Exqrch/javanese-Komodo-pixelgpt huggingface dataset:
Tembung iki dijupuk saka pertalan basa Latin Santo Hieronimus kang njupuk saka Septuaginta, pertalan basa Yunani
Iki tegesé "pangentasan", lan mligi "pangentasan" bangsa Yahudi saka tanah Mesir, ing ngendi kabèh didadèkaké ulun
Kitab ini bisa dibagi dadi sawatara pérangan:
Kitab Kaimaman Kitab Kaimaman iku kitab kaping telune tanakh lan uga kitab Torèt
Ing pirang basa Éropa, kitab iki diarani "Leviticus", kang dijupuk saka basa Latin: "Liber Leviticus " sakai basa Yunani: (το) Λενιτικόν
Ing basa Ibrani, kitab iki diarani " wayyikra" kang tegesé iku: “Mula ditimbali déning panjenengan”, tembung-tembung pratama kitab iki
Kitab iki isiné undhang-undhang kanggo ibadat lan upacara-upacara agama bangsa Israèl ing jaman mbiyen
Uga kanggo kaperluwane para imam (kaum Levi) kang tanggung jawab karo palaksanane
Pethikan kang misuwur dhéwé saka buku iki yaiku kang mau déning Gusti Yesus dhawuh utama kang kapindho, "Cintailah sesamamu seperti kamu mencintai dirimu sendiri" (19:18).
Kitab Wilangan Kitab Wilangan iku kitab Tanakh lan Torèt sing kaping papat
Kitab iki nyaritakake paristiwa-paristiwa sing dialami déning bangsa Yahudi nalika 38 taun lawase ana ing padang pasir
Ing basa Ibrani, kitab iki diarani "be-midbar", sing tegesé “laladan alasan”, tetembungan pratama kitab iki
Banjur tembung wilangan iku pertalan saka septuaginta, "numeri", bab cacah jiwa bangsa Yahudi.
Kitab Andharaning Torèt Kitab Andharaning Torèt iku kitab kaping lima tanakh lan uga kitab Torèt
Ing basa Ibrani, diarani "Devarim" ("tetembungan"), saka ukara pamulan "Eleh ha-devarim." Ing sawatara basa ing Éropah, kitab iki diarani Deuteronomium, saka basa Latin kang njupuk saka septuaginta saka basa Yunani: Δευτερουόμιου
Sajatine bab iki siji kaluputan ing alihbasa saka asliné ing basa Ibrani saka pasal 17:18; “Yèn wong dikukuhaké dadi ratu, wong mau kudu diwènèhi Kitab Angger-anggeré Allah kang isi dhawuh-dhawuh lan piwulangé Allah, kang diturun saka kitab asli, kang disimpen déning para Imam Lèwi.” Déning para panulis septuaginta ukara iki dipretalaké dadi: “nulis kanggo awaké dhéwé salinan kukum iki”
Nanging kalepatan iki ora patiya parah
Kitab Andharaning Torèt iki kabangun saka sarèntènging khotbah-khotbah kang diucapaké déning Nabi Musa ing ngarepé bangsa Israèl nalika kabèh ana ing tanah Moab
Kabèh padha mandheg ing kono sawisé ngrampungaké lelungan dawa ngliwati ara-ara samun amba lan sadhurunge lumebu tanah Kanaan kanggo ngepèk nagara iki
Sawetara prakara wigati saka kitab iki iku: Amanat kitab iki Allah wis nylametaké lan maringi berkah umat pilihan-É, bangsa kang ditresnani
Dadi bangsa Israèl ora olèh nglalèkaké bab iku
Kabèh kudu tundhuk lan ngestokaké dhawuhing Gusti, supaya urip terus lan diparingi berkah.
