Ericu950/Stoicheia-meter-silver huggingface dataset:
ταῦτα καὶ ὅσα τούτοις ἀδελφά τε καὶ ἐμφερῆ Κωνσταντῖνος δὲ τὸν πανηγεμόνα καὶ τῆς νίκης αἴτιον θεὸν καὶ τὸν μονογενῆ αὐτοῦ υἱὸν Ἰησοῦν Χριστὸν αὐτοῖς ἔργοις ἀνυμνήσας ἐπὶ Ρώμην μετ ἐπινικίων εἰσήλαυνε , πάντων ἀθρόως αὐτὸν ἅμα κομιδῇ νέοις καὶ γυναιξὶ τῶν τε ἀπὸ τῆς συγκλήτου βουλῆς καὶ τῶν ἄλλως διασημοτάτων σὺν παντὶ δήμῳ Ῥωμαίων φαιδροῖς ὄμμασιν αὐταῖς ψυχαῖς οἷα λυτρωτὴν σωτῆρά τε καὶ εὐεργέτην μετ εὐφημιῶν καὶ ἀπλήστου χαρᾶς ὑποδεχομένων 0 .
ὁ δὲ ἔμφυτον τὴν εἰς τὸν θεὸν εὐσέβειαν κεκτημένος μηδόλως ἐπὶ ταῖς βοαῖς ὑποσαλευόμενος μη δὲ ἐπαιρόμενος τοῖς ἐπαίνοις , εὖ μάλα τῆς ἐκ θεοῦ συναισθόμενος βοηθείας , αὐτίκα τὸ τοῦ σωτηρίου πάθους τρόπαιον ὑπὸ χεῖρα ἰδίας εἰκόνος ἀνατεθῆναι προστάττει , καὶ δὴ σταυροῦ σημεῖον ἐν τῇ δεξιᾷ κατέχοντα αὐτὸν ἐν τῷ μάλιστα τῶν ἐπὶ Ῥώμης δεδημοσιευμένων τόπῳ στήσαντες , αὐτὴν δὴ ταύτην προγραφὴν ἐνταχθῆναι ῥήμασιν αὐτοῖς ἐγκελεύεται τῇ Ῥωμαίων φωνῇ τούτῳ τῷ σωτηριώδει σημείῳ , τῷ ἀληθινῷ ἐλέγχῳ τῆς ἀνδρείας , τὴν πόλιν ὑμῶν ἀπὸ ζυγοῦ τοῦ τυράννου διασώσας ἠλευθέρωσα , ἔτι μὴν καὶ τὴν σύγκλητον καὶ τὸν δῆμον Ῥωμαίων τῇ ἀρχαίᾳ ἐπιφανείᾳ καὶ λαμπρότητι ἐλευθερώσας ἀπεκατέστησα .
τοσαῦτα Εὐσέβιος 0 .
ὅ γε μὴν Ρουφῖνος ἤγουν Γελάσιος ταῦτα ὧδε λέγει ·
μετὰ ταῦτα Λικίννιον γαμβρὸν τυγχάνοντα τοῦ θεοφιλοῦς Κωνσταντίνου ἐπὶ τῇ ἀδελφῇ Κωνσταντίᾳ συμβασιλεύειν τῷ Κωνσταντίνῳ ἡ Ῥωμαίων ἠτήσατο σύγκλητος .
ὅντινα αὖθις ἐπὶ τὴν ἑῴαν ἐξέπεμψε κατὰ τοῦ ἐκεῖσε τυράννου , τὴν σωτηρίαν τῶν ἐκεῖσε Χριστιανῶν προμηθούμενος .
ἀπολαύσας γὰρ τῶν τηλικούτων εὐεργεσιῶν τοῦ θεοῦ ὁ εὐσεβὴς Κωνσταντῖνος εὐχαριστήρια τῷ εὐεργέτῃ προσφέρειν ἐσπούδαζε .
ταῦτα δὲ ἦν τὸ ἀνεῖναι τοὺς Χριστιανοὺς τοῦ διώκεσθαι καὶ τοὺς ἐν ἐξορίᾳ ὄντας ἀνακαλεῖσθαι καὶ τοὺς ἐν δεσμωτηρίοις ἀφίεσθαι καὶ τοῖς δημευθεῖσι τὰς οὐσίας αὐτῶν ἀποκαθίστασθαι τάς τε ἐκκλησίας ἀνορθοῦσθαι , καὶ πάντα ἐποίει σὺν προθυμίᾳ πολλῇ , τὰ τοῦ Χριστοῦ φρονῶν ·
τὰ πάντα Χριστιανὸς ὧν ὡς Χριστιανὸς πάντα ἔπραττεν , ἀνεγείρων τὰς ἐκκλησίας τοῦ θεοῦ καὶ πολυτελέσι τιμῶν ἀναθήμασιν , ἔτι δὲ καὶ τοὺς Ἑλλήνων ναοὺς καθαιρεῖσθαι καὶ πυρὶ διαφθείρεσθαι προστάττων .
ὁ μέντοι κατὰ τὴν ἀνατολὴν τύραννος τὰς τοῦ θεοῦ ἐκκλησίας ἐπόρθει .
ἐκπεριῆλθε δὲ αὐτὸν τοιαύτη τις αἰτία .
τὸ μέγεθος τῆς οὐ κατ ἀξίαν αὐτῷ ἐπιτραπείσης ἡγεμονίας μή τε οἷός τε φέρειν ὦν , ἀλλὰ δι ἀπειρίαν σώφρονος καὶ βασιλικοῦ λογισμοῦ ἀπειροκάλως τοῖς πράγμασιν ἐγχειρῶν , ἐπὶ πᾶσι δὲ ὑπερηφανίας μεγαλαυχίᾳ τὴν ψυχὴν ἀλόγως ἀρθείς , ἤδη καὶ κατὰ τῶν τῆς βασιλείας κοινωνῶν καὶ τοῦ πάντα αὐτοῦ μάλιστα Κωνσταντίνου διαφέροντος γένει τε καὶ τροφῇ καὶ παιδείᾳ ἀξιώματί τε καὶ συνέσει καὶ τό γε πάντων κορυφαιότατον σωφροσύνῃ καὶ τῇ περὶ τὸν ἀληθῆ θεὸν εὐσεβείᾳ διαλάμποντος , τολμᾶν ὥρμητο Μαξιμῖνος θρασύνεσθαι καὶ πρῶτον ἑαυτὸν ταῖς τιμαῖς ὑπαγορεύειν .
ἐπιτείνας δὲ εἰς ἀπόνοιαν μανίας τάς τε συνθήκας , ἃς πρὸς Λικίννιον πεποίητο , παρασπονδήσας πόλε μον ἄσπονδον αἴρεται .
εἶτα ἐν βραχεῖ τὰ πάντα κυκήσας πᾶσάν τε πόλιν ἐκταράξας καὶ πᾶν στρατόπεδον μυρίανδρον τὸ πλῆθος συναγαγὼν ἔξεισιν εἰς μάχην πρὸς Λικίννιον κατά τε αὐτοῦ καὶ τοῦ αὐτὸν στείλαντος Κωνσταντίνου .
