user
Aadanuhu?


assistant
'Aadanuhu waxay waayeen aragti walba oo ay diintu ku huwisay: sarrayn, soocnaan, rooxaaniyad iyo akhlaaq oo ay giddigeedna ku dhisnayd in aadanuhu ay yihiin ruux uu Alle ayaga ku afuufay iyo ujeedkiisii abadiga ahaa ee uu abuurtooda ka lahaa, waana labada Daarwiiniyadu ay ku sheegeenin ay yihiin khuraafaad lagu xardhay sheekobaraleey. Waxay Daarwiiniyadu ka qaadday muqaddasnimadii uu ka dheegan jiray in aadanaha uu Alle ku uumay suuraddiisa, uuna si khaasa ugu gooni yeelay tilmaamo soocan oo kala duwan. 

Waxay si gaara uga qaadday daahfurnaanta ruuxeed ee uu kaga sarreeyo xayawaanka kale oo dhan, wuxuuna dhinaca kale noqday mid laga madaxbannaysiiyay sharciyadii akhlaaqda, qawaaniintii bulshada iyo xeer-dhaqameedkii, maxaa yeelay? Waxa oo dhan waa suganayaal bug ah oo aan lahayn wax ay ku taagan yihiin, kana beermay baadinnimo hore oo diinta laga keenay.

Wax walba waa ay horumarayaan, bulshaduna sidoo kale way horumaraysaa… waxaa horumaraya nidaamkeeda, afkaarteeda iyo fahannadeeda.

Haddii ay akhlaaqdu berigii hore ahayd wax qurux badan, ayada oo laga duulayo fahankii soojireenka ahaa, isla markaana ay ahayd mid ku habboon marxalad cayiman oo horumarka (tadawurka) ka mid ah, khasab maaha in ay maantana tahay wax qurxoon iyo wax munaasab ah toonna-illeen bulshadu way horumartay e. Bulshadu ayadaa markii hore akhlaaqdaan samaysaye, Alle ma uu san samayn, caqiidaduna ma aysan samayn-si walba oo ay dadku ayaga oo aan wax ogayn ay arrinta ugu tiiriyeen Alle iyo caqiidada. Haddaba, bulshada ayay u gaar tahay in ay arrintaa wax ka beddelaan ama ay sideeda u daayaan. Waxayna go’aamiyeen in ay arrinta wax ka beddelaan.

Haddii sida fahanka soojireenkaa uu qabo, uu qoysku waagii hore ahaa wax qurux badan, kuna habboon marxalad cayiman oo tadawurka ka mid ah, khasab maaha in fahamkaasi uu maanta munaasab yahay, uuna qurxoon yahay…taa keliya maahee, xitaa khasab maaha in maanta uu qoys jiro…sida ay bulshoweyntu hore u qalad fahmeen, cidda qoyska samaysay Eebbe maaha e, baahiyaha bulshada ayaa keentay; Bulshadu maanta waa u xor in ay qoyska dhawraan ama ay baabb’iyaan, waxayna goosteen burburintiisa.

Haddii ay haweeynaydu berigii hore ahayd xaas iyo hooyo aanay wax kale u dheerayn, kama dhigna in ay tahay sees ka mid ah asaaska walxaha iyo mabda’ sugan oo aan doorsoomayn e, waxay ahayd fikrad bulsho oo ka dhalatay dhawr sababood…bulshadii awal fikraddaan ku meegaartay maageer ilaalin ah oo weliba huwiyay muqaddasnimo been ah, kuna milay magaca Eebbe iyo diinta, waa bulshada maanta burburinaysa fikraddaan, kana qaadaysa diirkeedii beenta ahaa, maageer la’aanna socodsiinaysa. 

Haddii dhawrsanida jinsiyeed ay ahayd dhaqan muqaddas ah oo ka mid ah waxyaalaha berigii hore la weynayn jiray ee lama taabtaanka ah, kama dhigna in ay tahay qiime ka mid ah qiyamka sugan ee gunta dheer ee nolosha aadanaha e, waxay sidaa ahayd waqti ka mid ah waayihii la soo maray, mana jiraan wax diidaya in ilaa tin iyo cirib la horumariyo ama haddii ay bulshadu doonto in ay noqoto liidasho ay dadka ilbaxa ah ay ka baydadaan!

Sidaa ayay fikraddii akhlaaqda iyo caadooyinkuna ay u gilgisheen.

Waxaa gilgilashadeeda daran sii kordhiyay waa in teedka ugu weyn ee markii hore ka hor taagnaa in ay dheellidu ee garbinayay rumaysnaanta Alle uu ahaa aaminidda sarraynta aadanaha iyo rooxaaniyaddiisa iyo in laga xishoodo in loo soo daadego heerka xayawaanka, oo waxaa loo tixgelinayay in aadnuhu uu yahay uumiye xul ah oo soocan. 

Noloshiisa iyo hawlihiisa laguma qiyaaso xayawaanka, umana ay habboona in uu u hoggaansamo halkii ay qariisadiisu (instinct) u weecato. Daahaasi maanta waa uu faydmay…waa daahii aadantinnimada, waxaana aadanuhu uu noqday mid isu yaqaanna in jirriddiisa xayawaannimo ay soojireen tahay. Haddaba, ma uu gaarsiisna heer sare oo uu ka soo hoobto…keliya, wuxuu abidkii ku jiraa marxalad u gudbinaysa marxalad kale…sarrayn iyo hoobasho kuma ay jiraan halbeegga xayawaanka'.