Exqrch/javanese-Komodo-pixelgpt huggingface dataset:
Ana sawatara studi sosiolinguistik prakara basa Sangsekerta lésan sing mènèhi kesan manawa basa iki olèhé dienggo kanthi lésan iku cupet lan panuwuhané wis mandeg jaman biyèn
"Deleng uga: Pratélan tembung silihan saka basa Sangsekerta ing basa Jawa" Pangaribawa basa Sangsekerta ing basa Jawa
basa Sangsekerta ing kala mbiyèn kanggo nulis sadurungé basa Jawa dienggo
Mula saiki akèh banget tetembungan saka basa Sangsekerta sing kalebu ing kosakata dhasar basa Jawa
Tetembungané iki kaya ta: "utawa", "jala", "yuswa", "kunci", "griya", "sirah" lan sabanjuré
Ing basa Jawa Kuna, tetembungan Sangsekerta luwih akèh manèh, miturut Profésor Piet Zoetmulder, kurang luwih saparo saka 25.500 èntri ing bausastra Jawa Kunané, iku asalé saka basa Sangsekerta
basa Sangsekerta mbédakaké 48 foném
Ana 13 foném vokal lan ana 36 foném konsonan
Vokal iku diarani "svarāḥ" lan konsonan diarani "Sparśāḥ"
"Svarāḥ" a ā i ī u ū ṛ ṝ ḷ ḹ e ai o au "Sparśāḥ" k kh g gh ṅ; c ch j jh ñ; ṭ ṭh ḍ ḍh ṇ; t th d dh n; p ph b bh m y r l v ś ṣ s h ṃ ḥ Vokal
Ing basa Sangsekerta ana vokal tunggal, "a, ā, i, ī, u, ū, ṛ, ḷ" lan vokal dobel: "e, ai, o, au"
Saliyané iku, "ṝ" lan "ḹ" sok-sokan uga ditambahaké
Miturut Haryati Soebadio, vokal ing basa Sangsekerta diucapaké mèmper ing basa Indonésia
Sing kudu digatèkaké iku vokal-vokal dawa ā, ī lan ū sing kudu didawakaké pocapané mawa tutuk sing luwih kabuka sithik
Banjur ṛ lan ḷ diucapaké "er" lan "el", kaya ing tembung Indonésia "bermain" lan "pelbagai"
Ing tradisi Jawa "ṛ" lumrahé dianggep dadi "re"
Miturut Monier-Williams, "ṛ" (Déwanagari ऋ) diucapaké kaya ing tembung Inggris "merrily"
Kamangka "ṝ" (Déwanagari ॠ) pocapané mèmper tembung Inggris "marine"
Banjur "ḷ" (Déwanagari ऌ) miturut Monier-Williams kudu diucapaké kaya "revelry".
Manawa "ḹ" (Déwanagari ॡ) pocapané mèmper sadurungé iki nanging didawakaké uniné
Ing ngisor iki kapacak konsonan-konsonan basa Sangsekerta mawa pocapané ing aksara IPA
Pocapan konsonan Sangsekerta ora béda karo basa Jawa, mligi konsonan rétroflèks ṭ ([ʈ]) lan ḍ ([ɖ])
Sing kudu digatèkaké yaiku manawa aspira h ing konsonan kh, gh lan sapanjuré kudu diunèkaké
Banjur vokal nasal ṅ lan ṃ ("anusvāra") pocapané mèmper 'ng'
"Artikel utama: Paugeran sandhi ing basa Sangsekerta" Paugeran sandhi
basa Sangsekerta ndarbèni sistém fonologi sing njlimet ngenani "sandhi" utawa panyambungan antar foném
Ing basa Sangsekerta sistém iki dibakokaké lan akèh aturané
Tuladha: Minangka tuladha, ana wiwitan saka Carita Nala ing "Mahabharata" uniné: āsīd rājā nalo nāma vīrasenasuto balī upapanno guṇair iṣṭai rūpavān aśvakovidaḥ (Jarwa: 'Biyèn ana ratu asmané Nala, digdaya putra Wiraséna; asifat rahayu, bagus tur baud ing ngèlmu katuranggan') Tanpa sandhi tulisané bakal mengkéné: āsīt rājā nalaḥ nāma vīrasenasutaḥ balī upapannaḥ guṇaiḥ iṣṭaiḥ rūpavān aśvakovidaḥ Sistém panulisan