καὶ δὴ συμβαλὼν εἰς χεῖρας ἔρημος τῆς ἐκ θεοῦ καθίσταται ἐπισκοπῆς , ἐξ αὐτοῦ τῆς νίκης τοῦ πάντων μόνου θεοῦ πρυτανευθείσης τῷ τότε κρατοῦντι Κωνσταντίνῳ .
ἀπόλλυσι μὲν πρῶτον τὸ ἐφ ᾧ ἐπεποίθει ὁπλιτικὸν πλῆθος ὁ ἀλιτήριος , τῶν τε ἀμφ αὐτὸν δορυφόρων γυμνωθεὶς καὶ πάντων ἔρημον αὐτὸν καταλελοιπότων τῷ τε κρατοῦντι προσπεφευγότων ὑπεκδὺς ὁ δείλαιος ὡς τάχιστα τὸν οὐ πρέποντα αὐτῷ βασιλικὸν κόσμον , δειλῶς καὶ δυσγενῶς καὶ ἀνάνδρως ἀποδὺς ὑποδύνει τὸ πλῆθος καὶ ἔπειτα διαδιδράσκει κρυπταζόμενός τε ἀνὰ τοὺς ἀγροὺς καὶ τὰς κώμας μόλις τῶν πολεμιστῶν τὰς χεῖρας διέξεισι , τὰ τῆς σωτηρίας αὐτῷ προμνώμενος .
ἔργοις αὐτοῖς εὖ μάλα πιστοὺς καὶ ἀληθεῖς τοὺς θείους ἀποφῆναι ἔνεστιν ὧδε χρησμούς , ἐν οἷς εἴρηται ·
οὐ σῴζεται βασιλεὺς διὰ πολλὴν δύναμιν , καὶ γίγας οὐ σωθήσεται ἐν πλήθει ἰσχύος αὐτοῦ .
ψευδὴς ἵππος εἰς σωτηρίαν , ἐν δὲ πλήθει δυνάμεως αὐτοῦ οὐ σωθήσεται 0 .
ἰδοὺ οἱ ὀφθαλμοὶ κυρίου ἐπὶ τοὺς φοβουμένους αὐτόν , τοὺς ἐλπίζοντας ἐπὶ τὸ ἔλεος αὐτοῦ , ῥύσασθαι ἐκ θανάτου τὰς ψυχὰς αὐτῶν 0 .
ὁ δὲ δυσσεβὴς ἀθρόᾳ θεοῦ πληγεὶς μάστιγι ἐν δευτέρᾳ πολέμου συμβολῇ καταστρέφει τὸν βίον .
γίνεται δὲ αὐτῷ τὰ τῆς καταστροφῆς οὐχ οἷα στρατηγοῖς πολεμάρχαις ὑπὲρ ἀρετῆς καὶ γνωρίμων πολλάκις ἀνδριζομένοις ἐν πολέμῳ τὴν εὐκλεῆ τελευτὴν εὐθαρσῶς ὑπομεῖναι , ἀλλὰ γὰρ ἅπαξ ὧν δυσσεβὴς καὶ θεομάχος , τῆς παρατάξεως ἐν τ αὐτῷ πρὸ τοῦ πεδίου συνεστώσης , οἴκοι μένων αὐτὸς καὶ κρυπταζόμενος , τὴν προσήκουσαν τιμωρίαν ὑπέχει , ἀθρόως θεοῦ πληγεὶς μάστιγι , ὡς ἀλγηδόσι δειναῖς καὶ περιωδυνίαις ἐλαυνόμενον πρηνῆ καταπεσεῖν λιμῷ τε διαφθείρεσθαι τάς τε σάρκας αὐτοῦ ὅλας ἀοράτῳ καὶ θεηλάτῳ πυρὶ κατατήκεσθαι , ὡς διαρρεύσαντα τὸ μὲν πᾶν εἶδος τῆς παλαιᾶς μορφῆς ἀφανισθῆναι , ξηρῶν δ αὐτὸ μόνον ὀστέων γεγονέναι οἷόν τι μακρῷ . .
κατεσκελετευμένον εἴδωλον ὑπολειφθῆναι , ὡς μηδὲν ἄλλο τι νομίζειν τοὺς παρόντας ἢ τάφον αὐτῷ τῆς ψυχῆς γεγονέναι τὸ σῶμα ἐν εἴδει νεκρῷ καὶ παντελῶς ἀπορρεύσαντι κατωρυγμένης " σφοδρότερον δὲ ἔτι μᾶλλον τῆς θέρμης αὐτὸν ἐκ βάθους μυελῶν καταφλεγούσης προπηδῶσί τε αὐτοῦ τὰ ὄμματα καὶ τῆς ἰδίας λήξεως ἀποπεσόντα πηρὸν αὐτὸν ἀφιᾶσιν , ὁ δὲ ἐπὶ τούτοις ἀναπνέων ἀνθομολογούμενος τῷ κυρίῳ θάνατον ἐπεκαλεῖτο , καὶ τὸ πανύστατον ἐνδίκως ταῦτα τῆς κατὰ τοῦ Χριστοῦ παροικίας ἕνεκα πεπονθέναι ὁμολογήσας ἀφίησι τὴν ψυχήν .
οὕτω δῆτα Μαξιμίνου ἐκποδὼν γενομένου , ὃς μόνος ἔτι λείπων τῶν τῆς θεοσεβείας ἐχθρῶν ἁπάντων χείριστος ἀναπέφηνεν , τὰ μὲν τῆς τῶν ἐκκλησιῶν ἀνανεώσεως ἐκ θεμελίων αὐτῶν χάριτι τοῦ θεοῦ τοῦ παντοκράτορος ἠγείρετο ὅ τε τοῦ Χριστοῦ λόγος , εἰς δόξαν τοῦ τῶν ὅλων θεοῦ διαλάμπων , μείζονα τῆς ἔμπροσθεν ἀπελάμβανε παρρησίαν .
ταῦτα ἐν ἐνάτῳ τόμῳ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας ὁ πάντα ἄριστος συντέταχεν ὁ Παμφίλου Εὐσέβιος ·
τῶν γὰρ αὐτοῦ πόνων , ὡς ἀνωτέρω μοι εἴρηται , καὶ τῶν ἄλλων τὴν ἀνάλεξιν ποιούμενος τοῦ βιβλιδίου τούτου διὰ βραχέων ἐγχαράττω τὴν σύνταξιν , πλείστῃ ὅσῃ σπουδῆ τὴν πορείαν τοῦ λόγου ποιούμενος ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν καὶ λαμπροφανὲς ἅγιον καὶ θεῖον ὄρος τῆς κατὰ Νίκαιαν ἀποστολικῆς καὶ ἐναρέτου τῶν τοῦ θεοῦ ἱερέων συνόδου , ὁρῶν μάλιστα τὸν προφήτην κρατοῦντά με τῆς χειρὸς καὶ προτρέποντα 0 .
