user
Casharkii  1-aad?
Haaman


assistant
HAAMAAN 

(MAGACII  MUCJISADA  AHAA) 

Casharkii  1-aad.

Dadka islaamka ah waxay rumeysan yihiin kitaabka quraanka ah ee marjica u ah diintooda in uu yahay kitaab ka duwan kutubta dunida taal. Aqoonta uu kitaabkan  xambaarsan yahay ee ka waramaya xaqiiqooyinka uunka ka jira ayaa waxay tahay garasho ka sareysa aqoon walba oo kale oo qof aadami ah uu ka hadlo. Sidaa darteed ayaa ayaado dhowr ah oo quraanka ku jira waxay ku xujeynayaan kuwa inkiraya kitaabkan, bal in ay la yimaadaan suurad lamid ah suuradihiisa ama aayad lamid ah aayadihiisa. 

Xujadaasi oo noqotay mid aadamigu uu ku dhici waayay in uu kula loolamo quraanka, waxay xoojineysaa iimaanka dadka islaamka ah ay ku dhiiran yihiin in ay sheegtaan in kitaabkoodu uu yahay mid ka yimid dhanka eebbe ogaalkiisuna uu faxan yahay, xikmaddiisuna ay waasacan tahay. 

Casharkan waxaanu ku soo qaadaneynaa mid kamid ah mucjisooyinka kitaabka quraanka ah. Taasi waxay tahay milicsi kamid ah taariikhda xuseysa boqortooyadii Masar xilligii nebi Muuse iyo dowladdii keli-taliska ahayd ee uu hoggaaminayay Fircoon (lacnadi ha raacdee). Xaqiiqada taariikheed ee qarnigii 20-aad hortiis aanan la ogaan waxay tahay, naaneysta mudnaanta ah (Boqor) oo quraanku uu siiyey hoggaamiyaha dowladdii la xilliga ahayd nebi Yuusuf (n.d.a.) iyo naaneysta mudnaanta ah (Fircoon) oo uu siiyey hoggaamiyaha dowladdii la xilliga ahayd nebi Muuse (n.d.a.). Labada maamul oo ay ka kala talinayeen labadaas hoggaamiye waxay ka unkameen dalka Masar xilliyo aanan aad u kala fogeyn. Misana quraanku wuxuu xusey magacyada mudnaanta leh oo ay kala siteen labadooda hoggaamiye. 

Arintaasi mucjisada ah oo uusan jirin qof sidaas u kala saari kara xilligii  quraanku soo degayay, ayaa waxay ahayd mid dahsoon oo aanan qiimaheeda lagu baraarugin.Sanadkii 1822-kii, filosoof luqad-barad ah oo u dhashay dalka Fransiiska ayaa wuxuu jebiyay shifrihii sirta ahaa oo ku dahsoonaa akhriska dhigaalka Hirogliifka. Ninkaasi waxaa la oran jiray Jean-François Champollion (1790 - 1832). Isagu wuxuu kala saaray far-shaxanka Hirogliifka in ay ka dhigan tahay codad lagu dhawaaqo (Phonetics) ama ay tahay sawirro xardhan (Ideographics), markaas ayuu ku guuleystey sawirradii gidaarrada iyo dhagxanta ku xardhanaa in uu helo faham lagu akhriyi karo. 

74 jeer oo quraanka lagu sheegey ereyga Fircoon, dhamaan waxay ku guda jiraan aayadaha ka sheekeynaya nebi Muuse. Sidoo kale ayaa shan jeer ayaa quraanka lagu xusey ereyga Boqor (Malik), kuwaas oo dhamaantood la socda sheekada nebi Yuusuf.Taariikh-yahannada casriga, iyaga oo adeegsanaya agabka lagu sahmiyo haraaga walxaha (Radiometric Dating) iyo raadka qoraallada ay xardheen dadyowgaas, waxay xaqiijiyeen, labadan naaneys (Boqor iyo Fircoon) in ay yihiin kuwo dhab ah oo jirey, isla-markaas ku astaysan xilliyada ay aayadaha quraanka ah ka waramayaan. 

Xilligii nebi Yuusuf waxaa Masar ka talinayay dadyowga loo yiqiin Hyksos ee ka yimid degaanada Shaam iyo Falastiin. Iyagu waxay ahaayeen badow Kancaaniyiin ah oo waa ay ka duwanaayeen Masaaridii reer Fircoon ee Qibdiga ahaa. Waxay ahaayeen xoolo dhaqato (Ariley), waxay la wareegeen xukunkii Masar oo ay ka qabsadeen maamulkii Faraacinada. Dabadeed waxay degaanka ka talinayeen muddo laba qarni ku dhow oo ku beegan 1730 – 1580  ch, illaa uu ka saaray Axmuskii I-aad. Muddadaas gaaban ayay ku beegan tahay noloshii qoyska nebi Yuusuf. 

Dadkaas ka soo duuley gobolka Shaam waxay lahaayeen hor-jooge lagu naaneyso Boqor. Sidaa darteed, in-kasta oo muddada labada maamul ay jireen ay ahayd mid isku dhow, degaankuna uu ahaa mid qura, misana quraanku xilligii nebi Muuse ma xusin boqor ee wuxuu xusey Fircoon. Xaqiiqada jirtayna sidaas ayay ahayd. Tusaale-dhig waxaa ah aayadda  49-aad ee suuradda Al-Baqara: 

(وَإِذْ نَجَّيْنَاكُمْ مِنْ آَلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ) 

Laakiin nebi Muuse wuxuu noolaa qarnigii 13-aad ch. Waxay ahayd xilli ay dhisantay maamul boqortooyo cusub, taas oo cimrigeedu uu ku beegnaa muddadii u dhexeysey  1069 – 1550 ch. Sida ay aqoon-yahannada taariikhda sheegayaan, isla-raggii lagu naaneysi jirey boqorro in ay xilligan danbe la baxeen Fircoon. Magacaas uu quraanku sheegey waxaa tusaale-dhig u ah aayadda 43-aad ee suuradda Yuusuf: 

(وَقَالَ الْمَلِكُ إِنِّي أَرَى سَبْعَ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعَ سُنْبُلَاتٍ خُضْرٍ وَأُخَرَ يَابِسَاتٍ).