Mula-mulané basa Sangsekerta iku ora ditulis nanging namung diapalaké waé kanthi lésan
Tèks katulis kapisan ing kulawarga basa Indo-Arya malah dudu basa Sangsekerta nanging basa Prakreta sing bisa dianggep turunane basa Sangsekerta
Nalika iki kalaksanan, pilihan aksarane gumantung saka aksara sing dienggo déning juru tulisé
Meh kabèh jinis aksara saka Asia Kidul naté dienggo nulisaké basa Sangsekerta
Ing India, aksara Dewanagari saya akèh dienggo nulisaké basa Sangsekerta wiwit abad kaping 19
Bangsa Éropa nganggo aksara Dewanagari lan Latin kanggo nyithak basa Sangsekerta
Tulisan tuwa dhéwé ing India sing dienggo basa Indo-Aryaiku diarani aksara Brahmi
Tulisan iki sing kapisan dienggo nulisaké basa Sangsekerta ing abad 1 SM
Nalika basa Sangsekerta ditulisaké, mligi basa kanggo nulis tèks-tèks administrasi, susastra utawa ngèlmiah
Tèks-tèks suci namung dilestarèkaké kanthi lésan lan nalika ditulis namung kanthi "gelem ora-ora" (miturut salah sawijining komentator) lan nalika ditulis uga wis kalebu jaman mutakir
Banjur suwé-suwé aksara Brahmi iki dadi tulisan sing séjé-séjé lan akèh ing antarané sing dienggo nulisaké basa Sangsekerta
Kira-kira sajaman karo aksara Brahmi, aksara Kharosthi dienggo ing tlatah lor kulon India
Banjur ing watara abad kaping 4 nganti abad kaping 8 Masehi, aksara Gupta minangka turunané aksara Brahmi dadi umum dienggo
Saka abad kaping 8 Masehi, aksara Gupta nurunaké aksara Sarada
Aksara Sarada banjur diganti déning aksara Déwanagari wiwit abad kaping 11 nganti 12 mawa tahap-tahap antara kaya ta aksara Siddham
Ing India sisih wétan, aksara Bengali lan sawisé iku aksara Oriya dienggo
Banjur ing India sisih kidul, papané basa-basa Drawida dicaturaké, aksara Pallawa lan turunané akèh dienggo nulisaké
Aksara Pallawa iki uga sing bakal nurunake kabèh aksara Nuswantara
Tulisan ing prasasti Sangsekerta kapisan saka Nuswantara, asalé saka Pulo Kalimantan lan asalé saka sakiwa tengené abad kaping 4, prasasti iki awujud "yupa" lan sing yasa yaiku Prabu Mulawarman
Minangka sawijining basa Indo-Éropa, basa Sangsekerta iku kagolong basa flèksi mèmper basa Latin utawa basa Jerman
Nanging béda karo basa Latin, morfologiné luwih amba
Akèh fungsi-fungsi sajeroning ukara dituduhaké mawa sufiks utawa imbuhan akir (contoné panggonan, arah, asal, pasif, kapénginan, larangan lan sapanjuré)
Amerga basa Sangskerta iku kagolong basa flèksi, mula urutan tetembungan sajeroning ukara bisa bébas
Sanadyan mangkono urutan sing lumrah yaiku urutan SOV
