Exqrch/javanese-Komodo-pixelgpt huggingface dataset:
Pabandhingan sapérangan ukuran wigati planit-planit: Kontèks galaksi
Tata Surya ana ing galaksi Bimasekti, sawijining galaksi spiral kang dhiamèteré watara 100.000 taun cahya lan duwé watara 200 milyar lintang
Srengéngé manggon ing salah siji lengen spiral galaksi kang ingaran Lengen Orion
Panggonan Srengéngé leté watara 25.000 lan 28.000 taun cahya saka punjer galaksi, kanthi karikatan orbit ngupengi punjer galaksi watara 2.200 kilomèter per dhetik.
Saben révolusiné duwé jangka 225-250 yuta taun
Wektu révolusi iki ditepungi minangka taun galaksi Tata Surya
Apex Srengéngé, arah jalur Srengéngé ing ruwang semesta, cerak panggonané karo rasi lintang Herkules kaarah ing posisi akir lintang Vega
Panggonan Tata Surya ing njero galaksi duwé peran wigati sajeroning évolusi kauripan ing Bumi
Wangun orbit bumi iku mèmper bunderan kanthi karikatan mèh padha karo lengen spiral galaksi, mula bumi arang banget mbrobos jalur lengen
Lengen spiral galaksi duwé konsèntrasi supernova dhuwur kang duwé potènsi bebaya gedhé banget tumrap kauripan ing Bumi
Kaanan iki mènèhi Bumi jangka stabilitas kang dawa kang mungkinaké évolusi kauripan
Tata Surya manggon adoh saka laladan padhet lintang ing punjer galaksi
Ing laladan punjer, tarikan gravitasi lintang-lintang kang silih cerak bisa nggoyang barang-barang ing Méga Oort lan nembakaké komèt-komèt menyang pérangan njero Tata Surya
Iki bisa ngasilaké potènsi tabrakan kang ngrusak kauripan ing Bumi
Intènsitas radhiasi saka punjer galaksi uga mangaruhi perkembangan wujud urip tingkat dhuwur
Sanajan mangkoko, para èlmuwan duwé hipotèsa yèn ing lokasi Tata Surya saiki iki supernova wis mangaruhi kauripan ing Bumi ing 35.000 taun pungkasan kanthi nguncalaké pecahan-pecahan inti lintang menyang Srengéngé sajeroning wujud lebu radhiasi utawa bahan kang luwih gedhé liyané, kaya déné manéka barang mèmper komèt
Lingkungan galaksi paling cedhak saka Tata Suryaiku sawijining papan kang diarani Méga Antarlintang Lokal ("Local Interstellar Cloud", utawa "Local Fluff"), yaiku wewengkon kanthi méga kandel kang ditepungi kanthi aran Gelembung Lokal ("Local Bubble"), kang ana ing tengah-tengah wewengkon kang arang
Gelembung Lokal iki wanguné gronggongan mèmper jam gesik kang ana ing médhium antarlintang, lan mawa ukuran watara 300 taun cahya
Gelembung iki kebak sebaran plasma kanthi suhu dhuwur kang mungkin asalé saka sapérangan supernova kang durung suwé dumadi
Ing sajeroning let sepuluh taun cahya (95 triliun km) saka Srengéngé, gunggung lintang rélatif sithik
Lintang kang paling cerak yaiku sistem kembar telu Alpha Centauri, kang leté 4,4 taun cahya
Alpha Centauri A lan B wujud lintang gandha mèmper karo Srengéngé, éwadéné Centauri C iku cilik abang (ingaran uga Proxima Centauri) kang ngideri kembaran gandha pisanan ing let 0,2 taun cahya
Lintang-lintang paling cerak sabanjuré yaiku sawijining cilik abang kang dijenengi Lintang Barnard (5,9 taun cahya), Wolf 359 (7,8 taun cahya) lan Lalande 21185 (8,3 taun cahya)
Lintang gedhé dhéwé sajeroning let sepuluh taun cahya yaiku Sirius, sawijining lintang kinclong dikategoriaké 'urutan utama' kira-kira duwé massa kaping loroné massa Srengéngé, lan dikupengi déning sawijining cilik putih kanthi jeneng Sirius B
Kaloroné leté 8,6 taun cahya
