Exqrch/javanese-Komodo-pixelgpt huggingface dataset:
Sanadyan boten mawi titi-mangsa utawi boten nyebat namanipun satunggaling ratu, nanging kedah dipun-papanaken wonten ing ngriki; awit tetembunganipun ketawis bilih barakan kaliyan serat kakawin Arjunawiwaha saha kakawin Sutasoma
Makaten ugi falsafahipun inggih terang manawi kakawin Parthayajña punika tumut grupipun serat jaman Majapait tengahan dumugi pungkasan
Menggah ingkang dipuncariyosaken, lelampahipun para Pandhawa ing sasampunipun kawon main dhadhu
Sareng para Pandhawa kawon anggènipun main dhadhu kaliyan para Korawa
Sang Dropadi dipun-wudani déning sang Sakuni, dipun-jambak kalarak wonten ing ngajengipun para ratu ingkang sami pasamuwan wonten ing kadhaton Ngastina
Para Pandhawa lajeng kedah nglampahi ukum bucal wonten satengahing wana laminipun 12 taun
Prabu Yudhisthira rembagan pundi ingkang dipundunungi
Sang Bima usul, prayogi ngamuk kémawon; pejah gesang sampun kantenan, boten amemanjang wirang
Kepanggihing rembag, sang Arjuna kadhawuhan tapa
Sang Arjuna mangkat dhateng ing redi Indrakila, mampir ing patanipun bagawan Mahayani ing wana Wanawati
Sareng sampun lumampah malih, sang Arjuna wonten ing Wana kapanggih déwi Sri wahyuning karaton Indraprastha, késah saking kadhaton awit saking tindhakipun prabu Yudhisthira kirang prayogi
Sang bathari Sri sagah wangsul dhateng kadhaton anggeripun dipunreksa ingkang saé
Déwi Sri sasampunipun maringi pitedhah, lajeng muksa
Sang Arjuna lajeng kepanggihan kaliyan bathara Kamajaya
Sang Arjuna dipunparingi wulang saha dipunngandikani bilih badhé manggih pakéwed saking danawa nama pun Nalamala, sirahipun tiga; satunggal sirah gajah, satunggal sirah danawa, ingkang satunggal malih sirah garudha
Sang Kamajaya sasampunipun dawuh lajeng musna
Dumugi sapinggiring talaga ageng sang Arjuna saestu kapanggih danawa pun Nalamala
Pun danawa ngancap sang Arjuna samadi, lajeng katingal gadhah slira bathara
Pun danawa dados ajrih, lumajeng, nanging mawi ngancam bilih badhé medal malih mbènjing yèn sampun jaman Kaliyuga
Sang Arjuna nglajengaken lampah dumugi patapanipun bagawan Wyasa (Abiyasa); ing sasampunipun matur yèn kautus ingkang raka prabu Yudhisthira tapa dhateng Indrakila, bagawan Wyasa maringi piwulang saha pitedhah prenahipun redi Indrakila
Sang Arjuna lajeng yasa tapa wonten ing ngriku
Kakawin Parthayajña uga wonten manggalanipun
Ing ngandhap punika manggala saha jarwanipun.
Dhaptar powiat ing Polen Pratélan iki pratélan powiat ing Polen
Sawijing powiat iku tlatah papréntahan tingkat II ing Polen sangisoring provinsi ("województwo") lan sadhuwuré "gmina"
Powiat iku bisa dipadhakaké karo kutha otonom utawa kabupatèn ing Tanah Jawa
Ing ngisor iki powiat-powiat iki digrupaké miturut provinsi
Nanging kutha-kutha otonom sing satingkat karo powiat uga dilebokaké pratélan
Banjur ibukutha saben powiat uga tinulis.