Basa Sangsekerta minangka basa flèksi, nrapaké déklinasi marang tembung aran, tembung sipat, tembung ganti lan tembung sipat-pronominal
Déklinasi dilakokake miturut: kasus nominatif, kasus vokatif, kasus akusatif, kasus instrumèntalis, kasus datif, kasus ablatif, kasus génitif lan kasus lokatif Para nimpuna saka Donya Kulon mbédakaké 8 kasus ing basa Sangsekerta, nanging Pāṇini namung mbédakaké 6 "karaka" sing cocog karo kasus nominatif, akusatif, datif, instrumèntalis, vokatif, lokatif, lan ablatif
Déning Pāṇini kasus-kasus iki dipérang kaya mengkéné (Aṣṭadhyayi, I.4.24–54): Kasus
Kanggo nandhani status saben tembung sajeroning ukara, mula kasus dipigunakaké, kasus iki ditandhani mawa imbuhan ing pungkasané tembung
Ing ngisor iki minangka tuladha kapacak paradigma kasus satunggaling tembung singular "deva" (Déwa, Gusti utawa Raja)
Tembung iki tembung kelamin maskulin lan ndarbèni pokok akir-a: Tembung kriya
Basa Sangsekerta mbédakaké telung warna tembung kriya sing biyasa diarani aktif, médial lan pasif
Istilah ing basa Sangsekerta dhéwé kanggo aktif iku "parasmaipadam" lan kanggo médial "ātmanepadam"
"Paraismapadam" iku dienggo kanggo wong liya utawa 'transitif' kamangka "ātmanepadam" iku dienggo awaké dhéwé utawa réflèksif
Mèmper ing tembung aran, tembung kriya uga didéklinasi mawa telung cacah: singularis utawa tunggal,dualis, lan jamak
Artikel pokok: "Tembung camboran ing basa Sangsekerta" Tembung camboran
Kompositum utawa tembung-tembung camboran ing basa Sangsekerta akèh banget ditrapaké, mligi sing magepokan karo tembung aran
Ing basa Wéda tembung-tembung camboran iki isih prasaja
Nanging sawisé iku mligi para pujangga "Kāvya" olèhé nganggo dadi saya ndadra lan tetembungan kaya mengkéné iki bisa dawa banget kasilé
Sacara nomimal tembung majemuk iku wanguné kanthi morfologis sajatiné padha waé, mesthi kabangun saka rong tembung aran
Nanging rong tembung aran iki bisa dadi péranganing kompositum liyané
Saben tembung aran (utawa tembung sipat) ing wujud dhasaré karo unsur pungkasan waé sing didéklinasi miturut kasusé
Miturut Gonda ana lima wangun kompositum, yaiku "Dvandva", "Avyayībhāva", "Tatpuruṣa", "Karmadhāraya" lan "Bahuvrīhi".
Saliyané iku isih ana "Dvigu"
Tembung camboran jinis "dvandva" iku lumrahé kawujud saka rong unsur tembung aran lan bisa dipertal mawa tembung 'lan'
Tuladhané "hastyaśvau" "gajah lan jaran" saha "sukhaduḥkam" "suka lan duka, seneng lan sangsara"
Tembung camboran iki lumrahé gabungan antara tembung aran lan tembung kriya
"Bahuvrīhi" iku tembung camboran sing artiné iku wis dadi arti turunan
Contoné tembung "bahuvrīhi" iku kanthi barès tegesé "akèh beras" nanging arti turunané dadi "wong sugih" awit wong sing bisa nduwé beras akèh iku wong sing sugih.