Sisa sistem saluwihé kang ana ing njero let 10 taun cahyaiku sistem lintang gandha cilik abang Luyten 726-8 (8,7 taun cahya) lan sawijining cilik abang kanthi jeneng Ross 154 (9,7 taun cahya)
Lintang tunggal paling cerak kang mèmper Srengéngé yaiku Tau Ceti, kang ana ing 11,9 taun cahya
Lintang iki kira-kira ukurané 80% bobot Srengéngé, nanging kakinclongané (luminositas) mung 60%
Planit njaba Tata Surya paling cerak saka Srengéngé, kang dikawruhi tekan saiki yaiku ing lintang Epsilon Eridani, sawijining lintang kang luwih pudhar sithik lan luwih abang dibandhingaké Srengéngé
Panggoné watara 10,5 taun cahya
Planit lintang iki kang wis dipesthèkaké, kanthi jeneng Epsilon Eridani b, kurang luwih ukurané kaping 1,5 massa Yupiter lan ngupengi indhuk lintangé kanthi let 6,9 taun cahya
Biologi Biologi, basa Yunani "bio" (gesang) + "logos" (ngèlmu)) punika, ngèlmunipun sadaya prakawis ingkang gesang
Ugi saged dipunwastani "ngèlmunipun kagesangan"
Ing jaman rumiyin ngantos taun 1970-nan, dipun-ginakaken istilah "èlmu hayat" (dipunpendhet saking basa Arab, ingkang tegesipun "èlmu kagesangan")
Umumipun pokok bahasan/subyèk Biologi dipunpérang dados 3 pérangan: Zoologi lan Botani punika èlmu bab Flora & Fauna Obyek kajian biologi punika sajatosipun wiyar sanget lan nyakup sadaya makluk gesang
Pramila, dipuntepangi warni-warni cawang biologi ingkang migatosaken sawenèh golongan organisme, kados ta botani, zoologi, lan mikrobiologi
Werni-warni aspek kagesangan ugi dipunkaji
Titikanipun fisik dipunsinaoni wonten ing èlmu anatomi, déné fungsinipun dipunsinaoni wonten ing èlmu fisiologi; Prilaku dipunsinaoni wonten ing etologi, inggih ing mangsa sapunika punapa ing mangsa rumiyin (dipunsinaoni wonten ing biologi evolusioner lan paleobiologi); Kadospundi makluk gesang kacipta dipunsinaoni wonten ing évolusi; Interaksi sesami makluk lan kaliyan alam saubengipun, dipunsinaoni wonten ing èlmu ékologi; Mekanisme pawarisan sipat ingkang migunani tumrap upaya njagi kalangsungan gesang
migunani tumrap upaya njagi kalangsungan gesang satunggiling jinis makluk gesang dipunsinaoni ing èlmu genetika.enten kang jenengipun mirza Wekdal punika malah sampun ngrembaka pasinaon bab aspek biologi ingkang nyinaoni kamungkinan evolusi makluk gesang ing mangsa ngajeng, ugi kamungkinan wontenipun makluk gesang ing planit-planit sanèsipun bumi, inggih punika astrobiologi
Sementawis punika, tuwuhing tèknologi saged nyinaoni tataran molekul panyusun organisme, wonten salebeting èlmu biologi molekular sarta biokimia, ingkang kathah dipundhukung déning tuwuhing teknik komputasi ing salebeting babagan bioinformatika
Èlmu biologi mawiyar ing abad kaping 19, kanthi èlmuwan ingkang manggihi manawi organisme gadhah karakteristik pokok
Biologi sapunika dados subyèk wulangan ing sekolah lan universitas ing saindhenging donya, langkung saking jutaan makalah dipundamel saben taun ing susunan wiyar jurnal biologi lan kadhokteran
Èlmu biologi dipunrintis déning Aristoteles, èlmuwan kebangsaan Yunani
Ing tèrminologi Aristoteles, "filosofi alam" punika cabang filosofi ingkang nliti fénoména alam, lan njangkep babagan ingkang sapunika dipunsebat minangka fisika, biologi, lan èlmu pengetauan alam sanèsipun
Aristoteles nglampahi panlitèn sajarah alam ing pulo Lesbos
