Exqrch/javanese-Komodo-pixelgpt huggingface dataset:
jåwå, jawi: , pegon: , hanzi: 爪哇, basa arab: ‎, hindi: जावा, basa tamil: ஜாவா, basa sunda: ᮏᮝ, basa madura: jhâbâh, basa bali: ᬚᬯ) punika asma klintu sawijiné pulo lebet indonésia, jembaré wonten 132,000 km², kaliyan pendhudhuké wonten 114 yuta jiwa
pulo menika pulo ingkang padhet kaliyan kebak dhéwé lebet indonésia
kapadhetané wonten 864 jiwa sa-km²
yèn pulo menika nagari, wus dados nagari ingkang padhet nomer kalih sedunia Pambagéyan Administratif
Pulo Jawa kapérang dados enem Pamaréntah Provinsi [Sadurungé Otonomi Laladan jenengé Laladan Tingkat I/Laladan Istimewa ] Pamaréntah Kabupatèn/Kota
Saben provinsi ing Jawa mau banjur kapérang manèh dadi tlatah sing luwih cilik yaiku kabupatèn lan kutha (sadurungé Otonomi Laladan jenengé Pamaréntah Daerah Tingkat II Kabupatèn utawa Kotamadya)
Ana 2 suku gedhé ing pulo iki yaiku wong Jawa lan wong Sundha
Wong Jawa lumrahé manggon ing Jawa Tengah (uga Yogyakarta) lan Jawa Wétan, wong Sundha ing Jawa Barat
Suku gedhé liyané ing pulo Jawa yaiku, wong Madura, wong Baduy, wong Samin lan wong Tengger
Kanggo tulisan sabanjuré, pirsani Budaya Jawa Budaya sing urip ing pulo Jawa lumrahé asalé saka budaya India sing lumebu ing pulo Jawa liwat agama Hindhu lan Buda iku watara taun 400 M, sadurungé iku budaya sing urip yaiku budaya/peradhaban primitif
Saliyané saka India, uga ana prabawa budaya saka Cina, Arab lan liyané uga saka agama-agama Islam, Kristen lan agama/kepercayaan primitif kaya Animisme, Kajawèn lan liyané
Sang Hyang Widi Sang Hyang Widi iku asmané sang Gusti Pangéran miturut agama Hindhu
Nanging asma iki uga dienggo ing tetembangan Jawa, uga déning wong Muslim.
Sastra Jawa Anyar Sastra Jawa Anyar kurang luwih lair sawisé mlebune agama Islam ing tanah Jawa mligine ing jaman kasultanan Demak antarané abad kaping 15 - abad kaping 16 Masehi
Kanthi mlebune agama Islam, wong Jawa éntuk ilham anyar sajrone nulis karya sastrane
Mula ing wanci-wanci awal, jaman Sastra Jawa Anyar, akèh dikarang karya-karya sastra babagan agama Islam
Suluk Malang Sumirang iku salah sawijiné sing wigati dhéwé
Gaya basa ing wanci-wanci awal isih mirib karo Basa Jawa Tengahan
Sawisé taun ~ 1650 Masehi, basa Jawa gaya Surakarta dadi luwih dominan
Sawisé mangsa ini, ana uga renaisans Sastra Jawa Kuna
Kitab-kitab kuna kang kinambegan agama Hindhu-Buda lekas disinaoni lan ditulis kanthi basa anyar
Sawijining jinis karya sing kusus ya iku karya sastra kang diarani babad
Karya ini nyaritakaké sajarah
Jinis iki uga ditemoni ing Sastra Jawa-Bali.
