user
ब्लॉकचेन तंत्रज्ञान कसे कार्य करते?


assistant
ब्लॉकचेन तंत्रज्ञान ही विकेंद्रित आणि वितरित डिजिटल लेजर प्रणाली आहे जी नेटवर्कमधील एकाधिक सहभागींवरील व्यवहारांचे सुरक्षित आणि पारदर्शक रेकॉर्डिंग सक्षम करते. हे सुरुवातीला Bitcoin सारख्या क्रिप्टोकरन्सींना समर्थन देण्यासाठी डिझाइन केले गेले होते परंतु त्यानंतर विविध उद्योगांमध्ये फायनान्सच्या पलीकडे अर्ज सापडले आहेत.

ब्लॉकचेन तंत्रज्ञान कसे कार्य करते याचे एक सरलीकृत विहंगावलोकन येथे आहे:

1. **विकेंद्रीकरण:** पारंपारिक प्रणाली व्यवहार प्रमाणित आणि रेकॉर्ड करण्यासाठी केंद्रीय प्राधिकरणावर (बँकेप्रमाणे) अवलंबून असतात. याउलट, ब्लॉकचेन विकेंद्रित पद्धतीने चालते, म्हणजे एकाधिक सहभागी (नोड्स) नेटवर्क राखतात आणि व्यवहार प्रमाणित करतात.

2. **ब्लॉक्स:** व्यवहार ब्लॉक्समध्ये एकत्र केले जातात. प्रत्येक ब्लॉकमध्ये व्यवहारांचा एक संच, एक टाइमस्टॅम्प आणि मागील ब्लॉकचा संदर्भ असतो (पहिला ब्लॉक वगळता, ज्याला जेनेसिस ब्लॉक म्हणून ओळखले जाते).

3. **क्रिप्टोग्राफी:** ब्लॉकमधील व्यवहार क्रिप्टोग्राफिक तंत्र वापरून सुरक्षित केले जातात. प्रत्येक ब्लॉकमध्ये हॅश नावाचा एक अद्वितीय कोड असतो, जो ब्लॉकमधील डेटा आणि मागील ब्लॉकच्या हॅशचा वापर करून तयार केला जातो. हॅशद्वारे हे जोडणे ब्लॉकचेनमध्ये "साखळी" बनवते.

4. **एकमत यंत्रणा:** ब्लॉकचेनमध्ये नवीन ब्लॉक जोडण्यासाठी, सहभागींनी त्याच्या वैधतेवर सहमत असणे आवश्यक आहे. विविध सहमती यंत्रणा (जसे की कामाचा पुरावा किंवा स्टेकचा पुरावा) बहुतेक नेटवर्क व्यवहारांच्या ऑर्डर आणि सामग्रीवर सहमत असल्याचे सुनिश्चित करतात. हा करार दुर्भावनापूर्ण कलाकारांना ब्लॉकचेनचा इतिहास बदलण्यापासून प्रतिबंधित करतो.

5. **खाणकाम (कामाचा पुरावा):** कामाच्या पुराव्याच्या बाबतीत (बिटकॉइनमध्ये वापरलेले), खाण कामगार नावाचे सहभागी जटिल गणिती कोडी सोडवण्यासाठी स्पर्धा करतात. कोडे सोडवणाऱ्या पहिल्या खाण कामगाराला पुढील ब्लॉक ब्लॉकचेनमध्ये जोडण्याचा अधिकार मिळतो. या प्रक्रियेसाठी महत्त्वपूर्ण संगणकीय शक्ती आणि ऊर्जा आवश्यक आहे.

६. **व्हॅलिडेशन (प्रुफ ऑफ स्टेक):** प्रुफ ऑफ स्टेकमध्ये, क्रिप्टोकरन्सी टोकन्सच्या संख्येवर आधारित नवीन ब्लॉक्स तयार करण्यासाठी व्हॅलिडेटर्सची निवड केली जाते ज्यांना ते संपार्श्विक म्हणून "स्टेक" करतात. कामाच्या पुराव्याच्या तुलनेत हा दृष्टिकोन अधिक ऊर्जा-कार्यक्षम आहे.

7. **अपरिवर्तनीय लेजर:** एकदा ब्लॉकचेनमध्ये ब्लॉक जोडला गेला की, त्यात बदल करणे अत्यंत कठीण असते. ब्लॉकची सामग्री बदलण्यासाठी त्यानंतरच्या सर्व ब्लॉक्सची सामग्री बदलणे आणि नेटवर्कच्या बहुसंख्य संगणकीय शक्तीवर (कार्याच्या पुराव्यामध्ये) किंवा टोकन्स (प्रुफ ऑफ स्टेकमध्ये) नियंत्रण मिळवणे आवश्यक आहे.

8. **पारदर्शकता आणि सुरक्षितता:** सर्व सहभागींना संपूर्ण ब्लॉकचेनच्या व्यवहार इतिहासात प्रवेश आहे. ही पारदर्शकता आणि क्रिप्टोग्राफीचा वापर व्यवहारांची सुरक्षितता आणि सत्यता सुनिश्चित करतो.

९. **स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्स:** इथरियम सारख्या ब्लॉकचेन प्लॅटफॉर्मने स्मार्ट कॉन्ट्रॅक्ट्सची संकल्पना मांडली. हे थेट कोडमध्ये लिहिलेल्या कराराच्या अटींसह स्वयं-अंमलबजावणी करणारे करार आहेत. मध्यस्थांची गरज दूर करून, पूर्वनिर्धारित अटी पूर्ण झाल्यावर ते आपोआप कार्यान्वित होतात.

ब्लॉकचेन तंत्रज्ञान विविध उद्योगांमध्ये वाढीव पारदर्शकता, कमी झालेली फसवणूक, सुधारित शोधण्यायोग्यता आणि संभाव्य अधिक कार्यक्षम प्रक्रिया यासारखे फायदे देते. तथापि, स्केलेबिलिटी, ऊर्जेचा वापर (प्रूफ ऑफ वर्क सिस्टीममध्ये) आणि नियामक विचारांसारख्या आव्हानांना देखील सामोरे जावे लागते. भिन्न ब्लॉकचेन प्लॅटफॉर्म आणि प्रकल्प विशिष्ट वापर प्रकरणे आणि आवश्यकतांनुसार तंत्रज्ञानाच्या भिन्नतेचा वापर करू शकतात.