δεῦρο φησίν ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος τοῦ κυρίου καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ θεοῦ Ἰακώβ , καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ , καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ .
ἐκ γὰρ Σιὼν ἐξελεύσεται νόμος καὶ λόγος κυρίου ἐξ Ἰερουσαλήμ .
ἀληθῶς γὰρ Σιὼν καὶ Ἰερουσαλὴμ καὶ ὄρος κυρίου ὑψηλότατον καὶ οἶκος τοῦ θεοῦ Ἰακὼβ ὁ θεῖος ἐκεῖνος τῶν τοῦ θεοῦ ὀρθοδόξων ἱερέων ὅμιλος , πνεύ ματι ἁγίῳ διασκεψαμένων καὶ παραστησάντων διά τε γραφῶν προφητικῶν καὶ εὐαγγελικῶν καὶ ἀποστολικῶν περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς , τουτέστι τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ , ὡς ἀληθῶς ἄκτιστος τῇ τῆς θεότητος φύσει καὶ οὐ κτίσμα , καθὼς ὁ θεομάχος καὶ ἀσεβέστατος κατ αὐτοῦ ἐβλασφήμησεν Ἄρειος , καὶ ὅτι τῆς αὐτῆς οὐσίας ἧς καὶ ὁ γεννήσας αὐτὸν πρὸ τῶν αἰώνων ἁπάντων ὑπάρχει πατὴρ καὶ τοῦ αὐτοῦ χρήματος " ὁμοίως δὲ καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον τῆς αὐτῆς θεότητος καὶ οὐσίας , ἧς ὁ πατὴρ καὶ ὁ υἱός , σαφέστατα ἔδειξαν 0 1 .
καὶ ἀληθῶς ὑψηλὸν ὄρος θεοῦ ἄνωθεν ἡμῖν , καθὰ προεδήλωσεν ὁ λόγος , παρ αὐτοῦ τοῦ κυρίου διὰ τῶν ἀποστόλων δοθεὶς καὶ νῦν διὰ τῶν αὐτοῦ ἱερέων κατὰ τὴν Νικαέων γραφικαῖς μαρτυρίαις τρανωθεὶς ὁ προσκυνητὸς οὗτος καὶ ἅγιος τῆς ἀμωμήτου πίστεως ὅρος , περὶ οὗ σαφέστερον ἡμῖν συνεργείᾳ τῆς τοῦ θεοῦ χάριτος προϊὼν ἀποδείἕξει ὁ λόγος 0 .
ἀλλ  ἐπὶ τὴν προκειμένην ἡμῖν τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας ὑπόθεσιν ἐπανέλθωμεν , ἐπαναλαβόντες τὰ περὶ τῆς τοῦ βασιλέως θεοῦ εἰς τὸν αὐτοῦ λαὸν ἀντιλήψεὡς καὶ τῆς τῶν τυράννων καταστροφῆς διὰ τοῦ θεράποντος αὐτοῦ τοῦ θεοφιλοῦς Κωνσταντίνου τοῦ βασιλέως , ἣν δι αὐτοῦ εἰρήνην ἐπρυτάνευσε ταῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην αὐτοῦ ἐκκλησίαις ὁ μόνος μέγας κύριος ὁ ποιῶν θαυμάσια μεγάλα μόνος καὶ ἀνεξιχνίαστα , ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός , ὁ ἀλλοιῶν καιροὺς καὶ χρόνους , μεθιστῶν βασιλεῖς τε καὶ καθιστῶν , ἐγείρων ἀπὸ γῆς πτωχὸν καὶ ἀπὸ κοπρίας ἀνιστῶν πένητα .
καθεῖλεν δυνάστας ἀπὸ θρόνων καὶ ὕψωσε ταπεινούς ·
πεινῶντας ἐνέπλησεν ἀγαθῶν , καὶ πλουτοῦντας ἐξαπέστειλε κενούς , καὶ βραχίονας ὑπερηφάνων συνέτριψεν ὁ θαυματουργός , ὁ μεγαλουργός , ὁ τῶν ὅλων δεσπότης , ὁ τοῦ σύμπαντος κόσμου δημιουργός , ὁ παντοκράτωρ , ὁ πανάγαθος , ὁ εἷς καὶ μόνος θεός , ᾧ τὸ καινὸν ἄσμα ἀναπέμπομεν προσυπακούοντες τῷ ποιοῦντι θαυμάσια μεγάλα μόνῳ , ὅτι εἰς τὸν αἰῶνα τὸ ἔλεος αὐτοῦ 0 ·
τῷ πατάξαντι βασιλεῖς μεγάλους καὶ ἀποκτείναντι βασιλεῖς κραταιούς , ὅτι εἰς τὸν αἰῶνα τὸ ἔλεος αὐτοῦ 0 ·
ὅτι ἐν τῇ ταπεινώσει ἡμῶν ἐμνήσθη ἡμῶν ὁ κύριος 0 .
ἐφ  οἷς ἅπασιν ἀνυμνοῦντες μὴ διαλείψωμεν τὸν τῶν ὅλων θεόν , καὶ τὸν τούτου μονογενῆ υἱὸν Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν κύριον ἡμῶν , τὸν σὺν τῷ πατρὶ πάντων ἡμῖν τῶν ἀγαθῶν αἴτιον , τὸν τῆς θεογνωσίας αὐτοῦ εἰσηγητὴν ἡμῶν , τὸν τῆς εἰς αὐτὸν εὐσεβείας διδάσκαλον , τὸν τῶν ἀσεβῶν ὀλετῆρα , τὸν τυραννοκτόνον , τὸν τοῦ βίου διορθωτήν , τὸν τῶν ἀπεγνωσμένων σωτῆρα Ἰησοῦν ἐν ἑνὶ στόματι καὶ μιᾷ καρδίᾳ πάντες δοξάζωμεν , ὅτι δὴ μόνος , οἷα παναγάθου πατρὸς βουλῇ τῆς πατρικῆς καὶ ἑαυτοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος φιλανθρωπίας τῶν κάτω που κειμένων ἐν φθορᾷ τὴν σωτηρίαν ἡμῶν προμηθούμενος , εὖ μάλα τὴν ἡμετέραν ὑποδὺς φύσιν , καθάπερ τις ἄριστος ἰατρὸς τὰς ἀσθενείας ἡμῶν ἀναλαβὼν καὶ τὰς νόσους φέρων καὶ τότε καὶ ἀεὶ σωτηρίαν καὶ ζωὴν τῷ τῶν ἀνθρώπων κατειργάσατο γένει .
