user
Qallayska saxa ah?


assistant
QALLAYLKA SAXAHA( vaginal dryness)

Qallaylka saxaha waa  calaamad xanuun daran leh. Haween badan ayaa ka cawda noloshooda.   Waxa keenna xalaadani  hoos u dhac ku yimaada ciriqa{ hormoonnada, naasnuujinta, dawooyinka qaar).  Xaladani waxay la xiriirtaa dhalma-dayska badanaa( xilliga hooyada dhalmada joojiso).  Waxa keena in haweeneyda ay dareento xanuunkani,  jimicsiga,  galmada.  Caadiyan dahaarka  xubinta taranka dumarka  waxa ku jira dareere ka caawinaya inuu dhumuc yeesho uuna kala baxo. 

Qalaylka saxaha  waxay dhacdaa marka cadka uu noqdo engeyg waxa uu noqdaa mid dhumuc yar leh aan qoyaan lahayn.  Taasi waxay keeneysaa haweeneyda in aanay ku dareeemin galmada nafis.  Qalaylka saxaha waxa uu ku dhici karaa da’a walba, waxa uu ku badan yahay haweenka dhalma-deyska,  goorta uu dhoos u dhac ku yimaado ciriqa{ estrogen}. Hormoonkani { estrogen}  waxa uu haweeneyda siiyaa in uu saxaheeda ahaado mid qoyan, caafimaad qaba.   

Hoos u dhaca hormoonkani  waxa uu keenaa darbiyada saxaha inay noqdaan kuwa soo yaraada oo qaleylna noqda. Estrogen waa hormoon xukumo wareega caadada qofta dumarka ah iyo waxaa kalo uu ka falgalaa nidaamka xubinta wax soo saarka dhanka dhalmada, kaadi mareenka, wadnaha iyo xididdaha dhiigga maro, lafaha, naasaha, maqaarka, timaaha, murqaha qaaska iyo maskaxda. Hormoonka(estrogen) intaas oo xubin ayuu xukumaa nidaamka ay ku shaqeeyaan, dumarka la soo darista hawlgabnnimada dhanka dhalmada laga yaabaa in aay isku aragto xanuuno kala  duwan ku yimaado xubnahaas uu la falgalo hormoonka  maadaama soo saarka hormoonka (estrogen) uu yaraado.Heerka hormoonka oo hoos u dhaca waxay yareysaa qoyaanka xubinta taranka haweeneyda, waa xaalad ay la kulmi karaan da’a walba oo kamid ah dumarka, iyadoo ay keeni karaan sababo kala duwan.

Maxaa keenna.?

Sababta ugu caansan ee keenta qallaylka xubinta taranka waa dhalmo dayska. Hormoonka (estrogen) hadduu yaraado wuxuu keenaa in dareenka iyo rabitaanka kacsiga uu yaraado iyo xubinta taranka oo qoyaanka ka yaraado.

Waxyaabaha yareeya heerka hormoonka (estrogen) waxaa ka mid ah:-

1: Sigaar cabista.
2: Daawooyinka niyad jabka.
3: Naasnuujinta.
4: Isku buuq badan.
5: Qalliinka lagu saaro ugaxaansidayaasha (ovaries) endhomitriyoosis (endometriosis) oo ah xaalad caafimaad oo keenta inuu caabuq ku dhaco xuubka ku dahaaran ilmo galeenka (minka) oo ah meesha uu ku koro ilmaha uur jiifka ah

Sababaha kale ee keena qallaylka xubinta taranka ee haweenta waxaa ka mid ah:

6: Sjögren’s syndrome oo ah nooc ka mid ah xanuunka difaaca jirka ee qalqalka keenna. 
7: Daawooyinka    jidh-diidka  (allergy). Waxay sababi karaan qallaylka farjiga. Dawooyinkan waxay joojiyaan soo saarista dheecaanka farjiga, marka la joojiyo dawooyinkan, dheecaanka farjigu dabiicigiisii ayuu ku soo noqdaa.
8: Diiqada iyo welwelka badan.
9: Qallaylka farjiga, waxaa kaloo keeni kara isticmaalka xad dhaafka ah ee saabuunta. Farjiga oo si joogto ah loogu dhaqo saabuunta waxay sababtaa inuu qalalo. Walxaha kiimikada ah ee ku jira saabuunta, farjiga ayay gudaha u geli karaan waxayna u geysan karaan dhaawac, taas beddelkeeda waxaa habboon in biyo diiran lagu mayro.

Calaamadaha qallaylka xubinta taranka:

1: Cuncun xubinta taranka ah.
2: Hur.
3: Dareen gubasho leh.
4: Xanuun yimaada xilliga galmada.
5:  Xaddiga kaadida oo badnaato.
6:  In aysan nafis ku dareemin dharka ku dhagan.
7: Caabuq soo noqnoqda.
8: Dhiig fudud oo yimaada galmada kaddib.

Maxaa lagu gaarayaa go’aan(diagnosis)qalaylka saxaha.?
In la wareysto in loo sameeyo baaritaanno. In la raadiyo waxa keenay, in la weydiiyo calaamadaha ay isku aragtay haweeneyda,  iyo haddii ay daawo qaadatay.
Baritaanka ugu fiican in loo sameeyo Pelvic examination:  in la eego saxaha gudihiisa, in uu dhumuc ahaan yaryahay, qalalan yahay ama casaan yahay. 
In dhiigga laga baaro, waxay go’aamineysaa heerka hormoonka  ama waxa keenay qaleylka saxaha. 

Daweynta.
Dawooyinka waxay u shaqeynayaa sida hormoonka ostarajiinka. Waxa kamid ah

1:Ring (Estring): 
2:Tablet (Vagifem): 
3:Cream (Estrace, Premarin):

Subkiyeyaasha iyo kiriimyada jidhka qooya, waxay u fiican yihiin pH-ta farjiga, taas oo ka hortag u ah caabuqa kaadi mareenka (UTI). Vaginal moisturizers.Luvena,Liquibeads
Vaginal lubricants.  

Haddii aad xaalad isku aragtay u tag dhaqtarka haweenka.  Ha isku qaadan daawo aanay dhaqtar kuu qorin.  Adigoo is leh iska qaado daawadan in aad caafimaad Ku hesho laga yabaa, ayaad isku horseedi kartaa halis ka wayn ii