Ericu950/Stoicheia-meter-silver huggingface dataset:
καὶ γὰρ εἶχεν εὐπρεπῆ λόγον ἡ Παρύσατις , ᾧ καὶ Ξέρξης ὁ παλαιὸς ἐχρήσατο , Δημαράτου διδάξαντος , ὡς Ἀρσίκαν μὲν ἰδιώτῃ , Κῦρον δὲ βασιλεύοντι Δαρείῳ τεκεῖν 0 .
οὐ μὴν ἔπεισεν , ἀλλ ὁ πρεσβύτερος ἀπεδείχθη βασιλεύς , Ἀρτοξέρξης μετονομασθείς , Κῦρος δὲ Λυδίας σατράπης καὶ τῶν ἐπὶ θαλάσσης στρατηγός 0 .
ὀλίγῳ δ ὕστερον ἢ τελευτῆσαι Δαρεῖον ἐξήλασεν εἰς Πασαργάδας ὁ βασιλεύς , ὅπως τελεσθείη τὴν βασιλικὴν τελετὴν ὑπὸ τῶν ἐν Πέρσαις ἱερέων , ἔστι δὲ θεᾶς πολεμικῆς ἱερόν , ἣν Ἀθηνᾶν ἂν τις εἰκάσειεν .
εἰς τοῦτο δεῖ τὸν τελούμενον παρελθόντα τὴν μὲν ἰδίαν ἀποθέσθαι στολήν , ἀναλαβεῖν δὲ ἣν Κῦρος ὁ παλαιὸς ἐφόρει πρὶν ἢ βασιλεὺς γενέσθαι , καὶ σύκων παλάθης ἐμφαγόντα τερμίνθου κατατραγεῖν καὶ ποτήριον ἐκπιεῖν ὀξυγάλακτος .
εἰ δὲ πρὸς τούτοις ἕτερ ἄττα δρῶσιν , ἄδηλόν ἐστι τοῖς ἄλλοις .
ταῦτα δρᾶν Ἀρτοξέρξου μέλλοντος ἀφίκετο Τισαφέρνης πρὸς αὐτόν ἄγων ἕνα τῶν ἱερέων , ὃς ἐν παισὶ Κύρου τῆς νομιζομένης ἀγωγῆς ἐπιστάτης γενόμενος καὶ διδάξας μαγεύειν αὐτόν οὐδενὸς ἧττον ἐδόκει Περσῶν ἀνιᾶσθαι μὴ ἀποδειχθέντος ἐκείνου βασιλέως διὸ καὶ πίστιν ἔσχε κατηγορῶν Κύρου .
κατηγόρει δὲ ὡς μέλλοντος ἐνεδρεύειν ἐν τῷ ἱερῷ , καὶ ἐπειδὰν ἐκδύηται τὴν ἐσθῆτα ὁ βασιλεύς , ἐπιτίθεσθαι καὶ διαφθείρειν αὐτόν , οἱ μὲν ἐκ ταύτης τῆς διαβολῆς τὴν σύλληψιν γενέσθαι φασίν , οἱ δὲ καὶ παρελθεῖν τὸν Κῦρον εἰς τὸ ἱερὸν καὶ παραδοθῆναι κρυπτόμενον ὑπὸ τοῦ ἱερέως .
μέλλοντα δὲ αὐτόν ἤδη ἀποθνῄσκειν ἡ μήτηρ περισχοῦσα ταῖς ἀγκάλαις καὶ τοῖς βοστρύχοις περιελίξασα καὶ συλλαβοῦσα τὸν ἐκείνου τράχηλον πρὸς τὸν αὑτῆς , ὀδυρομένη πολλὰ καὶ ποτνιωμένη παρῃτήσατο καὶ κατέπεμψεν αὖθις ἐπὶ θάλατταν , οὐκ ἀγαπῶντα τὴν ἀρχὴν ἐκείνην , οὐ δὲ μεμνημένον τῆς διέσεως , ἀλλὰ τῆς συλλήψεως , καὶ δι ὀργὴν σπαργῶντα μᾶλλον ἢ πρότερον ἐπὶ τὴν βασιλείαν 0 .
ἔνιοι δέ φασιν οὐκ ἀρκούμενον οἷς ἐλάμβανεν εἰς τὸ καθ ἡμέραν δεῖπνον ἀποστῆναι βασιλέως , εὐήθη λέγοντες , εἰ γὰρ ἄλλο μηδέν , ἀλλὰ ἡ μήτηρ ὑπῆρχε , χρῆσθαι καὶ λαμβάνειν ὅσα βούλοιτο τῶν αὑτῆς παρέχουσα καὶ διδοῦσα , μαρτυρεῖ δὲ τῷ πλούτῳ καὶ τὸ μισθοφορικόν πολλαχόθι διὰ τῶν φίλων καὶ ξένων αὐτῷ παρατρεφόμενον , ὡς Ξενοφῶν εἴρηκεν 0 .
ἀθρόους μὲν γὰρ οὐ συνήγαγεν , ἔτι τὴν παρασκευὴν ἐπικρυπτόμενος , ἀλλαχόθι δὲ ἄλλους ἐπὶ πολλαῖς προφάσεσι ξενολογοῦντας εἶχε .
βασιλέως δὲ ἥ τε μήτηρ παροῦσα τὰς ὑποψίας ἀφῄρει , καὶ Κῦρος αὐτὸς ἀεὶ θεραπευτικῶς ἔγραφε , τὰ μὲν αἰτούμενος παρ αὐτοῦ , τὰ δὲ Τισαφέρνους ἀντικατηγορῶν , ὡς δὴ πρὸς ἐκεῖνον αὐτῷ ζήλου καὶ ἀγῶνος ὄντος .
ἦν δέ τις καὶ μέλλησις ἐν τῇ φύσει τοῦ βασιλέως , ἐπιείκεια φαινομένη τοῖς πολλοῖς .
ἐν ἀρχῇ δὲ καὶ πάνυ ζηλοῦν ἔδοξε τὴν Ἀρτοξέρξου τοῦ ὁμωνύμου πραότητα , ἡδίω τε ἑαυτὸν παρέχων ἐντυγχάνεσθαι , καὶ περὶ τὸ τιμᾶν καὶ χαρίζεσθαι τὸ κατ ἀξίαν ὑπερβάλλων , κολάσεως δὲ πάσης ἀφαιρῶν τὸ ἐφυβρίζον καὶ ἡδόμενον , ἐν δὲ τῷ δέχεσθαι χάριτας οὐχ ἧττον τοῖς διδοῦσιν ἢ τοῖς λαμβάνουσιν ἐν τῷ διδόναι φαινόμενος εὔχαρις καὶ φιλάνθρωπος 0 1 .
οὐδὲν γὰρ ἦν οὕτως μικρόν τι τῶν διδομένων ὃ μὴ προσεδέξατο προθύμως , ἀλλὰ καὶ ῥόαν μίαν ὑπερφυῆ μεγέθει προσενέγκαντος Ὠμίσου τινὸς αὐτῷ , νὴ τὸν Μίθραν , εἶπεν , οὗτος ὁ ἀνὴρ καὶ πόλιν ἂν ἐκ μικρᾶς ταχὺ ποιήσειε μεγάλην πιστευθείς .
