Exqrch/javanese-Komodo-pixelgpt huggingface dataset:
Kepyak iku digantung ing sisih njaba kothak lan ditabuh déning dhalang nganggo chempala kang dijepit ing driji sikil dhalang
Fungsi utama piranti iki kanggo ngeto'ake swara-swara khas uga kadhang kanggo tandha-tandha tinentu kanggo nayaga
Tabuhan kepyak racaké karan kepyakan.
Kothak wayang Kothak wayang iku wadhah kanggo nyimpen wayang
Digawé saka kayu, kadhang diukir dadi katon artistik
Kothak wayang kang apik adaté digawé saka kayu surèn, dudu kayu jati
Bahan kanggo gawé kothak iki saka kayu surèn jalaran kayu surèn iku ora ngandhut lenga, kang bisa gawé rikat rusaké wayang
Yèn kothak wayang digawé saka kayu jati, adaté wayang rikat rusak utawa gampang luntur pradané, amarga kayu jati iku ngandhut lenga kang akèh
Saliyané kanggo nyimpen wayang kira-kira cacah 200 iji, kothak uga kanggo perangkat pagelaran liyané antarané kelir, cempala, lan kepyak
Ing sajeroning kothak uga ana kang karan èblèk
Èblèk iku digawé saka nam-naman pring sing ukurané luwih cilik saka kothak
Èblèk racaké dibungkus nganggo kain sing warnané abang utawa ireng
Gunané èblèk iki ora liya kanggo matesi tumpukan wayang siji lan sijiné
Lumrahé ukuran dhimènsi kothak dawané kira-kira 150 cm, ambané 80 cm, lan dhuwuré 60 cm.
Chempala Chempala iku salah siji tabuh ing pagelaran gamelan sing digawé saka kayu
Ana chempala sing kanggo nabuh kothak uga ana sing kanggo nabuh kepyak
Sing gedhé ukurane sakiwa-tengené 20 Cm, diametere 5 Cm, sing luwih cilik ukurane separone
Chempala ditabuh ing sisih kothak kanggo isyarat tinentu kanggo nayaga
Yèn dhalang lagi sibuk nyekel wayang, chempala sing dienggo sing ukurane luwih cilik lan dijepit ing sikile.
Bedhug Bedhug iku arané tetabuhan kang wujudé saèmper teteg gedhé lan lumrahé dianggo tengara sembahyang ing masjid.
Bedhug ing tlatah Jawa umum ana ing Masjid utawa Langgar uga biyasa dienggo ing pagelaran gamelan upamané gamelan sekatenan
Bedhug kang dienggo kanggo piranti gamelan Jawa rada jarang ditabuh lan bisa dianggep kelompok perkusi ing musik modern
Wujud bedhug iku silindher, padha karo kendhang ning ukuran sisih-sisih kang ditabuh padha
Akèh manéka warna ukuran bedhug, malah ana kang diarani bedhug raksasa, yèn kang dianggo ing pagelaran musik gamelan adaté cilik ning luwih gedhé tinimbang kendhang ageng
Swara bedhug iku luwih rindhik tinimbang kendhang, gedhé ciliké swara bedhug gumantung ukurané, bedhug kang gedhé banget mesthi nduwé swara luwih gedhé
Lumrahé bedhug kanggo tandha, antarané:
Celempung Celempung iku piranti gamelan kang dipetik, cacah senare ana 11 lan 13 pasang
Piranti gamelan iki, bareng karo siter dadi piranti utama ing gamelan siteran
Ing pagelaran gamelan, piranti iki kalebu kelompok panerusan lan nduwé tempo kang pada garo gambang yaiku tempo rikat
Ukuran celempung dawane kira-kira 90 Cm, nduwé 4 penyangga
Dadi katandhing siter, celempung iku kira-kira ping telu luwih dawa
Celempung disetel pasangan ing laras pelog lan slendro
Nada celempung iku seoktaf ing ngisore siter.
