user
Milgihi Aasmay?


assistant
MILGIHII AASMAY!

"Qof halista jirta og ayuunbaa damqanaya" Hadraawi 

Gabadhu waxay gabadhnimadeeda macno buuxa yeelaneysaa marka hooyanimada ay u diyaargarowdo, marka ay nolosheeda iyo ruuxdeeda ay gaarsiiso isku filnaansho.  Gabadha waayaheenna hanna qaadeysa, waxay horboodeysaa dhabnimada nolosheeda iyo ku noolaanshaha dhabnimada  doonisteeda. 

Quruxda iyo guusha ay gabadha maanta daneysaa waa in ay muuqanaato( jirkeeda qaawiso) masraxyada ay ka heesto, waddooyinka ku dhex socdaasho iyadoo kabo dhaadheeri kaga qaraxsiineyso waddooyinka dhexdooda, inna-ragna uu isha la raacayo. 

Isku filnaashaha ay gabadhi sheegataa maanta waa in  ay dhardhigato, goobaha arooska iyo goobaha qalin-beddelashada (graduation) ay u xidhato maryo jirkeeda muujinaya. Goobaha lagu jaaso (aroosyada)  kumaanka gabadh iskugu imanaya mid waliba halka jirkeeda ugu magoolsani (qurxoon) ayay soo bandhigeyso, mid waliba waxay ruxeysaa halka jirkeeda shalis ka yahay. Waayaha horumarka lagu sheego waxa uu nolosha horumariyay talaabooyinka aad u dheer, waxa uu dib-dhigay talaabooyin nolosha macno iyo summad ku lahaa. 

Taloobooyinka maanta la moodo (horumar)  waxay sii wiiqayaan dhisnaantii aadamaha,  arrimaha ugu hilinka culus maanta sii dabar go'aya waa anshaxii, miyir qabkii, dadnimdii, sugnaantii dhammaystirneyd, wax isku falkii, kaalintii nolosha ku lahayd gabadha.

Burburka iyo suurad xumeynta bulsha marka la doonayaa in la wiiqo waxa horaantaba laga jabiyaa dhanka haweenka. Haweeneyda maanta nolosha dhex jibaaxeyso ma aha gabadhii hooyanimada u diyaarsaneyd ma aha gabadhii aqoonteeda iyo ruuxdeeda sees adag u yeeli lahayd, gabadh walba waxa hoggaankeeda qummaniya hawada nafteeda. 

Gabadhu waxay gabadh ku tahay marka asturnaanteeda ay sharaf u yeesho, aqoonteeda milgo iyo maamuus nolosha kaga dhax yeesho gabadhnimadeeda, gabadha maanta ku dedaali lahayd sidii Ilaahey jeclaa sameyneysa. Kumanaanka afooyin ee soo badanaya waxay sababtooda tahay in dabarkii qofnimada sii kala go'ay  hadafkii qofnimada uu sii burburay. Wararka dhiilooyinka soo yeeraya maalin walba  meelaha is daba marayaa waa dayacaad uu qofka naftiisa dayacay. Suuqdayada dabinada loogu dhigo waa suuqyada jirka lagu beddelo, maalin walba waxa soo baxay daawooyin galaafanaya gabadha nolosheeda. 

Arrimahaasi ta ugu xumi ugana ayaandarrani waa gabadh waxbaratay sida wax loo qoro, loona akhriyo taqaan haddii jirkeeda ku hala-keyneysa ayaandarro yaab leh so ma aha? Xanuunada tirsiga iyo tirabeelka maanta ay la daalaadhacayaan haweenka waa kuwa ay nolosha kaga raadineysaa (chemical) qurux aan jirin. Gabadha maanta qanacsanaanta ruuxeed waxay kaga aroortay in jirkeeda hadba maraba marada ay ka soo saari ogtahay in ay xidhato, goobaha lagu caweeya ay dhex mushaaxeyso, goobaha waxbarashada hablaha macallimiinta ka ah jirkooda waxay farriin u dirayaan in gabadha ilbaxnimadooda ku jirto muujinta waaxyahooda( jirkooda). 

Haddii hablaheenna sidaas xaalkooda uu marayo faca imaan doona hooyada barbaarinteeda ka jibakeeneysaa intee ayay ka imaaneysaa? Masraxyada doodaha macna beelka waxa ka dhex yeedhaya codad kala jaad ah liddi ku ah waajibaadka Alle saaray gabadha. Maalin dhoweyd ayaan muuqaal dood ah daawaday yaa masuul ka ah guryaha gabadh la weydiiyay ayaa ku jawaabtay "masuuliyada guryaha waxa iska leh dumarka" maalin walba waxa soo baxay wax lagu dhabar jabinayo hablaha soo kacaya.  