ἐπεὶ δὲ ἄλλων ἄλλα προσφερόντων καθ ὁδὸν αὐτουργὸς ἄνθρωπος οὐδὲν ἐπὶ καιροῦ φθάσας εὑρεῖν τῷ ποταμῷ προσέδραμε καὶ ταῖν χεροῖν ὑπολαβὼν τοῦ ὕδατος προσήνεγκεν , ἡσθεὶς ὁ Ἀρτοξέρξης φιάλην ἔπεμψεν αὐτῷ χρυσῆν καὶ χιλίους δαρεικούς .
Εὐκλείδᾳ δὲ τῷ Λάκωνι , πολλὰ παρρησιαζομένῳ πρὸς αὐτὸν αὐθαδῶς , ἐκέλευσεν εἰπεῖν τὸν χιλίαρχον ὅτι σοὶ μὲν ἔξεστιν εἰπεῖν ἃ βούλει , ἐμοὶ δὲ καὶ λέγειν καὶ ποιεῖν .
ἐν δὲ θήρᾳ τινὶ Τηριβάζου δείξαντος αὐτῷ τόν κάνδυν ἐσχισμένον , ἠρώτησεν ὅ τι δεῖ ποιεῖν .
ἐκείνου δὲ εἰπόντος , ἄλλον αὐτὸς ἔνδυσαι , τοῦτον δὲ ἐμοὶ δός , οὕτως ἐποίησεν , εἰπών , δίδωμι μὲν , ὦ Τηρίβαζε , σοὶ τοῦτον , φορεῖν δὲ ἀπαγορεύω .
τοῦ δὲ Τηριβάζου μὴ φροντίσαντος ἦν γὰρ οὐ πονηρός , ὑπόκουφος δὲ καὶ παράφορος , ἀλλὰ τόν τε κάνδυν εὐθὺς ἐκεῖνον ἐνδύντος καὶ δέραια χρυσᾶ καὶ γυναικεῖα τῶν βασιλικῶν περιθεμένου , πάντες μὲν ἠγανάκτουν οὐ γὰρ ἐξῆν , ὁ μέντοι βασιλεὺς κατεγέλασε καὶ εἶπε ·
δίδωμί σοι καὶ τὰ χρυσία φορεῖν ὡς γυναικὶ καὶ τὴν στολὴν ὡς μαινομένῳ 0 .
τραπέζης δὲ τῆς αὐτῆς μηδενὸς μετέχοντος ἀλλ ἢ μητρὸς βασιλέως ἢ γαμετῆς γυναικός , καθεζομένων τῆς μὲν ὑπ αὐτόν , τῆς δὲ μητρὸς ὑπὲρ αὐτόν , Ἀρτοξέρξης καὶ τοὺς ἀδελφοὺς ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐκάλει τράπεζαν , Ὀστάνην καὶ Ὀξάθρην , νεωτέρους ὄντας , ἐν δὲ τοῖς μάλιστα κεχαρισμένην ὄψιν παρεῖχε τοῖς Πέρσαις ἡ τῆς γυναικὸς Στατείρας ἁρμάμαξα γυμνὴ τῶν παραπετασμάτων ἀεὶ προφερομένη καὶ διδοῦσα ταῖς δημότισιν ἀσπάσασθαί αὐτὴν καὶ προσελθεῖν , ὅθεν ἠγαπᾶτο τοῖς πολλοῖς ἡ βασίλεια .
τὸν μέντοι Κῦρον οἱ νεωτερισταὶ καὶ πολυπράγμονες ὡς λαμπρὸν ἄνδρα τῇ ψυχῇ καὶ πολεμικὸν διαφερόντως καὶ φιλέταιρον ᾤοντο τὰ πράγματα ποθεῖν , καὶ τὸ μέγεθος τῆς ἡγεμονίας βασιλέως δεῖσθαι φρόνημα καὶ φιλοτιμίαν ἔχοντος 0 .
οὐχ ἧττον οὖν τοῖς ἄνω πιστεύων ὁ Κῦρος ἢ τοῖς περὶ αὑτόν ἐπεχείρει τῷ πολέμῳ 0 ·
καὶ Λακεδαιμονίοις ἔγραφε παρακαλῶν βοηθεῖν καὶ συνεκπέμπειν ἄνδρας , οἷς ἔφη δώσειν , ἂν μὲν πεζοὶ παρῶσιν , ἵππους , ἂν δὲ ἱππεῖς , συνωρίδας 0 ·
ἐὰν δ ἀγροὺς ἔχωσι , κώμας 0 ·
ἐὰν δὲ κώμας , πόλεις 0 1 ·
μισθοῦ δὲ τοῖς στρατευομένοις οὐκ ἀριθμόν , ἀλλὰ μέτρον ἔσεσθαι 0 .
μεγαληγορῶν δὲ περὶ αὑτοῦ πολλά καὶ καρδίαν ἔφη τοῦ ἀδελφοῦ φορεῖν βαρυτέραν καὶ φιλοσοφεῖν μᾶλλον καὶ μαγεύειν βέλτιον , οἶνον δὲ πλείονα πίνειν καὶ φέρειν ἐκεῖνον δὲ ὑπὸ δειλίας καὶ μαλακίας ἐν μὲν τοῖς κυνηγεσίοις μη δὲ ἐφ ἵππου , ἐν δὲ τοῖς κινδύνοις μη δὲ ἐπὶ τοῦ θρόνου καθῆσθαι .
λακεδαιμόνιοι μὲν οὖν σκυτάλην πρὸς Κλέαρχον ἀπέστειλαν ὑπηρετεῖν Κύρῳ πάντα κελεύοντες .
ὁ δὲ Κῦρος ἀνέβαινεν ἐπὶ βασιλέα βαρβαρικήν τε πολλὴν ἔχων δύναμιν καὶ μισθοφόρους Ἕλληνας ὀλίγῳ τρισχιλίων καὶ μυρίων ἀποδέοντας , ἄλλας ἐπ ἄλλαις ποιούμενος προφάσεις τῆς στρατείας .
οὐ μὴν ἔλαθέ γε εἰς πολὺν χρόνον , ἀλλ ἧκε βασιλεῖ Τισαφέρνης αὐτάγγελος ·
καὶ πολὺς θόρυβος εἶχε τὰ βασίλεια , τῆς τε Παρυσάτιδος τὴν πλείστην αἰτίαν τοῦ πολέμου φερομένης , καὶ τῶν φίλων αὐτῆς ἐν ὑποψίαις ὄντων καὶ διαβολαῖς .
