Ericu950/Stoicheia-meter-silver huggingface dataset:
ἐπεὶ δὲ εἰς τ αὐτὸ παρεγένετο τοῖς ἱερεῦσι , διαβὰς πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ συλλόγου ἐπὶ θρόνου τινὸς ἐκάθισεν , ὅσπερ αὐτῷ κατεσκεύαστο ·
καὶ ἡ σύνοδος καθῆσθαι ἐκελεύσθη .
παρεσκεύαστο γὰρ ἑκατέρωθεν βάθρα πολλὰ παρεκτεινόμενα τοῖς τοίχοις τοῦ βασιλείου οἴκου ·
μέγιστος δὲ ἦν οὗτος καὶ τοὺς ἄλλους ὑπερφέρων .
καθεζομένων δὲ αὐτῶν ἀναστὰς Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου λόγον τινὰ τῷ βασιλεῖ προσεφώνησε καὶ δι αὐτὸν τῷ θεῷ χαριστήριον ὕμνον .
παυσαμένου δὲ αὐτοῦ καὶ σιγῆς γενομένης πάντων μὲν ἕνεκεν , ἔφη ὁ βασιλεύς , τῷ θεῷ τὴν χάριν ἔχω , οὐχ ἥκιστα δὲ τὸν ὑμέτερον σύλλογον ὁρῶν , ὦ φίλοι .
καί μοι κρεῖττον εὐχῆς ἀπέβη τοσούτους ἱερέας Χριστοῦ εἰς τ αὐτὸν ἀγαγεῖν .
βουλοίμην δ ἂν ὁμόφρονας ὑμᾶς θεάσασθαι καὶ συμφώνου γνώμης κοινωνούς , ἐπεὶ παντὸς κακοῦ χαλεπώτερον ἡγοῦμαι τὴν ἐκκλησίαν τοῦ θεοῦ στασιάζειν .
ὅτε οὖν ἠγγέλθη ὧν οὐκ ὤφελον ἀκοῦσαι , σφόδρα τὴν ψυχὴν ἠνιάθην , διχονοεῖν ὑμᾶς πυθόμενος , οὓς ἥκιστα προσῆκε θεοῦ λειτουργοὺς ὄντας καὶ βραβευτὰς εἰρήνης .
καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἱερὰν ὑμῶν συνεκρότησα σύνοδον ·
βασιλεύς τε ὢν καὶ συνθεράπων ὑμέτερος χάριν αἰτῶ λαβεῖν ἀρεστὴν θεῷ τῷ κοινῷ δεσπότῃ ἐμοί τε λαβεῖν καὶ ὑμῖν δοῦναι πρέπουσαν .
ἡ δέ ἐστι προενεγκεῖν εἰς μέσον τὰ αἴτια τῆς ἀμφισβητήσεως καὶ ὁμόφρον καὶ εἰρηναῖον αὐτοῖς ἐπιθεῖναι τέλος , ὥστε με σὺν ὑμῖν τοῦτο τὸ τρόπαιον ἀναστῆσαι κατὰ τοῦ φθονεροῦ δαίμονος , ὃς τῶν ἀλλοφύλων καὶ τυράννων ἐκποδὼν γενομένων ταυτηνὶ τὴν ἐμφύλιον στάσιν ἤγειρε , νεμεσήσας τοῖς ἡμετέροις ἀγαθοῖς .
τοιαῦτα τῇ Ῥωμαίων φωνῇ τοῦ βασιλέως εἰπόντος παρεστώς τις ἡρμήνευεν .
ἐκ τούτου δὲ ἡ περὶ τοῦ δόγματος διάλεξις ἐκινήθη τοῖς ἱερεῦσι .
σχολῇ δὲ καὶ μάλα ἀνεξικάκως ἠκροᾶτο ὁ βασιλεὺς τῶν ἑκατέρωθεν λόγων ·
καὶ τοῖς μὲν εὖ λέγουσιν ἐτίθετο , τοὺς δὲ φιλονικοῦντας μετετίθει τῆς ἔριδος , πράως ἑκάστῳ διαλεγόμενος , ὡς ἀκούειν ἠπίστατο , καθότι οὐ δὲ τῆς Ἑλλήνων γλώττης ἀπείρως εἶχε .
τὸ δὴ τελευταῖον συνέβησαν ἀλλήλοις πάντες οἱ ἱερεῖς καὶ ὁμοούσιον εἶναι τῷ πατρὶ τὸν υἱὸν ἐψηφίσαντο .
μόνοι δὲ τὰ μὲν πρῶτα δέκα καὶ ἑπτὰ λέγονται τὴν Ἀρείου δόξαν ἐπαινέσαι , παραχρῆμα δὲ καὶ τούτων οἱ πλείους πρὸς τὸ κοινῇ δόξαν μετέθεντο .
ταύτῃ δὲ τῇ γνώμῃ καὶ ὁ βασιλεὺς ἐπεψηφίσατο συμβαλὼν θειόθεν αὐτὴν δεδοκιμάσθαι τὴν συμφωνίαν τοῦ συλλόγου .
ὑπερορίῳ τε φυγῇ ζημιωθήσεσθαι προηγόρευσε τὸν ἐναντίον τῶν δεδογμένων ἐρχόμενον , ὡς διαφθείροντα τοὺς θείους ὅρους .
ἵνα δὲ καὶ εἰς τὸν ἑξῆς χρόνον βέβαιον καὶ δῆλον τοῖς ἐσομένοις ὑπάρχῃ τὸ σύμβολον τῆς τότε συναρεσάσης πίστεως , ἀναγκαῖον ᾠήθην εἰς ἀπόδειξιν τῆς ἀληθείας αὐτὴν τὴν περὶ τούτων γραφὴν παραθέσθαι ·
εὐσεβῶν δὲ φίλων καὶ τὰ τοιαῦτα ἐπιστημόνων οἷα δὴ μύσταις καὶ μυσταγωγοῖς μόνοις δέον τάδε λέγειν καὶ ἀκούειν ὑφηγουμένων ἐπῄνεσα τὴν βουλήν  οὐ γὰρ ἀπεικὸς καὶ τῶν ἀμυήτων τινὰς τῇδε τῇ βίβλῳ ἐντυχεῖν  , ὡς ἔνι δὴ τῶν ἀπορρήτων ἃ χρὴ σιωπᾶν ἀποκρυψάμενος 0 ·
ὡς δὲ μὴ πάμπαν ἀγνοεῖν τὰ δόξαντα τῇ συνόδῳ , ἰστέον  δὲ  ὅτι τὸν μὲν υἱὸν ὁμοούσιον εἶναι τῷ πατρὶ ἀπεφήναντο 0 ·
τοὺς δὲ λέγοντας ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν καὶ πρὶν γεννηθῆναι οὐκ ἦν καὶ ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο ἢ ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως ἢ οὐσίας , ἢ τρεπτὸν ἢ ἀλλοιωτόν , ἀπεκήρυξαν καὶ τῆς καθόλου ἐκκλησίας ἀλλοτρίους ἐψηφίσαντο .
