user
ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီး ကာကွယ်လို့ရတဲ့ကင်ဆာ အကြောင်း အမေးအဖြေပုံစံ ရေးပြပါ။


assistant
ကင်ဆာက နာမည်ကြားတာနဲ့ ကြောက်စရာကောင်းတယ်။ ကိုယ်တိုင်မဟုတ်တောင် ကိုယ့်မိဘဆွေမျိုး၊ သူငယ်ချင်းတွေထဲမှာ ကင်ဆာနဲ့ စစ်ခင်းရတာတွေ အများကြီး ကြားဖူးလိမ့်မယ်။ တချို့တွေလည်း သေခြင်းတရားကို အနိုင်တိုက်နိုင်ပေမယ့် အများစုကတော့ အရှုံးပေးသွားကြရတယ်။ ကင်ဆာဆိုရင်ကို သေမိန့်ကျသလို ခံစားကြရတယ်မလား။
ကင်ဆာတွေက ကြောက်စရာကောင်းတာမှန်ပေမယ့် ကာကွယ်လို့လည်း ရတယ်။ ကင်ဆာတော်တော်များများကို ကျန်းမာတဲ့ အစားအသောက်အနေအထိုင်ပုံစံရယ်၊ ဆေးမှန်မှန်စစ်တာရယ်နဲ့ ကာကွယ်နိုင်တယ်။ တချို့ မျိုးရိုးနဲ့အများကြီးသက်ဆိုင်တဲ့ ကင်ဆာတွေတောင်မှ နေထိုင်စားသောက်မှုကိုသေချာလုပ်၊ ဆေးမှန်မှန်စစ်ပြီးတော့ ကာကွယ်သွားနိုင်တယ်။ အဲဒီထဲကမှ ထူးထူးခြားခြား ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီး မဖြစ်အောင်ကာကွယ်လို့ရတဲ့ ကင်ဆာတွေလည်းရှိသေးတယ်။

၁။ ကင်ဆာကို ကာကွယ်ဆေးထိုးလို့ရတယ်ဆိုတာ ဟုတ်နိုင်ပါ့မလား
ကင်ဆာဆိုတာ ဆဲလ်တွေ မူမမှန်ဖြစ်တာကြောင့် အထိန်းအကွပ်မဲ့ပွားကုန်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို ဒုက္ခပေးတာလို့ အကြမ်းဖျင်းပြောလို့ရတယ်။ ပြောရရင် အပြင်က ပြဿနာကြောင့်မဟုတ်ဘဲ ကိုယ်တွင်းက ပြဿနာကြောင်လို့ ပြောရမှာပေါ့။ အဲဒီမှာ ထူးထူးခြားခြား ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ကင်ဆာတွေလည်းရှိတယ်။ အဖြစ်များတာက သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာနဲ့ အသည်းကင်ဆာပါ။  သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာက Human Papilloma Virus (HPV) လို့ခေါ်တဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့်ဖြစ်နိုင်ပြီး အသည်းကင်ဆာကတော့ Hepatitis B လို့ခေါ်တဲ့ အသည်းရောင်ဘီပိုးကြောင့် ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့်ဖြစ်တာမို့ အဲဒီဗိုင်းရပ်စ်မကူးစက်အောင် ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီး ကင်ဆာကို ကာကွယ်လို့ရတယ်။

၂။ အကောင်ငယ်ပေမယ့် အဆိပ်ပြင်းတဲ့ HPV
HPV က သားအိမ်ခေါင်းကင်ဆာတစ်ခုတည်းဖြစ်စေတာမဟုတ်ဘူး။ အမျိုးသမီးတွေမှာပဲ ဖြစ်စေတာလည်းမဟုတ်ဘူး။ သားအိမ်ခေါင်းအပြင် မိန်းမကိုယ်ကင်ဆာ၊ စအိုကင်ဆာတွေကိုလည်း ဖြစ်စေနိုင်တယ်။ အမျိုးသားတွေမှာဆိုရင် လိင်တံကင်ဆာဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါ့အပြင် အမျိုးသားရော အမျိုးသမီးရောမှာ လည်ချောင်းကင်ဆာနဲ့ လိင်အင်္ဂါကြွက်နို့တွေကိုလည်း ဖြစ်စေနိုင်တယ်။ 

၃။ ဘယ်ကနေ ဘယ်လိုစဖြစ်တာလဲ
HPV ဟာ လိင်ကနေတဆင့်ကူးစက်ပါတယ်။ HPV ပိုးရှိနေသူနဲ့ လိင်ဆက်ဆံတာ၊ ပါးစပ်နဲ့ ဆက်ဆံတာအကုန်လုံးမှာ HPV ကူးစက်နိုင်တယ်။ ထိုးသွင်းဆက်ဆံမှုမဟုတ်ဘဲ ပွတ်သပ်ပြီးအတွင်းကျကျ ထိတွေ့ရင်လည်း ကူးတယ်။ ပြဿနာက HPV ရှိနေပေမယ့်လည်း ရောဂါလက္ခဏာမပြဘဲ အဲဒီလူကနေတဆင့် တခြားသူတွေကို ပြန်ကူးစက်နိုင်တာပဲ။ လိင်အင်္ဂါကြွက်နို့မြင်နေရင်တော့ ဒါက ဖြစ်နေပြီဆိုတာ သိနိုင်တာပေါ့။ ဒါပေမယ့် အများစုမှာကျ လက္ခဏာမပြဘဲရှိနေနိုင်တယ်။ အရမ်းအဖြစ်များလို့ ကိုယ်က လိင်ကိစ္စရှိတယ်ဆိုရင်ကိုပဲ HPV က ကူးစက်နေနိုင်တယ်။

