Exqrch/javanese-Komodo-pixelgpt huggingface dataset:
Wondéné sandhangan kang dianggo pambeksa ya iku rompi, jarik mawa motif lèrèng, slépé, èpèk timang, sampur krepyak, kalung, gelang, gondhèl, bros, jamang, kelat pundhak, kantong gelung, cundhuk mentul, wulu, lan sirkam.
Dandan Kali Dandan Kali utawi ugi dipun sebat bècèkan inggih punika salah satunggaling ritual utawi upacara adat ingkang kalebet tradhisi etnis Jawi mliginipun tiyang Jawi ingkang wonten ing Kabupatèn Sléman, Daérah Istiméwa Yogyakarta
Upacara punika dipun wontenaken ing sakiwa tengenipun èrèng Gunung Merapi, mliginipun ing sawetawis dhusun ing wilayah Kabupatèn Sleman, Daérah Istiméwa Yogyakarta, antawisipun; Dhusun Kepuh, Dhusun Manggong, kaliyan Dhusun Pagerjuang
Sedaya dhusun ingkang dados panggènan paleksanan upacara Dandan Kali dumunung wonten ing désa ingkang sami, inggih punika Desa Képuharjo, Kapanéwon Cangkringan, Kabupatèn Sléman, Daérah Istiméwa Yogyakarta
Sebatan “Dandan Kali” asalipun saking panggènan dipun tindakaken upacara, inggih punika ing tlatah aliran lèpèn utawi kali"." Lèpèn-lèpèn ingkang biyasanipun dipun dadosaken panggènan upacara inggih punika ingkang wonten ing èrèng- èrèng Gunung Merapi, Kali Géndol, ugi lèpèn-lèpèn ing sacaketipun, kadosta Kali Kretek kaliyan Kali Kebeng
Saking istilahipun, "Dandan Kali" tegesipun ndandosi kali
Kejawi ing èrèng-èrèng Gunung Merapi kaliyan Kali Géndol, masarakat ugi nindakaken upacara punika ing sawetawis penggenan ingkang dipun ggep keramat, salah setunggalipun inggih punika ing pelataran guwa bekas jaman penjajahan dening Kakaisaran Jepang nalika Perang Donya II
Upacara Dandan Kali punika boten dipun mangertosi kapan sepisanan wontenipun, nanging ingkang jelas Désa Kepuharjo minangka désa pertama ingkang nindakaken tradhisi punika
Natkala semanten Désa Kepuharjo ngalami mangsa ketigen ingkang dawi ngantos 8 sasi
Kanggé nyiasati wargi désa nindakaken ritual utawi upacara mbelèh ménda kaliyan mbekta maneka warni sesajèn dhateng Kali Géndol
Boten let dangu wiwit upacara punika dipun tindakaken, Désa Kepuharjo lajeng kesiram jawah deres ingkang ndadosaken désa kasebat dados salah satunggaling désa ingkang subur
Kados upacara adat umumipun, Dandan Kali ugi nggadhahi paugeran utawi tata cara ingkang kedah dipun tumuti
Salah setunggalipun syarat utami ing upacara Dandan Kali inggih punika panyarta ingkang ngrawuhi kedah tiyang kakung, dene tiyang putri boten dipun idini
Boten dipun mangertosi napa sebabipun wanita dipun larang ndherek, nanging punika sampun dados aturan turun-temurun wonten wargi Désa Kepuharjo anggonipun nindakaken upacara Dandan Kali
Sanadyan wanita dipun larang ndherek upacara Dandan Kali, biyasanipun wanita taksih saged ndherek ing njawi prosesi, kadosta ndamel kaliyan nyiapaken masakan kanggé sesajèn arupi sekul tumpeng utawi persiapan sanesipun
Boten wonten paugeran tartamtu ngéngingi busana ing prosesi upacara Dandan Kali
Sedaya panyarta upacara bebas ngagem busana napa mawon, ingkang wigatos tetep numuti unggah-ungguh