Tembung camboran "dwigu" iku tembung camboran sing dumadi saka rong unsur: tembung wilangan lan tembung aran
Contoné yaiku "dwi-gu" sing tegesé "regané rong lembu"
"Dvigu" iku sajatiné kalebu tembung camboran "tatpuruṣa"
Manuk Cucak Rawa "Kanggo jinising manuk pirsani Cucakrawa" Manuk Cucak Rawa, iku sesirah sawijining lagu sing karepé humoristis
Nanging déning sabagéyané wong dianggep kasar, kampungan lan nggilani
Lagu ini antarané dinyanyèkaké Didi Kempot
Separo lagu manuk Cucakrawa iki, dinyanyèkaké nganggo basa Indonésia, terus pérangan liyané nganggo basa Jawa
Kucoba, coba melempar manggis, Manggis kulempar, mangga kudapat, Kucoba, coba melamar gadis, Gadis kulamar, janda kudapat
Jamane, jamane jaman edan, Wong tuwa, rabi prawan, Prawane yèn wengi nangis waé, Amarga wedi karo manuke
Manuke, manuke cucak rawa, Cucak rawa, dawa buntute, Buntute sing akèh wulune, Nek digoyang ser, ser, adhuh penake
Kelinci Kelinci kalebu bangsaning "Mamalia" utawa kéwan nyusoni, lan tansah sapaduluran karo Truwèlu lan Pika
Kelinci wis kasebar saindhenging jagad kajaba ing tlatah Antartika
Jeneng latiné ya iku "Oryctolagus cuniculus"
Kelinci bisa nglairaké anak kurang luwih nganti ping 5-7 saben setaun
Cacahé anaké kelinci saben nglairaké ya iku 5-8 kelinci
Rata-rata saben manak kelinci nglairaké anak cacahé 6
Kelinci boboté bisa nganti 5 kilo yèn dadi raja kaya, lan ing alas mung nganti 3,5 kilo
Kelinci duwé|duwé kuping dawa kang bisa dianggo ngrungokaké swara saka kadohan, rupané lucu dadi bisa didadèkaké dolanan utawa klangenan
Kelinci uga duwé sikil kang kuwat kanggo mencolot lan awaké buntek tur lucu
Anakané kelinci lumrahé lair ora duwé wulu lan wuta, ora kaya anaké truwèlu
Kelinci ing alas lumrahé urip ing bolongan-bolongan siti, utawa wit-witan
Kelinci alasan utawa kelinsi alasan lumrahé ngedhuk lemah kanggo susuhané lan ngasuh anak-anaké ing kana
Uga, kelinci misuwur amarga cacah lairé kang dhuwur banget
Kelinci wis bisa kawin wiwit umur wulanan lan bisa meteng 31-35 dina
Anak kang dilairaké bisa loro nganti 12 iji
Kelinci uga kéwan kang paling énggal ngepaské kahananing alam, dadi rikat duwé anak
Ing Australia, saking akèhé, kelinci wis dadi ama kang nyusahaké amarga mangani asil kebon para tani ing kana
Kelinci kalebu "hèrbivor" utawa mangan tetuwuhan
Ing peternakan, kelinci saliyané dipakani tetuwuhan, dhèwèké uga dipakani pèlèt lan campuran-campuran tambahan kanggo kesehataning kéwan iki
Suket, wortel, kangkung, lan sapanunggalané apik kanggo uripé kelinci
Kelinci saindhenging jagat rupa-rupa, ana kang jinis buntut kapas, angora, nganti ana kang wuluné dawa
Ing Indonésia, kelinci akèh-akèhané diimpor saka nagara|nagari manca
Kelinci ing uriping manungsa
Kelinci lumrahé didadèkaké kéwan raja kaya, kanggo pakan, nganti dadi klangenan
Kelinci kang didadèkaké panganan lumrahé nduwé ukuran kang gedhé, lan kang dadi klangenan lumrahé nduwé wulu kang apik
Panganan saka daging kelinci kang paling misuwur ya iku saté kelinci.
Méh kabéh hasil saka ternak kelinci bisa dimanfaataké, kalebu kotoran lan urine
Asil kang dimanfaatke iki bisa langsung dimanfaatké utawa diolah dhisik.
