Exqrch/javanese-Komodo-pixelgpt huggingface dataset:
wujud wohè kaya néker, kulitè yen dijarnè nganti pirang-pirang dina bakal Arane Désa
Désa-désa ing Jawa Wétan/Jawa Tengah/DIY kang nganggo aran Kranji minangka jenengè désa yaiku:
Langon Langon "(Salvia occidentalis)" mujudaké tetuwuhan jinis "terna" kang ambuné bacin, umuré nganti taunan, banjur wiwit saka bagéyan ngisoré akèh kang ngepang lan rapet banget
Langon ing Jawa ana kang ngarani legetan, legetan warak, lan randha nunut
Jaman biyèn, langon akèh sing tuwuh ing Jawa Wétan mliginé ing panggonan sing dhuwuré sangisoré 800m dpl
Nalika jaman Walanda tetuwuhan iki wis dikenal bisa nyegah tuwuhé alang-alang, saéngga asring digunakaké minangka tetuwuhan kanggo nutup lemah ing tegalan, utamane kanggo lemah-lemah sing jinisé "margalit" (lempung)
Banjur, "Salvia occidentalis" nalika kuwi uga tau didadékaké tetuwuhan sing bisa nahan érosi ing bukit lan gunung kang nduwèni lèrèng medèni
Sanadyan mangkono, tetuwuhan iki nduwèni cacat, ya iku ora kuwat marang "ayoman" (ketutupan wit gedhi) amarga tetuwuhan iki mbutuhaké sunaré srengéngé
Akibaté, yèn tetuwuhan iki manggon sangisoré wit kang ketel banget, suwé-suwé tetuwuhan iki bakal mati
Désa-désa ing Jawa Wétan/Jawa Tengah/DIY kaang nggunakaké jeneng Langon minagka jeneng désa ya iku:
Kleca/Klego Kleca utawa Klego uga diarani "culiket", miturut penelitian K
Heyne ing buku "Tumbuhan Berguna Indonesia I-IV" (Badan Penelitian dan Pengembangan Kehutanan Departemen Kehutanan, 1987), jeneng latine "Dyospyros embryopteris"
Nanging, ing informasi liyané jeneng latiné "Diospyros malabarica"
Wit "kleca" utawa "klego" wis kalebu wit kang langka
Dhuwuré nganti 20–25 m karo gemangé 30–40 m
Ing jaman dhisik, wit kleco tuwuh ning dhataran cekak kurang saka 400 mdpl
Kayuné tau digawé, nanging kualitasé kurang apik
Wit "kleca" utawa "klego" wujudé isih ana ing Désa Randukuning, Kecamatan Pati, Kutha Pati
Wit "kleca" utawa "klego" utawa "culiket" ing Desa Randukuning iki bagian njabané wis kebungkus oyot wit-witan liyané, kaya ta wringin lan kenari, nanging nganti saiki isih tetep woh
Wohé minangka amba endhog pitik Jawa warna kuning tuwa campur orèn
Informasi sabanjuré gegayutan tuwuhan iki winates banget
Désa-désa ing Jawa Wétan/Jawa Tengah/DIY kang nganggo jeneng "kleca" utawa "klego" gawe jeng desa :
Gondoriyo (tuwuhan) Tujuwan nandur wit Gondoriyo utawa Gandaria ("Bouea Macrophylla") ing Jawa kanggo dirah wohé, godhongé, lan pangé
Woh Gandaria wernanè ijo nalika isih enom lan kerep didadékaké bahan rujak utawa campuran sambel gandaria
Woh gandaria sing mateng wernané kuning, rasané kecut-legi lan bisa dipangan langsung
Godhongé digunakaké kanggo lalapan
Pangé gandaria bisa digunakaké kanggo blabag utawa papan
Wit gandaria dhuwuré bisa nganti 25 m
Nalika wité kembang, biyasané ing sasi September-Desember
Wohé bunder kaya woh pelem cilik lan ngetokaké cairan kanthi ambu sing khas
Wit gandaria cocog dibudidayakaké ing wewengkon tropika teles sajroné lemah-lemah sing subur
Kanthi cara alami, tuwuh ing alas-alas papan sing cendhék utawa dhataran cendhék nganti papan sing dhuwure 300 m dpl