μάλιστα δὲ ἠνία τὴν Παρύσατιν ἡ Στάτειρα τῷ πολέμῳ περιπαθοῦσα καὶ βοῶσα , ποῦ νῦν αἱ πίστεις ἐκεῖναι 0 ;
ποῦ δὲ αἱ δεήσεις , αἷς ἐξελομένη τὸν ἐπιβουλεύσαντα τῷ ἀδελφῷ πολέμου καὶ κακῶν ἐμπέπληκας ἡμᾶς 0 ;
ἐκ δὴ τούτων μισοῦσα τὴν Στάτειραν ἡ Παρύσατις , καὶ φύσει βαρύθυμος οὖσα καὶ βάρβαρος ἐν ὀργαῖς καὶ μνησικακίαις , ἐπεβούλευεν αὐτὴν ἀνελεῖν .
ἐπεὶ δὲ Δείνων μὲν ἐν τῷ πολέμῳ συντελεσθῆναι τὴν ἐπιβουλὴν εἴρηκε , Κτησίας δὲ ὕστερον , ὃν οὔ τε ἀγνοεῖν τὸν χρόνον εἰκός ἐστι παρόντα ταῖς πράξεσιν , οὔ τε ἑκὼν αἰτίαν εἶχεν ἐκ τοῦ χρόνου μεταστῆσαι τὸ ἔργον , ὡς ἐπράχθη διηγούμενος , οἷα πάσχει πολλάκις ὁ λόγος αὐτοῦ πρὸς τὸ μυθῶδες καὶ δραματικὸν ἐκτρεπόμενος τῆς ἀληθείας , τοῦτο μὲν ἣν ἐκεῖνος ἀπέδωκε χώραν ἕξει .
κύρῳ δὲ προσιόντι φῆμαι καὶ λόγοι προσέπιπτον , ὡς οὐ μάχεσθαι βασιλέως εὐθὺς ἐγνωκότος οὐ δὲ συνδραμεῖν εἰς χεῖρας αὐτῷ σπεύδοντος , ἀλλ ἐν Πέρσαις ὑπομένειν ἄχρι ἂν αἱ δυνάμεις ἐκεῖ πανταχόθεν συνέλθωσι .
καὶ γὰρ τάφρον εὖρος ὀργυιῶν δέκα καὶ βάθος ἴσων ἐπὶ σταδίους διὰ τοῦ πεδίου τετρακοσίους ἐνέβαλε ·
καὶ ταύτης τε περιεῖδε τὸν Κῦρον ἐντὸς παρελθόντα καὶ Βαβυλῶνος αὐτῆς οὐ μακρὰν γενόμενον .
τηριβάζου δέ , ὥς φασι , πρώτου τολμήσαντος εἰπεῖν ὡς οὐ δεῖ φυγομαχεῖν οὐ δὲ Μηδίας ἐκστάντα καὶ Βαβυλῶνος ἅμα καὶ Σούσων ἐνδύεσθαι τῇ Περσίδι , πολλαπλασίαν μὲν ἔχοντα δύναμιν τῶν πολεμίων , μυρίους δὲ σατράπας καὶ στρατηγούς Κύρου καὶ φρονεῖν καὶ μάχεσθαι βελτίονας , ὥρμησε διαγωνίσασθαι τὴν ταχίστην .
καὶ τὸ μὲν πρῶτον ἐξαίφνης καταφανεὶς ἐνενήκοντα μυριάσι στρατοῦ διακεκοσμημέναις λαμπρῶς , τοὺς πολεμίους ἀσυντάκτους καὶ ἀνόπλους διὰ τὸ θαρρεῖν καὶ καταφρονεῖν ὁδοιποροῦντας ἐξέπληξε καὶ συνετάραξεν , ὥστε σὺν θορύβῳ καὶ βοῇ πολλῇ μόλις εἰς τάξιν καθίστασθαι τὸν Κῦρον ·
ἔπειτα σιγῇ καὶ σχέδην ἐπάγων θαῦμα τοῖς Ἕλλησι τῆς εὐταξίας παρεῖχε , κραυγὰς ἀτάκτους καὶ σκιρτήματα καὶ πολὺν τάραχον αὐτῶν καὶ διασπασμὸν ἐν πλήθει τοσούτῳ προσδεχομένοις .
εὖ δὲ καὶ κατὰ τοὺς Ἕλληνας ἀντέταξε τῶν δρεπανηφόρων τὰ ῥωμαλεώτατα πρὸ τῆς ἑαυτοῦ φάλαγγος , ὡς πρὶν ἐν χερσὶ γενέσθαι διακόψοντα τὰς τάξεις βίᾳ τῆς εἰσελάσεως .
τὴν δὲ μάχην ἐκείνην πολλῶν μὲν ἀπηγγελκότων , Ξενοφῶντος δὲ μονονουχὶ δεικνύοντος ὄψει , καὶ τοῖς πράγμασιν , ὡς οὐ γεγενημένοις , ἀλλὰ γινομένοις , ἐφιστάντος ἀεὶ τὸν ἀκροατὴν ἐμπαθῆ καὶ συγκινδυνεύοντα διὰ Τὴν ἐνάργειαν , οὐκ ἔστι νοῦν ἔχοντος ἐπεξηγεῖσθαι , πλὴν ὅσα τῶν ἀξίων λόγου παρῆλθεν εἰπεῖν ἐκεῖνον .
ὁ μὲν οὖν τόπος , ἐν ᾧ παρετάξαντο , Κούναξα καλεῖται καὶ Βαβυλῶνος ἀπέχει σταδίους πεντακοσίους .
κῦρον δὲ πρὸ τῆς μάχης Κλεάρχου παρακαλοῦντος ἐξόπισθεν τῶν μαχομένων εἶναι καὶ μὴ κινδυνεύειν αὐτόν εἰπεῖν φασι , τί λέγεις , ὦ Κλέαρχε ;
σὺ κελεύεις με τὸν βασιλείας ὀρεγόμενον ἀνάξιον εἶναι βασιλείας ;
ἁμαρτόντος δὲ Κύρου μέγα τῷ δῦναι προπετῶς εἰς μέσα τὰ δεινὰ καὶ μὴ φυλάξασθαι τὸν κίνδυνον , οὐχ ἧττον ἥμαρτεν , εἰ μὴ καὶ μᾶλλον , Κλέαρχος ἀντιτάξαι κατὰ τὸν βασιλέα μὴ θελήσας τοὺς Ἕλληνας , ἀλλὰ προσμίξας τῷ ποταμῷ τὸ δεξιόν , ὡς μὴ κυκλωθείη 0 .
τὴν γὰρ ἀσφάλειαν ἐξ ἅπαντος διώκοντα καὶ πλεῖστον λόγον ἔχοντα τοῦ μηδὲν παθεῖν οἴκοι μένειν ἦν κράτιστον .
ὁ δὲ μυρίους σταδίους ἀπὸ θαλάσσης ἐν ὅπλοις ἀναβεβηκώς μηδενὸς ἀναγκάζοντος , ἀλλ ὅπως Κῦρον εἰς τὸν θρόνον καθίσῃ τὸν βασίλειον , εἶτα περισκοπῶν χώραν καὶ τάξιν , οὐκ ἀφ ἧς σώσειε τὸν ἡγεμόνα καὶ μισθοδότην , ἀλλ ἐν τίνι θέμενος ἑαυτὸν ἀσφαλῶς μαχεῖται καθ ἡσυχίαν , ὅμοιος ἦν ὑπὸ δέους τῶν παρόντων ἐκβεβληκότι τοὺς περὶ τῶν ὅλων λογισμοὺς καὶ προιεμένῳ τὴν τῆς στρατείας ὑπόθεσιν .
