user
Astaamaha qofka hanka sare leh   
Astaanta 5aad


assistant
Bulshadiisa ayuu wax ka badalaa Waxaa lagu yaqaanaa qofka hanka sare leh inuu yahay mid isku daya inuu nolosha bulshadiisa wax ka badalo, hormarna u horseedo. Laakiin qofku goorma ayuu wadankiisa wax ka badali karaa oo uu hormar u horseedi karaa ?  
Sheekadan ila dhuux iyadaa jawaab u noqonaysaa su'aashaas  
Waxaa jiray wiil dhallin yaro ah markuu gaaray 20 sano ayuu wuxuu ku talagalay inuu hadafkiisu noqdo sidii uu adduunka dhan wax uga badalilahaa, 10 sano kadib wuxuu arkay inuusan adduunka waxba ka badali karin wax lataaban karona ku soo kor dhin karin, wuxuu go'aansaday inuu wadankiisa wax ka badalo oo uu hormar u horseedo, 10 sano kadib wuxuu arkay inuusan dalkiisa waxba u qaban karin hormarna u horseedi karin, kadib wuxuu go'aansaday inuu magaaladuu degan yahay inuu wax ka badalo, 10 sano kadib wuxuu arkay inuusan waxba ka badali karin xaafadiisa, kadib wuxuu go'aansaday inuu xaafada uu degan yahay wax ka badalo laakiin 10 sano kadib waxaa u soo baxday inuusan waxba ka badali karin, kadib wuxuu go'aansaday inuu qoyskiisa iyo caruurtiisaba wax ka badalo laakiin 10 sano kadib waxaa usoo baxday inuusan waxba ka badali karin caruurtiisuna aysan diyaar u ahayn inay qaataan fikradihiisa, markii uu gogosha geerida jiifsaday ayuu go'aaday inuu wax ka bilaabay meel uusan wax ka bilaabin qof raba inuu dalkiisa wax kabadalo, waxaa usoo baxday inay ku haboonayd inuu naftiisa ka bilaabo, reerkiisa ku xejiyo, xaafadiisa ku xejiyo, magaaladiisa, dalkiisa, adduunka ....... 
Maxaan ka faa'iidnay sheekadaan ? 
- Haddii aad rabto inaad adduunkan wax ka badasho waxna aad ku soo kor dhiso fadlan marka hore naftaada ka bilaw. - Haddii aad rabto inaad qayrkaa saamayn ku yeelato fiican noloshoodana aad rabto inaad wax ka badasho fadlan marka hore baro sidii aad naftaada aad wax uga badalilahayd una fahmilahayd. - Haddii aad rabto inaad ka mid noqoto dadka nolshaan adduunyo guul wayn ka gaaray fadlan marka hore fiiri oo dhuux ficilada aysameeyaan dadkaas guulaystay ( Naajixiinta ah ). - Ogaw guul darradu waa shay ku dhex jira nafta dadka caajislooyaasha ah ee aan ku haminayn inay helaan ayaan fiican iyo isbadal wax ku ool ah . 