Para priya ingkang ndherek upacara punika namung kedah mbekta sesajèn ingkang sadèrèngipun sampun dipun siapaken dening para wanita, kaliyan ugi mbekta ménda saking saben dusun
Dados gunggungipun ménda ingkang dipun belèh wonten 3 minangka wakil saking 3 dhusun ing Désa Kepuharjo, inggih punika Dusun Kepuh, Dusun Manggong kaliyan Dusun Pagerjuang
Babagan ménda ingkang dipun ginakaken kanggé upacara Dandan Kali punika ugi nggadhahi aturan piyambak
Ménda-ménda ingkang angsal dipun belèh ing upacara Dandan Kali kedah saking ménda Jawi kaliyan boten saged saking jinis ménda sanesipun
Kejawi punika, ménda Jawi ingkang dados sesajèn kedah lanang, sanes wadon
Miturut kapitadosan wargi Désa Kepuharjo, menawi nyembelih ménda sanesipun ménda Jawi utawi mbelèh ménda wadon kanggé upacara Dandan Kali, badhe kedadosan bencana kaliyan bebaya
Kados ingkang sampun dipun andharaken, upacara Dandan Kali nggadhahi tujuan kanggé nyuwun berkah mliginipun kanggé nyuwun jawah
Adhedhasar tradhisi wargi Désa Kepuharjo, upacara Dandan Kali sampun nuwuhaken kesuburan ing désa, mila upacara punika taksih kedah dipun laksanakaken
Sasanesipun punika, upacara Dandan Kali ugi nggadhahi ancas minangka wujud raos syukur wargi Désa Kepuharjo dumateng Ingkang Maha Kuwaos awit sedayaning berkah kaliyan rejeki ingkang sampun dipun angsal
Upacara punika ugi minangka wujud pakurmatan dumateng arwah moyang utawi leluhur ingkang dipun pitados sampun ngayomi wargi ngantos sapunika
Miturut Mardi Wiyono (maestro), masarakat pitados menawi manungsa sampun séda, sejatinipun namung raganipun ingkang ical, déné arwahipun taksih gesang.
Upacara Dandan Kali ugi nggadhahi tujuan umum, inggih punika nyuwun kaslametan kanggé sedaya wargi Désa Kepuharjo
Kaslametan ingkang dipun maksud ugi wiyar sanget, antawisipun; kaslametan tumrap wargi ingkang nyambut damel ing sakiwa tengenipun tebing utawi èrèng Gunung Merapi, keslametan kanggé tani supados dipun sukani jawah ingkang ndadosaken lahan tetanèn dados subur saengga saged nuwuhaken tetuwuhan kaliyan nambah kasil panèn, masarakat saged ngginakaken sedaya sumber daya kanggé nyukupi kebetahanipun saben dinten, kaliyan kasaenan sanesipun
Kejawi punika, kanthi ringkes upacara Dandan Kali nggadhahi fungsi sanesipun, ing antawisipun; pangolahan sumber toya, norma sosial, kontrol sosial, média sosial kaliyan pangelompokan sosial
Upacara Dandan Kali dipun wontenaken miturut pranata mangsa wonten ing Mangsa Kapat, mliginipun enjang-enjang ing dinten Jumuwah Kliwon, biyasanipun sawentawis jam 07.00 WIB
Kagiyatan-kagiyatan ingkang dipun tindakaken wonten ing upacara Dandan Kali inggih punika; Sasampunipun wargi makempal wonten ing panggènan upacara, salajengipun dipun laksanakaken prosesi mbelèh ménda ingkang sampun dipun bekta saha dipun cawisaken kaliyan saben dhusun
Sasanesipun prosesi mbelèh ménda, sawetawis wargi nyiapaken rempah-rempah kaliyan pirantos masak sanesipun kanggé masak daging ménda ingkang dipun belèh
