user
Dhaqanka Soomalida?


assistant
Dhaqanka Soomalida?

Sheekooyinka Wiilwaal oo ay soomaalidu isu weriyaan waxaa kamid ah mar ay
odayaal beeshiisa ah inta u yimaadeen isaga oo hurda ay ka xishoodeen inay
kiciyaan, markii ay xaaskii Wiilwaal ka codsadeen inay u kiciso, inta dul istaagtay
ayay haraati ku kicisey. Xushmadda ay dumarku ku lahaayeen dhaqanka reer
guuraaga soomaaliyeed, waxay ahayd mid muuqata xilli walba oo ay beeluhu ku
sugnaayeen. Arrintaasina waxaa laga garan karaa sida Raage Ugaas looga xaal
mariyey xaaskiisii mar uu gabey wax uga sheegay. Raage, gabaygaas wuxuu ku
tilmaamayay falal uu quursadey oo uu gabadha ku arkey. Raage wuxuu yiri :-

“Naa soow Xaliimaay Xadiyo xaalna kama raacdid,
Naa soow dabkuba waa xurmee xaabo lama saaro,
Naa soow ardaagaan xunka ah waana lama xaaqo,
Naa soow xalid laguma dayo xeeradiyo dhiisha,
Allahayoow xaraaraa anfaci xaleyto la´ isiiyey…”

Aflagaaddada uu gabaygaas gaystey ayaa Raage waxaa lagu xukumay inuu gabadha siiyo kala bar magteedii oo dhan 50 halaad. 

Waxaa kale oo jirtey sheeko dhacdey mar Saahid Qamaan gabar uu jeclaa oo Mullaaxo la oran jiray uu nin xoolo badan leh ka qaaday. Qoyskii Saahid ayaa waxay u dooreen gabadhii qoyskooda ugu qurux badnayd si uu u illaawo Mullaaxo. Habeenkii markii gabadhii loo guri geeyay ayay gabadhii waxay istiri si uu ninku u illaawo gabadhuu jeclaa bal wax kasta oo uu uga samri karo u samee. 

Waxay ku dadaashay inay wax kasta oo uu jeclaysan karo horgeyso. 
Hufnaan sariireed, haybad dhago nugayl, haasaawe dabacsan, hooh gacan
qabow, iyo heeh walaale waxaan ahayn kuma holliso. Gaarinnimo, gacalnimo,
bilic gaammurtay, iyo xaal gobeed ayay gundhig uga dhigtay jeceylkeeda aan
gaamurin. Habeenkii danbe ayay iyada oo isleh ninku gabadhii hore ha illaawo
maskaxdiisana kasaar, ayay waxay usoo dhigtay haruub si wanaagsan loo culay
oo caano xoor lihi afkaa ka hayaan, waxayna soo raacisay luqmad ama oodkac
ay haweeney jari taqaan si wanaagsan ugu soo farayaraysatay, laguna soo
daray neef yar oo xilli gu'ah jooga subaggiis, markaas ayay ku tiri, " Baashe bal
isku day xoogaagaan luqmadda ah, raallina ka noqo intaad caanaha lisiddooda
sugaysay ".  

Dabadeed, inta dacalka maradeeda kusii jiidday ayay ku tiri, iskana
daa hammiga iyo walaaca aad la foorartid. Odaygii Saahid ahaa, afka ma saarin
wixii cunto lasoo hordhigay. Markii ay tiri, " Saahid walaale maxaad cunnada u
qaadan waydey, miyaad xanuunsan tahay?" Saahid wuxuu ku taamay
gabaygaan, ay tixihiisa ka mid ahaayeen:-

“…Haruub laban ah caanaha hoyaad halab karuurkeeda,
Hilibka cusub haydaari iyo sogob la hoogaanshay,
Habka fudud halkaan yeel ku oran hagar la'aantaada,
Habkaad igu baayici kabahaad howda kaga yeerin,
Haween baad tahee adiga oon hadin kobtaan joogo,
Waa habbi la'aan dhuunigaad hoo ileedahaye,
Hindisaha Mullaaxaa qalbigu haabo leeyahaye,
Haasaawahaan qaybsannaa magac habeenkiiye,
Adoon i hubsan soortaad halligi haysku hanaq goyne,
Haraggayga uun baad arkiye kuuma soo hoyane”.

Gabaygu wuu dheeraa laakiin gabadhii waxay la gam'i waydey habeenkaas
ereyga ah “Hindisaha Mullaaxaa qalbigu haabo leeyahaye, Haraggayga uun baad
arkiye kuuma soo hoyane”. Waxay ogaatay in Saahid xabbad ku dhuftay, maxaa
yeelay waxay u qaadan waydey jacaylkii ay islahayd bal abuur oo wiilku yuusun
ku baabi'in jacaylkii laga qaaday, waxay kaloo istiri ninku waa qoyskaa oo ficilo ayaa ku khasabtay inay u hoyato, waxayse la kulantay dhacdadaas foosha xun
iyo inuu ku caayo cunto siintii iyo raaligelintii ay ku wanaajinaysay. Habeenkaas
ayay goor madoow ka guuraysay, tolkii markay maqleenna sida gabadha loo
galay, waxaa Saahid lagu xukumay oo laga qaaday magteedii illeen wuu dilaye.