Nanging yén dibudidayakaké bisa tuwuh nganti dhuwur 800 m dpl
Gandaria umumé dirembakakaké kanthi winih, nanging gampang uga dirembakakaké kanthi cara cangkok lan tempelan
Gandaria lumayan kondhang ing Jawa Kulon lan rada kurang disenengi dening bebrayan ing Jawa Tengah lan Jawa Wétan
Ing Jawa, èwa semana Gondoriyo kadhangkala sengaja ditandur minangka tuwuhan pangayom utawa iyup-iyupan ing latar utawa tegalan
Désa-désa ing Jawa Wétan/ Jawa Tengah/ DIY/ sing nggunakaké aran Gondoriyo yaiku:
Kurung Kurung ("Gleichinia linearis") ya iku sawijining tuwuhan paku kang tuwuh sumebar warata ing Indonésia, saéngga nduwé aran béda-béda saben panggonan
Ing Acéh kena diarani "reusam", ing Minang "ransam" utawa "rasam", ing Sundha "paku andam" utawa "paku payung"
Ing Jawa dhéwé diarani "pakis andam", "pakis bantèngan", "pakis kurung", "pakis pranjangan", lan liya-liyané
Minangka sawijining tuwuhan paku, tuwuhan pakis kurung thukul nglinting
Ing Jawa lumrahé bisa tuwuh ana ing papan kang ajeg udan, udakara 2.800 m dpl
Wujudé tetuwuhan iki uga kaya suket, gedhènè udakara 3-5 cm lan dawanè isa tekan 10-15 cm
Godhong lan wit-witané piguna ing pakebonan tèh kanggo pawijén utawa stèk godhong
Ing kapungkur, wit pakis kurung kadadèkaké sulih pena ("kalam") saperlu kanggo nulis aksara Arab ing pondok pesantrèn
Amarga kuwi, Rumphius naté maringi tetengér tuwuhan pakis kurung iki "Filix calamaria"
Para panaliti saka Walanda uga mbabaraké yèn kulit wit pakis kurung ing kapungkur uga piguna kanggo anyaman déning warga Lumajang, lan bagéan njeroné kena kanggo anyaman kopyah
Désa-désa ing Jawa Wétan/Jawa Tengah/DIY kang nganggo jeneng kurung kanggo tenger désa ya iku:
Bodeh (tuwuhan) Bodeh ya iku sawijining tuwuhan kang cukul ana ing Jawa
Tuwuhan kang dijenengi bodeh ing Jawa ana telu
Saka hasil panalitèn K
Heyne ing buku "Tumbuhan Berguna Indonesia" I-IV (Badan Penelitian dan Pengembangan Kehutanan, Departemen Kehutanan, 1987), telu-teluné ya iku: bodeh ("Piper attenuatum"), bodeh ("Piper baccatum"), lan bodeh ("Piper bantemense")
Bodeh ("Piper attenuatum") lumrah disebut suruh abang
Biyen ditemokaké Rumphius kang cukul ana ing pinggir kali, ing rerungkudan lan ing pinggir alas tropis
Rasa godhongé mèmper-mèmper karo godhong suruh biyasa, nanging rasa pedhesé luwih alus
Yen diramas banjur digawé tapal ing weteng isa nyudakake lara panas lan muneg-muneg
Bodeh ("Piper baccatum") cukulé nyebar ing dataran sor
Diwartakaké godhongé isa dianggo ngobati lara watuk
Buahe kaya rempah-rempah lan luwih gedhé saka "Piper nigrum"
Bodeh ("Piper bantemense") biyen ana keistimewaan dhéwé
Dèsa-dèsa ing Jawa Tengah/Jawa Wétan/DIY kang nganggo aran Bodeh ya iku:
Pulosari Pulosari utawa bisa disebut Pulasari kanthi jenèng latin "Alyxia Stèllata" utawa "Alyxia Réinwardtii"
Tuwuhan iki biasané gampang bangèt ditemokake amarga tuwuh ana ing sakpanggon - panggon
Pulosari iki kalebu ing jinis tuwuhan pala kesimpar kang nduwèni wit cilik werna putih kecoklatan, nduwèni wujud bundér, lan pangé akèh dadi uripe tanduran iki sipate biasane nggubét tanduran sing ana sekitaré
amarga sipaté kang dianggep ganggu dadi akèh masarakat kang ora seneng