Pura Pura iku omah ngibadah kanggo umat Hindhu ing Indonésia, mligi akèh ing pulo Bali utawa laladan liya kang akèh penganut agama Hindhu
Tembung "Pura" iku asalé saka basa Sansekerta yaiku:-pur,-puri,-pura,-puram,-pore, tegesé sajatiné kutha utawa kutha kang diubengi bètèng, ana menara-menarane mirib pura
Ing masarakat Hindhu Bali tembung iki dadi nduwé makna mirunggan yaiku omah ngibadah
Sad Kahyangan iku istilah kanggo 6 yasan Pura kang dipercaya dadi simpul-simpul pulo Bali
6 Pura iki dadi Pura kang utama ing penganut agama Hindhu ing Bali.
Wiyara Wiyara iku omah ngibadah umat agama Buda
Ing wiyara lumrahé ana patung Buda kanggo dipuja, uga ana ruwang kanggo puja bhakti lan pérangan kang biyasa dienggoni Bhikkhu
Makna barès tembung wiyara iku sejatine yasan kang dienggoni utawa ing basa Indonésia: papan kediaman
Ning ing basa Pâli, wiyara iku tegesé kaanan mental
Ana 3 jinis wiyara ya iku: Wiyara lan Klenteng
Sajatiné wiyara iku béda karo Klenteng, yèn Wiyara iku kanggo umat Buda, Klenteng iku kanggo umat Taoisme lan Konfusianisme
Uga ana béda fisik yasan, yèn Klenteng luwih akèh ornamen Cinten katandhing Wiyara
Fungsine uga rada béda, yèn Wiyara murni kanggo kagiyatan spiritual sawatara Klenteng saliyané pusat kagitan spiritual uga kanggo aktivitas sosial masarakat Tionghoa liyané ning kang tesih ana hubungane karo kagiyatan Agama.
Klenthèng Klenthèng iku umah ngibadah kanggo umat agama Konghucu lan agama (tradhisional) Tionghoa liyané
Dipercaya yèn tembung "Klenthèng" iku asalé saka swara "wonten ing-wonten ing-wonten ing" saka lonceng ing jero Klenthèng sing dadi pérangan ritual ngibadah
Klenthèng uga karan "bio" (dhialek Hokkian)
"bio" iku asalé saka karakter 廟 (miao), iki sing diarani Klenthèng ing Tiongkok
Agama Konghucu: Agama Taoisme: Agama Buddhisme:
Jeddah Jeddah Arab Saudi
Wangsi Wangsi, utawa diarani suling ing basa Indonésia lan Inggris, iku suling saka pring kang kas Asiah Kidul-Wétan, mligi Brunéi, Indonésia, Malaysia, Filipina, lan Singapura
Piranti musik iki kanggo ing ènsambel gamelan
Gumantung gènre saenggon, wangsi bisa disetèl ing manéka skala
Wangsi mratah ing laladan-laladan ini: Kalimantan, Bali, Jawa, Maluku, Ujung Malayu, Mindhanao, Sulu, Singapura.
Kendhang gendhing Kendhang gendhing utawa kendhang ageng iku kendhang sing gedhé dhéwé ukurane (kadhang karan kendhang gedhé) ning tetep luwih cilik katandhing bedhug
Kendhang gendhing iki nduwé nada swara sing cendhak dhéwé katandhing jinis kendhang liyané
Ing "kendhang satunggal", kendhang ageng iki ditabuh dhéwé'an, yèn ing "kendhang kalih" ditabuh bareng karo kendhang ketipung lan nganggo tempo rikat
Swara kendhang ageng pada karo swara kendhang racaké yaiku: dlong, dhah, thung, ket, tong lan tak
Masing-masing jinis swara iku metu saka teknik/cara nabuh sing béda-béda.