Kitab Yosua Yosua dijupuk saka basa Ibrani: יהושׁע "Yehoshua utawa Yəhôšuª‘", kang tegesé “karo pitulungan sang Yahwe
Saliyané asma nabi kang jaré nulis kitab iki kang jenengé padha, ya uga asmané Gusti Yesus ing basa Aram
Kitab Yosua ngwedharaké kandha caritaning bangsa Israèl nalika mangrebut nagara Kanaan, dipanggedhèni déning Yosua
Ya dhèwèké iku kang nggantèni Musa mimpin umat Israèl
Kadadéan-kadadéan wigati kang dikandhaaké ing buku ini yaiku antarané: panyabrangan ing Kali Yordan, Bedhahé kutha Yerikho, perang ing Ai, lan pangukuhan anyar prajanjian antara Allah karo umat-E
Salah sijining pethikan misuwur saka buku iki yaiku: “ Saupama kowé padha ora gelem ngabdi marang Allah, padha netepna putusan ing dina iki uga, sapa kang arep kokbektèni
Apa brahala-brahala kang biyèn disembah déning para leluhurmu ing Mésopotamia, apa brahala-brahalané wong Amori kang panggonané saiki kokenggoni
Déné aku lan kulawargaku, arep padha ngabekti marang Allah."
Kitab Para Hakim Kitab Para Hakim, sing asalé saka Alkitab, Prajanjian Lawas, ing basa Yunani sajeroning septuaginta diarani: “ì tôn kritôn bíblos" utawa "tôn kritôn"
Banjur ing basa Latin diarani "liber Judicum" utawa "Judicum"
Kitab iki isiné kandha-kandha saka jaman pra-sajarah Israèl sadurungé bangsa iku awujud karaton tunggal
Yaiku diarani jaman pangrebutaning Kanaan lan ngadhegé karaton Israèl
Kandha-kandha iku bab prakara barang-barang sing dilakoni para pahlawan satriya bangsa
Kabèh padha diarani hakim, nanging sajatiné – kabèh iku dudu hakim kaya pangertèn jaman saiki nanging para sénapati perang
Salah sijining para pahlawan iki sing misuwur, jenengé Simson
Kandha caritané ana ing pasal 13–16.
Rut Rut utawa Ruth (רות, basa Ibrani "welas asih") iku wong wadhon saka bangsa Moab
Dhèwèké ibu Obed, mbahé èstriné Raja Dawud
Miturut Kitab Prajanjian Anyar, dhèwèké salah sijining leluhur Gusti Yesus (Injil Maties 1:5)
Caritan bab Rut kahanané dumadi nalika satengahing jaman perang kang kaya dicaritaake sajeroning kitab Hakim-Hakim
Sanadyan garwané wong Israèl wis séda, dhèwèké tetep nuduhaké kasatyané marang ibu maratuwané kang warganagara Israèl, lan tansah sembahyang marah Allah umat Israèl
Ing wusanané carita iki, Rut olèh bojo anyar, sanak saduluré garwané swargi
Liwat garwané kang énggal iki, Rut dadi mbah buyuté ratu Dawud, ratu Israèl kang gedhé dhéwé
Kandha-kandha carita kang ana ing kitab Hakim-hakim nuduhaké angèlé kaanan amarga umat-E Allah nilaraké sang hyang Pangèran
Kitab Rut iku pawalikané, ing kitab iki dituduhaké yèn Gusti Allahé wong Israèl uga maringi berkah marang wong asing kang setya lan banjur percaya marang Gusti Allahé wong Israèl
Amarga pratingkahé Rut iki, mula dhèwèké diangkat dadi umating Allah.
II Babad Kitab II Babad iki péranganing kitab Prajanjian Lawas utawa Tanakh
Kitab iki terusané I Babad
Kitab iki wiwitané nyritaaké pangadheg pamarèntahé sang Ratu Suleman nganti sédané
Sawisé nyritaaké kandha pangamuké bebrayan ing tlatah lor sing kabawah Yerobeam nglawan Raja Rehabeam, kitab iki mung nyritaaké sajarahé Yudea, yaiku karaton kidul, nganti dibedhahé Yerusalem ing taun 586 SM.