Heyne sajerone buku "Tumbuhan Berguna Indonesia I-IV" (Badan Penelitian dan Pengembangan Kehutanan, 1987), kulit sing ana ing pang mambu wangi nanging menawa dicakat nduwèni rasa pait lan getir
Kulité biasane dianggo jamu utawa ramuan obat tradisional kang disebut ádas pulasari' amarga dibarengi karo adas
ana ing mangsane ramuan iki manjur gawe sariawan
akèh bangét zat kang kinandhut sajronè kulit pulosari
mula, pulosari dianggep tanduran kang nduwèni mupangat kanggo ngobati macém - macém penyakit
Désa - désa ing Jawa Wetan/Jawa Tengah kang nganggo aran Bibis/Krincing, ya iku:
Laban (Tuwuhan) Laban yaiku salah siji wit sing ngasilake kayu sae ing Indonesia
Biasane cukul sae ing hutan sekunder, ing pinggire kali lan sakdawane dalan kelebu ing lahan marjinal
Wit laban ditemokake meh ing sak kabehe daerah ing Indonesia ing dataran rendah nganti 800 mdpl
Kabare ing kondisi tropis kados ing Kalimantan Timur, laban ngembang lan nguwoh meh saben wektu miwiti Januari nganti Desember
Tapi woh sing dipangan lan disebar manuk, bijine ora iso dadi kecambah yen ono ing ngisor naungan cahaya matahari sing kirang
"Vitex pinnata" kagungan kayu sing kuat sanget lan tahan suwe, malah nek sering keno banyu utowo lemah tetep ora ngalami ganti
Sebab iku kayu laban sering dikanggo gawe lawang, dipan lan mebel
Godong lan kulit kayu laban iso dikanggo ngobati loro weteng, demam lan malaria
Dene wong Dayak nggawe godhonge kanggo obat disentri
Ing semenanjung Melayu, godhong laban lan kulit kayune dikanggo cara tradisional kanggo ngobati penyakit wajah lan luka-luka
Desa-desa ing Jawa Timur/Jawa Tengah/DIY kang nganggo aran laban kanggo jenege deso, yaiku
Krasak (tetuwuhan) Wit Krasak ya iku salah sawijiné wit-witan sing duwèni sapérangan jeneng, kaya ta; jerakah, bulu, gedag, degat, rasak, ipik, opak, lan liya-liyane
Miturut paniltèn sing ditindakakke K
Heyne ing buku "Tumbuhan Berguna Indonesia" I-IV (Badan penelitian dan Pengembangan Kehutanan Departemen Kehutanan, 1987) diandharaké yèn wit krasak duwèni godhong sing akeh lan duwuré bisa nganti 25 m
wektu isih cilik wit krasak ora duwèni lonjor, banjur wiwit kabentuk lonjor semu sing campuran lan duwéni oyod gantung akeh
rikala jaman biyèn, wit-witan iki ana ing leladan kidul wétan sing duwuré sanisoré 200 mdpl
Ing wayah tartamtu godhong-gondhongé padha gogrog senadyan ora suwé
miturut sujarahé ing Jawa pucuké godhong sing isih enom bisa dimasak gawé jejangan kanggo lawuh mangan sego lan godhong sing tuwa asring digawé pakané kewan ternak umpamané pakané jaran
Pakulinan kasebut uga ana ing pulo-pulo liya ing Indonesia
désa-désa ing Jawa Wétan/Jawa Tengah/DIY sing nganggo jeneng Krasak ya iku :
Plumpung Ing Jawa, kang disebut plumpung "(Pbragmites karka)" yaiku jeneng suket
Tuwuhan taunan, wité rosa,lan uga mlumpuk
Heyne ing buku "Tumbuhan berguna Indonesia I-IV (Badan Penelitian dan Pengambangan Kehutanan Departemen Kehutanan, 1987)," suket iki tuwuh ing papan endhèk kang hawane panas nganti adhem
Ing Jawa, suket iki ora mung diarani "plumpung", nanging uga "plumping, glagah, asu", utawa "prumpung"
suket iki uwité bolong, lan dhuwuré utawa dawané 2-4m
