Exqrch/javanese-Komodo-pixelgpt huggingface dataset:
Masehi diitung wiwit dina kuwi, dene kala sadurungé diarani Sadurungé Masehi utawa SM
Pitungan tanggal lan sasi ing tanggalan Julius dibesut ing taun 1582 dadi tanggalan Grégorian
Tanggalan iki banjur akeh digunakaké ing donya kanggo nggampangaké komunikasi
Tembung Masèhi (disingkat M) lan Sadurungé Masehi (disingkat SM) asalé saka basa Arab ( ), tegesé "wong sing ngumbah," "nggosok" utawa "ngusap-usap." (deleng uga Al-Masih)
Tembung iki ing pertalan Alkitab basa Arab digunakake kanggo tembung Ibrani "Mesiah" utawa " Mesias" sing tegesé "Yang Diurapi" utawa " Gusti " ing agama Abraham
Ing basa Latin tanggalan iki diarani " Anno Domini " (dicekak AD sing tegesé"Taun Gusti") sing akeh digunakaké ing donya
Ing basa Inggris modhèren, awujud tembung "Common Era" sing dicekak "CE" (kanthi harfiah tegesé, "Kala Umum"), nalika kala sadurungé taun 1 diarani "Before Christ", dicekak BC (tegesé sadurungé lairé Yésus ) utawa s"adurunge Before Common Era", sing dicekak "BCE" (Sadurungé Kala Umum).
Candakarana Candakarana iku kaya déné bausastra (kamus) utawa ensiklopedhia kang wiwitan dhéwé ing jaman Jawa kuna
Kitab iki katulis abad ke-8 Masehi
Para nimpuna nduga yèn kitab iki luwih enom amarga ing kéné wis kapacak jeneng Syailendra, kamangka raja kang gawé candhi Barabudhur iki mimpin ing pungkasane abad ke-8
Kitab iki katulis ana godhong tal, isiné wulangan tembang (nyanyian)kang kasusun cara Indu.
Babad Babad iku salah siji gènré sastra, mligi ing sastra Jawa
Karya-karya sastra mawa gènré babad racaké ngemu camboraning sajarah, mitos, lan kapitayan
Ricklefs, patitising kandhutan babad ana manéka rupa, nanging ana sawatara babad kang kandhutané bisa ingaran rada titis tur bisa dadi sumbering sajarah kang migunani
Pérangan gedhé babad tinulis ing wujud macapat, nanging uga ana kang tinulis ing wujud gancaran
Ana pérangan cilik babad kang tinulis ing basa Bali
Ing Bali, karya-karya mawa gènré babad racaké tinulis ing jamaning Karaton Gelgel (1340-1705)
Tembung "babad" iku tembung Jawa kang tegesé "negori wit-witan kanggo yasa padésan"
Gegayutané karo gènré sastra babad iku amarga carita utawa sajarah kang kinandhut ing karya babad padatan kawiwitan saka pambabading alas kanggo yasa padésan ing carita
Dhedhasar jinising tulisané, babad kapérang dadi macapat lan gancaran
Sanajan pérangan gedhé babad tinulis ing wujud macapat, nanging ana uga kang tinulis ing wujud gancaran kaya ta "Babad Pagedhongan" lan "Babad Sruni"
Dhedhasar kandhutané, babad sok kapérang dadi telung jinis
Dhedhasar basané, pérangan gedhé babad tinulis ing basa Jawa
Mung pérangan cilik babad kang tinulis ing basa liyané kaya ta "Babad Pasek", "Babad Arya", lan "Babad Bulèlèng" kang tinulis ing basa Bali lan "Bhābhād Soengenep" kang tinulis ing basa Madura
Babad sok ngemu unsur-unsur irasional lan magis kang memuji ratu dalah wangsané (dhinasti)
Pamuji iku ingaran minangka pambudidaya nggegedhé begja lan sektining ratu minangka punjering pamuja tur wewakiling Gusti ing donya
Ing sor iki contoning pamuji ing "Babad Pagedhongan".
