Exqrch/javanese-Komodo-pixelgpt huggingface dataset:
Nalika mbajuraké lakuné, Sudhana kapapag (kanthi urut) Supratisthita, biksu aran Mégha (Sukmaning Kawruh), juru arta aran Muktata, pandhita aran Saradhwaja, upasika aran Asa (Sukmaning Pepadhang Mahaluhur), Bhismottaranirghosa, brahmin aran Jayosmayatna, Pangéran Maitrayani, pandhita aran Sudarsana, bocah lanang aran Indriyèswara, upasika aran Prabhuta, juru arta aran Ratnachuda, Ratu Anala, Déwa Siwah Mahadéwa, Ibu Maya, Boddhisattwa Maitréya lan bali manèh menyang Manjusri
Saben papagané iku mènèhi Sudhana ajaran, kawruh, lan kawicaksanan mirunggan
Manéka papagané iku kapacak ing gladri katelu
Rampung papagan kang pungkasan karo Manjusri, Sudhana lunga menyang padununganing Boddhisattwa Samantabhadra, kaya kang kapetha ing gladri kapapat
Saindenging carita ing gladri kapapat macak ajaraning Samantabhadra
Panil carita rampung mawa adegan Sudhana kasil nggayuh Kawruh Mahaluhur lan Kasunyatan Pungkasan
Ora mung rélièf carita kosmologi Buddha, Barabudhur uga ngemu akèh reca Buddha manéka rupa
Reca-reca kang lungguh sila mujudaké patraping lungguh tunjung (kembang traté) lan kasebar ing tlundhag pasagi cacah lima (tataran Rupadhatu), uga ing tlundhag pucuk (tataran Arupadhatu)
Reca-reca Buddha ana ing sajeroning clowokan ("niche") ing tataran Rupadhatu, kapapanaké salarik ing winduning kelir kang njaba kanthi cacahing reca saya suda ing tataran kang saya dhuwur
Kelir kapisan ngemu clowokan cacah 104 , kapindho cacah 104, katelu cacah 88, kapapat cacah 73, lan kalima cacah 64
Gunggungé ana reca Buddha cacah 432 ing tataran Rupadhatu
Ing tataran Arupadhatu (utawa tlundhag bunder cacah telu), reca-reca Buddha kapapanaké ing sajeroning stupa kang bolong-bolong
Tlundhag budher kapisan ngemu stupa cacah 32, kapindho cacah 24, lan katelu cacah 16, dalah stupané cacah 72
Saka reca Buddha lugu cacah 504, kang cacah 300 punjul wis padha rusak (pérangan gedhéné tanpa endhas), déné kang cacah 43 wis ilang
Kawit temuning yasan Barabudhur, endhas-endhasé padha dijupuki, kang pérangan gedhéné déning musiyum-musiyum Kulonan
Sawatara endhas-endhas Buddha iku saiki kapajang ing sawatara musiyum, kaya ta Tropenmuseum ing Amsterdam, Musée Guimet ing Paris, lan The British Museum ing London
Ing 2014, Jerman mbalèkaké barang jejupukané lan ngragadi kanggo masang bali endhas-endhas mau uga kanggo ngéwangi ngawètaké Barabudhur
Satlereman, kabèh reca Buddha katon mirib, nanging ana béda sithik ing antaraning reca-reca iku ing babagan "mudra" utawa patraping tangan
Ana lima golonganing mudra: lor, wétan, kidul, kulon, lan punjer, kang nengeri kéblat cacah lima miturut ajaran Mahayana
Kelir cacah papat kang kawitan ngemu mudra cacah papat kang kawitan: lor, wétan, kidul, lan kulon, kang reca-reca Buddhané matrapaké mudra manut kéblaté dhéwé-dhéwé
Reca-reca Buddha ing kelir kalima lan ing sajeroning stupa cacah 72 ing tataran Arupadhatu matrapaké mudra kang padha: punjer
Saben mudra makili siji Buddha Semadi Lima; sabené ngemu simbul kang séjé
Manut urutaning pradaksina (ngubengi manut lakuning pandom jam) saka kulon, mudra-mudra ing reca-reca Barabudhur ana: Pusaka