Layang Wangsakerta Naskah Wangsakerta iku istilah sing ngrujuk marang sakumpulan naskah sing dinuga kasusun déning Pangeran Wangsakerta pribadi utawa "Panitia Wangsakerta"
Naskah iki katemokaké saka Kasultanan Cirebon déning Atja, ‘’Kepala Babagan Kepubakalaan dan Kemuséuman’’ Jawa Kulon
Naskah-naskah mau akèh katliti déning Ayatroehedi lan Edi S
Ekajati Naskah iki isih dianggep kontrovèrsial déning para ahli sajarah Nusantara
Manut isi "Pustaka Rajya Rajya i Bhumi Nusantara" parwa V sarga 5 sing pratélan pustaka, paling ora ana 1.703 naskah, lan ing antarané 1213 kasusun déning Pangéran Wangsakerta lan panitiané
Ing bubuka saben naskah Wangsakerta tansah kasebutaké duk dumadiné naskah-naskah mau
Manut katrangan ing naskah-naskah mau, panitia iki kagawé déning Pangeran Wangsakerta saka pameling ramané, Panembahan Girilaya, supaya gawé naskah kang isiné carita-carita kraton-kraton ing Nusantara
Kaya déné kaanan jaman saiki, pangeran iki banjur ngudi lan ngumpulaké para ahli sajarah saka sa-Nusantara
Para ahli mau kakumpulaké lan nganakaké ‘’gotrasawala’’ (simposium)
Manut katrangan ing naskah-naskah iku, gotrasawala iku ing antarané warsa 1599 Saka (1677) M)
naskah kababar nganti 21 taun (rampung 1620 Saka, 1698 M)
Katemokaké naskah iki ing watara taun 1970-an agawé gumbira lan agawé pirembugan ramé
Boechari, ahli sajarah saka Universitas Indonésia nganggep yèn naskah-naskah iku durung bisa kagawé sumber sajarah
Malah, Boechari nganggep yèn naskah iku asli nanging palsu, ya iku digawéné ing taun antarané 1950-1970
Pranyatan iki kagandhèng klawan gathuké naskah-naskah mau (kanthi tinambahan sawatara katrangan) karo téyori-téyori para ahli sing kawetokaké antarané taun-taun iku
Kontrovèrsi iki naté dicoba karampungaké kanthi nganakaké dhiskusi ing Universitas Tarumanagara, 6 September 1988
Sawetara ahli sing ora sarujuk antarané: Soekmono, dan Soejono, lan Edi Sedyawati
Seka pirembugan mau, kaputusaké yèn Naskah Wangsakerta isih durung bisa kadadèkaké sumber sajarah, primèr utawa sekundhèr
Isih butuh panalitèn manèh supaya naskah mau bisa pinercaya
Luwih saka saparo naskah kataliti Pusat Penelitian Arkéologi Nasional
Kanthi cekak aos pamimpin tim panalitén Suwendi Montana angucap,"Naskah-naskah iku palsu."
Pranyatan iki kanthi dhasar lembaran daluwang iku jebul ora saka kertas kuna saka kayu, nanging saka kertas manila
Ana uga wekas gurat potlot
Kajaba iku, basa Jawa Kuna sing kagunakaké ora cocog karo jamané
Ekajati, sing sengkud naliti naskah iki, ora sarujuk amarga durung ana panalitén sing pinercaya kanthi ilmiah mbuktèkaké naskah-naskah mau palsu
Déné Atja nganggep kritikan Boechari ora trap amarga Boechari iku ahli epigrafi sing magepokan karo prasasti, dudu naskah
Naskah-naskah sing saka kertas manila iku uga bisa waé tinulad saka asliné.
Powiat Chodzież Powiat Chodzież iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Chodzież
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 46.956jiwa.
Powiat Czarnków-Trzcianka Powiat Czarnków-Trzcianka iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Czarnków
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 86.142 jiwa.
Powiat Gniezno Powiat Gniezno iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Gniezno
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 140.262 jiwa.
Powiat Gostyń Powiat Gostyń iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Gostyń
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 75.678 jiwa.
Powiat Grodzisk Wielkopolski Powiat Grodzisk Wielkopolski iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Grodzisk Wielkopolskie
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 49.255 jiwa.
Powiat Jarocin Powiat Jarocin iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Jarocin
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 70.314 jiwa.