Sugiarta Sriwibawa Pengarang kelairan Surakarta, 31 Maret 1932 iki salah sijiné sastrawan Jawa
Karire luwih akèh dadi juru warta, antarané dadi wartawan Antara
Ing jaman Perang Kamardhikan II, Sugiarta Sriwibawa naté dhedhemitan nyebar "Antara Mobile Bulletin" ing njero kutha Sala kanggo nanggulangi pawarta Walanda liwat pawarta "Aneta"
Dhèwèké miwiti nulis gurit basa Indonésia ing taun 1951 lan kapacak ing Mimbar Indonésia
Tulisane banjur sumebar ana ing pawarta liyané, ing antarané Siasat, Zenith, Seni, Kisah, lan Budaya jaya
Kumpulan puisine kababar pisanan déning Balai Pustaka ing taun 1983
Dhèwèké uga bareng karo Ramadhan KH nulis biografine Soeharto
Ing laku wektu sabanjuré, Sugiarta Sriwibawa uga nulis sawatara buku wacan bocah kanthi nganggo sesinglon
Ing sastra Jawa, pisanane kapacak ing kalawarti Mekar Sari (1958)
Sabanjure, nulis jarwan saka Babad Tanah Jawi
Dhèwèké uga naté nampa Bebungah Sastra Rancage
Buku-buku kang naté metu ing antarané:
Candhikala Kapuranta Candhikala Kapuranta ya iku novèl basa Jawa anggitané Sugiarta Sriwibawa kang dibabar déning Pustaka Jaya nalika taun 2002
Novèl iki nyritaake lara-lapane Munasih lan Munah kang urip ing jaman Walanda njajah Indonesia
Ing kéné panganggit nulis kanthi diwiwti kaanan ing sawijining kampung ing kutha Sala kang kondhang sinebut kampung Ma Lima
Novèl iki éntuk Bebungah Sastra Rancage.
Wedatama Widya Sastra Tahun Metu
Novèl iki nyritaake Joyo Dengkek sing arep dadi lurah
Dhèwèké kalebu wong cilik ing antarané calon lurah liyané kang sugih lan pinter
Joyo dengkek banjur reka daya dadi lurah kanthi cara mistik.
Suharyono (lair ing Jogjakarta, 28 Juli 1952) iku sawijining sastrawan Jawa
Dhèwèké kepétung sregep nulis cerkak, carita sambung, lan esai sastra
Iki ora anèh amarga AY Suharyono dadi pangurus ing Sanggar Sastra Jawa Yogyakarta
Tulisané sumebar ing Jaya Baya, Panjebar Semangat, Jaka Lodhang, Pagagan, Mekar Sari, Praba, lan liya-liyané.
Ma lima "Ma lima" iku wewaler lima kang wigati kudu dipingkuri
"Ma" kang mau iku dijupuk saka aksara Hanacaraka
Nagara Agung Nagara Agung iku konsèp pérangan wewengkon kraton sing kulinane diterapake ana ing kraton-kraton ing tlatah Jawa jaman mbiyen
Nagara agung iki wewengkone ana ing kiwa-tengené kutha krajan karajan utawa kutharaja lan diprentah langsung déning ratu
Konsep nagara agung iki kanggo nyejenake karo wewengkon mancanagara sing kulinane ana ingg saubenge nagara agung uga duwé budaya sing rada memper ning wewengkone diarani ana ing sisih jaba utawa pawatesan.