Serat Kalatidha Serat Kalatidha iku sawijining tembang anggitané Ranggawarsita
Isiné prakara pasambatané yèn ing jaman samono wong kudu mèlu-mèlu prakara kang kalebu ala supaya bisa 'maju'
Tembang macapat iki kabèh ing pupuh Sinom lan ana 12 pada gunggungé
Karya sastra iki ditulis kurang luwih taun 1860 Masehi
"Kalatidha" iku salah siji karya sastra Jawa kang kawentar
Malah nganti saiki isih akèh wong Jawa, mligi kalangan tuwa kang isih apal paling ora sapada tembang iki, yaiku pada kapitu
"Kalatidha" iku dudu karya Rangga Warsita kang paling dawa
Tembang iki mung ana 12 sajeroning "metrum" Sinom
"Kala tidha" kanthi barès tegesé "jaman édan", kaya kang ditulis déning Rangga Warsita dhéwé
Kocap kacarita, Rangga Warsita nulis syair iki nalika pangkaté ora diundhakaké kaya kang dikarepaké
Banjur panjenengané gawé generalisasi saka kahanan iki, lan nganggep kanthi umum yèn jaman nalika semana minangka jaman édan lan krisis
Wektu iku Rangga Warsita minangka pujangga karajan ing Kraton Kasunanan Surakarta
Panjenengané iku "pujangga panutup" utawa "pujangga pungkasan", awit sawisé iku ora ana "pujangga kraton" manèh
Tembang "Kalatidha" bisa dipérang dadi telung pérangan, yaiku: pérangan kapisan wujud pada 1 nganti 6, pérangan kaloro wujud pada 7, lan pérangan katelu wujud pada 8 nganti 12
Pérangan pisanan yaiku mangsa kang miturut Rangga Warsita wujud kaanan tanpa adeg-adeging bebener
Pérangan kaloro isiné katekadan lan mawas dhiri
Pérangan katelu isiné sikap kang tangat marang agama sajeroning masarakat
Pupuh Sinom "Serat Kalatidha" ing Leiden
"Serat Kalatidha" misuwur banget nganti tekan kutha Leiden, Walanda
Ing kéné pethikan saka "Serat Kalatidha" sinurat ing sawijining témbok omah.
Basa Jawa Surabaya Basa Jawa Surabaya (Jawa: ꦱꦸꦫꦧꦪ​ꦲꦤ꧀) utawa asring disebut Suroboyoan yaiku salah siji ragam basa Jawa ing kulawarga rangkaian cara basa Arekan sing dituturaké ing tlatah Surabaya Raya (wilayah metropolitan kang kalebu kutha Surabaya lan saubengé), Indonésia
Basa iki mujudake basa perantara sing wis dituturake dening masyarakat multi etnis ing tlatah Surabaya Raya wiwit jaman biyen.
Basa Using Basa Using utawa Using iku dituturaké ing tlatah Banyuwangi utawa kang biyasa ka'aran "Blambangan"
Using asalé saka tembung "sing" kang tegesé "ora"
Tembung iki saka basa Bali "tusing"
Asliné basa Using iki salah siji varian basa Jawa kang tansah dituturaké ing Banyuwangi
Akèh uga tetembungan kang kena pangaruh basa Bali, basa Madura, lan kadhang basa Inggris
Masarakat Using duwé kabudayan kang bedha karo masarakat Jawa salumrahé amarga ana pengaruh saka Bali .Akèh para winasis kang nyaturake yèn basa Using iku sejatiné cabang langsung saka basa jawa kunå kang seje ambi basa Jawa baku (Surakarta-Yogyakarta) Nanging basa Using nduweni kecenderungan logat basa Bali
Basa utawa dhialek Using iki dicaturaké ning kira-kira separo wewengkon Banyuwangi
Wong utawa Lare Using racaké manggon ning kecamatan : Yèn kacamatan sisih kidul lumrahe nganggo Basa Jawa Mataraman, yèn sisih lor lan kulon nganggo båså Medurå, Cara Using uga tinemu ning wewengkon Jember sanajan cacahé sethithik banget