Rancanganing Barabudhur kang titi tur édi-péni, uga gedhéné kang magrong, njalari wong Indonésia mongkog
Kaya déné Angkor Wat tumrap Kamboja, Barabudhur dadi simbul kang kuwat tumrap Indonesia — minangka seksi marang kala wingi-unining Indonésia kang agung
Présidhèn Indonésia kapisan aran Sukarno nuduhaké sasana iku marang panggedhé-panggedhé mancanagara
Réjim Suharto — sadhar marang kabisan ékonominé kang gedhé — miwiti proyèk gedhé saperlu maluyakaké yasan Barabudhur mawa pitulunganing UNESCO
Akèh musiyum ing Indonésia ngemu tetironing Barabudhur kang cilik
Yasan iku mèh dadi ikon lan katunggalaké bareng wayang lan gamelan minangka tinggalan Jawa klasik kang njiwani akèh wong Indonésia
Sawatara barang tinggalan arkéologis kang kajupuk saka Barabudhur utawa barang tetironé kapajang ing sawatara musiyum ing Indonésia lan mancanagara
Aliya saka Musiyum Karmawibhangga ing sajeroning laladan Barabudhur, sawatara musiyum ngandhakaké yèn nyimpen barang tinggalan saka Barabudhur, kaya ta Musiyum Nasional Indonésia ing Jakarta, Tropenmuseum ing Amsterdam, The British Museum ing London, lan Musiyum Nasional Thai ing Bangkok
Musiyum Louvre ing Paris, Musiyum Nasional Malaysia ing Kuala Lumpur, lan Musiyum Agama Jagat ing Taipéi uga majang barang tinggalan saka Barabudhur
Yasan Barabudhur narik kawigatèn wong sajagat marang kabudayan Buddha klasik ing Jawa kuna
Temu bali lan yasa bali Barabudhur ditampa para pandhèrèk Buddha Indonésia kanthi mongkog lan dianggep minangka tandha-tandha agama Buddha bakal tuwuh-rembaka manèh ing Indonésia
Ing 1934, biksu saka Sri Lanka aran Narada Théra anjog Indonésia ping pisané minangka péranganing lelungané nyebaraké dharma ing Asia Kidul-Wétan
Kalodhangan iku ditampa sawatara pandhèrèk Buddha enggonan kanggo nguripi manèh agama Buddha ing Indonésia.
Upacara nandhur wit bodhi ginelar ing iring kidul-wétaning Barabudhur nalika 10 Maret 1934 kanthi pangèstuning Narada Théra, lan sawatara upasaka kinepyak dadi biksu
Sataun ping pisan, para pandhèrèk Buddha cacah éwon saka Indonésia lan nagara-nagara tangga-teparo padha teka ing Barabudhur saperlu mangayubagya upacara Wésaka
Lambanging Provinsi Jawa Tengah lan Kabupatèn Magelang ngemu gambar Barabudhur
Yasan iku wis dadi simbuling Jawa Tengah uga Indonésia
Barabudhur wis dadi jeneng sawatara wangunan kaya ta Universitas Borobudur, Hotèl Borobudur ing Jakarta Punjer, lan sawatara griya dhahar Indonésia ing jaban rangkah
Barabudhur uga ana ing dhuwit kertas lan meteré rupiyah lan ing sawatara buku, cap-capan, cathetan dhokumènter, lan cap-capan tetawa wisata Indonésia
Yasané wis dadi salah siji paran wisata baku ing Indonésia, kang wigati kanggo nyengkuyung ékonomi enggonan ing laladan sakiwa-tengené
Contoné, wisata ing Kutha Ngayogyakarta ngrembaka salong amarga leté kang cedhak karo papan pamujan Barabudhur lan Prambanan
Ing geguritané kang sesirah "Borro Boedoor" (1835), Letitia Elizabeth Landon nggambaraké Barabudhur saka cara pandeleng Kristen
Saté Madura Sate Madura iku digawé saka pitik
Rasané pedhes énak tenan
Saya manèh, nèk sing mbakar wong Madura asli
Sate Madura iku lé mangan karo sambel kacang
Sing nggawé pedhes iku sambel kacangé.