Dhaharan ingkang biyasanipun dipun sedhiyakaken inggih punika gulé ménda utawi istilahipun ing basa Jawi dipun arani bècèkan "-" punika asalipun sebatan "bècèkan"
Masarakat Désa Kepuharjo pitados menawi donga-donga salebeting upacara Dandan Kali bakal mbekta pangarep-arep masarakat dumateng Gusti Allah ingkang bakal dipun kabulaken, kaliyan menawi boten kaleksanan, masarakat Désa Kepuharjo pitados menawi bakal wonten bencana utawi bebaya
Pramila masarakat Désa Kepuharjo taksih nglestantunaken upacara Dandan Kali, kejawi tradhisi Dandan Kali punika minangka warisan leluhur ingkang kedah dipun lestantunaken
"Pendaftaran Warisan Budaya Takbenda", Kementrian Pendidikan dan Kebudayaan Republik Indonesia
Nguras Encèh Nguras Encèh inggih punika upacara ngisèni tapayan wonten ing masarakat Imagiri
Upacara punika dipun laksanakaken saben sasi Sura wonten ing dinten Jumuwah Kliwon utawi Selasa Kliwon ing Astana Pajimatan Imagiri utawi Pasaréan Para Raja Imagiri
Objek ritualipun awujud encèh utawi tapayan ingkang dipun simpen ing caketipun makam Sultan Agung
Upacara Nguras Encèh asalipun saking kamenangan Kasultanan Mataram nalika perang sareng Kasultanan Acèh, Kasultanan Palembang, Kasultanan Utsmaniyah (Turki Utsmani), kaliyan Karajan Siam (Thai-Myanmar)
Sekawan karajan kala wau lajeng dados karajan ingkang kekancan kaliyan Kasultanan Mataram natkala jaman Sultan Agung
Minangka pratandha katentreman kaliyan pratandha kekancan, Sultan Agung nyuwun dhateng saben karajan supados maringi pusaka, inggih punika encéh
Babagan punika lajeng dados tradhisi masarakat ing Kapanéwon Imagiri ingkang dipun arani Nguras Encèh utawi Nguras Kong
Ing mangsa salajengipun encéh utawi genthong punika dipun sukakaken ing caketipun pasaréan Sultan Agung
Ing sisih kiwa (dipun tingali saking undhak-undhakan ngandhap) utawi ing sisih kilènipun pasaréan Imagiri wonten kalih encéh kagunganipun Kraton Kasultanan Ngayogyakarta, inggih punika Nyai Danumurti kaliyan Kyai Danumaya
Panggènanipun kalih encéh punika langkung andhap tinimbang panggènanipun encéh-encéh Kraton Surakarta amargi midhèrèk silsilah, Kraton Ngayogyakarta langkung enem tinimbang Surakarta
Nanging kekalih encéh kagunganipun Kraton Ngayogyakarta punika manggen wonten ing komplek pasaréan para ratu Kasunanan Surakarta Hadiningrat
Déné ing sisih tengen (ketingal saking undhak-undhakan ngandhap) utawi wetanipun pasaréan Imagiri wonten kalih encéh kagunganipun Kraton Kasunanan Surakarta, inggih punika Nyai Siyem kaliyan Kyai Mendung
Panggènan kalih encéh punika langkung inggil tinimbang panggènanipun encéh Kraton Ngayogyakarta amargi midhèrèk silsilah, Kraton Surakarta langkung sepuh tinimbang Ngayogyakarta
Kekalih encéh kagunganipun Surakarta kasebat dipun panggenaken wonten ing komplek makam para ratu Kasultanan Ngayogyakarta Hadiningrat
Setunggal dinten sadèrèngipun Nguras Encèh, dipun wontenaken "Kirab Siwur", inggih punika kirab kanthi ngarak siwur utawi cidhuk ingkang badhe dipun ginakaken kanggé nguras encéh