Hadaba ila dhuux sheekooyinkan soo socda ee ka hadlaaya, dad noloshooda, dalkooda iyo adduunkaba wax ka badalay.  Taariikhda Urrurka gobanimodoonka Somaliyeed ee SYL SYL  sidee ku aasaasantey ? Horaantii sanadkii 1943-kii ayaa waxaa sheekaystey  C/qaadir Sheekh Sakhaawadiin iyo Yaasiin Xaaji Cusmaan Sharmarke oo rag saaxiibo ah oo si weyn isugu xirnaa, islana socon jirey mar kasta, waxay kawada hadleen sidii ummada Soomaaliyeed uga bixi laheyd nidaamkii guumaysiga. Labadaas nin ee dhallinyarada ahaa waxay midba uu jirey 24 iyo 26 sano waxay mudo ka sheekaysanayeen sidii bal gumaystaha looga xoroobi lahaa, waxaana C/qadir Sheekh Sakhaawadiin uu soo jeediyey fikir ahaa in la aasaaso xisbi Islaami ah oo dadka mideeya, isla markaana ka saara gumaysiga, laakin Yaasin Xaaji Cismaan ayaa wuxuu soo jeediyey fikir kale oo ahaa in xisbiga laga dhigo mid siyaasi ah oo shacabka oo dhan matala. Ka dib wadahaladii labada nin ee dhallinyarada ah waxaa ku soo biirey dhallinyaro kale waxaana la isku raacay in la dhiso golle ama naadi dhallinyaro oo ay isku bartaan dhallinyarada, islamarkaana dhallinyaradu wax isku baraan, iyadoo la baranayo Luuqada Ingiriiska oo xiligaasi aheyd mid ku cusbeyd gobolada Koonfureed. Kulankaasi dhallinyaradu waxay isla garteen in la dhiso golle dhallinyaro inta laga gaarayo waqti ku haboon in la dhiso xisbi siyaasi ah, waxaana la dhisey golaha dhallinyarada Soomaaliyeed  SYC (Somali Youth Club), waxaana xiligaasi ay aheyd 15-kii May 1943-kii. Kulankii ugu dambeeyay ee ay yeesheen aasaasaya aasaasayaasha xisbigaas waxay isku raaceen 3 Qodob oo kala ah:- 
* In xukuumadda Ingriiska ee dalka heysata loo qoro codsi ay ku doonayaa in ay furtaan Naadi la yiraahdo SYC (Somali Youth Club) oo dhallinyarada ku kulanto. 
* In la kireeyo Guri u qalma howlaha dhallinyarada ee lagama maarmaanka u ah soona jiidan kara dhallinyarada. 
* In la dejiyo barnaamij ku meel gaar ah oo dabooli kara qorshaha shaqo ee loo baahanyahay lagama-maarmaana u ah howlaha dhaliyarada. Markii ay qoreen codsigii ayay 13 kii dhallinyaro waxay tageen xafiiskii xaakimkii isticmaarka ee Ingriiska u fadhiyay Muqdisho waxayna u gudbiyeen codsigoodii, iyagoo qaar ka mid ah dhallintaas ay qabeen in  fekerkooda guuleysan doono halka qaarna ay qabeen.

in ay xa rig muteysan doonaan iskaba daa in codsigoodu u hirgalo,laakiin wuxuu ugu jawaabay oraahdii caanka baxday ee aheyd:- “Waxaad ka koobantihiin dhallinyardiina qabiilo kala duwan waxaana hubaal ah inaydaan kuwa hishiin Karin feker iyo ra’yi toona, aniga waxaan idiin arkaa dhurwaayo iyo ari xero lagu wada xareeyay, sideed naadi ugu hishiin kartaan khilaaf la’aan..” Hase yeeshee, dhallintii 13ka aheyd oo aan hadal kulul ku celin karin madaxa mustacmaradda ayaa ugu jawaabay “Hadalkaaga waxaan ka dhiganeynaa cashar aan ka faa’iideysano,waxaana barbaarin doonnaa Dhurwaayada, si aysan ariga u cunin,mana fogaan doonto in aad aragto anagoo ku wada nool Naadiga oo aan wax muran iyo khilaaf uusan ka dhex jirin”. Maalmo ayay jawaab ka sugayeen ka dibna waxaa la soo gaarsiiyay warqad lagu xusay in Ingriisku uu hadda ku jiro dagaal uusanna u baahneyn in siyaasadda la farageliyo, balse loo ogolaaday in ay furtaan naadi dhallinta ay ku kulmaan waxna ku bartaan. Kulankii ugu horeeyayba waxay iska dhex doorteen madaxdii hoggamin laheyd naadiga C/qaadir Sheekh Sakhaawadiin ayay guddoomiye u doorteen halka Xaaji Maxamed Xuseen iyo Maxamed Xirsi Nuur(Siidii) loo doortay ku xigeeno iyadoo Yaasiin Xaaji Cusmaana loo doortay Xoghaye. Xisbiga oo ujeedadiisa fog ay aheyd ka xoreynta dalka gumeystaha ku soo duulay ayaa wuxuu ka dhigtay talabadiisii ugu horeysay ee uu qaado la dagaalanka qabyaaladaa iyo midab kala sooca. Laga soo bilaabo sanadkii 1943-kii waxaa Xisbiga SYL laga furay gobollada dalka Soomaaliya oo idil, waxaana sii kordhay taageerada uu helayo taasi oo aheyd mid ay u dhan yihiin Ummada Soomaaliyeed sida qaybaha Odayaasha, Culima’udiinka, dhallinyarada, Haweenka, & Ganacsatada. Bishii Maayo 1947 ayaa waxaa la go’aansaday in isbeddel lagu sameeyo magaca Xisbiga, lana muujiyo awoodiisa, sababahaan soo socda awgood: 