Dhialèk Pekalongan Dhialèk Pekalongan kalebu dialek2 Jawa kang dipituturake ing pasisir lor tanah jawa tlatah Jawa Tengah mligi ing Kotamadya/Kab
Sanadyan ana ing Jawa Tengah dhialèk Pekalongan bedo karo laladan pasisir jawa liyané, upamané Tegal, Weleri/Kendhal, Semarang
Ana ing abad 15-17, wewengkon Pekalongan kalebu laladan praja Mataram
Awal mulane basa Pekalongan ora rubeda karo basa Jawi kang dipiguanaake ing tlatah projo Mataram, para nara praja Mataram ana kang cumondok lan nyawiji ana ing tlatah Pekalongan
Basa lan dhialek kang dipigunaake uga saka basa jawa mataraman
Nanging ana sakteruse jaman basa basa Jawa mligi dhialèk Pekalongan wiwit katon ana bedhane kasebab ana gegayutane karo budaya lan sesambunganing liyan
Basa/Dhialèk Pekalongan baku jaman semana mau wis ora dianggo manèh ana ing dhialèk Pekalongan jaman saiki
Conto ukara basa baku Pekalongan bisa ana rubeda karo basa jawa mataram ,jaman biyèn kang dadi dhialek tembang dolanan ; Uga ukara2 ana ing tetembangan dolanan "sintren"jogèd kas pekalongan bisa dadi conto: dhialek ana ing dhuwur mau wis arang dienggo ing jaman saiki.
Jaman saiki akèh para piyayi Pekalongan kang duwé pakaryan dadi Juragan Batik, tenun lan Tekstil lan anané pesantren, anané kanca saka manca, arab,cino lan liyané tansah migunakke dhialèk kang biso dimangerteni déning piyayi pekalongan dewe
Anane para juragan, pedagang uga para warigaluh ana tlatah kutha lan pinggiran minangka basa/dhialèk dipigunakake kanggone saben dinane
Ujud dhialèk Pekalongan kalebu basa "antara" kang dipigunakake antara tlatah Tegal (sisih kulon) ,Weleri (sisih wétan) lan laladan Peg
kalebu basa kang "prasaja" nanging "komunikatif" lan bisa gampang disianoni lan dipigunaake
Mulo kanggone para piyayi Jogya/solo dhialèk kalebu nerak karo paugeran tata basa jawa kang baku lan angèl dimangerteni
Kanggone piyayi Tegal kalebu dhialèk kang padha derajate nanging angèl dimangerteni bebasan sinigar padha rupané jiniwit béda rasané.lamun wayang iku wujudé Kresna lan Harjuna
Dhialèk Tegal akèh nganggo istilah: Bae, nyong, manjing, koyo kuwe.
kanthi diucapake medhok, ateges kandel ing pangucap
semana uga dhialèk Pekalongan padha nanging diucapake ora kanthi medhok (kanthi "datar" ing pangucap).Tegesé ana ing dhialèk Pekalongan kosakata mau dipigunaake lan padha tegesé
Contone dhialek Pekalongan racaké nganggo tengoro pangucap:"Si","Pak","nyong", "Ra","Po'o","Ha'ah pok", "lha", "Ye" "Be "
anané "kosakata": lan sish akèh liyané.
ana conto manèh bab dhialek kang kalebu kasar ing pangucap lan tegesé, nanging dhialek mau dipigunakake marang kekancan kang wis akrab mula ora aklebu ing ati, kosakata iki aja ngati di ucapake marang sapa waé kang durung srawung kanthi akrab, bisa marakke nesu kanggone liyan
conto ; diucapake ora kanthi nesu nanging guyon
Uga bisa dienggo rikala piyayi mau lagi lan dadi nesune
ana manèh kosakata kang uga kalebu saru anggoné liyan nanging di pigunaake amarga wis ngerti penggalih lan tujuane , upama ; kang dadi sipat ; Bab istilah liyané ; liyané kang kalebu medheni,racaké kanggo medhéni bocah kang nakal, upama ; Tembung Serapan
Cedak budayane wong Pekalongan karo budaya Arab lan Cina nambahi kosakata lan dhialèk ing Pekalongan, upamané: saka konco2 Arab.