Pangucapan ning Basa utawa dhialek Using Banyuwangen iki rada bedha karo dhialek Jawa liyané
Misale abjad vokal ning pungkasan ukara diwaca bedha
Upami: Ukara: Manawa huruf "bA", "gA", "dA", "nA", "mA" ana tambahan ya Upami: Kalimat: Kajaba iku, akèh ukara-ukara kang jarang tinemu ning dhialek liyané
Ukara-ukara iku akèh kang asalé saka Basa Kawi (Jawa Kunå) lan Jawa Pertengahan : Umpami: Ukara-ukara kang asale saka Basa Osing lan ora tinemu ing Jawa kunå utowo Jawa liyané umpami : yèn diwalik dadi "Kabare klendhi?" pangucapane dhadi: kabyAre klendAi? Ukara-ukara kang asalé saka Basa Bali umpami : Ukara-ukara kang asalé saka Basa Medurå umpami : Ana manèh, ukara-ukara kang asalé saka basa
manèh, ukara-ukara kang asalé saka basa Inggris
Jaman Walanda biyèn, akèh tuan tanah saka Inggris kang manggon ning perkebunan-perkebunan mligi ning tlatah Glenmore, Kalibaru lan Genteng
Dhadi pengaruhe Basa Inggris lumebu ning cara Using
Upami: Kaanan Basa Using saiki lan variasine
Basa Using saiki dikukuhaké kalebu mata ajaran ning sekolah dhasar lan sekolah lanjutan tingkat pertama sa' Banyuwangi
Sajatiné wis dicoba wiwit taun 1997 lan dibarengke karo mata ajaran Basa Jawa
Iki pratamane diajarke ning sekolah-sekolah kang kalebu tlatah cara Using
Basa utawa cara Using dhéwé saben kacamatan ana bedhane
Using kang digawé ning kacamatan-kacamatan ning lor Banyuwangi cara pangucapane tansah kuna ketimbang cara Using ning kacamatan-kacamatan ning kidul.
Budaya Budaya iku tegesé kabèh pamikir manungsa kang sipaté abstrak kang diwujudake dadi pola tingkah laku ing masarakat lan kasil Budaya kang sipaté fisik
Dadi budaya iku nduwé pérangan utawa unsur kang tahap-tahape yaiku: pikiran utawi gagasan utawi ide, rasa lan niyat
Kabèh gabungan pérangan utawa unsur-unsur iku mung ana ing manungsa
Tembung budayaiku asalé saka basa Sansekerta yaiku "buddayah" kang asalé saka tembung "budhi" utawa akal
Akal iku dadi salah siji prangkat utama manungsa kanggo nglakoni urip lan ora ana makluk liya kang nduwé akal
Koentjaraningrat, kabudayan iku gabungan kabèh sistem, gagasan, tindakan lan kasil karya manungsa ing masarakat kang bisa dipakolèhaké liwat sinau
Kabudayaan iku kasil saka gabungan unsur-unsur pikiran, rasa lan niyat kang diwujudké manungsa kanggo nglakoni urip
Budaya golongan masarakat lumrah dadi ukuran dhuwur cendheké peradaban
Saka pikiran, rasa utawa perasaan lan niyat utawa karsa iku manungsa ngembangaké kabudayan kang lumrahé nduwé sipat-sipat kang padha
Babagan-babagan kasil pengembangan kabudayan iku antarané ing babagan-babagan: Wujud budaya
Sajatiné, wujud kabudayan iku lair saka 3 unsur budaya yaiku:
Wayang Wayang punika tembung wod ingkang tegesipun sami kaliyan tembung "wewayangan", ananging mboten nganggé rerimbagan dwipurwa lan panambang "-an"
Wayang punika wewayangan utawi gegambaran watak saha jiwanipun manungsa
Wayang mujudaken pangéjawantahan pribadhi manungsa
