
දැන් බලමු මේව එකිනෙකට සම්බන්ධ වෙන විදිය.
මිටි    4 ක් =  අතලොස්සයි
අතලොසු/ අතලොහු 2= පත එකයි
පත 2 ක් = මනා එකයි. (දෝත් එකයි .)
මනා දෙකක් = නැලි එකයි
නැලි 4 ක්. = කුරුණි( ලාස්) එකයි.
කුරුණියෙන් උඩට තියෙන  මිනුම්  ගැන මන් විස්තර  කරන්නෙ නැත්තෙ මේක  දිග වැඩිවෙන නිසා . ඒ විස්තර  පහසුවෙන්  අන්තර්ජාලයෙන්  හොයාගන්න පුලුවන් !
මේ නැලි ගැන කියනකොට  නුවර  පැත්තෙ  භාවිත  වුණේ බණ්ඩාර නැලිය.
නැලිය , ලාහ , මනින්න වේවැල්වලින් ,ලීයෙන් හදාගත්ත උපකරණ තිබ්බ.
ලාහට සමහර පැතිවල තිඹ කියලත් කියනව. 
පස්සෙ කාලෙක සේරුව හුණ්ඩුව  වගේ දේවල්  ඇවිත්  මේක පැටලුණා. ඒ ක්‍රමේට හුණ්ඩු තුනක්  හෝ හතරක්  සේරුවයි. සේරු හතරක්  කුරුණියයි. හාල්පොතට හාල් සේරුවක්  නොමිලයේ  දීල තියෙනවනෙ. 
1:6 සිගරැට් හුණ්ඩුව ,  කිරිහුණ්ඩුව 
මේ නම්වලින් හඳුන්වපු මිනුම්   දෙකක් විසිවෙනි සියවසේ මුල්කාලෙ තිබ්බ. 
ඒකාලෙ  සිගරැට්  ආවෙ ටින්වල! ඒ ටින් එක තමයි  සිගරැට් හුණ්ඩුව . කිරිහුණ්ඩුව කියන්නෙ  උකුකිරි දාන්න පාවිච්චි කල ටින් එක ( අදටත් තියෙන්නෙ ) සේරුවක් සිගරැට්  හුණ්ඩු හතරක් . කිරිහුණ්ඩු නම් තුනක්  තමයි සේරුව.
2-දියර වර්ග මැනීම -:
දියර වර්ග  මනින්න පාවිච්චි කලෙත් මේ මිනුම්! 
' පත අට එකට සිඳුවා බොන්න! '
' කලාවැවෙන් ගත් දියදෝතක් සේ වටී වටී නුඹ මටම වටී!' නන්දා මාලනී ගායනා කලේ කලාවැවෙන් දියදෝතක් අරන්  ඒක තමන්ගෙ  වස්තුව  කියල  පෙන්නපු ධාතුසේන රජතුමා  සිහිකරල . 
කසායවලට වතුර  මනිනවට අමතරව මේ විදියට මනින්න  ඕන  උනේ තෙල් වර්ග . 
2:1  දිය පත , දිය ලාහ , දිය නැලිය 
මේ නම්වලින් ඒ මැනුම්  ඇදින්නුව. එතකොට  මේව මැන්න භාජන විදියට  පාවිච්චි  කලේ උණගස්වල බට සුද්දකරල අරන්. ලීයෙන් කල ඒවත් කලාතුරකින්  තිබ්බ.
අනුරාධපුර යුගයේ  ඉඳල මේ මැනුම්  නිශ්චිතව ලාංඡන යොදල භාවිත කරල තියෙනව. ඒ වගේ ලාංඡන නොදාපු භාජනවලින් මැනීම  තහනම් කලා. 
මහියංගණයට කිට්ටුව තියෙන බදුලු ටැම් ලිපියෙ මේ බව සඳහන්  වෙනව! ඒක බැලුවම  අපේ රටේ මේ මැනුම් නියමිත  ප්‍රමිතියක්  අනුව ක්‍රියාත්මක වුණු බව පේනව. 
' පෝදා සල්කලාකුගෙන් වෑ පුදට තෙල් පද්දක් ගන්නා ඉසා ' ( පෝදින වෙළඳාම් කරන්නකුගෙන් වෙහෙර පූජාවට තෙල් නැලියක් ( පද්දක් = නැලියක් ) දඩයක් ලෙස අයකලයුතු බවත් ඒ සෙල්ලිපියෙ කියවෙනව.
2:2 කලය/ කලගෙඩිය/ කලබාගෙ-:
කලය ,කලගෙඩි ගැන නිතරම සඳහන් වෙනව .ගෙදර වතුර  බොන්න තිබ්බෙ කලගෙඩියක. 
'වතුර කලයක්'    ' රා කලයක් ' 
' සොලොස් කලයක් දිය නා පිරිසිදුව '
' නාලාගිරි ඇතුන්ට සොලොස් කලයක් රා පොවා '
මේ කියන කලේට නිශ්චිත  මිම්මක් නැතත් ගැහැනියකට ඉණ මත රඳවා ගැනීමට හැකි ප්‍රමාණයක් ජලය අල්ලන කට කුඩා මැටි භාජනවලට කියන්නෙ කලය එහෙම නැත්නම් කලගෙඩිය කියල . ඒකෙන් භාගයක් ජලය අල්ලන්නෙ කල බාගෙට! ඒවට වතුර  ගෙනාවෙ කුඩා දැරියන්! 
කලගෙඩි නැටුම්  ඉස්සර නැටුවෙ වැඩිහිටි ගැහැනු !!
3- ඉඩම් මැනීම -:
අල්ලක් වපුරා මල්ලක් ගෙටගන්න කියන්නෙ  ඉඩමක වී අල්ලක් වපුරල වී මල්ලක් ( කුරුණි 12 ක්) අස්වැන්න ගන්න කියල .
ලාස්, පෑල , බෙර, අමුණු. ඔන්න ඔය විදියට  කුඹුරු මැන්නෙ. 
හැබැයි මේ මැනුම්  හැමතැනටම එක සමාන නෑ. සරු ඉඩමකට වී ඉහින ප්‍රමාණයට  වඩා වැඩි වී ප්‍රමාණයක් සරුබවින් අඩු ඉඩමකට ඉහින්න ඕන නිසා සරු ප්‍රදේශවල වී අමුණක ඉඩමක් කියන්නෙ  එතරම්  සරුනැති ප්‍රදේශයක  වී අමුණු දෙකක ඉඩමක් තරම්  විශාල  වෙන්න පුලුවන් !! 
ගොඩ ඉඩම් මැන්නෙ කුරක්කන්වලින්! කුරහන් කුරුණියක ගොඩ ඉඩමක් වී කුරුණියක මඩ ඉඩමේ ප්‍රමාණය වගේ 16 ගුණයක් විශාලයි !! මේව ඉංග්‍රීසි  මිම්මට හැරෙව්වොත් :
වී ලාහක කුඹුරක් = පර්චස් 10
කුරහන් ලාහක ගොඩ ඉඩමක් = අක්කර 1 
උතුරේ යාපනේ ඇරෙන්න  මේක තමයි  ඉඩම් මනින්න  අපි පාවිච්චි  කලේ . යාපනේ මැනල තියෙන්නෙ  ' කුලී' කියල  ඒකකයකින්. කුලී එකක් කියන්නෙ. දිග පලල අඩි 12 x 12 තරම් ප්‍රමාණයේ කැබැල්ලක්.