Exqrch/javanese-Komodo-pixelgpt huggingface dataset:
Amarga lokasi sing strategis ing pinggir sagara, pelabuhan abad pertengahan dadi pusat perdagangan sing penting, nalika Tallinn dadi penting minangka kutha anggota paling lor ing Liga Hanseatic
Kutha Lawas Tallinn minangka salah sawijining kutha abad tengahan paling apik ing Eropa lan kadhaptar minangka Situs Warisan Donya UNESCO.
Srimpi Téja Srimpi Téja menika salah satunggaling jejogedan kang ngrembaka ing Kraton Ngayogyakarta Hadiningrat
Joged menika yasan dalem Sultan Hamengku Buwana VIII (1921-1939) nalika jumeneng nata
Joged menika salah satunggaling joged kang sakral ing Kraton Ngayogyakarta Hadiningrat
Srimpi Téja menika wonten nalika Sultan Hamengku Buwono VIII jumeneng nata, nanging srimpi menika saget dados rembakanipun sakin Srimpi Putri Cina kang diripta nalika Sultan Hamengku Buwono VI jumeneng nata
Srimpi Teja menika wonten enggalan ing seni lan budhaya, kususipun ing karawitan lan jogedan
Mula mboten gumun menawi Srimpi Téja menika dumugi sakmenika taksih saé
Srimpi Téja menika digelar dening 4 setri kang dados Dewi Renggawati lan Dewi Widaninggar uga 4 setri kang dados dhuduk
Tembung srimpi menika asring klentu dimangerteni dados joged kang digelar dening sekawan setri
Nanging sajatosipun srimpi menika gadhah arti "sekawan" kados dene pandhawa kang gadhahi arti gangsal
Srimpi menika joged wanita Kraton kang lumrahipun digelar dening sekawan setri
Joged menika biasanipun dados gambaran perang antaranipun prajurit setri
Sekawan setri menika sajatosipun dados pasangan, artosipun 2 setri dados lakon kaping pisanan, lan 2 setri liyanipun dados lakon kaping pindho
Ceritanipun joged menika kathah dados gambarang perang (menak) lan Mahabarata
Nanging mboten mesthi srimpi menika digelar migunakaken sekawan setri
Nalika Sultan Hamengku Buwana V jumeneng nata, srimpi dibetakaken dening 5 setri
Cariyos ing Srimpi menika ugi mboten bab perang
Srimpi menika inggih menika Srimpi Renggawati
Srimpi menika nyariyosaken bab Raja Anglingdarma kang malih dados peksi kunthul madosi Dewi Setyawati kang sampun dados Dewi Renggawati
Tembung Téja menika artosipun wahyu utawi pitedah
Tembung menika dados sumber pikiran dening Hamengku Buwana VIII kang dados Ratu supados niti laku madosi "wahyu" kagem masyarakat inggih menika kewarasan, kesarasan, keslametan, lan makmur
Téja menika artosipun pitedah kang dados pratanda menawi ajeng kalakon prastawa
Prastawa menika inggih menika perang Puteri Jawa lan Puteri Cina
Srimpi Téja menika nyariyosaken bab perang tandhing antawisipun Putri Jawi lan Putri Cina
Salah satunggalipun dados Putri Jawi (Dewi Renggawati) lan Putri Cina ( Dewi Widaninggar)
Dewi Rengganis saking Argapura perang lawan Dewi Widaninggar saking Nagari Tartaripura
Dewi Widaninggar mbales pejah sedherekipun inggih menika Dewi Adaninggar
Obahing jogedan uga benten antawisipun Putri Jawi lan Putri Cina, salah satunggalipun menawi grudha nanging obahipun asta tengen tawing
Cathetan Srimpi Téja ménika dimomot wonten ing "Pratelan Beksa Srimpi Rengganis mengsah Dewi Widaninggar, Serat Kagungan Dalem Bedhaya Srimpi" kang kodenipun BS 10 lan "Serat Pasindhenan Bedhaya utawi Srimpi" kodenipun BS 14
Cathetan-cathetan kasebat momot "sindhenan" lan "kandha" utawi carita.