Godhongé dawané 20–60 cm lan ora duwe wulu
kadhangkala bisa digawé nam-naman nanging ora bisa kanggo suwe
Désa-désa ing Jawa Wétan/Jawa Tengah/DIY sing nggunakké jeneng plumpung dadi jeneng desa yaiku:
Cepogo Cepogo/Cepaga "(Dysoxylum desyflorum)" yaiku tuwuhan kang arep ora bisa ditemukake maneh ning Jawa, lan kari dadi warisan jenenge sing bisa langgeng dadi jeneng pirang pirang desa
Miturut penelitian K.Heyne ing njero buku "Tumbuhuhan Berguna Indonesia I-IV" (Badan Penelitian lan Pengembangan Kehutanan Departemen Kehutanan,1987), diandharake yen cepogo yaiku sajenise tuwuhan alas sing akeh digawé kayune pas jaman biyen.m Tuwuhan cepogo dhuwure iso nganti tekan 30 - 40 meter lan diameter watang kayune iso luih 1 meter
Kayune cukup kuwat, atos, abot lan tahan banyu
Wernane kuning enom sampek abang coklat lan kileng kileng
Ing jaman biyen kayu cepogo akeh dadi bahan gawe prabotan omah tangga utawa jembatan
Masyarakat ning Jawa ngasi bisa sampek madani kualitas kayu cepogo padha karo kayu Jati
Kayu cepogo ing jaman biyen akeh digawé nggawe roda gerobak (pedati)
Amarga, kayune gampang digawé, tahan air, lan saumpama digawé papan omah metu ambu arum sing nyegerake
Ngelingake kualitas kayu cepogo sing cukup kuwat lan apik gawe keperluan, layake pembudidaya saperlu mbangun maneh
Amarga, masyarakat Jawa bener-bener kelangan jinis jinis kaya kayu kaya ngene iki, sawatara kabutuhan kayu bangunan ing zaman saiki terus mudhak
Desa- desa ing Jawa Wetan/Jawa Tengah/DIY sing migunakake jeneng cepogo dadi jeneng desa, yaiku :
Kopen Kopén yaiku salah sawijing jinisé tuwuhan alas sing ana ing Jawa
tuwuhan kopén ana loro, yaiku kopén lan kopén
Dhuwuré tuwuhan kopén ing sangisoré 1.000 m dpl
Dhuwuré isa nganti 30 métèr lan lonjoran kayuné rata-rata duwèni diameter 50 séntimétèr
Dilapurné karo Héynè, sipaté kayu kopén ora diwèruhi
Sawetara padha ana lapuran liya nyèbutaké kopén iku kayuné cukup apik, atos, lan nduwéni werna coklat ènom
Akéh ayaké isa digunakaké gawé kapal
Déné wit Kopén, diwèruhi wit asli Asia Tènggara
Dhuwuré 20 métèr lan gèdhiné 35 séntimétèr
Umumé isa diwèruhi ing kèdhuwuran sangisoré 1.000 métèr dpl
Pigunakaké ora diw Arané désa
Désa-désa ing Jawa Kulon/Jawa Wétan/DIY sing gawé aran Kopén yaiku :
Keben Wit keben ("Barringtonia asiatica)" ana uga kang nyebut wit butun utawa butung
Wit iki thukul ing pasisir-pasisir laladan tropika, lan ing Jawa asring banget sinebut "putat sagara." Wohé kumampul ing banyu, saéngga kasebar kanthi amba marang akèh pulo lan pasisir
Dhuwur tanduran bisa nganti 30 m
Kadhang kala keben ditandur minangka wit rerenggan
Wit lan wiji ngandhut saponin kang bisa digunakake minangka wisa iwa dicampur karo tuba
Yen wijine dipanasake banjur diperen bakal pikantuk lenga kang arupa rada abang
Ing Jawa, banyu kang pikantuk saka wijiné bisa digunakaké minangka lem kanggo payung lan kanggo matèni lintah
Ing Indonésia, keben naté pikantuk wasésa minangka wit bedhamèn
Wasesa kuwi ditetepaké déning Presidhèn Soeharto ing Hari Lingkungan Hidup, 5 Juni 1986
Téma Hari Lingkungan Hidup taun iku ya iku "A Tree for Peace"