Kirab punika dipun wiwiti saking Kapanéwon Imagiri ngantos dumugi Pasaréan Para Raja Imagiri ing Pajimatan, Girireja, Imagiri, Bantul
Kirab punika dipun iringi kanthi kagunan Gunungan, Prajurit Lombok Abrit (utawi Prajurit Wirabraja), Jathilan, Gejog Lesung, kaliyan Selawatan
Prosesi punika dipun wontenaken ing salebeting komplek Raja Mataram Imagiri
Komplek Pasaréan Imagiri dipun urus sesarengan déning Kraton Ngayogyakarta kaliyan Kraton Surakarta
Saben kraton nggadhahi abdi dalem golongan inggil ingkang dados wakil kaliyan pananggel wangsul, alias juru kunci ing mriku ingkang dipun sebat “Bupati”
Bupati Kraton Surakarta kaliyan Bupati Kraton Ngayogyakarta nggadhahi sapérangan andhapan ingkang ugi dados abdi dalem saking golongan andhap
Minangka katrangan, cacahipun abdi dalem ing Komplek Imagiri (Pasaréan Para Raja Imagiri kaliyan Masjid Pajimatan Imagiri) wonten 103 tiyang kanthi rincian: 62 abdi dalem Kraton Ngayogyakarta kaliyan 41 abdi dalem Kraton Surakarta
Ing gapura lebet kaping kalih saking pasaréan Sultan Agung, wonten sekawan encéh utawi tapayan ingkang dipun paringi saking sekawan karajan kancaning Kasultanan Mataram
Saben encéh dipun paringi nama, inggih punika Nyai Danumurti saking Kasultanan Palembang kaliyan Kyai Danumaya saking Kasultanan Aceh
Kekalihipun dados kagunganipun Kraton Ngayogyakarta
Déné kalih malih inggih punika Nyai Siyem saking Karajan Siam kaliyan Kyai Mendung saking Kasultanan Utsmaniyah
Kekalihipun dados kagunganipun Kraton Surakarta
Nguras Encèh dipun wiwiti kanthi acara tahlilan, selawatan kaliyan ndedonga sesarengan.
Abdi dalem saking saben kraton nindakaken ritual donga kaliyan tahlil ing caketipun encèh kraton piyambak-piyambak kaliyan dipun rawuhi para pengunjung kanthi khidmat
Abdi dalem kraton Surakarta (biasanipun ngagem jubah pethak krem) nindakaken ritual ing pendhapa kiwa (dipun tingali saking pasaréan Sultan Agung)
Déné abdi dalem kraton Ngayogyakarta (biasanipun ngagem jubah biru saganten) nindakaken ritual ing pendhapa tengen (dipun tingali saking pasaréan Sultan Agung)
Sasampunipun donga kaliyan tahlilan, abdi dalem saking kraton kekalih nindakaken nguras encèh
Toya wonten encéh punika dipunkuras lajeng dipungatos toya ingkang enggal kanthi lubèr-lubèr
Lubèran toya saking encèh punika ingkang dipunbagèkaken kaliyan para abdi dalem ugi kathah dipununjuk, dipunanggé suryan, utawi dipunbekta kondur kaliyan para pengunjung
Ing wiwitanipun, Sultan Agung ngginakaken encéh minangka padasan utawi kanggé wudu
Toya saking sekawan encèh punika lajeng dipun anggep toya suci ingkang nggadhahi kasiat déning masarakat
Kejawi punika, toya ing encèh dipun pitados gadhah daya kanggé tolak balak, nggadhahi berkah, kaliyan saged nambani penyakit
Tradhisi Nguras Encéh nggadhahi kathah filosofi, kadosta encéh dados pralambang sipatipun Sultan Agung ingkang prasaja kaliyan siwur minangka simbul supados manungsa ingkang gadhah kawruh boten pareng kuminter ("siwur=nek isi ora ngawur").