Sakmenika cathetan kasebat wonten ing Kapustakan KHP Kridhawardana Kraton Ngayogyakarta
Srimpi Téja dipagelaraken nalika Sultan Hamengku Buwono VIII Tedhak Loji ing Griya Gubernur Ngayogyakarta utawi Gedhung Agung
Srimpi Téja uga dipagelaraken ing taun 1954 lan didandhosi taun 1985 sarta taun 2011 didamel cekak
Ing 15 Agustus 2019, Srimpi Téja kacathet ing pusaka budaya dudu barang kaliyan Nayaka Pawiyatan lan Kabudayan Republik Indonésia
Srimpi Téja gadhah ajaran luhur menawi budaya kang béntén menika dipun kurmati
Mboten wonten kang menang utawi kalah, kekalihipun namung milih guyub rukun
Saking joged menika Kraton Ngayogyakarta nyuwun dhumateng masyarakat supados saget wicaksana
Kados srimpi umumipun, Srimpi Téja menika nyuplik saking tembung gendhing pokokipun, "Gendhing Téja Laras Slendro Pathet Manyura"
Urut-urutan gedhing menika "Lagon Slendra Pathet Manyura", "Gendhing Lipursari Laras Slendro Pathet Manyura, Ayak-ayak Laras Slendro Pathet Mayura, Lagon Laras Slendro Pathet Manyura, Gendhing Gonjangseret Laras Slendro Pathet Manyura"
Kang dados pambeda ing Srimpi Téja tinimbang srimpi liyanipun inggih menika ladrang kang dados iringan ing Srimpi Téja lan srimpi liyanipun migunakaken "gendhing wetah." Srimpi Téja menika ugi migunakaken kempul kang mboten digunakaken ing srimpi liyanipun
Srimpi Téja digelar migunakaken urutan obah "sembahan, pucang kanginan, nggrudha, ngenceng encot, ngendherek, ngusap suryan, kicat erek alihan nyangkol udhet, ngundhuh sekar, ulap-ulap nyathok udet, sojah, lampah sekar, lan kicat tawing." Joged menika miturut iringan gendhing
Srimpi Tèja ugi nggadhahi obah joged kang mboten wonten ing Srimpi liyanipun, inggih menika sojah putri Cina lan tamping njiwit sampur
Obah Sonjah menika namung obah kang dilakoni dening Dewi Widaninggar (Putri Cina) inggih menika ngangkat asta kados dene kang wonten ing sembahyang
Tawing Jimpit Sampur inggih menika obah kang diwiwiti ngangkat asta tawing tengen, banjur nalika obah "kicat erek alihan nyangkol udhet" "," nyangkol udhetipun digantos "tawing njimpit sampur." Busana lan Dandanan
Wonten tiga jenis tata busana lan dandanan ing Srimpi Téja inggih menika Dewi Rengganis, Dewi Widaninggar (putri Cina), lan "dhudhuk" kados ing ngandhap.