Ing Kraton Yogyakarta, ana laladan kang diarani Masjid Keben
Kocapa, keben ing Kraton Yogyakarta nduwèni makna minangka lambang nagari kang agung lang resik
Kajaba iku, keben uga nduwèni makna nengenaké bebener
Kejaba ing Yogyakarta, keben uga duwé crita ing Pulo Anak Krakatau
Kocapa, keben ya iku tanduran pisanan kang thukul ing pulo iku sawisé mbledhosé Gunung Krakatau
Désa-désa kang ana ing Jawa Wetan/Jawa Tengah/DIY kang nggunakaké jeneng keben minangka jeneng désa ya iku:
Klampis Wit Klampis "(Acacia tomentosa)" nduwéni pang sing cilik nganti sedhengan, dhuwure antara 5-10 m, lan gedhine pang kira-kira 50 cm
Klampis nduwèni sipat bisa nggogrogaké godhong
Pang-pang anakan sing isih enom nduwèni rambut kuning, rapet, kanthi eri akèh lan ukurané gedhi tur dawa
Wit iki umumé diweruhi thukul ing alas jati utawa ara-ara sacedhaké panté
Ing Jawa Wetan uga diweruhi ing alas musim
Sok-sok klampis uga ditandur ing sadawané pinggir dalan lan galengan-galengan sawah
Lumrahé klampis thukul kanthi becik ing panggonan sing dhuwuré nganti 500 m dol
Wit iki nduwèni kembang ing wulan-wulan Oktober nganti Juni
Klampis diopèni kanggo digunakaké kayuné
Upamané kayu cethik geni, gagangé pacul, lan cekelané arit, lan liya-liyané
Kayu klampis kagolong kayu sing nduwèni kwalitas sedhengan
Kulit pangé klampis rasané pait, ambuné ora énak, lan kerep digunakaké kanggo tamba jaran
Urat saka kulit kayuné liyar banget lan digunakaké kanggo tali utawa dhadhung
Tlutuhé digunakaké kanggo nggawé mangsi
Thukulan lan godhong-godhongé sing enom disenengi ingon-ingon, masiya nduwèni eri
Kajaba kuwi, godhong klampis bisa didadèkaké rabuk ijo
Cedhak-cedhak iki, klampis akeh sing didadèkaké tetuwuhan cebol "(bonsai)" kanthi rega adolé cukup dhuwur
Désa-désa ing Jawa Wetan/Jawa Tengah/DIY sing nggunakaké jeneng klampis minangka jeneng désa yaiku:
Dieng (tuwuhan) Dieng ("Chenopodium album") salah sawijining tuwuhan arupa sayuran utawa jejanganan, ingkang dibudayakake masyarakat Jawa
Heyne sajroning buku "Tumbuhan Berguna Indonesia I-IV" (Badan Penelitian dan Pengembangan Kehutanan Departemen Kehutanan, 1987), sakliyane diarani dieng, ana uga ingkang ngarani tuwuhan iki "bieng"
Sajroning buku kasebut diandharake dieng kalebu tuwuhan musiman
Cabange lurus lan bisa tuwuh nganti kadhuwuran 0,5-2,5 m
Awit jaman rumiyin ing pegunungan Tengger, tuwuhan iki dibudidayakake kanggo sayuran utawa jejanganan
Nanging, ing dhaerah liya wonten ing kadhuwuran 1.200-3.000 m dpl
Kaya ta ing Tangkuban Perahu tuwuhan iki namung dijarake
Sakjane tuwuhan iki cekap akeh ngebaki lemah utawa lemah-lemah tani duweke rakyat
Sanajan angel ditepangi lan dingerteni manpaate, nanging jeneng dieng malah dadi kaloka awit dilestarikake dadi jeneng kawasan lemah dhuwur Dieng
Nanging, masyarakat jaman saniki ora mangerti bilih dieng utawa bieng iku sejatine jeneng tuwuhan ingkang tau ngrembaka ing wilayah iku
Desa-desa ing Jawa Tengah/Jawa Wetan/DIY ingkang migunakake jeneng dieng dadi jeneng desa, ya iku:
Kiringan Wit kiringan "(Horsfieldia irya)" ing Sundha lumrahé diarani "kalapa tiyung"
Ana ing Jawa wit ana sing ngarani kalak pacung, kiringan, utawa klapan