Qiyam iyo dareen soo jeeda midna ma jiro saadaalinaya afoofooyinka soo butaacaya.  Caqliga gabadha maanta nool, nolosha oo dhami waxay ugu soo ururtay waxaad u nooshahay galmo in aad guurkaasi ku cajajuubnaato. Kaalinta ay gabadha bulshada ku leedahay waa mid qaayo badan ku leh nolosha dhexdeeda. Quruxda iyo bilicsanaanta bulshada dhexdeeda ka jirtaa isha ay ka yimaadaan waa haweenka.  Gabadha haddii ay gabadhnimadeeda ku ladho caqli iyo qiyam soo jeeda ay garwaaqsato waxa ugu mudan adduunka macna ka sameyn (aadamaha) kara ayaad sabab u tahay imaantinkiisa gabadhaasi iyadoo sharfan ayay noolaaneysaa. 

Gabadha hooyanimada sugeysaa u diyaar garowdo nolosheeda aqoon iyo waaya aragnimo ku ladha waxay soo baxdaa iyadoo laga heebeysanaya, ummaddana ka dhax sheegan qiimaheeda iyo milgaheeda muunada leh. Qoyska la yagleela waa waxa ugu hilinka culus qofkuna dusha saarto,  haddii dhidibkiisa xumaado nolosha inteeda kala ayaa asqeysnaaneysa, maanta noloshii milgaha lagu dhisi jiray, lagu galbin jiray,  asturnaanta iyo maamuuska, aqoonta iyo ogaalka hu'ga looga dhigi jiray, maanta waxa soo ifbaxay in wax walba lidigooda laga dhigo, hablihii xishoodkii iyo qiimaha gabadhnimo ku asteysnaan jiray, waxa soo baxay gabadhii la guri geyn lahaa jirkeeda badh qaawan yahay badhna aanu huwaneyn maro qarisa. Goobtaasi waxa dhex mushaaxaya inna-rag muuqaalo ka duubaya,  jirkeeda iyo muuqeeda macnaha lahaa mareegaha baraha bulshada dhex dawaafinaya. 

Kumaanka gabdho maanta meel walba la hadal hayaa, xumaantooda iyo ceebeyntooda la isla dhaafayaa kuma aysan imaan arrimo qasbaya inay sidaas sameyso, gabadh walba waxay diyaar ahayd in arrimahaas oodhan ay ku dhacaan. Gabadhu nolosha waxay kaga jirtaa kaalmaha ugu sarreysa inna-rag ay kaga sarreyso, marka loo eego inna-rag kaalinta uu nolosha ku leeyahy. Isbeddelada maanta dunida waxa uu ku soo kordhiyay isha ugu wayn ka yimaadeen waa haweenka.  Gabadhu marka koboceeda gashaantinnimo ku kaabto akhris iyo baadhis aqooneed, waxay soo baxeysaa iyadoo dunida wax wayn ku soo biirisay. Gabadhu haddii ay ka waabato meelaha nolosheeda galaafanaya,  caqligeeda iyo aqoonteeda isla falgaliso waxay qaadeysaa jidkii badbaada.  

Qofka marka uu isku dhex yaaco  nolosha ay nacdo ayuu qaadaa dariiqa halaagsanka. Gabadh kasta oo qalloocataa uu maroorkeeda inna-rag mas'uul ka yahay, waana laba mid uun oo ama kii qallooca ka qaban lahaa ee toosin lahaa ayaa kula socda, una seeto dheeraynaya ama ka seexday oo aan kuba baraarugsanayn xilkiisa, ama nin kale oo qarad kale leh ayaa qalloocaas inanta ku wada oo kaga faa'iidaysanaya. Inanta saqda dhexe iyo goorta xun maqan ama socotaa waxaa ka dambeeya inna-rag oo ay ka timid. Gabadha maanta nolosheeda masuuliyadeeda dusha u ridata waxay gaadheysaa isku filnaansho buuxda, nolosheeda aan dusha cid kale u saarin,  wixii ay ku dhismi lahayd u xeydata wixii dumin lahaa ka xeydata. Gabadhu marka ay qiima isku yeesho, ayay meel qiima leh soo istaageysaa, nolosha cid qiima leh ayaa u soo muraadsaneysa. 