Srandhul Srandhul mujudake kesenian sing asale saka DI Yogyakarta
Kesenian Srandhul mujudake jinis drama tari lan minangka kesenian rakyat tradhisional adhedhasar kawicaksanan masyarakat setempat
Srandhul mujudake kesenian turun temurun
Pangripta kesenian Srandhul iki durung dingerteni kanthi pasti
Gegayutan karo jeneng Srandhul dhewe iki isih dadi prasangka saka wong sing ngerti
Sawijining sumber ngandharake yen Srandhul asale saka tembung "pating srendul kang" tegese campur
Iki ditegesi minangka campuran saka macem-macem crita sing asring ditampilake ing pagelaran Srandhul
Crita sing biasane dipentasake beda-beda saka wilayah siji lan wilayah liyane
Crita rakyat lan crita paraga minangka tuladha crita kang asring dilakokake ing pagelaran Srandhul
Asring Srandhul awujud drama karawitan ingkang dipunandharaken kanthi karangan utawi cariyos rakyat kadosta Demang Cokroyuda saha Prawan Sunthi
Saliyane iku, lakon crita ing kesenian Srandhul ora mung mung crita paraga, nanging uga bisa nyuguhake tema umum
Ora arang lakon Srandhul nuwuhake prakara crita kang lagi dirembug dening masyarakat
Konsep crita tanpa wates iku ndadekake crita tansah bisa adaptasi karo jaman
Pagelaran Srandhul biasane dipentasake ing acara-acara gedhe masyarakat kayata khitanan utawa mantenan
Ing perkembangane, kesenian iki uga dikenalake ing pirang-pirang acara kayata penyambutan tamu utawa dianakake kanggo kepentingan pariwisata ing jaman saiki
Wiwitane pagelaran iki ora mung kanggo sarana hiburan kanggo masyarakat, nanging ing sisih liya, pagelaran iki nduweni isi objektif, yaiku awujud tuntunan, kanthi eksplisit utawa implisit
Saperangan dialog kang digawe ing lakon-lakon kang ana ing kesenian Srandhul iku ana sebageyan wujud donga lan tembang Jawa kang isine pitutur utawa pitutur supaya dadi wong Jawa kang becik, yaiku laras karo ajaran Islam
Sejatine, ing wiwitane Srandhul digunakake minangka media nyebarake agama Islam
Nanging, suwe-suwe Srandhul wis dadi bagian saka seni pertunjukan ing Tanah Jawa
Wonten ing pagelaran kesenian menika kadhang kala dipunbarengi kaliyan pagelaran "Kethek Ogleng" lan dipunlajengaken kanthi penampilan pelawak "badut"
Mula ora gumun yen pungkasane ana sing nyebut kesenian Srandhul iki minangka kesenian "badut"
Srandhul biasane dimainake 15 wong, 6 musisi lan 9 pemain
Nanging, iki bisa dianggep cukup fleksibel miturut kabutuhan acara sing wis ana
Piranti musik kang digunakake ing pagelaran Srandhul yaiku angklung, terbang lan kendhang
Pagelaran Srandhul dipentasake ing wayah wengi kanthi wektu sing ora mesthi, amarga suwene pagelaran Srandhul gumantung saka panjaluke wong kang nduweni niyat
Biasane ing wiwitan pertunjukan, para pemain Srandhul bakal njoged mubeng "oncor" sinambi nembangake "tembang" utawa tembang Jawa kang diarani "membang." Tembang kang diucapake isine donga marang Gusti
Pandonga iki diucapake kanthi iringan penari sing lumaku-lumaku nggawa "oncor" (obor)
Doa menika dipunangge kanthi khusuk, saha waosan donga menika dipunmaksud supados pagelaranipun boten kendala ngantos paripurna adicara
Salajengipun dipunlajengaken kanthi maos tembang Kinanthi saking Serat Wedhatama
Tembang kasebut ngandhut piwulang kaluhuran.
Kesenian Srandhul ingkang ngrembaka ing Kotagede, Yogyakarta, taksih njagi wontenipun oncor menika
Obor digawe nggunakake limang sumbu lan diselehake ing tengah pertunjukan minangka lampu
Iki minangka pralambang yen cahya padhang wis teka lan siap nyentuh jiwa manungsa supaya nduweni iman
Salajengipun, obor dipunginakaken minangka lampu nalika pagelaran