ταύτην δὲ τὴν γραφὴν ἐπῄνεσαν Εὐσέβιός τε ὁ Νικομηδείας καὶ Θεόγνιος ὁ Νικαίας , Μάρις τε ὁ Χαλκηδόνος καὶ Πατρόφιλος ὁ Σκυθοπόλεως καὶ Σεκοῦνδος ὁ Πτολεμαΐδος τῆς Λιβύης .
Εὐσέβιος δὲ ὁ Παμφίλου μικρὸν ἐπισχὼν ἐπεσκέψατο ταύτην καὶ ἐπῄνεσεν .
ἡ δὲ σύνοδος ἀπεκήρυξεν Ἄρειον καὶ τοὺς ὁμοίως αὐτῷ φρονοῦντας ·
ἀλεξανδρείας τε μὴ ἐπιβαίνειν αὐτὸν ἐψηφίσαντο .
οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὰς λέξεις τῆς αὐτοῦ δόξης ἀπεκήρυξαν καὶ τὸ βιβλίον ὃ περὶ ταύτης συντάξας Θαλίαν ἐπέγραψε .
τούτου δὲ τοῦ συντάγματος , ὡς ἐπυθόμην  οὐ γὰρ ἐνέτυχον  , διαλελυμένος τίς ἐστιν ὁ χαρακτήρ , ὡς ἐμφερὴς εἶναι τῇ χαυνότητι τοῖς Σωτάδου ᾄσμασιν .
ἰστέον μέντοι ὡς τῇ Ἀρείου καθαιρέσει οὔ τε ἔθεντο οὔ τε ὑπέγραψαν Εὐσέβιος ὁ Νικομηδείας καὶ Θεόγνιος ὁ Νικαεύς , καίπερ τῇ γραφῇ τῆς πίστεως συναινέσαντες .
ὁ δὲ βασιλεὺς Ἄρειον μὲν ὑπερορίῳ φυγῇ ἐζημίωσε ·
καὶ τοῖς πανταχῇ ἐπισκόποις καὶ λαοῖς νομοθετῶν ἔγραψεν ἀσεβεῖς ἡγεῖσθαι αὐτόν τε καὶ τοὺς αὐτοῦ ὁμόφρονας καὶ πυρὶ παραδιδόναι , εἴ τι αὐτῶν εὑρίσκοιτο σύγγραμμα , ὥστε μή τε αὐτοῦ μή τε τοῦ δόγματος , οὗ εἰσηγήσατο , ὑπόμνημα φέρεσθαι .
εἰ δέ τις φωραθείη κρύπτων καὶ μὴ παραχρῆμα καταμηνύσας ἐμπρήσῃ , θάνατον εἶναι τὴν ζημίαν καὶ τιμωρίαν εἰς κεφαλήν 0 .
καὶ ἄλλας δὲ κατὰ πόλιν ἐπιστολὰς διεπέμψατο κατὰ Ἀρείου καὶ τῶν ὁμοδόξων αὐτοῦ .
Εὐσέβιον δὲ καὶ Θεόγνιον φεύγειν προσέταξεν ἃς ἐπεσκόπουν πόλεις ·
τῇ δὲ Νικομηδέων ἐκκλησίᾳ ἔγραψεν ἔχεσθαι τῆς πίστεως ἣν ἡ σύνοδος παρέδωκεν , ὀρθοδόξους δὲ προβάλλεσθαι ἐπισκόπους καὶ τούτοις πείθεσθαι , τῶν δὲ λήθῃ παραδοῦναι τὴν μνήμην ·
τοὺς δὲ ἐπαινεῖν ἢ τὰ αὐτῶν φρονεῖν ἐπιχειροῦντας ἠπείλησε τιμωρεῖσθαι .
ἐν τούτοις δὲ τοῖς γράμμασι καὶ ἄλλως ἀπεχθάνεσθαι πρὸς Εὐσέβιον ἐδήλου ὡς πρότερον ἤδη τὰ τοῦ τυράννου φρονήσαντα καὶ αὐτῷ ἐπιβουλεύσαντα .
κατὰ ταῦτα μὲν οὖν τὰ βασιλέως γράμματα ἀφῃρέθησαν ὧν εἶχον ἐκκλησιῶν Εὐσέβιός τε καὶ Θεόγνιος .
παραλαμβάνει δὲ τὴν Νικομηδέων Ἀμφίων , Χρῆστος δὲ τὴν Νικαίας 0 .
παυσαμένης δὲ τῆς ἐπὶ τῷ δόγματι ζητήσεως ἔδοξε τῇ συνόδῳ καὶ τὴν πασχαλίαν ἑορτὴν ἅπαντας κατὰ τὸν αὐτὸν ἐπιτελεῖν καιρόν .
λέγεται δὲ τὸν βασιλέα τῆς πάντων Χριστιανῶν ὁμονοίας προνοοῦντα καὶ Ἀκέσιον , ὃς ἐπίσκοπος ἦν τῆς Ναυατιανῶν ἐκκλησίας , ἐπὶ τὴν σύνοδον καλέσαι καὶ τὸν περὶ τῆς πίστεως καὶ τῆς ἑορτῆς ἐπιδεῖξαι ὅρον ἤδη  δὲ  βεβαιωθέντα ταῖς τῶν ἐπισκόπων ὑπογραφαῖς , πυθέσθαι τε εἰ καὶ αὐτὸς τούτοις συναινεῖ ·
τὸν δὲ φάναι μηδὲν ὡρίσθαι καινόν , καὶ ἐπαινέσαι τὸ τῇ συνόδῳ δόξαν 0 ·
οὕτω γὰρ καὶ αὐτὸν ἐξ ἀρχῆς παρειληφέναι πιστεύειν τε καὶ ἑορτάζειν .
τί οὖν , ἔφη ὁ βασιλεύς , ὁμοίως φρονῶν χωρίζῃ τῆς κοινωνίας ;
τοῦ δὲ προφέροντος τὴν ἐπὶ Δεκίου Ναυάτῳ καὶ Κορνηλίῳ συμβᾶσαν διαφοράν , καὶ ὡς μετὰ τὸ βάπτισμα κοινωνίας οὐκ ἀξιοῖ μυστηρίων τοὺς ἁμαρτίας ἐνόχους , ἣν πρὸς θάνατον καλοῦσιν αἱ θεῖαι γραφαί  θεοῦ γὰρ ἐξουσίας μόνου , οὐχ ἱερέων ἠρτῆσθαι τὴν ἄφεσιν  ὑπολαβὼν ὁ βασιλεὺς εἶπεν 0 ·
ὦ Ἀκέσιε , κλίμακα θὲς καὶ μόνος εἰς οὐρανοὺς ἀνάβηθι .
ταῦτα δὲ οἶμαι εἰπεῖν τὸν βασιλέα πρὸς Ἀκέσιον οὐκ ἐπαινοῦντα , ἀλλ ὅτι ἄνθρωποι ὄντες ἀναμαρτήτους σφᾶς εἶναι νομίζουσιν .