Powiat Kalisz Powiat Kalisz iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Kalisz
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 80.151 jiwa.
Powiat Kępno Powiat Kępno iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Kępno
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 55.194 jiwa.
Powiat Koło Powiat Koło iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Koło
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 88.851 jiwa.
Powiat Konin Powiat Konin iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Konin
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 123.184 jiwa.
Powiat Kościan Powiat Kościan iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Kościan
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 77.675 jiwa.
Powiat Krotoszyn Powiat Krotoszyn iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Krotoszyn
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 76.959 jiwa.
Powiat Leszno Powiat Leszno iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Leszno
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 49.687 jiwa.
Powiat Międzychód Powiat Międzychód iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Międzychód
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 36.332 jiwa.
Powiat Nowy Tomyśl Powiat Nowy Tomyśl iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Nowy Tomyśl
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 71.737 jiwa.
Powiat Oborniki Powiat Oborpunika iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Oborpunika
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 55.793 jiwa.
Powiat Ostrów Wielkopolski Powiat Ostrów Wielkopolski iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Ostrów Wielkopolskie
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 158.602 jiwa.
Powiat Ostrzeszów Powiat Ostrzeszów iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Ostrzeszów
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 54.374 jiwa.
Powiat Piła Powiat Piła iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Piła
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 137.127 jiwa.
Powiat Pleszew Powiat Pleszew iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Pleszew
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 61.842 jiwa.
Powiat Poznań Powiat Poznań iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Poznań
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 288.012 jiwa.
Powiat Rawicz Powiat Rawicz iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Rawicz
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 59.221 jiwa.
Powiat Słupca Powiat Słupca iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Słupca
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 58.862 jiwa.
Powiat Szamotuły Powiat Szamotuły iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Szamotuły
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 85.773 jiwa.
Powiat Środa Wielkopolska Powiat Środa Wielkopolska iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Środa Wielkopolska
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 54.630 jiwa.
Powiat Śrem Powiat Śrem iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Śrem
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 58.556 jiwa.
Powiat Turek Powiat Turek iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Turek
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 83.686 jiwa.
Powiat Wągrowiec Powiat Wągrowiec iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Wągrowiec
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 67.460 jiwa.
Powiat Wolsztyn Powiat Wolsztyn iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Wolsztyn
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 54.583 jiwa.
Powiat Września Powiat Września iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Września
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 73.658 jiwa.
Powiat Złotów Powiat Złotów iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané yaiku Złotów
Powiat iki papané ana ing provinsi Wielkopolskie lan sing ndunungi 68.522 jiwa.
Powiat Aleksandrów Powiat Aleksandrów iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Aleksandrów Kujawski
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 55.271 jiwa.
Powiat Brodnica Powiat Brodnica iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Brodnica
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 74.999 jiwa.
Powiat Bydgoszcz Powiat Bydgoszcz iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Bydgoszcz
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 93.735 jiwa.
Powiat Chełmno Powiat Chełmno iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Chełmno
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 51.508 jiwa.
Powiat Golub-Dobrzyń Powiat Golub-Dobrzyń iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Golub-Dobrzyń
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 45.107 jiwa.
Powiat Grudziądz Powiat Grudziądz iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Grudziądz
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 38.433 jiwa.
Powiat Inowrocław Powiat Inowrocław iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Inowrocław
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 165.969 jiwa.
Powiat Lipno Powiat Lipno iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Lipno
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 66.150 jiwa.
Powiat Mogilno Powiat Mogilno iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Mogilno
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 46.972 jiwa.
Powiat Nakło Powiat Nakło iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Nakło nad Notecią
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 84.607 jiwa.
Powiat Radziejów Powiat Radziejów iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Radziejów
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 42.300 jiwa.
Powiat Rypin Powiat Rypin iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Rypin
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 44.373 jiwa.
Powiat Sępólno Powiat Sępólno iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Sępólno Krajeńskie
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 40.843 jiwa.
Powiat Świecie Powiat Świecie iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Świecie
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 97.130 jiwa.