Tekèk Tekèk, Tokèk, Gecko lan sapanunggalé tansah sapaduluran karo kulawarganing kadhal utawa ing basa latiné kalebu kulawarga "Gekonidae"
Ukurané rupa-rupa, ana kang cilik lan uga ana kang gedhé, racaké ukuran tekèk iku luwih gedhé tinimbang cecek
Keliré tekèk ana akèh
Ana kang warnané soklat, ana kang wujud bathik kaya ta ijo, biru, utawa ireng-putih
Tekèk uripé ana ing alas, lan ana kang urip ning omahé manungsa
Yèn ing omahé manungsa, tekèk bisa dirungokaké swarané kang uniné "tek-kèèk, tek-kèèèk"
Dadi saka kono dijenengaké tekèk
Ing nagara manca, tekèk wis akèh kang ndadèkaké kéwan klangenan, lan ana organisasi kang ngurusi tekèk iki
Marga "Gekko" nyebar ing Asia Kidul lan Asia Kidul-wétan, mangalor tekan Koréa lan Jepang, mangétan—nglintasi Kapuloan Nuswantara lan Filipina—tekan Kapuloan Solomon lan Santa Cruz ing Pasifik
Tèkèk mempèr cecek mawa ukuran sedheng nganti gedhé
Kulit geger katutupi déning sisik-sisik granular, campur karo bintil-bintil kang rada gedhé
Pupil mata jejeg wangun jorong, kanthi pinggiran mawa gerigi
Driji-driji sikil ngarep lan mburi tuwuh sampurna, saya amba ing pucuk, sok-sok mawa slaput ing antarané pangkal driji, cakar (kuku) ana ing driji-driji sisih njaba, sisih ngisor driji kanthi sadhèrètan bantalan panèmpèl (diarani "scansor") kang nrembaka becik lan ora kabelah (kapérang)
Ana uga pori-pori "preanal" utawa "preano-femoral", sarta bintil "post-anal"
Kéwan iki akèh-akèhé aktif nalika soré lan wengi, sanajan swara undanganné sok-sok keprungu nalika awam
Tokèk mapan ing bolongan wit-witan ing alas utawa ing rekahan batuan utawa guwa; nanging sapérangan jinisé uga adhaptasi karo lingkungan manungsa lan asifat komensil
Tekèk mburu manéka gegremet lan invertebrata liya minangka pakanané, sanajan uga ora wegah mangsa vertebrata liya kang luwih cilik ukurané
Tekèk wadon racaké ngetokaké sapasang endhog, kang disimpen dhèmpèt ing pojok bolongan utawa tèmbok
Papan nyimpen endhog iki biyasa digunakaké bola-bali déning tekèk kang padha
Tekan seprené kacathet ana 44 spésies kang dianggep valid: Pranala njaba
Médhia magepokan ing Wikimedia Commons
Kethèk Kethèk utawa bedhès ing basa Jawa Wétanan, utawa bojog ing basa Using (lan basa Bali) iku kalebu cacahing primata, nanging béda karo bangsaning orangutan, wau-wau lan bekantan sing ora nduwé buntut
Kethèk nduwé buntut sing dawané bisa pada karo awaké
Kethék piturut tlatahé dibagi dadi 2 cacah, yaiku : Kethèk donya lawas racaké nduwé awak gedhé, yèn donya anyar awake racaké cilik
Kethèk uga diarani bedhes, bojog, wré, wanara
"Artikel punika, ingkang kedah dipundarbèni sadaya basa."
Sacara pulitis, Madura sajeroning maabad-abad wis dadi subordinat tlatah kakuwasan sing munjer ing Pulo Jawa
Watara taun 900-1500, pulo iki ana ing sangisoré prabawa kakuwasan krajan Hindhu Jawa wétan kaya Kedhiri, Singhasari, lan Majapait
Ing antara taun 1500 lan 1624, para panguwasa Madura gumantung marang krajan-krajan Islam ing pasisir lor Jawa kaya Demak, Gresik, lan Surabaya
Ing taun 1624, Madura ditaklukaké déning Mataram
Sawisé iku, ing paro pisanan abad kawolulas Madura ana ing sangisoré kakuwasan kolonial Walanda (wiwit 1882), wiwitané déning VOC, banjur déning pamaréntah Hindhia-Walanda
Nalika jaman pamérangan provinsi ing taun 1920-an, Madura dadi péranganing provinsi Jawa Wétan
Pulo Madura dipérang dadi 4 kabupatèn, ya iku: Budaya
Pulo Madura misuwur saka asil produksi uyahé, lan dijenengaké Pulo Uyah
Ing Pulo Madura, wong-wongé seneng main karapan sapi
Sayembara karapan sapi dianakaké ing sasi Agustus-Septèmber lan dibanjuraké nganggo final piala présidhèn ing Oktober.
