Exqrch/javanese-Komodo-pixelgpt huggingface dataset:
Kutha dagang kang ngrembaka kaya ta Banten, Batavia, Cirebon, Semarang, Demak, Rembang, Tuban, Pasuruan, Gresik, Surabaya, Probolinggo, Panarukan, Pamekasan, Buleleng, Lampung, Palembang, Banjarmasin, Pontianak, Sampit, Sambas, Makassar, Sumba, Kupang, Larantuka, lan sapanunggalané
Lelayaran lan dedagangan Laut Jawa uga ngukup ing kutha-kutha liyané kaya ta Belawan Déli, Tanjung Pinang (Riau), Malaka, Singapur, Ternaté, Ambon, lan wewengkon Indonésia Wétan liyané
Cekaké anèng sujarah Indonésia, lelayaran lan dedagangan Laut Jawa ngukup lelayaran lan dedagangan ing Nuswantara, tegesé yaiku peran kang disandhang déning Laut Jawa ora bisa dianggep sepélé
Tegesé Laut Jawa duwé peran minangka kreteg lan panggayut jejaring lelayaran lan dedagangan ing Nuswantara, ranggèhané ngukupi pulo Jawa, Sumatera, Kalimantan, Sulawesi, kapulowan Nusa Tenggara, malah kapulowan Maluku, Papua lan pulo-pulo cilik liyané
Sujarah Maritim lan Pariwicara Budaya
Indonésia naté katerak pirang-pirang pancakara, salah sawijiné kang ngancem kasawijèn bangsa yaiku anané kridha kanggo misahaké saka NKRI, kaya ta ing Acèh, Maluku, lan Papua
Apa baé kang nyebabaké, ora mareming ngenani gayutan kalawan punjer papréntahan lan dhaérah banget dadi bab kang wigati
Pepanthan kang cara mangkono ora becik kanggo riwayaté nagara Indonésia
Minangka sebab kang nalar gayutan antara punjer lan dhaérah kuduné adhedhasar saka kasarujukan tinamtu sajroning kasawijèn nasional
Kasawijèn bebrayan, pulitik, artatawidya, lan budaya kudu dadi landhesan gayutan antara wewengkon, bisa arupa kekancan lan tembayatan utawa arupa konflik lan cara ngrampungakéné
Kahanan wewengkon uga bisa dadèkaké kupiya ngrampungaké pancakara lumantar sujarah maritim bisa lumaku rancag
Laut ngandhut owah-owahan kang bisa nyipta kasawijèn, gayutan antar manungsa lan antar bangsa lumantar angkudan, dedagangan, lan patemon budaya
Laut ora mung minangka pamisah, nanging malah nyawijikaké pulo-pulo
Indonésia yaiku siji kasawijèn pulitik kang ngiket ewonan pulo lan atusan suku bangsa nuduhaké anané ngrembakané sujarah owah-owahan bab sambungan antar pulo, antar suku bangsa, lan antar bangsa
Ing tatanan iki laut kanthi kabèh angkudané mampu dadi sarana sesambungan utama
Lumantar sesambungan laut para panguwasa pribumi saka manéka laladan ing Indonésia bisa nglakoni sesambungan kalawan wong jaba
Saka sesambungan mau kacipta kupiya barter, dedagangan, lan budaya kang sabanjuré ngasilaké kasusilan kang samsaya maju
Majuning budaya kasebut katon saka tuwuhé kutha gisik kanthi palabuhan minangka punjer owah-owahan dedagangan, lelayaran, lan pariundhagi kapraonan sarta punjering pulitik
Angkudan Laut lan Pariwicara Pepanthan Sosial
Leluhur Indonésia yaiku bangsa Austronésia kang tekané menyang kapulowan Nuswantara kira-kira wiwit 2000 taun sadurungé Masèhi
Mangsa tekané kalebu ing jaman néolitikum kang duwèni loro sub-kabudayan lan loro jalur panyebaran
Miturut asil panalitèn jembaré basa Austronésia (saka Madhagaskar ing kulon pulo Paska ing wétan, lan Formosa ing lor teka Selandhia Anyar ing kidul), satemah bisa didudut, wewengkon Indonésia yaiku étapé kaloro saka pindhahan bangsa Austronésia sabanjuré
Mligi ing Indonésia, jalaran bangsa Austronésia kasebut yaiku leluhur bangsa Indonésia
Iki ateges yèn kabudayan kang digawa menyang Indonèsia bisa dikandhakné minangka kabudayan Indonésia kuna (prasujarah), kang satemené dadi bongkot ngrembakané kabudayan Indonésia tumeka saiki.