Ukara kang di ucapake kanca-kanca arab kang wing nyawiji ing pekalongan nganggo basa jawa , (Lha Ya pancene sobirin iku bahlul/edan ,bakhil/medhit njur arep diapakke ??) Soko konco2 Pecinan
Biyasa-ne para keturunan cina racaké uga dicampu nganggo basa Indonésia, upamané: Sekitar Pekalongan
Ing nduwur Iku kabèh dhialèk ana ing njero kutha Pekalongan
Rada minggir saka tlatah kutha,sisih kidul lan kulon ana béda-ne sithik..anggoné pangucap
Akèh huruf vokal/konsonan kang diucapake kanthi medhok..kanthi tambahan
"huruf h ing pangucap"
upama: tembung conto: Wis ho, nyong pak bhelhi ndikik (Wis yoo, aku arep mulih disik)
Ujud dhialèk ing mduwur mau dipigunaake ana ing tlatah Batang (ing sisih wétan),Pemalang/Wiradésa(ing Sisih Kulon),Buaran ,Pekajangan, Bandar/Kajen (ing sisih kidul).
sisih Lor ora nganggo sebab-e...nJegur segoro.
Dhialek Pekalongan iki bakal maju kaering maju lan sampurnaning jaman lan teknologi
Akah-e para manca kang cumondok ana ing pekalongan, anané médhia lan télévisi
Para mudha lan para alim ulama uga umara uga para sarjana Pekalongan kang uga sesrawungane wong pekalongan marang liyan bakal ndadeaki dhialek Pekalongan dadi luwih lan endahe
Anane wong Pekalongan kang uga lunga lan urip bebrayan ana ing manca nagari, bakal ndadeake dhialek Pekalongan uga mèlu sumebar ana ing donya iki
Dhialek Pekalongan kang diwiwiti saka dhialek basa Jawa saka Kasultanan Mataram, nganti saiki lan ing tembe, bakal mènèhi warna ana ing khasanah Basa Jawa.uga kanggone suku jawa lan bangsa indonesia.
Dhialek Pekalongan kajaba dadi duwékke wong Pekalongan uga dadi duwékke Wong Jawa ing endi waé.
ing tembe bakal ndirgantara sak inggenging bawana..
mengko yèn ana tambahane ditulis manèh.., nuwun.
Dhialèk Semarangan Basa Jawa Semarang utawa carabasa Semarang iku lumrahe ora béda karo carabasa ing tlatah Jawa liyané
Semarang kalebu tlatah pasisir Jawa sisih lor
Mula, ora béda karo carabasa ing tlatah Jogya, Sala, Bayalali lan Salatiga
Nanging anané tlatah Semarang kang baucampur (Ind = hetetogen) saka ing pasisir (Pekalongan/Weleri,Kudus/Demak/Purwadadi) lan saka tlatah sisih kudul/pagunungan mujudaké carabasa kang nganggo basa ngoko, ngoko andhap lan madya ing Semarang ana ing jaman saiki
Tembung : Para piyantun Semarang uga seneng anggoné nyekak basa, umpamané : Dadi umpamané "Taman lele" ora keno kacekak "Tam-lel" uga Gedhung Batu ora kena dadi "Ge-bat" , umpamané
Nanging ana uga ukara-ukara kang kacekak, umpamané; Jaman ndhisik tumpakan omprèngan lumrah nganggo mobil merêk "Colt", mau "kol" mula sawisé diganti "Toyota Kijang" dadi Kijang-kol, Apa tumon dadi "mercy-kol"..
