Exqrch/javanese-Komodo-pixelgpt huggingface dataset:
Saliyanén jogèd kang sakral mau Kraton Kasunanan/Pakubuwono uga nyiptakaké jogèd liya kaya ta Jogèd Srimpi, ya iku jogèd kang nggambaraké perang tanding loro satriya.
Dolanan Dolanan utawa memengan bisa diartikaké aktivitas rékréasi kanggo seneng-seneng, ngisi wektu utawa ulah raga
Ana warna-warna dolanan kang bisa dipérang dolanan tradhisional kanggo bocah cilik, dolanan tradhisional kanggo wong diwasa lan dolanan kang migunakaké piranti èlèktronik utawa komputer
Dolanan apa waé kang racaké disénéngi bocah-bocah? Dolanan tradhisional kanggo bocah cilik jenengé béda-béda saka laladan siji lan laladan liyané
Conto dolanan kanggo bocah-bocah antarané:
Dhakon Dhakon, (Hanacaraka: "ꦣꦏꦺꦴꦤ꧀" ) utawa congklak, iku dolanan kang nganggo piranti kayu, bisa uga saka tembaga utawa plastik kang luwih sedherhana, kang didèkèki ing lemah
Ing kana, isa dilegoki pitu, sanga, utawa sewelas legokan, lan digawé rong larik, terus ing pucuk kiwa tengen dhèwè-dhèwè panganggé ana legokan gedhè loro
Saliyané iku, butuh kecik cacahé padha karo legokan mau
Saumpama cacahé pitu, tegesé butuh kecik 7x7x2= 98, sangang legokan 9x9x2=162, yèn sewelas legokan 11x11x2=242
Dhakon iku asal saka tèmbung "dhaku" olèh panambang "-an"
Dhaku tegesé ngakoni barang dhèwèké
Dadi, ing dolanan dhakon iku ancasé ngakoni barang duwèké dhéwé
Tumrap masarakat Jawa, lan bocah-bocah wadon ing taun 1970-an, dhakon pancèn wis ora asing
Dhakon kayu awujud ukiran akèh tinemu ing kraton
Pancèn, dolanan dhakon wis dadi favorit tumrap bocah-bocah, mliginé ing lingkungan kraton
Éman, déné bocah-bocah saiki wis akèh kang ora tepung lan kulina dolanan dhakon
Jeneng ing panggonan liya
Ing Malaysia, dolanan iki kondhang kanthi jeneng "congkak" lan istilah iki uga dikenal ing sawatara tlatah ing Sumatra kanthi kabudayan Melayu
Saliyané iku, ing Lampung, dolanan iki kondhang kanthi jenneng "dentuman lamban" déné ing Sulawesi kondhang kanthi jeneng "mokaotan", "maggaleceng", "aggalacang" lan "nogarata"
Jeroning basa Inggris, dolanan iki karan "mancala".
Pecel Madhiun Pecel Madiun iku isiné molah-malih manut wektu
Yèn ésuk, isiné racaké paling sethithik
Lha yèn pecel bengi, isiné luwih pepak
Pecel madiun béda karo pecel peceng ing kutha liya
pecel madiun duwé ciri khas ya iku sak liyané srundeng, ana kering tempe ugi
Biasane, pecel isiné sayur sing digodhog: bayem, capar, kacang lanjar, lamtoro, kemangi, kembang turi
Bumbune bumbu kacang (ana sing pedhes, ana sing ora)
Sing mesti ditambahi peyek kacang, utawa peyek teri, utawa lempeng (krupuk puli)
Pecel bengi isiné kaya mau nanging ditambah empal utawa bisa (usus) goreng.
Kedhelé Kacang Kedhelé "(Glycine Max)", iku jinis kacang-kacangan sing dadi bahan dhasaré pirang-pirang panganan lan bumbu pawon, kaya ta kécap, tahu lan témpé
Kedhelé iku asalé saka bawana Asia Kidul-wétan lan ing bawana iki akèh digunakaké.