Asil panlitènipun, kalebet "Sajarah Kéwan", "Generasi Kéwan", lan "Pérangan Kéwan", isinipun sapérangan observasi lan interpretasi, lan ugi wonten mitos lan kaluputan
Pérangan ingkang wigati inggih punika prekawis kagesangan laut
Panjenenganipun misahaken mamalia laut saking iwak, lan mangertosi bilih hiu lan pari punika péranganing grup ingkang panjenenganipun sebat Selachē (selachians)
Istilah biologi ing pangertèn modhèren katingalipun dipuntepangaken kanthi kapisah déning Gottfried Reinhold Treviranus ("Biologie oder Philosophie der lebenden Natur", 1802) lan Jean-Baptiste Lamarck ("Hydrogéologie", 1802)
Nanging, istilah biologi sajatosipun sampun dipun-ginakaken ing taun 1800 déning Karl Friedrich Burdach
Malah, sadèrèngipun, istilah punika ugi sampun muncul ing sirahan buku Michael Christoph Hanov jilid kaping 3 ingkang terbit taun 1766, inggih punika ""
"Pirsani artikel utami Pratélan Cabang-cabang Biologi" Sapunika, biologi njangkep babagan akademik ingkang wiyar sanget, gegandhèngan kaliyan babagan-babagan sains sanèsipun, lan asring ditingali minangka èlmu ingkang mandhiri
Nanging, pancabangan biologi mesthi miturut tigang dhimènsi ingkang silih tegak lurus: "kaanekaragaman" (dhedhasar golongan organisme), "organisasi kagesangan" (taraf kajian saking sistem kagesangan), lan "interaksi" (gegandhèngan antarunit kagesangan sarta antawisipun unit kagesangan kaliyan lingkunganipun)
Pambagéyan Adhedhasar Golongan Organisme
Makluk gesang utawi organisme manéka warna sanget ragamipun
Taksonomi nyinaoni pripun organisme saged dipunklompokaken dhedhasar kamèmperan lan bènten ingkang dipungadhahi
Salajengipun, kathah golongan punika dipunsinaoni sadaya gatra kagesanganipun, saéngga dipunkenal èlmu biologi tetuwuhan (botani), biologi kéwan (zoologi), biologi gegremet (entomologi), lan salajengipun.
Pambagéyan Adhedhasar Organisasi Kagesangan
Kagesangan dumadi ing hirarki ingkang kaorganisasi
Hirarki organisme, saking ingkang paling alit dumugi ingkang paling ageng ingkang dipunsinaoni ing biologi, inggih punika: Kajian-kajian subindividu njangkep biologi sel, anatomi lan cabang-cabangipun (sitologi, histologi lan organologi), lan fisiologi
Pambagéyan langkung rinci ugi mungel dumados
Upaminipun, anatomi saged dipunkhususaken ing saben organ utawi sistem (limrahipun dumadi ing èlmu kadhokteran): pulmonologi, kardiologi, neurologi, lan sapiturutipun)
Tingkat supraindividu dipunsinaoni ing ékologi, ingkang ugi gadhah pangkhususan piyambak, kados ékofisiologi utawi "fisiologi lingkungan", fenologi, sarta èlmu prilaku
Gegandhèngan antarunit kagesangan ugi antawisipun unit kagesangan lan lingkunganipun dumados ing sadaya tingkat organisasi
Sasanèsipun nyinaoni kagesangan kanthi sapérangan tataran ing nginggil, biologi ugi nyinaoni prakawis-prakawis ing ngandhap kanthi cabang èlmunipun piyambak-piyambak, inggih punika: Cathetan sikil
Sinagoge Sinagoge utawi sinagoga punika, papan ngibadahipun umat agami Yahudi
Satelasipun "Baitallah" (Griya Dalem Gusti) dipunrisak wonten Yerusalem, tiyang Yahudi boten gadhah enggèn upacara malih
Gantosipun inggih sinagoga punika
Ing Surabaya wonten satunggilipun sinagoga ing Tanah Jawi sarta Indonesia
Obesitas Obesitas punika, kawontenan tiyang ingkang kalemon
Inggih punika ingkang gajihipun ing badan kakathahan ngantos ngancam kaséhatanipun
Obesitas saged dipunanggep lelara, amargi saged njalari lelara sanèsipun