Anané para warga utawa budaya kang baucampur saka Jawa, Cina, Arab, Pakistan, utawa Barata kang padha duwé watek tinarbuka sarta sumanak ing Semarang uga bakal nambahi tetembungan lan dhialèktik basa Semarang ing tembé mburi
Nanging basa Jawa kang dipigunakaké tetep nganggo basa Jawa kang baku, padha karo ing tlatah Sala
Tegesé, upama priyayi Kudus, Pekalongan, Boyalali tindak ana ing kutha Semarang anggoné wawan rembag bakal tinemu gampang lan marikandha (Ind: komunikatif)
Nanging, sing rada béda anggoné priyayi Semarang nggunakaké tembung "mèh." Tumrapé wong Semarang, antarané "mèh" karo "arep" ora ana bédané, loro-loroné nganggo tembung "mèh"
Dadi yèn ing panggonan liya: "Aku arep lunga", ing Semarang: "Aku mèh lunga"
Tuladha liya: Iwak = lawuh - "lawuhé apa?", ing Semarang: "iwaké apa?" "Metu" bisa ditegesi "liwat" - "Mlebuné liwat ngendi?", ing Semarang "Mlebuné metu ngendi?"
Dhialèk Tegal Tegal kalebu tlatah Jawa tengah kang mepet ing sisih kulon
anané Tegal kang ana ing pasisir jawa sisih lor, uga ing tlatah watesing jawa tengah lan jawa barat, andadekake dhialèk ana ing tegal béda karo tlatah liyané.Pangucap tembung lan ukara kanthi medhok
ateges pangucaping tembung lan ukara2 kanthi anteb ing swara konsonan
kaucap kanthi huruf konsonan rangkep
upami: Tembung "Niki kémawon" dados "Iki bae lah"
tembung "bae" kaucap "Bbhae'.." dhialèk-dhialèk basa Tegal bènten kaliyan dhialèk Banyumasan lan Purwokerto
Basa Pekalongan uga kaucap datar
Ing pangucapanipun, katiga basa punika sami, nanging wonten tembung-tembung ingkang bènten.Tiyang Tegal kathah migunakaken tembung "Enyong","Bae","nDean", "lah" "thok","ko" lan sapanunggalanipun
Tembung "Kula boten ngertos" dados " "Enyong ora ngarti"", tembung "Mlebet datheng pundi?" dados "Manjing endi?"
Tembung "Kula boten lho" dados "Nyong ora ko"
dhialèk-dhialèk basa Tegal kathah diagem ing tlatah Tegal, Brebes, Losari, lan ing tlatah pasisir lor tanah Jawa.
Pangkur Pangkur iku tembang macapat kang nduwé watak munggah ndhuwur
Manawi badhé nggayuh kaliyan gepok sénggol kaliyan kasaénan, kita kedah saged nyimpangi, lan sampun saged mungkur
Inggih punika nyimpangi bab-bab ingkang damel gendra, damel dredhah, mungkuraken kadonyan
Upama piwulang, iku piwulang kang dhuwur
Upama tresna, iku tresna kang pinunjul
Seka tetembangan iki banjur akèh manéka warna tembang lan gegendhingan kang nganggo jeneng pangkur, antarané: pangkur jenggleng, pangkur palaran, pangkur lombok, lan liya-liyané
Pranata Praja Jawa Kuna
Ing naskah-naskah kuna sing nganggo basa Kawi, pangkur iku pranata paja ing jaman Jawa Kuna
"Pangkur, tawan," lan "tirip" iku kalebu "mangilala drawya haji" kang ora éntuk lumebu ing tlatah kang dadi sima
Dinuga déning para arkeolog, yèn "mangilala drawya haji" iku pranata praja kang tinugasan ngurusi pajeg
Yèn dideleng ing carita Kèn Arok utawa Kèn Angrok, ana désa kang dadi asalé Kèn Endok, ya iku désa Pangkur
Ing désa iki Kèn Arok nglakoni jaman ciliké
Ana salah sijiné tumpeng kang sinebut "Tumpeng Pangkur"
Tumpeng iki digawé yèn ana jaka (wong lanang durung nikah) mati
Tumpeng iku banjur digawa menyang kuburan