Any Asmara Any Asmara, jeneng asliné Achmad Ngubaeni Ranusastraasmara
Penulis klairan Banjarnegara, 13 Agustus 1913 iki kondhang amarga akèh mbabar buku roman panglipur wuyung
Ing jaman Orde Lama, ora kurang 70 novèl/carita sambung lan 750 carita cekak katulis
Ana kang nyebut yèn ora kabèh buku kang kababar mau asli tulisané, ana uga kang tulisané wong liya nanging nganggo jenenge
Karangane Any Asmara akèh-akèhé carita prakara tresna asmara
Manut George Quinn, isiné novèl-novèlé iku roman kang ngemu budi pekerti kang diwènèhi bumbu prastawa ngedab-edabi, kekejeman, lan katresnan
Akehe karangane iki jumbuh karo pangecapan Dua-A kang uga didarbeni dhèwèké
Novèl kang naté kababar antarané:
Widi Widajat "Widi Widajat" (Widi Widayat) kalebu juru nulis roman panglipur wuyung
Penulis kelairan Imogiri, 10 Mèi 1928 iki wis puluhan buku kababar
Saliyané nulis buku, Widi Widajat uga asring nulis carita sandhiwara radhio basa Jawa
Dhèwèké sawijining juru nulis sastra Jawa Modern
JFX Hoery wiwit nulis nalika isih SMP ing Majalah Taman Putra, kalawarta basa jawa kang kababar déning kalawarti Panjebar Semangat
Tulisane kasebar ing sadengah kalawarta kang wujud cerkak, cerbung, geguritan, carita rakyat, reportase, lan esai
Penulis iki naté dadi wartawan ing Jaka Lodhang, Kumandang, Mekarsari, Damarjati
Nate dadi anggota DPRD Bojonegoro mangsa bhakti 1999-2004, staf Komsos Keuskupan Surabaya, Ketua Sanggar Sastra Pamarsudi Sastra Jawi Bojonegoro (PSJB)
Sajatiné, dhèwèké lulusan STM jurusan Mesin, nanging yèn urusan nulis wis punjul 100 cerkak lan 300-an geguritan
Ana kalane yèn nulis nganggo jeneng sesinglon (samaran) "Cantrik Gunung Limo" lan "Retna Yudhowati"
Kajaba nulis nganggo basa Jawa, dhèwèké uga nulis nganggo basa Indonésia lan naté dadi wartawan ing Kedaulatan Rakyat lan Bernas
Buku-bukune kang naté kababar antarané:
Pagelaran, Kumpulan Geguritan Katrangan
Buku iki anggitane JFX Hoery kang sapisan lan langsung olèh Bebungah Sastra Rancage
Isiné, 190 geguritan kang katulis salawasé dadi juru nulis
Geguritan-geguritan iku akèh-akèhé wis naté kapacak ing kalawarta-kalawarta basa Jawa
Geguritan "Pagelaran" kang dadi irah-irahan buku iki naté kapacak ing kalawarta Jaya Baya taun 1987 kang antarané katulis: "Apa awake dhéwé iki sabenere ora badhut" "ing dhuwur panggung dadi wong pengung" "badhut-badhut jaman" "kepéngin ngranggeh srengéngé sigar"
Sastrawan Jawa Modern Sejatiné ora ana sebutan kang katujokaké kanggo para penulis carita rekan kang nulis Sastra Jawa Modern
Nanging yèn ndeleng lagak-laguné, sastrawan éra pungkasan penjajahan Walanda nganti saiki, sastrawan Jawa asring kapisah dadi telung jaman:
Saltani Dèwi Saltani iku paraga wayang garwané Dursasana
Dhèwèké nduwé putra Dursala
Paraga iki arang metu lan nembé katon ing lakon Narantaka.
Dursala Dursala iku putrane Dursasana karo Dewi Candramukiwati
Dhèwèké digolekake guru ingkang saged maringi ngèlmu kekebalan lan ajian-ajian
Dhèwèké nduwé "aji gineng" kang marai ampuh
Dursala sbisa menang nglawan ajian Candawarayang saka pendhita sing duwé wajah raseksa
Nanging, Dursala banjur mati déning Gatotkaca kanthi nganggo "aji Narantaka".