Luwih manèh yèn sebaran leluhur bangsa Indonésia bisa nyandhak pulo-pulo kang jaraké adoh banget saka asal bangsa kasebut, lan uga pinisah déning samodra kang jembar, bisa dipesthèkné para leluhur duwé piranti kang digunakakké kanggo nyebrangi laut, yaiku prahu
Leluhur bangsa Indonésia yaiku bangsa palaut kang mesthi waé duwé budaya maritim minangka kasil undhagi
Kaya ta: para leluhur duwé kawruh kang mumpuni bab laut, barat, mangsa, malah élmu falak (palintangan) minangka kawruh kanggo nuduhaké paran
Salah sawijining barang prasujarah kang dianggo ing kagiyatan lelayaran antar pulo, malah uga dedagagan yaiku nekara prunggu
Anané jinis nekara modhèl lokal lan kang ana ing palemahan Asia Kidul Wétan digawa déning suku-suku kang neneka lumebu menyang manéka pulo ing Indonésia
Cihna ngenani nekara yaiku ditemokakéné cithakan kang digunakaké kanggo ngecor prunggu, kalebu cithakan nekara, minangka laladan prodhusèn utawa konsumèn, mangkono uga kanggo minangka pérangan jejaring lelayaran dedagangan lan lelayaran Asia Kidul Wetan, ing Indonésia ing jaman semana mesthi waé wis ngrembaka pepantha bebrayan kanthi pranata sosialé kang guna kanggo piranti ngatur sesrawungan sajroning bebrayan
Salah sawijining panjurung anane sesambungan lelayaran lan dedagangan kanthi migunakaké prahu layar lan katir yaiku barat mangsa kang ing Indonésia diarani mangsa barat kulon lan mangsa barat wétan
Kanthi mangkono lelayaran nyebrangi Samodra Hindhia menyang wétan lan kulon, neguhaké anané sesambungan dagang kang luwih dhisik antara pirang-pirang pulo ing Indonésia kalawan Indhia tinimbang kalawan Cina
Kanggo jinis prahu kang kapeneran ana ing jaban Indonésia, bisa disebabaké panyebaran pangaribawa utawa pancèn digawa déning para wong kang neneka bangsa Indonésia
Sujarah Lingkungan Alam Indonésia
Sacara pratalawimba, kapulowan Indonésia kang madeg saka rerangkèning pulo gedhé lan cilik, mapan ana antara 6° garis lintang lor lan 11° garis lintang kidul, lan sadawané saka kulon tumeka wétan antara 95°-140° garis mujur ngétan
Ing wewengkon ini amung ana mangsa rendheng (Oktober-April) lan mangsa ketiga utawa garing (April-Oktober), sauntara srengéngé liwat ing dhuwur wewengkon Indonésia sadawané taun
Ing wewengkon Indonésia wétan barat mangsa kang tumiyup saka buwana Ustrali ora nggawa barat udan, suwaliké ing wewengkon Indonésia kulon mligin;e ing pulo Kalimantan lan Sumatera ana wayah udan kang luwih kerep gegandhéngan papané kang luwih cerak saka garis katulistiwa
Hawa rata-rata ing palemahan cendhèk yaiku 26° lan ing pagunungan 20°
Mangkono uga gegandhéngan mapané kang ana ing antara rong buwana yaiku Ustrali lan Asia, mula saliyané ana pangaribawa hawa saka rong buwana mau, uga ana bab pangaribawa sebaran sato kéwan, manungsa, lan kabudayan minangka akibat naté dumadi sijiné kapulowan Indonésia kalawan kaloro buwana kasebut ing jaman pléstosen
Ing babagan hawa, wewengkon Indonésia kalebu ing laladan tropis lan ora nemahi pangaribawa langsung saja glètser kang ngrembaka
Kawit jaman pléstosin, mangsa kang lumaku ing laladan tropis kaya ing Indonésia yaiku mangsa ketiga lan rendheng