Powiat Toruń Powiat Toruń iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Toruń
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 87.821 jiwa.
Powiat Tuchola Powiat Tuchola iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Tuchola
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 47.190 jiwa.
Powiat Wąbrzeźno Powiat Wąbrzeźno iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Wąbrzeźno
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 35.023 jiwa.
Powiat Włocławek Powiat Włocławek iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Włocławek
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 85.514 jiwa.
Powiat Żnin Powiat Żnin iku "powiat" (kaya déné “kabupatèn” in Tanah Jawa) ing Polen
Kutha krajané ya iku Żnin
Powiat iki papané ana ing provinsi Kuyawia-Pomerania lan sing ndunungi 69.751 jiwa.
Candhi Sukuh Candhi Sukuh iku komplèks candhi agama Hindhu kang papané ana ing Kabupatèn Karanganyar, eks Karesidenan Surakarta, Jawa Tengah
Candhi iki bisa digrupaké candhi Hindhu amarga ing kéné tinemu obyèk pepujèn lingga lan yoni
Candhi iki dianggep kontrovèrsial amarga wujudé kang kurang lumrah lan amarga akèhé obyèk-obyèk lingga lan yoni kang nglambangaké seksualitas
Situs candhi Sukuh tinemu manèh nalika jaman papréntahan Britania Raya ing Tanah Jawa ing taun 1815 déning Johnson, Residhen Surakarta
Johnson kala iku ditugasi déning Thomas Stanford Raffles kanggo nglumpukaké dhata-dhata kanggo nulis bukuné "The History of Java"
Banjur sawisé mangsa papréntahan Britania Raya wis liwat, ing taun 1842, Van der Vlis, kang nduwé warganagara Walanda nganakaké panlitèn
Banjur ing taun 1928, pamugaran diwiwiti
Lokasi candhi Sukuh anané ing gegeré Gunung Lawu kang papané kurang luwih 1.186 mèter sadhuwuring sagara ing ko'ordhinat 07o37, 38’ 85’’ Lintang Kidul lan 111o07
Candhi iki papané ana ing dukuh Berjo, désa Sukuh, kacamatan Ngargoyoso, Kabupatèn Karanganyar, eks Karesidenan Surakarta, Jawa Tengah
Candhi iki adohé kurang luwih 20 kilomèter saka kutha Karanganyar lan 36 kilomèter saka Surakarta
Kurang luwih yèn mènèk gunung Lawu 4 kilomèter manèh, ana situs Candhi Cetho
Wangunan candhi Sukuh awèh kesan kaprasajan kang nyolok ing para pengunjung
Kesan kang olèh saka candhi béda tenan saka candhi-candhi ing gedhé ing Jawa Tengah liyané yaiku Candhi Barabudhur lan Candhi Prambanan
Malahan wujud yasan candhi Sukuh luwih mèmper karo tilas budaya Maya ing Meksiko utawa tilas budaya Inca ing Peru
Struktur yasan iki uga ngélingaké para rawuh karo wujud piramidha ing Mesir
Prekara wujud candhi bakal dirembug manèh ing ngisor iki
Kesan kaprasajan iki banjur diwigatèkaké déning arkéolog misuwur Walanda W.F
Stutterheim ing taun 1930
Stutterheim banjur nyoba mènèhi katrangan karo telung argumèn: kapisan, bokmanawa tukang kang nggawé candhi Sukuh dudu tukang watu nanging tukang kayu saka désa lan dudu saka kalangan karaton, kapindho candhi digawé rada kesusu dadi kurang rapi utawa kaping telu, kaanan pulitik kala iku nalika mèh sirnané karaton Majapait amarga didesek déning laskar Islam Demak dadi ora mungkin kanggo nggawé candhi kang gedhé lan megah
Para pengunjung kang ngleboni lawang utama banjur ngleboni gapura kang gedhé dhéwé bakal weruh wujud arsitèktur khas yèn gapura iki ora ditata tegak lurus nanging rada miring, wujudé trapesium mawa atep ing ndhuwuré
Watu-watu ing candhi iki wernané rada abang, amarga watu-watu kang dienggo iku jinis andhésit
Ing téras kapisan ana gapura utama
Ing gapura iki ana siji "sangkala" ing basa Jawa kang uniné "gapura buta abara wong"
Tembung-tembung iki nduwé watek 9, 5, 3, lan 1
Yèn diwalik olèh taun 1359 Saka utawa taun 1437 Masèhi.