Langen Mandra Wanara Langen Mandra Wanara inggih menika salah satunggaling "genre" drama beksam Jawi ingkang dipundamel déning KPH Yudanegara III kinten-kinten taun 1890
Drama beksan punika adhedhasar cariyos Ramayana ingkang dipunkembangaken wonten ing kompleks Kepatihan
Ebah-ébahipun dipun tembangaken kanthi jogèd jèngkèng (posisi lenggah ing suku) saha antawacana dipun tembangaken kanthi tembang macapat
KPH Yudanegara III minangka mantunipun Sri Sultan Hamengku Buwana VII ugi Patih Dalem ingkang kagungan gelar KPAA Danureja VII
Rikala taksih alit, KPH Yudanegara III remen sanget dhateng seni pagelaran drama beksan rakyat Srandhul ingkang mendhet lampahan saking Serat Menak
Nanging, KPH Yudanegara II minangka bapakipun KPH Yudonegara III kados-kados boten rena yèn putranipun naming ndhèrèk seni kerakyatan
KPH Yudanegara II lajeng maringi saran supados KPH Yudonegara III nggarap seni pagelaran gagrag kraton kanthi mendhet lakon saka wiracarita Ramayana
Kamirungganing Langen Mandra Wanara inggih punika gerak beksan ingkang dipun tindakaken kanthi jènkèng
Puniki sengaja dipun damel kanggé mbèntenaken kalihan wujud beksan ing kagunan Wayang Wong
Langen Mandra Wanara ing pagelaranipun mendhet cariyos saking serat Ramayana
Unsur beksan ing seni pagelaran puniki kebak sanget sanajan ugi migunakaken antawacana
Iringan musik kanggé pagelaran Langen Mandra Wanara migunakaken sèt gamelan kalihan Sindehn saha Dhalang
Gerakan-gerakan beksan ing Seni Pentas Langen Mandra Wanara wontenipun gamelan pancèn perlu
Sasanèsipun kanggé mbentuk swasana pagelaran, gamelan ugi nggadhahi piguna kanggé maringi greget ngiringi gerakan-gerakan ingkang dipun tindakaken déning para pambeksa
Dhalang minangka pimpinan kaliyan pengatur pagelaran
Déné urut-urutanipun Langen Mandra Wanara saking wiwitan ngantos pungkasaning pagelaran dipun ringkes ing Serat Kandha
Serat Kandha dados tuntunan dhalang anggenipun mimpin pagelaran
Wosipun Serat Kandha inggih punika 1
Pembagian lakon ing larik
Medal lan mlebet pemain ing pagelaran
Gendhing ingkang dipun ginakaken
Antawacana ingkang di[un ginakaken.
Ngasa Ngasa ya iku upacara adat kang dianakaké ing Kampung adat Jalawastu, Désa Ciseureuh, Kabupatèn Brebes, Jawa Tengah
Upacara adat iki katindakaké setaun sepisan nalika dina Slasa utawa Jumuwah Kliwon manut pananggalan Jawa ing Gedhong Pasaréan
Ancas dianakaké upacara iki ya iku kanggo wujud sukur marang Gusti Kang Maha Kuwasa
Kawit 2019, ngasa resmi kaakoni déning Pamaréntah Républik Indonésia minangka salah sawijining Warisan Budaya Dudu Barang sajeroning bab padatan, tata cara, lan pahargyan
Bebrayan ing Jalawastu mitayani yèn ana siji utusan aran Guriang Panutus kang diutus déning Bathara Windhu Buwana–kang ripta jagad raya–peparing piwulang ngenani silih asah, silih asuh, lan silih asih marang bebrayan ing kukuban Gunung Kumbang
Kateluné ndarbèni surasa amrih bebrayan ing kana tansah maringi piwulang, maringi panuntun, lan maringi welas asih
Piwulang mangkono iku ing tembé diwastani Sundha Wiwitan
Nalika urip, Guriang Panutus ora tau mangan sega beras lan daging, nanging dhèwèké mung mangan sega jagung lan panganan kang asilé saka tetuwuhan, kaya ta woh-wohan, uwi, lan gegodhongan
Dhèwèké uga ndarbèni watek wicaksana, sekti, lan teges