ὃς δὴ βασιλεὺς βασιλέων καὶ τοῦ ἰδίου λαοῦ ἀεὶ προμηθούμενος τὸν αὐτῷ φίλον καὶ θεράποντα ἴδιον Κωνσταντῖνον τοῖς τῆς εἰς αὐτὸν εὐσεβείας καὶ πίστεως ὅπλοις φράξας κατὰ τῶν ἀσεβῶν τυράννων , τοῦ τε κατὰ Ρώμην Μαξεντίου καὶ τοῦ κατὰ τὴν ἀνατολὴν Μαξιμίνου , ἀνεγήγερκεν , οὺς δι αὐτοῦ ἀνελὼν φαιδρὰν καὶ βαθεῖαν εἰρήνην τῷ οἰκείῳ λαῷ ἀποδέδωκεν .
Οὐκ ἦν δὲ ἄρα , φησὶν ὁ Παμφίλου Εὐσέβιος , τῷ μισοκάλῳ φθόνῳ τῷ τε φιλοπονήρῳ δαίμονι φορητὸς ἡ τῶν ὁρωμένων θέα , ὥσπερ οὖν οὐ δὲ Λικιννίῳ μετατραπέντι  ὥσπερ  ἐτύγχανεν αὐτάρκη πρὸς σώφρονα λογισμὸν τὰ τοῖς ἔμπροσθεν δεδηλωμένοις τυράννοις συμβεβηκότα ·
ὃς εὐφραινομένης αὐτῷ τῆς ἀρχῆς , τῆς βασιλέως τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου δευτερεύων τιμῆς ἐπιγαμβρίας τε καὶ συγγενείας ἠξιωμένος , μιμήσεως μὲν τῆς τῶν καλῶν ἀπελιμπάνετο , τῆς δὲ τῶν ἀσεβῶν τυράννων μοχθηρίας ἐζήλου τὴν κακοτροπίαν , καὶ ὧν τοῦ βίου τὴν καταστροφὴν ἐπεῖδεν αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς , τούτων ἕπεσθαι τῇ γνώμῃ μᾶλλον ἢ τῇ τοῦ κρείττονος φιλίᾳ τε καὶ διαθέσει ἠβούλετο 0 .
διαφθονηθεὶς τοιγαροῦν τῷ πανευεργέτῃ πόλεμον δυσαγῆ καὶ δεινότατον πρὸς αὐτὸν ἐκφέρει , οὐ φύσεως νόμων φεισάμενος , οὐχ ὁρκωμοσιῶν οὐχ αἵματος οὐ συνθηκῶν μνήμην ἐν διανοίᾳ λαβών .
ὁ μὲν γὰρ αὐτῷ οἷα πανάγαθος βασιλεὺς εὐνοίας παρέχων ἀληθοῦς σύμβολα , συγγενείας τῆς πρὸς αὐτὸν οὐκ ἐφθόνησε γάμων τε λαμπρῶν ἀδελφῆς μετ ουσίαν οὐκ ἀπηρνήσατο .
ἀλλὰ τούτοις τ ἀναντία Λικίννιος διεπράττετο , παντοίας ὁσημέραι κατὰ τοῦ κρείττονος μηχανὰς ἐπιτεχνώμενος ὁ μισόθεος , πάντας ἐπινοῶν ἐπιβουλῆς τρόπους , ὡς ἂν κακοῖς τὸν εὐεργέτην ἀμείψηται .
τῷ δὲ ἄρα ἦν ὁ θεὸς φίλος κηδεμὼν καὶ φύλαξ , τῷ Κωνσταντίνῳ λέγω , ὃς αὐτῷ τὰς ἐν ἀπορρήτῳ καὶ σκοτεινῷ μηχανευομένας ὑπὸ τοῦ τυράννου συμβουλίας εἰς φῶς ἄγων διήλεγχε .
τοσοῦτον ἀρετή , τὸ μέγα τῆς θεοσεβείας ὅπλον , πρὸς ἄμυναν μὲν ἐχθρῶν , οἰκείας δὲ φυλακὴν σωτηρίας ἰσχύει .
ὧν δὲ πεφραγμένος ὁ θεοφιλέστατος ἡμῶν βασιλεὺς Κωνσταντῖνος τῇ ἐκ τοῦ θεοῦ βοηθείᾳ τὰς τοῦ δυσωνύμου πολυπλόκους ἐπιβουλὰς διεδίδρασκεν .
ὁ δὲ τύραννος τὴν λαθραίαν συσκευὴν ὡς οὐδαμῶς ἑώρα κατὰ γνώμην αὐτῷ χωροῦσαν , τοῦ θεοῦ πάντα δόλον τε καὶ ῥᾳδιουργίαν τῷ θεοφιλεῖ κατάφωρα ποιοῦντος , οὐκέτι οἷός τε ὧν ἐπικρύπτεσθαι , προφανῆ πόλεμον αἴρεται .
ὁμόσε δῆτα Κωνσταντίνῳ πολεμεῖν διαγνοὺς ἤδη καὶ κατὰ τοῦ θεοῦ τῶν ὅλων ὡς φρουροῦ Κωνσταντίνου , ὃν ἠπίστατο σέβειν αὐτόν , παρατάττεσθαι ὥρμηται , καὶ ἔπειτα τοὺς ὑπ αὐτῷ θεοσεβεῖς ἤλαυνε .
καὶ μεθ ἕτερα  καὶ ὁ τρόπος δὲ τοῦ κατ αὐτῶν φόνου ξένος τις ἦν καὶ οἷος οὐδεπώποτε ἠκούσθη .
τὰς γοῦν ἀμφὶ τὴν Ἀμάσειαν καὶ τὰς λοιπὰς τοῦ Πόντου πόλεις ὅσοις κακοῖς πιέζεσθαι προσέταξε , πᾶσαν ὑπερβολὴν ὠμότητος ὑπερηκόντισεν .
ἔνθα τῶν ἐκκλησιῶν τοῦ θεοῦ αἱ μὲν ἐξ ὕψους εἰς ἔδαφος αὖθις κατερρίπτοντο , τὰς δὲ ἀποκλείεσθαι ἐκέλευσεν , ὡς ἂν μὴ συνάγοιτό τις τῶν εἰωθότων μη δὲ τῷ θεῷ τὰς ὀφειλομένας εὐχὰς καὶ λατρείας ἀποδίδωσι .
συντελεῖσθαι γὰρ οὐχ ἡγεῖτο ὑπὲρ αὐτοῦ ταύτας  πῶς γὰρ οἷόν τε ἦν τοῦτο ἐννοεῖν τὸν μισόθεον ;
, φαύλῳ συνειδότι τοῦτο λογιζόμενος , ὑπὲρ δὲ Κωνσταντίνου τοῦ θεοφιλοῦς βασιλέως πράττειν ἡμᾶς καὶ τὸν θεὸν ἱλεοῦσθαι ἐπέπειστο .
ὅθεν ἐκ τούτου παρορμηθεὶς τὸν θυμὸν καθ ἡμῶν ἐπισκήπτει .