1. Xisbiga oo xidideeystey oo shacabka dhexdiisa ka kasbaday kalsooni aan la loodin Karin. 
2. Damaca gumeeystayaasha Ingiriiska oo ka dhawaajiyey inuu rabo in Soomaaliya oo idil loo dhiibo iyo Talyaaniga oo u xusulduubayey in la soo celiyo maamulkiisii. 
3. Axsaab Soomaali ah oo ku saleeysan hab qabiil,  gacansaarna la leh quwadaha shisheeyaha oo Xisbiga laga horkeenay. Goor dambe oo xisbigii uu meel fiican gaarsiiyey halgankiisii gobanimo doonka ayaa waxaa geeriyoodey xoghayihii xisbiga Yaasin Xaaji Cusmaan Sharma’arke waxaana uu ku dardaarmey in jagadiisii loo magacaabo Halgame Cabdulaahi Ciise Max’uud oo xiligaasi ahaa wakiilkii SYL ee magaalada Baladweyne. halkaasi ayaa laga soo wadey Cabdulaahi Ciise waxaana uu qabtey jagada xoghayaha guud ee SYL, isagoo hayey xilkaasi ilaa iyo ay SYL ay keentey guusha xoriyada ummada Soomaaliyeed, waxaana Cabdulaahi Ciise loo magacaabey Ra’isalwasaarihii xukuumada daakhilga aheyd ee Soomaaliya intii aan xoriyada si buuxda loo qaadan. Dhaliyaradii aasaastay xisbiga SYC oo markii dambe isu beddelay SYL (Somali Youth Lego)     waxay ahaayeen 13 dhallinyaro oo da’doodu aad u yareyd aqoontooduna aad u xaddidneyd. Waxaan halkaan idinku soo gudbineynaa magacyadooda iyo da’dooda iyo weliba sidii xubin nimada ay ugu kala horeeyeen:-  

1. C/qaadir Sheekh Saqaawadiin. Waxa uu ku dhashay Degmada Tiyeeglow ee ka tirsan Gobolka Bakool sanadku markuu ahaa 1919kii. ( xiligaasi wuxu jitey 24 sano. 
2. Max’ed Xirsi Nuur (Siidii), waxa uu ku dhashay Magaalaa Mareeg oo ka tirsan Gobolka Galguduud sanadku markuu ahaa 1915kii, xiligaasi wuxuu jirey 28 sano. 