Bebrayan saenggon padha ngajèni Guriang Panutus sabab kandhané iku dipitayani mesthi bener, ora tau ana sing salah utawa ing kana diarani "Saciduh metu saucap nyata"
Bebrayan ing Jalawastu mitayani menawa dhèwèké padha katurunané Guriang Panutus nganti tekan sapréné
Sawisé Guriang Panutus tilar donya, bebrayan ngadani pisungsung kanggo mèngeti lelabuhané ing Kampung Jalawastu
Pisungsung iki katindakaké nalika dina Slasa Kliwon sasi kasanga manut pananggalan Jawa ing Gedhong Pasaréan mawa sajèn kang isiné dhedhaharané Guriang Panutus nalika urip
Upacara adat iki katindakaké setaun sepisan nalika dina Slasa utawa Jumuwah Kliwon sasi kasanga manut pananggalan Jawa
Upacara iki ora mung dièloni déning bebrayan saka Jalawastu waé, nanging uga saka dhukuh saubengé
Panitya ing upacara ngasa kadhapuk saka sawenèh golongan kang dumadi saka déwan "kokolot" (tiyang sepuh cacah 15), pamangku adat, juru kunci, jagabaya, lan laskar wanoja
Déwan "kokolot" ana ing tataran kang paling dhuwur ing antarané panitya saperlu njupuk putusan bab padatan lan tata cara tradhisi ngasa
Sawetara tugasé ya iku milih pamangku adat lan awèh panemu marang juru kunci saha pamaréntah
Pamangku adat tugasé ya iku kang ngurusi kagiyatan ritual lan dadi juru wicara adat
Juru kunci tugasé ya iku kang njaga Gedhong Pasaréan saha kang mimpin donga ing upacara ngasa
Jagabaya tugasé ya iku kang njaga lumakuning upacara ngasa saha kaamanan Kampung Jalawastu
Wondéné laskar wanoja tugasé ya iku kang ngréwangi kagiyatan lan tata cara upacara ngasa
Sadurungé upacara ngasa katindakaké, nalika dina Senèn para warga padha reresik dalan, omah, lan gedhong
Kajaba iku, para warga masang kain putih ing Gedhong Pasaréan sarta nyepakaké sandhangan werna putih kanggo upacara ngasa
Sabanjuré, para warga nganakaké fèstival "Cau" kanthi ndèkèkaké gedhang sawité ing ngarep omah kanggo wong plesiran kang mara ndeleng utawa mèlu upacara ngasa
Nalika wayah wengi, bebrayan padha mriksani filem ngenani Kampung Jalawastu utawa filem-filem Indonésia kang abasa Sundha lan Jawa
Nalika jam 6 isuk, bebrayan wis padha cepak-cepak mangkat menyang Gedhong Pasaréan.
Pasaréan iki kapernah ing dhataran tinggi lan dalané munggah, lan kudu liwat undhak-undhakan
Nalika wis tekan pasaréan, bebrayan ing Jalawastu padha tulung-tinulung mbèbèr klasa, nyepakaké sajèn lan dhedhaharané Guriang Panutus, lan sapanunggalané
Sawisé rampung anggoné cepak-cepak, bebrayan ing Jalawastu padha mlumpuk ing balé budaya saperlu nyambut Bupati Kabupatèn Brebes kanthi cara nyiprataké banyu suci déning pamangku adat kang isiné wejangan kanggo nglancaraké upacara ngasa iki
Bubar iku, diwetokaké pagelaran perang cénthong kanggo para warga lan Bupati
Para warga banjur mangkat menyang Gedhong Pasaréan kanthi ngarak gunungan gedhang kanggo pisungsung ing upacara ngasa
Ing gedhong, Bupati, Kepala Kundha Kabudayan, lan pamangku adat paring sambutan lan mratélakeké ancas dianakaké tradhisi ngasa
Nuli juru kunci mimpin acara donga kang diwiwiti karo mbakar menyan, banjur dedonga nganggo basa Sundha kang isiné njaluk kawilujengan lan katentreman
Dongané ya iku: Sawisé donga, para rawuh mangan segané bebarengan lan turahané digawa mulih minangka berkat kanggo kulawargané
Sabubaré iku, ana sawenèh beksan-beksan Sundha kang diwetokaké ing balé pagelaran.
