Ericu950/Stoicheia-meter-silver huggingface dataset:
ἢ λέγων μὴ εἶναι τὸν λόγον ἴδιον τῆς τοῦ πατρὸς οὐσίας ἐφρόνει τοῦτον ὁμοούσιον ἡμῶν εἶναι τῶν ἀνθρώπων ;
καὶ μὴν οὐχ οὕτως ἔγραψεν ἐν ταῖς ἄλλαις ἐπιστολαῖς , ἀλλὰ καὶ ὀρθῶς φρονῶν ἐν αὐταῖς φαίνεται καὶ δύναται δι αὐτῶν βοῆσαι κατὰ τούτων λέγων ·
οὔκ εἰμι τῆς αὐτῆς ὑμῖν δόξης , ὦ θεομάχοι , οὐ δὲ τὰ ἡμέτερα πρόφασιν Ἀρείῳ παρέσχεν εἰς ἀσέβειαν .
ἀλλὰ ἐμνήσθην τοῦ γεωργοῦ καὶ τῆς ἀμπέλου καὶ τῶν τοιούτων ἄλλων ῥητῶν , ἵνα τὰ ἀνθρώπινα τοῦ κυρίου δείξας πείσω μὴ λέγειν ἐκείνους , ὅτι ὁ πατήρ ἐστιν ὁ γενόμενος ἄνθρωπος .
ὡς γὰρ ὁ γεωργὸς οὐκ ἔστιν ἄμπελος , οὕτως οὐκ ἔστιν ὁ ἐν τῷ σώματι γενόμενος ὁ πατὴρ ἀλλ ὁ λόγος , καὶ ὁ λόγος δὲ ἐν τῇ ἀμπέλῳ γενόμενος ἄμπελος ἐκλήθη διὰ τὴν πρὸς τὰ κλήματα , ἅπερ ἐσμὲν ἡμεῖς , σωματικὴν συγγένειαν .
ταύτῃ μὲν οὖν τῇ διανοίᾳ , πρὸς δὲ τὴν ὑμῶν ἀναίδειαν τὰς ἑτέρας ἐπιστολὰς τὰς παρ ἐμοῦ γραφείσας ἀντιτίθημι , ἵνα γνῶσιν οἱ φρόνιμοι τὴν ἐν αὐταῖς ἀπολογίαν καὶ τῆς ἐν Χριστῷ πίστεως τὴν ὀρθήν μου φρόνησιν .
ἔδει μὲν οὖν καὶ τοὺς Ἀρειανούς , εἴπερ εἶχον ὑγιαίνοντα τὸν νοῦν , τοιαῦτα λογίζεσθαι καὶ φρονεῖν περὶ τοῦ ἐπισκόπου , πάντα γὰρ ἐνώπια τοῖς συνιοῦσίν ἐστι καὶ ὀρθὰ τοῖς εὑρίσκουσι γνῶσιν .
ἐπειδὴ δὲ μὴ μαθόντες τὴν πίστιν τῆς καθολικῆς ἐκκλησίας πεπτώκασιν εἰς ἀσέβειαν καὶ λοιπὸν τὸν νοῦν πεπηρωμένοι νομίζουσιν εἶναι καὶ τὰ ὀρθὰ στρεβλὰ καὶ λέγουσι τὸ μὲν φῶς σκότος , τὸ δὲ σκότος νομίζουσιν εἶναι φῶς , ἀναγκαῖον καὶ τὰ ἐκ τῶν ἄλλων ἐπιστολῶν τοῦ Διονυσίου παραθέσθαι καὶ τὸ αἴτιον αὐτῶν πρὸς πλείονα κατάγνωσιν τῶν αἱρετικῶν 0 .
ἐξ αὐτῶν γὰρ καὶ ἡμεῖς μαθόντες οὕτω περὶ τοῦ ἀνδρὸς φρονοῦμεν καὶ γράφομεν .
ἡ δὲ πρόφασις , δι ἣν ἔγραψε τὰς ἄλλας , ἔστιν αὕτη .
