user
WERWERKA. 
Qoraa: Dr. Waliid Fatiixi
Buuga: JIRAALLKAY 2


assistant
Wewerku waxa uu noqday mid ka mid ah qodobbada daadihiya afgembiga nololed ce bulshooyinka carro'edegtan (caalamkan) ku nool, ee ka fogeeyay in ay isu misaamaan baahidooda jidheed, caqliyeed iyo tooda nafeed.

Haayadda caafimaadka adduunku waxa ay u bixisay Daacuunka Casrigan! Waa xanuun qarsoon oo aan ka maqnayn dadka badigisa. Dadku way caadaysteen iyaga oo aan garanaynin khatartisa, dabadeetana waxa uu saamayn xun ku yeeshay caafirmaadkoodi iyo hawlqabadkoodiba!
 Maanta, xanuunkani waxa uu noqday dilaaga ugu weyn ee ay dadku u dhintaan. Werwerku waa fclcclinta ay jidhka, caqliga ama caadifaddu ka sameeyaan xaalad goonni ah. Qof kasta oo bashar ahi waxa uu u baahan yahay xaddi cayinan oo werwer ah, si uu u qabsado hawlihiisa u yaalla. 

Laakin mushkiladda uu werwerku keenaa waxa ay badataa, atna bilaabantaa marka werwerku uu ka bato intii loo baahnaa, ee uu joogto noqdo. Waxaa jira werwer wanaagsan o0 qofka faa'ido u leh, oo soofeeya ama afeeya dareenka qofka, kana caawiya in ay diiradda iyo shiishku u toosnaadaan, horena ugu riixa in uu shaqooyinkiisa si wacan u qabsado, si uu u wanaagsanaado hawlqabadkisu.

Taas beddclkceda; waxa jira werwer kccna xaalado xun iyo jawaabcelin khatar ah oo xanuunno sababi karta, dadkana ka dhiga kuwo tayo iyo tamarba yar, saamayn aanu ka soo waaqsaninna ku keena dhaqankisa, hawlqabadkiisa iyo caafimaadkiisa. Waxa ay deraasado badani caddeeyeen in 80% werwerku uu keeno xanuunnada khatarta ah, ama uu sii cunbuqiyo (caabuqiyo) kuwo qofka hore u hayay. Intaas waxa dheer; dadka dhakhaatiirta boogda 70% waxa xanuunnada haya ku sababay werwerka iyo walbahaarka.

Waxayaabaha sababa werwerka dadka ku dhacaa aad ayayu badan yihin, waxaana ka mid ah: shaqada, lacagta, qoyska, arrimaha bulsha, caafimaadka, dareennada, waxbarashada iyo iskubuuq gofka gudihisa ka dhaca. Marka qofku uu dareemo nooc ka mid ah n00cyada khatarta – ha ahaato mid dhab ah ama mid khiyaali ah'e waxa falcelin deggdeg ah sameeya qayb ka mid ah qanjidhada o0 ay u horreeyaan qanjidhka ku yaalla maskaxda hoostida ee la yidhaado Hypothalamus, Pincal Gland iyo qanjidhada ku yaalla kelyaha dushooda ee la yidhaahdo Adrenal Glands, kuwaas oo soo daaya dheecaanno dhawr ah oo ay ka mid yihin:-Adrenaline iyo Cortisol. Dheccaanka la yidhaahdo Adrenaline waxa uu kor u qaadaa garaaca wadnaha, neefsashada, cadaadiska dhigga, xaddiga sonkorta ah ee dhigga la socota iyo dhiigga la geynayo muruqyada iyo afarta waaxood, si uu jidhku u wajaho ama uu uga cararo waxa uu khatarta u arkay ee xaaladdiisa kiciyay.

Dheecaanka kale ee la yidhaahdo Cortisol, waxa loo tixgeliyaa in uu yahay dheecaanka ugu weyn ce keena werwerka (stress) muddada dheer qofka haya. Sidoo kale; waxa uu Adrenaline la wadaagaa shaqada ah koruqaadista xaddiga sonkorta ah ee ku jirta dhiigga. Labadan hoormoon waxa ay cabudhiyaan oo ay carqaladeeyaan hawlaha jidhka ce loo arko in ay yihiin kuwo aan ku habboonayn xaaladda kacsan ce jidhku uu ku jiro, sida: habdhiska dheefshiidka iyo habdhiska difaaca jidhka.

Calaamadaha lagu garto werwerka (stress) aad ayay u badan yihin, waxaana ka mid ah kuwo ka soo ifbaxa jidhka, kuwo ka muuqda dareennada, kuwo lagu arko maskaxda iyo kuwo ka soo shaacbaxa habdhaqanka qofka.
 Calaamadaha jidhka ka soo ifbaxa ee lagu garto qofka werwerku uu hayo waxa ka mid ah: daal uu qoorta iyo dhabarka ka dareemo, garaaca wadnaha oo kordha, calool istaag, shuban, hurdo la'aan, habdhiska dheefshiidka oo cilladooba, caadada oo khalkhasha iyo raganimada oo hoos u dhacda.

Calaamadaha nafsadecd ee ka muuqda qofka un werwerku hayo waxa ka mid ah: samir yaraan, diüqad badan, kclinimo, goonnisocodnimo, murugo iyo niyadjab badan.

Marka laga warramayo calaamadaha maskaxecd ce ka soo daahira qofka werwerku uu hayo waxa ka mid ah: awoodda fikirka oo yaraata, fahamka oo daciifa iyo illawshinyaha oo ku
bata.

Calaamadda ka muuqda qofka habdhaqankisa ee werwerku uu keeno waxa ka mid ah: cunno xumo, hurdo xumo iyo in gofku uu kala jeclaysan waayo in uu wax cuno iyo in kale, in uu seexdo iyo in kale, cadho badnaan, waajibaad-dayacis iyo shaqo-dibudhigasho badan. Intaas waxa dheer; in qofku uu iska sameeyo xarakaad kala duwan oo aanu garanayn waxa uu uga golleeyahay, sida: in uu ciddiyihiisa cuno, qamuunyaysi badan, dhoollacadayn la'aan iyo in uu dhanka taban wax ka eego.