Oglèk Oglèk menika jejogedan kang ngrembaka ing dhesa Tuksono, Kaèpanewon Sentolo, Kabupatèn Kulon Praga, Daerah Istimèwa Ngayogyakarta
Oglék menika diripta dening Rubikin Noto Sunaryo
Joged menika karipta nalika Rubikin mersani Jathilan
Désa Tuksana menika salah satunggaling désa kang mlebet ing sajroning Kapanewon Sentolo, Kabupaten Kulon Praga kang papanipun wonten ing sisih Lèpèn Praga
Desa Tuksana menika jembaripun 11.000 hèktare lan cacah tiyang 8.000
Kathah kagunan kang ngrembaka ing dèsa menika
Salah satunggal kagunan kang ngembaka ing dèsa yaiku Oglèk
Oglèk menika didamel dening Rubikin Noto Sunaryo
Mbah Noto miyos ing Kulon Praga, 15 Januwari 1941
Saking alit Mbah Noto sampun angsal pawiyatan bab tembang-tembang Slawatan lan terbangan kagem ngiringi slawatan
Satamatipun saking Sekolah Rakyat (SR), mbah Noto banjur sinau bab Ringgit Tiyang, pencak silat, lan kethoprak
Slawatan lan seni jogèd menika dados dhasar Mbah Noto nalika damel Oglèk
Nalika wulan Mulud taun 1957 Mbah Noto mirsani jathilan ing Garebeg Mulud ing Alun-Alun Ler Kraton Ngayogyakarta Hadiningrat
Sabanjuripun nonton jathilan menika nganyut lan mikir menawi ajeng damel kagunan gagrak anyar kang bénten kaliyan kagunan kang sampun wonten kados jathilan lan réyog
Ing wulan Bakda Mulud Mbah Noto miwiti damel gerak jogèd gagrak enggal kanthi iringan terbangan
Sabanjuripun diraosaken pas, Mbah Noto nayom rencang-rencangipun kang tasih sedherek mawiyat kasil seni enggal menika
Rencang-rencangipun sedaya setuju lan sigrak
Tukinin, Sugiyanto, Wiro Mularno, lan Giman ing posisi jogèd
Hadi Supono, Ngadirin, Ponikin, Sakijo menika dados nyepeng alat tembangan terbangan kados dene kenting, thinthung, kempul ageng, kempul alit, gong kayu, lan bendhé kalih
Rubikin menika dados pawang lan nembang slawatan
Sabanjuripun gladhen nopo wontene, rombongan menika banjur pentas kaping pisanan ing Griya Bapak Tahir ing dhusun Mbulak, dèsa Tuksono, Kapanewon Sentolo, Kabupatèn Kulon Praga
Pagelaran menika dereng migunakake seragam, tanpa sound system, lan migunakake jaran kepang sambutan
Pagelaran menika saget lancar
Kathah warga kang nonthon pagelaran menika badhe mirsani kagunan anyar menika
Sabanjuripun pinten babak, rombongan menika kesel saengga pagelaran menika diawisi
Warga kang kirang marem nyuwun tumrap Mbah Noto supados benjang ngawontenken pagelaran malih
Mbah Noto ugi setuju lan warga kang nonthon menika tambah kathah
Amargi rasa gandrung warga menika ageng sasampunipun pentas kaping pindho, Mbah Noto banjur wontenaken pagelaran mboten namung ing désa Tuksono, nanging uga medal saking desa lan kapanewon
Saking pentas menika tembung oglèg medal.