ὅτι γὰρ οὐδεὶς ἂν ὑπέμεινε τῶν τεταγμένων περὶ βασιλέα τοὺς Ἕλληνας ἐμπεσόντας , ὠσθέντων δ ἐκείνων καὶ βασιλέως φυγόντος ἢ πεσόντος ὑπῆρχε Κύρῳ νικῶντι σῴζεσθαι καὶ βασιλεύειν , ἐκ τῶν πεπραγμένων δῆλόν ἐστι .
διὸ Τὴν Κλεάρχου μᾶλλον εὐλάβειαν ἢ τὸ τὸν Κύρου θράσος αἰτιατέον ὡς τὰ πράγματα καὶ Κῦρον ἀπολέσασαν 0 1 .
εἰ γὰρ αὐτὸς ἐσκόπει βασιλεύς ὅπου τάξας τοὺς Ἕλληνας ἀβλαβεστάτοις χρήσεται πολεμίοις , οὐκ ἂν ἑτέραν ἐξεῦρεν ἢ Τὴν ἀπωτάτω χώραν ἑαυτοῦ καὶ τῶν περὶ ἑαυτόν , ἀφ ἧς οὔ τε νικηθεὶς αὐτὸς ᾔσθετο καὶ Κῦρος ἔφθη κατακοπεὶς ἢ χρησάμενός τι τῇ Κλεάρχου νίκῃ 0 .
καίτοι Κῦρος τὸ συμφέρον οὐκ ἠγνόησεν , ἀλλ ἐκεῖ Κλέαρχον ἐκέλευε τάττεσθαι κατὰ μέσον , ὁ δ αὑτῷ μέλειν εἰπὼν ὅπως ἕξει κάλλιστα , τὸ πᾶν διέφθειρεν .
οἱ μὲν γὰρ Ἕλληνες ὅσον ἐβούλοντο τοὺς βαρβάρους ἐνίκων καὶ διώκοντες ἐπὶ πλεῖστον προῆλθον ·
κύρῳ δὲ γενναῖον ἵππον , ἄστομον δὲ καὶ ὑβριστὴν ἐλαύνοντι , Πασακᾶν καλούμενον , ὡς Κτησίας φησίν , ἀντεξήλασεν ὁ Καδουσίων ἄρχων Ἀρταγέρσης μέγα βοῶν , ὦ τὸ κάλλιστον ἐν Πέρσαις ὄνομα Κύρου καταισχύνων , ἀδικώτατε ἀνδρῶν καὶ ἀφρονέστατε , κακοὺς μὲν Ἕλληνας ἔρχῃ κακὴν ὁδὸν ἄγων ἐπὶ τὰ Περσῶν ἀγαθά , δεσπότην δὲ σεαυτοῦ καὶ ἀδελφὸν ἐλπίζων ἀναιρήσειν , ὃς σοῦ μυριάκις μυρίους δούλους ἔχει κρείσσονας .
αὐτίκα δὲ πειράσῃ ·
πρότερον γὰρ ἀπολεῖς ἐνταῦθα τὴν σεαυτοῦ κεφαλὴν ἢ θεάσασθαι τὸ βασιλέως πρόσωπον .
ταῦτα εἰπὼν ἐξηκόντισεν ἐπ αὐτόν .
ὁ δὲ θώραξ στερεῶς ἀντέσχε , καὶ οὐκ ἐτρώθη μὲν ὁ Κῦρος , ἐκραδάνθη δὲ τῆς πληγῆς ἰσχυρᾶς προσπεσούσης .
ἀποστρέψαντος δὲ τὸν ἵππον τοῦ Ἀρταγέρσου βαλὼν ὁ Κῦρος ἔτυχε , καὶ διήλασε παρὰ τὴν κλεῖδα διὰ τοῦ τραχήλου τὴν αἰχμήν .
τὸν μὲν οὖν Ἀρταγέρσην ἀποθανεῖν ὑπὸ τοῦ Κύρου σχεδὸν ἅπαντες ὁμολογοῦσι ·
περὶ δὲ τῆς αὐτοῦ Κύρου τελευτῆς ἐπεὶ Ξενοφῶν ἁπλῶς καὶ συντόμως , ἅτε δὴ μὴ παρὼν αὐτός , εἶπεν , οὐδὲν ἴσως κωλύει τὰ Δείνωνος ἰδίᾳ καὶ πάλιν τὰ Κτησίου διελθεῖν .
φησὶν οὖν ὁ μὲν Δείνων ὅτι τοῦ Ἀρταγέρσου πεσόντος εἰσελάσας βιαίως ὁ Κῦρος εἰς τοὺς προτεταγμένους τοῦ βασιλέως κατέτρωσεν αὐτοῦ τὸν ἵππον , ὁ δὲ ἀπερρύη Τηριβάζου δὲ ἀναβαλόντος αὐτὸν ἐπ ἄλλον ἵππον ταχὺ καὶ εἰπόντος , ὦ βασιλεῦ , μέμνησο τῆς ἡμέρας ταύτης ·
οὐ γὰρ ἀξία λήθης ἐστί , πάλιν ὁ Κῦρος ἐνσείσας τῷ ἵππῳ κατέβαλε τὸν Ἀρτοξέρξην .
πρὸς δὲ τὴν τρίτην ἐπέλασιν δυσανασχετήσας ὁ βασιλεὺς , καὶ εἰπὼν πρὸς τοὺς παρόντας ὡς βέλτιόν ἐστι μὴ ζῆν , ἀντεξήλαυνε τῷ Κύρῳ προπετῶς καὶ ἀπερισκέπτως εἰς ἐναντία βέλη φερομένῳ .
καὶ βάλλει μὲν αὐτὸς ἀκοντίῳ , βάλλουσι δὲ οἱ .
περὶ αὐτόν , πίπτει δὲ ὁ Κῦρος , ὡς μὲν ἔνιοι λέγουσι , πληγεὶς ὑπὸ τοῦ βασιλέως , ὡς δὲ ἕτεροί τινες , Καρὸς ἀνθρώπου πατάξαντος , ᾧ γέρας ἔδωκε τῆς πράξεως ταύτης ὁ βασιλεὺς ἀλεκτρυόνα χρυσοῦν ἐπὶ δόρατος ἀεὶ πρὸ τῆς τάξεως ἐν ταῖς στρατείαις κομίζειν 0 ·
καὶ γὰρ αὐτοὺς τοὺς Κᾶρας ἀλεκτρυόνας οἱ Πέρσαι διὰ τοὺς λόφους , οἷς κοσμοῦσι τὰ κράνη , προσηγόρευον .