Kilogram "Kilogram" (Kg) petungan resmi donya kanggo ngukur massa (bobot)
Sekilo iku gunggungan saka 1.000 gram
Sistem Pétungan Internasional Sistem Pétungan Internasional (jeneng asli sajeroning basa Prancis: "Système International d'Unités" utawa SI) iku sistem pétungan "ékan" utawa ukuran sing paling umum dipigunakaké
Sadurungé sistem iki nganggo sistem MKS, yaiku dawa (mèter), bobot (kilogram), lan wektu (dhetik/sekon)
Sistem SI iki kanthi resmi dipigunakaké ing kabèh nagara ing donya kajaba Amérikah Sarékat (sing migunakaké Sistem Imperial Petungan SI
Rong petungan tanpa dhimènsi yaiku radian (rad) lan steradian (sr)
Unit-unit liya kang bisa dijabarake saka kombinasi unit-unit dhasar:
Tembung éntar Tembung Éntar ya iku tembung loro utawa luwih sing digabung dadi siji lan tegesé dadi béda saka asal-usulé
Tembung éntar tegesé ora kaya teges saluguné ("kata kiasan") utawa tembung kang ora kena ditegesi sawantahé baé
Ing basa Indonésia diwastani tembung silihan ("kiasan"), ing basa Walanda diwastani "Figuurlijke betekenis"
Dasanama Dasanama (Carakan: ꦢꦱꦤꦩ) iku tegesé manéka warna utawa sesebutan liyané kanggo siji paraga utawa manungsa
Lumrahé dasanama iku kanggo njenengi paraga wayang sing duwé jeneng punjul siji
Tembung "dasanama" iku asalé saka basa Sangskreta "daśanāma" lan kanthi barès tegesé "sepuluh jeneng"
Tembung iki siji kompositum ajenis "dvigu"
Dasanama uga bisa diarani tembung-tembung kang tegesé isih nunggal-misah
Tegesing tembung-tembung mau kèh-sethithiké isih padha,"mirib" utawa mèmper, sing diarani "sinonim"
Dadi dasanama iku kena diarani kadidèné kamus sinonim
Saliyané kanggo mbédak-mbédakaké pengertèn kanthi premati, anané tembung-tembung mau uga bisa kanggo variasi, supaya tembung-tembung kang digunakaké ora mung iku-iku baé
Tembung kang nduwèni dasanama iku cacahé akèh lan manéka warna, ing antarané yaiku bab jeneng-jenengé paraga wayang, kéwan, pananggalan, papan, lan sapanunggalané
Ing ngisor iki ana sapérangan pratéIaning tembung kajangkepan mawa dasanamané: Dasanama dina
Dasanama dina: Dasanama dina pasaran Jawa: Dasanama paraga wayang
Ing ngisor iki pratélaning sapérangan paraga wayang dalah dasanamané:
Paramasastra Jawa Paramasastra basa Jawa iku ngèlmu wewaton bab panulis sarta tatananing tetembungan ing basa Jawa
Wis akèh kitab kang nganggo irah-irahan "Paramasastra" kang dianggit déning sawatara pujangga
Tembung camboran iki dijupuk saka rong tembung "parama" lan "sastra"
Loro-loroné tembung iki kasilih saka basa Sangskreta
Tembung "parama" iku tegesé sing dhuwur dhéwé, kamangka "śāstra" iku tegesé ngèlmu, kitab suci, buku, kawruh utawa sembarang tulisan utawa aksara
Tata basa Jawa akèh njupuk istilah saka basa Sangskreta
Tata basa Sangskreta iki dikodifikasi lan digurit déning Pāṇini ing abad 6 SM
Ing jaman Jawa anyar, Ranggawarsita ngripta "Serat Paramasastra Jawi" kang umum digunakaké nganti saiki