Nolosha qofka  Waxa jirtay qiimayn ey da‟ aadda qofka ku qiimeeyeen oo marba heerka uu qofku joogo haddii laga waayo ay muujinayso inaanu qofkaasi suun caqiibo lahayn waxayna oran jireen: "qofka 7 ilaa 10 jirka ah aad dhabqalalo ka waydo, 20 ilaa 30 jirka aad xarrago ka waydo, 40 ilaa 50 jir aad xoog ka waydo, 60 jir ilaa 70 jir aad talo ka waydo, 80 ilaa 90 aad tusbax ka waydo midna caaqiibo ma leh‟. 

Taasoo qofku maantuu dabka baydho ilaa iyo maantuu itaal qabo ka dhigaysay qof xilkas ah oo masuuliyadi iska saaran tahay haddii uu la soo bixi waayo firfircoonidii iyo hawl karnimadii lagu yiqiin dadkiisana uu ku mudan jiray culays iyo cambaarayn taas oo wiilkana ka yeeli jirtay in loo arko laga roone aan ninkarmeed ahayn kalana kulma dadkiisa eedayn iyo canaan joogta ah mararka qaarna looba sameeyo naanayso inantana ka dhigi jirtay habas uu filkeed dhaafay geyaankuna ka urursado faceeduna ka maadsado ficil darrideeda halka taa lidkeedana wiilka dardarta la soo kaca uu ahaa bulshadaa ad adag dhexdeeda wiil aabbihii ku dhaato aadna loogu duceeyo loona sii dhiirriyo. Inanta iyana doorkeeda durba ka soo dhalaasha oo feeyigada iyo qiimiyoodda la soo naaq tiraahda hooyadeed iyo xigtadeeduba u bogi jireen durbana la ilaalaysan jiray looguna ducayn jiray: laba reer kugu raysay iyo meel roon mar. 

Waa loo ildheeraa qofka xoola seegga ah kan qannaaca ah, fulayga, inanta baalida ah ama aan aqoon galeebaanka xoolaha sida karriimada, suuradinta, saafidda, sumadda iwm waxayna ahaan jireen kuwa sheegga oo naanaysa ku yeesha bulshadaa dhexdeeda ama farta laysugu fiiqqo oo qayrkood ku maadsadaan. Kartida haweenka soomaalidu kuma uruursana hawlkarnimadooda ku qummaan ama ku aaddan inta gacanta laga qabto oo keliya, hayeeshee waxaa u dheer hibooyin iyo  aftahannimo ay u cuskadaan, kuna meel mariyaan wax kasta oo ay qabanayaan, kuna cabbiraan dareenkooda gudaha iyo garaadkooda. 

Adduunyadu maanta waa xaafad yar oo ku taalla tuulo yar. Waa qoobad yar oo la is wada feedh deggan yahay, la isna wada gaadhi karo. La is wada arki karo oo la is wada maqli karo. Waa adduun dareen wadaaggiisa iyo iska war hayntiisu degdeg badan yihiin. Horumarka technology-yadu waxa uu sahley isu soo dhoweynta, is barashada, wada xidhiidhka, dhib iyo dheef is-waydaarsiga, wada macaamilka iyo wada noolaanshaha dadyowga adduunka iyo is daawaysigooda oo dhinac ah ama dhanka kale is qalaynta dhaqammadooda, caadooyinkooda, taariikhdooda, diimahooda, fekerka in-araggooda iyo noloshooda docdii laga eego dacalladeeda kala geddisan ee fidsan. Arrintaasi waxa ay jidaynaysaa in loollan 
iyo hujuun xagga maanka iyo maskaxda ku taxmaya la isku qaado, la iskuna muquuniyo oo aan teello la isu dhigan. "Ninkii seexdaa sacii dibi dhalay". Ninka turuqa iyo xoogga weyn ee xagga haynta iyo dhaqaalaha ka qaniga ahi waxa uu ka iibinayaa, sandullena u dhacsiinayaa fikirka adduun araggiisa iyo sida uu nolosha u dareemayo ee uu la rabo 
hannaan socodkeeda, inuu duuduub iska shaandhayn la'aan uga tafaariiqaysto ama qaato ninka jilicsani; ka xoogga yar ee saboolka ah ee ka gaabinaya ama sardhada haddeer ka soo kacay ama soo baraarugaya ee ka dheelallowsan legdankaas.Marka uu ninku reerka ka maqan yahay gurigu il buu la’ yahay. Marka haweeneydu ka maqan tahayna labada indhoodba wuu la’ yahay!