Wayang punika pagelaran ngagem bonéka ingkang limrahipun katingalan éndah wonten wewayanganipun saha dipunlampahaken déning dhalang kanthi iringan gamelan
Bonéka kasebat saged awujud 2 dhimènsi utawi wujudipun 3 dhimènsi
Ingkang wujud 2 dhimènsi limrahipun dipundamel saking kulit (walulang), ingkang asring kulit lembu utawi ménda
Déné ingkang awujud 3 dhimènsi, limrahipun dipundamel saking kayu ingkang dipunrenggani panganggo saking kain ingkang manéka warni adhedhasar watak wayang wau
Nanging wonten sawatara tlatah, ugi wonten ingkang dipundamel saking suket saha kerdhus
Ananging wayang jinis makaten boten radi kathah dipunpanggihi
Miturut owah gingsiripun jaman, sampun tinatah saha sinungging wayang kanthi ngginakaken média digital kanthi piranti empuk pangolah citra
Wayang ingkang tinatah saha sinungging kanthi média digital dipunwastani é-wayang
Cariyos ingkang dipunlampahaken dipunpundhut saking épos Mahabarata kaliyan Ramayana ingkang ugi dipunsebat Wayang Purwa
Ugi wonten ingkang nanggap lakon cariyos-cariyos 1001 dalu saking tlatah Arab
Wayang ingkang kados makaten dipunwastani Wayang Ménak
Pagelaran punika misuwur ing tlatah Jawa
Sajeroning pagelaran punika wayang ditancepaken wonten debog (wit gedhang), wonten sisih tengen lan kiwanipun dhalang
wonten tengah, cariyosipun dipungelar
Sedinten sedalu lakon dipunwedhar
Wayang punika boten namung sumebar ing Jawa kémawon, nanging ugi ing tlatah sanès ing Nuswantara
Pagelaran wayang sampun dipunakoni déning UNESCO ing tanggal 7 November 2003, dados karya kabudayan ingkang èdi pèni ing babagan cariyos dongèng kalihan warisan ingkang paring aji sanget "(Masterpiece of Oral and Intangible Heritage of Humanity)." Suwalikipun, UNESCO nyuwun supados Indonésia njagi ("preserve") warisan punika.
Para ahli dèrèng wonten ingkang saged masthèkaké kapan wayang wiwit wonten ing Indonésia
Nanging yèn mirsani prasasti lan tinggalan jaman kapungkur, wayang kinten-kinten sampun wonten sadèrèngipun agama Hindhu mlebet
Rikala samanten lakon wayang dèrèng nganggé cariyos-cariyos ingkang dipunpundhut saking India
Pagelaran punika dipunanggé sarana nyembah marang roh leluhur
Sawetara anggitan sastra jaman Mataram énggal kathah ingkang nyerat prakawis sajarah wayang
Nanging, para ahli sajarah boten sarujuk marang menapa ingkang dipunserat wonten mriku amargi boten cocog marang cathetan kalihan tinggalan sajarah ingkang sampun wonten
Prasasti paling kino wonten ing abad kaping IV Masèhi
Prasasti ngandhut ukara "mawayang" kanggé pagelaran pahargyan sima utawi bumi perdhikan
Katrangan ingkang langkung trewaca ing prasasti Balitung, udakara 907 Masèhi.
Wonten ngriku dipunserat "si galigi mawayang bwat Hyang macarita bimma ya kumara"
Tegesipun kinten-kinten: Si Galigi ndhalang kanggé Hyang kanthi lakon Bima Sang Kumara." Agama Hindhu ingkang mlebet ing Nusantara damel cariyos wayang bènten kaliyan aslinipun
Cariyos Ramayana lan Mahabarata wiwit dipunanggé kanggé dakwah agama
Ing panguwasaning Dharmawangsa Teguh (991-1016), kathah cariyos saking India ingkang mlebet kalihan dipundamel gagrag jawanipun
