user
Àkóràn papillomavirus ènìyàn (àkóràn HPV)


assistant
Àkóràn papillomavirus ènìyàn (àkóràn HPV) jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ nípasẹ̀ fáírọ́ọ̀sì DNA láti ìdílé Papillomaviridae. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àkóràn HPV kò fa àwọn àmì kankan àti pé 90% yanjú láìfọwọ́yí láàárín ọdún méjì. Ní àwọn ìgbà mìíràn, àkóràn HPV máa ń tẹ̀síwájú ó sì máa ń yọrí sí yálà àwọn warts tàbí àwọn ọgbẹ́ ṣíwájú àrùn jẹjẹrẹ. 

Awọn ọgbẹ wọnyi, da lori aaye ti o ni ikolu, mu ewu ti akàn ti cervix, vulva, vagina, penis, anus, ẹnu, tonsils, tabi ọfun. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo àrùn jẹjẹrẹ ọrùn inú ọmọ jẹ́ nítorí HPV àti ẹ̀yà méjì - HPV16 àti HPV18 - èyí tí ó jẹ́ 70% àwọn ìṣẹ̀lẹ̀. HPV16 jẹ lodidi fun fere 90% ti hpV-rere oropharyngeal akàn. Laarin 60% ati 90% ti awọn akàn miiran ti a ṣe akojọ loke tun ni asopọ si HPV. HPV6 ati HPV11 jẹ awọn okunfa ti o wọpọ ti awọn warts genital ati papillomatosis laryngeal.

Àkóràn HPV jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ láti ọwọ́ papillomavirus ènìyàn, fáírọ́ọ̀sì DNA láti inú ẹbí papillomavirus. Ó lé ní 200 irúfẹ́ tí wọ́n ti ṣàpèjúwe rẹ̀. Ẹnì kọ̀ọ̀kan lè ní àrùn hpV tó ju ẹyọ kan lọ, àrùn náà sì ni a mọ̀ pé ó ń nípa lórí ènìyàn nìkan.  Ó lé ní ogójì irúfẹ́ lè tàn kálẹ̀ nípasẹ̀ ìbálòpọ̀ kí wọ́n sì kó àrùn bá anus àti genitals. Àwọn ohun ewu fún àkóràn tí ó ń tẹ̀síwájú nípasẹ̀ àwọn irúfẹ́ ìbálòpọ̀ pẹ̀lú ìbẹ̀rẹ̀ ọjọ́ orí ìbálòpọ̀ àkọ́kọ́, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn alábàáṣiṣẹ́pọ̀ ìbálòpọ̀, sìgá mímu, àti iṣẹ́ àjẹsára tí kò dára.

Àwọn irúfẹ́ wọ̀nyí máa ń tàn kálẹ̀ nípasẹ̀ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ awọ-sí-awọ tààrà, pẹ̀lú ìbálòpọ̀ inú ẹ̀jẹ̀ àti ìbálòpọ̀ anal jẹ́ ọ̀nà tí ó wọ́pọ̀ jù. Àkóràn HPV náà lè tàn láti ọ̀dọ̀ ìyá sí ọmọ nígbà tí ó bá lóyún. Kò sí ẹ̀rí pé HPV lè tàn káàkiri àwọn nkan tí ó wọ́pọ̀ bíi àwọn ìjókòó ilé-ìgbọ̀nsẹ̀, ṣùgbọ́n irúfẹ́ èyí tí ó ń fa àwọn ọjà lè tàn káàkiri àwọn ilẹ̀ bíi ilẹ̀. HPV kò pa nípasẹ̀ àwọn ohun èlò ìmọ́tótó ọwọ́ tí ó wọ́pọ̀ àti àwọn oògùn ìpalára, tí ó ń pọ̀ sí i pé ó ṣe é ṣe kí wọ́n gbé fáírọ́ọ̀sì náà nípasẹ̀ àwọn aṣojú àkóràn tí kì í ṣe alààyè tí wọ́n ń pè ní fomites.

Awọn ajesara HPV le ṣe idiwọ awọn iru àkóràn ti o wọpọ julọ. Láti ṣiṣẹ́ dáadáa jùlọ, àjẹsára gbọ́dọ̀ ṣẹlẹ̀ kí ìbálòpọ̀ tó bẹ̀rẹ̀, nítorí náà wọ́n dábàá rẹ̀ láàárín ọdún 9-13. Àyẹ̀wò àrùn jẹjẹrẹ ọrùn inú ọmọ, gẹ́gẹ́ bíi ìdánwò Papanicolaou ("pap smear"), tàbí àyẹ̀wò cervix lẹ́yìn lílo acetic acid, lè ṣàwárí àrùn jẹjẹrẹ ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ àti àwọn sẹ́ẹ̀lì tí kò dára tí ó lè dàgbà sínú jẹjẹrẹ.

Àyẹ̀wò máa ń gba ìtọ́jú kíákíá láàyè èyí tí ó yọrí sí àbájáde tó dára. Àyẹ̀wò ti dín iye àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àti iye àwọn tó kú láti inú àrùn jẹjẹrẹ ọrùn inú ọmọ kù. A lè yọ àwọn ohun èlò ìbálòpọ̀ kúrò nípa dídì. 

Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ẹni tí ó ń ṣiṣẹ́ nípa ìbálòpọ̀ ni HPV ní àkókò kan nínú ayé wọn. HPV jẹ àkóràn ìbálòpọ̀ tí ó wọ́pọ̀ jùlọ (STI), kárí ayé. HpVs tí ó léwu tó ga máa ń fa bíi 5% gbogbo àrùn jẹjẹrẹ kárí ayé, pẹ̀lú ìṣirò àwọn obìnrin 570,000 àti àwọn ọkùnrin 60,000 tí wọ́n ń gba àrùn jẹjẹrẹ tó níí ṣe pẹ̀lú HPV lọ́dọọdún. 

Ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, ó tó ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́fà ó lé ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́fà (36,000) ìṣẹ̀lẹ̀ àrùn jẹjẹrẹ nítorí HPV máa ń wáyé lọ́dọọdún. Àrùn jẹjẹrẹ ọrùn inú ọmọ wà lára àwọn àrùn jẹjẹrẹ tí ó wọ́pọ̀ jùlọ kárí ayé, tí ó ń fa nkan bí ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́fà ó lé ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́rin ó lé ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́rin ó lé ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́rin ó lé ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́rin ó lé ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn-ún mẹ́rin ó lé ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́rùn 

Ó tó 90% àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tuntun wọ̀nyí àti ikú àrùn jẹjẹrẹ ọrùn inú ọmọ ṣẹlẹ̀ ní àwọn orílẹ̀-èdè tí owó wọn kéré àti àárín. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó 1% àwọn àgbàlagbà tí wọ́n ń ṣe ìbálòpọ̀ tí wọ́n ní àwọn ohun èlò ìbálòpọ̀. Wọ́n ti ṣàpèjúwe àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àwọ̀ ara láti ìgbà Greece àtijọ́, ṣùgbọ́n pé kòkòrò àrùn kan ló fa wọn títí di ọdún 1907.