Ing wiwitan jaman pléstosin, tetuwuhan kang akèh tuwuh ing jaman biyèn yaiku anané alang-alang, déne'fauna kang ana nembé saka jinis manuk kang pindhah saka Asia menyang Indonésia lumantar 2 jalur
Sepisan, liwat jalur Birma, Malésia, Sumatera lan tundhoné menyang Nusa Tenggara
Kapindho liwat jalur Cina Kidul, Filipin, Sulawesi Lor
Mangsa ketiga sepisan banjur kasusul karo mangsa udan deres sepisan, kang jurung tuwuhé alas gung liwang-liwung ing wewengkon Malaya, Kalimantan, Filipin, lan Sulawesi Lor
Beberangan manuk-manuk lan alang-alang nemahi cures akibat ilangé tetuwuhan bangsa suket-suketan
Ing jaman iki sato kéwan jinis mamalia wiwit jumedhul
Gumantiné padunung bangsa sato ing tanah Nuswantara uga jedhulaké padunung bangsa manungsa purba kang saya mréné saya duwé kabudayan, sesrawungan, pepanthan, sarta nganti bisa gawé lakucara keraton utawa negara satemah ing Nuswantara lair keraton-keraton agraris lan maritim
Keraton Maritim ing Indonésia
Keraton Sriwijaya yaiku keraton gisik, sawijining nagara niaga lan nagara kang kuwasa marang laut
Kuawasané jalaran dedagangan internasional kang liwat jalur Supitan Malaka
Kanthi mangkono sesambungan kalawan jalur dedagangan internasional saka Asia Wétan menyang Asia Kulon lan Éropah kang paling sethithik limalas abad suwené, duwèni teges wigati sajroning sujarah
Miturut pawarta saka Cina Sriwijaya yaiku salah sawijining punjer dedagangan antara Asia Kidul Wétan kalawan Cina kang pakung wigati.
Sriwijaya yaiku keraton maritim kang naté ngrembaka dumadi sawijining keraton maritim paling gedhé ing Asia Kidul Wétan
Riwayat Sriwijaya bisa ditlesih saka pawarta Tionghoa kang nyebutaké yèn Sumatera abad kapitu wis ana pirang-pirang keraton kaya ta To-lang-po-hwa (Tulangbawang ing Sumatera Kidul), Molo-yeu (Melayu ing Jambi), Ki-li-p'i-che utawa Che-lifo-che (Çriwijaya)
Pawarta saka I-Tsing ing taun 617 asalé saka Kanton menyang Indhia
Dhèwèké mesanggrah ing Sriwijaya suwéné enem wulan kanggo sinau paramasastra basa Sansekerta, banjur menyang Malaka lan Indhia nembe bali manèh ing Sriwijaya taun 685
Bab kasebut buktèkaké kepriyé wigatiné Sriwijaya minangka punjer kanggo nyinaoni Mahayana
Saka I-Tsing bisa diweruhi yèn Sriwijaya saliyané minangka punjer dedagangan lan lelayaran uga dadi punjer pasinaon ilmiah agama Buda
Sawijining dwija kondhang kang jenenge Sakyakirti, pandhita kang arep menyang Indhia diprayogakaké supaya luwih dhisik sinau menyang Sriwijaya selawase rong taun
Bab kuthagara Sriwijaya mapané ana pinggir banyu, para padunung sumebar ing jaban kutha, utawa manggon ing dhuwur gèthèk-gèthèk kang payoné saka alang-alang
Manawa sang ratu jengkar, panjenengané nitih baita kanthi diiyubi songsong sutra lan kairing prajurit kang nggawa tumbak emas
Bregadané sumèh lan cukat ing paprangan, ing palemahan utawa ing pabanyon ora ana imbangané
Ing Telaga Watu akèh ditemokaké watu-watu kanthi tulisan "Siddhayatra" utawa lelampahan suci kang mukti, lan saka punthuk Seguntang iring kulon Palembang ditemokaké sawijining reca Buda saka watu gilang kang asalé saka abad kaenem