Wayang wiwit nyebar ing pundi-pundi rikala Majapahit nguwaosi Nuswantara
Cariyos-cariyos ingkang aslinipun saking India punika pungkasanipun sampun gèsèh kaliyan sadèrèngipun
Para pujangga Jawa damel cariyos piyambak kanggé mepaki menapa ingkang sampun wonten
Ing padhalangan, cariyos-cariyos punika dipunsebat "lakon Carangan"
Rikala jaman Agama Islam mlebet, Walisanga ugi nganggé wayang ing panyebaranipun
Ing jaman punika Wayang kang Sumberé saka Mahabarata lan Ramayana disampurnaaké kanthi nggathukaké karo Aji-Aji Islam déning Para Walisanga salah sijiné ya iku Sunan Kalijaga
Ing jaman iku uga wiwit wonten Wayang Menak
Gagrag-gagrag tambah akèh ngepasi Mataram Anyar
Walandi ingkang digdaya damel Karaton Surakarta lan Karaton Ngayogyakarta ngracik kathah cariyos wayang kanggé nglelipur manah
Indonésia mardika ugi nyumbang gagrag wayang ingkang manéka warni
Manéka warni wayang wau wonten ingkang tetep dipungelar ugi wonten ingkang namung gesang ing jamanipun piyambak
Wayang ingkang kathah piyambak dipunanggé inggih punika Wayang Kulit Purwa
Manawi dipunpundhut saking ukaranipun, wayang punika saking wewayangan, amargi pagelaranipun wonten ing wekdal wengi lan nganggé lampu
Nanging katrangan punika sampun boten saged dipunugemi malih
Wayang dados boten mligi bonéka ingkang wonten wewayangané
Wayang golèk ingkang dipundamel saking kayu boten ngandhelaké wewayangan
Ukara "wayang" sampun dados pagelaran bonéka ingkang dipungelar déning dhalang
Umumipun, sebutan "wayang" tinuju marang "wayang kulit purwa." Wayang punika dipundamel saking tatahan kulit kéwan kanthi lakon saking Mahabharata lan Ramayana
Miturut Kitab/Sumber ingkang digawé carita ing Pagelaran Wayang diperangake dadi: Gagrag Wayang ing Tanah Jawa
Pagelaran Wayang Kulit (Utamane Wayang Purwa) ingkang sumrambah ing tanah Jawa utawa asring digemari masarakat ing Tanah Jawa didamel variasi ingkang manéka warni
Variasi utawi jinis punika ingkang asring dipunsebat "Gagrag"
Gagrag Wayang Kulit ing tanah Jawa antarané:
Pratélan paraga wayang Daftar Tokoh Wayang
Ing ngisor iki jeneng-jeneng wayang ing lakon pakem wiracarita Ramayana lan Mahabharata kang racaké kababar ing tontonan wayang kulit utawa wayang wong ya iku:
Basa Tengger Carabasa Tengger iku salah sawijiné dialek saka Basa Jawa kang dicaturaké ing tlatah Gunung Brama kang kalebu wewengkon Pasuruan, Prabalingga, Malang lan Lumajang
Ing Pasuruan, carabasa Tengger tinemu ing kacamatan Tosari, sabanjuré ing Prabalingga, tlatah kacamatan Sukapura, manawi Malang, carabasa Tengger dicaturaké ning wewengkon désa Ngadas, kacamatan Pancakusuma
Kang pamungkas, ing Lumajang dicaturaké ing wewengkon Ranupane, kacamatan Sendura
Carabasa iki dianggep tedhaking basa Jawa kunå lan pertengahan kang tansah akèh njaga ukara-ukara kuna kang wis arang-arang dinggo ning Basa Jawa liyane Upami : Aksara a kang ana ing basa Jawa Baku (Surakartå-Yogyakartå) kawacan jejeg, ning Tengger kawacan miring
Tetep kaya basa Kawi lan Basa Banyumasan.