Wit kiringan dhuwuré bisa nganti 20-25 m lan gedhéné 40-70 cm
Wit kasebut sumebar ana ing Nuswantara sandhuwuré 1.000 mdpl
Diwartakaké rikala jaman biyèn ana ing Jawa Tengah, wit kiringan thukul ana ing dhaérah sangisoré 500 mdpl
Hèyné sajroné buku sing irah-irahané "Tumbuhan Berguna Indonesia I-IV" (Badan Penelitian dan Pengembangan Kehutanan Departemen Kehutanan, 1987), kayune awerna ijo tuwa, atos, lan raté alus
Kayuné gampang diwernani lan gampang garing tanpa mlethèk utawa béngkong
Diwartakaké menawa kembangè akèh lan ambuné arum mèmper kembang cempaka
Ana ing désa-désa sakupengé Jawa Timur/Jawa Tengah/DIY sing nggunakaké aran wit kiringan minangka aran désa, kaya ing ngisor iki:
Krikil (tuwuhan) Wit krikil ("Arytera litoralis") miturut panlitèn K
Heyne sajroné buku "Tumbuhan Berguna Indonesia" I-IV (Badan Penelitian lan Pengembangan Kehutanan Departemen Kehutanan, 1987), ing Sunda diarani "ki lalayu"
Ing Jawa saliyané krikil ana sing ménéhi jeneng "goléng", "penjalinan", "sampiraja", lan ing Madura diarani "kesamphih rajé"
Wit iki biyasané béngkong
Dhuwuré antarané 10-18 m kanthi gedhé wité 20-50 cm
Tuwuhe kasebar ing sapérangan pulo, kagolong ing Jawa ing dhuwur sangisoré 1.200 m dpl
Kayuné arang dimanfaataké, apa manèh kanggo bahan bangunan omah amarga béngkong nemen lan cilik
Sajroné pangrembakané wit krikil wis arang ditemokaké ing Jawa
Désa-désa ing Jawa Wétan/Jawa Tengah/ DIY sing nggunakaké aran Krikil ya iku:
Besolé (tuwuhan) Besolé ("Cydenanthus excelsus") kuwi jeneng tetuwuhan sing ana ing papan rendah nganti papan sak duwur é 400m dpl
Besolé iso cukul nganti 20–30 m lan ombo watang é 1 m
Jaman biyen watang besolé umum é digawé kayu bakar mulané besolé jarang dibudidaya'né
Saiki besolé mlèbu dadi tetuwuhan ingkang angel digoleki utawa langka
Heyne ingkang dibabarké ing "De Indische Veergiftrappotryen" no.50, kulit besolé yen ditumbuk lan dicampur panganan utawa ombèan iso nyebabaké mendem malah iso nganti bangka
Besolé wes biasa dadi aran désa ing Jawa Wétan lan Jawa Tengah
Désa ing Jawa Wetan lan Jawa Tengah kang kanggo aran besolé
Kudu Kudu utawa "Morinda tinctoria" yaiku salah sawijing jinis tetuwuhan kang nduwéni manpaat akéh banget
Miturut panliten saking K
Heyne ing buku "Tumbuhan Berguna Indonesia I-IV (Badan Penelitian dan Pengembangan Kehutanan Departemen Kehutanan, 1987)," tetuwuhan kudu ing Jawa nduwéni jeneng aran manéka werna, ana sing ngarani "kudu kras'.""." Wit kudu iku kurang luwih nduwéni dhuwur 14 m lan wité ambané bisa nganti 35 cm
Kudu kasebar ing Asia kidul lan Nusantara, nanging ing Pulo Jawa tetuwuhan kudu namung kasebar ing Jawa Tengah lan Jawa Wétan
Tetuwuhan iki bisa urip ing papan sing dhuwuré kurang luwih 500 m dpl mangisor
Miturut "informasi," ing Ponorogo kulit oyot lan kulit wité tuwuhan kudu bisa digunaaké kanggo ménehi werna kuning ing kain utawa sandhangan
"informasi" saliyané ana sing nyebutaké yén kayu kudu iku jarang digunaaké déning masyarakat Jawa
Nanging, yén ing Sulawesi kayu kudu mangkono digunaaké kanggo "alas tiang" omah"." Carané yaiku, kayu kudu sing wis tuwa dikubur nganti 2 tahun (digawé "fosil") supaya dadi atos.