Wilah (gamelan) Wilah iku péranganing piranti gamelan kang ditabuh lan ngetokaké swara, racaké digawé saka wesi ning uga ana kang saka kayu
Wilah gamelan iku disokaké ing grobogan, ana kang diayun, digantung uga ana kang langsung disokaké nganggo pin
Masing-masing piranti gamelan nduwé wujud wilah béda-béda uga béda ukurane
Sing ukurane gedhé lan kandhel umum nduwé nada swara cendhèk, sewalike kang ukurane cilik nduwé nada dhuwur
Tembung camboran Tembung camboran (basa Indonésia: kata majemuk), iku rong tembung utawa luwih kang digandhèng dadi siji ngliwati siji prosès morfologi
Prosès morfologi yaiku prosès owah-owahan saka morfem dadi polimorfem, kang duwé kategori lan makna wutuh, saéngga polimeorfem iku karan tembung
Sajeroning basa Jawa, ana telung prosès morfologi kang disinaoni, yaiku: prosès wuwuhan (pengimbuhan), prosès rangkep (pengulangan), lan prosès camboran (pemajemukan)
Prosès camboran (pemajemukan) yaiku prosès panggabungan morfem dhasar, kang biyasa digabung yaiku lingga karo lingga liyané
Camboran dipérang dadi loro, yaiku: camboran wutuh lan camboran udhar
Camboran wutuh minangka camboran kang konstruksiné digabung, saéngga ngasilaké siji makna
Déné camboran udhar wujud camboran kang konstruksiné kapisah lan tegesé isih digabung, saliyané iku unsuré isih bisa digolèki
Miturut wutuh orané, tembung camboran iki kapérang dadi loro, yaiku: Miturut gayutan wanda
Miturut gayutan wanda siji lan sijiné, tembung camboran bisa dipilah dadi telu, yaiku: "Deleng uga: Tembung garba" Tembung garban
Tembung camboran kang sambungan (sandhi) né awujud wandamenga (basa Indonésia: suku kata terbuka) lan wanda aksara swara (vokal), tembung-tembung mau banjur bisa luluh (ginarba) dadi siji dadi swara anyar
Tembung iku banjur karan tembung garban
Tuladha: Kusuma + astuti = kusumastuti Teka + ing = tekèng Ira + iku = irèku Warna + edi = warnèdi Wira + utama = wirotama Sami + oncat = samyoncat Tumuju + ing = tumujwèng Sawetara ater-ater utawa panambang kang wanguné kaya wanda mau uga dadi sandhigarban
Kendhang batangan Kendhang batangan utawa kendhang ciblon iku kendhang sing nduwé ukuran sedeng, luwih cilik sithik katandhing kendang ageng lan kendhang sabet
Swara kendhang iki luwih dhuwur katandhing kendhang ageng
Kendhang iki uga umum karan ciblon
Ciblon racaké ditabuh kanggo ngiringi jogèd
Swara kendhang batangan pada karo swara kendhang racaké lan masing-masing jinis swara iku metu saka teknik/cara nabuh sing béda-béda.
Kendhang wayangan Kendhang wayangan utawa kendhang sabet iku kendhang sing nduwé ukuran sedeng, luwih cilik sithik katandhing kendang ageng ning luwih gedhé sithik katandhing ciblon lan uga nduwé nada swara luwih dhuwur katandhing kendhang ageng
Kendhang iki racaké ditabuh kanggo ngiringi pagelaran wayang
Swara kendhang wayangan pada karo swara kendhang racaké lan masing-masing jinis swara iku metu saka teknik/cara nabuh sing béda-béda.
Kendhang ketipung Kendhang ketipung utawa biyasa karan ketipung iku kendhang sing cilik dhéwé lan nduwé nada swara paling dhuwur katandhing kendhang liyané
Kendhang iki racaké ditabuh bareng karo kendhang ageng
Swara ketipung iki pada karo swara kendhang racaké lan masing-masing jinis swara iku metu saka teknik/cara nabuh sing béda-béda.
Slentho Slentho iku salah siji perangkat gamelan Jawa sing ditabuh
Piranti gamelan iki meh padha karo saron
Laras slentho ing ngisore demung dadi yèn dikelompo'ake ing kulawarga saron, slentho iki nduwé laras paling cendhek, kira-kira se oktaf ngisore saron demung
Piranti iki saiki radha ora umum dienggo amarga akèh fungsine wis ana ing piranti slenthem, sing esih nganggo piranti iki racaké corak-corak gamelan kuna kayatha gamelan sekaten
Wujud slentho iki meh padha karo piranti saron racaké, nduwé 7 wilah, disoa'ke ing grobogan, bedane karo saron mung ing tengah wilah ana tonjolan sing mirib bonang
Nada swara slentho mirib karo slenthem mung luwih banter/seru lan luwih cetha.