Dhialèk Sérang Basa Jawa Banten utawa dhialèk Banten iku dhialèk basa Jawa kang mligi dicaturaké ing saloring provinsi Banten, turut pasisir
Miturut sajarahé wiwit dituturaké ing jaman Kasultanan Banten (abad 16)
Ing jaman iku, basa Jawa kang dituturaké ing Banten ora ana bedhané karo basa Jawa ing Mataram
Nanging, sawisé iku basa Jawa ing Banten wiwit katon bedané, apa manèh tlatah pinuturé diubengi karo tlatah basa Sundha lan basa Batawi
Cacahé panutur ana sakiwa-tengené 500.000 jiwa
Basa iki dhadi basa utama ing Kasultanan Banten kang manggon Kedhaton Surosowan, lan uga dhadi basa dina-dinaning warga Banten mligi ing sisih lor lan tlatah kulon Kabupatèn Tangerang
Tuladha tembung ganti jeneng: Tuladha tembung penunjuk: Dhialèk iki dianggep dhialèk kuna lan akèh persisé karo dhialek Cerbonan sanajan ana prabawa basa Sundha lan Batawi.Tuladha ukara:
Dhialèk Cerbon-Dermayu Carabasa Cerbonan utawa uga diarani Basa Cerbon iku siji carabasa basa Jawa kang dipituturaké ing pasisir lor Jawa Kulon mligi wiwit tlatah Cilamayah (Sund: Cilamaya) (Karawang), Blanakan, Pamanukan, Pusakahnagarah (Sund: Pusakanagara) (Subang), Indramayu, nganti Cirebon lan Losari Wétan, Brebes, Jawa Tengah
Biyèn carabasa iki kanggo perdagangan ing pasisir Jawa Barat mila Cirebon dadi salah sijining pelabuhan pratama, khususé ing abad 15-17
Sadurunge, basa iki ora beda karo Basa Jawa Sala, namung pramila abad 17, basa Cerbonan wiwit katon bedane olèh kena prabawa carabasa lokal dhèwék lan Basa Sundha
Carabasa Cerbon uga tansah mertahanké wujud-wujud kunaning Basa Jawa Tengahan (kaya ta ukara-ukara lan pangucapan) kang wis ora pati lumrah dienggo manèh ing Basa Jawa Baku padina
Carabasa Cerbon ya diwulangake ning pawiyatan-pawiyatan wewengkon Cirebon kaliyan Basa Sundha
Ing tlatah Cirebon, basa iki dicaturaké karo mayoritas penduduke kejaba kacamatan-kacamatan awates karo Majalengka lan Kuningan kang nganggo Basa Sundha
Carabasa Cerbon-Dermayu luwih akèh panyaturé ing Indramayu utawa diarani "Dermayon".
Dhialèk Banyumasan Carabasa Banyumasan dicaturaké ing tlatah Banyumasan, kasebar wiwit Kebumèn, Cilacap, Banyumas, Purbalingga, Banjarnegara, Pemalang, Tegal, Brebes nganti tlatah Pasundan, molai Cirebon-Indramayu lan Banten lor
Carabasa Banyumasan dianggep carabasa Basa Jawa sing tuwa dhéwé
Bab iki ditandhani kanthi anané sawatara tembung sajeroning Basa Kawi lan Basa Sangsêkrêta ing basa Jawa sing isih dianggo ing carabasa Banyumasan kaya ta tembung rika (jw = kowé, ind = kamu), uga tembung inyong sing asal saka ingong sarta pocapaning swara a sing wutuh ora kaya a jêjêg lumrah ananging awujud a miring sing dadi pocapaning carabasa Banyumasan kaya déné basa Sangsekreta
Sadurungé kena prabawa saka kraton, basa jawa amèh ora ana prabédan antara krama inggil lan ngoko
Sawisé mangsa kraton-kraton jawa, basa jawa ngalami pangalusan, yaiku basa sing dianggo déning babrayan lumrah lan sing dianggo déning kulawarga karaton dibédakaké pocapané sanadyan tegesé padha
Basa Banyumasan duwé ciri pligi yaiku wujud pocapan ing swara a sing dipocapaké ora a jêjêg kaya ing basa Jawa lumrah
Carabasa iki uga duwé pamênêt aksara-aksara kang luwih cetha utawa luwih kandel, kaya ta aksara ka ing pungkasan tembung diwaca nyedhaki uni ga, aksara pa nyedhaki ba,panambang ki dadi ti lan aksara la sing pocapané kandel, uga ana sawatara partikel tambahan sing bisa didadèkaké ciri carabasa Banyumasan kaya déné lah, yuh, la, thok, baén, géh, gyéh, baé, tuli, teli, acan lll
Carabasa iki misuwur kanthi cara omongé sing pligi
Dadi carabasa Banyumasan iki luwih akeh medhoke ketimbang carabasa Jawa liyané
Tinimbang carabasa Jawa Ngayogyakarta lan Surakarta, carabasa Banyumasan akèh banget bedane
Béda sing utama yaiku ing swara a mau
Dadi angger ing Sala wong mangan karo 'sega', ing Banyumas wong madhang karo 'segá'
Tuladha tembung: "Utek ko kon jallan jalan maning ora karo ndasse"
iku tegesé: utek kok dikon jalan olehe jalan mesti karo sirahé.