Kurang luwih taun 1325 peran Sriwijaya minangka salah sawijining punjer internasional wis purna
Malah ing taun 1365 keraton iki bisa teluk déning Jawa
Taun 1377 Sriwijaya nyoba gugat, nanging ketaman déning sawijining bregada Jawa satemah ora kadayan manèh lan tumeka mlarat
Sawisé taun 1377 jumedhul brubuh satemah bregada Jawa ora bisa ajeg ana Sriwijaya
Wewengkon kasebut ditinggal ngono waé lan ora kaurus, satemah wong-wong Tionghoa kang ana banjur ngrebut panguwasa kaprajan
Sawijining adipati kang mataun-taun suwéné urip ngulandara ing laut, banjur manggoni tanah kasebut kanthi gawa éwonan wong Tionghoa pangetuté minangka kepala negeri
Sriwijaya dadi negara Tionghoa cilik kang satemené dadi susuh bajak laut, mangkono kahanané ing taun 1400 dadi riwayat tamaté keraton Sriwijaya
Keraton Melayu ing Sumatera
Ing taun 685 I-Tsing mesanggrah ing Kedah, banjur ing mangsa adhem dhèwèké lelayaran menyang Mo-la-cu kang saiki wis dadi Fo-she-to lan manggon nang kono lawasé telung wulan banjur dhèwèké lelayaran sajroning sewulan tumuju Kanton
Saka kono bisa didudut yèn sekitar taun 685 keraton Sriwijaya wis mekaraké wilayahé lan salah sijiné negara kang ditelukaké yaiku Melayu
Saka napak tilas ing gisik Champa lan Annam nuduhaké yèn ana pirang-pirang "toponim" ing gisik-gisik kang asalé saka basa Melayu
Panemun;e I-Tsing ing salah sawijining bukuné nuduhaké katrangan kang ngandharaké yèn sawetara Melayu wis dadi keraton Sriwijaya
Sawetara kuwi kridha dagang pindhah panggon kang wiwitané kalungguhan Sriwijaya diganti déning Malayu (Jambi) kang uga dadi panguwasa ing sadawané Malaka lan ngirim utusan menyang Cina
Nanging Malayu mindhahaké unjer prajané menyang jero yaiku Minangkabo satemah pamawas tumrap Supitan Malaka suda
Ana déné tembayatan antara Malayu kalawan Sriwijaya bisa kinawruhan lumantar prasasti kang ditinggal
Moens prasasti Kedukan Bukit ditujokaké kanggo mèngeti kawijayan Sriwijaya marang Malayu, bisa uga dikandhakaké minangka panguwasan wewengkon Palembang marang Sriwijaya
Minangka akibat bedhahé Sriwijaya, ing Sumatera Lor jumedhul pirang-pirang keraton cilik
Keraton-keraton kang ana kira-kira taun 1300 yaiku Samodra, Perlak, Pasèh, lan Lamuri (sabanjuré dadi Acèh)
Keraton-keraton pelabuhan kasebut kabèh jupuk bebathèn saka dedagangan ing Supitan Malaka
Bakul kang ngrasuk agama Islam saka Indhia nepungaké agama Islam, lan Sumatera Lor dadi wewengkon Islam kang sepisan ing Indonésia
Pirang-pirang kulawarga raja Indonésia siji mbaka siji lumebu Islam
Prosèsé dicepetaké lumantar sesambungan kulawarga kalawan bakul Islam kasebut
Ing Sumatera Lor agama Islam banjur nguwasani kanthi cihna kang nuduhaké anané kijing Sultan Malik As Salèh kang seda ing wulan Pasa taun 1297 Masèhi
Taun 1297 Sultan kapisan diganti déning putrané, Sultan Muhammad, kang mangku praja tumeka taun 1326, sultan iki luwih kondhang kanthi jeneng Malik Al-Thahir
Saka cathetan, Samodra minangka palabuhan kang wigati banget kanggo papan prahu dagang amrih bongkar lan momot barang dagangan
Puri raja Samodra diyasa lan diatur miturut cara Indhia, déné ing para panggedhéné ana wong-wong Parsi, lan patihé ajejuluk Amir