Barabudhur Barabudhur (éjaan Indonésia: Borobudur) iku papan pamujaning para pandhèrèk Buddha Mahayana saka abad ka-9 kang kapernah ing Kabupatèn Magelang, ora adoh saka Munthilan, ing Jawa Tengah, Indonésia
Papan iku minangka papan pamujan Buddha kang gedhé dhéwé ing sajagat
Papan pamujané dhapur tlundhag ("platform") sungsun sanga: kang enem wangun pasagi lan kang telu wangun bunder, mawa stupa panunggul ing pucuk-tengahé, lan rinenggan panil rélièf cacah 2.672 dalah reca Buddha cacah 504
Stupa panunggulé dikupeng reca Buddha cacah 72 kang sabené mapan ing sajeroning stupa kang bolong-bolong
Kaadegaké ing abad ka-9 nalika trah Syailéndra jumeneng nata, rancanganing papan pamujan iku linambaran tata yasan (arsitèktur) Buddha-Jawa kang nyarubaké anasir kapitayan memuja leluhur kang Indonésia lugu karo kapitayan nggayuh nirwana kang saka agama Buddha
Papan pamujan iku ngatonaké prabawaning kagunan saka Gupta ing Indhia tur akèh adegan saha anasir Indonésia lugu, mula njalari Barabudhur nyirèni Indonésia banget
Yasan Barabudhur minangka papan pasraman lan paran jiyarahing para pandhèrèk Buddha
Laku jiyarah kawiwitan saka perangan ngisor turut lurung kang ngubengi yasan, tumuli munggah nganti pucuk ngliwati telung tataran kang nglambangaké kosmologi Buddha: Kamadhatu (jagat kekarepan), Rupadhatu (jagat wewujudan) lan Arupadhatu (jagat tanpa wewujudan)
Para kang jiyarah kudu ngliwati akèh undhakan lan lurung kang rinenggan panil rélièf cacah 1.460 kang ngemu carita ing témbok-témboké ("wall") dalah kelir-keliré ("balustrade")
Barabudhur minangka salah siji papan kang duwé klumpukan rélièf Buddha kang pepak ing sajagat
Tandha yekti nuduhaké yèn Barabudhur kaadegaké ing abad ka-9 banjur linumbar ora kaopèn bareng karo bubrahing karaton-karaton Hindhu ing Jawa déné wong Jawa wiwit padha ngrasuk agama Islam
Wong-wong sajagat nembé sumurup ananing Barabudhur ing 1814 awit saka pawartaning Thomas Stamford Raffles minangka wong Britis kang kala samana ngerèh ing Jawa
Dhèwèké dikandhani wong-wong enggonan bab ananing Barabudhur
Kawit kala iku, Barabudhur wis ping sawatara kawaluyakaké
Pambudidaya maluyakaké (réstorasi) kang gedhé dhèwè ditandangi pangrèh Indonésia lan UNESCO ing antaraning 1975 lan 1982 banjur Barabudhur kadhapuk minangka salah siji Sasana Pusaka Jagat ("World Heritage Site") UNESCO
Barabudhur minangka papan pamujan Buddha kang gedhé dhéwé ing sajagat sababag karo Bagan ing Myanmar lan Angkor Wat ing Kamboja kang minangka sasana arkéologi gedhé ing Asia Kidul-Wétan
Barabudhur isih dadi papan jiyarah kang misuwur awit saka para pandhèrèk Buddha ing Indonésia ngrayakaké Wésaka (Indonésia: "Waisak") ing yasan iku
Barabudhur dadi papan wisata siji-sijiné ing Indonésia kang kerep dhéwé ditekani para wisata
Ing basa Jawa, papan pamujan kuna ingaran "candhi"; mula wong enggonan ngarani "papan pamujan Barabudhur" minangka "Candhi Barabudhur"
Tembung "candhi" ngemu teges kang amba kang kanggo ngarani manéka yasan kuna kaya ta gapura lan patirtan
Ana déné, asal-usuling jeneng "Barabudhur" ora cetha, kaya déné jeneng lugu papan-papan pamujan kuna ing Indonésia liyané kang ora kaweruhan