"oli-olihe apa kang " duwé oleh2 apa kang, "munthul nagka thok " telo pohung karo nangka baé.
kepiye ana ing dhialèk Banyumas dadi kepriwe, mdean, lsp
kosakata akhiran konsonan diucapake medhok lah kandel ana ing pocapan
wédok warek dadi waregh, njupuk dadi njupukk..lsp Bageyan-bageyan Carabasa Banyumasan
Paméranganing carabasa Banyumasan: Carabaaa Banyumasan saged dipunpirsani katrangane mawa langkung gamblang ing kamus Carabasa Banyumas-Indonésia
http://hanacaraka.fateback.com , Ugi wonten klumpukan kamus basa Jawi ingkang jarang kepanggih wonten ing toko-toko buku: Kamus Dialek Banyumas-Indonésia Kamus Dialek Tegal
Banyuwangen Banyuwangen iki salah siji tlatah ing Jawa Wétan sing parané ing pojok wétan Pulo Jawa
Pramila pernahé iku, akèh prabawa kajaban sing lumebu ing tlatah sing kadangkala diarani "Bumi Blambangan" iki
Tlatah Banyuwangi diubengi pagunungan ing kulon, lan lautan ing kidul wétané
Dadi, tlatah iki ora akèh kaprabawa karo Budaya Mataraman lan Budaya Arekan
Prabawa sing paling kuwat mengaruhi tlatah lan budaya Banyuwangi iku saliyané prabawa Jawa, ya prabawa Bali lan Medura
Prabawa Bali paling katon ing kabudayaaning Banyuwangi amarga ing jaman biyèn Blambangan naté dadi siji pamaréntahan karo Karajan Bali
Banyuwangi sugih karo anéka rupa kabudayan lan kasenian
Wong Banyuwangi, mligi "Lare Using" paling bangga karo bedhané kabudayané tinimbang tlatah Jawa liyané
Kagunan Tradisi khas Banyuwangen
Banyuwangi duwé kasenian sing unik, asil paduan antaraning budaya Jawa, Islam lan Bali lan kerep dadi wakilé Jawa Wétan ing hajatan tingkat nasional saliyané tingkat lokal
Kagunan Tradisi khas "Lare Using" iku antarané: Janger Banyuwangen
Saliyané Janger, kasenian iki uga diarani "Dhamarulan" utawa "Jinggoan"
Janger Banyuwangen iki milané saka kagunan drama "Andhé-andhé Lumut", nanging samubar iku kesenian Andhé-andhé Lumut iki ing 1920an dipadukaké karo kasenian Jogèd Arja sing digawa saka Pulo Bali
Kasenian campuran iki banjur diarani Jangeran lan dipentasaké ing panggung-panggung hajatan
Kasenian iki fungsiné tambah manèh ing jaman perang kamardikan, akèh para pejuwang sing nyamar dadi seniman Janger, saliyané supaya Walanda lan para teliksandhiné ora ngonangi, samaran iki mau dianggo dadi cara ngolèhi katrangan-katrangan sing mengkoné disebaraké ning para pejuwang
Janger utawa Dhamarulan utawa Jinggoan iki banjur kasebar ning saindhenging Banyuwangi
Malahan nganti nyebar tekan tlatah Malang ing taun 1950an disebarké karo para wong Banyuwangi sing pindhah ning tlatah-tlatah mau
Kasenian iki intiné nyritakaké lakon Damarwulan lan Minakjingga
Lakon Minakjingga ing Banyuwangi digambarké dadi raja kang adil, apik tur merjuwangké kamardikané Blambangan saka prabawané Majapait lan uga digambarké nduwé candra kang bagus, ora kaya gambaran Minakjingga saka carita Majapait
Sing khas saka kasenian iki, ya iku tata busana, tata gamelan, lan basa sing dipituturké
