user
Bada labari ga kundun labarin dake kasa:
Mene ne ya hana gudanar da zabukan kananan hukumomi a jihar Sokoto?


assistant
Sabuwar takaddamar siyasa ta kaure a jihar Sokoto dake arewacin Najeriya inda jam'iyyar hammayya ta APC ke kukan cewa gwamnatin jihar dake karkashin jagorancin jam'iyyar PDP ta ki gudanar zabukan kananan hukumomi da gangan. Kimanin shekaru uku ke nan da babu zababbun shuwagabanni a matakin Kananan hukumomi a jihar, kuma hakan rashin adalci ne, a cewar jam'iyyar APC. Shugaban rikon kwarya na jam'iyyar a jihar ta Sokoto, Honourable Isa Sadiq Achida, ya ce jama'a na ta kiraye-kirayen a gudanar da zabukan, amma hukumomin jihar sun yi biris da wadannan kiraye-kiraye cikin shekaru. 'Yan hamayya na ganin gwamnatin jihar ta Sokoto ba ta bin ka'idojin dimokuradiyya sau da kafa saboda rashin gudanar da zabukan. Shugaban APC Honourable Achida ya ce ''tun kusan shekara uku da suka wuce, ana ta rikon kwarya, rikon kwarya, babu zababbun shuwagabanni.'' To sai dai mai bai wa gwaman jihar shawara kan harkokin watsa labarai, Muhammad Bello, ya kare gwamnatin yana mai cewa gwamna Aminu Waziri Tambuwal ''mutum ne mai son bin tsari'' a matsayinsa na masanin shari'a. Ya shaida wa wakilin BBC AbdusSalam Ibrahim Ahmed cewa  dalilin da ya sa ba a yi zabukan ba shi ne jihar ta fuskanci wasu matsaloli da suka kawo cikas. Ya kara da cewa gwamnan jihar bai taka doka ba, kan rashin gudanar da zabukan. ''An samu abubuwan da suka janye hankalin gwamnati daga kan abin da ya shafi gudanar da mulki kai tsaye a matakin jihohi da kananan hukumomi'' inji Muhammad Bello. Sai dai bai yi bayani dalla-dalla ba kan matsalolin da suka kau da hankalin gwamnatin jihar daga batun na zaben kananan hukumomi, amma ya ce yanzu gwanatin ta samu saukin matsalolin kuma za a mai da hankali kan batun gudanar da zabukan. Ko da ya ke ya kamata a ce hukumomin zabe na jihohi su kasance masu cin gashin kansu, mutane da dama sun yi imanin cewa gwamnonin jihohi na da babban tasiri wajen juya akalarsu, saboda yadda gwamnonin ke da iko wajen nada shuwagabannin hukumomin da kuma samar masu da kudaden gudanarwa. Jihar Sokoto na daya daga cikin jihohin Najeriya inda jam'iyyar hamayya ta kasar wato PDP ke mulki, kana jam'iyar APC mai mulki a matakin tarayya kuma ta ke matsayin babbar jam'iyyar hamayya a jihar. Yayin da ake wannan takaddama a jihar Sokoto, kuma ake ci gaba da jan kafa wajen gudanar da zabukan na kananan hukumomi,  jam'iyyar APC ta ce bata yarda da take-taken gwamnatin jihar dake hannun jam'iyyar PDP ba. Ta yi zargin gwamnan jihar Aminu Waziri Tambuwal ne bai da niyar ganin an gudanar da zabukan, domin kawai ya samu damar ci gaba da nada kantomomi a matakin kananan hukumomin - kantomomin da sau da yawa ake masu kallon 'yan amshin shatan gwamna. Shugaban jam'iyyar hamayyar a jihar Sokoto ya ce ''Bisa gaskiya ba mu dauki da gaske gwamnan Sokoto  Aminu Waziri Tambuwal zai shirya wannan zaben ba.'' Honourble Isa Achida ya ce dalilinsu na nuna shaku kan aniyar hukumomin jihar kan gudanar da zabukan shi ne cewa tun bayan da aka kafa hukumar zabe mai zaman kanta ta jihar wato SOSIEC, ''Ba mu ga wani abin a zo a gani wanda zai nuna lallai tabbas ana niyyar gudanar da zaben ba.'' To sai dai ya ce a shirye jam'iyyar ta APC ta ke ta shiga zabukan a duk lokacin da aka shirya gudanar da su. A martaninsa, kakakin gwamna Tambuwa ya ce babu batun yaudara a cikin lamarin zabukan na kananan hukumomi a jihar. Jihar Sokoto wadda ke daya daga cikin jihohin Najeriya 36, tana da yankunan kananan hukumomi 23. Ko da ya ke jam'iyyar hamayya ta APC ta ce ba da gaske gwamnatin jihar ta Sokoto da kuma Hukumar Zabe mai Zaman Kanta ta Jihar wato SOSIEC su ke ba a ikirin shirin gudanar da zabukan, a nasu bangaren hukumomi cewa su ke sun kuduri aniyar gudanar da zabukan da gaske. Kawo yanzu dai babu wani bayani daga hukumar zaben kan lokacin gudanar da zabukan. To amma kakakin gwaman jihar Muhammad Bello ya ce Majalisar Zattaswa ta jihar ta tattauna batun