Jeneng Barabudhur kapisan ditulis Raffles ing layangé kang asesirah "The History of Java"
Raffles nulis bab siji yasan aran Barabudhur, tur iya ora ana layang kang luwih lawas kang nulisaké jeneng iku
Siji-sijiné layang basa Jawa kang bokmanawa magepokan amarga nyebutaké "budhur" minangka siji yasan panyepèning para pandhèrèk Buddha ya iku layang "Nagarakretagama" kang diripta ing 1365 déning Mpu Prapanca, siji pujangga Buddha ing Majapait
Akèh-akèhé, "candhi" kawènèhan jeneng kang padha karo jeneng désa ing sacedhaké
Yèn manut tata basa Jawa lan kawènèhan jeneng kang padha karo jeneng désa ing sacedhaké, ya iku Désa Bara, yasané kuduné aran "Budhur Bara"
Raffles ngira yèn "Budhur" bokmanawa gegayutan karo tembung Jawa "Buda" (tegesé "kuna")—mula ngarani "Bara kuna"
Dhèwèké uga penemu yèn jenengé bokmanawa asal saka tembung "bara" kang tegesé "agung" utawa "luhur"; ana déné "budhur" ngemu teges "Buddha"
Mangkonoa, ana arkéolog kang panemu yèn "budhur" asal saka tembung Jawa "bhudhara" ("pagunungan").
Panemu liya bab asal-usuling jenengé teka saka arkéolog Walanda aran A.J
Bernet Kempers kang panemu yèn Barabudhur iku saka tembung "Wiyara Beduhur" utawa "Wihara Buddha Uhr" ing basa Sangsekerta kang wis ngalami owah-gingsir miturut ilat Jawa
Tembung "Buddha-Uhr" bisa ateges "kuthaning para pandhèrèk Buddha"; ana déné panemu liyané manèh ndeduga asalé saka tembung Jawa Kuna "beduhur" kang isih kanggo ing basa Bali kang ateges "papan kang dhuwur", asal saka tembung "dhuhur" utawa "luhur"
Kanthi mangkono, Barabudhur ateges wiyara Buddha kang kapernah ing papan kang dhuwur utawa ing gumuk
Yasa lan kepyaking yasan Buddha kang kramat—dinuga Barabudhur—kasebut ing prasasti cacah loro kang tinemu ing Kedhu, Kabupatèn Temanggung
Prasasti Karangtenah, katiti-mangsa 824, nyebutaké siji yasan kramat aran Jinalaya (jagating wong kang kasil nelukaké kekarepan kadonyan lan nggayuh pepadhang), dikepyakaké Pramodhawardhani minangka anak wadon saka Samaratungga
Prasasti Tri Tepusan, katiti-mangsa 842, nyebutaké palemahan sima (palemahan kang kaluwaraké saka pajeg) kang diwènèhi Sri Kahulunnan (Pramodhawardhani) kanggo mesthèkaké siji "kamulan" aran "Bhūmisambhāra" bisa karagadan lan karumat
"Kamulan" asal saka tembung "mula", kang ateges "papan sangkan", minangka siji yasan kramat kanggo memuja leluhur, ya iku bokmanawa wong-wong Syailéndra
Casparis panemu yèn patembungan Sangsekerta "Bhūmi Sambhāra Bhudhāra" kang tegesé "pagunungan sapuluh tataran laku utama boddhisattwa" minangka jeneng lugu saka Barabudhur
Papan pamujan cacah telu
Dohé watara 40 kilomèter ing salor-kuloning Ngayogyakarta lan 86 kilomèter sakuloning Surakarta, Barabudhur mapan ing laladan dhuwur ing antaraning gunung kembar cacah loro aran Sindara-Sumbing lan Merapi-Merbabu, lan kali cacah loro aran Praga lan Élo
Miturut caritaning wong enggonan, laladan kang aran Ngaré Kedhu minangka papan kramat Jawa lan tinelah "tamaning Jawa" amarga lemahé kang loh-jinawi kanggo tetanèn
Nalika kawaluyakaké ing kawitan abad ka-20, ana tetemon yèn papan pamujan Buddha cacah telu ing laladan iku: Barabudhur, Pawon, lan Mendut kacetha mapan salarik