Karaton Majapahit yaiku salah sawijining keraton kang paling gedhe ing Nuswantara uga tinepung minangka kakuwatan laute kang ngédab-édabi, laut-laut wigati kang ana ing Indonésia kabèh bisa dikuwasani
Manawa sawijining keraton kang cilik dadi wewengkon kang teluk déning Majapahit, mula papréntahan Majapahit ora mèlu cawé-cawé kahanan sajroning nagara kasebut
Nagara kang teluk kasebut cukup ngirim utusan ing wektu tinamtu minangka tandha teluk sarta jupuk sikep kang jumbuh kalawan pepénginan pangrèh praja Majapahit tumrap nagara Indonésia liyané
Pérangan keraton kang gedhe kang papané adoh cukup mung didadékaké wewengkon pangaribawa
Kabèh pangaribawa manca ing keraton ditampik, wewengkon telukané wajib masrahaké upeti utawa tandha pajeg
Dadi, saliyané minangka nagara agraris, ing jaman semana Majapahit uga sawijining keraton dedagangan
Karaton iki duwé angkatan laut kang gedhe lan rosa
Ing taun 1377 ngirim sawijining "ekspedhisi" kanggo ngukum ratu Palémbang lan Sumatera
Majapahit uga duwé sesambungan kalawan Campa, Kampuchea, Siam Birma sisih Kidul, lan Viétnam sarta ngirim utusané menyang Cina
Tilas jaman kencana rukminé Majapahit isih ajeg lestari ing Indonésia, lan bab kasebut dianggep minangka sawijining tepa palupi kanggo pulitik Républik Indonésia kala saiki
Kanggo mikolèhi pepethan bab Majapahit, sumber kang dianggo yaiku Kitab Nagarakertagama
Saka kitab kasebut nuduhaké yèn akèhé bakul saka Jambu Dwipa, Kamboja, Cina, Yawana, Campa, Karnataka (Mysoré), Goda, lan Siam kang teka menyang Majapahit
Saka pawarta kasebut paling ora bisa dijlèntrèhaké yèn lelayaran minangka sarana angkudan antar pulo ing jaman semana wis dadi barang lumrah
Bab kasebut buktèkaké yèn Majapahit uga keraton Maritim kang cukup merbawani lan diajèni ing Nuswantara
Minangka tambahan laladan kang ngakoni kaprajan Majapahit, Empu Prapanca mènèhi jeneng-jeneng laladan kang ajeg duwé sesambungan kekancan kalawan Majapahit
Laladan kasebut kaya ta Siam, Birma, Campa, lan Viétnam
Saliyané nagara-nagara kang luwih adoh manèh kaya Cina, Karnatik, lan Benggala kang ngadani sesambungan dagang kalawan Majapahit
Uwong-uwong Cina ing taun 1382 nyathet utusan-utusan Jawa nalika iku nekani jumenengan Wangsa Ming
Ing abad 14 Majapahit duwé prahu-prahu dagang lan nglakokaké lelayaran kanthi mandhiri, saliyané lelayaran kang dilakokaké uga déning bakul mancanagara
Wis barang temtu cara kanggo njamin kaamanan, Majapahit nglakokaké cara kang tegas
Tuladhané, nalika pérangan Kulon Kalimantan ing taun 1369 dirabasa déning bajak laut saka Sulu (Filipin) kang dibantu déning Tiongkok, nuli prahu-prahu perang Majapahit jumedhul ing Laut Cina Kidul, lan laladan kasebut bisa éndha saka ontran-ontran
Ing taun 1370 telung raja ing Nuswantara ngupiya ucul saka Majapahit, lan ngirim utusané dhéwé menyang Tiongkok
Akibat tumindak raja kasebut, mulané Majapahit ngirim prahu perangé satemah taun 1377 raja-raja kasebut diperjaya pisan
Manawa ana pegawé Majapahit kaya ta wali nagara, adipati utawa mentri dikirim menyang laladan telukan, karepé supaya kanggo negasaké panguwasané sarta jaluk bayaran pajeg