၄။ ဘာလို့ကြောက်ဖို့ကောင်းတာလဲ
HPV က ကူးစက်ပြီးပြီဆိုရင် လုံးဝအရှင်းပျောက်သွားအောင် ကုသဖို့ခက်တယ်။ အချိန်အကြာကြီး ဘာမှမဖြစ်ဘဲ ကိုယ်ခံအားကျတဲ့အခါကျမှ ရောဂါလက္ခဏာတွေစပြတာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။ ကုပြီးလည်း အရှင်းပျောက်သွားတာမျိုးမဟုတ်ဘဲ နောက်တစ်ကြိမ်ပြန်ပြန်ဖြစ်နိုင်တယ်။ လိင်ကတဆင့် ကူးစက်တဲ့ရောဂါတွေထဲ အရမ်းကူးစက်မှုနှုန်းမြင့်တယ်။

၅။ ဘယ်လိုလူတွေ ကူးစက်နိုင်လဲ
လိင်ကိစ္စရှိတဲ့သူတိုင်း ကူးစက်နိုင်တယ်။ လိင်ဆက်ဆံဖော်များလေ ကူးစက်နိုင်ခြေပိုမြင့်လေပါ။ ကိုယ်က ဆက်ဆံဖော်မများပေမယ့် ကိုယ့်အဖော်က များတယ်ဆိုလည်း ကူးစက်နိုင်တယ်။ ကိုယ်ခံအားကျနေတဲ့သူတွေ ဥပမာ HIV/AIDS ဖြစ်နေသူတွေ၊ စတီးရွိုက်သောက်နေရသူတွေမှာ ပိုကူးစက်နိုင်ပြီး ရောဂါလက္ခဏာလည်းပိုပြတယ်။ ကြွက်နို့နဲ့ထိတွေ့ထားတဲ့နေရာတွေကို အကာအကွယ်မပါဘဲ ထိတွေ့မိတာတွေမှာလည်း ကူးစက်နိုင်တယ်။ ဥပမာ အများသုံး သန့်စင်ခန်းတွေ၊ ရေချိုးကန်တွေနဲ့ ရေကူးကန်လိုနေရာမျိုးတွေပါ။

၆။ ကာကွယ်ခြင်းက အကောင်းဆုံးကုသခြင်းပါ
အပေါ်မှာပြောထားသလိုပဲ HPV ဟာ ဖြစ်တဲ့အခါမှကုရင် ကုသရတာ တအားခက်ခဲတယ်။ HPV ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ကင်ဆာနဲ့ ကြွက်နို့တွေကို ကာကွယ်နိုင်ဖို့အတွက် လိင်ဆက်ဆံတဲ့အခါ ကွန်ဒုံးသုံးပါ။ လိင်ဆက်ဆံဖော်အရေအတွက်ကိုလျှော့ပါ။ လူတိုင်းဟာ HPV ရှိနေနိုင်တယ်ဆိုတာကိုသတိရပါ။ အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းကတော့ ကာကွယ်ဆေးထိုးပါ။ ကင်ဆာကိုရော ကုသရအရမ်းခက်ပြီး ရုပ်ဆိုးပန်းဆိုးဖြစ်စေတဲ့ ကြွက်နို့ကိုပါ ကာကွယ်ဆေးထိုးပြီး ကာကွယ်လို့ရတယ်။

၇။ ကာကွယ်ဆေးအကြောင်း
HPV ကာကွယ်ဆေးကို လိင်ဆက်ဆံမှုလုံးဝမရှိသေးချိန် အသက် ၉နှစ်လောက်ကနေ စထိုးလို့ရတယ်။ အသက် ၄၅နှစ်ထိ ထိုးလို့ရတယ်။ အသက် ၂၇ နောက်ပိုင်းမှာ ထိုးဖို့ကိုသိပ်ပြီး အကြံမပေးတော့ဘူး။ အသက် ၂၇ ကျော်ရင် လိင်ဆက်ဆံဖော်လည်းများလာပြီ။ ကာကွယ်ဆေးဖြစ်လို့ အရင်ကတည်းက ကူးစက်ခံထားရပြီးပြီဆိုရင် မထူးတော့ဘူးဖြစ်တာကြောင့်ပါ။ ဒါပေမယ့် ကူးစက်ခံရမှုမရှိသေးဘူး၊ လိင်ဆက်ဆံဖော်လည်းမများဘူး၊ ရောဂါလည်းမဖြစ်ဖူးသေးဘူး၊ ထိုးချင်တယ်ဆိုရင်တော့ ထိုးလို့ရပါတယ်။ ကိုယ်ဝန်ရှိနေရင်၊ ဒီကာကွယ်ဆေးနဲ့ ဓာတ်မတည့်ရင် မထိုးသင့်ပါဘူး။
၂ကြိမ် ဒါမှမဟုတ် ၃ကြိမ်။ ဘယ်အမျိုးအစားလဲပေါ်မှာမူတည်တယ်။ ၁၄နှစ်အောက်တွေဆို ပထမအကြိမ်နဲ့ ၆လခြားပြီး ဒုတိယကြိမ်ထိုးရင်ရတယ်။ ၁၅နှစ်ကနေ နောက်ပိုင်းမှာ ပထမကြိမ်၊ တစ်လခြားပြီး ဒုတိယအကြိမ်နဲ့ ၆လမှာ တတိယကြိမ်ထိုးရမယ်။ အနည်းဆုံး ၁၀ နှစ်ကာကွယ်နိုင်တယ်။ အဲဒီထက်လည်း ပိုနိုင်တယ်။