Dinuga ana gegayutan upacara agama ing antaraning pamujan cacah telu mau, sanajan ta apa upacarané kang pesthi ora kaweruhan
Pangira-ira bab ananing tlaga kang ngupeng Barabudhur tau dadi rembug gedhé ing antaraning para arkéolog nalika abad ka-20
Ing 1931, juru kagunan uga nimpuna ing babagan tata yasan Hindhu-Buddha saka Walanda aran W.O.J
Nieuwenkamp mbabar hipotèsis yèn Ngaré Kedhu duk nguni minangka tlaga lan Barabudhur ing sakawit pindha tunjung (kembang traté) kang kumambang ing satengahé
Barabudhur wis kayektèkaké yèn kaadegaké ing gumuk watu-ampar ("bedrock hill"), 265 m ing sandhuwuring palumahaning sagara lan 15 m ing sadhuwuring amparaning tlaga kuna ("floor of paleolake") kang wis asat
Dumarçay karo Mahaguru Thanikaimoni njupuk conto lemah ing 1974 lan manèh ing 1977 saka kedhukan kalèn ing gumuk mau, uga saka ngaré ing sakidulé
Conto-conto lemah mau banjur ditaliti Thanikaimoni kang mriksa kandhutan sari lan sporané saperlu meruhi jinisning thethukulan kang tau tumuwuh ing laladan mau nalika jaman yasaning Barabudhur
Saka panalitèn iku ora tinemu ananing sari lan spora saka thethukulan kang tumuwuh ing kukuban banyu kaya ta tlaga, kedhung, utawa rawa
Laladan kang ngupeng Barabudhur dinuga minangka palemahan tetanèn lan patalan (palemahan kang tinuwuhan akèh wit tal) nalika yasaning Barabudhur, kaya déné kaanan saiki
Caesar Voûte lan géomorfolog aran J.J
Nossin nalika kajian lapangan ing 1985–86 mriksa manèh hipotèsis tlaga Barabudhur lan mesthèkaké yèn ora tau ana tlaga kang ngupeng Barabudhur nalika yasané lan nalika isih kanggo minangka papan pamujan
Tetemon iki kababar ing "A New Perspective on Some Old Questions Pertaining to Borobudur" (Pandeleng Anyar bab Sawatara Pitakon Lawas Babagan Barabudhur) ing babaraning UNESCO ing 2005 kang asesirah "The Restoration of Borobudur" (Maluyakaké Barabudhur)
Ora ana cathetan bab yasa utawa ancasing yasa Barabudhur.
Kapan yasané kinira-kira sarana mbebandhingaké rélièf-rélièf kang ingukir ing pérangan sikiling Barabudhur kang katutupan lan sawatara prasasti kang padatan ana ing piageming karaton nalika abad ka-8 lan ka-9
Barabudhur dinuga kaadegaké ing watara 800 AD
Titi-mangsa iku magepokan karo mangsa antaraning 760 lan 830 AD kang minangka jaman kuncaraning Trah Syailéndra kang nguwasani Karaton Mataram ing Jawa pérangan tengah
Kala samana, panguwasaning Syailéndra ora mung ing Kamaharajan Sriwijaya, nanging uga ing pérangan kidul Tanah Thai, karaton-karaton ing Filipin kang kadayan Indhia, Malaya Lor (Kedah, utawa praja Hindhu kuna aran Kadaram miturut cathetan-cathetan Indhia)
Suwéning yasa kinira-kira nganti 75 taun lan rampung nalika panguwasaning Samaratungga ing 825
Ora ana pepesthèn bab pangrèh Hindhu utawa Buddha kang nguwasani Jawa nalika samana
Wong-wong Syailéndra kasuwur minangka para pandhèrèk Buddha kang mempeng, sanajan watu-watu prasasti kang tinemu ing Sajamerta negesaké yèn dhèwèké padha pandhèrèk Hindhu
Ing jamaning Syailéndra iku akèh yasan Hindhu lan Buddha kaadegaké ing ngaré-ngaré lan gunung-gunung ing sakiwa-tengening Ngaré Kedhu
Yasan-yasan Buddha, kalebu Barabudhur, kaadegaké ing sakiwa-tengening jaman kang padha karo yasaning papan pamujan Hindhu Siwah aran Prambanan