Alok Alok iku swara-swara cendhak kang lumrahé saka huruf-huruf vokal kang disisipake ing pérangan-pérangan tinentu.Swara alok iki fungsine meh padha karo senggakan lan umum dito'ake bareng karo keplok
Sing mbeda'ake alok karo senggakan iku mung gaya swarane, yèn alok bisa digolongake ing jinis swara tangisan, yèn senggakan iku sejatine padha karo variasi melodi
Pada karo gerongan lan senggakan, kang ngeto'ake swara-swara alok yaiku panggerong.
Karajan Mataram Kuna Karajan Mataram (kuna), (Carakan: ꦏꦝꦠ꧀ꦮꦤ꧀ꦩꦴꦠꦫꦩ꧀) iku karajan sing ana kira-kira abad kaping 7 M, dumunung ing wewengkon njero Jawa Tengah, kira-kira ing wewengkon Kedu nganti sakiwa tengene Prambanan
Wiwitane Mataram Kuno diprentah dening Prabu Sanna
Banjur diganteni dening Prabu Sanjaya, sawijining narendra kang wicaksana
Ing jaman pamrentahane, para kawula urip makmur
Ing pamilahan titi mangsa sajarah Jawa Kuna, jaman Karajan Mataram Kuna iki asring ingaran ""Jaman Jawa Tengah", kanggo mbédakaké nalika Pu Sindhok pindhah menyang cedhak Kali Brantas ing Jawa Wétan, sing banjur mau "Jaman Jawa Wétan"." Raja Sanjaya nganggo gelar "Rakai Mataram Sang Ratu Sanjaya" lan mau manggon ing kutharaja Medang (Mdang)
Raja Sanjaya iki ahli ing babagan pulitik kakuasaan, wektu akir jaman kakuasaan ratu Sanna, Mataram kuna mèh ambruk nanging bisa disalametaké Sanjaya
Urutan ratu sing naté nyekel panguwasa ing Mataram mau ing prasasti sing kawetokaké ing jaman Dyah Balitung, yaiku Prasasti Mantyasih lan Prasasti Wanua Tengah III
Karajan sing wiwitané nganut agama Hindhu iki udakara lumaku 196 taun
Raja-ratu sing mréntah paling ora 20 taun yaiku: Sanjaya (24), Panamkaran (38), Rakai Warak (24), lan Rakai Kayuwangi (30)
Tabèl ing sor iki urut-urutan ratu ing Mataram Kuna: Wangsa Syailéndra lan Sanjaya
Ing antarané abad IX Masehi, kaadegagé Candhi Barabudhur sing dinuga kagawé déning Wangsa Syailéndra
Anané wangsa iki gawé sawatara ahli sajarah nduwé panemu sing béda
Ana sing nganggep yèn Syailéndra iku isih sak-brayat karo Wangsa Sanjaya, ana uga sing nduwé panemu yèn Syailéndra iku wangsa liya
Panemu liyané manèh, wangsa Syailéndra iki asalé saka Sumatra, mligi Sriwijaya
Ora kaya Wangsa Sanjaya, Wangsa Syailéndra nganut Buda
Ing salah sawijining vèrsi, karajan Mataram Kuna iki awalé nganut agama Hindhu nganti jaman ratu Rakai Panangkaran ing taun 752 M, sapérangan nganut agama Buda
Akhiré kulawarga kraton sing nganut agama Buda pindhah wonten ing arah kidul lan yasa wangsa Syailéndra uga yasa candhi-candhi Kalasan, Séwu, Sari, Pawon, Mendut lan Barabudhur
Kulawarga kraton sing nganut agama Hindhu pindhah menyang lor lan yasa wangsa Sanjaya uga yasa candhi-chandi Bima, Arjuna lan liyané ing laladan pagunungan Dièng
Kaloro wangsa iku urip guyub malah ana candhi-candhi tinentu sing diyasa bareng penganut agama Hindhu lan agama Buda yaiku candhi Ngawen ing sisih kidul Muntilan