ἡ δὲ Κτησίου διήγησις , ὡς ἐπιτεμόντι πολλὰ συντόμως ἀπαγγεῖλαι , τοιαύτη τίς ἐστι .
κῦρος ἀποκτείνας Ἀρταγέρσην ἤλαυνεν εἰς αὐτὸν βασιλέα τὸν ἵππον , καὶ αὐτὸς εἰς ἐκεῖνον , ἀμφότεροι σιωπῇ 0 1 ·
φθάνει δὲ βαλὼν Ἀριαῖος ὁ Κύρου φίλος βασιλέα , καὶ οὐκ ἔτρωσε ·
βασιλεὺς δὲ ἀφεὶς τὸ δόρυ Κύρου μὲν οὐκ ἔτυχε , Σατιφέρνην δέ , πιστὸν ἄνδρα Κύρῳ καὶ γενναῖον , ἔβαλε καὶ ἀπέκτεινε .
κῦρος δ ἐπ αὐτὸν ἐξακοντίσας διὰ τοῦ θώρακος ἔτρωσε τὸ στῆθος , ὅσον ἐνδῦναι δύο δακτύλους τὸ ἀκόντιον , πεσεῖν δὲ αὐτὸν ὑπὸ τῆς πληγῆς ἀπὸ τοῦ ἵππου .
φυγῆς δὲ καὶ ταραχῆς τῶν περὶ αὐτὸν γενομένης , ὁ μὲν ἀναστὰς μετ ὀλίγων , ἐν οἷς καὶ Κτησίας ἦν , λόφον τινὰ πλησίον καταλαβὼν ἡσύχαζε Κῦρον δὲ τοῖς πολεμίοις ἐνειλούμενον ὁ ἵππος ἐξέφερεν ὑπὸ θυμοῦ μακράν , ἤδη σκότους ὄντος ἀγνοούμενον ὑπὸ τῶν πολεμίων καὶ ζητούμενον ὑπὸ τῶν φίλων .
ἐπαιρόμενος δὲ τῇ νίκῃ καὶ μεστὸς ὢν ὁρμῆς καὶ θράσους διεξήλαυνε βοῶν , Ἐξίστασθε , πενιχροί .
τοῦτο δὲ περσιστὶ πολλάκις αὑτοῦ βοῶντος , οἱ μὲν ἐξίσταντο προσκυνοῦντες , ἀποπίπτει δὲ τῆς κεφαλῆς ἡ τιάρα τοῦ Κύρου .
καὶ παρατρέχων νεανίας Πέρσης ὄνομα Μιθριδάτης ἀκοντίῳ βάλλει τὸν κρόταφον αὑτοῦ παρὰ τὸν ὀφθαλμόν , ἀγνοῶν ὅστις εἴη .
πολὺ δὲ αἷμα τοῦ τραύματος ἐκβαλόντος ἰλιγγιάσας καὶ καρωθεὶς ὁ Κῦρος ἔπεσε , καὶ ὁ μὲν ἵππος ὑπεκφυγὼν ἐπλάζετο , τὸν δ ἐφίππειον πῖλον ἀπορρυέντα λαμβάνει τοῦ τὸν Κῦρον βαλόντος ἀκόλουθος αἵματος περίπλεω , τὸν δὲ Κῦρον ἐκ τῆς πληγῆς ἀναφέροντα χαλεπῶς καὶ μόλις εὐνοῦχοί τινες ὀλίγοι παρόντες ἐπεχείρουν ἐπ ἄλλον ἵππον ἀναθέσθαι καὶ σῴζειν .
ἀδυνάτως δ ἔχοντα καὶ δι αὑτοῦ προθυμούμενον βαδίζειν ὑπολαβόντες ἦγον , τῷ μὲν σώματι καρηβαροῦντα καὶ σφαλλόμενον , οἰόμενον δὲ νικᾶν ἀκούοντα τῶν φευγόντων ἀνακαλουμένων Κῦρον βασιλέα καὶ φείδεσθαι δεομένων .
ἐν δὲ τούτῳ Καύνιοί τινες ἄνθρωποι κακόβιοι καὶ ἄποροι καὶ ταπεινῶν ὑπουργημάτων ἕνεκα τῇ τοῦ βασιλέως στρατιᾷ παρακολουθοῦντες ἔτυχον συναναμιχθέντες ὡς φίλοις τοῖς περὶ τὸν Κῦρον .
ὡς δὲ μόλις 0 ·
συνεῖδον τὰ ἐπιθωρακίδια φοινικᾶ , λευκοῖς χρωμένων τῶν βασιλικῶν ἁπάντων , ἔγνωσαν πολεμίους ὄντας , εἷς οὖν ἐκείνων ἐτόλμησεν ἀγνοῶν ἐξόπισθεν βαλεῖν τὸν Κῦρον ἀκοντίῳ .
τῆς δὲ περὶ τὴν ἰγνύαν φλεβὸς ἀναρραγείσης πεσὼν ὁ Κῦρος ἅμα παίει πρός τινι λίθῳ τὸν τετρωμένον κρόταφον καὶ ἀποθνῄσκει , τοιοῦτος μὲν ὁ Κτησίου λόγος , ᾧ καθάπερ ἀμβλεῖ ξιφιδίῳ μόλις ἀναιρῶν τὸν ἄνθρωπον ἀνῄρηκεν 0 .
ἤδη δὲ αὐτοῦ τεθνηκότος Ἀρτασύρας ὁ βασιλέως ὀφθαλμὸς ἔτυχεν ἵππῳ παρεξελαύνων .
γνωρίσας οὖν τοὺς εὐνούχους ὀλοφυρομένους ἠρώτησε τὸν πιστότατον αὐτῶν , τίνα τοῦτον , ὦ Παρίσκα , κλαίεις παρακαθήμενος ;
ὁ δὲ εἶπεν οὐχ ὁρᾷς , ὦ Ἀρτασύρα , Κῦρον τεθνηκότα ;
θαυμάσας οὖν ὁ Ἀρτασύρας τῷ μὲν εὐνούχῳ θαρρεῖν παρεκελεύσατο καὶ φυλάττειν τὸν νεκρόν , αὐτὸς δὲ συντείνας πρὸς τὸν Ἀρτοξέρξην , ἀπεγνωκότα μὲν ἤδη τὰ πράγματα , κακῶς δὲ καὶ τὸ σῶμα διακείμενον ὑπό τε δίψης καὶ τοῦ τραύματος , χαίρων φράζει ὡς αὐτὸς ἴδοι τεθνηκότα Κῦρον .
ὁ δὲ πρῶτον μὲν εὐθὺς ὥρμησεν αὐτὸς ἰέναι , καὶ τὸν Ἀρτασύραν ἄγειν ἐκέλευσεν ἐπὶ τὸν τόπον ·
ἐπεὶ δὲ πολὺς ἦν λόγος τῶν Ἑλλήνων καὶ φόβος ὡς διωκόντων καὶ πάντα νικώντων καὶ κρατούντων , ἔδοξε πλείονας πέμψαι τοὺς κατοψομένους ·
καὶ τριάκοντα λαμπάδας ἔχοντες ἐπέμφθησαν .