Ezra Ezra (basa Ibrani עזרא "Ezra" utawa "‘Ezrā’") iku sang nabi kang mimpin wong-wong buwangan kang padha bali saka Babel menyang Yerusalem ing taun 459 SM
Kitab Ezra iku terusané kitab Babad, lan bisa dibagi kaya mengkéné:
Kitab Nehemia Kitab Nehemia bisa kaanggep lanjutané kitab Ezra
Katoné kitab iki ditulis antara taun 431 SM – 430 SM nalika Nehemia bali kanggo kaping pindho menyang Yerusalem sawisé lunga menyang Pèrsi
Kitab iki kasusun saka patang pérangan: Sawisé kitab ini, carita saka Prajanjian Lawas wis puput.
Kitab Ester Kitab Ester iku carita legèndha sekular, nanging tanpa réferènsi rohani lan settingé ing Susa, kutha krajan Pèrsi
Kamungkinan gedhé kitab iki uga ditulis ing Pèrsi, sawisé abad angka 5 SM
Kandhaning kitab iki bab siji pahlawan wadhon kang ngarané Ester, saduluré Mordekhai, uga siji pahlawan
Wanita iki bisa nylametaké bangsa Yahudi ing Karaton Pèrsi kang bakal dipatèni entèk-entèkan déning Haman, siji wong kang gething karo bangsa Yahudi
Carita kang ana sajeroning kitab iki dihubungaké karo pista gedhé Yahudi Purim.
Kidung Agung Kidung Agung (ing basa Ibrani: "Shir-HaShirim") iku kelumpukan tetembangan asmara lan malahan ana sing erotis
Amarga iku, kerep diarteake siji gegayutan antara Allah karo umat-E
Biasane kitab Prajanjian Lawas sing kaping-22 iki dianggep ditulis déning nabi Suleman utawa Salomo
Mulané ing basa Inggris diarani "The Song of Solomon".
Kidung Pasambat Kidung Pasambat (איכה ʾēḫā(h), Eikha) iku katata cacahé saka limang tembang kang manyambati kutha Yerusalem kang dibedhah para satru, wadya bala Babel ing taun 586 SM, lan sirna rusaking kretaning bumi sarta masa pambuwangan sawisé iku
Ing basa Ibrani kitab iki diarani "Ekhah", kang tegesé "Kepriyé?" lan sawijining mantra dienggo miwiti kidung pasambat
Sajeroning Septuaginta ing basa Yunani, kitab iki diarani "threnoi" (saka basa Ibrani "qinoth", kang tegesé "pasambatan")
Sanadyan kitab iki lumrahé nadané sedih, nanging uga katon segi kapracayan ing Gusti lan pangarepan masa ngarep kang luwih becik
Tetembangan iki kabèh digunaaké wong Yahudi sajeroning ngibadahé ing dina-dina astamiwa kaya dienggo pasa lan "berkabung"
Dina-dina kusus iki dianaaké saben taun kanggo mèngeti malapataka kang nibani bangsa Yahudi ing taun 586 SM.
Kitab Yéhèzkièl Kitab Yéhèzkièl (Ibrani ספר יחזקאל "Sefer Yekhezkel") iku asmaning siji kitab ing Alkitab Prajanjian Lawas
Sing nulis iki dianggep sang nabi Yéhèzkièl
Ing Al-Qur'an, nabi iki uga ana lan diarani Zulkifli
Miturut Alkitab, nabi Yehezkiel manggon ing papan pambuwangan ing Babel, sadurungé lan sawisé Yerusalem dibedhah ing taun 586 SM
Welingané diwènèhaké marang wong-wong kang dibuwang ing Babel lan kang wis padha manggon ing Yerusalem
Kitab Yéhèzkièl bisa dipérang dadi patang pérangan wigati, yakuwi:
Kitab Danièl Kitab Danièl iki bisa kaanggep kitab sing menarik amarga pirang pérangan kitab iki, yaiku sakai pasal 2:4a nganti 7 ditulis nganggo basa Aram
Kamangka pérangan liyané nganggo basa Ibrani
Prakara iki rada anèh, marga kitab iki sajatiné kabèh sing nulis wongé padha
Ana kamungkinan gedhé yèn kitab iki ditulis sakiwa-tengené taun 165 SM.