Klitik Klitik iku jenengé suket nang Jawa
Heyne seng ono ning buku "Tumbuhan Berguna Indonesia I-IV" (Badan Penelitian dan Pengembangan Kehutanan Departemen Kehutanan, 1987), nang Jawa, dingerteni ana telu jenis suket sing padha-padha diarani Klitik
Ya iku, klitik ("Apluda mutica"), klitik utawa klitik kebo ("Polytoca braceteata)." Klitik ("Apluda mutica)", ya iku alusané suket taunan sing isa duwe dhawa 1-3 m
Batangé tlèsèr nang lemah yen pethuk rambit isa munggah mendhuwur
Tanduran iki tuwuh amba nang Jawa lan isa waluya nang akéh ana lemah sampé kedhuwuran 1.500 m dpl
Masiya adané cukup akéh, nanging ora dimanfaatné masyarakat gawe pakan kewan ternak soalé kualitasé sing awon.
Kotes Kotès ("Celtis cinnamomea") yaiku salah sawijining wit 'anèh' ing Jawa
Amarga kayuné angganda kaya tai (tènja) sapérangan masarakat ana kang ngarani 'kayu tai'
Amarga akèh sing ora betah kalawan gandané nalika sawisé ditegor (isih seger) amarga gandané sing nyegrak banget
Wit iki isa tuwuh nganti dhuwur watara 20-30 m, kanthi gemang 35-80 cm
Wit kotes dikabaraké naté akeh manggon ing pérangan wetan pulo Jawa
Heyne ing sajrone buku "Tumbuhan Berguna Indonesia I-IV" (Badan Penelitian dan Pengembangan Kehutanan Depaertemen Kehutanan, 1987), kayu kotès dikabaraké naté digunakaké kanggo gantiné menyan
Saliyane iku ing Jawa Tengah, sawise kayu kotès iki diremet-remet lan dicampur bawang naté digunakaké kanggo obat lara panas
Ana uga kang nyebutaké yen kayu kotès yen dicampur karo jinten lan tumbar bisa kanggo ngobati weteng mules
Désa-désa ing Jawa Wétan/Jawa Téngah/DIY kang nganggo aran Kotès ya iku:
Patikan Patikan ("Euphorbia hirta") yaiku tuwuhan kèwan ingon sing nduwèni kasiyat akèh nanging ora ana wong sing ngerti
Kerep diidak lan disepelake, ning nduwèni kasiyat sing akèh banget
Patikan iki nduwèni umur sing cendèk, awit ngepang wiwit bongkot lan dhuwurè nganti 60 cm
Ing Jawa tuwuh ana papan kang cendhèk nganthi 1.500 m dpl
Ing lemah sing ora lembab lan akèh sukét
Miturut K.Heyne sajrone buku "Tumbuhan Berguna Indonesia I-IV" (Badan Penelitian dan Pengembangan Kehutanan Departemen Kehutanan, 1987)
Tanduran sing diarani patikan ing Jawa keperang dadi patikan jawa, patikan kebo ("Euphorbia hirta"), patikan "(Wahnlenbergia marginata)", patikan cina "(Euphorbia prostata)", patikan cina (Hydrocotyle sibthorpioides dan Euphorbia thymifolia)
Tuwuhan iki nduwèni kasiyat kanggo lara, kaya ta bronchitis, asma, disentri, ambein lan gegelen.Carane yaiku digerus, isa kanggo ngilangi borok
Godokan godonge bisa kanggo ngobati disentri, ambein, lan gegelen
Dèsa-dèsa ing Jawa Wetan/Jawa Kulon/DIY sing nggunaakè jeneng patikan kanggo jenéng dèsa yaiku:
Mlandingan/Manding Tetuwuhan ing jagadé pulo Jawa manèka werna jinise
Salah sawijiné ya iku manding/mlandingan/lamtoro ("Leucaena glauca")
Tetuwuhan iki wis rumaket dening bebrayan Jawa, kabukti saka akèhé tetuwuhan iki kang dibudidayakaké wiwit jaman kawuri