Dinuga, ana saingan antara keloro wangsa iku nganti Samarattungga ing taun 832 M (ratu saka wangsa Syailéndra) njodhokaké putriné Pramodawardhani karo pangéran anom saka wangsa Sanjaya yaiku Rakai Pikatan) (putra Rakai Patapan) lan wektu Rakai Pikatan dadi ratu (taun 838 M) 2 karajan iku digabung manèh
Dhedhaupan ing antarané Pramodhawardhani lan Rakai Pikatan iki dinuga njalari dedrah lan nesuné Balaputradewa, sadulur lanang Pramodhawardhani
Durung ana bukti sing kuwat anané perang ing antarané Balaputradewa lan Rakai Pikatan
Nanging, ing prasasti sabanjuré, Balaputradewa banjur dadi ratu ing Swarnadwipa utawa Karajan Sriwijaya
Ibuné Balaputradewa, Dewi Tara, iku saka Sumatra
Pindhah menyang Jawa Wétan
Sawisé jaman Sri Maharaja Rakai Sumba Dyah Wawa, ora ana manèh katemon prasasti saka jaman Mataram Kuna iki
Prasasti-prasasti sabanjuré ditemokakee ing Jawa Wétan déning ratu anyar, yaiku Mpu Sindhok
Mpu Sindhok utawa Pu Sindhok iki mantuné Dyah Wawa.
Kapindhahané Mpu Sindhok menyang sapinggiré Kali Brantas iki gawé praduga para ahli purbakala
Boechari, epigraf, nafisraké yèn boyongan kraton iku amarga Gunung Merapi sing njeblug
van Bemmelen (1956) Mratélakaké ing "Verhandelingen van het Koninklijk Nederland Geologie Mijnbouw Genootschap" prakara prasasti jaman Airlangga sing nyebutaké yèn ana karusakan ing karajané
Manut pamacané Kern, karusakan saka prasasti ing taun 1006 M iku kaanggep karusakan simbolik, yaiku anané paprangan
Béda manèh ahli epigraf liyané sing nganggep karusakan iku amarga prahara alam
Van Krom naté nyoba gawé pangira sawatara prakara sing bjalari papréntahan iku pindhah menyang Jawa Wétan, yaiku: paprangan sing ngrusak, jeblugan gunung, lan pageblug "(endemi)"
Van Bemmelen béda manèh
Yèn ndeleng kahanané, Kali Brantas iku strategis kanggo ngundhakaké transportasi liwat dalan banyu
Karajan Mataram Kuna butuh kali sing wiyar kanggo lalu-lintas kapal menyang manca nagara
Plabuhan ing Ujung Galuh (panggonan ing antarané Gunung Semèru lan Gunung Wilis) cocog kanggo njebarakee pasrawungan Ing pisanan kapindhahané, Mpu Sindhok isih nganggo katrangan karajan Mataram
Tembung "Md.ang" (Medhang) kang lumrahé kagandhèng kalawan tembung "Mataram" isih tetep awèt
nanging, Mpu Sindhok mbiwarakaké wangsa anyar, yaiku Wangsa Isyana
Sumber sajarah karajan Mataram kuna iki ditemo'ake ing prasasti-prasasti: Ing babad Sundha akèh dicrita'ake sajarah karajan iki sing sumbere kemungkinan saka Naskah Wangsakerta antarané yèn tokoh ratu Sanna iku sejatine ratu karajan Galuh kaping telu yaiku Bratasenawa utawa Bratasena sing mrentah kraton Galuh wiwit taun 709 M nganti 716 M
Uga ingaran yèn Sanna iku ngewarisi karajan Kalingga Mataram (pérangan karajan Kalingga) amarga nikah karo salah siji putu ratu Sima
"Kanggo tulisan sabanjuré, pirsani Karajan Mataram Kuna" Kapustakan.