Artikel iki mratélakaké paramasastra basa Jawa kanthi cekak
Nalika cecaturan nganggo basa Jawa, ora mung kudu migatèkaké kaidah basa, nanging uga kudu nuhoni unggah-ungguhing basa, ya iku kudu ngetrapaké tataran basa sing cocog marang wong sing diajak wicara
Marang sepadha-padha utawa kanca saumuran, bisa dianggo tataran basa ngoko
Nanging marang wong sing luwih tuwa utawa kinurmatan, kudu nganggo tataran basa krama
Tembung aran iku ing cara gagrag Latin diarani nomèn utawa nomina
Tembung iki nuduhaké jeneng utawa aran sawijining barang lan apa waé sing dianggep barang
Tembung panyilah "kang", "sing" utawa ing krama "ingkang" iku kanggo nyilahaké tembung aran karo tembung-tembung utawa ukara susulan sing dadi katranganing tembung aran mau
Tembung sesulih iku tembung dienggo ngganti dhiri utawa ing cara gagrag Latin diarani personal pronomen
Ing basa Jawa ana tembung sesulih purusa lan tembung sesulih pandarbé
Ing basa Jawa tembung kriya bisa dipérang dadi loro: tembung kriya kaanan lan tembung kriya sing tanduk
Banjur tembung kriya tanduk iki bisa diwalik dadi tembung kriya tanggap
Tembung kriya kaanan iku wujudé legena bisa langsung ditrapaké
Tembung iki nélakaké kaanan
Kajaba kaanan lugu sing diarani tembung kaanan, tembung iku uga bisa nélakaké tindak, tumandang in gawé, polah-paripolah lan sapanunggalané
Tata pikir wong Jawa wiwit jaman biyèn wis meruhi anané "cipta-rasa-karsa"
Dhèskripsi filsafat bab basa dumadi saka tataran "madubasa-madurasa-madubrata" sing nyakup "purwa-madya-wasana"
Madubasa, iku kawruh bab sopan-santun lan adat-istiadat nalika migunakaké basa
Madurasa, iku ngenani tepasalira, tepa-tepi, unggah-ungguh, éguh-tangguh, tuju-panuju, empan-papan, kala-mangsa lan duga-prayoga
Déné madubrata, ngenani bab éling lan waspada, nawung kridha lan pangastuti
Minangka srana komunikasi, struktur basa Jawa katata sajeroning aksara lan tembung sing karangké dadi ukara, kanthi migatèkaké paugeran kang gumathok miturut konsèpsi dhasar ing dhuwur
Kanggo milah struktur basa kanthi luwih jero dipigunakaké sawatara èlmu sing tansah dicakaké nalika nyinaoni basa, ya iku antarané:
Saloka Saloka iku unèn-unèn kang gumathok kang ngemu surasa pepindhan
Dene sing dipindhanake iku wonge
Lumrahe tembung kang isi pepindhaning mau dumunung ana ing ngarep ukara utawa wiwitane ukara
Sanépa Sanépa iku unèn-unèn sing tegesé mbangetaké nanging nganggo tembung kosok balèn
Sanépa iku ukara pepindhan kang kadadéan saka dhapukaning tembung watak lan tembung aran
Tatune arang kranjang Tatuné arang kranjang tegesé tatuné akèh lan kerep banget
Kranjang iku piranti wadhah sing digawé saka pring lan akèh bolongané
Dadi yèn kranjang sing bolongané akèh waé isih dianggep arang, mesthiné arang kranjang iku bolongané akèh banget
Mula yèn ana tembung sanépa tatuné arang kranjang iku tegesé tatuné akèh banget.