Ing 732 AD, siji ratu kang uga pandhèrèk Siwah aran Sanjaya ndhawuhaké supaya papan pamujan Lingga Siwah kaadegaké ing Gumuk Wukir, watara 10 km ing sawétaning Barabudhur
Yasaning papan-papan pamujan Buddha, kalebu Barabudhur, nalika samana bisa kalakon amarga sesulihing Sanjaya aran Rakai Panangkaran awèh palilah marang para pandhèrèk Buddha saperlu yasa papan pamujan
Minangka rasa kurmaté, Panangkaran mènèhaké Désa Kalasan marang masarakat Buddha, kaya kang sinurat ing Piagem Kalasan kang katiti-mangsa 778 AD
Lelakon iku njalari para arkéolog pracaya yèn ora ana cengkah agama ing Jawa sabab ana lelakon ratu Hindhu awèh pangayoman marang adeging yasan Buddha; utawa ratu Buddha kang uga tumindak ngèmperi
Mangkonoa, nalika samana dinuga ana trahing karaton cacah loro kang padha adu prabawa—Syailéndra kang Buddha lan Sanjaya kang Siwah
Trah Sanjaya wusana neluk trah Syailéndra ing tetarungan nalika 856 ing Plato Ratubaka
Panduga sairib uga ana gegayutan karo Candhi Rara Jonggrang ing kukuban Prambanan, kang kapracaya diyasa Rakai Pikatan kanggo nandhingi Barabudhur amarga trah Sanjaya mimpang saka trah Syailéndra, déné panduga liya ngira-ira yèn tau ana mangsa tentrem karana Syailéndra ana uruné tumrap Candhi Rara Jonggrang
Barabudhur tau ora kaweruhan amarga kalimputan awu gunung geni tur kalasan kang suwéné nganti sawatara abad
Kang njalari Barabudhur linumbar isih nyalawadi
Ora kaweruhan kapan yasan iku wiwit kanggo lan kapan para pandhèrèk Buddha mandheg jiyarah mrana
Ing antaraning 928 lan 1006, Ratu Mpu Sindok ngalihaké kutha krajaning Karaton Medhang menyang laladan ing Jawa pérangan wétan sapungkuring gunung njeblug kalakon ping sawatara; mangkonoa, lelakon iku durung pesthi kang njalari Barabudhur linumbar, nanging sawatara sumber nyebutaké yèn jaman iku mungkin banget minangka jaman nalika Barabudhur linumbar
Yasan Barabudhur kasebutaké samar-samar nalika 1365 ing layang riptaning Mpu Prapanca asesirah "Nagarakretagama", kang ditulis nalika jamaning Majapait lan nyebutaké "wiyara ing Budhur"
Soekmono (1976) uga ngandhakaké gugon-tuhon kondhang yèn papan-papan pamujan padha kabubrah nalika wong-wong padha ngrasuk Islam in abad ka-15
Yasan Barabudhur ora kalalèkaké babar blas, mung carita-carita rakyat ngalami owah-gingsir saka kuncarané duk nguni dadi gugon-tuhon kang kagayutaké karo kacilakan
Babad (layang sajarah) cacah loro saka abad ka-18 nyebutaké kacilakan-kacilakan kang gegayutan karo Barabudhur
Miturut "Babad Tanah Jawi" (layang sajarah Jawa)"," Barabudhur kang njalari cilakaning Mas Dana minangka wong kang ngraman marang Pakubuwana I, ratuning Mataram ing 1709
Ing layang mau kasebutaké yèn "Redi Barabudhur" kakepung lan para kraman katelukaké banjur kataman paukuman pati déning ratu
Ing "Babad Mataram" (layang sajarah Karaton Mataram), yasan mau kagayutaké marang cilakaning pangéran pati Kasultanan Ngayogyakarta ing 1757
Sanajan ana wewaler supaya aja nekani yasan mau, dhèwèké meksa niliki 'satriya kang kakunjara' (reca ing sajeroning stupa kang bolong-bolong) amarga rumasa mesakaké marang 'kanca kang ora begja' iku
Sabaliné menyang karaton, dhèwèké tiba lara banjur séda ing dina candhaké.
