user
XADIISYADA AAN SAXDA AHAYN (BUGTA AH) EE LOO XUJAYSTO IN DIYADA DUMARKA LAGA BIXINAYAA AY NUS KA TAHAY TAN RAGGA LAGA BIXINAYO 
 
 XADIISKA CAMRA BIN SHUCAYB


assistant
XADIISYADA AAN SAXDA AHAYN (BUGTA AH) EE LOO XUJAYSTO IN DIYADA DUMARKA LAGA BIXINAYAA AY NUS KA TAHAY TAN RAGGA LAGA BIXINAYO 
 
 XADIISKA CAMRA BIN SHUCAYB 

Nisaa'I ayaa kitaabkiisa Al-Qasaama, jus: 8, bog: 44, Baab Al-caql al-mar'at ku soo weriyey xadiiskaan. Sidaa si la mid ahna waxaa u soo weriyey Daaraqudhni, Baabka Al-xuduud wa diyaat, lam: 38. Hab dhaca xadiiskuna waa sidatan soo socota: Waxa uu inoo sheegay Ciise bin Yuunus, inuu Damra - damra waa Ibnu rubiica oo Falastiini ahaa, ka soo weriyey Ismaaciil bin Cayaash, oo isna ka soo weriyey Ibnu Jureej, oo isna ka soo weriyey Camra bin Shuceyb, oo isna ka soo weriyey Aabihii, oo isna ka soo weriyey Awoowgii in uu yiri: Nebiga Eebbe (NNKHA) ayaa yiri: " dhiigsiinta dumarku waxa ay la mid tahay isla midda ragga ilaa ay ka gaarto saddex u dhig dhigga diyada nafteeda".

Xadiiskaan qudhiisu waa daciif taag daran (siiba inta dambe ee ah ilaa ay ka gaarto saddex u dhig dhigga diyadeeda) laba arimood awgood: 
1- Raawiga - weriyaha xadiiska ee la yiraahdo Ibnu jureex waa nin lagu qoray in uu yahay Mudallis. Magiciisa oo buuxa waxaa la yiraahdaa Cabdillaahi bin Cabdil casiis bin Jureex, waana nin reer Amawi oo reer Makka ah. Haddaan u soo noqonno waxa ay ka yiraahdeen culimadu wargalnimadiisa, waxaa ka mid ah; Yaziid bin Zureec oo yiri in uu ninkaasi ahaa nin iska dac ah oo waxa uu rabo isga hadla, war kastana iska qaata53.   Yaxye bin Maciin oo isna arintiisa ka hadlayaa waxa uu yiri; "Mar hadduu kitaab ka akhrinahayo waa lagu kalsoonaan karaa, laakiin hadduu afka idiinkaga sheego ka taga"54. Imaam Axmad bin Xambalna waxa uu yiri: " Xadiisyada uu Ibnu Jureex soo dirayo qaarkood badani waa daciif, 

Arimahaas iyo arimo kale oo la xiriira awgood ayey culimada intooda badani ku xukmiyeen  Ibnu Jureex in uu ahaa; "Mudallis ama mursal". Alxaafid ayaa kitaabkiisa "Dabaqaat al mudallisiina" ku sheegay in ay Nisaa'I iyo culimo kale ku tilmaameen Ibnu jureex in uu ahaa nin xadiiska ku ah Mudallis (hadal sarbeeba ama maldaha). Daaraqudhnina waxa uu yiri; " inta wax tadliisisa waxaa ugu shar badan Ibnu Jureex, waayo si fool xun buu wax u tadliisistaa. Keliya waxa uu tadliisistaa wararka uu ka maqlay kuwa loo aqoonsaday in ay beenlowyaalka yihiin ama la ceebeeyey - majruux"58.  Suyuudhi ayaa isna magaca Jureex ku dhigay safka ugu horeeya ee liiska nimankii Mudallisiinta ahaa59.

Haddaan si gaar ah u taabano xadiiskaan na horyaalla iyo weriyihiisa isna ina horyaalla ee Ibnu jureex, waxa uu Termadi ka yiri; "Maxamad bin Ismaaciil oo Bukhaari ah ayaa yiri; "Ibnu Jureex waxba kama uusan maqlin Camra bin Shuceyb"60. Axmad bin Xambal qudhiisu waxa uu qiray in uusan Ibnu Jureex weligiiba la kulmin Camra bin Shuceyb61. 

Sidaa darteed caqli gal ma ahan in ninkaas isaga ah ee aan ka soo dheekaynay warkiisa loo qaato xukun ahaan, weliba loo qaato xukun ku taxalluqa xuquuq aadane oo weliba dhiig dhacay ah. Kaba sii darane in laga qaato xadiiskaan sida hufan loogu qabtay in uusan sax ahayn.  2- Aragnay xaalka weriyaha xadiiska ee la yiraahdo Ibnu jureex ee bal aan hadana aragno ninka uu sheeganayo in uu ka soo maqlay warka ee ah weriyaha saddexaad ee xadiiska, Ismaaciil bin Cayaash. 

Ismaaciil bin Cayaash waa nin reer Ximsi ahaa, caalimka reer Shaamna ahaa. Hase ahaatee ay dood culusi ka taagnayd sugnaanta xadiisyada uu soo werinayo. Imaam Bukhaari waxa uu yiri;"Farbaa ku godan xadiiska uu Ismaaciil bin Cayaash ka soo weriyey cid aan reer Shaam ahayn"62. 

Imaam Axmad bin Xambalna waxa uu intaas ku sii daray in marka uu xadiiska ka soo werinayo reer Shaam uu sax u sheego, laakiin hadduu ka soo werinayo reer Xijaas uusan sax ahaan u sheeginin63. Ibnu Xabaan isagu waxa uu ka istaagay mawqif ah in aan marnaba la xujaysan karin xadiis uu ninkaasi soo weriyey64 Yaxye bin Muciin oo ka hadlaya muranka ka taagan rumaynta xadiisyada Ismaacil ayaa caddeeyey in marka uu Ismaaciil xadiis ka qaadanayo reer Shaam uu ku keeno sida ugu saxsan, laakiin mar hadduu ka qaadanayo reer Ciraaq iyo reer Madiina waxa uu isaga darsan jiray wixii uu doono65. Haddaba halkaa waxaa ka caddaan kara in xadiiska intiisa hore ay run tahay, laakiin inta danbe ee sheegaysa "ilaa intay ka gaarayso saddex u dhig dhigga diyadeeda" ay tahay war lagu darsaday. Weliba waxa uu Yaxye, isaga oo u cudurdaaraya,, mar kale leeyahy; " Aad baa loogu kalsoonaan karaa wixii uu ka soo weriyey reer shaam, laakiin intii uu ka soo weriyey reer Xijaas waxaa ka lumay kitaabkii uu ku qortay (note book), markaa ayuu isku dhexyaacshay oo isku dhex qalday wixii uu ka xifdisnaa66.