Gapura ing téras kapindho wis rusak
Ing tengen lan kiwa gapura kang lumrahé ana reca dwarapala (panjaga lawang), ing kéné uga ana, nanging kahanané wis rusak lan wis ora cetha wujudé manèh
Gapura iki wis ora ana atepé lan ing téras iki ora akèh reca-recané
Nanging ing gapura iki uga ana siji "candrasangkala" ing basa Jawa kang uniné "gajah wiku anahut buntut" ("gajah pandhita nyokot buntut")
Wateké 8, 7, 3, lan 1
Yèn diwalik mula olèh angka taun 1378 Saka utawa taun 1456 Masèhi
Dadi yèn angka iki bener, dadi ana selisih mèh rongpuluh taun karo gapura ing téras kapisan! Téras kaping telu candhi
Ing téras kaping telu iki ana palataran gedhé karo candhi babaon lan pirang-pirang relief ing sisih kiwa karo reca-reca ing sisih tengen
Yèn para pengunjung pèngèn marani candhi iki kudu ngliwati undhak-undhakan watu ing siji lorong ciyut
Jaré arsitèktur kaya ngéné sengaja digawé kaya ngéné
Awit candhi babon iki mèmpèr wujud vagina lan miturut para nimpuna pancèn kanggo ngetès kaprawanan para rara
Miturut carita, yèn siji rara kang prawan mènèk, banjur slaput rarané ("selaput dara" ?) bakal suwèk lan dhèwèké bakal metu getihé
Nanging yèn wis ora prawan manèh, nalika nglangkahi undhakan iki, kain kang dienggo bakal suwèk lan ucul
Presis sadhuwuring candhi utama ing pérangan tengah ana kothak segi papat kang katonané papan kanggo ndokok sesajèn
Ing kéné ana bekas-bekas kemenyan, dupa, lan hio kang diobong, dadi katonané isih kerep dienggo
Banjur ing sisih kiwa candhi babon ana sagrup relief-relief kang nggambaraké mitologi utama Candhi Sukuh lan wis bisa diidhéntifikasi panglukisan saka carita "Kidung Sudamala"
Urutan relief kaya déné
Ing pérangan kiwa dilukisaké gambaré sang Sahadéwa utawa Sadéwa, sadulur kembar Nakula lan uga kang paling enom saka para Pandhawa Lima
Loro-loroné iku putrané Prabu Pandhu saka Déwi Madrim, garwa anomé kang kapindho
Madrim wis séda nalika Nakula lan Sadéwa isih cilik lan loro-loroné diasuh déning Déwi Kunthi, garwa sepuh Pandhu
Déwi Kunthi banjur ngemong Nakula lan Sadéwa karo telu putrané dhéwé saka Pandhu: Yudhisthira, Bima lan Arjuna
Relief iki ngemot gambaré Sadéwa kang lagi ndhodhok lan diiloni siji punakawan
Arep-arepan karo Sadéwa uga katon sawijinig paraga wanita yaiku Déwi Durga kang uga diiloni punakawan
Ing relief kapindho iki ditatah gambaré Déwi Durga kang wis molah lan nitis dadi siji raksesi kang rupané nggegirisi tur medèni
Rong raksesi kang medèni; Kalantaka lan Kalañjaya ngancani Bathari Durga kang lagi murka lan ngancam bakal matèni Sadéwa
Kalantaka lan Kalañjayaiku titisan widadara kang dikutuk amarga ora mumulèni sang Déwa dadi kudu lair kaya déné buta kang rupané ala.