Wong Madura Wong Madura ing Indonésia cacahé kira-kira ana 15 yuta
Asale urip ing Pulo Madura lan pulo-pulo saindhengane, kaya ta Gili Raja, Pulo Sapudi, Pulo Raas lan Kangean
Kajaba iku, wong Madura urip ing wetaning Jawa Wétan, kaya ta mila pinggir sagara saka Surabaya nganti Banyuwangi
Wong Madura ing Situbondo lan Bondowoso, lan wétané Probolinggo cacahé paling akèh, lan ora ana sing bisa Basa Jawa
Wong Madura uga urip ing Kalimantan, sing tas ana konflik lan rajapati ing Sampit lan Sambas
Wong Madura dhasaré wong sing seneng ngranto, amarga kaanan tlatahe sing ora becik kanggo tani
Wong Madura seneng dhodholan lan dominan ing pasar-pasar
Kajaba iku akèh sing nyambut dhadi pengepule wesi-wesi tuwa lan barang-barang rombeng liyané
Wong Madura misuwur amarga sipate sing keras, gampang nesu, nanging gemi lan sregep ing penggawéan
Kanggo minggah Kaji, wong Madura sanajan mlarat mesti nglumpukake pangasilane (najan sethithik) kanggo simpenan kaji
Kajaba iku wong Madura diweruhi duwé tradisi Islam sing medhok, sanajan kadang nglakoni "Pethik Laut" utawa "Rokat Tassè"' (padha karo Larung Sesaji)
Harga diri, uga paling wigati ning uripé wong Madura, dhèwèké duwé paribasan "Lebbi Bhâghus Potè Tolang, atèmbhâng Potè Mata"
Tegesé, luwih becik mathi ketimbang kewirangan
Tradisi carok uga asalé saka sipat iku
Ora sithik wong Madura kang dadi tokoh nasional kaya ta: Uga ana tokoh pejuang kamardikan kang pantes dadi Pahlawan nasional Indonesia kaya ta: Madura uga duwé tokoh ulama kaya ta
Laos (bumbu) Laos (Basa Indonesia: "lengkuas"), iku salah sawijining oyot kang akèh gunané
Bisa kanggo tamba utawa sedhep-sedhepan masakan
Ing masakan Thailand laos dadi sedhep-sedhepan paling utama, uga ing Indonésia
Lumrahé laos dimasak karo sop-sopan utawa janganan liyané
Wujudé kaya jaé nanging ambuné kaya jeruk-jerukan lan rada nyabun
Pitik gorèng uga ana kang dimasak nganggo bumbu laos lan rasané uga énak
Oyot wujud rimpang gedhé lan kandel, ndaging, awangun silindris, dhiameter watara 2–4 cm, lan cawang-cawang
Pérangan njaba wernané coklat rada abang utawa kuning semu ijo pucet, duwé sisik-sisik wernané putih utawa semu abang, atos meling-meling, éwadéné pérangan njeroné awerna putih
Daging rimpang kang wis tuwa seraté kasar
Yèn digaringaké, rimpang malih dadi rada semu ijo, lan seraté dadi atos lan wulet
Watangé jejeg, kasusun déning plepah-plepah godhong kang dadi siji mbentuk watang semu, awerna ijo rada putih
Watang enom metu minangka thukulan saka pangkal watang tuwa
Godhong tunggal awerna ijo, mawa gagang cendhak kasusun selang-seling
Godhong ing sisih ngisor lan ndhuwur lumrahé luwih cilik tinimbang kang ing tengah
Wangun godhong lanset dawa lan pucuké lancip, pangkal tumpul mawa pinggiran godhong rata
Balungan godhong nyirip, dawané godhong watara 20– 60 cm, lan ambané 4 – 15 cm
Plepah godhong kira-kira 15 – 30 cm, mawa alur lan wernané ijo
Kembang wujud kembang majemuk awangun loncèng, ambuné wangi, awerna putih semu ijo utawa putih semu kuning
Ukuran kembang kurang luwih 10–30 cm x 5–7 cm
Gunggung kembang ing pérangan ngisor tandhan luwih akèh tinimbang ing pérangan ndhuwur, dawa lambé kembang 2,5 cm, awerna putih kanthi garis miring warna jambon ing saben sisih
Makutha kembang kang isih kuncup, ing pérangan pucuké awerna putih, éwadéné pangkalé awerna ijo
Wohé wujud woh buni, wangun bulet, atos
Nalika enom wernané ijo-kuning, sawisé tuwa malih dadi ireng semu coklat, kanthi dhiameter ± 1 cm
Ana uga kang wohé warna abang
Wiji cilik-cilik, wangun lonjong ,lan wernané ireng
Kadhar lenga atsiri ora kurang saka 0,5% v/b
Èpidèrmis kapérang saka siji lapisan cilik rada pipih
Dhindhing awerna kuning semu coklat, kutikula cetha.