ἡ δὲ σύνοδος ἐπανορθῶσαι τὸν βίον σπουδάζουσα τῶν περὶ τὰς ἐκκλησίας διατριβόντων ἔθετο νόμους οὓς κανόνας ὀνομάζουσιν .
ἐν δὲ τῷ περὶ τούτου βουλεύεσθαι τοῖς μὲν ἄλλοις ἐδόκει νόμον ἐπεισάγειν ἐπισκόπους καὶ πρεσβυτέρους διακόνους τε καὶ ὑποδιακόνους μὴ συγκαθεύδειν ταῖς γαμεταῖς , ἃς πρὶν ἱερᾶσθαι ἠγάγοντο .
ἀναστὰς δὲ ἐν μέσῳ Παφνούτιος ὁ ὁμολογητὴς ἀντεῖπε τίμιόν τε τὸν γάμον ἀποκαλῶν σωφροσύνην τε τὴν πρὸς τὰς ἰδίας γαμετὰς συνουσίαν ·
συνεβούλευσέν τε τῇ συνόδῳ μὴ τοιοῦτον θέσθαι νόμον ·
χαλεπὸν γὰρ εἶναι τὸ πρᾶγμα φέρειν 0 ·
ἴσως δὲ καὶ αὐτοῖς καὶ ταῖς τούτων γαμεταῖς τοῦ μὴ σωφρονεῖν αἰτία γενήσεται ·
κατὰ δὲ τὴν ἀρχαίαν τῆς ἐκκλησίας παράδοσιν τοὺς μὲν ἀγάμους τοῦ ἱερατικοῦ τάγματος κοινωνήσαντας μηκέτι γαμεῖν , τοὺς δὲ μετὰ γάμον ὧν ἔχουσι γαμετῶν μὴ χωρίζεσθαι 0 .
καὶ ταῦτα μὲν ὁ Παφνούτιος , καίπερ ἄπειρος ὢν γάμου , εἰσηγήσατο .
ἐπῄνεσε δὲ καὶ ἡ σύνοδος τὴν βουλὴν καὶ περὶ τούτου οὐδὲν ἐνομοθέτησεν , ἀλλὰ τῇ ἑκάστου γνώμῃ τὸ πρᾶγμα , οὐκ ἐν ἀνάγκῃ ἔθετο .
περὶ δὲ τῶν ἄλλων , ᾗπερ αὐτῇ καλῶς ἔχειν ἐδόκει , νόμους ἀνεγράψατο , καθ  οὓς πολιτεύεσθαι προσήκει τὰ τῆς ἐκκλησίας πράγματα .
ἀλλὰ τούτοις μέν , εἴ τῳ φίλον , ῥᾴδιον ἐντυχεῖν παρὰ πολλοῖς φερομένοις 0 1 .
ἐξετασθέντων δὲ καὶ τῶν κατὰ Μελίτιον ἀνὰ τὴν Αἴγυπτον συμβάντων κατεδίκασεν αὐτὸν ἡ σύνοδος ἐν τῇ Λυκῷ διατρίβειν ψιλὸν ὄνομα ἐπισκοπῆς ἔχοντα , τοῦ δὲ λοιποῦ μή τε ἐν πόλει μή τε ἐν κώμῃ χειροτονεῖν ·
τοὺς δὲ ἤδη παρ  αὐτοῦ καταστάντας κοινωνεῖν καὶ λειτουργεῖν , δευτερεύειν δὲ ταῖς τιμαῖς τῶν ἐν ἑκάστῃ ἐκκλησίᾳ καὶ παροικίᾳ κληρικῶν .
ἐπαναβαίνειν δὲ ταῖς τάξεσι τῶν προτελευτώντων , εἰ ψήφῳ τοῦ πλήθους ἄξιοι φανεῖεν , ἐπιχειροτονοῦντος τοῦ ἐπισκόπου τῆς Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίας 0 ·
μὴ ἐξεῖναι δὲ αὐτοῖς ἐπιλέγεσθαι κατὰ γνώμην ἰδίαν οὓς ἂν ἐθέλωσιν .
ἐφάνη δὲ τοῦτο τῇ συνόδῳ δίκαιον , λογιζομένῃ τὸ προπετὲς καὶ ἕτοιμον εἰς χειροτονίαν Μελιτίου καὶ τῶν τὰ αὐτὰ φρονούντων , ὥστε καὶ Πέτρου τοῦ μαρτυρήσαντος , ἡνίκα ἡγεῖτο τῆς Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίας , φεύγοντος διὰ τὸν τότε διωγμόν , τὰς διαφερούσας αὐτῷ χειροτονίας ὑφήρπασε .
τούτων ὧδε δοξάντων τῇ συνόδῳ ξυνηνέχθη κατὰ τ αὐτὸν ἑορτὴν εἶναι εἰκοσαετηρίδα τῆς Κωνσταντίνου βασιλείας .
ἔθος δὲ Ῥωμαίοις δημοτελῆ πανήγυριν ἄγειν καθ ἑκάστην δεκαετίαν τῆς τοῦ κρατοῦντος ἀρχῆς 0 .
εὔκαιρον οὖν εἶναι νομίσας ὁ βασιλεὺς προετρέψατο τότε τὴν σύνοδον εἰς ἑστίασιν καὶ τοῖς προσήκουσι δώροις ἐτίμησεν .
ἐπεὶ δὲ οἴκαδε ἐπανιέναι παρεσκευάσαντο , συγκαλέσας ἅπαντας συνεβούλευσεν ὁμονοεῖν περὶ τὴν πίστιν καὶ τῆς πρὸς σφᾶς αὐτοὺς εἰρήνης ἔχεσθαι , ὡς ἂν ἀστασίαστοι τοῦ λοιποῦ διαμένοιεν .
καὶ πολὺν περὶ τούτου λόγον διεξελθὼν τὸ τελευταῖον ἐκέλευεν ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ παίδων καὶ βασιλείας εὔχεσθαι σπουδαίως καὶ τὸν θεὸν ἱκετεύειν ἑκάστοτε .
καὶ πρὸς μὲν τοὺς τότε ἀφικομένους εἰς Νίκαιαν τοιαῦτα εἰπὼν συνετάξατο .
δῆλα δὲ ποιῶν καὶ τοῖς μὴ παροῦσι τὰ ἐν τῇ συνόδῳ κατωρθωμένα , γράμματα πέπομφε ταῖς κατὰ πόλιν ἐκκλησίαις , τῇ δὲ Ἀλεξανδρέων ἰδίᾳ ἕτερα παρὰ ταῦτα , προτρέπων πάσης ἀφεμένους διχονοίας ὁμονοῆσαι περὶ τὴν ἐκτεθεῖσαν παρὰ τῆς συνόδου πίστιν 0 ·
μηδὲν γὰρ ἕτερον εἶναι ταύτην ἢ θεοῦ γνώμην ἐκ συμφωνίας τηλικούτων καὶ τοσούτων ἱερέων ἁγίῳ πνεύματι συστᾶσαν μετά τε ζήτησιν ἀκριβῆ καὶ βάσανον πάντων τῶν ἀμφιβόλων δοκιμασθεῖσαν 0 .