Lamtoro bisa kanggo pager ing empèran omah, kanggo pakan kewan ternak, lan bisa ditandur minangka sarana "penghijauan" ing lemah-lemah garing
Lamtoro uga bisa ditandur ing kebun minangka pangayom tanduran kopi, coklat lan teh
Lamtoro kalebu tetuwuhan pènèk ("panjat)" kanggo tetuwuhan lada, panili, lan lombok
Tetuwuhan Lamtoro iki bisa tuwuh nganti 20 meter, ananging umume mung nganti 5-10 meter
Lamtoro mujudaké tetuwuhan polong-polongan kang sarwaguna lan akèh ditandur ing Jawa
Sasuwéné iki Lamtoro disenengi bebrayan minangka pangasil kayu bakar ing padesan, jalaran kobong kayu Lamtoro kasebut alon, keluké uga saithik
Arang kayu Lamtoro uga nduwéni kualitas apik
Ing Jawa Wetan, kayu Lamtoro digunakake kanggo sarana bahan kertas
Bab kasebut jalaran kayu Lamtoro minangka pangasil pulp (bubur kayu) sing apik lan cocog kanggo prodhuksi kertas utawa rayon
Woh, godhong saka tetuwuhan Lamtoro uga bisa digunakake kanggo panganan lan sarana obat kanggo bebrayan tradhisional
Dèsa-dèsa ing Jawa Wetan/Jawa Tengah/DIY kang nganggo aran Mlandingan ya iku:
Mundu Mundu "(Garcinia dulcis)" yo iku tetuwuhan sing bleger weté iku ukurané sedengan lan ijo sak lawasé
Artine, ora ngalami gugur godong
Batange tegep, wenone coklat lan duwuré nganti 20 m
Wet-wetan iki cukul ing kang apik nganti keduwurané 1.500 m dpl
Uwoé bunder koyok bal pingpong, yen wes mateng wernoné kuning, alus, lan tipis kulité
Daging uwoé wernoé kuning, mbanyu lan rasane manis-manis asem
Wet-wetan iki ngembang ing wulan-wulan Apri-September
Uwoé matang ing Juli-November
Uwoé mundu iso dipangan langsung lan digarap dadi selai nganti iso dadi campurane jamu tradisional
sedangkan ing jaman bien, kayu lan kulité cerrek digawé sebagai bahan campuran gawene werno ijo asli
Perlu diperatéakén ketiko mangan uwoé mundu secara langsung iyo iku getaé
Uwoé yen akeh ngandung vitamin C iki ngeduwei getaé yen iso dadeake iritasi enteng marang lambe gawe sing ora biasa
Maka lek katé mangan luwé apik di lucuti kulite lan diweso dikek nganti geta uwoé iku ilang
Ing jero tradisi pewarasan ing Jawa, pucuké godong mundu enom iso digaweaken ngobati mencret
Anadéné kulité dhangan didadéaké sebagai bahan gawe ngewarnoi tiker
Désa-désa ing Jawa Etan/ Jawa Tengah/ DIY kang nganggo aran Mundu ya iku:
Wit Kresek Wit krésék("Dodonara viscosa") manut panèlétén K
Heyne ing buku "Tumbuhan Berguna Indonesia I-IV"(Badan Penelitian dan Pengembangan Kehutanan Departemen Kehutanan, 1987), nduweni jeneng liyane sing cèkap akeh
Ana sisan pratèla sing ngarani jeneng latinné "Rhyncocarpa monophylla." Ning Sundha diarani "Cantigi"
Ning Jawa ana sing diarani wit mésèn, kese, kisig, krésék, lan tèngsék
Wit iki dhapuran, grombolané wit cilik-cilik, dhuwure pantaraning 2-10 meter
Thukul nganti lemah dhuwur, ning lemah wèdhi wangên idêp wewaton, nduwé akeh cabang