Kortèks parènkimatik, jaringan kortèks pérangan njaba kapérang saka sapérangan lapis sèl kanthi dhindhing tipis awerna kuning semu coklat, jaringan kortèks pérangan njero kapérang saka sèl parènkim gedhé, dhindhing sèl tipis, ora ana wernané, sok sok mawa noktah alus, kang isiné butir pathi
Ing parèkim kasebar idioblas kang isiné lenga lan dat samak, awerna coklat enom utawa tuwa kang kanthi panambahan wesi (III) klorida LP warna malih dadi semu ireng
Butir pathi tunggal, wangun lonjong utawa bulet endhog, lamela ora cetha, dawané butir 8 μm – 60 μm, lumrahé 25 μm – 50 μm
Èndodèrmis kapérang saka sèl kang luwih cilik saka sèl parènkim, dhindhing sèl tipis, ora isi pathi
Berkas pambuluh kolateral, kasebar sajeroning parènkim, dikupengi srabut
Srabut cilik dawa, dhindhing sèl kandel, ora mawa lignin, amba lumèn 20 μm-40 μm, mawa noktah
Xilèm lumrahé wujud pambuluh jala, pambuluh noktah lan pambuluh tangga, amba 20 μm – 60 μm, ora mawa lignin
Fotosintesis ing laos padha karo prosès fotosintesis ing tetuwuhan lumrahé
Ing endi prosès fotositesis iku sawijining prosès biokimia kang dilakokaké tetuwuhan kanggo ngasilaké panganan kanthi mupangataké ènèrgi cahya
Tetuwuhan migunakaké karbon dioksida lan banyu kanggo ngasilaké gula lan oksigèn kang diperlokaké minangka panganané
Ènèrgi kanggo nglakokaké prosès iki asalé saka fotosintesis
"Réaksi fotosintesisé kaya mangkéné:" 12H2O + 6CO2 + cahya → C6H12O6 (glukosa) + 6O2 + 6H2O Fotosintesis diwiwiti nalika cahya ngionisasi molekul klorofil ing fotosistem II, njalari ngeculaké [èlèktron] kang bakal ditransfer sadawané ranté transpor èlèktron
Ènèrgi saka èlèktron iki minangka fotofosforilasi kang ngasilaké ATP, ékan pangijolan ènèrgi sajeroning sèl
Réaksi iki njalari fotosistem II ngalami dhéfisit utawa kakurangan èlèktron kang kudu énggal diganti
Ing tetuwuhan kekurangan èlèktron iki dicukupi déning èlèktron saka asil ionisasi banyu kang dumadi bebarengan karo ionisasi klorofil
Asil ionisasi banyu iki ya iku èlèktron lan oksigèn
Ing wektu kang padha karo ionisasi fotosistem II, cahya uga ngionisasi fotosistem I, ngeculaké èlèktron kang ditransfer sadawané ranté transpor èlèktron kang akiré ngrédhuksi NADP dadi NADPH
ATP lan NADPH kang diasilaké sajeroning prosès fotosintesis micu manéka prosès biokimia
Ing tetuwuhan prosès biokimia kang kapicu ya iku siklus Calvin ing endi karbon dioksida diowahi dadi ribulosa (lan banjur dadi gula kaya déné glukosa)
Réaksi iki diarani réaksi peteng amarga ora gumantung marang ana orané cahya saéngga bisa dumadi sanajan sajeroning kaanan peteng (tanpa cahya)
Réaksi rèspirasi kalebu sajeroning réaksi katabolisme kang mecah molekul-molekul gula dadi molekul-molekul anorganik wujud CO2 lan H2O
Rèspirasi utawa ambegan duwé fungsi kanggo ngéntukaké ènèrgi saka bahan-bahan organik liwat prosès pamecahan gula kang diarani prosès glikolisis
Senyawa gula ing tetuwuhan diéntuk saka prosès fotosintesis
Butiran amilum kang kasimpen sajeroning manéka jaringan lan organ panyimpen cadhangan panganan bakal diowahi manèh sajeroning wangun glukosa fosfat ing njero sitoplasma sèl
Akiré senyawa glukosa fosfat mau bakal dipecah dadi piruvat lan lumebu sajeroning siklus Krebs
Sakwéné glikolisis lumaku lan sajeroning siklus Krebs bakal diasilaké gas CO2 kang bakal diwetokaké saka sèl
Gas mau bakal kadhifusi bakal kakumpul sajeroning gronggongan-gronggongan antar sèl lan yèn tekanan wis cukup bakal diwetokaké
"Réaksiné ya iku:" C6H12O6 (glukosa) + 6O2 → 6H2O + 6CO2 + ATP Glukosa kang diasilaké ing prosès fotosintesis bisa minangka mbentuk senyawa organik liya kaya déné selulosa lan bisa uga digunakaké minangka bahan bakar.