τὰ μὲν δὴ κατὰ Νίκαιαν μέχρι τούτου τέλος ἔσχε , καὶ τῶν ἱερέων ἕκαστος οἴκαδε ἐπανῆλθον .
ὁ δὲ βασιλεὺς ὑπερφυῶς ἔχαιρε συμφωνοῦσαν ὁρῶν περὶ τὸ δόγμα τὴν καθόλου ἐκκλησίαν ·
χαριστήριά τε ἀνατιθεὶς τῷ θεῷ ὑπὲρ τῆς ὁμονοίας τῶν ἐπισκόπων , ὑπέρ τε αὐτοῦ καὶ παίδων καὶ τῆς βασιλείας , ᾠήθη δεῖν οἶκον εὐκτήριον τῷ θεῷ κατασκευάσαι ἐν Ἱεροσολύμοις ἀμφὶ τὸν καλούμενον Κρανίου τόπον .
περὶ δὲ τὸν αὐτὸν χρόνον καὶ Ἑλένη ἡ αὐτοῦ μήτηρ ἧκεν εἰς Ἱεροσόλυμα εὔξασθαί τε καὶ τοὺς ἐνθάδε ἱεροὺς ἱστορῆσαι τόπους .
εὐλαβῶς δὲ περὶ τὸ δόγμα τῶν Χριστιανῶν διακειμένη περὶ πολλοῦ ἐποιεῖτο τοῦ σεβασμίου σταυροῦ τὸ ξύλον ἐξευρεῖν .
ἦν δὲ οὔ τε τούτου οὔ τε τοῦ θεσπεσίου τάφου ἡ εὕρεσις ῥᾳδία .
οἱ γὰρ πάλαι τὴν ἐκκλησίαν διώξαντες Ἕλληνες ἔτι φύεσθαι ἀρχομένην τὴν θρησκείαν πάσῃ μηχανῇ σπουδάσαντες ἐκτεμεῖν ὑπὸ πολλῷ χώματι τὸν τῇδε τόπον κατέκρυψαν καὶ εἰς ὕψος ἤγειραν βαθύτερον ὑπάρχοντα , ὡς καὶ νῦν φαίνεται .
περιλαβόντες δὲ πέριξ πάντα τὸν τῆς ἀναστάσεως χῶρον καὶ τοῦ Κρανίου , διεκόσμησαν καὶ λίθῳ τὴν ἐπιφάνειαν κατέστρωσαν ·
καὶ Ἀφροδίτης ναὸν κατεσκεύασαν καὶ ζῴδιον ἱδρύσαντο , ὥστε τοὺς αὐτόθι τὸν Χριστὸν προσκυνοῦντας δόξαι τὴν Ἀφροδίτην σέβειν , καὶ τῷ χρόνῳ εἰς λήθην ἐλθεῖν τὴν ἀληθῆ αἰτίαν τοῦ περὶ τὸν τόπον σεβάσματος , ἅτε μή τε τῶν Χριστιανῶν ἀδεῶς εἰς τοῦτον φοιτᾶν ἢ ἑτέροις καταμηνύειν τολμώντων καὶ τ οὐναντίον πιστουμένου τοῦ Ἑλληνικοῦ ναοῦ καὶ τοῦ ἀγάλματος .
ἐγένετό γε μὴν δῆλος ὁ τόπος καὶ ἐφωράθη ἡ σπουδασθεῖσα περὶ αὐτὸν πλάνη , ὡς μέν τινες λέγουσιν , ἀνδρὸς Ἑβραίου τῶν ἀνὰ τὴν ἑῴαν οἰκούντων ἐκ πατρῴας γραφῆς καταμηνύσαντος , ὡς δὲ ἀληθέστερον ἐννοεῖν ἔστι , τοῦ θεοῦ ἐπιδείξαντος διὰ σημείων καὶ ὀνειράτων .
οὐ γὰρ οἶμαι τὰ θεῖα δεῖσθαι τῆς παρ ἀνθρώπων μηνύσεως , ἡνίκα ἂν δῆλα αὐτὰ τῷ θεῷ δοκῇ γενέσθαι .
τηνικαῦτα γοῦν κατὰ πρόσταξιν τοῦ βασιλέως τοῦ τῇδε χώρου καθαρθέντος εἰς βάθος , ἐν μέρει τὸ τῆς ἀναστάσεως ἀνεφάνη ἄντρον , ἑτέρωθι δὲ περὶ τὸν αὐτὸν τόπον τρεῖς ηὑρέθησαν σταυροί , καὶ χωρὶς ἄλλο ξύλον ἐν τάξει λευκώματος ῥήμασι καὶ γράμμασιν Ἑβραϊκοῖς Ἑλληνικοῖς τε καὶ Ῥωμαϊκοῖς τάδε δηλοῦν ·
ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων 0 .
καὶ ταῦτα μέν , ὡς ἡ ἱερὰ βίβλος τῶν εὐαγγελίων ἱστορεῖ , οὕτω συνέβη προγραφῆναι ὑπὲρ κεφαλῆς τοῦ Χριστοῦ , Πιλάτου τοῦτο προστάξαντος τοῦ τὴν Ἰουδαίαν ἐπιτροπεύοντος .
ἐργώδης δὲ ἔτι ἐτύγχανεν ἡ τοῦ θείου σταυροῦ διάκρισις , εἰ καὶ εὑρέθη , διερρυηκότος αὐτοῦ τοῦ γράμματος καὶ διερριμμένου , ἅμα δὲ καὶ τῶν τριῶν σταυρῶν χύδην διεσπαρμένων , ὥς γε εἰκὸς ἐν τῇ καθαιρέσει τῶν σταυρωθέντων σωμάτων συγχυθείσης τῆς τάξεως 0 .
ἐπεὶ γὰρ οἱ στρατιῶται νεκρὸν ἐν τῷ ξύλῳ εὑρήκασι , καθελόντες αὐτὸν πρῶτον ἀπέδοντο εἰς ταφὴν κατὰ τὴν ἱστορίαν ·
μετὰ δὲ ταῦτα τῶν ἑκατέρωθεν λῃστῶν ταχύναντες τὸν θάνατον , τὰ σκέλη κατέαξαν καὶ τὰ ξύλα ὅπῃ ἐπέτυχεν ἄλλο ἄλλῃ διέρριψαν .
τί γὰρ καὶ ἐπιμελὲς ἦν αὐτοῖς ἐν τῇ προτέρᾳ τάξει ταῦτα ἐᾶν , ἑκάστου φθάσαι τὴν ἑσπέραν σπουδάζοντος καὶ ἀνδρῶν βίᾳ τετελευτηκότων περὶ σταυροὺς ἐνδιατρίβειν οὐκ ἀγαθὸν ἡγουμένου .