Cangkriman Cangkriman iku unèn-unèn utawa ukara kang kudu dibatang
Cangkriman lumrahé kanggo gegojégan
Ana uga cangkriman kang digawé sayembara ing lakon wayang
Cangkriman ana warna-warna, yaiku: cangkriman wancahan, pepindhan, lan blèndèran (plèsèdan)
Ana uga wangsalan kang dijawab dhéwé
Cangkriman iku kapérang dadi papat, yaiku: Cangkriman wancahan
Wancah iku tegesé cekak
Wancahan iku kudu dibatang kang disusun saka gatra kang ana
Cangkriman pepindhan iku cangkriman kang awujud ukara kang mèmper kaya kanyatané
Cangkriman blèndèran iki sajatiné ukara pranyatan kang bisa gawé bingung yèn macané salah
Contoné: Cangkriman kang kacetak wacanan
Cangkriman iki rinakit wujud tembang
Cangkriman wis suwé ngrembaka ing masarakat Jawa
Ing sajeroning kasusastran Jawa, cangkriman akèh kababar ing karya-karya sastra awujud tembang
Contoné yaiku ing carita Sri Maharaja Bérawa (Sri Maharaja Bhirawa) saka Medhang Kamulan
Kacaritakaké yèn cangkriman iki diaturaké déning Sri Maharaja Bhirawa marang Brahmana Kèstu (Bathara Wisnu)
Ing isor iki kapacak isi cangkriman kasebut ing sajeroning tembang kawi mawa "metrum" "Prawiralatita": "tuwuh doning mudra tirta = anggèning tumuwuh telenging toya / seta tekèng purwandaya = pethak ingkang wit / mapatra pita laksmita = godhong jenar sumunar / sirang puspa maha rakta = ingkang sekar langkung abrit //" "mabapté kang pala kresna = anedheng ingkang woh cemeng / mèsi nandhang mancawarna =
cemeng / mèsi nandhang mancawarna = isi sesotya amancawarni / masa drasa mata wiswa = raos nem prakawis dados wisa, dados jampi / taman kena risahakna = boten kénging kapisahaken //" Pertalan saka larik tembang ing ndhuwur yaiku bedhèkan babagan tetuwuhan
Titikané yaiku: (1) tuwuh ing sakubengé sumber banyu; (2) wité werna putih; (3) godhongé werna kuning; (4) kembangé werna abang; (5) wohé werna ireng; (6) isiné kaya inten mancawarna
Kethoprak iku salah sawijining seni pagelaran kaloka ing masarakat Jawa
Pagelaran iki minangka sajinising drama kang mitontonaké pacelathoné wong sadina-dina
Pagelaran kethoprak ajeg nyawisaké dhagelan ing sajeroning pacelathoné
Salah siji panyawisan dhagelan ing kethoprak yaiku lumantar cangkriman awujud tembang macapat
Tembang macapat populèr kang dipigunakaké ing cangkriman iku tembang Pocung
Ing isor iki cuplikan tembang Pocung kang dipigunakaké ing pagelaran kethoprak: Budaya modhèren
Ing éra modhèren iki, cangkriman ajeg tinemu ing buku lan kalawarta cithak basa Jawa.
Ing buku-buku "pelajaran muatan lokal" basa Jawa uga lumrah tinemu cangkriman minangka salah siji materi lan uga minangka tambahan panglipur ing pungkasaning soal-soal uji kompetensi ing buku iku
Kundha Kabudayan Sléman mbabar kalawarta abasa Jawa kang salah siji isiné arupa cangkriman
Kalawarta iki dibabar kanthi ancas kanggo nglestarèkaké basa lan budaya Jawa, salah sijiné budaya cangkriman.
Wangsalan Wangsalan iku unèn-unèn cangkriman nanging iku dibatang (dibedhèk) dhéwé
Ukarané ora persis nanging mèmper waé
Wangsalan ana kang awujud ukara selarik, bisa uga awujud tembang
Tuladha kang wujud ukara: Tuladha kang wujud tembang: Batangane: Jenisé Wangsalan
Tuladha: Pindang lulang, kacek apa aku karo kuwe (Pindhang lulang = Krecek) Tuladha: Jenang sela, wader kalen sasonderan