Kitab Obaja Kitab Obaja sing cekak iki olèhé nulis ora dingertèni kapan sawisé kutha Yerusalem dibedhah ing taun 586 SM
Edom musuh bebuyutan bangsa Yehuda, senang banget; kabèh padha ngréwangi musuh lan ngrampok Yerusalem
Nabi Obaja ngramal yèn bangsa Edom bakal didendha ing Gusti lan direbut tanahé kaya bangsa-bangsa liyané sing mungsuhi Israèl.
Kitab Yunus Kitab Yunus iku buku sing séjé dhéwé karo buku-buku nabi liyané ing jero Alkitab
Amarga buku iki isiné dudu weling sang nabi, nanging nyritaaké pangalaman Nabi Yunus, nalika dhèwé nyoba sumingkir saka dhawuhing Gusti
Ing basa Ibrani, Yunus diarani Jonah sing tegesé “mrepati”
Gusti dhawuh Yunus nekani kutha Niniwe, kutha krajané karaton Asuriah, mungsuh Israèl
Nanging Yunus ora gelem lunga menyang kutha iku kanggo mènèhaké welinging Gusti, amarga dhèwèké percaya yèn wong-wong Niniwe mandheg olèhé tumindhak dosa, banjur Gusti ora bakal nindhakaké kersané mbesmi kutha iki
Wusanané, sawisé pirang-pirang kadadéan sing ninggal kesan, Yunus ngèstoakŕ dhawuhing Gusti
Nanging dhèwèké ngrasa ndongkol, amarga Niniwe ora sida dibesmi
Amanating kitab iki, yaiku yèn Gusti Allah iku Sarwa Ngampuni lan Sarwa Sayang marang wong-wong ing donya
Gusti luwih seneng ngampuni tinimbang ngrusak siji bangsa, sanadyan bangsa iku mungsuhé bangsa umat-E dhéwé
Katonané kitab Yunus ditulis déning Yunus dhéwé
Kitab Yunus dirujuk déning Gusti Yesus sajeroning Prajanjian Anyar (Injil Matius 12:39, 40; Injil Lukas 11:29).
Mikha Katoné kitab nabi Mikha, uga ditulis déning nabi kang asmané padha
Mikha olèhé sugeng sajaman karo nabi Yesaya lan asalé saka siji désa ing Yehuda, ing karaton kidul
Dhèwèké yakin tenan yèn Yehuda bakal ngadhěpi mala pataka kaya kang diumumaké déning Amos bab karaton lor
Mikha uga ngandhani yèn Allah mesthi ya bakal ndendha bangsa Yehuda amarga kejem banget lan ora adil marang wong liya, Nanging ing kotbahing Mikha ya katon ana tandha-tandha kang luwih cetha bab pangarepan ing mangsa ngarep
Pérangan-pérangan kang menarik digatèaké sajeroning buku iki yaiku: gambaran adem tentrem ing sawewengkoning bumi ing ngisor pimpinaning Allah (Mikha 4:1-4); banjur ana ramalan bab siji Ratu Agung kang bakal muncul saka trahing Dawud lan bakal ngasta pangayeman ing bangsa Yehuda (5:2-4); lan, ing siji padha (6:8), ana ringkesan saka apa kang bakal diomongaké déning para nabi-nabi Israèl, yaiku: "Sing dituntut Allah saka awake dhéwé
"Sing dituntut Allah saka awake dhéwé iku supaya tumindhak adil, tansah ngamalaké sih-tresna, lan andhap asor urip manunggal karo Gusti."
Kitab Nahum Kitab Nabi Nahum ditulis kanggo mèngeti olèhé kutha Niniwe, kutha krajan bangsa Asuriah, musuh bebuyutan Israèl dibedhah
Kadadéan iki anané kira-kira ing wusanané abad kaping-7 SM lan bisa kaanggep dendhaning Gusti marang bangsa sing kejem lan angkuh iki.