3. Yaasiin Xaaji Cismaan Sharma’arke , waxa uu ku dhashay Degmada Hobyo oo ka tirsan Gobolka Mudug sanadkii 1917kii (xiligaasi wuxuu jirey 26 sano 
4. Xaaji Maxamed Xuseen Max’ed waxa uu ku dhashay Muqdisho, Gobolka Banaadir sanadkii 1917kii (xiligaasi wuxuu jirey 26 sano) 
5. Cismaan Geedi Raage, waxa uu ku dhashay Muqdisho, Gobolka Banaadir sanadkii 1925kii (xiligaasi wuxuu jirey 18 sano) 
6. Dheere Xaaji Dheere. Waxa uu ku dhashay Muqdisho, Gobolka Banaadir sanadkii 1926kii Xiligaasi wuxuu jirey 17 sano 
7. Daahir Xaaji Cusmaan. Waxa uu ku dhashay Degmada Hobyo ee Gobolka Mudug sanadkii 1925kii (xiligaasi wuxuu jirey 18 sano ah) 
8. Cali Xasan Maslax waxa uu ku dhashay Degmada Hobyo ee Gobolka Mudug sanadkii 1927kii (xiligaasi wuxuu jirey 16 sano ) 
9. Maxamed Cali Nuur, waxa uu ku dhashay Degmada Shangaani oo ka tirsan Gobolka Banaadir, sanadkii 1927kii (xiligaas wuxuu jirey 16 sano) 
10. Maxamed Faarax Hilowle waxa uu ku dhashay Mareeg oo ka tirsan Gobolka Galgaduud sanadkii 1925kii xiligaasi wuxuu jirey 18 sano. 
11. Xaaji Maxamed C/llaahi (Xayeesi), Waxa uu ku dhashay Muqdisho, Gobolka Banaadir sanadkii 1918kii(xiligaasi wuxuu jirey 25 sano) 
12. Huudoow Macallin Cabdulle waxa uu ku dhashay Mareerey oo ka tirsan Gobolka Sh/Hoose sanadkii 1926kii (xiligaasi wuxuu jirey 17 sano) 
13. Maxamed Cusmaan Baarbe waxa uu ku dhashay Baardheere oo ka tirsan Gobolka Gedo sanadkii 1910kii(xiligaasi wuxuu jirey 33 sano) Ururrka SYL wuxuu shaaca ka qaadey qorshihihiisii siyaasadeed waxaana uu sheegay inuu u  taagan yahay xornimo gaarsiinta Ummada Soomaaliyeed, iyadoo xiligaasi Soomaaliya ay u qaybsaneyd 5 gobol oo gacanta ay ku hayeen gumaystayaashii reer Yurub.  waxay shidey if tiin gobanimo doon ah waxaana hoosta ay ka xariiqdey in ummada Soomaaliyeed meel kasta oo ay joogto inay hesho gobanimo taam ah, isla markaana la helaa Soomaali weyn. Dhallinyaradaasi  SYL waxaa xiligaas u suurtagashey in ay mideeyaan shacabka Soomaaliyeed si looga hor tago gumeysiga , iyaga oo aaminsanaa haddii la helo midnimo laga guuleysan doono gumeysiga isla markaana waxaa quluubtooddii ku weyneyd waddaniyadda oo ay wax walba ay ka hormarsiin jireen si ay u gaaraan ujeeddooyinkoodda ku xusnaa dastuurka xisbiga SYL oo ahayd in shacabka Soomaaliyeed la gaarsiyo xornimo dhamaystiran iyo in la helo Soomaali weyn. 