Tembung oglèg menika dicuplik saking sirah para penari oglèg kang kang obahipun oglag-oglèg, Mbah Noto banjur paring nami tumrap kagunan menika Oglèg
Saking menika Mbah Noto misuwur kanthi jejuluk Noto "Srunthul"
Nalika oglèk menika karipta, kahanan ing Kulon Praga taun menika nelangsa sanget amargi kirang dhaharan
Uwos menika awis sanget nalika taun 1950-an
Mula ing taun menika dhaharanipun palawija lan tela
Ing Tuksono wonten 6 klompok oglèk, inggih menika: Taun 2014 , miturut SK Bupati Angka 310 taun 2014, Oglèk menika dados kagunan unggulan saking Kapanewon Sentolo
Sebabipun oglèk namung ngrembaka ing Kapanewon Sentolo
Uga amargi Sentolo dados papan kaping pisanan nalika oglèk karipta
Cariyos kang diangkat wonten oglèg menika lakon Babad Tanah Jawi nalika prajurit Jipang Panolan kang dipimpin dening Adipati Arya Penangsang kaliyan Prajurit Jipang Panolan kang dipimpin Danang Sutawijaya
Sutawijaya menika migunakaken kapal setri bathikan lan Penangsang migunakaken kapal jaler kang asma Gagak Rimang
Para prajurit menika namung dipisah kaliyan lèpèn
Arya Penangsang nyabrang lèpèn menika lan nyerbu ing prajurit Danang Sutawijaya
Perang tandhing menika banjur kedadosan ing pinggir lèpèn
Sutawijaya menika saget nembusaken Tombak Kyai Plèrèd ing padharanipun Arya Penangsang dumugi ususipun medal
Ananging amargi kasaktenipun Arya Penangsang perang tandhing menika taksih mlampah
Usus kang medal menika disampiraken ing Keris Kyai Setan Kober
Nalika Arya Penangsang migunakaken keris menika dados jalaran pejahipun Arya Penangsang amargi ususipun kairis dening keris
Kagunan Oglék menika digelar dening 4 tiyang inti kang dados Arya Penangsang lan Danang Sutawijaya
Cacah kang jogéd ing oglèk menika wonten 50 tiyang kang yuswanipun antawis 40 dumugi 50 taun
Busana lan piranti joged menika wonten kapal kèpang, pedhang pring, iket kepleng, jarik sapit urang, clana panji niru kados lumrahipun para prajurit
Kapal kèpang menika benten kaliyan kapal kèpang kang wonten ing jathilan
Kapal kèpang menika ukuranipun 100 cm x 30 cm
Iringan tembang menika migunakaken kenting, thinthung, kempul alit lan ageng, lan gong
Sedaya alat menika saking kayu lan kulit
Oglék menika taksih njagi pakem kados wiwitan diripta
Obahing jogèd menika urut-urutanipun inggih menika: Saderengipun pagelaran, wonten sajen kang arupa tumpeng, jajanan peken, jenang 7 warna, ayam kampung, lan kembang setaman
Oglèk menika dipagaraken 45 menit
Nalika wonten acara kados mantenan, lairan, lan sanesipun oglèk saget digelar 3 dumugi 5 jam.
Dhagelan Mataram Dhagelan Mataram inggih punika salah satunggaling jinis kagunan Jawi, ingkang dipun wiyosaken déning bebrayan Jawi ing Ngayogyakarta
Dhagelan Mataram boten naming winates dhagelan kémawon nanging ugi ngemot piwucalan
Dhagelan punika lair wonten ing lingkungan Karaton Ngayogyakarta, nalika Gusti Pangéran Hangabèhi, Putra Sultan Hamengkubuwana VIII, ing saben – saben dinten miyosipun nimbali para punggawa kraton ngocèh dhateng dalemipun supados nggujeng tiyang ingkang ningali saha mirengaken rembagipun
Ing tradhisi Kraton ingkang boten patos cetha kapan dipun wiwiti, lan dinuga amargi pangaribawa cariyos-cariyos kuna lan gegayutan kalihan kapitayan lan kewarganegaraan raja puniki, tiyang-tiyang ingkang kagungan ciri fisik lan bajang kalebet ing golongan puniki, sarira ingkang kanthi dhawuhipun raja sengaja dipun padosi saking punjer negari