Jawa kabawah ing pangrèh Britis kawit 1811 tumeka 1816
Kang kadhapuk minangka gubernur aran Litnan Gubernur-Jèndral Thomas Stamford Raffles kang banget ndhemeni sajarahing Jawa
Dhèwèké nglumpukaké manéka barang antik lan pijer nyatheti ing saben sesambungané karo wong-wong enggonan nalika lelungan ing saindenging pulo
Nalika lelungan pepriksa menyang Semarang ing 1814, dhèwèké ngandhakaké bab ananing yasan gedhé tur adoh ing sajeroning alas ing cedhak désa Bumisagara
Dhèwèké ora bisa niliki yasan iku banjur kongkon Hermann Cornelius minangka insinyur Walanda kang kasil miyak papan pamujan Sèwu ing 1806–07 saperlu naliti yasan mau
Ing dalem rong sasi, Cornelius lan wong-wongé cacah 200 padha mbabadi alas lan ngedhuki lemah saperlu miyak yasan ing alas iku
Amarga mbebayani yèn ambrol, ora kabèh péranganing yasan dikedhuk
Dhèwèké ngandhakaké tetemoné iku marang Raffles, kalebu manéka gambaré
Sanajan ngandhakaké tetemon lan ayahaning Cornelius dalah wong-wongé mung ing sawatara ukara, Raffles kang olèh jeneng tumrap tetemoning yasan Barabudhur karana dadi wong kang njalari yasan iku dadi kawigatèning wong sajagat
Christiaan Lodewijk Hartmann kang minangka résidhèn ing laladan Kedhu mbanjuraké garapaning Cornelius, lan ing 1935 kabèh péranganing yasan wusana kawiyak
Kawigatèné marang Barabudhur minangka kawigatèn pribadi tinimbang kawigatèn dhines
Hartmann ora nulis palapuran bab kagiyatan-kagiyatané, mligi bab kabar angin yèn dhèwèké nemu reca Buddha kang gedhé ing stupa panunggul
Ing 1842, Hartmann mriksa stupa panunggul, nanging ora kaweruhan apa kang ditemokaké lan stupa panunggul iku pijer suwung tumeka saiki
Pangrèh Hindhia-Walanda banjur ngutus Frans Carel Wilsen, punggawa tèhnis Walanda, kang naliti yasan mau lan metha skèt tumrap rélièf-rélièfé
Jan Frederik Gerrit Brumund uga kadhapuk supaya naliti yasan mau kang tembé rampung ing 1859
Pangrèh arep mbabar artikel adhedhasar panalitèning Brumund tur kawuwuhan pepethaning Wilsen, nanging Brumund malah ora gelem
Pangrèh banjur ngutus nimpuna liya aran Conradus Leemans kang ngripta monograf adhedhasar sumber-sumbering Brumund lan Wilsen
Ing 1873, monograf kapisan kang minangka panalitèn rincèn bab Barabudhur wusana babar, kang tinut pertalan ing basa Prancis ing sataun candhaké
Foto Barabudhur kang kapisan kajupuk ing 1872 déning juru ukir Walanda-Flèmis aran Isidore van Kinsbergen
Panampa tumrap Barabudhur tuwuh alon-alon
Ing dalem sawatara mangsa, Barabudhur tau dadi sumbering olèh-olèh lan pikolèh tumrap para "wong mbeburu olèh-olèh" lan maling
Ing 1882, lurahing juru mriksa tumrap artéfak-artéfak budaya sumelang lan mrayogakaké Barabudhur supaya kabongkar, déné rélièf-rélièfé kadèkèk ing musiyum-musiyum amarga kaanan yasané kang ora pengkuh
Temahané, pangrèh ndhapuk Willem Pieter Groeneveldt minangka kurator kolèksi arkéologi ing Koninklijk Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen (Paguyuban Batawi Radya tumrap Kagunan lan Kawruh) saperlu mriksa saindenging sasana Barabudhur lan mbiji kaanan laladan kang satemené; palapurané nuduhaké yèn uwas-sumelang iku tanpa dhedhasar lan mrayogakaké supaya Barabudhur dijaraké wutuh (ora kabongkar)