(Apu, sepat) Apurata, yèn wonten lepat kawula Tuladha: Uler kambang, yèn trima alon-alonan Oncek-oncekan kapisan: Uler kembang maksude lintah Oncek-oncek kapindho: Wanda tali ing tembung lintah, dianggap wancahane tembung kang surasane alon-alonan, yaiku tembung satitahe
Tembung satitahe ateges ora ngaya, mung tumindk sakepenake bae, kanthi alon-alonan
Tuladha: Wong kae sajatine wis krungu kandhaku, nanging njangan gori
Gori iku mathuke digudhèg
Njangan gori = nggudhèg
Maksude wangsalan njagan gori yaiku mbudheg, api-api ora krungu
Wangsalan mawa paungeran tartamtu kena kapérang dadi loro, yaiku: " Mawa paungeran 4 wanda + 8 wanda " Kang mawa paungeran 4 wanda + 8 wanda iku wangsalan lamba (mung isi batangan siji).Unen-unen mung saukara kang kadadéan saka rong gatra.Gatra ngarep 4 wanda, isi wangsalan: gatra buri 8, isi batangane
Tuladha: Reca kayu, golèk kawruh rahayu.(reca kayu = golèk) " Mawa paungeran (4 wanda + 8 wanda) X 2 = 24 wanda " Kang mawa paungeran (4 wanda + 8 wanda) x 2 = 24 wanda yaiku wangsalan rangkep (isi batangan punjul siji)
Unen-unen rong ukara, saben saukara kadadéan saka rong gatra
Ukara kapisan (rong gatra) isi wangsalan, ukara kapindho (rong gatra) isi batangane
Tuladha: Sayuk rukun, wulang wido mangsa rowang = 4 wanda + 8 wanda Sayektine, wit saking bondho kawula = 4 wanda + 8 wanda Sayuk rukun = saiyeg, saeka praya Wulang wido mangsa rowang = bido Tuladha: Tepi wastra, wastra kang tumrap mustaka
(Kemada,iket) Mumpung mudha, nggegulanga ngiket basa
Tuladha: Sinom Edane wong keneng guna, ambatik sinambi nangis, malam wuntah balabaran, geni mati muring-muring, prembenahan mbrebes mili, gawangan sinendhal putung, ya talah ta si kakang, puluh-puluh awak mami, petis manis wis kudu dadi pocapan
Petis manis = kecap Tuladha: " Pangkur Lamba (slendro Pasisirt 9) " " Purwaka (buka,Basa) " Kembang adas sumebar ing tengah alas Tuwas tiwas anglabuhi wong ora waras Alah bapak, balung jagung saguhku isih janggelan Wiwit gerong kang baku Lagu gendhing pangkur lamba Maweh gumirah wardaya Tur mathuk kinarya aba Lumaku bareng ulah raga Balung jagung:maksude janggel Janggelan = during tetep, isih kudu janji
= during tetep, isih kudu janji manèh, sendhe, bisa uga wurung
Tuladha wangsalan ing tembang campursari kangen " Kangen " Pitung sasi lawase nggonku ngenteni, mung sliramu wong bagus kang dadi ati, rina wengi mung tansah takimpi-impi, sajeroning ati kangenku setengah mati, jenang gula ya mas ya mbok aja lali, ngelingana rikala jaman semana, sliramu janji aku setya ngenteni, lair batin tresnaku terusing ati, kangen wong kangen ngene-ngene rasané, rindhu-rindhu tambane kudu ketemu, klapa mudha
rindhu-rindhu tambane kudu ketemu, klapa mudha enake kanggo rujakan, leganana aku kang nandhang kasmaran, mbalung janur wong bagus takanti-anti, ngusadani wong kangen kang olèh jampi
Purwakanthi Purwakanthi utawa puisi yaiku tembang utawa ukara kang ora nggenah basané utawa kalimaté
Purwakanthi kang runtut basané jenengé "purwakanthi basa", déné yèn ing sastra sinebut "purwakanthi sastra"
Purwakanthi bisa awujud ukara lumrah, bisa uga ngemot paribasan utawa tembang
Tuladhané: Purwakanthi miturut wujudé kapérang dadi telu, yaiku: A.Purwakanthi swara
Purwakanthi swara yaiku unèn-unèn kang runtut iduné Tuladha: B.Purwakanthi sastra
Purwakanthi sastra yaiku unèn-unèn kang urut sastrané (konsonané) Tuladha : C.Purwakanthi basa/lumaksita
Purwakanthi basa/lumaksita yaiku unèn-unèn kang nggilani saka rong gatra