Balaputradewa Balaputradewa iku putra pasangan raja Samaratungga (saka dinasti Syailendra/Mataram Kuna) karo Dewi Tara (putri Dharma Setu, raja kraton Sriwijaya)
Balaputradewa dadi raja ing kraton Mataram Kuna taun 833 M nganti 850 M
Ing taun 850 M iku Balaputradewa dikalahke Rakai Pikatan saka dinasti Sanjaya/Mataram Kuna nganti akhire nyingkir wonten ing laladan asal biyungé ya iku kraton Sriwijaya.
Wangsa Syailéndra Wangsa iki milut agama Buda Mahayana lan nguwasani Karajan Mataram Kuna wiwit taun 752 M
Leluhur dinasti utawa wangsa Syailendra iki dinuga saka daratan Indocina (saiki Kamboja dan Vietnam kidul)
Jeneng raja-raja saka Wangsa Syailendra iku katulis ing prasasti Ligor, prasasti Nalanda lan prasasti Klurak.
Karajan Medhang Krajan Medhang (Carakan: ꦏꦝꦠ꧀ꦮꦤ꧀ꦅꦩ꧀ꦝꦁ) iki terusané saka karajan Mataram Kuna sing pindah ing Jawa Wétan
Lumrahé para ahli sajarah isih nyebut kanthi ""Mataram Kuna jaman Jawa Wétan" utawa "Mataram Kuna jaman Tawlang-Kahuripan" Karajan iki dipréntah déning wangsa Isyana sing dibangun déning Mpu Sindhok taun 929 M
Nalika jumeneng nata, Sindhok mindahake ibukutha Praja menyang Jawa Wétan amarga: Sebutan Medhang
Miturut Slamet Muljana, sebutan "Medhang" iku sebutan kang uga wis digunakaké ing jaman Mataram Kuna
Slamet nduwé panemu, krajan sing dipandhégani déning Sanjaya iku jenengé Krajan Medhang
Déné, sebutan "Mataram"" iku jeneng kutharaja
Mataram iku jeneng panggonan sing didadèkaké kutharaja jaman Rakai Pikatan
"Artikel baku:Karajan Kahuripan" Ing jaman awal krajan iki madeg, Mpu Sindhok dadi pimpinan sisa-sisa prajurit Mataram kuna kanggo nahan gempuran saka karajan Sriwijaya
Ing prayudan iki, Mpu Sindhok disengkuyung déning para kawula, mulané ing taun 937 M, Mpu Sindhok gawé prasasti Jaya Stamba (kadhang diarani prasasti Anjuk Ladang) kanggo ngucapke pambanggyo kanggo rakyaté uga yasa candhi Lor kanggo mèngeti ungguling prayudan
Kanggo mlakokaké papréntahan, Mpu Sindhok diréwangi garwa-garwa, yaiku Rakryan Sri Parameswari Sri Wardhani Pu Kbi lan Rakryan Mangibil, iki kecathet ing prasasti Bakalan sing digawé taun 934 M
Kanggo ngatur wewenang pejabat-pejabat karajan uga diatur déning Mpu Sindhok lan iki katulis ing prasasti Turyyan ing taun 929 M
Sawise Sindhok, Prabu Dharmawangsa (991-1016) arep nglurugi Sriwijaya, nanging durung kasil
Pamrentahane dipungkasi dening prastawa "pralaya", yaiku diserang Prabu Wora Wari
Kang nggenteni kalungguhane Prabu Dharmawangsa yaiku Airlangga, mantune, kang kasil lolos saka prastawa pralaya
Airlangga kasil mbangun maneh Praja Medang ing Jawa Wetan
Airlangga jumeneng nata ajejuluk Sri Maharaja Rake Halu Sri Lokeswara Dharmawangsa Airlangga Atlanta Wikramatunggadewa
Airlangga misuwur minangka narendra kang wicaksana, digambarake minangka Bathara Wisnu
Airlangga nduwe penganggep yen omah-omah minangka prastawa penting ing urip saengga kudu dilestarekake
Banjur lair karya sastra kang banget misuwur kanthi irah-irahan Arjunawiwaha (Dhaupe Arjuna)
Karya sastra sing ditulis ing jaman iki antarané: Karajan Medhang ambruk
Ing pungkasan pamrentahane, Praja Medang dipara/dibagi 2 dadi Kraton Jenggala (Singasari) lan Kraton Pangjalu (Kediri)
Nanging, Kraton kang isih tetep ngadeg yaiku Kraton Kediri
Airlangga seda ing taun 1049
Kanthi sedane Airlangga minangka purwane Praja Mataram Kuna.