ταύτῃ οὖν ἀδήλου ἔτι τυγχάνοντος τοῦ θεσπεσίου ξύλου καὶ θειοτέρας ἢ κατὰ ἄνθρωπον δεομένου μηνύσεως , τοιόνδε τι συνέβη .
γυνή τις ἦν τῶν ἐν Ἱεροσολύμοις ἐπισήμων , χαλεπωτάτῃ καὶ ἀνιάτῳ νόσῳ κάμνουσα .
πρὸς ταύτην κειμένην ἦλθε Μακάριος ὁ τῆς αὐτόθι ἐκκλησίας ἐπίσκοπος , παραλαβὼν τὴν τοῦ βασιλέως μητέρα καὶ τοὺς ἀμφ αὐτόν .
εὐξάμενός τε πρότερον καὶ σύμβολον τάξας τοῖς ὁρῶσιν ἐκεῖνον εἶναι τὸν θεῖον σταυρόν , ὃς ἐπιτεθεὶς ἀπαλλάξει τῆς νόσου τὴν γυναῖκα , φέρων ἕκαστον αὐτῇ τῶν ξύλων προσήγαγεν .
ἀλλὰ τῶν μὲν δύο ἐπιτεθέντων οὐδὲν ὅτι μὴ λῆρος καὶ γέλως ἔδοξεν εἶναι τὸ γινόμενον , θανάτου ἐν θύραις ὄντος τοῦ γυναίου 0 .
ἐπεὶ δὲ τὸ τρίτον ξύλον ὁμοίως προσήνεγκεν , ἐξαπίνης ἀνέβλεψε καὶ τὰς δυνάμεις ἀθροίσασα παραχρῆμα τῆς στρωμνῆς ὑγιὴς ἀπεπήδησε .
λέγεται δὲ καὶ νεκρὸν τῷ ἴσῳ τρόπῳ ἀναβιῶναι .
τοῦ δὲ εὑρεθέντος θεσπεσίου ξύλου τὸ μὲν πλεῖστον ἐν ἀργυρᾷ θήκῃ μένον ἔτι καὶ νῦν ἐν Ἱεροσολύμοις φυλάττεται , μέρος δὲ ἡ βασιλὶς πρὸς Κωνσταντῖνον τὸν παῖδα διεκόμισεν , οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοὺς ἥλους οἷς τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ διαπεπερόνητο .
ἐκ τούτων δὲ ἱστοροῦσι τὸν βασιλέα περικεφαλαίαν κατασκευάσαι καὶ χαλινὸν ἵππειον κατὰ τὴν Ζαχαρίου προφητείαν , ᾧ δὴ προείρητο , ὡς ἐπὶ τοῦ παρόντος καιροῦ ἔσται τὸ ἐπὶ τὸν χαλινὸν τοῦ ἵππου ἅγιον τῷ κυρίῳ παντοκράτορι .
ὧδε γὰρ αὐταῖς λέξεσιν ὁ προφήτης φησί .
ταῦτα πάλαι μὲν ἔγνωστο καὶ προείρητο τοῖς ἱεροῖς προφήταις , εἰς ὕστερον δὲ διὰ θαυμασίων ἐβεβαιοῦτο τῶν ἔργων , ὅτε ἐν καιρῷ δοκοῦν εἶναι τῷ θεῷ κατεφαίνετο .
καὶ θαυμαστὸν οὔπω τοσοῦτον , ὅπου γε καὶ πρὸς αὐτῶν τῶν Ἑλλήνων συνωμολόγηται Σιβύλλης εἶναι τοῦτο 0 ·
ὦ ξύλον μακαριστὸν ἐφ οὗ θεὸς ἐξετανύσθη 0 .
τοῦτο γὰρ καὶ σπουδάζων τις ἐναντίος εἶναι οὐκ ἂν ἀρνηθείη .
προὐσήμαινεν οὖν τὸ τοῦ σταυροῦ ξύλον καὶ τὸ περὶ αὐτοῦ σέβας .
τάδε μὲν ἡμῖν , ὡς παρειλήφαμεν , ἱστόρηται ἀνδρῶν τε ἀκριβῶς ἐπισταμένων ἀκούσασιν , εἰς οὓς ἐκ διαδοχῆς πατέρων εἰς παῖδας τὸ μανθάνειν παρεγένετο , καὶ ὅσοι γε αὐτὰ δὴ ταῦτα συγγράψαντες , ὡς δυνάμεως εἶχον , τοῖς ἔπειτα καταλελοίπασιν .
ἀμφὶ δὲ τοῦτον τὸν χῶρον προθέμενος ὁ βασιλεὺς ναὸν ἐγεῖραι τῷ θεῷ προσέταξε τοῖς τῇδε ἄρχουσι προνοεῖν ὡς ἂν μάλιστα μεγαλοφυὲς καὶ πολυτελὲς ἀποδειχθείη τὸ ἔργον .
ἐν μέρει δὲ καὶ Ἑλένη ἡ αὐτοῦ μήτηρ δύο ναοὺς ᾠκοδόμησε , τὸν μὲν ἐν Βηθλεὲμ ἀμφὶ τὸ τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ σπήλαιον , τὸν δὲ πρὸς ταῖς ἀκρωρείαις τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν , ὅθεν ἐπὶ τὸν οὐρανὸν ἀνελήφθη 0 .
ταύτης δὲ πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα δείκνυσι τὴν εὐσέβειαν καὶ εὐλάβειαν , οὐχ ἥκιστα δὲ καὶ τόδε 0 .
λέγεται γὰρ αὐτὴν τότε ἐν Ἱεροσολύμοις διατρίβουσαν συγκαλέσαι πρὸς ἑστίασιν τὰς ἱερὰς παρθένους καὶ ὑπηρέτιν γενέσθαι περὶ τὸ δεῖπνον , παρατιθεῖσαν τὰ ὄψα καὶ ὕδωρ ταῖς χερσὶν ἐπιχέουσαν καὶ τ ἆλλα ποιοῦσαν , ἃ θέμις διακονεῖσθαι τοὺς τῶν δαιτυμόνων θεράποντας 0 .
τηνικαῦτα δὲ τὰς πόλεις τῆς ἕω περιιοῦσα τὰς μὲν κατὰ πόλιν ἐκκλησίας ἀναθήμασι τοῖς προσήκουσιν ἐτίμησε , πολλοὺς δὲ οὐσιῶν ἐκπεπτωκότας πλουσίους ἐποίησε , πενομένοις δὲ τὰ ἐπιτήδεια ἀφθόνως διένειμε , τοὺς δὲ χρονίων δεσμῶν καὶ ὑπερορίας φυγῆς καὶ μετάλλων ἠλευθέρωσε .
καί μοι δοκεῖ τού  των ἀξίας ἀπειληφέναι τὰς ἀμοιβάς ·
τὴν μὲν γὰρ ἐνταῦθα βιοτήν , ὡς οὐ πλέον ἐνεδέχετο , λαμπρῶς καὶ λίαν ἐπισήμως διήνυσε ·
σεβαστή τε ἀνεκηρύχθη , καὶ εἰκόνι ἰδίᾳ χρυσοῦν νόμισμα κατεσήμανε , καὶ βασιλικῶν θησαυρῶν ἐξουσίαν παρὰ τοῦ παιδὸς λαβοῦσα κατὰ γνώμην ἐχρῆτο .