Tatabusanané nganggo tatabusana cara penari Arja saka Bali, gamelané nganggo gamelan Bali nanging lagu sing dipentaské lagu-lagu Banyuwangen, lan pituturané nganggo Basa Jawa alusan sing kerep panjenengan midhanget ing Kethoprak Kulonan
Lakon Janger iki diwiwiti saka jogèd-jogèd sing asalé saka Banyuwangi utawa Bali
Misalé ana sing mentaské Jogèd Pendhet utawa Legong Kraton, ana manèh sing mentaské Jogèd Gandrung, Punjari utawa Jaran Goyang
Nanging lazimé, nganggo Jogèd Panyembrama
Lumrahé pambukané ana punjul loro jogèd-jogèd, lan sadurungé dibukak karo unjuk-unjuké gunungan lan kéwan-kéwan banjur ganti lakon ditengeri karo suwara mercon banting
Pagelaran Jangeran iki diwiwiti racaké saka jam 9 bengi nganti jago kluruk ing wayah subuh
Gamelan sing dienggo ning kasenian Janger Banyuwangen iki ora béda karo gamelan Bali, ya ana gong, kecrek, kendhang, kethuk, reong, lan saron
Sok-sok ing sapérangan pertunjukan, ditambahi piyul, jidor utawa angklung
Janger iki ya ana gara-garané, lha racaké gara-gara iki wujud kagunan lawak kanggo nyegerké kaanan
Lumrahé lawakané nganggo Basa Using utawa campur Basa Indonésia.
Salah siji golongan Janger sing paling misuwur ing Banyuwangi ya iku "Madyo Utomo" sing manggung ing Dusun Banje, Kacamatan Rogojampi lan "Patoman" sing asalé saka Désa Blimbingsari, Kacamatan sing padha
Saliyané loro iki ana pirang-pirang golongan Janger sing kasebar ing saindhenging Banyuwangi
Ing jaman biyèn, para lakon wadon ing Janger iki para lanang sing nganggo klambhi wadon, namung saiki para wadon asli wis lumebu ning kesenian iki lan meranké bisa lanang lan wadon
"Gandrung" artiné katresnan utawa dhemen banget apa yèn ing Basa Indonésia artiné "tergila-gila"
Gandrung wis dadi ciri tetengeré kagunan Banyuwangen
Asal usulé Gandrung iki rada kesaput ing pedhut, amarga milai abad 19 wis ana tandhak Gandrung lan misuwur ing jamané
Jaman semana Gandrung ditarèkaké karo wong lanang sing nganggo klambi wadon tur tindak lakuné kemayu
Nanging wong wadon pratama kang narèkke Gandrung iki jenengé "Semi"
Ing taun 1895, Semi sing jaré umur 10 taun iku kena gering sing ora sumebyar
Simboké akiré nadhar yèn Semi waras arep didadèkaké Seblang, yèn ora ya wis utawa ing Using "Adhung siro waras, sun dyadekeno Seblang, adhung sing yo sing"
Banjur waras iku Semi didadèkaké Seblang, lan pramila iku si Semi ya nggabungké Seblang karo Gandrung ing jaman iku
Piyambaké wis tilar donya ing taun 1973
Lan Gandrung lanang pungkasan kacathet ing taun 1914
Jogèd Gandrung iki nganggé ciri kaya iki: Si tandhak nganggo omprok (makuta) sing corake Antasena (putrane Werkudara sing sirahé raseksa lan awake awujud naga)
Nganggo busana sing kabuka pundhake, saliyané kelat bahu, jarit corak Gajah Oling lan kaos kaki warna putih
Kajaba iku, si Gandrung nganggé slendhang lan kadangkala kipas
Sajatiné Jogèd Gandrung iki sarumpun karo Jaipong, Tayuban, Lengger, Joget Bumbung lan Yapong, nanging ana gayane dhéwé-dhéwé
Ing Gandrung asli, racaké si Gandrung kalebu siji kelompok kagunan