user
દશેરા પર નિબંધ લખો.


assistant
પ્રસ્તાવના :-
ભારત એક એવો દેશ છે જે તેની સંસ્કૃતિ, પરંપરા, ઉચિતતા અને તહેવારો માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે. ભારત મેળાઓ અને તહેવારોનો દેશ છે જ્યાં દરેક તહેવારો ઉત્સાહ અને શ્રદ્ધા સાથે ઉજવવામાં આવે છે. આ તહેવારો આપણને સત્ય, આદર્શ અને નૈતિકતા શીખવે છે.

આપણા દરેક તહેવારો એક યા બીજી ઋતુ સાથે સંબંધિત છે. દશેરા એ શિયાળાની ઋતુના મુખ્ય તહેવારોમાંનો એક છે. અશ્વિન માસની શુક્લ દશમી તિથિએ દશેરા ઉજવવામાં આવે છે. ભારતમાં દશેરાનો તહેવાર હિન્દુઓની શાશ્વત સંસ્કૃતિનું પ્રતીક છે. આ દિવસે શ્રી રામજીએ લંકાપતિ રાવણ પર વિજય મેળવ્યો હતો.

આ કારણથી તેને વિજય દશમી પણ કહેવામાં આવે છે. દશેરા સપ્ટેમ્બર અથવા ઓક્ટોબર મહિનામાં ઉજવવામાં આવે છે. દશેરા એક જાતિનો તહેવાર છે કારણ કે તે માત્ર હિન્દુઓ દ્વારા જ નહીં પરંતુ અન્ય સમુદાયના લોકો દ્વારા પણ ઉજવવામાં આવે છે. તે ખાસ કરીને ક્ષત્રિયો સાથે સંબંધિત છે. લોકો આ તહેવારની ખૂબ જ ધીરજથી રાહ જુએ છે. આ દિવસે લોકોને એક દિવસની રજા આપવામાં આવે છે જેથી લોકો દશેરાનો તહેવાર આનંદ અને ઉલ્લાસ સાથે ઉજવી શકે.

મૂળ હેતુ :-
કોઈપણ તહેવારની ઉજવણી પાછળ હંમેશા મૂળભૂત હેતુ હોય છે. દશેરા સાથે જોડાયેલી ઘણી ઘટનાઓ આપણા ધાર્મિક ગ્રંથોમાં જોવા મળે છે. દશેરાના દિવસે મા દુર્ગાએ નવ દિવસ સુધી લડ્યા બાદ દસમા દિવસે મહિષાસુર નામના રાક્ષસનો વધ કર્યો હતો. આ કારણથી દશેરાના અવસર પર નવરાત્રીનું ખૂબ જ મહત્વ છે.

બહાદુર પાંડવોએ લક્ષ્યને વીંધીને દ્રૌપદીને પસંદ કરી હતી. મહાભારતનું યુદ્ધ પણ વિજયાદશમી પર જ શરૂ થયું હતું. આ દિવસે ભગવાન શ્રી રામે દસ દિવસના ભયંકર યુદ્ધ પછી અશ્વિની મહિનાની શુક્લ દશમીના રોજ રાવણનો વધ કર્યો હતો કારણ કે રાવણના કારણે દેવતાઓ અને મનુષ્યો બંને ખૂબ નારાજ હતા. આ દિવસે બધાએ શ્રી રામના વિજયની ઉજવણી કરી.

ઉજવણીનું કારણ :-
ભગવાન રામ જ્યારે વનવાસમાં હતા ત્યારે રાવણે યુક્તિ કરીને માતા સીતાનું અપહરણ કર્યું હતું. શ્રી રામે સુગ્રીવ, હનુમાન અને અન્ય મિત્રોની મદદથી લંકા પર હુમલો કર્યો અને રાવણનો વધ કરીને લંકા જીતી લીધી. તે દિવસથી આ દિવસ વિજય દશમી તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.

ભગવાન શ્રી રામે આ દિવસને પાપ પર પુણ્ય, અધર્મ પર ધર્મ અને અસત્ય પર સત્યની જીતનું પ્રતિક બનાવ્યું હતું. આ દિવસે શ્રી રામે અત્યાચારી રાવણનો વધ કરીને ભારતીય સંસ્કૃતિ અને તેની મહાન પરંપરાઓને પુનઃસ્થાપિત કરી હતી.