Musiyum Brawijaya Malang Musiyum Brawijaya iku sawijining musiyum sing ana ing kutha Malang, Jawa Wétan
Salah siji kolèksiné ya iku montor "DE SOTO USA"
Montor iki dipigunaaké déning Kolonel Soengkono, Panglima Divisi Brawijaya (Divisi I Jawa Wétan) minangka kendharaan dhinas taun 1948-1950 ing Jawa Wétan
Musiyum iki diyasa déning Brig.Jend TNI Surahman ing taun 1962
Awal pambangunan musiyum taun 1967-1968, lan diresmèkaké déning Kol.Purn.dr Soewondo tanggal 4 Mèi 1968.
Karajan Kahuripan Karajan Kahuripan dibangun déning Airlangga sing brasil selamat wektu karajan Medang dihancurke karajan Sriwijaya taun 1019 M
Keturunan wangsa Isyana iki dadi raja Kahuripan wektu umuré tesih 16 taun ning Airlangga brasil nyatuake manèh sisa-sisa karajan Medang, malah bisa nguwasani Bali lan Jawa Tengah
Karya sastra lan candhi
Taun 1035 M ing jaman papréntahan Airlangga, Mpu Kanwa brasil nggubah kitab Arjuna Wiwaha sing diadaptasi saka epik Mahabharata
Kitab iku nyeritaake Arjuna (inkarnasi saka Wisnu)
Kitab iki digubah kanggo ngormati Airlangga
Saliyané kitab Arjuna Wiwaha, carita Airlangga uga ana ing candhi tilas karajan Kahuripan iki yaiku candhi Belahan ing pèrèng gunung Penanggungan
Kahuripan dadi Jenggala lan Pangjalu
Pewaris tahta Kahuripan yaiku Dewi Kili Suci milih dadi pertapa, akhire karajan Kahuripan dipecah dadi loro yaiku Jenggala kanggo Jayasabha lan Pangjalu kanggo Jayabhaya, kedadeyan pembageyan iku ing taun 963 Saka tujuane kanggo ngindari perang saudara, tugas pembageyan iku diserahke ing pendeta sakti yaiku Arrya Bharad
Arrya Bhadad mbagi karajan nganggo cara sing unik yaiku nggawé aliran banyu ing lemah sing dikucurke saka kendi pusaka
Bates sing digawé pendeta iku kira-kira ing kali Brantas saiki uga gunung Kawi
Riwayat karajan Jenggala akhire cures digabung karo Pangjalu amarga pangeran saka Pangjalu (Kediri) yaiku Kameswara nikah karo putri saka Jenggala yaiku putri Kirana
Silsilah katurunan prabu Airlangga ora ana cathetan sajarahé saka sumber sajarah sing primer, dadine muncul akèh versi silsilah antarané saka lontar babad Arya sing disimpen ing Gedong Kirtya, Singaraja-Bali, silsilahe yaiku: Ana sumber liya yèn putra Airlangga iku ana 4 yaiku: Urung ana kepastian apa tokoh Lembu Amerdadu iki padha karo tokoh Lembu Amiseno sing uga karan-sebut dadi raja pertama ing karajan Pangjalu utawa
raja pertama ing karajan Pangjalu utawa karajan Daha.