Radi paradhoksal, lelara punika wontenipun malahan manawi tiyang sampun reja
Kuning Kuning (jené) punika warni: Werni-warni jené (11)
Dina Dina ("ngoko") utawi dinten ("krama") punika unit wekdal
Dangunipun inggih 24 jam utawi 1.440 menit utawi 86.400 dhetik
Ing Jawi, wonten manéka warna dinten
Manawi ningali ing prasasti jaman kina, wonten tigang (3) jinisipun dinten
Saptawara punika kados dinten kang limrah dipunangge sapunika, inggih punika wonten pitung (7-sapta) dinten: Pancawara
Pancawara punika ugi asring dipunwastani "pasaran" utawi peken kanthi pétungan gangsal (5) dinten
Ing salebeting sistem pananggalan Jawi lan Bali, wonten kalih jinis siklus wekdal: siklus minggon lan siklus pasaran
Ing salebeting siklus minggon, satunggal minggu dipunpérang dados pitung dinten, kados déné ingkang dipuntepangi sadinten-dinten inggih punika dinten Senèn, Selasa, Rebo, Kemis, Jemuwah, Setu, lan Ngaat utawi Minggu
Ing salebeting siklus pasaran, satunggal pasar utawi peken dumados saking gangsal dinten pasaran inggih punika: Pahing, Pon, Wagé, Kliwon, Legi1/umanis2
Miturut kalèndher Jawi, saben dinten lan tanggal ing sistem kalèndher Masèhi tansah gadhah kalih warni nama dinten
Tuladhanipun: tanggal 1 Januari 2001 punika dinten Senèn-Pahing, salajengipun tanggal 2 Januari 2001 dinten Selasa-Pon, lanjeng dipunterasaken dinten Rebo-Wagé, dipunsusul dinten Kemis-Kliwon, Jemuwah-Legi, Setu-Pahing, Ngaat-Pon, Senèn-Wagé, Selasa-Kliwon, lan salajengipun
Kombinasi kalih jinis dinten punika ngantos sapriki taksih dipunanggé ing panerbitan tanggalan utawi layang kabar abasa Jawi, kados Koran Kedaulatan Rakyat ingkang kababar ing kitha Yogyakarta
Sadwara punika nganggé pétungan enem dinten
Para ahli arkéologi nduga bilih sadwara punika asli saking Jawi
Sapunika, pétangan punika boten dianggé malih ing Jawi
Ing Bali, pétungan dinten punika taksih dipunanggé
Kawicaksanan Salomo Kawicaksanan Salomo iku buku Alkitab péranganing Deuterokanonika, tegesé dadi asliné ing basa Ibrani ora ana
Anané ya namung pertalan ing basa Yunani, sajeroning Septuaginta
Dadi buku iki dianggep kitab apokrif déning Gréja Protèstan
Kitab iki isiné ya wejangan-wejangané sing diakokaké marang Raja Salomo utawa Nabi Suléman, nanging durung tamtu ditulis déning panjenengané dhéwé
Isi bisa dibagi dadi telung pérangan.
Deuterokanonika Deuterokanonika iku pérangan Alkitab kang namung ana versiné ing basa Yunani ing sajeroning Septuaginta
Dadi kitab-kitab kang diarani Deuterokanonika iku ora ana asliné ing basa Ibrani
Nanging sanadyan mangkono, kitab-kitab iki asliné ya katulis ing basa Ibrani
Para nimpuna Alkitab wis sarujuk yèn gaya basa kitab-kitab iki katon pretalan saka basa Ibrani
Kitab-kitab kang kagolong Deuterokanonika iku: Ing dhuwur iki bisa katon yèn ora kabèh pérangan iku kitab lepas
Ana kang rupa péranganing kitab liya, yaiku: Tambahan Ester lan Tambahan Daniel.
Wulang Bebasan Kitab Wulang Bebasan ing basa Ibrani diarani "Mishlei" kang tegesé alegori
"Mishlei" iku cekakan saka "Míshlê Shelomoh" (Wejanganh Salomo), ing versi Vulgata diarani "Liber Proverbiorum"
Mishlei iku wujud jamak saka tembung "Mashal" kang sajatiné wujud tunggal
Tembung ing basa Melayu/Indonésia "Amsal" dhedhasar tembung Ibrani iki
Kitab iki isiné wejangan-wejangan moralistis lan falsafi wujud tembang.