Tembang pangkur rinakit pitung gatra (larik) saben pada (bait) 8 - a 11 - i 8 - u 7 - a 12 - u 8 - a 8 - i Sekar Pangkur kang winarna lelabuhan kang kanggo wong aurip ala lan becik puniku prayoga kawruhana adat waton punika dipunkadulu miwa ingkang tatakrama den keesthi siyang ratri Wuryanta denya manitra Dina Isnen wayah jam sanga
manitra Dina Isnen wayah jam sanga enjing Madilawal ping sepuluh Nuju mangsa kalima Ing prang bakat taun dal sengkalanipun Atmaja hyang girinata Mulang mring punggawa mantri Mangkunagara kaping pat Kang puwara nguni datan marsudi Mring gunem reh rahayu Masalahing suwita Mung ngugemi ujar kuna kang tan jujur Kabanjur praptaning mangkya Piangkuhe angluwihi Nora pisan pindho sira kumalungkung ambek sumekti sekti kados pundi paman prabu
sumekti sekti kados pundi paman prabu mangke kateman dhawah boten sande paduka kebntu-bentus iyo ben perduli apa babak mlicet lak mung perih
Durèn Durèn iku kalebu tuwuhan woh-wohan kang wujud wit
Sebutane durèn diprakirakaké saka istilah Malayu yaiku saka tembung "duri" kang kakhiran panambang-an saéngga dadi durèn
Tembung iki mligi kanggo nyebut woh kang kulite duwé eri kang lancip-lancip
Wit durèn kalebu jinis famili "Bombaceae", bangsane wit kapuk-kapukan
Sing umum ingaran durèn yaiku wit saka marga (gènus) Durio, Nesia, Lahia, Boschia, lan Coelostegia
Tuwuhan durèn asalé saka alas Malaysia, Sumatra, lan Kalimantan
Panyebarane durèn menyang arah kulon yaiku ing Thailand, Birma, India, lan Pakistan
Woh durèn wiwit ngrembaka ing Asia Kidul-wétan kawit abad 7 M
Ing Indonésia, wit durèn ana ing kabéh pelosok Pulo Jawa lan Sumatra
Ing Kalimantan lan Papua lumrahé ana ing alas, pinggir kali
Ing donya, wit durèn nyebar marang sakabéhane Asia Kidul-wétan, saka Sri Lanka, India sisih kidul nganti New Guenea
Ana akèh jeneng lokal
Jeneng paling akèh tinemu ing Kalimantan, kang ngacu marang manéka variyetas lan spésies kang béda
Durèn ing Sumatra ditepungi minangka "durèn" (padha karo basa Indonésia) lan "duren" (basa Gayo)
Ing tlatah Jawa, durèn (basa Jawa, basa Batawi) lan "kadu" (basa Sundha)
Ing Sulawesi, wong Manado nyebut woh iki minangka "duriang", sauntara wong Toraja nyebut "duliang"
Lan ing Pulo Seram pérangan wétan ingaran "rulen"
Wit taunan, ijo langgeng (pangguguran godhong ora gumantung mungsa) nanging ana wektu tinentu kanggo nuwuhaké godhong-godhong anyar (kalamangsa "flushing" utawa paronan) kang dumadi sawisé mangsa awoh rampung
Tuwuh dhuwur bisa nganti 25–50 m gumantung spésiyése, wit durèn asring duwé banir (oyot papan)
Pepagan (kulit batang) awerna coklat semu abang, nglothok ora aturan
Tajuké rindhang lan renggang
Godhong awangun jorong nganti lansét, 10-15(-17) cm × 3-4,5(-12,5) cm; manggon seling-seling; mawa tangké; pangkale lancip utawa tumpul lan pucuke lancip nglandhai; sisih ndhuwur warna ijo padhang, sisih ngisor katutup sisik-sisik warna pérak utawa kaemasan kanthi wulu-wulu lintang
Kembang (uga wohé) muncul langsung saka batang ("cauliflorous") utawa pang-pang kang tuwa ing pérangan pangkal ("proximal"), maklompok sajeroning karangan isi 3-10 kuntum awangun tukal utawa malai rata
Kuncup kembange mbunder, watara 2 cm diametere, mawa gagang dawa
Kelopak kembang wangun tabung sadawané lk
3 cm, godhong kelopak tambahan kapecah dadi 2-3 cuping awangun bunder endhog.