Sadéwa ditalèni ing siji uwit lan diancam bakal dipatèni mawa pedhang amarga ora gelem ngeculaké Durga
Banjur ing mburi katon ana Ki Semar
Uga ana rupa dhemit sétan kang nglayang mabur lan ing sadhuwuring uwit ana manuk darès loro
Lukisan nggegirisi iki lukisan alas Sétra Gandamayu (Pakuburan Gandamayit) papan pangguwangan para déwa kang diusir saka kahyangan amarga nglanggar aturan
Ing pérangan iki ana lukisan sang Sadéwa lan punakawané, Semar kang adhep-adhepan karo siji tapa wuta anama Tambrapetra lan putriné Ni Padapa ing patapan Prangalas
Sadéwa bakal ngusadananiné saka kawutané
Adegan iki nuduhaké siji taman éndah ing endi sang Sadéwa lagi cangkrama karo Tambrapetra lan putriné Ni Padapa karo siji punakawan ing patapan Prangalas
Tambrapetra matur sembah nuwun lan nyaosaké putriné marang Sadéwa kanggo dirabi
Lukisan iki adegan adu kakuwatan antara Bima lan rong raksesa Kalantaka lan Kalañjaya
Bima lan kakuwatané kang gedhé lagi ngangkat rong raksesa kanggo dipatèni karo kuku pañcanakané
Banjur ing pérangan tengen ana rong reca Garudha kang sajatiné pethikan saka carita "Ngebur Sagara Presan Kanggo Golèk Amreta" (banyu kauripan) kang ana ing layang Adiparwa, kitab kapisan Mahabharata
Ing pérangan buntut sang Garudha ana siji prasasti
Banjur isih kagandhèng karo carita panggolèkan amreta ini uga ana telung patung bulus kang nglambangaké bumi lan titisan (awatara) Bathara Wisnu
Wujud bulus iki mèmper méja lan bokmanawa pancèn dirancang kanggo papan ndokok sesajèn
Sawijining piramidha kang pucuké kairis nglambangaké éntuk Gunung Mandaragiri kang dijupuk pucuké kanggo ngudhak-udhak sagara kanggo golèk tirta amreta
È "Delengen carita Ngebur Sagara Presan Kanggo Golèk Amreta" Sawetara yasan lan reca liyané
Saliyané candhi utama lan reca-reca bulus, garudha lan relief-relief, uga isih tinemu sawatara reca kéwan wujud cèlèng lan gajah kang ana pelanané
Ing jaman mbiyèn para ksatriya lan priyayi nitih wahana gajah
Banjur uga ana yasan mawa relièf tapal jaran karo rong wujud manungsa sajeroning, ing sisih kiwa lan kanan adhep-adhepan
Ana nimpuna kang nduwé pangidhepan yèn relief iki nglambangaké rahim siji wanita lan wujud sisih kiwa nglambangaké kadurjanan lan sosok tengen nglambangaké kabajikan
Nanging prekara iki ora patiya cetha
Banjur uga ana yasan cilik ing ngarepé candhi utama kang diarani candhi pewara
Ing pérangan tengahé, yasan iki ana bolongané lan ing jeroné ana reca cilik tanpa sirah
Reca iki déning pirang-pirang kalangan isih dikeramataké amarga kerep diwènèhi sesajè
Karajan Salakanagara (Salaka=Perak) utawa Rajatapura iku kalebu kraton Hindhu riwayaté utawa sumberé kecantum ing Naskah Wangsakerta
Karajan iki diyasa taun 130 Masehi ing pasisir Lempongan Lada (wewengkon Kabupatèn Pandeglang, Banten)
Raja kang murwani yaiku Dewawarman sing nganggo gelar Prabu Darmalokapala Dewawarman Haji Raja Gapura Sagara sing merentah nganti taun 168 M
Carita bab kraton iki isih kontroversial miturut sumberé
Ing Babad suku Sunda, kutha Perak iki sedurunge diparentah déning sesepuh ing kono yaiku Aki Tirem Sang Aki Luhur Mulya utawa Aki Tirem, wektu iku kutha iki jenenge Pulasari