Ing upacara keraton tinamtu, kadosta upacara temantèn, tiyang-tiyang aèng puniki dipun paringi gati kanggé nindakaken upacara ingkang dipun wastani édan-édan ing ngajengipun temantèn
Nunggang jaran képang sinambi ébah lan jogèd
Pangeran Hangabèhi nggatosaken babagan seni, utamanipun babagan banyol
Pangèran Hangabehi katingal remen sanget, amargi kedah dolanan ing ngajengipun para kerabat kedhaton, para punggawa karaton ugi kudu nggatosaken unggah-ungguh nanging ugi kedah lucu
Ing bacira Dalem Ngabéan, panggénanipun Pangeran Hangabehi, wonten pemancar radhio Walandi ingkang naminipun MAVRO ("Mataramsche Vereneging Radio Omroep")
Salah satunggaling giyaran ajeg MAVRO inggih punika uyon-uyon gendhing Jawi
Saking prakarsa Pangéran ingkang mesthi kathah kalodhangan kanggé giyaran ing radhio Walandi, guyon-guyon para punggawa karaton dipun giyaraken minangka rubéda ing giyaran gendhing Jawi sarta uyon-uyon
Selingan puniki naminipun "Dhagelan"
Sasampunipun ngalami macem-macem perkembangan ing bentuk aslinipun, dhagelan puniki katingal kados ciri-ciri kados puniki: (1) ngemot cariyos tinamtu; (2) migunakaken basa Jawi minangka basa piwucalan, (3) materi cariyos kaangkat saking sosial budaya bebrayan Jawi; (4) kairing gamelan lan sindhèn minangka gegambaran, (5) kadhangkala nganggé jogèd; (6) ) paraga kadang–kadang nembang;(7) nganggé busana utawi busana Jawi asalipun saking kagunan Jawi sanèsipun
Piranti kadosta gamelan, sindhèn, beksan, tembang, rasukan, saged kagunakaken kanggé banyol utawi kanggé bahan gumujeng
Kajawi puniku, tradhisi lan tata krama ing tlatah Jawi mliginipun Ngayogyakarta pancèn maringi warni marang gaya tutur lan gaya nyariyosaken cariyos-cariyos ingkang dipun tembangaken
Kanthi ciri lan jangkep ingkang kados makaten
Dhagelan Mataram rumiyin katinngal sanget lan dipun tampi déning bebrayan Jawi, nalika budaya Kilenan
Kawontenan punika ugi dipun sengkuyung déning kirangipun jinis-jinis klangenan ingkang wonten ing jaman punika
Dhagelan Mataram, minangka salah satunggaling banyolan kas Ngayogyakarta, kober kuncara ing wiwitan 1970-an ngantos 1980-an, utamanipun nalika maéstro dhagelan Yogya, Basiyo, wira-wiri ing panggung
Tontonan Dhagelan Mataram asring dipun gelar ing tingkat desa lan kapanéwon
Praktèkipun, durasi pagelaran Dhagelan Mataram inggih punika antawis 45 ngantos 90 menit ingkang kaperang dados tigang babak wigatios, inggih punika ngararasa, wacana, kalihan liding dongèng
Tigang lampah puniki minangka limrah ingkang dipun panggihi ing lampah Dhagelan Mataram
Ing ngandhap punika andharan babak ing dhagelanipun, inggih punika 1
Ngudarasa Wonten ing peéangan punika, lampah dipun wiwiti kanthi munculipun paraga ingkang wonten ing monolog nyaruwé masalah gesangipun piyambak, kulawarga saha tiyang sakiwa tengenipun
Kanthi gaya humoripun, paraga ing jejer puniki asring sambat marang nasib ingkang dipun temahi
Sasampunipun sawetawis wekdal ngudarasa lumantar monolog, muncul paraga sanèsipun ingkang nanggapi sambatipun paraga sadèrèngipun