Makutha wangun sudip, kira-kira 2× dawané kelopak, cacahé 5 helai, wernané semu putih
Benang sariné akèh, kapérang dadi 5 dhompol; endhas putiké mbéntuk bongkol, kanthi gagang mawa wulu
Kembang muncul saka kuncup dorman, megar nalika wayah soré lan tahan nganti sapérangan dina
Nalika awan kembang nutup
Kembang iki nyebaraké aroma wangi kang asalé saka klanjer nektar ing pérangan pangkalé kanggo narik kawigatèn lawa minangka panyerbuk mligi
Kajian ing Malaysia nalika taun 1970-an nuduhaké yèn panyerbuk durèn yaiku lawa "Eonycteris spelaea"
Panlitèn taun 1996 luwih adoh nuduhaké yèn kéwan liya, kaya ta manuk madu Nectariniidae lan lebah mèlu uga sajeroning panyerbukan telung krabat durèn liyané
Woh durèn duwé jinis kapsul wangun bulet, bulet endhog nganti lonjong, kanthi dawa tekan 25 cm lan diameter tekan 20 cm
Kulit wohé kandel, lumahané mawa pojok tajem ("mawa eri", mula diarani "durèn", sanajan iki dudu eri sajeroning pangertèn botani), awerna ijo semu kuning, semu coklat, nganti semu klawu
Woh ngrembaka sawisé pambuahan lan merlokaké 4-6 sasi nganti mateng
Nalika mangsa pamatengan dumadi pasaingan antarwoh ing sawijining golongan, saéngga mung siji utawa sapérangan woh kang bakal mateng, lan sisané palastra
Woh bakal tiba dhéwé yèn wis mateng
Lumrahé bobot woh durèn bisa nganti 1,5 tekan 5 kilogram, saéngga kebon durèn dadi kawasan kang mbebayani nalika mangsa durèn
Yèn tiba ing sandhuwuré sirah sawijining wong, woh durèn bisa njalari tatu abot utawa malah pepati
Saben woh duwé lima ruwang (awam ngarani "kamar"), kang nuduhaké akèhé godhong woh kang diduwèni
Saben ruwangan kaisi déning sapérangan wiji, lumrahé telung butir utawa luwih, lonjong tekan 4 cm dawané, lan wernané jambon semu coklat ngilap
Wiji kawungkus déning arilus (salut wiji, kang biyasa diarani "daging woh" durèn) awerna putih tekan kuning padhang kanthi kakandelan kang manéka variasiné, nanging ing kultivar unggul kakandelan arilus iki bisa tekan 3 cm
Wiji kanthi salut wiji sajeroning padagangan diarani "ponggè"
Pemuliaan durèn diarahaké kanggo ngasilaké wiji kang cilik kanthi salut wiji kang kandel, amarga salut wiji iki wujud pérangan kang dipangan
Sapérangan variétas unggul ngasilaké woh kanthi wiji kang ora ngrembaka nanging kanthi salut wiji kandel (diarani "sukun")
Papan kang cocog kanggo nandur durèn
Wit durèn cocogé ditandur ing lemah kang subur (lemah kang sugih unsur organiké)
Lemah kang cocog kanggo durèn yaiku jinis lemah grumosol lan andosol
Lemah kang duwé titikan warnané ireng rada klawu, struktur lemahé kang lapisan ndhuwur yaiku lemah remukan, sisih lapisan sakngisoré awujud gumpalan, lan duwé daya serep banyu kang gedhé
Drajat keasamané lemah kang cocog kanggo durèn yaiku (pH) 5-7, kanthi pH optimum 6-6,5
Wit durèn kalebu wit taunan kang duwé oyod jero, saéngga mbutuhaké banyu kang cukup
Dhuwuré ora éntuk punjul 800 m dpl
Nanging ana uga wit durèn kang cocog ditandhur ing panggonan kang dhuwur
Panangkaran durèn ing désa-désa lumrahé kanthi migunakaké wiji