ἐπεὶ δὲ ἔδει τὸν τῇδε καταλιπεῖν βίον , εὐκλεῶς ἐτελεύτησεν , ἔτη μὲν ἀμφὶ τὰ ὀγδοήκοντα γεγονυῖα , τὸν δὲ παῖδα καταλιποῦσα ἅμα Καίσαρσιν αὐτῆς ἐκγόνοις πάσης τῆς Ῥωμαίων οἰκουμένης ἡγούμενον .
εἰ δέ τίς ἐστι καὶ τούτων ὄνησις , οὐ δὲ τελευτήσασαν ἡ λήθη ἐκάλυψεν ·
ἔχει δὲ αὐτῆς διηνεκοῦς μνήμης ἐνέχυρον ὁ μέλλων αἰὼν τὴν ἐπὶ Βιθυνίας πόλιν καὶ ἑτέραν παρὰ Παλαιστίνοις , ἀπ  αὐτῆς λαβούσας τὴν προσηγορίαν .
ταῦτα μὲν ἡμῖν ὧδε περὶ Ἑλένης εἰρήσθω .
ὁ δὲ βασιλεὺς ἀεί τι πονῶν εἰς εὐσέβειαν συνετέλει καὶ πανταχοῦ περικαλλεστάτους ναοὺς ἀνίστη τῷ Χριστῷ , διαφερόντως δὲ ἐν ταῖς μητροπόλεσιν , ὡς ἐπὶ τῆς Νικομηδέων τῆς Βιθυνῶν καὶ Ἀντιοχείας τῆς παρὰ τὸν Ὀρόντην ποταμὸν καὶ ἐπὶ τῆς Βυζαντίων πόλεως , ἣν ἴσα Ῥώμῃ κρατεῖν καὶ κοινωνεῖν αὐτῇ τῆς ἀρχῆς κατεστήσατο 0 .
ἐπεὶ γὰρ κατὰ γνώμην αὐτῷ πάντα πρ οὐχώρει , κατώρθωτο δὲ καὶ τὰ πρὸς τοὺς ἀλλοφύλους πολέμοις καὶ σπονδαῖς , ἔγνωκεν οἰκίσαι πόλιν ὁμώνυμον ἑαυτῷ καὶ τῇ Ῥώμῃ ὁμότιμον .
καταλαβὼν δὲ τὸ πρὸ τοῦ Ἰλίου πεδίον παρὰ τὸν Ἑλλήσποντον ὑπὲρ τὸν Αἴαντος τάφον , οὗ δὴ λέγεται τὸν ναύσταθμον καὶ τὰς σκηνὰς ἐσχηκέναι τοὺς ἐπὶ Τροίαν ποτὲ στρατευσαμένους Ἀχαιούς , οἵαν ἐχρῆν καὶ ὅσην τὴν πόλιν διέγραψε 0 ·
καὶ πύλας κατεσκεύασεν ἐν περιωπῇ , αἳ δὴ νῦν ἔτι ἀπὸ θαλάσσης φαίνονται τοῖς παραπλέουσι .
ταῦτα δὲ αὐτῷ πονοῦντι νύκτωρ ἐπιφανεὶς ὁ θεὸς ἔχρησεν ἕτερον ἐπιζητεῖν τόπον .
καὶ κινήσας αὐτὸν εἰς τὸ Βυζάντιον τῆς Θρᾴκης πέραν Χαλκηδόνος τῆς Βιθυνῶν , ταύτην αὐτῷ οἰκίζειν ἀπέφηνε πόλιν καὶ τῆς Κωνσταντίνου ἐπωνυμίας ἀξιοῦν .
ὁ δὲ τοῖς τοῦ θεοῦ λόγοις πεισθεὶς τὴν πρὶν Βυζάντιον προσαγορευομένην εἰς εὐρυχωρίαν ἐκτείνας μεγίστοις τείχεσι περιέβαλεν .
ἐπεὶ δὲ τοὺς αὐτόχθονας οὐχ ἱκανοὺς ἐνόμισεν εἶναι πολίτας τῷ μεγέθει τῆς πόλεως , μεγίστας οἰκίας ἀνὰ τὰς ἀγυιὰς σποράδην οἰκοδομήσας , ἄνδρας ἐν λόγῳ σὺν τοῖς οἰκείοις δεσπότας ποιήσας ἐν ταύταις κατῴκισε , τοὺς μὲν ἐκ τῆς πρεσβυτέρας Ῥώμης , τοὺς δὲ ἐξ ἑτέρων ἐθνῶν μετακαλεσάμενος .
φόρους δὲ τάξας , τοὺς μὲν εἰς οἰκοδομὰς καὶ κάλλη τῆς πόλεως , τοὺς δὲ εἰς ἀποτροφὴν τῶν πολιτῶν , ἅπασί τε τοῖς ἄλλοις τὰ περὶ τὴν πόλιν διαθεὶς ἱπποδρόμῳ τε καὶ κρήναις καὶ στοαῖς καὶ λοιποῖς οἰκοδομήμασι φιλοτίμως κοσμήσας , Νέαν Ῥώμην Κωνσταντινούπολιν ὠνόμασε , καὶ βασιλίδα κατέστησε τῶν ὅσοι τὴν Ῥωμαίων ὑπήκοον γῆν οἰκοῦσι πρὸς ἄρκτον καὶ νότον καὶ ἥλιον ἀνίσχοντα καὶ τὰ ἐν μέσῳ πελάγη ἐκ τῶν περὶ τὸν Ἴστρον πόλεων καὶ Ἐπιδάμνου τῶν τε πρὸς τῷ Ἰονίῳ κόλπῳ μέχρι Κυρήνης καὶ τῶν τῇδε Λιβύων παρὰ τὸ Βόρειον καλούμενον .
βουλευτήριόν τε μέγα , ἣν σύγκλητον ὀνομάζουσιν , ἕτερον συνεστήσατο , τὰς αὐτὰς τάξας τιμὰς καὶ ἱερομηνίας , ᾗ καὶ Ῥωμαίοις τοῖς πρεσβυτέροις ἔθος 0 .
ἐν πᾶσι δὲ δεῖξαι σπουδάσας ἐφάμιλλον τῇ παρὰ Ἰταλοῖς Ῥώμῃ τὴν ὁμώνυμον αὐτῷ πόλιν οὐ διήμαρτεν .
εἰς τοσοῦτον γάρ , σὺν θεῷ φάναι , ἐπέδωκεν , ὡς καὶ τοῖς σώμασι καὶ τοῖς χρήμασι μείζονα συνομολογεῖσθαι .
τούτου δὲ πρόφασιν ἡγοῦμαι τὸ τοῦ οἰκιστῆρος καὶ τὸ τῆς πόλεως θεοφιλὲς καὶ τῶν οἰκητόρων τὸν περὶ τοὺς ἐνδεεῖς ἔλεον καὶ φιλοτιμίαν 0 .