Xisbigii SYL waxaa la soo gudboonaadey turaanturooyin badan iyo hagardaamooyin badan oo la doonayey in lagu wiiqo ujeedooyinkooda gobanimo doon, waxaana ay taasi kaga gudbeen isku duubni, hal adeyg, aqoon, iyo dadaal kasta oo ay ku gaari karaan inay ku mideeyaan shacabka Soomaaliyeed. Inkastoo badi dadkii Soomaaliyeed ay xiligaasi si weyn ugu bisleyn qiimaha xornimada, laakin waxaa quluubtooda arintaasi ku shubey xisbigii SYL oo si weyn ugu dadaalay in Soomaalida laga dhaadhiciyo qiimaha xornimada. Intii uu socdey halgankii SYL ee ay hormoodka ka ahaayeen baadi goobta xornimada ummada Soomaaliyeed waxaa jirey dad tiro yar oo Soomaali ah oo la dhacsanaa ku hoos jirka heeryada guumaystaha, waxaana dadkaasi ay ku xirnaayeen nidaamkii guumaystaha Talyaaniga. Dadkaasi guumaysi kalkaalka ahaa waxay qaarkood ku biireen xisbigii SYL si ay u kala dhantaalaan orodkii ama ruclihii loogu jirey xornimo gaarsiinta ummada Soomaaliyeed. Cali Xuseen oo ahaa ninkii Xisbigii SYL u qaabilsanaa dhanka suugaanta wuxuu gabayadii uu tiriyey ku muujin jirey inay SYL ay ka mid yihiin dad doonaya in ay jilbaha qabtaan dadaalka xisbiga. waana halka  uu abwaan  Soomaaliyeed ka yiri  “Baadida nin baa kula day dayi  daalna kaa badane :: oo doonayn  inaad hesho daa’in abidkaaye”. 

Sidoo kale Axmed Xaaji Suleymaan oo dhanka qoraalada u qaabilsanaa xisbiga ayaa mar uu ka hadley shir ay lahaayeen golihii xisbigii SYL wuxuu ku sheegay in xisbiga ay ka mid yihiin dad diidan in xisbiga ku guuleysto ujeedooyinkiisa. Si kastaba ha ahaatee waxaan shaki ku jirin in xisbigii SYL uu kaalinta ugu balaaran ku lahaa hanashadii xornimada ummada Soomaaliyeed ee la hantey sanadkii 1960-kii, inkastoo ujeedooyinkii dhallinyaradii 13-ka ahaa ee SYL aan wali la gaarin 50 sano ka dib, tiiyoo waliba ay meesha ku jirto in labadii gobol ee Koonfur iyo Waqooyi ee xornimada qaatey 1960-kii ay hada Goboladii waqooyi sheeganayaan inay yihiin dawlad madaxbanaan. Halka gobolkii Koonfureed uu yahay mid ay la degeen dagaalo mudo 20 sano ka badan ka aloosnaa gobolada dalka, tiiyoo ay u sii dheer tahay in maanta ay halis ku jirto midnimadii guud ee gobolkaasi, maadama ay soo baxeen maamulo u muuqanaya kuwa aan u hiilineyn riyadii SYL.  Intaas ayay ku dhamaatay taariikdii koobnayd ee ururkii SYL, meela kala duwana waan kasoo xigtay kumana talagelin in aan dhamaan taariikhdoodii meesha ku qoro, laakiin waxaan rabaa in aan faa'iidooyin kala dhex baxno taariikhda halgamayaashaan .

Dhallin yaradii SYL soo ma'aysan ahayn kuwa wax weyn wad a n k o o d a u q a bta y ? s o o u m a a y s a n h o rse e din wadankooda inuu xoriyad qaato ? so ma'aysan ahayn wiilal dhallin yaro ah oo wadaninimadu ku weyn tahay kuna talagalay inay wadankooda wax u qabtaan ? so o ma istaahilaan dhallin yaradaasi in ay tusaale u noqdaan dhallin y a r a d a m a a nta jo o gta ? x a qii a y inoo s oo dhiciyeen wiilashaasi soo ceeb maahan in aan maanta dayacno ama aynu ilaashan wayno ? soo ma quruxbadna inay dhallin yarada maanta joogtaa yagleelato urur SYL oo kale ah si ay wadankooda u hormariyaan ? akhristaha qiimaha badanoow wiilashan asaasay SYL soo ma'aysan n o q o n wiilal k a fa a'id a y sta h a d alkii u u k u yiri gumaystuhu isagoo tilmaamaaya inay soomalidu yihiin dhurwaayo iyo Ari meel lays kugu keenay inay iscunaan maahane aan heshiin karin ? waxaan dhallin yarada maanta joogta aan ugu baaqayaa inay tusaale weyn ka dhigtaan dhallin yaradii SYL.