gudanar da zabukan, kuma tuni aka ba hukumar dama da hurumin tsarawa da kuma gudanar da zabukan. Ya kara da cewa za ta fitar da jadawalin zabukan nan da ba jimawa ba. Muhammad Bello ya shaida wa BBC cewa yanzu matsalolin da suka kawo cikas ga gudanar da zabukan sun kau, kuma ''yanzu lokaci ya yi da za a mai da hankali ga wannan al'amari, in In sha Allahu za a yi zaben.'' To sai dai jami'in gwamnatin bai bayyana takamaimai lokacin da ake sa ran gudanar da zabukan masu matukar muhimmanci ga talakawa ba. Ya ce ana jiran hukumar SOSIEC ta bayar da sanarwar jadawali da kuma ranar gudanar da zabukan. Wakilin BBC AbdusSalam Ibrahim Ahmed ya ce yanzu kallo ya koma ne ga yadda zata kaya a jihar ta Sokoto game da wannan takaddama kan rashin gudanar da zabukanan kananan hukumomi, da kuma yadda sakamakon zabukan zai kasance idan ma an yi su. Takaddama kan zabukan kananan hukumomi a Najeriya dai ba sabon abu ba ne. Ko baya ga jihar ta Sokoto yanzu haka akwai jihohi da dama a kasar inda ake fama da wannan matsala ta dimokuradiyya a matakin gwamnatin mafi kusa da talaka. Tun bayan komawar Najeriya tafarkin dimokuradiyya a 1999, aka mika ikon gudanar da zabukan kananan hukumomi ga hannun gwamnatocin jihohi, wadanda kan kafa hukumomin zabe a matakin jiha tare da zaben shuwagabanninsu. Haka nan, gwamnatocin jihohin ne kayyade wa'adin mulkin shuwagabannin kananan hukumomin da kansilolinsu, inda a wasu jihohin a kan ba su wa'adin mulki na shekara biyu sabanin wa'adin mulki na shekara hudu da su gwamnonin ke da shi bisa kundin tsarin mulkin kasar. Majalisun dokokin jihohi ne kan yi dokokin zabe na jihohinsu tare da tanadar yadda za a gudanar da zabukan da kuma wa'adin mulkin shuwagabannin. Wannan lamari ya sanya ba a samun yanayi na gudanar da zabukan kananan hukumomi bai-daya a fadin kasar.  Hasali ma, a mafiya yawan lokuta rashin gudanar da zabukan kananan hukumomi ya zama tamkar al'ada ga gwamnatocin jihohi. A maimakon gudanar da zabuka, gwamnonin jihohin ne kan nada shuwagabannin kananan hukumomin a lokacin da suka ga dama, kana su sauke su a lokacin da suka ga dama. Shi kansa kakakin gwamnan jihar Sokoto, Muhammad Bello ya furta cewa lallai akan samu matsalar gudanar da zabukan kananan hukumomi a jihohin Najeriya ''daga lokaci zuwa lokaci.'' A halin d ake ciki a jihar Sokoto, har yanzu ba a biya shuwagabannin kananan hukumomi da kansiloli wadanda gwamna Aminu Tambuwal ya sauke daga mukamansu a baya-bayan nan,  albashinsu na wasu watanni ba. Sai dai gwamnatin jihar na cewa za a biya su nan ba da dadewa ba. Haka nan ko da a jihohin da aka yi zabukan, galibi, jam'iyya mai mulkin jiha ita ce kan lashe dukkan kujerun shuwagabannin kananan hukumomi da kansiloli, lamarin da wasu masana dimokuradiyya ke cewa yana da wahala a iya samunsa a yanayin zabe na gaskiya da adalci. Wannan al'ada ce ga galibin gwamnonin jihohi daga duka jam'iyyun siyasa dake jihohin jihohin - ma'ana babu jam'iyyar da zata iya bugun kirji ta ce ita waliyya ce a wannan bangare. Masharhanta dai na ganin wannan yanayi yana tauye wa talakawa 'yancinsu na samun zababun shuwagabanni na dimokuradiya a kusa da su. Wasu dai na ganin gwamnonin ba su bari a yi zabukan kananan hukumomin yadda yakamata ne saboda su samu cikakken iko da kudaden shiga na kananan hukumomin musamman kason da ake ba su daga gwamnatin tarayya a duk wata. Wani dalilin kuma shi ne ba su so a samu wani shugaba na karamar hukuma da zai kalubalance su. Irin wannan kalubale ga gwamnoni zai iya faruwa musamman idan 'yan jam'iyyar adawa suka lashe zabukan, domin ba za su yarda gwamnatin jiha ta rika handame masu kasonsu na gwamnatin tarayya ba. Masana da talakwa da dama na ganin muddin dimokuradiyya ta yi karfi a matakin kananan hukumomi, to hakan zai iya ingantawa da kuma karfafa dimokuradiyya a sauran matakan gwamnati - wato matakin jiha da na tarayya, kuma talakawa ka iya samun abubuwan more rayuwa da kuma karin 'yanci. Dalili shi ne matakin kananan hukumomi shi ne mafi kusa da jama'a.