user
Gunaanadka Dunida 24?


assistant
Gunaanadka Dunida (24) | 
Waayaha Maanta (3–3)

3. Sunanka Halaagga

Qof kasta oo Muslin ah oo indheergarad ahi, wuxuu dareensan yahay xumaanta iyo fasahaadka aadamuhu inuu ka gudbay xad kasta. Heer ay ilbaxnimada casriga ah ku kulmeen dhammaan xumaantii ummadihii hore, sida dheeldheelistii reer Nuux, faaxishadii reer Luud iyo faaqistii reer Fircoon. 

Eebbe wuxu yidhi:

ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُم بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ.
[ الروم: 41]
41. Fasaadkii ayaa ka soo shaacbaxay berrigii iyo baddiiba, gacmaha dadku waxay shaqaysteen awgood, si uu Eebbe u dhadhansiiyo wax ka mid ah wixii ay shaqaysteen bal inay soo laabtaan.¹

Warbaahinta marka aad daawato maalin kasta waxaad maqlaysaa:

1. Barafkii cidhifyada dhulka oo dhalaalay, iyo heerka biyaha badda oo kor u kacay.
2. Duufaanno baaxad leh ayaa ku dhuftay dal hebel.
3. Cimiladii ayaa isbeddeshay, kulaylkuna wuxu gaadhay heerar rikoodh jebin ah.
4. Dhulgariirro lagu hoobtay ayaa ka dhacay dalal kala duwan.
5. Cudurro adduunka oo dhan ku faafaya ayaa dillaacay, sida Koroona.
6. Dab ayaa qabsaday kaymaha tobannaan dal.

Waxyaabahani adduunka way ka dhici jireen, balse baaxadda, tirada iyo saamaynta intan leeg may lahaan jirin. Keliya waxay ahaayeen wax deegaanno gaar ah ku kooban, hadda se waxay noqdeen shaacsane caalami ah.

Eebbe cirarka iyo dhulka wuxuu u dejiyay xeerar, sunnooyin iyo miisaan dheellitiran oo maaddi ah. Sida oo kalena aadamaha wuxuu u dejiyay xeerar, sunnooyin iyo miisaan nololeed oo dhammaystiran. Mar kasta oo xeerarka aadamaha lagu xadgudbo, xeerarka abuurta ayuu Eebbe wax ka beddelayaa, si ay dadku dib ugu soo laabtaan dhanka hagaagga.

Eebbe wuxu yidhi:
وَٱلسَّمَآءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ ٱلۡمِيزَانَ ﴿٧﴾ أَلَّا تَطۡغَوۡاْ فِي ٱلۡمِيزَانِ ﴿٨﴾ وَأَقِيمُواْ ٱلۡوَزۡنَ بِٱلۡقِسۡطِ وَلَا تُخۡسِرُواْ ٱلۡمِيزَانَ ﴿٩﴾ وَٱلۡأَرۡضَ وَضَعَهَا لِلۡأَنَامِ ﴿١٠﴾ [الرحمن]
7. Cirkana isaga ayaa sarreysiiyay, kadibna dhigay miisaanka.
8. Si aydaan ugu xadgudbin miisaanka.
9. Iyo si aad u oogtaan halbeegga caddaalada, oo aydaan u dhantaalin miisaanka.
10. Dhulkana wuxuu u dejiyay noolaha.²

Haddii ay aadamuhu u hoggaansamaan miisaanka iyo caddaaladda dhulka, Eebbe wuxuu u furaa albaabbada barwaaqada, naxariista iyo nimcada.

Eebbe wuxu yidhi:
وَلَوۡ أَنَّ أَهۡلَ ٱلۡقُرَىٰٓ ءَامَنُواْ وَٱتَّقَوۡاْ لَفَتَحۡنَا عَلَيۡهِم بَرَكَٰتٖ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِ وَلَٰكِن كَذَّبُواْ فَأَخَذۡنَٰهُم بِمَا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ [ الأعراف: ٩٦]
97. Haddii ay dadka magaalooyinku [Eebbe] rumayn lahaaheen, oo ay dhawrsan lahaayeen, waxaanu u furi lahayn barkhadaha cirka iyo kuwa dhulka; balse way beeniyeen, kadibna waxaanu ku ciqaabnay wixii ay shaqaysanayeen.³

Sheekada ummadihii la halaagay Quraanka waxay ugu jiraan in lagu cibro qaato, oo laga dheeraado wixii kuwaas lagu halaagay. Tusaalayaada sheekooyinkaas waxa ka mid ah: reer Nuux, reer Luud, reer Caad iyo reer Fircoon.

