user
Kuperewera kwa chakudya ku dziko la Malawi


assistant
Nthawi za utsamunda ndi atsamunda
Njala yanyengo inali yofala nthawi ya utsamunda ndi utsamunda usanayambe, ndipo zinayambitsa njira zingapo zothanirana ndi mavuto monga kulima mbewu zina monga mapira kapena mbatata ngati chimanga sichinayende bwino, kutola zakudya zakutchire kapena kudalira achibale kapena abwenzi. M’dziko losauka kwenikweni, alimi amalima chakudya makamaka kuti akwaniritse zosowa za mabanja awo. Nthawi zambiri amakhala ndi ndalama zochepa zosungira kapena zogulitsa komanso ndalama zochepa zogulira chakudya panthaŵi yakusowa, ngakhale kuti chinali kupezeka pamsika uliwonse. Panalibe misika yofunikira, chifukwa mbewu zilizonse zotsala zomwe sizinasungidwe zikanatha kusinthanitsa ziweto kapena kuperekedwa kwa anthu odalira. Ngati chilala chikakumana ndi nkhondo, njala ingakhale yowopsa, monga momwe idalili mchaka cha 1861-63 kumwera kwa Malawi, pomwe 90% ya anthu a m'midzi ina adamwalira ndi njala kapena matenda, kapena nkhondo. Komabe, kuperewera kwa nyengo kunachitika m'zaka zambiri komanso chilala chazaka zisanu ndi chimodzi pafupipafupi. Kukhazikitsidwa kwaulamuliro wa atsamunda kunachititsa kuti m'deralo mukhale njala, ndipo nthawi zina njala inachititsa kuti midzi itenthedwe ndi kuphedwa ng'ombe. Panali njala yambiri m'zaka zoyambirira za zaka za m'ma 1900, kuphatikizapo m'chigwa cha m'munsi mwa mtsinje wa Shire, dera lomwe nthawi zambiri limakhala ndi njala, mu 1903. Kummwera ndi pakati pa dzikolo kunali chilala choopsa, pamene mu 1926 mbewu zinawonongedwa ndi kusefukira kwa madzi. Kumpoto kunalinso chisautso chakumpoto pafupi ndi Kasungu mu 1924-25 ndi pafupi ndi Mzimba mu 1938, ndipo m'mphepete mwa nyanja ya Malawi munali njala pafupifupi chaka chilichonse m'ma 1930. Komabe, kwa zaka 50 zoyambirira za ulamuliro wa atsamunda, mbali yaikulu ya dzikolo inayenda bwino kwambiri kuposa madera ouma a kum’mwera kwa Tanganyika, kum’maŵa kwa Northern Rhodesia kapena Mozambique, kumene kunali njala. Atsamunda adaperekanso mpumulo wa njala posamutsa chimanga m’maboma ndi chotsalira kupita kwa omwe akusoŵa ndikupereka nkhani zaulere kwa ana, okalamba ndi osowa, koma sanafune kupereka chithandizo chaulere kwa okhoza. Pambuyo pa njala yaikulu itatha mu 1863, ngakhale kuti nthawi zonse njala ya nyengo ndi kuperewera kwa zakudya m'thupi, komanso zochitika zazikulu za njala ndi njala, panalibe "njala yomwe imapha" mpaka 1949. mu nthawi ya atsamunda, ngakhale kuti dziko la Malawi linali laulimi, misika yake idakhala yachikale. Zikuoneka kuti kuyambika kwachuma chamsika kudasokoneza njira zingapo zopulumutsira utsamunda usanayambe ndipo pamapeto pake zidapangitsa kuti anthu osauka omwe amakhala ndi vuto loperewera zakudya m'thupi akhale ochepa. Komabe, njira zina zothanirana ndi vutoli zidagwiritsidwa ntchito mpaka zaka za m'ma 1950, kuphatikiza kulima mbewu zina monga mapira kapena mbatata ngati chimanga chalephera, kukolola zakuthengo kapena kudalira achibale kapena abwenzi. Njira zakale zidawonjezeredwa ndikugwiritsa ntchito ndalama kuti apange kuchepa kwabwino kwa chakudya, kaya adapeza mwachindunji, kutumizidwa ndi wachibale wobwera kumayiko ena kapena kubwerekedwa. Mabanja ambiri ankalima chakudya chokwanira kuti azipeza zofunika pamoyo wawo; mabanja ena akumidzi anali osauka "mwachikhalidwe". Ena mwa anthu amenewa ndi okalamba, olumala, akazi amasiye komanso mabanja otsogozedwa ndi amayi omwe sanathe kulima malo okwanira kuti mabanja awo azipeza zofunika pa moyo. Komabe, mabanja omwe ali ndi mabanja osauka omwe ali ndi mabanja otsogola