Zefanya Zefanya iku nabi kang ngaturaké wewelingé ing taun-taun pungkasan saka dari abad angka 7 SM, kira-kira kiwa-tengené dasawarsa sadurungé Raja Yosia ngayasa nganaaké pambecikan-pambecikan ing babagan agama ing taun 621 SM
Intisari buku iki mèmper karo buku-buku nabi liyané yaiku: bab ancaman satekané malapetaka lan pangrusakan gedhé, wujuding dendha kaukumaning olèhé mamuja ing déwa-déwa déning bangsa Yehuda
Bangsa-bangsa liya uga bakal diukum déning Allah
Nanging sanadyan Yerusalem mèlu dirusak, bakal teka manèh wanci kapan kutha iku bakal dienggoni wong-wong kang jujur lan tangat marang Gusti.
Kitab Hagai Kitab Hagai iku kumpulaning wewekasing Allah sing disampèaké déning Nabi Hagai ing taun 520 SM
Wektu iku wong Israèl durung bali saka pambuwangan ing Babel
Anging sanadyan wus manggon pirang-pirang taun ing Yerusalem, Dalem Gusti (Baitallah) isih tetep awujud puing-puing waé
Ing wewekas lan wejangan iku, Allah ndhesek kaum pimpinaning bangsa Israèl supaya yasa manèh Dalem Gusti
Allah uga janji yèn bakal maringi karejan lan kasajahtraning umat Israèl sing wis dianyarake lan disucèake.
Kitab Maleakhi Kitab pungkasan Prajanjian Lawas iki ditulis déning nabi Maleakhi saka abad kaping-5 sadhurunge Masehi, sawisé Baitallah ing Yerusalem diyasa manèh
Buku iki mligi dikarepaké kanggo asung daya para imam lan rakyat supaya nganyaraké kasatyane kabèh ing janjine karo Allah
Wis cetha yèn mrosote kauripan lan cara ngibadah umat Gusti iku kadadéan tenan
Para imam lan rakyat ngapusi Allah: Kabèh padha ora nyaosi Allah apa-apa sing kudu dicaosaké marang panjenengané lan ora urip manèh manut tatacara sing wis dhawuhané Gusti
Anging Allah bakal rawuh manèh kanggo ngadili lan nyucèkaké umat-E
Panjenengané kersa ngirimake duta panjenengané kanggo nyiapaké dalan lan ngwartaaké Janji Gusti.
Injil Mateus Injil Mateus kuwi kitab kapisan saka Prajanjian Anyar Alkitab Kristen lan sawijining saka telu Injil Sinoptik
Kitab punika nyariosaken Mésiasipun (utawa Kristusipun) Israél, yaiku Yésus, wungunipun Panjenengan, lan misinipun dhateng donya
Ing kitab punika, sarasilahipun Gusti Yesus minangka satunggaling priyayi saking trah Dawud ugi dipunpratélakaken.
Injil Markus Injil Markus (Yunani: κατὰ Μᾶρκον εὐαγγέλιον, τὸ εὐαγγέλιον κατὰ Μᾶρκον, "to euangelion kata Markon") iku kitab kapindho Injil Prajanjian Anyar
Kaya wis katon saka jenengé, Injil iki ditulis déning Markus
Kitab iki kitab Injil sing lawas dhéwé lan wis ditulis ing sakiwa-tengené taun 70 Masehi
Kitab iki yèn dipadhakaké Injil sing liya-liyané kagolong cekak dhéwé lan kalebu Injil Sinoptik.
Injil Yohanes Injil Yohanes utawi Yokanan, iku kitab Injil sing kaping papat
Injil iki béda dhéwé karo telung Injil liyané sing padha-padha diarani Injil sinoptis (ringkesan carita)
Injil Yohanes sipaté ora sinoptis nanging falsafi
Gusti Yesus dipadhaaké karo "Sabdaning Gusti sing wis dadi daging".