Barabudhur kasuwur minangka sumbering olèh-olèh
Akèh pérangané kang cinolong; sawatarané malah olèh idi-palilah saka pangrèh koloni
Ing 1896, Ratu Chulalongkorn ing Siyem kang mara ing Jawa njaluk sagrobag kebak péranganing Barabudhur supaya digawa mulih lan olèh idi-palilah
Barang kang digawa cacah telung puluh, kaya ta sawatara panil rélièf, gambar Buddha cacah lima, singa cacah loro, makara cacah siji, sawatara motif kala saka undhakan lan gapura, lan dwarapala cacah siji
Saka sawatara artéfak iku kang kasuwur ana: singa, dwarapala, kala, makara, lan jaladwara gedhé
Kabèh artéfak iku saiki kapajang ing kamar Kagunan Jawa ing Musiyum Nasional Bangkok.
Barabudhur narik kawigatèn ing 1885 nalika insiyur Walanda aran Jan Willem IJzerman minangka lurahing Masarakat Arkéologi ing Ngayogyakarta nemu pérangan sikilé kang katutupan
Sawatara foto kang kajupuk ing 1890–1891 nuduhaké ananing rélièf ing pérangan sikil kang katutupan iku
Tetemon iku njalari pangrèh Hindhia-Walanda tumandang ngreksa yasan Barabudhur
Ing 1900, pangrèh nggatra siji panitya kang wargané iku punggawa cacah telu mawa jejibahan mbiji kaanané yasan; Jan Lourens Andries Brandes minangka juru sajarah, Theodoor van Erp minangka punggawa tèhnis kawadyabalaning Walanda, lan Benjamin Willem van de Kamer minangka insinyur yasa-bangun saka Pérangan Ayahan Umum
Ing 1902, panitya mau ngusulaké rancangan tikel telu marang pangrèh
Kapisan, bebaya sanalika kudu kaéndhanan kanthi cara nata saben pérangan pojok, nyopoti watu-watu kang mbebayani pérangan-pérangan ing sacedhaké, mikuwati kelir kapisan lan maluyakaké sawatara clowokan ("niche"), plengkung ("archway"), stupa lumrah, lan stupa panunggul
Kapindho, bubar mageri palatarané, pangrukti ("maintenance") kang pantes kudu katindakaké, mligi kalèn kudu karukti kanthi cara maluyakaké pérangan jogan lan cucukan ("spout")
Katelu, kabèh watu kang wis kendho kudu kacopot, yasan kudu kareresik nganti kelir kapisan, déné watu-watu kang wis rusak kacopot lan stupa panunggul kawaluyakaké
Gunggunging ragad nalika samana kinira-kira ngancik watara 48.800 guldhen Walanda
Pambudidaya maluyakaké nalika samana katindakaké ing antara 1907 lan 1911 nganggo dhedhasar anastilosis lan dilurahi Theodor van Erp
Ing pitung sasi kang kawitan, anggoné maluyakaké iku ngayahi pangedhuking palemahan ing sakiwa-tengening Barabudhur saperlu nggolèki sirah-sirahing Buddha lan watu-watu panil kang ilang
Van Erp mbongkar lan ngrakit manèh tlundhag bunder sungsun telu ing pérangan ndhuwur dalah stupa-stupané
Nalika nindakaké iku, Van Erp weruh yèn ana gagasan liya kang bisa ditindakaké saperlu ndandani yasané; mula dhèwèké ngusung usulan liya marang pangrèh, kang banjur tinampa kanthi ragad wuwuhan 34.600 guldhen