adasefukira chifukwa cha mabanja a ogwira ntchito osamukira kumayiko ena omwe sanalandireko ndalama, gulu latsopano komanso losakhala lachikhalidwe la anthu osauka. Mabanja omwe amalipira lendi kapena omwe amagawana nawo mbewu zawo kuti azilima mbewu zachuma akhoza kusowa malo olimapo, kukumana ndi mavuto azachuma chifukwa cholipira lendi ndi misonkho kapena kulandira malipiro osakwanira pa zokolola zawo, zomwe zimawapangitsa kukhala pachiwopsezo chosowa chakudya. Zikutheka kuti kusintha kofulumira kwa chikhalidwe cha anthu ndi zachuma kunachitika ku Central ndi East Africa kumapeto kwa nthawi ya utsamunda komanso nthawi yautsamunda. Anthu ena adapeza mwayi watsopano wowonjezera chuma chawo komanso mbiri yawo, koma ena (makamaka azimayi) adataya chitetezo chawo chakale ndipo adasalidwa. Njala ya mchaka cha 1949 idakulirakulira kumapiri a Shire komanso m'mphepete mwa nyanja ya Malawi ndipo, monga chomaliza. njala yaikulu m’derali inali mu 1926, inali yosayembekezereka ndiponso yosakonzekera. Mvula inalephera mu December komanso mwezi wa March: madera omwe anakhudzidwa kwambiri anali ndi mvula yosachepera theka. Mbewu ya chimanga inali 65 mpaka 70% yokha ya zokolola zanthawi zonse za 1950 ndi 1951 ndipo zidatsatiridwa ndi zokolola ziwiri zosauka kwambiri, zomwe zidachepetsa nkhokwe za alimi ang'onoang'ono. Ogwira ntchito m'boma ndi amishoni, ogwira ntchito ambiri akumatauni ndi obwereketsa nyumba amalandila chakudya chaulere kapena chandalama kapena chakudya pangongole, koma omwe sanathe kupirira komanso omwe ali kale muumphawi adavutika kwambiri. Mwamwambo, amayi akumidzi ku Nyasaland ankagawana chakudya ndi anansi awo ndi achibale awo akutali, ndipo izi zinapitirira kumayambiriro kwa njala ya 1949. Komabe, pamene inkapita patsogolo, chakudya chinagaŵidwa kokha ndi ziŵalo zapabanja, osati achibale akutali, ndipo okalamba, achichepere ndi akazi amasiye, akazi osiyidwa kapena akazi a antchito osamukira kwina sanapatsidwe chakudya. Mawu akuti “ganyu” poyambirira ankatanthauza chakudya kapena mowa woperekedwa kwa anthu oyandikana nawo nyumba poyamikira thandizo lawo pa ntchito zaulimi.” M’zaka za m’ma 1950, chifukwa cha njala ya m’ma 1949 mpaka 1950. anali ochuluka, ndipo kunali njala yoopsa ndi njala mu 1949 ndi 1950. Kufufuza mwatsatanetsatane za njala imeneyi kunatsimikizira kuti madera akuluakulu a malo osalimidwa m’madera a anthu a ku Shire Highlands sanali kupezeka kwa alimi a mu Afirika, amene ankakhala m’dziko la Crown Land lodzaza kwambiri. Kupangidwa ngati Bungwe Loyang'anira Chimanga, lomwe linakhazikitsidwa mu 1947, likhoza kupangitsa kuti zinthu zikhale zovuta kwambiri. m’madera akutali monga ofikirako, linayembekezera kupanga nkhokwe yambewu yolimbana ndi njala. Komabe, itakhazikitsidwa, mabanja ambiri a Malawi amalima okha chakudya, ndipo ochepa ogwira ntchito m’tauni ndi m’minda ankatha kuperekedwa kwawoko. Izi, komanso mfundo za Bungwe Loyang'anira Chimanga zochepetsera mitengo chifukwa cha nkhawa zakuchulutsa chimanga zalepheretsa misika yamisika yambewu. Zaka zake zoyamba kugwira ntchito, 1947 ndi 1948 zimagwirizana ndi zokolola zosauka, ndipo m'zaka zimenezo zidagula zosakwana theka zomwe zikuyembekezeka m'zaka zimenezo. Kutsatira njalayi, ulimi wa fodya m’madera okhudzidwawo unatsika ndipo mitengo ya chimanga ku Bungwe loyang’anira chimanga idakwera. Bungwe la Maize Control Board lidagula matani opitilira 7,000 ngati chimanga mu 1948: omwe adalowa m'malo mwake adagula matani 30,000 mu 1964 ndi matani 128,000 mu 1979, zomwe zikuwonetsa kuti malonda a chimanga a Malawi anali osatukuka mu 1949.