user
Gunaanadka Dunida 01 Hordhac?


assistant
Gunaanadka Dunida (01) | Hordhac

Cumar binu Khaddaab (rc) iyo saxaabada oo Nebiga (scw) la fadhiya, ayaa waxa u soo gelay nin dhar cad, oo timo madow. Waa nin aanay ka muuqan wax raad safar ahi; haddana uu wejigiisu ku cusbaa dadkii meesha joogay.

Nebiga (SCW) ayuu ag fadhiistay, jilbihiisana jilbaha Nebiga (SCW) ayuu ku tiiriyay, labadiisa baabbacana wuxuu saaray bawdyaha Nebiga (SCW). Kadibna wuxuu yidhi, "Maxamedoow! Iiga warran Islaamka?" Kadib Rasuulkii Ilaahay ayaa yidhi, "Islaamku waa inaad qirto inaanu eebbe kale jirin Allaah mooyaane, iyo inuu Maxamed yahay ergaygii Ilaahay; iyo inaad salaadda oogto; iyo inaad sakada bixiso; iyo inaad soonto bisha Ramadaan; iyo inaad xajto haddii aad karaan u hesho." Wuxu yidhi, "Run baad sheegtay."

Kadib wuxu yidhi, "Iimaanka iiga warran?" Wuxu yidhi (SCW), "Waa inaad rumayso Ilaahay; iyo malaa'igtiisa; iyo kutubtiisa; iyo ergaydiisa; iyo maalinta danbe (qiyaamaha); iyo inaad rumayso qaddarka, sharkiisa iyo khayrkiisaba." Wuxu yidhi, "Run baad sheegtay."

Wuxu yidhi, "Iiga warran ixsaanka (samafalka)?" Wuxu yidhi (SCW), "Waa inaad Ilaahay u caabuddo sidii oo aad arkayso, haddii aanad arkayn adigu isaga ayaa ku arkaya e."

 Wuxu yidhi, "Iiga warran saacadda?" Wuxu yidhi (SCW), "Ka la weydiinayaa ugama ogaal badna ka weydiinaya." Wuxu yidhi, "Haddaba iiga warran astaamaheeda?" Wuxu yidhi, "Waa inay addoontu dhasho tii barbaarin lahayd; iyo inaad aragto kuwii cagaagnaa, qaawanaa, caydha ahaa, ee adhi jirta ahaa oo ku tartamaya dhererinta dhismaha." 

Intaa kadib ninkii wuu iska baxay. 

Nebiga (SCW) ayaa ku yidhi Cumar (RC), "Ma garanaysaa ka wax i weydiinayay?" Kadib Cumar ayaa yidhi, "Ilaahay iyo Rasuulkiisa ayaa garanaya?" Kadibna wuxuu yidhi, "Wuxuu ahaa Jibriil (CS) oo u yimi inuu idin baro diintiinna."¹

Jibriil wuxuu u yimi inuu saxaabada baro diintooda. Xadiiskan oo lagu naanayso 'seeska sunnada' waxaynu ka fahmaynaa inay diintu ka kooban tahay afar sal ama afar waaxood, oo kala ah: 

1. Tiirarka islaamka (culuumta shareecada)
2. Tiirarka iimaanka (culuumta caqiidada)
3. Tiirarka ixsaanka (culuumta habdhaqanka iyo akhlaaqda)
4. Tiirarka astaamaha saacadda (culuumta aakhiru-samaanka)

Salalka islaamka, iimaanka iyo ixsaanku waa kuwo sugan, waajib ah, culimaduna ay aad kutubtooda ugu faahfaahiyeen. Salka afraadna waa mid ku xidhan waayaha isbedbeddalaya, oo daaha ka faydaya qulqulka dhacdooyinka kawniga ah iyo kuwa astaamaha saacadda ee qiyaamaha ka horreeya, sidii ay uga warrameen Eebbe  iyo Ergaygiisu.

Sheekh Abuubakar al-Cadni,  buuggiisal al-usus wal Mundalaqaat (الأسس والمنطلقات) wuxu yidhi, isaga oo ka hadlaya dheefta cilmiga astaamaha saacadda, " Cilmigani waa nalal jidka ku yaalla oo qofka muslinka ah u iftiiminaya wadada xaqa ah, xilliga ay mugdiyada fidnooyinku xoogaystaan, taas oo ka ilaalinaysa inuu ku dhaco ama dhex dabbaasho fidnada. Sida oo kale waa mid keenaya in uu iimaanka qofka muslinka ahi  kordho, marka uu arko wixii uu  Nebigu uga digayay oo hortiisa ka dhacaya."

Sidaas ayay dhammaan culimada waaweyn iyo iimaamyada Islaamku markii ay ururinayeen kutubka axaadiista sugan iyo sunnada Rasuulka (scw) ugu dareen cutubka astaamaha saacadda iyo cutubka fidnooyinka iyo malaaximta (dagaallada), halka ay qaar kalena kutub gaar ah ka qoreen,