καὶ δὴ ἀπήγοντο πολλοὶ τῶν ἐπισκόπων καὶ ἐκολάζοντο ἀπροφασίστως ὁμοίως τοῖς μιαιφόνοις οἱ μηδὲν ἠδικηκότες , καινοτέραν ὑπομένοντες τελευτήν , ξίφει τὸ σῶμα εἰς πολλὰ τμήματα κατακρεουργούμενοι καὶ μετὰ τὴν ἀπηνῆ ταύτην καὶ φρικτοτάτην θέαν τοῖς τῆς θαλάσσης βυθοῖς τοῖς ἰχθύσιν εἰς βορὰν ἐρρίπτοντο .
φυγαὶ δὲ αὖθις ἐπὶ τούτοις τῶν θεοσεβῶν ἁπάντων ὁμόσε ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν σὺν κομιδῇ νηπίοις ἐγίνοντο , καὶ πάλιν ἀγροὶ καὶ πάλιν ἐρημίαι νάπαι τε καὶ ὄρη τοὺς τοῦ Χριστοῦ θεράποντας ὑπεδέχοντο , κατὰ πάντων ἀνακινήσαντος τοῦ δυσσεβοῦς τὸν πόλεμον .
εἰ μὴ τάχιστα τὸ μέλλον ἔσεσθαι προλαβὼν ὁ τῶν ψυχῶν ὑπεράγαθος θεὸς ὡς ἐν βαθεῖ σκότῳ καὶ νυκτὶ ζοφωδεστάτῃ φωστῆρα μέγαν ἀθρόως καὶ σωτῆρα τοῖς πᾶσιν ἐξέλαμψε , τὸν αὐτοῦ θεράποντα Κωνσταντῖνον ὑψηλῷ βραχίονι , γενναιοτάτῃ δὲ χειρὶ χειραγωγήσας 0 .
τούτῳ μὲν οὖν ἄνωθεν ἐξ οὐρανῶν καρπὸν εὐσεβείας ἐπάξιον τρόπαια κατὰ τῶν ἀσεβῶν παρεῖχε νίκης , τὸν δὲ ἀλιτήριον αὐτοῖς συμβούλοις ἅπασι καὶ φίλοις ὑπὸ τοῖς Κωνσταντίνου ποσὶ πρηνῆ κατέβαλεν ὁ Κωνσταντίνου καὶ πάντων ἡμῶν θεός .
ὡς γὰρ εἰς ἔσχατα μανίας τὰ κατ αὐτὸν ἤλαυνεν , οὐκ ἀνεκτὸν εἶναι λογισάμενος βασιλεὺς Κωνσταντῖνος ὁ τῷ θεῷ φίλος τὸν ἔμφυτον σώφρονα καὶ εὐσεβῆ συναγαγὼν λογισμὸν καὶ τὸν στερρὸν τοῦ δικαίου τρόπον φιλανθρωπίᾳ κερασάμενος ἐπαμῦναι κρίνει τοῖς ὑπὸ τῷ τυράννῳ ταλαιπωρουμένοις , καὶ τό γε πλεῖστον ἀνθρώπων γένος , βραχεῖς λυμεῶνας ἐκποδὼν ποιησάμενος , ἀνασώσασθαι ὁρμᾶται .
μόνῃ γὰρ αὐτῷ χρωμένου φιλανθρωπίᾳ τῷ δυσσεβεῖ τοῦ φιλανθρωποτάτου βασιλέως Κωνσταντίνου τὸν πρὸ τούτου χρόνον καὶ τὸν οὐ συμπαθείας ἄξιον ἐλεοῦντος τῷ μὲν ἐγίνετο πλέον οὐδὲν τῆς κακίας οὐκ ἀπαλλαττομένῳ , αὔξοντι δὲ μᾶλλον τὴν κατὰ τῶν ὑποχειρίων ἐθνῶν λύτταν , τοῖς δὲ κακουμένοις οὐδεμία ἦν σωτηρίας ἐλπὶς ὑπὸ δεινοῦ θηρίου καταπονουμένοις .
διὸ δὴ τῷ φιλανθρώπῳ μίξας τὸ μισοπόνηρον ὁ τῶν ἀγαθῶν χορηγὸς πρόεισιν ἅμα παιδὶ Κρίσπῳ βασιλεῖ φιλανθρωποτάτῳ ἀπὸ τῆς ἑσπερίων τῆς μεγίστης Ῥώμης ἐπὶ τὴν ἑῴαν κατὰ τοῦ τυράννου , σωτηρίας δεξιὰν ἅπασι τοῖς ἀπολλυμένοις ἐκ τείνας .
παμβασιλεῖ θεῷ καὶ παιδὶ Χριστῷ σωτῆρι ποδηγῷ καὶ συμμάχῳ χρώμενοι , πατὴρ Κωνσταντῖνος βασιλεὺς ἅμα υἱῷ βασιλεῖ Κρίσπῳ ἄμφω κύκλῳ διελόντες τὴν κατὰ τῶν θεομισῶν παράταξιν , ῥᾳδίαν τὴν νίκην ἀποφέρονται , τῶν κατὰ τὴν συμβολὴν πάντων ἐξευμαρισθέντων αὐτοῖς καὶ κατὰ γνώμην τοῦ παμβασιλέως θεοῦ , καθά φησιν ὁ φιλαληθέστατος Εὐσέβιος ὁ τοῦ πανευφήμου Παμφίλου .
Ρουφῖνος δέ φησιν  εἰ καὶ μηδεμίαν μοῖραν τῶν γεγενημένων ἐπὶ Λικιννίου πραγμάτων ἐμνημόνευσεν , ὅμως καὶ αὐτὰ τὰ λεξείδια τοῦ προρρηθέντος ἀναλεξάμενος ἐνθήσω τῇ συγγραφῇ  , φησὶ δὲ οὗτος ·
λικίννιος μὲν οὖν ὁ συμβασιλεύων αὐτῷ , δηλονότι τῷ θεοφιλεῖ Κωνσταντίνῳ , τὰς Ἑλληνικὰς ἔχων δόξας ἐμίσει Χριστιανούς , καὶ διωγμὸν μὲν προφανῆ κατ αὐτῶν φόβῳ τοῦ βασιλέως Κωνσταντίνου κινεῖν ὑπεστέλλετο , λεληθότως δὲ πολλοὺς ἐσκευωρεῖτο .
προϊὼν δὲ φανερῶς τὸν κατὰ πάντων διωγμὸν ἀνεκίνει ἐν τοῖς τῆς ἀνατολῆς τόποις , ὡς καὶ πολλοὺς τοῦ Χριστοῦ μάρτυρας ἀναδειχθῆναι ἐν διαφόροις τόποις .
ἐκ δὴ τούτου εἰς ἀπέχθειαν τὴν πρὸς αὐτὸν μεγίστην τὸν βασιλέα Κωνσταντῖνον ἐκίνησεν , ἦσαν δὲ πρὸς ἀλλήλους πολέμιοι .
ταῦτα μὲν οὗτος 0 .