Juru Kotbah Kitab Juru Kotbah iku péranganing Alkitab Prajanjian Lawas
Judhul iki asalé saka basa Ibrani: "Qoheleth"
Dhasar tembung iki : Qahal, sing tegesé "pasamuan" utawa "pasemon"
Sang Qoheleth iku harafiahé siji wong sing seneng kutbah ing siji pasamuan
Ing basa Inggris, kitab iki diarani (Ecclesiastes) saka basa Yunani sajeroning kitab Septuaginta: "Εκκλησιαστής"
Tembung iki asalé saka tembung Yunani: "Εκκλησία" (Greja/jemuwah)
Tegesé ya padha waé, wong sing kutbah ing pasamuan
Isi kitab Juru Kotbah iku pangidhepan lan gagasan siji wong sing diarani 'Sang Pamikir'
Dadi isi kitab iki asifat falsafi
Dhèwèké mikir saresepé yèn uriping manungsa ing donyaiku cekak
Tur akèh pacoban, barang-barang ora adil karo prakara-prakara liya sing ora gampang dimangertèni.
Kitab Yésaya Kitab Yésaya iki diarani miturut jenengé siji nabi sing gesang ing Yerusalem ing paro kapindho abad kaping 8 SM
Jeneng Yésaya ing basa Ibrani iku: ישׁעיהו Yeshayahu utawi Yəša‘ăyāhû
Jeneng iki ateges: “Yehuwah ( Yahwe ) mitulungi”
Kitab ini isiné akèh ramalan sing dipituturaké nalika jaman jumenengé para ratu ing Karaton Yudéa:
Yérémia Nabi Yeremia (יִרְמְיָהוּ Yirməyāhū) sugeng ing abad kaping 7 SM nganti abad kaping 6 SM
Asamané dijupuk saka basa Ibrani: "Yirmeyahu" sing tegesé Yahwe ngluhuraké.
I Tesalonika Layang Paulus marang jemuwah ing Tesalonika I Tesalonika iku kutha krajan Makedonia, siji provinsi Kakaisaran Romawi
Jemuwah ing Tesalonika iku yasané Paulus sawisé ninggal Filipi
Nanging ora suwé sabanjuré, wong-wong Yahudi sing éwa marang Paulus miwiti nentang usaha Paulus kanggo ngwartakaké ajaran Kristen marang wong-wong non-Yahudi sing wis nduwé niyat lumebu agama Yahudi
Paulus kepeksa ninggal Tesalonika lan lunga menyang Berea
Banjur sawisé teka ing Korintus, Paulus nampa layang saka Timotius, kancané prakara kaanan jemuwah ing Tesalonika
Dadi, Layang Paulus marang para jemuwah ing Tesalonika kaping siji, iki katulis kanggo mènèhi dhorongan lan kateguhaning ati kanggo kabèh.
Kitab Titus Kitab Layang Paulus marang Titus iku isiné layang kang ditujokaké marang siji wong non-Yahudi kang lumebu agama Kristen
Banjur dhèwèké dadi kanca lan asistèn Paulus
Layang iki ditujokaké marang Titus kang kala iku ana ing Kreta amarga ditinggal déning Paulus kanggo ngurusi jemuwah ing kana.
I Timotius Layang Paulus marang Timotius I Timotius iku wong Kristen kang isih enom ing Asia Cilik, kang wis dadi kanca lan pambiyantu Paulus ing panggawéyané Paulus
Bapané Timotius iku wong Yunani lan ibuné Yahudi
Ing Layang Paulus Sing Sepisanan Marang Timotius, diterangaké telung prakara kang ana gandhèng cènèngé siji lan sijiné
Sing sepisanan yaiku pepènget marang Timotius marang piwulang-piwulang ala kang ana ing umat
Piwulang-piwulang iku wujud campuran paham Yahudi lan paham non-Yahudi dhedhasar kapercayan marang jagad raya wis ala, lan kaslametan mung bisa diantuki yèn wong duwé pengetauan ngenani wewadi tartemtu, lan netepi angger-angger kaya ta umpamané angger-angger bojoné mung siji, pantang mangan panganan tartemtu lan sapituruté
Sing angka loro, yaiku pituduh-pituduh marang Timotius ngenani pangurusan umat lan ngenani ibadat
Dijelasaké marang Timotius sipat-sipat wong kang éntuk dadi panilik lan pambiyantu umat
Pungkasané Timotius diwulang ngenani kepriyé panjenengané bisa dadi murid Dalem Yesus Kristus kang becik lan ngenani tanggel waleré marang saben golongan wong kang dadi anggota umat.