Prosès iki lumaku liwat rèspirasi sélulèr kang dumadi ing tetuwuhan
Ing rèspirasi, gula (glukosa) lan senyawa liya bakal ngalami réaksi karo oksigèn kanggo ngasilaké karbon dioksida, banyu, lan ènèrgi kimia
Laos ngandhut lenga atsiri ing antarané: galangol, galangin, alpinen kamfer, lan methyl-cinnamate
Laos duwé kasiyat minangka anti jamur, anti bakteri, ngangetaké awak, ngresikaké getih, nambah nafsu mangan, nggampangaké pambuwangan angin saka njero awak, ngèncèraké dhahak, ngarumaké lan ngrangsang otot.
Primbon Primbon yaiku buku (layang) sing ngemot petungan, pethek lan sapiturute
Salah siji primbon kang umum dienggo ing masyarakat yaiku Betaljemur Adammakna.
Wuku Wuku iku arane unit wektu kang ditata saka 30 peken
Sa-peken utawa minggu katata saka 7 dina
Dadi setaun wuku katata saka 210 dina
Pangitungan nganggo wuku utawa diarani pawukon digunakaké ing Bali lan Jawa
Sajane ide dhasar saka pangitungan miturut wuku iki yaiku patemonane rong dina ing sistem pancawara(pasar) lan saptawara(peken) kang dadi siji
Sistem pancawara utawa pasaran katata saka limang dina, lha banjur sistem saptawara tembung saka pitung dina
Ing sawuku, patemonane antara dina pasaran lan dina peken wis mesthi
Conthone dina Setu-Pon ana ing wuku Wugu
Miturut kaparcayan tradhisional wong Bali lan Jawa, kabèh dina-dina iki nduwé arti dhéwé-dhéwé
1Jeneng alternatif, racaké kang dienggo ing Bali
Yèn dideleng mung pasang aksarane ("ejaan") kang rada béda
Perabot Wuku bisa dibédakaké dadi telung jinis, yaiku: Perabot Wuku kang kagolong Penanggalan
Perabot Wuku kang kagolong Penanggalan iku perabot Wuku kang lumaku miturut tanggal, yaiku: dina, pasaran, padéwan, paringkelan lan padangon
Perabot Wuku kang kagolong Bincil
Tabel neptu miturut dina lan pasaran: Tabel neptu Pancasuda: Wariga gemet
Wariga Gemet iku kasimpulan ala becikíng siji-sijiníng dina ing saubengan wuku
Cacahé ana 210 dina
Saben siji-sijiníng dina ing sajeroning saubengan wuku duwé watak ala utawa becík (rahayu)
Carané nemtokaké ala beciking dina nganggo nggabungaké kabèh watak-wataké prabot Pawukon lan Wetonan
Manawa bakal kanggo ngadani pakaryan gedhé kaya déné duwé gawé lan sapanunggalané perlu digatèkaké sirikan-sirikan mau ing ngisor iki Dina pananggalan: Dinå pétungan 7 (Saptawara), kabèh dianggep becik ora ana síng disirík
Dina Pasaran (Pancawara), kabèh ora ana síng disirík