Anané angkatan laut kang sentosa banget dibutuhaké kanggo ngadani ekspedhisi, pamawasan, kapulisèn, lan kanggo tumindak marang nagara manca kang mèlu cawé-cawé urusan jero praja
Minangka panguwasa laladan kapulowan, Majapahit duwé angkatan dharat lan laut kang sentosa
Jaman kalabendu Majapahit dumadi jalaran anané perang ing antarané para trah raja-raja Majapahit dhéwé, sasmitané yaiku nalika Kalimantan Kulon diogèl-ogèl déning para bajak laut Sulu utusané Tiongkok, kawit taun 1405 wis teluk sabongkokan kalawan Tiongkok tanpa nindakaké pangamanan saka Majapahit
Pirang-pirang laladan kang isih ngakoni Majapahit minangka pangrèh prajané, nanging kasunyatané wis ora nindakaké sesambungan kalawan punjer paréntahan
Mangsa satus taun pungkasan saya suwé malah tambah worsuh, sunar Majapahit saya angslup lan manèh madegé keraton-keraton Islam wiwit kurang luwih taun 1400-an ing Malaka lan pirang-pirang keraton Islam kang ngrabasa panguwasa adeging Majapahit nambahi géndra lan dadi kedadéan kang mratandhani bedhahé keraton kang biyèné naté nyawijikaké Nuswantara
Ora bisa diéndhani yèn perang sapadha sedulur ora bisa dadèkaké Majapahit tambah ngrembaka, malah samsaya mundur jalaran akèh lemah-lemah nagara kang jaluk mardika, utamané ing pasisir
Kanthi mangkono Karaton Majapahit resmi jugrug ing taun 1478 Masèhi utawa 1400 Çaka, ing Sastra Jawa jugrugé Majapahit ditandhani kanthi sengkalan candrasangkala kang unine "sirna ilang kertaning bumi"
Keraton Malaka yaiku salah sawijining papan kang dadi kutha palabuhan gedhé kang mapané madhep menyang sagara
Papan panggonan kaya mangkono uga tinemu ing keraton maritim liya kaya ta Banten, Batavia, Gresik, Makassar, Ternaté, Manila, utawa bengawan kang bisa dilayari
Laladan inti kang bebèthèng uga diliwati déning kali utawa sacedhaké kali cilik kang nyedhiyani banyu kanggo adus utawa masak, lan gapura kanggo lumebu-metu prahu cilik
Kreteg kang ngliwati yaiku jalur nuju komplèk utama punjer keraton kang asring dadi titik macet
Ing pinggir Malaka ana warung-warung cilik lan dadi punjer pamekaran pasar utawa marga gedhé
Malaka wiwit ana minangka punjer dedagangan lan kagiyatan Islam ing wiwitan abad 15
Didegaké déning pangéran Majapahit kang jenengé Paraméswara
Panjenengané lumayu saka Blambangan sebab ana panggugat déning Majapahit marang Blambangan
Paraméswara bisa luwar nalika taun 1377 lan tundhoné teka ing Malaka sekitar taun 1400
Ing papan iki panjenengané nemu sawijining palabuhan kang becik kang bisa kanggo lèndhèyan prahu-prahu kang mapan ing Supitan Malaka sing paling ciyut
Bebarengan para pengetuté ing cekak wektu dhusun juru amèk iwak kasebut dumadi kutha palabuhan, jalaran papané kang banget mumpangati, Supitan Malaka bisa dadi saingan kanggo Samodra Pasé
Kanthi mangkono Malaka diwènèhi kalodhangan mekar dumadi punjer dedagangan anyar
Sadurungé, Malaka amung sawijining papan kang ora migunani
Wiwitan abad 14 papan kasebut lekas migunani kanggo dedagangan, lan ing wektu kang cekak wis dadi palabuhan kang wigati ing gisik Supitan Malaka
Keraton iki kanthi rikat ngrembakakaké wewengkoné menyang kabèh menanjung, lan Sumatera Tengah.