ὁ δὲ Φίλιππος , ὁ τῆς Εὐσεβίου τοῦ Παμφίλου ἀληθείας συνήγορος , διελόντες , φησίν , ἄμφω τὴν στρατιὰν πατὴρ Κωνσταντῖνος βασιλεὺς καὶ υἱὸς Κρίσπος βασιλεὺς κατὰ τοῦ ἀσεβοῦς τυράννου ὥρμηντο , ὁ μὲν οὖν υἱὸς Κρίσπος ἐπὶ τὰ κατὰ τὴν Ἀσίαν μέρη τῇ σὺν αὐτῷ στρατιᾷ τὴν πορείαν ποιούμενος , ὁ δὲ πατὴρ Κωνσταντῖνος κατὰ τῆς Εὐρώπης τοῖς ἀμφ αὐτὸν δορυφόροις τὴν ὁδὸν διήνυεν 0 .
ὁ δὲ μισόθεος καὶ πάσης ἀσεβείας καὶ μιαιφονίας ἔμπλεως ἐξ ἀνατολῶν μετὰ πλείστου ὅσου στρατοῦ κατ αὐτῶν παραταττόμενος καὶ μεγαλαυχῶν ἤρχετο .
φθάσας δὲ ἐν τῇ Νικομηδέων , ἐγνωκώς τε καὶ εἰδὼς τὴν τοῦ θεοφιλοῦς Κωνσταντίνου ψυχὴν σέβουσαν τοὺς τοῦ θεοῦ ἱερεῖς καὶ ὅτι διὰ πάσης ἄγοι τιμῆς , μισθοδοτεῖ τὸν τῆς Νικομηδέων ἐπίσκοπον Εὐσέβιον πάλαι πρόσφυγα αὐτοῦ ὄντα κατὰ τοῦ εὐσεβοῦς βασιλέως Κωνσταντίνου , οἰόμενος δι αὐτοῦ καὶ τῶν ἀμφ αὐτὸν ἀνελεῖν τὸν τοῖς τοῦ θεοῦ πεφραγμένον ἀκαταμαχήτοις ὅπλοις Κων σταντῖνον .
συντίθεται οὖν αὐτῷ ὁ θαυμαστὸς Εὐσέβιος , ἐπαγγελίαις λιπαρηθεὶς παρὰ τοῦ συνασεβοῦς αὐτῷ Λικιννίου .
καὶ ὅτι ταῦτα οὕτως ἔχει , ἐξ αὐτῆς τοῦ φιλοχρίστου βασιλέως ἐπιστολῆς ἔνεστι πληροφορηθῆναι ἧς τοῖς Νικομηδεῦσιν ἐπέστειλεν , ὧδέ πως λέγων πρὸς τῷ τέλει τῆς ἐπιστολῆς ·
Εὐσέβιος δηλαδὴ ὁτῆς τυραννικῆς ὠμότητος συμμύστης 0 .
τοῦτο μὲν αἱ τῶν ἐπισκόπων σφαγαὶ διαμαρτύρονται , ἀλλὰ τῶν ἀληθῶς ἐπισκόπων , τοῦτο δὲ ἡ χαλεπωτάτη τῶν Χριστιανῶν ἐκδίωξις διαρρήδην βοᾷ 0 .
οὐδὲν γὰρ τῶν εἰς ἐμὲ γεγενημένων παρ αὐτοῦ νῦν ἐρῶ , δι ὧν , ὅτε μάλιστα αἱ τῶν ἐναντίων μερῶν καθ ἡμῶν ἐπραγματεύοντο συνδρομαί , οὗτος καὶ ὀφθαλμοὺς κατασκόπους ἔπεμπε κατ ἐμοῦ καὶ μόνον οὐκ ἐνόπλους τῷ τυράννῳ συνεισέφερεν ὑπουργίας αὐτῷ χάριν .
μηδ  ἐμέ τις οἰέσθω εἶναι πρὸς τὴν τούτων ἀπόδειξιν ἀπαράσκευον ·
ἔλεγχος γάρ ἐστιν ἀκριβής , ὅτι τοὺς πρεσβυτέρους καὶ τοὺς διακόνους τοὺς Εὐσεβίῳ παραπεμπομένους φανερῶς ὑπ ἐμοῦ συνειλῆφθαι συνέστηκεν .
ἀλλὰ ταῦτα μὲν παρ ἡμῶν νῦν οὐκ ἀγανακτήσεως ἕνεκεν , ἀλλ εἰς αἰσχύνην ἐκείνων προενήνεκται .
διὰ γὰρ τῆς Εὐσεβίου διαγωγῆς τε καὶ διαστροφῆς συνείδησιν κεχωρισμένην τῆς ἀληθείας εἰλήφατε .
ἀλλ  ἔστιν οὐ βραδεῖα θεραπεία , εἴ γε ἐπίσκοπον πιστόν τε καὶ ἀκέραιον νῦν γοῦν λαβόντες πρὸς θεὸν ἀπίδητε .
ὅπερ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐν ὑμῖν ἐστιν , ὃ καὶ πάλαι ἐχρῆν τῆς ὑμετέρας κρίσεως ἠρτῆσθαι , εἰ μὴ ὁ προειρημένος Εὐσέβιος δεινῇ τῶν τότε συλλαβομένων αὐτῷ προαιρέσει ἐνταῦθα ἐληλύθει καὶ τὴν τῆς τάξεως ὀρθότητα ἀναισχύντως συνεπεπράχει .
ἀλλ  ἐπειδὴ περὶ τοῦ αὐτοῦ Εὐσεβίου πρὸς τὴν ὑμετέραν ἀγάπην ὀλίγα προσῆκε φράσαι , μακροθύμως ἀκούσατε .
μέμνηται ἡ ὑμετέρα ἀνεξικακία ἐπὶ τῆς Νικαέων πόλεως γεγενῆσθαι σύνοδον ἐπισκόπων , ἧἣ καὶ αὐτὸς ἐγὼ πρεπόντως τῇ τῆς ἐμῆς συνειδήσεως λατρείᾳ παρήμην , οὐδὲν ἕτερον βουλόμενος ἢ ὁμόνοιαν ἅπασιν ἐργάσασθαι καὶ πρὸ πάντων ἐλέγξαι καὶ ἀποσείσασθαι τὸ πρᾶγμα τοῦτο , ὃ τὴν μὲν ἀρχὴν εἰλήφει διὰ τῆς Ἀρείου τοῦ Ἀλεξανδρέως ἀπονοίας , ἰσχυροποιεῖτο δὲ παραχρῆμα διὰ τῆς Εὐσεβίου ἀτόπου τε καὶ ὀλεθρίας σπουδῆς .