Lumantar tanggapan punika kadhang-kadhang dados regejegan ingkang kawungkus dolanan tetembungan ingkang ngguyokaken, awujud cangkriman utawi malah poyok-poyokan
Wacana Wonten ing pérangan punika paraga nggayutaken paraga sanèsipun wiwit nedahaken antawacana ingkang ndadosaken pangrembakanipun gagasan cariyos
Kanthi "variasi" antawacana lan "improvisasi" minangka ciri, jejeran puniki kraos nyimpang saking topik ingkang dipun rembag
Nanging, ing wekdal ingkang sami wangsul menyang perkawis ingkang kedah dipun tanggulangi
Liding dongèng Pérangan puniki minangka pungkasan utawi dudutan saking cariyos
Ing pérangan puniki paraga taksih guyon senajan lampahan sampun rampung
Dudutan saking lampahan ingkang dipun laampahaken wekasanipun ngrujuk dhateng tuturan basa Jawi kang ngemot piwucal moral tinamtu, kadosta “aja dumèh” (aja mung nindakake), “becik ketitik ala ketara” (apik lan ala manungsa bakal katon.), lan sapanunggalanipun
Basiyo jaya ing jagad perkasetan ing wiwitan taun 1970-an ngantos seda ing taun 1979
Maneka warni sandiwara saking banyolanipun asring dipun giyaraken ing radiho-radhio swasta nalika semanten, utamanipun ing laladan ingkang nganggé basa Jawi, kadosta Jawi Tengah, Yogyakarta lan Jawi Wétan
Kasèt dhagelan dipun sadé ing toko rekaman
Banyolanipun Basiyo malah kepireng dugi Suriname
Dul Hadi (Ki Ngabdul) miyos ing désa Keloran, Kapanéwon Kasihan, Kabupatèn Bantul 15 Maret 1947
Bapakipun nami Karya Ikrama, aktivis kesenian tradhisional ing masyarakat
Wiwit alit Ngabdul sampun rumaket kalihan kesenian tradhisional satemah Ngabdul nututi laampahipun keng bapak ing seni tradhisional
Panjenenganipun sampun wonten ludira seni saking bapakipun kanggé damel laré ingkang bakat ing seni
Kagunan ingkang njalari Ngabdul ngertos jati dhiri ingkang sayektos
Lumantar seni ugi sampun kathah bebingah ingkang dipun tampi
Wiwit miwiti pakaryan wonten radhio RRI kados Basiyo, Ngabdul ugi sampun giyaran dumugi télévisi TVRI.
Jeg-Jegan Jeg-jegan menika salah satunggaling dolanan bajang saking Kabupatèn Sléman, Daerah Istiméwa Ngayogyakarta
Dolanan menika ugi kasebat raton ing Kabupatèn Kulon Praga, lan bètèngan ing Kitha Ngayogyakarta
Dolanan menika kondhang nalika taun 1980-an
Jeg-jegan menika dicuplik saking tembung njejegi, mula ing prang menika menawi musuhipun mundur papan kasebat dijegi kang menang
Uga wonten menika Jeg-jegan dicuplik saking tembung jeg
Mula, jeg-jegan menika dolanan menawi sisih kang kalah kados pindah saking papanipun ing papan liyanipun sabanjuripun papan menika dijegi kaliyan sisih kang menang
Menika sami kaliyan bètèngan
Bètèngan menika dicuplik saking tembung bètèng
Bètèng menika papan prajurit nalika perang
Menawi salah satunggaling sisih kalah kedah pindah saking beteng
Dolanan menika nuladhani para prajurit kang perang lan pun dangu
Dolanan jeg-jegan menika ing wiwitanipun namung bocah jaler, nanging sakmenika bocah jaler lan setri saget dolanan jeg-jegan
Dolanan menika ngandelaken kekiyatan badan lan gesit nalika lumayu, mula luwih kathah bocah jaler ketimbang setri dolanan jeg-jegan menika
Jeg-jegan menika biasanipun ing latar griya ing wayah awan, sonten, utawi dalu nalika padhang bulan
Dolanan menika nuladhani perang kang sampun wonten nalika jaman rumiyin
Dolanan menika paling sekedhik ditumuti tiga bocah satunggal kelompok