Nalika Barabudhur wis katon rampung kawaluyakaké kaya duk nguni, Van Erp banjur ngati-ati yasa manèh pucukan "chattra" (payung sungsun telu) ing sandhuwuring stupa panunggul
Mangkonoa, dhèwèké banjur nyopot "chattra" mau, kandha yèn ora ana cukup watu lugu kanggo yasa manèh pucukan iku
Tegesé, rancangan lugu pucukaning Barabudhur satemené ora kaweruhan
Pucukan "chattra" kang dicopot iku saiki kadèkèk ing Musiyum Karmawibhangga kang kapernah sawatara atus mèter ing saloring Barabudhur
Amarga ragad kang cinumpi, pambudidaya maluyakaké mligi ngresiki reca-reca ukiran déné Van Erp ora ngrampungi masalah kalèn
Ing dalem limalas taun, témbok-témbok dalah ukirané dadi kendho, lan rélièf-rélièfé katon benthèt tur rusak
Van Erp nganggo beton kang wis ora ngandhut uyah alkali lan kalsium hidroksida kang katrapaké ing manéka péranganing yasan
Tandangé njalari sawatara masalah, mula pambudidaya maluyakaké kang gedhé-gedhèn kabutuh kanggo katindakaké manèh
Sawatara pambudidaya maluyakaké cilik-cilikan wis katindakaké kawit kala iku, nanging ora cukup kanggo ngreksa sakèhing péranganing yasan
Nalika Perang Donya II lan Révolusi Nasional Indonésia ing 1945 tumeka 1949, pambudidaya maluyakaké Barabudhur kalèrènaké
Yasan iku banjur nandhang manéka masalah saka alam lan kalèn kang njalari palemahan ing sajeroning yasan dadi ngembang kang temahané tatanan watu padha mecoto lan tèmbok padha mèncèng
Ing 1950-an, sawatara pérangan Barabudhur ngadhepi bebaya gedhé ambruk
Ing 1965, Indonésia njaluk pamrayoganing UNESCO kanggo ngrampungi masalah gapuking Barabudhur lan yasan-yasan liyané
Ing 1968, Mahaguru Soekmono kang nalika samana minangka lurahing Pamong Arkéologi Indonésia ngabani kampanye "Save Borobudur" (Salametaké Barabudhur) saperlu nggelar proyèk maluyakaké kang gedhé
Ing pungkasan 1960-an, pangrèh Indonésia nyuwun marang paguyuban sajagat supaya Barabudhur kawaluyakaké kanthi gedhèn-gedhèn
Ing 1973, siji rancangan baku kanggo maluyakaké Barabudhur kasil karipta.
Sarana "Agreement concerning the Voluntary Contributions to be Given for the Execution of the Project to Preserve Borobudur" (Mupakatan bab Gugur Gunung kanggo Ngayahi Proyèk Lestarining Barabudhur) ing Paris nalika 29 Januari 1973, nagara cacah lima gelem mèlu gugur-gunung maluyakaké Barabudhur: Ostrali (AUD 200.000), Bèlgi (BEF 250.000), Siprus (CYP 100.000), Prancis (USD 77.500), lan Jerman (DEM 2.000.000)
Pangrèh Indonésia lan UNESCO banjur ngayahi pamriksa ing saindenging Barabudhur kanggo proyèk maluyakaké ing antaraning 1975 lan 1982
Ing 1975, pambudidaya maluyakaké kawiwitan
Watu cacah sayuta punjul padha kacopot lan kalumpukaké kanggo katiti-priksa baka siji, kapepantha, kareresik, lan karumat
Barabudhur dadi papan uji-coba tumrap tèknik pangawèt ("conservation technique") kang anyar, kalebu tata cara ngresiki mikroorganisme kang ngrusak watu
Lambaraning yasan kapengkuhaké, lan panil cacah 1.460 kareresik
Anggoné maluyakaké kalebu mbongkari tlundhag pasagi cacah lima lan ndandani kalènan kanthi muwuhi saluran-saluran banyu tumrap yasan