1. Kun sanno oo waxyar la' ayuu nebi Nuux, tolkii ugu baaqayay inay rumeeyaan Eebbaha abuuray, oo ay dhulkana fasahaadka ka daayaan. May dhegaysan, nebigii Ilaahay way ku dheeldheeleen iyaga oo ku sheegay inuu yahay nin waalan. 

Nebi Nuux waxa la faray inuu meel ban ah ka dhiso doon weyn, waanu sameeyay. Tolkiina waxay ku xanshaashaqeen waalidii aanu ku sheegaynay ayaa ku soo baxday, bal fiiriya ninka banka doonta ka dhisaya. Balse duufaanku markii uu yimi, doontii ay ku dheeldheelayeen ayaa noqotay gaadiidkii badbaadada, iyaga daadka ayaa qarqiyay.

2. Reer Caad iyaguna sidaas oo kale ayay u beeniyeen nebigoodii Huud. Waxay ahaayeen beeralay, sidaas darteed Eebbe wuxuu ku ciqaabay inuu saddex sanno abaar ku riday.

Saddex sanno kadib waxay arkeen dhool madow oo soo muuqda, kadibna waxay yidhaaheen roob ayaa inagu soo aaddan, ee beeraha ina geeya aynu falannee.  Wixii ay roobka filayeenna wuxuu ku noqday dabayl qabow, oo cadaab ah,  oo siddeed maalmood ku dhabanaysay.

3. Reer Luud waxay ahaayeen dadkii ugu horreeyay ee sameeyay faaxishada laga-roonayaasha. Sidaas si la mid ah ayay iyagu u beeniyeen nebigoodii Luud.

Sida looga bartay sunnaha halaagga, Eebbe wuxuu u soo diray Luud malaa'ig dhallinyaro ah oo qurxoon, markaas ayay reer Luud la soo ordeen dhaqanxumadoodii, iyaga oo malaa'igta damacsan.

Kadib inta indhaha la tiray, magaaladoodiina la foorariyay, ayaa dhagaxaan cadaab ah lala dhacay.

4. Fircoon wuxuu ahaa daaquudkii ugu weynaa taariikhda. Wuxuu addoonsaday reer bani Israa'iil, kadib Eebbe wuxuu u soo diray nebi Muuse. Keliya waxa laga codsaday inuu faraha ka qaado reer bani Israa'iil, oo uu ciqaabtana ka daayo.

Fircoon iyo tolkii waxa la tusay tusmooyin waaweyn oo kala ah: ushii, gacantii caddayd, abaaro, duufaan, ayax, injir, iyo rah. In taasba way beeniyeen, waxaanay doorteen inay dabagalaan Muuse iyo reer banu Israa'iil oo firxad ah, kadibna badda ayaa liqday.

Waa sidaas sunnanka halaaggu, dhibaatooyinka maanta adduunka ka jiraana waa tusmooyin aadamaha lagu la hadlayo. 

Hadraawi isaga oo ka yaabban qooqa ilbaxnimadan casriga ah, waa kii lahaa:

Waa awaaleheedii
Allaheedu furan jirey
Runta lagu asturi jirey.

Waa Arooryadeedii,
Al-aloosku dhalan jirey,
Waa Islaaminteedii
Marka aadun laga dhigo.

Waa abaabulkeedii
Askarteeda lagu yidhi:
"Xadhko harag Abeesiyo
Urta bahalka hoosiyo
Abur beena lagu dedey,
Usha ba'an ku sii daa"

Waa ummuuraheedii
Itixaanku saarnaa.

Waa abraaraheedii
Lagu kala astaysnaa,
Waa ammaaraddeedii
Ardal loo qab-qaban jirey. 

Waa astaamaheedii
Marka laga inaabsado 
Shimbirkeedu iman jirey.
______
1. Suuradda Ruum, aayadda 41.
2. Suuradda al-Raxmaan, aayadaha 7 illaa 10.
3. Suuradda al-Acraaf, aayadsa 97.