εἰς τοσοῦτον γὰρ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ἐπαγωγός ἐστιν , ὡς πολλοὺς μὲν Ἰουδαίους , Ἕλληνας δὲ σχεδὸν ἅπαντας αὐτόθι χριστιανίζειν .
ἀρξαμένη δὲ βασιλεύειν , καθ ὃν συνέβη χρόνον καὶ τὴν θρησκείαν εἰς πλῆθος ἐπιδιδόναι , οὔ τε βωμῶν οὔ τε Ἑλληνικῶν ναῶν ἢ θυσιῶν ἐπειράθη , πλὴν ὅσον παρὰ Ἰουλιανοῦ τοῦ βασιλεύσαντος ὕστερον πρὸς ὀλίγον ἐπεχειρήθη καὶ αὐτίκα ἀπέσβη .
ταύτην μὲν οὖν ὡσεί τινα νεοπαγῆ Χριστοῦ πόλιν καὶ ὁμώνυμον ἑαυτῷ γεραίρων Κωνσταντῖνος πολλοῖς καὶ μεγάλοις ἐκόσμησεν εὐκτηρίοις οἴκοις .
συνελαμβάνετο δὲ καὶ τὸ θεῖον τῇ προθυμίᾳ τοῦ βασιλέως καὶ ταῖς ἐπιφανείαις ἐπιστοῦτο ἁγίους καὶ σωτηρίους εἶναι τοὺς ἀνὰ τὴν πόλιν εὐκτηρίους οἴκους .
ἐπισημοτάτην δὲ μάλιστα ξένοις τε καὶ ἀστοῖς ἐξ ἐκείνου γενέσθαι συνωμολόγηται τὴν ἐν ταῖς Ἑστίαις ποτὲ καλουμέναις ἐκκλησίαν .
τόπος δὲ οὗτος ὁ νῦν Μιχαήλιον ὀνομαζόμενος ἐν δεξιᾷ καταπλέοντι ἐκ Πόντου εἰς Κωνσταντινούπολιν , διεστὼς αὐτῆς πλωτῆρι μὲν ἀμφὶ τριάκοντα καὶ πέντε στάδια , ἑβδομήκοντα δὲ καὶ πρὸς κύκλῳ περιοδεύοντι τὸν διὰ μέσου πορθμόν 0 .
ἔλαχε δὲ τὸ χωρίον τοῦτο τὴν νυνὶ κρατοῦσαν προσηγορίαν , καθότι πεπίστευται ἐνθάδε ἐπιφαίνεσθαι Μιχαὴλ τὸν θεῖον ἀρχάγγελον .
τοῦτο δὲ κ ἀγὼ εὐεργετημένος τὰ μέγιστα ἀληθὲς εἶναι σύμφημι .
δεικνύει δὲ τοῦθ οὕτως ἔχειν καὶ ἀπὸ πολλῶν ἄλλων ἡ τῶν πραγμάτων πεῖρα ·
οἱ μὲν γὰρ περιπετείαις δειναῖς ἢ κινδύνοις ἀφύκτοις , οἱ δὲ νόσοις ἢ πάθεσιν ἀγνώστοις περιπεσόντες , εὐξάμενοι ἐνταῦθα τῷ θεῷ ἀπαλλαγὴν εὑρήκασιν τῶν συμφορῶν 0 .
ἀλλὰ τὰ μὲν καθ ἕκαστον ὅπως συνέβη καὶ τίσι , μακρὸν ἂν εἴη λέγειν 0 ·
οἷον δὲ Ἀκυλίνῳ ὑπῆρξεν , ἀνδρὶ εἰσέτι νῦν ἡμῖν συνδιατρίβοντι καὶ ἐν τοῖς αὐτοῖς δικαστηρίοις δίκας ἀγορεύοντι , τὰ μὲν παρ αὐτοῦ ἀκούσας , τὰ δὲ καὶ θεασάμενος , ἀναγκαίως ἐρῶ .
ἐπεὶ γὰρ λάβρος πυρετὸς ὑπὸ ξανθῆς χολῆς κινηθεὶς ἐπέλαβεν αὐτόν , ἐπίλυτόν τι φάρμακον δεδώκασιν αὐτῷ πιεῖν οἱ ἰατροί ·
καὶ τοῦτο ἐξήμεσεν , ἅμα δὲ τῷ ἐμέτῳ ἐκχυθεῖσα ἡ χολὴ πρὸς ὁμόχροον ἰδέαν ἔβαψε τὴν ἐπιφάνειαν ·
ἐκ τούτου δὲ πᾶν ὄψον καὶ ποτὸν ἐξήμει .
ὡς δὲ ἐπὶ πολλῷ τῷ χρόνῳ τοῦτο ὑπέμενε , μὴ ἠρεμούσης τε ἐν αὐτῷ τῆς τροφῆς ἠπόρει πρὸς τὸ πάθος ἡ τῶν ἰατρῶν τέχνη , ἤδη ἡμιθανὴς ὢν παρεκελεύσατο τοῖς οἰκείοις φέρειν αὐτὸν εἰς τὸν εὐκτήριον οἶκον , ἰσχυρισάμενος ἢ αὐτόθι ἀποθανεῖσθαι ἢ τῆς νόσου ἀπαλλαγήσεσθαι .
κειμένῳ δὲ ἐνθάδε νύκτωρ ἐπιφανεῖσα θεία δύναμις προσέταξε τὰ ἐσθιόμενα πόματι βάπτειν τοιούτῳ , ὃ σύνθετον ἐκ μέλιτος καὶ οἴνου καὶ πεπέρεως ἀναμιγνυμένων ἅμα τὴν κατασκευὴν ἔχει .
ὃ δὴ τῆς νόσου ἀπήλλαξε τὸν ἄνθρωπον ·
καίτοι γε τοῖς ἰατροῖς κατὰ λόγον τῆς τέχνης ἐναντίον ἐδόκει παθήμασι ξανθῆς χολῆς πομάτων τὸ θερμότατον .
ἐπυθόμην δὲ καὶ Προβιανόν , ἄνδρα τῶν ἐν τοῖς βασιλείοις στρατευσαμένων ἰατρῶν , χαλεπῶς ὑπὸ πάθους ποδῶν ὀδυνώμενον ἐνθάδε τῶν ἀλγηδόνων ἀπαλλαγῆναι καὶ παραδόξου θείας ὄψεως ἀξιωθῆναι .
ἑλληνίζοντι γὰρ αὐτῷ τὰ πρῶτα , ἐπεὶ χριστιανίζειν ἤρξατο , τὰ μὲν ἄλλα τοῦ δόγματος ἁμωσγέπως πιθανὰ ἐδόκει , τὸ δὲ τῆς πάντων σωτηρίας αἴτιον γενέσθαι τὸν θεῖον σταυρὸν οὐ προσίετο .