II Timotius Layang Paulus Sing Kapindho Marang Timotius sapérangan gedhé isiné ular-ular pribadi marang Timotius minangka kanca sapanggawéan lan pambiyantu kang isih enom
Inti saka piweling mau yaiku supaya Timotius tabah
Panjenengané diweling lan disengkuyung supaya terus setya nyebaraké pawarta ngenani Gusti Yesus Kristus sarta netepi Prajanjian Lawas lan piwulang ngenani Injil saka Allah; uga supaya Timotius tetep tugas minangka guru lan panyebar Injil saka Allah, sanadyan ngadhepi kasangsaran lan tetentangan
Timotius mirunggan dipèngetaké supaya ora mèlu cawé-cawé ing padudon kang bodho lan ora duwé pangaji
Padudon kaya mangkono iku ora ngasilaké apa-apa, kajaba ngrusak pikiran wong kang ngrungokaké
Marang kabèh iku Timotius dièlikaké supaya njupuk conto saka uripéPaulus—yaiku kapercayané marang Kristus, sabaré, tresnané, katabahané lan kasangsaran kang dialami ing panganiayan.
Layang Yudas Layang Yudas iki katulis kanggo ngélékaké para pamaca supaya waspadha marang guru-guru palsu kang ngaku-aku Kristen
Ing layang kang cekak iki, isiné mèmper layang Petrus kang kapindho
Sang panulis mènèhi dhorongan marang para pamacaa supaya terus "berjuang" kanggo iman.
Filemon (wong ing Prajanjian Anyar) Filemon iku wong Kristen utama sing katonané wis dadi anggota jemuwah ing Kolose
Filemon nduwé ulun (budhak) sing jenengé Onesimus
Uluné iku wis lumayu saka Filemon, bendarané iku banjur bisa tepangan karo Paulus nalika Paulus ana ing jero penjara
Banjur amarga bimbingan Paulus, Onesimus dadi wong Kristen
Layang Paulus marang Filemon iki isiné panjaluking Paulus supaya Filemon gelem sarujuk karo Onesimus sing lagi dikon Paulus mulih
Paulus njaluk supaya Filemon sudi nampa bali Onesimus, ora mung "sebagai" ulun sing wis diapurani anging uga dadi padha-padha wong Kristen.
Layang Yakobus Layang Yakobus iku pérangan sajeroning Kitab Prajanjéyan Anyar
Layang iki ditujokaké marang "kabèh umat Allah sing kasebar saubenging donya"
Mawa nganggo sawatara paribasa, Yakobus ing jero layangé mènèhi pirang-pirang wejangan lan paugeran praktis kanggo wong Kristen bab tatakrama lan tingkah laku Kristen
Saka cara pandelenging Kristen dhèwèké medaraké sawatara pokok pamikiran kaya ta prakara sugih lan mlarat, panggodha, tatalaku becik, prasangka, iman lan palakonan, ucapan-ucapan tutuk, kawicaksanan, padu lan sabanjuré
Layang iki uga mènèhi pandhedhesan yèn wong sing nglakokaké agama Kristen, iman kudu dibarengi tingkah laku.
Hosea Hosea sing tegesé "kaslamatan", iku nabi sing muncul sawisé Nabi Amos
Dhèwèké asalé saka karaton lor: Israèl
Hosea kutbah marang wong-wong Israèl sadurungé karaton iki dibedhah ing taun 721 SM
Hosea prihatin banget mikiraké kaanan wong Israèl, kabèh padha ora setya marang Allah
Hosea madhakaké iki karo wong wadhon sing ora setya marang bojoné.
Yoel Bab Yoel ora akèh katrangan sing ana, dadi ora dimangertèni kapan olèhé sugeng
Katonané Yoel saka Yudea, amarga mesthi diutus kutbah marang bangsa iki
Banjur Yoel uga kerep nyebut-nyebut Yudea lan Yerusalem (Yoel: 1:14, 2:1, 15, 32; 3:1, 12, 17, 20, 21)