Kacamatan Kacamatan iku wewengkon administratif papréntahan ing Indonésia kang kapimpin Camat
Wewengkon administratif kacamatan iku dadi pérangan kabupatèn utawa kutha
Dadi bisa dianggep perangkat kabupatèn utawa kutha lan kanthi hirarki ana ing ngisore kabupatèn utawa kutha
Kacamatan kabawah camat lan wewengkoné ketata saking kalurahan-kalurahan utawa désa-désa
Istilah kacamatan iki ing provinsi Acèh diarani sagoe cut
Banjur ing Tanah Papua diarani distrik
Ing Daérah Istiméwa Yogyakarta diarani kamantrèn (ing Kutha Ngayogyakarta) lan kapanèwon (Kabupatèn Gunungkidul, Kulonpraga, Bantul, lan Sléman).
Karajan Jenggala Karajan Jenggala (1042 M nganti 1045 M), iki pecahan saka karajan Kahuripan kang dibagi loro déning prabu Airlangga taun 1042 Masehi utawa 963 Saka
Karajan Jenggala iki ngeliputi wewengkon delta kali Brantas utawa ing kiwa-tengené kabupatèn Sidoarjo saiki, dadi nguwasani pelabuhan-pelabuhan uga kutha krajanne ngewarisi kutha krajan karajan Kahuripan
Wewengkon kakuasaan Jenggala uga ngeliputi wewengkon Malang, Surabaya, Rembang lan Pasuruan utawa meh kabèh pasisir lor Jawa Wétan
Sajatiné Prabu Airlangga mecah karajan dadi 4 utawa 5 pérangan ning kang tumuwuh mung Jenggala karo Kadhiri (utawa Pangjalu/Panjalu), malah Jenggala akhire uga hilang amarga nggabung karo Kadhiri
Ana pirang-pirang versi kang nyrita'ake penggabungan Jenggala karo Kadhiri iki, ana kang disebabaké ana perkawinan pulitik antara ratu Kadhiri karo putri Jenggala yaiku putri Kirana uga ana kang nyebut yèn Jenggala kalah perang lawan karajan Kadhiri
Radha angèl nggole' tilas saka karajan Jenggala iki, ana candhi Prada ing dhusun Reno Pencil kabupatèn Sidoarjo ning candhi iku dirusak warga ing taun 1965 (peristiwa G 30 S/PKI)
Ing jaman mbiyèn wektu tata papréntahan ing kabupatèn Sidoarjo tesih nganggo sistem lawas, kabupatèn iki dibagi dadi pirang-pirang Kawedanan (setingkat karo Kacamatan saiki), yaiku antarané ana kang jenenge Kawedanan Jenggala, ning saiki wis dihapus
Peninggalan liya yaiku kesenian wayang lan uga gamelan Jawa pesat perkembangane ing jaman karajan Jenggala iki, mulane yèn nyrita'ake sajarah kesenian-kesenian Jawa iku mesthi kesebut jeneng-jeneng panguasa katurunan Airlangga iki
Radèn Panji Asmarabangun, putra Lembu Amiluhur iku dianggep kang ngréka wayang wong malah dadi dhalang ing pagelaran wayang ing Kraton Jenggala
Nganti saiki urung ana kepastian apa tokoh Panji Asmarabangun iki padha karo tokoh Panji Rawisrengga kang nganggo gelar Sri Suryawisesa, ratu Jenggala kaping loro, uga urung ana kepastian apa tokoh raden Panji Ino Kartapati (utawa kadhang ingaran Radèn Panji Kasatrian) kang ahli gamelan iku padha karo tokoh Panji Rawisrengga
Ing sumber liya ingaran yèn ratu kapisan karajan Janggala iku JayaNagara, lantes diganti déning putrane yaiku Wajadrawa, Wajadrawa lantes njodohake putine yaiku Putri Kirana karo Raja karajan Kadiri yaiku Kameswara
Perkawinan (pulitik) iki njalari Jenggala lebur ing Pangjalu lan tamat riwayate.
Kraton Pangjalu Karajan Pangjalu utawa kadhang ingaran karajan Kadiri utawa karajan Daha, yaiku sawijining Karajan kang dumunung ing Jawa Wétan watara taun 1042-1222M
Iku pecahan saka karajan Kahuripan saliyané karajan Jenggala
Karajan iki anané ing sisih kidul Jenggala lan ora nduwé garis pasisir