ὧδε δὴ ἔχοντι γνώμης θεία προφανεῖσα ὄψις ἔδειξέ τι σταυροῦ σύμβολον τῶν ἀνακειμένων ἐν τῷ θυσιαστηρίῳ τῆς ἐνθάδε ἐκκλησίας , καὶ διαρρήδην ἀπεφήνατο , ἀφ οὗ ἐσταυρώθη ὁ Χριστός , τῶν ὅσα γέγονεν ἐπ ὠφελείᾳ κοινῇ τοῦ ἀνθρωπείου γένους ἢ ἰδίᾳ τινῶν , ἄνευ τῆς τοῦ σεβασμίου σταυροῦ δυνάμεως μηδὲν κατορθῶσαι μή τε τοὺς θείους ἀγγέλους μή τε τοὺς εὐσεβεῖς καὶ ἀγαθοὺς ἀνθρώπους .
ἀλλὰ ταῦτα μέν , ὅτι μὴ πάντα καταλέγειν καιρός , ἐξ ὧν ἔγνων συμβεβηκέναι ἐν τῷδε τῷ νεῷ εἰπεῖν προήχθην 0 .
ἀναγκαῖον δὲ διεξελθεῖν καὶ τὰ περὶ τὴν δρῦν τὴν Μαμβρῆ καλουμένην βεβουλευμένα Κωνσταντίνῳ τῷ βασιλεῖ 0 .
τόπος δὲ οὗτος , ὃν νῦν Τερέβινθον προσαγορεύουσιν , ἀπὸ δέκα καὶ πέντε σταδίων γείτονα τὴν Χεβρὼν πρὸς μεσημβρίαν ἔχων , Ἱεροσολύμων δὲ διεστὼς ἀμφὶ διακόσια καὶ πεντήκοντα στάδια 0 .
οὗ δὴ λόγος ἐστὶν ἀληθὴς ἅμα τοῖς κατὰ Σοδομιτῶν ἀποσταλεῖσιν ἀγγέλοις καὶ τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ φανῆναι τῷ Ἀβραὰμ καὶ προειπεῖν αὐτῷ τοῦ παιδὸς τὴν γέννησιν .
ἐνταῦθα δὲ λαμπρὰν εἰσέτι νῦν ἐτήσιον πανήγυριν ἄγουσιν ὥρᾳ θέρους οἱ ἐπιχώριοι καὶ οἱ προσωτέρω Παλαιστῖνοι καὶ Φοίνικες καὶ Ἀράβιοι ·
συνίασι δὲ πλεῖστοι καὶ ἐμπορείας ἕνεκα πωλήσοντες καὶ ἀγοράσοντες .
πᾶσι δὲ περισπούδαστος ἡ ἑορτή , Ἰουδαίοις μὲν καθότι πατριάρχην αὐχοῦσι τὸν Ἀβραάμ , Ἕλλησι δὲ διὰ τὴν ἐπιδημίαν τῶν ἀγγέλων , τοῖς δ αὖ Χριστιανοῖς ὅτι καὶ τότε ἐπεφάνη τῷ εὐσεβεῖ ἀνδρὶ ὁ χρόνοις ὕστερον ἐπὶ σωτηρίᾳ τοῦ ἀνθρωπείου γένους διὰ τῆς παρθένου φανερῶς ἑαυτὸν ἐπιδείξας 0 1 .
προσφόρως δὲ ταῖς θρησκείαις τιμῶσι τοῦτον τὸν χῶρον , οἱ μὲν εὐχόμενοι τῷ πάντων θεῷ , οἱ δὲ τοὺς ἀγγέλους ἐπικαλούμενοι καὶ οἶνον σπένδοντες καὶ λίβανον θύοντες ἢ βοῦν ἢ τράγον ἢ πρόβατον ἢ ἀλεκτρυόνα 0 .
ὃ γὰρ ἕκαστος ἐσπουδασμένον καὶ καλὸν εἶχε , διὰ παντὸς τοῦ ἔτους ἐπιμελῶς τρέφων , καθ ὑπόσχεσιν εἰς εὐωχίαν τῆς ἐνθάδε ἑορτῆς ἐφύλαττεν ἑαυτῷ τε καὶ τοῖς οἰκείοις .
τιμῶντες δὲ τὸν τόπον πάντες ἢ διὰ θεομηνίας κακῶς παθεῖν φυλαττόμενοι οὔ τε γυναιξὶν ἐνθάδε συνουσιάζουσιν , ὡς ἐν ἑορτῇ κάλλους καὶ κόσμου πλείονος ἐπιμελουμέναις καὶ ᾗ ἔτυχε φαινομέναις τε καὶ προϊούσαις , οὔ τε ἄλλως ἀκολασταίνουσι , καὶ ταῦτα ὡς ἐπίπαν ὁμοῦ τὰς σκηνὰς ἔχοντες καὶ ἀναμὶξ καθεύδοντες .
αἴθριος γὰρ καὶ ἀρόσιμός ἐστιν ὁ χῶρος καὶ οὐκ ἔχων οἰκήματα ἢ μόνον τὰ παρ αὐτὴν τὴν δρῦν πάλαι τοῦ Ἀβραὰμ γενόμενα καὶ τὸ φρέαρ τὸ παρ αὐτοῦ κατασκευασθέν ·
περὶ δὲ τὸν καιρὸν τῆς πανηγύρεως οὐδεὶς ἐντεῦθεν ὑδρεύετο .
νόμῳ γὰρ Ἑλληνικῷ οἱ μὲν λύχνους ἡμμένους ἐνθάδε ἐτίθεσαν , οἱ δὲ οἶνον ἐπέχεον ἢ πόπανα ἔρριπτον , ἄλλοι δὲ νομίσματα ἢ μύρα ἢ θυμιάματα 0 .
καὶ διὰ τοῦτο , ὥς γε εἰκός , ἀχρεῖον τὸ ὕδωρ ἐγίνετο τῇ μετουσίᾳ τῶν ἐμβαλλομένων 0 .
ταῦτα δὲ τὸν εἰρημένον τρόπον ἡδέως ᾗ θέμις Ἕλλησιν ἐπιτελούμενα παραγενομένη ποτὲ ἐνθάδε κατ εὐχὴν ἡ τῆς γαμετῆς Κωνσταντίνου μήτηρ τῷ βασιλεῖ κατήγγειλεν .
ὁ δὲ πυθόμενος οὐ μετρίως ᾐτιᾶτο τοὺς ἐπισκόπους Παλαιστίνης ὡς τοῦ προσήκοντος ὀλιγωρήσαντας καὶ τὸν τόπον ἅγιον ὄντα ὑπεριδόντας σπονδαῖς καὶ θύμασι βεβήλοις μιαίνεσθαι .
δείκνυσι δὲ αὐτοῦ τὴν εὐσεβῆ μέμψιν ἡ περὶ τούτου γραφεῖσα ἐπιστολὴ Μακαρίῳ τῷ Ἱεροσολύμων ἐπισκόπῳ καὶ Εὐσεβίῳ τῷ Παμφίλου καὶ τοῖς ἄλλοις Παλαιστίνων ἐπισκόποις ·