Layang Paulus Roma Layang Paulus Roma, iku pakumpulané layang rasul Paulus marang para jumuwah ing kutha Roma
Kitab iki péranganing Prajanjian Anyar lan kitab nomer ping enem serta layangé kang dawa dhéwé
Tulisan iki dipracayani minangka tulisan asli Paulus
Sajroning layang iki ana kesan menawa tugas Paulus ing kawasan wétan Kakaisaran Romawi kanggo golèk dana kanggo para jumuwah ing Yérusalèm wus rampung
Katoné layang iki kang pungkasan ditulis Paulus ing tlatah Yunani
Ana kang nganggep menawa layang iki ringkesan pepak saka sakabèhé téologi Paulus
Perkara iki déné kaanan jiwa Paulus kang luwih réflèktif nalika nulis layang iki tinimbang nalika nulis Galatia utawa layang Korintus
Layang Paulus marang para jumuwah ing Roma iki katulis kanggo nyiyapaké wong-wong iku kang arep ditekani Paulus, saliyané iku Paulus uga arep ngalusaké sawatara aspèk pamikirané kang tibakné surasané dimangertèni luput, dadi prakara iki prioritasé rikala iku
Panulis layang iki ya iku Paulus, kang nepungaké awaké dhéwé mawa jenengé ("Paulus) ing awal layang iki (Roma 1:1) lan jatidhiriné minangka abdi Gusti Yésus Kritus
Banjur dhèwèké dipilih lan ditimbali déning Gusti Allah ("apostolos") lan doning pagawéané ("supaya ngabaraké Injil")
Layang iki ora ditulis déning Paulus dhéwé, nanging déning sawijining sékretaris kang jenengé Tèrtius lan nyatakaké awaké dhéwé ing ayat Roma 16:22
Paulus dudu kang ngedegaké jemuwah ing Roma, dadi dhèwèké ora mangerti kaanan jemuwah iki kanthi langsung, nanging olèh informasi saka wong-wong Kristen kang teka saka Roma menyang Koritus, papané layang iki ditulis
Wis suwé Paulus kapéngin nekani wong-wong Kristen ing Roma, lan ingin nyebar kabar Injil ing kana, nanging kapénginané mesthi kalangan, kamangka nalika ing Éfèsus, Paulus wis ngrencana arep lunga mrana liwat Akhaya lan Makédonia
Kapénginané Paulus dadi sangsaya gedhé nalika awaké ngalami wèsthi ing Yérusalèm lan krasa uripé saksat bakal sigra entèk, rikala iku awaké olèh panalika yèn Gusti Allah ngadeg ing sisihé lan nguwataké awaké dadi Paulus bisa mènèhi panyeksèn ing Roma
Kabèh panglayaran ing Sagara Tengah praktis mandheg sawisé tanggal 11 November, déné hawa mangsa atis kang ala, lan lumrahé diwiwiti manèh wiwit tanggal 10 Maret saben tauné, dadi Layang Roma ditulis sadurungé, yakuwi ing mangsa gugur taun 57 Masèhi
Robinson yakin menawa panulisané iku ing mangsa semi (antara sasi Maret - Juni) taun 57 Masèhi
Panemu liya ngira-ngira antawa taun 53-54, utawa antara taun 53-56
Rencana Paulus dhéwé owah, awit ana anceman saka wong Yahudi, dadi Paulus ora sida numpak kapal saka Korintus, nanging wusanané lumaku menyang Makédonia lan lumayar menyang Yérusalèm saka Filipi ing mangsa semi taun sawisé (58 M)
Paulus lagi teka ing Roma sawisé dicekel lan diadili ing Yudéa
Layang Paulus Roma iku sawijining layang kang magepokan karo akèh aspèk lan kasil saka komposisi kang tliti banget
Kanggo nyakepiné, layang iki bisa kabagi ing patang pérangan:
I Korintus I Korintus, iku pakumpulané layang rasul Paulus marang para jumuwah ing kutha Korintus kaping pisan
Kitab iki péranganing Prajanjian Anyar.
II Korintus II Korintus, iku pakumpulané layang rasul Paulus marang para jumuwah ing kutha Korintus kaping pindho
Layang Paulus Galatia Layang Paulus Galatia, iku pakumpulané layang rasul Paulus marang para jumuwah ing tlatah Galatia, panggonané bangsa Keltik ing Anatolia (saiki Turki)
Layang Paulus Éfesus Layang Paulus Efesus, iku pakumpulané layang rasul Paulus marang para jumuwah ing kutha Efesus, pasisir kulon Anatolia (saiki Turki).