Tumbuké cukup ngetarani kanggo Malaka jalaran ing taun 1450 wis dadi gantiné keraton Sriwijaya kang gedhé
Pangancam utama kanggo Malaka yaiku Siam, nanging Malaka wis jaluk tulung pangayoman saka Cina
Sawisé iku, Malaka wis makaping-kaping ngirim utusan-utusané menyang Cina lan suwaliké
Pangayoman Cina kasebut biyantu Malaka saya sentosa, lan jajal nelukaké wewengkon liya ing pinggir supitan kang ngasilaké bahan pangan, timah, emas, lan mrica satemah ngundhakaké kamuktèné Malaka nganti bisa nguwasani gisik wétan Sumatera sisih tengah
Kutha lan Keraton Maritim ing Lor Jawa
Tuban yaiku kutha kang mapané ana paling kulon ing propinsi Jawa Wétan
Wiwit abad 11 wis sinebut minangka kutha palabuhan
Ujaring kandha Grombolan Cina Mongol ing taun 1292 M teka nglurug Jawa Wétan uncal jangkar ing Tuban
Ing jaman biyèn Tuban uga dadi gapura régol kali gedhé ing Jawa Wétan, kaya ta Bengawan Solo lan Brantas
Tuban biyèn kalebu ing lemah duwèné Majapahit lan naté dadi papan palungguhan raja ing abad 16, nanging dedagangan ing kéné ora patiya regeng tinimbang Gresik, sapérangan padunungé ana kang Hindhu-Buda lan Islam kuwi tegesé Majapahit naté mangaribawani kutha iki
Ing sakawit dedagangan sebrang laut pulo Jawa utamané dikemonah saka kutha Tuban, nanging banjur jedhul kutha-kutha liya kaya Gresik, Jepata, Surabaya, lan liya-liyané
Ing taun 1527, nalika Majapahit direbut déning Islam, kutha Tuban uga wis dibroki déning Sultan Demak, nanging babad Tuban ora mratélakaké bab kasebut
Pirang-pirang abad suwéné kutha maritim ing pasisir lor Jawa, kalebu Tuban cukup duwé peran kang wigati
Kutha Tuban dianggep minangka palabuhan paling gedhé ing Jawa
Saliyané kuwi ana sasmita kang nyebutaké yèn Tuban ing abad 11 duwé kagiyatan dedagangan laut
Abad 12 prahu-prahu dagang Jawa, kalebu saka Tuban lan Sumatera nganti Annam
Jroning sesambungan kalawan Majapahit, kutha Tuban nganti Surabaya dadi punjer kanggo prahu-prahu perang Majapahit kanggo nelukaké palabuhan utama liyané ing Nuswantara
Tuban ora bisa uwal saka kawicaksanan kang diputusaké déning Majapahit minangka pangayom laladan kasebut
Kutha Gresik yaiku kutha kang mapan ing saloré kutha Surabaya
Tahun 1415 Gresik wis sinebut minangka papan palereman sudagar bangsa Tionghoa, Surabaya, lan Jepara
Nanging Gresik yaiku minangka papan kanggo wong muslim kang luwih tuwa tinimbang liyané
Wong-wong ing Gresik dipara dadi telu yaiku, wong Islam saka manca, wong Cina kang wis ngrasuk Islam, lan wong Kejawèn
Ing taun 1387 M kaya laladan pasisir liya, Gresik isih tinepung minangka wilayah perdikan Majapahit
Abad 14 ana sesambungan lumantar laut sadawaning Supitan Madura, antara Gresik lan Blambangan, lan kutha-kutha palabuhan cilik liyané
Nembé ing abad 15 Gresik akèh didunungi déning para Cina sugih, kutha iki dadi gudhang empon-empon gedhé kang asalé saka Maluku
Gresik lan Surabaya yaiku kutha-kutha palabuhan Jawa Wétan kang sepisan dadi papan madegé umat Islam
Panuntun agama ing Gresik satemené saka kalangan palaut lan sudagar manca kang manggon ing Gresik
Para palaut lan sudagar Gresik nepungaké jeneng Giri menyang pasisir kapulowan ing sisih Wétan Nuswantara.