αὐτῷ δὲ μικρὸν ἀπολείποντι τοῦ τεθνάναι διὰ τὸ διψῆν Σατιβαρζάνης ὁ εὐνοῦχος περιθέων ἐζήτει ποτόν οὐ γὰρ εἶχε τὸ χωρίον ὕδωρ , οὐ δὲ ἦν ἐγγὺς τὸ στρατόπεδον ·
μόλις οὖν ἐπιτυγχάνει τῶν Καυνίων ἐκείνων τῶν κακοβίων ἑνὸς ἐν ἀσκίῳ φαύλῳ διεφθαρμένον ὕδωρ καὶ πονηρὸν ἔχοντος , ὅσον ὀκτὼ κοτύλας καὶ λαβὼν τοῦτο καὶ κομίσας τῷ βασιλεῖ δίδωσιν .
ἐκπιόντα δὲ ἅπαν ἠρώτησεν εἰ μὴ πάνυ δυσχεραίνει τὸ ποτόν .
ὁ δὲ ὤμοσε τοὺς θεοὺς μή τε οἶνον ἡδέως οὕτως πώποτε πεπωκέναι μή τε ὕδωρ τὸ κουφότατον καὶ καθαρώτατον , ὥστε , ἔφη , τὸν δόντα σοι τοῦτο ἄνθρωπον , ἂν ἐγὼ μὴ δυνηθῶ ζητήσας ἀμείψασθαι , τοὺς θεοὺς εὔχομαι ποιῆσαι μακάριον καὶ πλούσιον .
ἐν δὲ τούτῳ προσήλαυνον οἱ τριάκοντα λαμπροὶ καί περιχαρεῖς , ἀναγγέλλοντες αὐτῷ τὴν ἀνέλπιστον εὐτυχίαν .
ἤδη δὲ καί πλήθει τῶν συντρεχόντων πάλιν πρὸς αὐτὸν καί συνισταμένων ἐθάρρει , καί κατέβαινεν ἀπὸ τοῦ λόφου φωτὶ πολλῷ περιλαμπόμενος .
ὡς δὲ ἐπέστη τῷ νεκρῷ , καὶ κατὰ δή τινα νόμον Περσῶν ἡ δεξιὰ χεὶρ ἀπεκόπη καί ἡ κεφαλὴ τοῦ σώματος , ἐκέλευσε τὴν κεφαλὴν αὑτῷ κομισθῆναι καί τῆς κόμης δραξάμενος οὔσης βαθείας καί λασίας ἐπεδείκνυε τοῖς ἀμφιδοξοῦσιν ἔτι καί φεύγουσιν 0 .
οἱ δὲ ἐθαύμαζον καί προσεκύνουν , ὥστε ταχὺ μυριάδας ἑπτὰ περὶ αὐτὸν γενέσθαι καί συνεισελάσαι πάλιν εἰς τὸ στρατόπεδον .
ἐξεληλάκει δέ , ὡς ὁ Κτησίας φησίν , ἐπὶ τὴν μάχην τεσσαράκοντα μυριάσιν ·
οἱ δὲ περὶ Δείνωνα καὶ Ξενοφῶντα πολὺ πλείονας γενέσθαι λέγουσι τὰς μεμαχημένας .
ἀριθμὸν δὲ νεκρῶν ὁ Κτησίας ἐνακισχιλίους ἀνενεχθῆναί φησι πρὸς τὸν Ἀρτοξέρξην , αὐτῷ δὲ δισμυρίων οὐκ ἐλάττους φανῆναι τοὺς κειμένους , ταῦτα μὲν οὖν ἔχει διαμφισβήτησιν ·
ἐκεῖνο δὲ τοῦ Κτησίου λαμπρὸν ἤδη ψεῦσμα , τὸ πεμφθῆναι φάναι πρὸς τοὺς Ἕλληνας αὐτὸν μετὰ Φαλίνου τοῦ Ζακυνθίου καί τινων ἄλλων 0 .
ὁ γὰρ Ξενοφῶν ἠπίστατο συνδιατρίβοντα βασιλεῖ Κτησίαν ·
μέμνηται γὰρ ι αὐτοῦ καί τοῖς βιβλίοις τούτοις ἐντετυχηκὼς δῆλός ἐστιν οὐκ ἂν οὖν ἐλθόντα καί λόγων τοσούτων ἑρμηνέα γενόμενον παρῆκεν ἀνώνυμον , Φαλῖνον δὲ τὸν Ζακύνθιον ὠνόμαζεν .
ἀλλὰ δαιμονίως ὁ Κτησίας , ὡς ἔοικε , φιλότιμος ὢν καί οὐχ ἧττον φιλολάκων καί φιλοκλέαρχος ἀεί τινας ἐν τῇ διηγήσει χώρας ἑαυτῷ δίδωσιν , ἐν αἷς γενόμενος πολλὰ καί καλὰ μεμνήσεται Κλεάρχου καί τῆς Λακεδαίμονος .
μετὰ δὲ τὴν μάχην δῶρα κάλλιστα μὲν ἐξέπεμψε καὶ μέγιστα τῷ Ἀρταγέρσου παιδὶ τοῦ πεσόντος ὑπὸ Κύρου , καλῶς δὲ καὶ Κτησίαν καὶ τοὺς ἄλλους ἐτίμησε .
τὸν δὲ Καύνιον ἐκεῖνον ἐξ ἐξανευρών , ὃς ἐπέδωκε τὸ ἀσκίον , ἐξ ἀδόξου καὶ πένητος ἔντιμον καὶ πλούσιον ἐποίησεν ·
ἦν δέ τις ἐπιμέλεια καὶ περὶ τὰς τῶν ἐξαμαρτόντων δικαιώσεις .
ἀρβάκην μὲν γάρ τινα Μῆδον ἐν τῇ μάχῃ πρὸς Κῦρον φυγόντα καὶ πάλιν ἐκείνου πεσόντος μεταστάντα , δειλίαν καὶ μαλακίαν καταγνούς , οὐ προδοσίαν οὐ δὲ κακόνοιαν , ἐκέλευσε γυμνὴν ἀναλαβόντα πόρνην περιβάδην ἐπὶ τοῦ τραχήλου δι ἡμέρας ὅλης ἐν ἀγορᾷ περιφέρειν ·
ἑτέρου δὲ πρὸς τῷ μεταστῆναι ψευσαμένου καταβαλεῖν δύο τῶν πολεμίων , προσέταξε διαπεῖραι τρισὶ βελόναις τὴν γλῶτταν .