Linus Torvalds Linus Benedict Torvalds (lair ing 28 Dhésèmber 1969) inggih punika tiyang ingkang ngawiwiti pengembanganipun Linux, inggih punika kernel ipun sistem operasi, kaliyan sapunika, gadhah ndamel supados koordinator proyek punika
Dipun gagasi saking Minix, (kernel kaliyan sistem operasi ingkang dikembangaken déning Andrew Tanenbaum), piyambakipun ngeraos betah sistem operasi Unix ingkang saged mlampah dhateng komputer ing ngriyonipun
Torvalds ndamel pengembanganipun kernel Linux ing wayah selanipun kaliyan ngagem alatipun piyambak
Linus krama kaliyan Tove Torvalds (lair Monni) – satunggaling jawara karaté Finlan ingkang naté menang kaping enem
Linus kapanggih piyambakipun kapisan ing taun 1993 nalika kuliah komputer
Linus ngajari para siswa nyerat e-mail
Lajeng Linus angsal e-mail isinipun panyuwunan kekencan
Sapuniki Linus kaliyan Tove pinaringan putri tiga: Patricia, Daniela, lan Celeste
Buda Buda (ꦧꦸꦢ) saking basa Sangsekreta बुद्ध ingkang tegesipun "Ingkang Wungu", "Ingkang sampun dugi ing papadhang estu"
Tembung punika dipunpendhet saking tembung Sansekreta: "Budh", "kanggé mangertosi")
Tembung punika ugi gelar ingkang dipuncaosaken dhumateng tiyang ingkang sampun sadhar mangembangaken potènsi pribadhinipun piyambak kaliyan ingkang sampun ngembang kasadharipun
Ing panganggé wekdal samangké, tembung punika asring ngarujuk dhumateng Sidharta Gotama, guru agami lan ingkang yasa ngadhegaken Agami Buda (ugi dipunanggep "Buda kanggé wekdal samangké")
Ing pangangé ingkang sanès, tegesipun tuladha kanggé "manungsa" ingkang dipunparingi kasadharan
Agami Buda miyos ing nagari India, utawi langkung leres ing tlatah Nepal samangké
Agami punika miyos wujud satunggilipun reaksi dhumateng agami Brahmanisme
Pandhéganipun inggih punika Sidharta Gotama ingkang sami dipuntepangi minangka Buda Gotama déning para pandhèrèkipun
Ajaran agami Buda nyebar ngantos dumugi ing nagari Tiongkok ing taun 399
Ingkang ngasta inggih punika satunggiling bhiksu ingkang namanipun Fa Hsien
Masarakat Cinten ugi angsal prabawa saking Tibet ingkang sampun dipunmodhifikasi dhumateng tradhisi lokal
Ing tanah Jawi, agami punika ugi sampun wonten ing abad kaping 5
Candhi Barabudhur ingkang langkung saé ing rat punika, yasanipun para ratu saking wangsa Syailendra ingkang memengkoni praja ing Jawi Tengah watawis abad kaping 8
Para panganut Buda boten nganggep manawi Sidharta Gotama punika sang hyang Buda ingkang kaping sepindhah punapa ingkang pungkasan
Dipuntingali kanthi teknis, Buda, punika satunggiling tiyang ingkang sampun kapanggih ing Dharma (ingkang gadhah kersa: Kaleresan; prakawis saèstunipun, akal budi, kasulitan kawontenaning manungsa, kaliyan marga ingkang leres manuju ing kamardika (jiwa) mawi Kasadaran, ingkang dhateng salepasing karma ingkang saé (tujuan) dipunlestarèkaken saimbang kaliyan sadaya tingkah laku ingkang awon dipuntilar
Anggènipun anggayuh nirwana (basa Pali: nibbana) punika sami kemawon ing tigang jinising Buda, namung Samma-Sambuddha langkung nggatèkaken ing kwalitas kaliyan usaha tinimbang kalih Buda sanèsipun