Pungkasané gatra kapisan, dadi wiwitané gatra kapindho
Parikan Parikan iku unèn-unèn kang dumadi saka rong ukara lan duwé purwakanthi ab-ab
Ukara sepisanan ukara kanggo narik kawigatèn, kang kapindho minangka isi
Parikan iki kaya pantun nanging mung rong larik
Parikan migunaake purwakanthi swara
Ya iku unèn-unèn mawa paugeran telung warna ya iku: Tuladha: Tawon madu, ngisep sekar
(ukara kapisan, 2 gatra)
Calon Guru, kudu sabar (ukara kapindho, 2 gatra)
Gunane purwaka (ukuran kapisan) mung dianggo narik kawigatené wong kang nedya sikandhani utawa dipituturi
Perluné, supaya ing sadurungé ukara kang isi utawa “wosé” dikandhakaké, wong kang nedya dikandhani wis ketarik atiné, satemah banjur nggatekaké, bisa ngerti temenan marang maksudé ukuran kang isi “ngese” (ukara kapindho)
Manu (cacahing) wandane, parikan iku kena diperangi dadi telu, ya iku:
Parikan kang kadadéan saka (4 wanda + 4 Wanda) X 2
Tuladha Iwak bandheng, durung wayu (4 wanda + 4 Wanda) Priya nggantheng, sugih ngèlmu (4 wanda + 4 Wanda Tuku manggis, karo tapé (4 wanda + 4 wanda) Aku nangis, mikkir kowé (4 wanda + 4 wanda) Wèdang bubuk gula jawa (4 wanda + 4 wanda) Yèn kepethuk ati lega (4 wanda + 4 wanda) Parikan kang kadadéan saka (4 wanda + 8 Wanda)
saka (4 wanda + 8 Wanda) X 2
Tuladha Kembang adas, sumebar tengahing alas (4 wanda + 8 Wanda)
Tuwas tiwas, nglabuhi wong ora waras
(4 wanda + 8 wanda)
Parikan kang kadadéan saka (8 wanda + 8 Wanda) X 2
Tuladha Enting-enting gula jawa, sabungkus isiné sanga Ingatane para siswa, wajib seneng nggubah basa
Parikan kang kadadéan saka (8 wanda + 8 wanda) X 2
Parikan kang kadadéan saka (8 wanda + 8 wanda) X 2, sawéneh ana kang ngarani parikan patang padha
Iku keliru, sebab tembung “padha” iku tumrap reriptan kanggone mung ana ing tembang
Déné yèn tembung “padha” iku kang dikarepaké kudu mung ora ukara, siji-sijining ukura kadadéan saka 2 gatra: dadi kabéh ana 4 gatra Wondené carané nulis 4 gatra iku, kena baé didadékake 4 larik
Tuladha mau kena katulis mangkene Enting-enting gula jawa Sabungkus isiné sanga Ingatase para siswa Wajib seneng nggubah basa Wétan kali kulon kali Arep nyabrang gak onok uwote Wétan gati kulon yo gati Yèn ditimbang padha abote Ali-ali temunpang kasur Aku lali pira regane Aja lali pahlawan kang jujur Ngelingana jasa2ne Esuk nyuling sore nyuling Sulingane arek Suroboyo Esuk eling sore eling Sing di eling
eling sore eling Sing di eling ora rumongsa Parikan kang dianggo nggérongi lelagoning gendhing
Ing parikan iki dhapukaning ukara mesthi bae ora bisa tansah nglungguhi paungeran, sebab cacahing wandane kawengku ing laguning gendhing
Tuladha Cengkir Wungu, wungune ketiban daru (Dhu Ibu) Calon guru, kudu sabar momot mengku (Pm) Katrangan Pérangan kang dikurung, ya iku (Dhu Ibu), iku wuwuhan, kanggo senggakan
Suwe ora jamu, jamu godhong kencur Suwe ra ketemu, temu pisan maju mundur
Sing dikarang luwih dhisik ukara kapindho, ya iku kang isi “ngese” utawa “Wose”
Ukarane kadedean saka 4 wanda + 4 Wanda, utawa 4 wanda + 8 wanda + 8 wanda.Sawisé rampung pangarange ukara kapidho, banjur ngarang ukara kapisan, ya iku ukara kang mung dianggo purwaka
Kehing wandane padha karo ukara kapindho, lan dhapukane kudu minangka purwakanthi guru swara karo ukara kang kapindho.
Parikan kalebu rerengganing basa, sebab basa kang mawa parikan iku agawé senenge wong kang maca utawa kang ngrungokake