οἰόμενος δὲ καὶ βουλόμενος δοκεῖν καὶ λέγειν πάντας ἀνθρώπους ὡς αὐτὸς ἀπεκτόνοι Κῦρον , Μιθριδάτῃ τε τῷ βαλόντι πρώτῳ Κῦρον ἐξέπεμψε δῶρα καὶ λέγειν ἐκέλευσε τοὺς διδόντας ὡς τούτοις σε τιμᾷ ὁ βασιλεύς ὅτι τὸν ἐφίππειον Κύρου πῖλον εὑρὼν ἀνήνεγκας ·
τοῦ δὲ Καρός , ὑφ οὗ τὴν ἰγνύαν πληγεὶς ὁ Κῦρος ἔπεσε , καὶ αὐτοῦ δωρεὰν αἰτοῦντος , ἐκέλευσεν εἰπεῖν τοὺς διδόντας ὅτι σοὶ ταῦτα δίδωσιν βασιλεύς εὐαγγελίων δευτερεῖα πρῶτος γὰρ Ἀρτασύρας , μετ ἐκεῖνον δὲ σύ τὴν Κύρου τελευτὴν ἀπήγγειλας 0 .
ὁ μὲν οὖν Μιθριδάτης ἀπῆλθε σιωπῇ λυπούμενος τὸν δὲ ἄθλιον Κᾶρα κοινόν τι πάθος ἐξ ἀβελτερίας κατέσχε .
διαφθαρεὶς γὰρ ὑπὸ τῶν παρόντων , ὡς ἔοικεν , ἀγαθῶν , καὶ ἀναπεισθεὶς εὐθὺς ἀντιποιεῖσθαι τῶν ὑπὲρ αὐτόν , οὐκ ἠξίου τὰ δοθέντα μισθὸν εὐαγγελίων ἔχειν , ἀλλ ἠγανάκτει μαρτυρόμενος καὶ βοῶν ὅτι Κῦρον οὐδεὶς ἕτερος , ἀλλ αὐτὸς ἀπεκτόνοι , καὶ τὴν δόξαν ἀδίκως ἀποστεροῖτο , ταῦτα δὲ ἀκούσας ὁ βασιλεύς σφόδρα παρωξύνθη καὶ τὴν κεφαλὴν ἐκέλευσεν ἀποτεμεῖν τοῦ ἀνθρώπου .
παροῦσα δ ἡ μήτηρ , μὴ σύ γε , εἶπεν , οὕτω τὸν Κᾶρα τοῦτον , ὦ βασιλεῦ , τὸν ὄλεθρον ἀπαλλάξῃς , ἀλλὰ παρ ἐμοῦ τὸν ἄξιον ἀπολήψεται μισθὸν ὧν τολμᾷ λέγειν ἐπιτρέψαντος δὲ τοῦ βασιλέως ἐκέλευσε τοὺς ἐπὶ τῶν τιμωριῶν ἡ Παρύσατις λαβόντας τὸν ἄνθρωπον ἐφ ἡμέρας δέκα στρεβλοῦν , εἶτα τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐξορύξαντας εἰς τὰ ὦτα θερμὸν ἐντήκειν χαλκὸν ἕως ἀποθάνῃ .
κακῶς δὲ ἀπώλετο καὶ Μιθριδάτης μετ ὀλίγον χρόνον ἐκ τῆς αὐτῆς ἀβελτερίας .
κληθεὶς γὰρ ἐπὶ δεῖπνον ἔνθα καὶ βασιλέως καὶ τῆς μητρὸς εὐνοῦχοι παρῆσαν , ἧκεν ἐσθῆτι καὶ χρυσῷ κεκοσμημένος οἷς ἔλαβε παρὰ βασιλέως .
ἐπεὶ δὲ εἰς τὸ πίνειν ἀφίκοντο , λέγει πρὸς αὐτὸν ὁ μέγιστον δυνάμενος τῶν Παρυσάτιδος εὐνούχων ὡς καλὴν μὲν ἐσθῆτά σοι ταύτην , ὦ Μιθριδάτα , ὁ βασιλεὺς δέδωκε , καλὰ δὲ στρεπτὰ καὶ ψέλια 0 ·
πολλοῦ δὲ ἄξιος ὁ ἀκινάκης 0 .
ἦ μακάριόν σε καὶ περίβλεπτον ἅπασι πεποίηκεν .
ἤδη δὲ μεθύων ὁ Μιθριδάτης , τί δὲ ταῦτα ἔστιν , εἶπεν , ὦ Σπαραμίζη ;
μειζόνων γὰρ ἐγὼ καὶ καλλιόνων βασιλεῖ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἄξιον ἐμαυτὸν παρέσχον .
καὶ ὁ Σπαραμίζης ἐπιμειδιάσας , φθόνος μὲν οὐδεὶς , ὦ Μιθριδάτα , εἶπεν ἐπεὶ δέ φασιν Ἕλληνες οἶνον καὶ ἀλήθειαν εἶναι , τί λαμπρὸν , ὦ τᾶν , ἢ μέγα , πῖλον εὑρεῖν ἵππου περιρρυέντα καὶ τοῦτον ἀνενεγκεῖν 0 ;
ταῦτα δὲ οὐκ ἀγνοῶν τὸ ἀληθὲς ἔλεγεν , ἀλλὰ βουλόμενος ἐκκαλύψαι πρὸς τοὺς παρόντας ὑπεκίνει τὴν κουφότητα τοῦ ἀνθρώπου λάλου καὶ ἀκρατοῦς γεγονότος διὰ τὸν οἶνον .
εἶπεν οὖν μὴ κατασχών ὑμεῖς μὲν , ὅ τι βούλεσθε , πίλους λέγετε καὶ φλυάρους ·
ἐγὼ δὲ ὑμῖν λέγω διαρρήδην ὑπὸ ταύτης ἀνῃρῆσθαι Κῦρον τῆς χειρός , οὐ γὰρ ὡς Ἀρταγέρσης ἠκόντισα κενὸν καὶ μάταιον , ἀλλὰ τοῦ μὲν ὀφθαλμοῦ μικρὸν ἥμαρτον , τὸν δὲ κροτάφου τυχὼν καὶ διελάσας κατέβαλον τὸν ἄνδρα καὶ τέθνηκεν ὑπ ἐκείνου τοῦ τραύματος 0 ·
οἱ μὲν οὖν ἄλλοι τὸ τέλος ἤδη τοῦ Μιθριδάτου καὶ τὴν κακοδαιμονίαν ὁρῶντες εἰς τὴν γῆν ἔκυψαν ὁ δ ἑστιῶν αὐτούς , ὦτᾶν , ἔφη , Μιθριδάτα , πίνωμεν ἐν τῷ παρόντι καὶ ἐσθίωμεν τὸν βασιλέως δαίμονα προσκυνοῦντες , λόγους δὲ μείζους ἢ καθ ἡμᾶς ἐάσωμεν 0 .
ἐκ τούτου τῇ μὲν Παρυσάτιδι φράζει τὸν λόγον ὁ εὐνοῦχος , ἐκείνη δὲ βασιλεῖ βασιλεὺς δὲ ἠγανάκτησεν ὥσπερ ἐξελεγχόμενος καὶ τὸ κάλλιστον καὶ ἥδιστον ἀπολλύων τῆς νίκης , ἐβούλετο γὰρ βαρβάρους ἅπαντας πεπεῖσθαι καὶ Ἕλληνας ὡς ἐν ταῖς ἐξελάσεσι καὶ συμπλοκαῖς δοὺς καὶ λαβὼν πληγήν ἐτρώθη μὲν αὐτός , ἔκτεινε δὲ ἐκεῖνον , ἐκέλευσεν οὖν τὸν Μιθριδάτην ἀποθανεῖν σκαφευθέντα .