દુર્ગા પૂજા :-
મા દુર્ગાએ આ દિવસે મહિષાસુર પર વિજય મેળવ્યો હતો, આ ખુશીને કારણે મા દુર્ગાના ભક્તો આ દિવસે મા દુર્ગાની પૂજા કરે છે.પરંતુ ઘણા ભક્તો નવરાત્રિનું વ્રત પણ રાખે છે.ખાસ કરીને બંગાળમાં દુર્ગા પૂજાનું વિશેષ મહત્વ છે. આ ઉપરાંત અન્ય ઘણા દેશોમાં પણ દુર્ગા પૂજા ખૂબ જ ઉત્સાહ અને ઉમંગ સાથે ઉજવવામાં આવે છે.

શસ્ત્ર પૂજન :-
દશેરા વર્ષાઋતુના અંતે ઉજવવામાં આવે છે. શ્રી રામના વિજય ઉપરાંત આ દિવસનું બીજું મહત્વ છે. પ્રાચીન સમયમાં, લોકો આ દિવસે તેમની દરેક યાત્રા શરૂ કરવાને શુભ માનતા હતા. ક્ષત્રિય રાજાઓ અને વ્યાપારીઓ વર્ષાઋતુની શરૂઆતને કારણે તેમની યાત્રા મુલતવી રાખતા હતા.

વરસાદની મોસમમાં ક્ષત્રિયો શસ્ત્રો બંધ રાખીને શિયાળો આવે ત્યારે જ બહાર કાઢી લેતા હતા. તેઓ તેમના શસ્ત્રોની પૂજા કરતા અને તેમની ધાર ધારણ કરતા. તે સમયે મોટી નદીઓ પર પુલ ન હોવાને કારણે રાજા લોકો તેમની વિજય યાત્રા અને યુદ્ધ યાત્રા પણ આ દિવસથી શરૂ કરતા હતા.

વરસાદની મોસમમાં એ પુલો પાર કરવો અસંભવ હતો, એટલે જ જ્યારે વરસાદની મોસમ પૂરી થઈ, ત્યારે જ યાત્રાઓ શરૂ થઈ. વેપારીઓ વરસાદની મોસમમાં માલ ખરીદતા હતા અને વરસાદની ઋતુના અંતે તેને વેચવા જતા હતા. આ સમયે જ ઋષિ અને ઉપદેશકે ધર્મના પ્રચાર માટે તેમની યાત્રા શરૂ કરી હતી.આ જ પરંપરા મુજબ આજે પણ લોકો દશેરાના દિવસોથી જ તેમની યાત્રાઓ શરૂ કરે છે.

આ દિવસ અલગ અલગ જગ્યાએ અલગ અલગ રીતે ઉજવવામાં આવે છે. રામાયણના તમામ પાત્રોની ટેબ્લો મોટા શહેરોમાં બહાર કાઢવામાં આવે છે. લોકો આ ઝાંખીઓ ખૂબ જ આદર અને ઉત્સાહથી જુએ છે. ભારતની રાજધાની દિલ્હીનો દશેરા ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે.

દશેરાના દિવસે, મા દુર્ગાની મૂર્તિને ટ્રકો અને ગાડીઓમાં શોભાયાત્રામાં શેરીઓ અને બજારોમાં લઈ જવામાં આવે છે અને પછી નદીઓ અથવા પવિત્ર તળાવો અને સમુદ્રમાં વિસર્જન કરવામાં આવે છે. આ પ્રસંગે લોકો પોતપોતાના ઘરોમાં સ્થાપિત મૂર્તિનું વિસર્જન કરવાની પદ્ધતિ ખૂબ જ ધામધૂમ અને નૃત્ય સાથે પૂર્ણ કરે છે.

રામલીલા :-
રામના જીવન પર આધારિત રામલીલાનું આયોજન નવરાત્રિ દરમિયાન રાવણ પર રામના વિજયના અવસર પર કરવામાં આવે છે. રામલીલાની ધૂમ ઉત્તર ભારતમાં સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે. દિલ્હીમાં રામલીલા મેદાન, પરેડ ગ્રાઉન્ડ અને અન્ય ઘણી જગ્યાએ વૃદ્ધાવસ્થામાં રામલીલાનું આયોજન કરવામાં આવે છે.