ἀλλ  αὐτὸς οὗτος Εὐσέβιος , προσφιλέστατοι καὶ τιμιώτατοι , μεθ ὅσης νομίζετε συνδρομῆς ἅτε δὴ ὑπὸ τῆς συνειδήσεως αὐτῆς ἡττώμενος , μεθ ὅσης δὲ αἰσχύνης τῇ πανταχόθεν ἐληλεγμένῃ Ψευδολογίᾳ αὐτοῦ συνίσταται , ὑποπέμπων μέν μοι διαφόρους τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ ἀξιοῦντας , ἐξαιτούμενος δὲ παρ ἐμοῦ συμμαχίαν τινά , ὅπως μὴ ἐπὶ τοσούτῳ ἐλεγχθεὶς πλημμελήματι τῆς ὑπαρχούσης αὐτῷ ἐκπέσοι τιμῆς .
μάρτυς ἐστί μοι τούτων αὐτὸς ὁ θεός , ὃς ἐμοί τε καὶ ὑμῖν φιλαγάθως ἐπιμένοι , ὅτι καὶ ἐμὲ αὐτὸς ἐκεῖνος Εὐσέβιος περιέτρεψε καὶ ἀπρεπῶς ὑφήρπασεν  ἀλλ ἡ θεία με πρόνοια ἐπὶ τὴν ἀληθεστάτην αὐτῆς ὁδὸν ἐπανήγαγεν  , ὃ καὶ ὑμεῖς ἐπέγνωτε καὶ ἐπιγνώσεσθε .
πάντα μὲν γὰρ ἐπράχθη παρ αὐτοῦ τότε  Εὐσεβίου τοῦ ἀνοσίου λέγω  καθὼς αὐτὸς ἐπόθει , πᾶν ὁτιοῦν κακὸν ἐπὶ τῆς αὐτοῦ διανοίας ἀποκρυπτόμενος .
ἀλλὰ πρώην , ἵνα τὰ λοιπὰ τῆς τούτου σκαιότητος παρῶ , τί μάλιστα μετὰ Θεογνίου , ὃν τῆς ἀνοσίας αὐτοῦ προαιρέσεως ἔχει κοινωνόν , διεπράξατο , ἀκούσατε , παρακαλῶ .
ἀλεξανδρέας τινὰς τῆς ἡμετέρας πίστεως ἀναχωρήσαντας ἐνταῦθα κεκελεύκειν ἀποσταλῆναι , ἐπειδὴ διὰ τῆς τούτων ὑπηρεσίας διχονοίας ἠγείρετο πυρσός .
ἀλλ  οὗτοι οἱ καλοί τε καὶ ἀγαθοὶ ἐπίσκοποι , οὺς ἅπαξ ἡ τῆς συνόδου ἀλήθεια πρὸς μετάνοιαν τετηρήκει , οὐ μόνον ἐδέξαντο ἐκείνους καὶ παρ ἑαυτοῖς ἠσφαλίσαντο , ἀλλὰ καὶ ἐκοινώνησαν αὐτοῖς τῆς τῶν τρόπων κακοηθείας .
διὸ τοῦτο περὶ τοὺς ἀχαρίστους τούτους ἔκρινα πρᾶξαι " ἁρπαγέντας γὰρ αὐτοὺς ἐκέλευσα ὡς πορρωτάτω ἐξορισθῆναι .
νῦν ὑμέτερόν ἐστι πρὸς τὸν θεὸν ἐκείνῃ τῇ πίστει βλέπειν , ἣ πάντοτε καὶ γεγενῆσθαι ὑμᾶς καὶ εἶναι πρέπει , καὶ διαπράξασθαι οὕτως , ἵνα ἐπισκόπους ἁγνούς τε καὶ ὀρθοδόξους καὶ φιλανθρώπους ἔχοντες χαίρωμεν .
εἴ τις δὲ πρὸς μνήμην τῶν λυμεώνων ἐκείνων ἢ πρὸς ἔπαινον ἀπρονοήτως ἐξαφθῆναι τολμήσει , παραχρῆμα τῆς ἰδίας τόλμης διὰ τῆς τοῦ θεράποντος τοῦ θεοῦ , τουτ έστιν ἐμοῦ , ἐνεργείας ἀνασταλήσεται .
Ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα ἡ τοῦ θεοφιλοῦς βασιλέως Κωνσταντίνου ἐπιστολὴ σαφέστατα ἔδειξε περὶ τοῦ ἀσεβοῦς Εὐσεβίου τοῦ Νικομηδείας , ὃς πρόσφυξ οὐ μόνον γέγονε τοῦ θεομισοῦς Λικιννίου , ἀλλὰ καὶ συμμύστης καὶ ὑπουργὸς τῆς ἐκείνου τυραννίδος καὶ ἀσεβείας .
βαδιῶ δὲ ἐντεῦθεν ἐπὶ τὴν προκειμένην τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας ὑπόθεσιν .
λικιννίου τοίνυν σὺν στρατιᾷ τῇ σὺν αὐτῷ ἀπὸ τῆς Νικομηδέων ἐξορμήσαντος ἐπὶ τὸ Βυζάντιον κατὰ τοῦ θεοφιλοῦς Κωνσταντίνου τοῦ βασιλέως ἐκεῖσε τότε παρόντος , τῶν δ ἑκατέρων στρατιωτικῶν φαλάγγων τὸν χριστοφόρον βασιλέα ἐν κύκλῳ αὐτῶν ἐχόντων , ἰδὼν ὁ ἀλιτήριος καὶ τῶν οἰκείων δὲ στρατῶν ἔρημον ἑαυτὸν θεασάμενος ἐπὶ τὴν τῶν κρειττόνων ἀσπίδα προσπεφευγότων , τὰ μὲν πρῶτα κρυπτάζεσθαι ἐσπούδαζεν ἐν Χρυσοπόλει τῆς Βιθυνῶν  ἐπίνειον δὲ τοῦτο τῆς Χαλκηδόνος ἐστί  , μὴ δυνηθεὶς δέ , ἰδὼν ἑαυτὸν ἤδη πρηνῆ κείμενον ὑπὸ τοῖς Κωνσταντίνου τοῦ βασιλέως ποσίν , ἐξέδωκεν ἑαυτόν .
ζῶντα οὖν συλλαβὼν ὁ ἐπιεικέστατος καὶ εὐσεβέστατος βασιλεὺς φιλανθρωπεύεται καὶ κτείνει μὲν οὐδαμῶς , οἰκεῖν δὲ τὴν Θεσσαλονίκην προσέταξεν ἡσυχάζοντα .
ὁ δὲ πρὸς ὀλίγον χρόνον ἡσυχάζειν ἐδόκει , μετὰ δὲ ταῦτα βαρβάρους τινὰς προσκαλούμενος καὶ σὺν αὐτοῖς διασκεπτόμενος ἀναμάχεσθαι τὴν ἧτταν ἐσπούδαζε .
τοῦτο γνοὺς βασιλεὺς ὁ πιστότατος ἀναιρεθῆναι τὸν θεομισῆ ἐκέλευσε , καὶ ἀνῃρέθη ὁ τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ αὐτοῦ θεράποντος τύραννος .