Tigang golongan Buda punika inggih: Saben ilèn Buda dhedhasar Tripitaka ingkang dados rujukan utami, amargi ing salebetipun wonten sabda kaliyan ajaran sang hyang Buda Gotama
Tiyang-tiyang ingkat manut dhumateng ajaran punika nyathet kaliyan ndamel klasifikasi ajaranipun wonten ing tigang buku, inggih punika Sutta Pitaka (buku ajaran), Vinaya Pitaka (buku undhang-undhang para bhiksu kaliyan rahib) kaliyan Abhidhamma Pitaka (buku ukum metafisika)
Konsep Katuhanan utawi Allah
Ing ajaran Buda, hyang Buda punika sajatinipun sanès Tuhan atawi Allah
Konsep Allah ing agami Buda punika bènten kaliyan konsèp ing agami Monoteisme
Ing ngrika, jagatraya dipunciptakaken déing Allah, lan paraning tiyang gesang punika wangsul ing ngarsanipun sampéyan dalem sang hyang Gusti
Ing agami Buda, paranipun tiyang gesang punika inggih saged dhateng ing kabuddhan ("anuttara samyak sambodhi") utawi papadhang sajati ing pundi jiwa manungsa boten lair manitis malih tumimbalahir sanès kaliyan (reinkarnasi)
Punika sadaya inggih miturut karmanipun piyambak-piyambak
Boten wonten déwa-dèwi ingkang saged maringi pitulung, namung usahanipun piyambak ingkang saged nggayuh Nirwana
Sang hyang Buda namung tuladha kémawon, juru pandhu, kaliyan guru kanggé sadaya jalmi ingkang kedah nglangkungi marginipun piyambak-piyambak lan ningali kaleresan kaliyan realitas sajati
Wonten sawatawis ilèn ing agami Buda: Tigang Mustika
Tigang Mustika (Basa Sangskreta: त्रिरत्न Triratna utawi रत्नत्रय Ratna-traya, Basa Pali: तिरतन Tiratana) Waisak
Para panganut agami Buda ngriyayakaken Dinten Waisak ingkang sajatosipun gabungan pèngetan tigang prastawa: Griya ngibadahipun tiyang Buda dipunwastani wihara.
Nanging griya ngibadahipun tiyang Cinten dipunwastani klenthèng
Roti Roti iku panganan kang digawé saka glepung trigu, banyu lan ragi
Babonané adonan diuléni banjur dinengké supaya bisa ngembang
Yèn wis ngembang roti kang isih awujud adonan banjur dibakar ing oven
Wong Jawa jaman saiki wis padha séneng roti amarga praktis lan gampang dienggo
Yèn jaman biyèn wong Walanda kang nggawa roti ing Tanah Jawa
Roti tawar, yaiku roti kang rasané tawar utawa "nétral"
Roti tawar akèh jinisé
Amèh saben warung roti dodol roti tawar
Roti iki lumrahé kanggo sarapan lan diwènèhi selé utawa keju, susu lan coklat
Roti tawar uga kena dipangan nganggo "margarin" utawa mentéga
Saliyané dipangan langsung, roti tawar uga kena dipanggang utawa dibakar
Roti tawar uga kena dadi bahan baku jajanan kaya ta, resoles roti
Roti iki uga diarani roti tongkat amarga dhapuré lonjong dawa pada karo tongkat
Roti tongkat lumrahé digawé "garlic bread" utawa "bruschetta" utawa langsung dipangan nganggo sup
Roti iki kalebu jinis roti Prancis
Dhapuré bunder lan kulité atos
Digawé saka adonan asem
Adaté dicawisaké kanggo panganan pambuka
Roti iki dipangan nganggo mentéga utawa dipangan nganggo sup
Roti kang asalé saka Jerman iki dhapuré dawa kaya roti tongkat utawa "baguette", nanging ora dhuwur
Roti iki digawé saka glepung "rye"
Roti kang digawé saka glepung gandum iki duwé warna coklat
Roti iki duwé tèkstur kang ngétokaké kulit-kulit gandum
Roti "Healt whole wheat" kalebu roti kang nyéhataké amarga duwé serat kang dhuwur