Panangkaran mawa wiji uga dilakokaké kanggo éntuk batang ngisor sajeroning panangkaran vegetatif
Wiji durèn asifat "recalcitrant", mung bisa urip kanthi kadar banyu dhuwur (sandhuwuré 30% bobot) lan tanpa "perlakuan" tinentu mung bisa tahan seminggu sadurungé akiré embrioné mati
Kanthi mangkono wiji kudu énggal disemai sawisé wohé dibukak
Wit durèn wiwit awoh sawisé 4-5 taun, nanging sajeroning budidaya bisa dicepetaké yèn migunakaké winih asil panangkaran vegetatif
Tèknik-tèhnik kang dipigunakaké yaiku pancangkokan (arang dilakokaké), panyusuan (arang dilakokaké), panyambungan sandhing ("inarching"), panyambungan celah ("cleft grafting"), utawa okulasi ("budding")
Tèknik kang pungkasan iki saiki kang paling akèh dilakokaké
Sapérangan penangkar saiki uga ngetrepaké panyambungan mikro ("micrografting")
Tèknik iki dilakokaké nalika batang ngisor isih enom umuré saéngga nambah rikat mangsa tunggu
Kacathet yèn durèn asil panangkaran vegetatif bisa ngembang sawisé 2-3 taun
Durèn uga mungkinaké ditangkaraké kanthi "in vitro" (kultur jaringan)
Ama kang nyerang durèn ing antarané yaiku uler panggèrèk woh (gala-gala), uler panggèrèk kembang, lan "kutu loncat" durèn (ngisep cuwèran godhong enom)
Lelara utama durèn yaiku busok oyot lan batang "Pythium complectens", mati bibit (uga déning patogèn kang padha), lelara blendok/kanker "Phytophthora palmivora", lan jamur upas kang nyerang batang/pang
Variétas durèn ing Indonésia
Ing ngisor iki dhaftar variétas durèn ("D
zibethinus") ing Indonésia: Kultivar unggul saka manca
Ing Malaysia, kultivar durèn unggul asil selèksi diwènèhi kodhe nomer kanthi abjad D ing ngarepé
Sapérangan ing antarané yaiku Paédah
Saliyané wohé kanggo panganan kang seger lan kanggo olahan liyané, pérangan liya saka durèn uga duwé paédah kanggo kauripan manungsa
Wit-witané bisa kanggo nyegah érosi ing lahan utawa lemah kang miring
Kayuné bisa kanggo bahan yasan utawa perkakas "rumah tangga"
Wijiné kang duwé kandhungan pati kang gedhé, duwé potènsi kanggo alternatip panganan
Sauntara kulité bisa dimupangataké kanggo awu gosok, carané dipépé nganti garing lan dibakar nganti remuk
Dilapuraké, saka watara 27 jinis durèn ing alam donya, 18 jinis ing antarané thukul ing Kalimantan, 11 jinis ing Malaysia, lan 7 jinis ing Sumatra
Akèhé jinis durèn ing Kalimantan duwé gambaran manawa tlatah iki dadi sentra wigati utawa punjer kanggo panyebarané durèn
Ing Indonésia bisa tinemu jinis durèn kang pirang-pirang warna ana kang béda ing rasané, aromané, lan warna daging wohé (isiné), uga ana durèn kang ora ana wijiné
Durèn kalebu komoditas woh-wohan kang duwé pangaji ékonomis ing pasaran.
Indonésia ing taun 1985/1986 dilapuraké dadi nagara pangasil durèn paling akèh nomer loro sawisé Thailand, yaiku ngasilaké 200.000 ton
Nanging saiki Indonésia malah ngimpor woh-wohan saka Thailand, kalebu uga durèn
Masalah iki disebabaké amarga kualitas durèn Indonésia luwih cilik ketimbang durèn saka Thailand