κωνσταντῖνος τοίνυν πάντων γενόμενος ἐγκρατὴς διὰ τῆς ἐκ θεοῦ δοθείσης αὐτῷ συνάρσεως , αὐτοκράτωρ βασιλεὺς ἀναδειχθεὶς τὰ Χριστιανῶν αὔξειν εἰσέτι μᾶλλον καὶ μᾶλλον ἐσπούδαζεν , ἐποίει τε τοῦτο διαφόροις τοῖς τρόποις , ἔμπυρον ἔχων πίστιν καὶ ἔμφυτον τὴν εἰς τὸν τῶν ὅλων θεὸν πιστοτάτην εὐσέβειαν , καὶ ἦν πᾶσα ἡ ὑπὸ τὸν οὐρανὸν ἐκκλησία ἐν βαθείᾳ εἰρήνῃ .
ἀκούσωμεν δή , τί ἐνταῦθα λέγει καὶ ὁ ἀροτὴρ ὁ κάλλιστος τῆς ἐκκλησιαστικῆς γεωργίας ὁ φιλαληθέστατος Εὐσέβιος ὁ τοῦ παμφήμου Παμφίλου .
ὁ μὲν οὖν Λικίννιος , φησί ,  τὴν ὁμοίαν τοῖς ἀθέοις τυράννοις τῆς ἀσεβείας μετελθὼν ὁδὸν ἐπὶ τὸν ἴσον αὐτοῖς ἐνδίκως περιηνέχθη κρημνόν .
ἀλλ  οὗτος μὲν ταύτῃ πῃ βεβλημένος ἔκειτο , ὁ δὲ ἀρετῇ πάσῃ τῆς θεοσεβείας ἐκπρέπων μέγιστος νικητὴς Αὔγουστος Κωνσταντῖνος σὺν παιδὶ Κρίσπῳ , βασιλεῖ θεοφιλεστάτῳ κατὰ πάντα τῷ πατρὶ ὁμοιοτάτῳ , τὴν οἰκείαν ἑῴαν ἀπελάμβανε καὶ μίαν ἡνωμένην τὴν Ῥωμαίων κατὰ τὸ παλαιὸν παρεῖχον ἀρχήν , τὴν ἀπ ἀνίσχοντος ἡλίου πᾶσαν ἐγκύκλιον καθ ἑκάτερα τῆς οἰκουμένης ἄρκτον τε ὁμοῦ καὶ μεσημβρίαν εἰς ἔσχατα δυομένης ἡμέρας ὑπὸ τὴν αὐτῶν ἄγοντες εἰρήνην .
ἀφηρεῖτο δ οὖν ἐξ ἀνθρώπων πᾶν δέος τῶν αὐτοὺς πιεζόντων , λαμπρὰς δὲ ἐτέλουν καὶ πανηγυρικὰς ἑορτῶν ἡμέρας , ἦν δὲ φωτὸς ἔμπλεα τὰ πάντα , καὶ μειδιῶσι προσώποις ὀμμασί τε φαιδροῖς οἱ πρὶν κατηφεῖς ἀλλήλους ἔβλεπον , παρἤσαν δὲ αὐτοῖς καὶ ὕμνοι κατὰ πόλιν ὁμοῦ καὶ ἀγρούς  τὸν βασιλέα θεὸν καὶ τὸν τούτου γνήσιον παῖδα Χριστὸν πρώτιστα πάντων , ὅτι δὴ τοῦτο ἐδιδάχθησαν , ἐγέραιρον , καὶ ἔπειτα τὸν εὐσεβῆ βασιλέα ἅμα παισὶ θεοφιλέσιν εὐφήμουν , κακῶν δὲ ἀμνηστία παλαιῶν ἦν καὶ λήθη πάσης δυσσεβείας , τῶν δὲ ἀγαθῶν ἀπόλαυσις καὶ προσέτι μελλόντων προσ δοκία .
ἥπλωντο οὖν κατὰ πάντα τόπον τῆς τοῦ νικητοῦ βασιλέως φιλανθρωπίας ἔμπλεοι διατάξεις νόμοι τε μεγαλοδωρεᾶς καὶ ἀληθοῦς εὐσεβείας γνωρίσματα ἔχοντες .
οὕτω δῆτα πάσης τυραννίδος ἐκκαθαρθείσης μόνοις ἐφυλάττετο τὰ τῆς προσηκούσης βασιλείας βέβαιά τε καὶ ἀνεπίφθονα Κωνσταντίνῳ καὶ τοῖς τούτου παισί .
Τοσαῦτα οὖν ὁ τῶν ἀρχαίων ἐκκλησιαστικῶν συγγραφέων ἀξιοπιστότατος Εὐσέβιος ὁ τοῦ Παμφίλου πλείστους ὅσους ἀγῶνας θέμενος καὶ διερευνησάμενος , ὃς ἐκ τῶν ἁπλῶς ἐχόντων τὴν ἀναλογὴν ποιησάμενος , ἐν δέκα τόμοις ὅλοις τὰ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἡμῖν ἱστορίας ἀκριβῶς καταλέλοιπεν , ἀρξάμενος μὲν ἀπὸ τῆς τοῦ κυρίου παρουσίας , πληρώσας δὲ εἰς τούσδε τοὺς χρόνους , οὐκ ἀπόνως  πῶς γὰρ οἷόν τε ἦν τοσαύτην ἀναδεξάμενον φροντίδα τοῦ διασώσασθαι τῆς τοιᾶσδε συλλογῆς τὴν ἁρμονίαν ;
, ἀλλ  , ὡς ἀρτίως ἔφην , πολλὴν εἰσενεγκάμενος τὴν σπουδὴν καὶ πλοῦτον ἄφατον πόνου 0 .
ἀλλὰ μηδεὶς οἰέσθω τὸν ἄνδρα ἐκ τῶν περὶ αὐτοῦ ἐπιπεφημισμένων , ὡς τῆς Ἀρείου βλασφήμου μοχθηρίας ποτέ τι πεφρονήκει , ἀλλὰ πεπείσθω , ὡς , εἰ καί τινα ἢ ἐλάλησεν ἢ ἔγραψε μικρόν τι τῶν Ἀρείου ὑπονοούμενα , οὐ μὴν κατὰ τὴν ἀσεβῆ ἐκείνου ἔννοιαν , ἀλλ ἐξ ἀπεριέργου ἁπλότητος , καθὼς καὶ αὐτὸς ἐν τῷ ἀπολογητικῷ αὐτοῦ λόγῳ , ᾧ διεπέμψατο πρὸς τὸ τῶν ὀρθοδόξων ἐπισκόπων κοινόν , μαρτυράμενος ταῦτα ἐπληροφόρησε 0 .
καὶ ἀληθεύειν τὸν ἄνδρα ὑπολάβοι πᾶς τις εὖ φρονῶν , ὁπότε σύνεστι καὶ ἐξ ἐκείνου πεισθῆναι μήπω τότε πού ποτε τὰ Ἀρείου ἀκουσθησόμενα .