τὸ δὲ σκαφευθῆναι τοιοῦτόν ἐστι ·
σκάφας δύο πεποιημένας ἐφαρμόζειν ἀλλήλαις λαβόντες , εἰς τὴν ἑτέραν κατακλίνουσι τὸν κολαζόμενον ὕπτιον ·
εἶτα τὴν ἑτέραν ἐπάγοντες καὶ συναρμόζοντες , ὥστε τὴν κεφαλὴν καὶ τὰς χεῖρας ἔξω καὶ τοὺς πόδας ἀπολαμβάνεσθαι , τὸ δὲ ἄλλο σῶμα πᾶν ἀποκεκρύφθαι , διδόασιν ἐσθίειν τῷ ἀνθρώπῳ , κ ἂν μὴ θέλῃ , προσβιάζονται κεντοῦντες τὰ ὄμματα ·
φαγόντι δὲ πιεῖν μέλι καὶ γάλα συγκεκραμένον ἐγχέουσιν εἰς τὸ στόμα καὶ κατὰ τοῦ προσώπου καταχέουσιν .
εἶτα πρὸς τὸν ἥλιον ἀεὶ στρέφουσιν ἐναντία τὰ ὄμματα , καὶ μυιῶν προσκαθημένων πλῆθος πᾶν ἀποκρύπτεται τὸ πρόσωπον , ἐντὸς δὲ ποιοῦντος ὅσα ποιεῖν ἀναγκαῖόν ἐστιν ἐσθίοντας ἀνθρώπους καὶ πίνοντας , εὐλαὶ καὶ σκώληκες ὑπὸ φθορᾶς καὶ σηπεδόνος ἐκ τοῦ περιττώματος ἀναζέουσιν , ὑφ ὧν ἀναλίσκεται τὸ σῶμα διαδυομένων εἰς τὰ ἐντός .
ὅταν γὰρ ἤδη φανερὸς ᾖ τεθνηκὼς ὁ ἄνθρωπος , ἀφαιρεθείσης τῆς ἐπάνω σκάφης ὁρῶσι τὴν μὲν σάρκα κατεδηδεσμένην , περὶ δὲ τὰ σπλάγχνα τοιούτων θηρίων ἑσμοὺς ἐσθιόντων καὶ προσπεφυκότων .
οὕτως ὁ Μιθριδάτης ἑπτακαίδεκα ἡμέρας φθειρόμενος μόλις ἀπέθανε .
λοιπὸς δ ἦν τῇ Παρυσάτιδι σκοπὸς ὁ τὴν κεφαλὴν ἀποτεμὼν καὶ τὴν χεῖρα τοῦ Κύρου Μασαβάτης , βασιλέως εὐνοῦχος , ὡς οὖν αὐτὸς οὐδεμίαν καθ ἑαυτοῦ λαβὴν παρεδίδου , τοιοῦτον ἐπιβουλῆς τρόπον ἡ Παρύσατις συνέθηκεν .
ἦν τά τε ἀλλὰ θυμόσοφος γυνὴ καὶ δεινὴ κυβεύειν διὸ καὶ βασιλεῖ πρὸ τοῦ πολέμου πολλάκις συνεκύβευε μετὰ δὲ τὸν πόλεμον διαλυθεῖσα πρὸς αὐτόν οὐκ ἔφευγε τὰς φιλοφροσύνας , ἀλλὰ καὶ συνέπαιζε καὶ τῶν ἐρωτικῶν ἐκοινώνει συμπράττουσα καὶ παροῦσα , καὶ ὅλως μικρότατον αὐτοῦ τῇ Στατείρᾳ μετεδίδου χρῆσθαι καὶ συνεῖναι , μισοῦσά τε μάλιστα πάντων ἐκείνην καὶ μέγιστον αὐτὴ βουλομένη δύνασθαι .
λαβοῦσα δή ποτε τὸν Ἀρτοξέρξην ὡρμημένον ἀλύειν σχολῆς οὔσης πρ οὐκαλεῖτο περὶ χιλίων δαρεικῶν κυβεῦσαι ·
καὶ κυβεύοντα περιεῖδε νικῆσαι καὶ τὸ χρυσίον ἀπέδωκε , προσποιουμένη δὲ ἀνιᾶσθαι καὶ φιλονεικεῖν ἐκέλευσεν αὖθις ἐξ ἀρχῆς περὶ εὐνούχου διακυβεῦσαι ·
κ ἀκεῖνος ὑπήκουσε .
ποιησάμενοι δὲ συνθήκας πέντε μὲν ἑκάτερον ὑπεξελέσθαι τοὺς πιστοτάτους , ἐκ δὲ τῶν λοιπῶν ὃν ἂν ὁ νικῶν ἕληται , δοῦναι τὸν ἡττώμενον , ἐπὶ τούτοις ἐκύβευον .
σφόδρα δὴ γενομένη πρὸς τῷ πράγματι καὶ σπουδάσασα περὶ τὴν παιδιάν , εὖ δέ πως αὐτῇ καὶ τῶν κύβων πεσόντων , νικήσασα λαμβάνει τὸν Μασαβάτην οὐ γὰρ ἦν ἐν τοῖς ὑπεξῃρημένοις 0 .
καὶ πρὶν ἐν ὑποψίᾳ , γενέσθαι βασιλέα τοῦ πράγματος ἐγχειρίσασα τοῖς ἐπὶ τῶν τιμωριῶν προσέταξεν ἐκδεῖραι ζῶντα , καὶ τὸ μὲν σῶμα πλάγιον διὰ τριῶν σταυρῶν ἀναπῆξαι , τὸ δὲ δέρμα χωρὶς διαπατταλεῦσαι .
γενομένων δὲ τούτων καὶ βασιλέως χαλεπῶς φέροντος καὶ παροξυνομένου πρὸς αὐτήν , εἰρωνευομένη μετὰ γέλωτος , ὡς ἡδύς , ἔφασκεν , εἶ καὶ μακάριος , εἰ χαλεπαίνεις διὰ γέροντα πονηρὸν εὐνοῦχον , ἐγὼ δὲ χιλίους ἐκκυβευθεῖσα δαρεικοὺς σιωπῶ καὶ στέργω 0 1 .
βασιλεὺς μὲν οὖν ἐφ οἷς ἐξηπατήθη μεταμελόμενος ἡσυχίαν ἦγεν , ἡ δὲ Στάτειρα καὶ πρὸς τ ἆλλα φανερῶς ἠναντιοῦτο καὶ τούτοις ἐδυσχέραινεν , ὡς ἄνδρας εὐνούχους καὶ πιστοὺς βασιλεῖ διὰ Κῦρον ὠμῶς καὶ παρανόμως ἀπολλυούσης αὐτῆς .