Giri duwé kalungguhan wigati kanthi duwé prahu-prahu dhèwèké mesanggrah ing pulo Sulat lan Sungian banjur menyang Sasak, lelayaran menyang Sumbawa lan Bima
Jroning ekspedhisi kaloro, wong Gresik ngebroki kutha Keraton Lombok
Antara taun 1450-1500 agama Islam lan sudagar Islam nguwasani laladan pasisir lor Jawa Wétan lan Jawa Tengah
Propinsi-propinsi pasisir keraton Majapahit ngrembaka dado keraton kang mardika lan wis ora ngakoni praja Majapahit manéh
Ing abad 15 panguwasan Majapahit ing pasisir saya ringkih, satemah akèh ing antarané kang ucul
Kepala pangrèh praja palabuhan selot suwé dadi raja palabuhan kang mardika lan kahanan wewengkoné dadi saya maju
Kasugihan wewengkon pasisir kang sugih asalé saka dedagangan laut sajroning abad 15 dadi bukti majuné dedagangan jaman kasebut
Keraton Demak yaiku keraton maritim Islam kang madeg ing pulo Jawa
Miturut babad, Raja Brawijaya yaiku ramané Radèn Patah, Raja Demak sepisan
Mauné Brawijaya meling marang Radèn Patah supaya Demak wajib manut marang raja lumantar Adhipati Terung nanging ora dirèwès déning Radèn Patah, malah Adipati Terung sekuthon kalawan wong Islam lan nglurug Majapahit tanpa perang ramé
Radèn Patah bisa gantèni kalungguhan ramané ing dhampar kursi kencana
Papan Demak kang banget nguntungaké kanggo dedagangan utawa tetanèn, ing jaman biyèn Demak mapan ing pinggir supitan ing antara gunung Muria lan Jawa
Sadurungé supitan kasebut cukup jembar lan bisa kanggo liwat kapal dagang saka Semarang bisa nyidhat manawa arep menyang Rembang
Miturut Babad kang ganti Radèn Patah yaiku Pangéran Sabrang Lor, panjenengané duwe prahu-prahu perang kang cacahé 40 kapal jung
Ing jaman iki pirang-pirang laladan ditelukaké
Banjur raja kang katelu yaiku Sultan Trenggana, raja iki kang ngresmikaké Mesjid Agung Demak, nanging dhèwèké gugur ing ekspedhisi menyang Panarukan
Saka wedharan kasebut nuduhaké manawa Demak pancèn dadi kasantosan kang kukuh ing Jawa ing abad 16
Ing jaman Pati Unus, taun 1512 lan 1513 panjenengané nglurug Malaka kanthi migunakaké kasantosan gandhokan kabèh prahu-prahu perang kutha-kutha palabuhan Jawa, nanging pungkasané malah prahu-prahu perang kasebut remuk tanpa sisa
Keraton Demak dianggep minangka gantiné Majapahit kang ana taun 1515, wewengkoné nglimputi laladan pasisir lor Jawa saka Demak nganti Cirebon, lan Palémbang