user
Gịnị bụ Ọgan Okwu?


assistant
N’ihe niile Chukwu kere, ọ bụ mmadụ na-ekwu okwu. Ọ bụghị okwu na-ekwu mmadụ. Chukwu kechara mmadụ were kenye ya ihe ndị ga-eme ka ọ na-ekwu okwu. Ọtụtụ akụkụ ahụ mmadụ na-enyere aka n’ụzọ dịgasị iche iche ijiri hụ na okwu na-aputa. Okwu mmadụ na-ekwu bụ iji were ghọta onwe, kuzie ihe, zie ozi, mekọrịta, kpakọrịta ụka, zikọrịta ozi, dụọ ndụmọdụ dgz. Okwu niile ahụ a na-ekwu, e nwere mpaghara ahụ dị iche iche na-ejekọrịta ma na-emekọrịta ijiri hụ na ebumnuche okwu a chọrọ ikwu maọbụ a na-ekwu, pụtara ìhè nke ọma site n’ụda ha ga-ezipụta ma chịkọta ọnụ, n’ọkpụrụkpụ okwu e chere maọbụ e bu n’uche. Ọ bụ akụkụ ahụ ndị ahụ dị iche iche na- enyere aka ịchikọta ụda okwu na ikpokọta echiche ụda okwu ka a maara dị ka Ọgan Okwu

A ga-edeputazị akụkụ ahụ ndị ahụ niile a na-ekwu maka ha, ma kọwakwaa ọnọdụ ha na ọrụ ha na-arụ n’ịkpọpụta okwu.

EGBUGBERE ỌNỤ

Egbugbere ọnụ dị abụọ. E nwere egbugbere ọnụ elu, nwee egbugbere ọnụ ala. Ma egbugbere ọnụ elu, ma egbugbere ọnụ ala, ha niile bụcha akụkụ ahụ mmadụ. Ọ bụkwa n’isi mmadụ ka ha dịcha. Egbugbere ọnụ so enyere aka n’ịkpọpụta mabọụ iwepụta ụda okwu. O nwere ụda okwu na-apụta ihe na mkpụrụ okwu e nwere n’okwu ma ọ bụrụ na ha abụọ jekọọ ọnụ. Naanị egbugbere ọnụ elu, maọbụ egbugbere ọnụ ala, anaghị ewepụta ụda. Mgbe ha ji ewepụta ụda bụ mgbe ha jekọrọ ọnụ maọbụ mekọrịta ọnụ. Ọ bụrụ na egbugbere ọnụ abụọ na-eweputa ụda, ha nwere ike imepe emepe (ghere oghe), kpachitụ akpachi, kpachie akpachi, ịdị ọrọghọrọ maọbụ nwaọrọghọrọ. Otu ọbụla egbugbere ọnụ abụọ siri nọdụ n’ọnọdụ ndị a e deputara, na- egosi ụdịrị ụda ọ na-ezipụta ma na-ewepụta.

NGỤ

Ikuku ọbụla anyị na-ekuru, ma nke anyị si n’imi anyị maọbụ n’ọnụ anyị ekubata n’ime ahụ anyị, ma nke anyị si n’imi anyị maọbụ n’ọnụ anyị ekupụ, bụ na ngụ ka ọ na-abanye ma sikwa na ya na-apụta. Mana o kwesịrị ka a mata na ọ bụ ikuku nke si na ngụ apụta na-emebe ụda okwu. Mgbe a chọrọ ikwu okwu maọbụ kpọpụta ụda, ọ bụ site na mpụta n’ike nke ikuku si na ngụ apụta ka e si enweta ụda okwu. Ọ bụ eziokwu na ọ bụ n’imi maọbụ n’ọnụ ka ikuku si aba, ma sikwara na ha na-apụta, njem ikuku n’ime ahụ mmadụ nwere usoro ọ na-agbaso ma nwekwuazị ọwa ọ na-eso, ma n’ọbụba ya, ma na mpụta ya. Ọ bụ ọwa ahụ ikuku na-eso ka a maara dị ka Ọwa Nkuume. Ọ bụrụkwa na e si na nkuume nke metụtara ngụ na-akpọpụta ụda, ụda ahụ a na-akpọpụta na- enwekwa ọwa ọ na-esi. Ọwa ahụ mkpọpụta ụda ahụ na-esi were na-apụta ka a maara dị ka usoro Ọwa Akpọmụda. Mana ebe ya bụ ikuku nkupụtaume na-esi apụta tupu ọ banye n’ọwa akpọmụda bụ n’akpọmụda nsìnàngù. Ikuku na-enyere aka nke ọma n’ịkpọputa maọbụ wepụta ụda, na-eso usoro ọwa akpọmụda. Ọ dị ụzọ ọwa akpọmụda atọ na-eso usoro iji ikuku mewe maọbụ wepụta ụda okwu. Ha bụ:

a) Akpọmụda Nsinangụ
b) Akpọmụda Nsineeko
ch) Akpọmụda Nsinaakpo
Ọwa akpọmụda ndị a niile nwechara ụda okwu ha na-ewepụta malite na ngụ ebe a na-enweta akpaikuku.

IRE – THE TONGUE

Ire bụ n’ime ọnụ mmadụ ka ọ na-adị. Kwa mgbe ọbụla, ire na- emegharị emegharị. Ọ naghị ekwu okwu, ọ na-eri nri maọbụ na-eme mkpọtụ, maobụ na-agụ egwu. E wepụ ire mmadụ, onye ahụ agaghịzị ekwu okwu. Ọ bụ ire kacha na mpaghara ahụ mmadụ na-enyere aka n’ụzọ pụrụ iche n’iwepụta ụda na kwa n’imewe okwu. Ire nwere ụda ndị e ji ya ewepụta. Ọ nwekwara mkpụrụokwu ndị na-esi n’ire were na-apụta. Mana, tupu e nwee ụda ndị ahụ, ọ ga-enwerịrị mpaghara ọnụ ire ga-emetụta tupu ụda e bu n’uche apụta. Ire dị mpaghara ụzọ atọ. Ha bụ ihu ire, ùgbò ire na àzụ ire. Akụkụ ire atọ a nwechara otu ha si eweputa ụda ma ọ bụrụ na ha na mpaghara ọnụ ụfọdụ dị ka anyụrụ, akpọime, azụ anyụrụ, eze, dgz. Ọ bụkwa n’ihu ire ka ọnụ ire dị.. Ọ bụkwa n’ugbo ire ka etiti ire dị.

ÀSHÀ/NKỌLỌ
Uvulà sokwa emebe ụda n’asụsụ. N’ime ọnụ mmadụ, asha na- adị na ngwụcha azụ ire. Ọ na-anọkwa n’okpuru ọdụ akpọ. Uvulà na-anọ na mmalite oghere ọwa nri, malite n’ọnụ. Ọ bụrụ na mmadụ saghee ọnụ ya nke ọma, ọ ga-ahụ ebe asha tụkwụnyere n’etiti ngwụcha ọdụ akpọ na ngwụcha azụ ire. Mmadụ na-ekwu okwu, ọ na-emegharị. Ọ bụkwa site na mmegharị ya ahụ ka o si ezipụta ụda okwu. Ọ na-enyekwara mpaghara ọnụ ndị ọzọ ha na ya na-emetụta, aka n’imewe ụda ma zipụtakwa ya.

EZE

Mmadụ Chukwu kere nwere eze o ji ata ihe siri ike. Ọ bụkwa n’ime ọnụ mmadụ ka eze na-adị. Mana, o kwesịrị ka a mata na ọ bụghị naanị iji taa ihe maọbụ rie nri ka eze na-arụ. Na eze na- enyekwara aka n’imewe maọbụ wepụta ụda okwu. E nwere eze elu, nwee eze ala. Ma eze elu, ma eze ala, ha niile na-ejikọ aka ọnụ were na-ata ihe. Mana, ọ bụrụ na eze elu na egbugbere ọnụ ala jekọọ, a na-enwe ụda. Ụdịrị ụda a na-apụta ma ọ bụrụ na eze elu dụdo n’egbugbere ọnụ ala, a na-enwekwa obere oghere ebe obere ikuku si apụ. Ọnọdụ dị otu a dịrị, a na-enwe ụda okwu. E nwere ụda mkpụrụ okwu a na-enweta site na mmekọrịta ahụ eze elu na egbugbere ọnụ ala).