દશેરાનો દિવસ રામલીલાનો છેલ્લો દિવસ છે. દશેરાના દિવસે રાવણ, કુંભકર્ણ અને મેઘનાથના પૂતળા બનાવવામાં આવે છે. આ મેનીક્વિન્સમાં અનેક પ્રકારના નાના-મોટા બોમ્બ મૂકવામાં આવ્યા છે. સાંજે, રામ અને રાવણના પક્ષો વચ્ચે કૃત્રિમ લડાઈનું આયોજન કરવામાં આવે છે અને રામ રાવણનો વધ કરીને લંકા પર વિજય મેળવે છે.

આ પછી રાવણ, કુંભકર્ણ અને મેઘનાથના પૂતળા બાળવામાં આવે છે, પછી ફટાકડાના અવાજ કરતી વખતે સળગતા પૂતળા જોવાનો આનંદ જ અલગ હોય છે. પૂતળાંનો નાશ કર્યા પછી રામનો રાજ્યાભિષેક કરવામાં આવે છે, જેને જોઈને દરેકનું હૃદય ખુશ થઈ જાય છે. દશેરા નિમિત્તે વિવિધ સ્થળોએ મેળાઓ ભરાય છે અને લોકો મીઠાઈઓ અને રમકડાં લઈને ઘરે જાય છે.

અનિષ્ટ પર સારાની જીત આપણો ભારત એક ધાર્મિક દેશ છે. ભારતના તમામ તહેવારો ધર્મ, તત્વજ્ઞાન અને આધ્યાત્મિકતા સાથે જોડાયેલા છે. મા દુર્ગા અને ભગવાન શ્રી રામ એ મહિષાસુર, રાવણથી વિપરીત દૈવી શક્તિ એટલે કે સત્યના પ્રતિક છે. મેઘનાથ અને કુંભકર્ણ એ બધા આસુરી શક્તિના પ્રતીક હતા, એટલે કે અસત્ય, તેથી વિજયાદશમી એ આસુરી શક્તિ પર દૈવી શક્તિ અથવા અસત્ય પર સત્યના વિજયનું પ્રતીક છે.

આપણી અંદર દૈવી અને આસુરી બંને શક્તિઓ છે જે આપણને હંમેશા સારા અને ખરાબ કરવા માટે પ્રેરણા આપે છે. જે વ્યક્તિ પોતાની આસુરી શક્તિઓ પર વિજય મેળવે છે, તે જ પોતાના જીવનમાં શ્રી રામ અને મા દુર્ગા જેવા મહાન બને છે.

તેની સામે જે વ્યક્તિ આસુરી શક્તિઓ હેઠળ હોય છે તે રાવણ અને મહિષાસુર જેવો બની જાય છે. દશેરાની ઉજવણી એ દિવસની યાદ અપાવે છે. જ્યારે શ્રી રામે વિદેશમાં પણ પોતાની સંસ્કૃતિ ફેલાવી હતી અને લંકામાં આર્ય સમાજનો પાયો નાખ્યો હતો. શ્રી રામજી જેવા પિતાના ભક્ત અને લક્ષ્મણ જેવા ભાઈચારાના ભક્ત અને સીતા માતા જેવા પતિ અને દર્દી અને હનુમાન જેવા ભગવાન ભક્ત બનવાની પ્રેરણા હંમેશા રહે છે.

ઉપસંહાર :-
આપણે આપણા તહેવારોને માત્ર પરંપરાગત રીતે ઉજવવા જોઈએ નહીં પરંતુ તેમના આદર્શોને અનુસરીને આપણું જીવન એક પાત્ર બનાવવું જોઈએ. આપણે મા દુર્ગા જેવા બનવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ, જે રીતે તેમણે કલ્યાણ માટે મહાન કાર્યો કર્યા છે, તેવી જ રીતે આપણે લોકોની સેવા માટે હંમેશા તત્પર રહેવું જોઈએ.