διονυσίου τοῦ ἐπισκόπου μαθόντος περὶ τῶν ἐν Πενταπόλει καὶ ζήλῳ τῆς εὐσεβείας γράψαντος , καθὰ προεῖπον , κατὰ τῆς αἱρέσεως Σαβελλίου , τινὲς τῶν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας ἀδελφῶν φρονοῦντες μὲν ὀρθῶς , μὴ ἐρωτήσαντες δὲ αὐτόν , ἵνα παρ αὐτοῦ μάθωσι πῶς ἔγραψεν , ἀνῆλθον πρὸς τὴν Ῥώμην καὶ κατειρήκασιν αὐτοῦ παρὰ τῷ ὁμωνύμῳ αὐτοῦ Διονυσίῳ τῷ ἐπισκόπῳ Ῥώμης .
κ ἀκεῖνος ἀκούσας ἔγραψεν ὁμοῦ κατά τε τῶν τὰ Σαβελλίου δοξαζόντων καὶ κατὰ τῶν φρονούντων ταῦτα , ἅπερ καὶ Ἄρειος λέγων ἐξεβλήθη τῆς ἐκκλησίας , ἴσην καὶ κατὰ διάμετρον ἀσέβειαν εἶναι λέγων τήν τε Σαβελλίου καὶ τὴν τῶν λεγόντων κτίσμα καὶ ποίημα καὶ γενητὸν εἶναι τὸν τοῦ θεοῦ λόγον .
ἐπέστειλε δὲ καὶ Διονυσίῳ δηλῶσαι περὶ ὧν εἰρήκασι κατ αὐτοῦ .
καὶ ἀντέγραψεν εὐθὺς αὐτὸς καὶ ἐπέγραψε .
ἐνταῦθα τὸ μυσαρὸν ἐργαστήριον τῶν θεομάχων κατανόει καὶ πῶς αὐτοὶ καθ  ἑαυτῶν τὴν αἰσχύνην ἐκίνησαν .
διονυσίου γὰρ τοῦ ἐπισκόπου Ῥώμης γράψαντος καὶ κατὰ τῶν λεγόντων κτίσμα καὶ ποίημα τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ δείκνυται μὴ νῦν πρῶτον ἀλλ ἔκπαλαι παρὰ πάντων ἀναθεματισθεῖσα τῶν χριστομάχων Ἀρειανῶν ἡ αἵρεσις .
ἔπειτα Διονυσίου τοῦ ἐπισκόπου τῆς Ἀλεξανδρείας ἀπολογουμένου περὶ ἧς ἔγραψεν ἐπιστολῆς , φαίνεται καὶ αὐτὸς μή τε οὕτως φρονήσας , ὡς αὐτοὶ λέγουσι , μή τε ὅλως τὴν Ἀρείου κακοδοξίαν ἐσχηκώς .
καὶ ἀρκεῖ μὲν εἰς τελείαν κατάγνωσιν τῶν Ἀρειανῶν καὶ εἰς ἀπόδειξιν τῆς συκοφαντίας αὐτῶν τὸ καὶ μόνον ἀπολογήσασθαι τὸν Διονύσιον καὶ περὶ ὧν οὗτοι τεθρυλήκασιν .
οὐ γὰρ ὡς φιλονεικῶν ἀντέγραψεν , ἀλλ ἀπολογούμενος περὶ ὧν ὑπωπτεύθη ·
ὁ δὲ ἀπολογούμενος περὶ ὧν κατηγορήθη τί ἕτερον ποιεῖ ἢ λύει μὲν πᾶν ἔγκλημα ὑποπτευθὲν κατ αὐτοῦ , ἐλέγχει δὲ καὶ ἐν τούτῳ συκοφάντας τοὺς Ἀρειομανίτας ;
ἵνα δὲ καὶ ἐξ ὧν ἀπολογούμενος ἔγραψε πλέον αἰσχυνθῶσιν οὗτοι , φέρε σοι καὶ τὰς λέξεις αὐτοῦ παραθῶμαι .
γνώσῃ γὰρ ἀπ αὐτῶν , ὅτι οἱ μὲν Ἀρειανοὶ κακόφρονές εἰσιν , ὁ δὲ Διονύσιος ἀλλότριος τῆς ἐκείνων ἑτεροδοξίας ἐστί .
πρῶτον μὲν οὖν ἐλέγχου καὶ ἀπολογίας ἐπέγραψεν ἑαυτοῦ τὴν ἐπιστολήν ·
τοῦτο δὲ τί ἐστιν ἢ ὅτι τοὺς μὲν ψευδομένους ἐλέγχει , περὶ δὲ ὧν ἔγραψεν ἀπολογεῖται δεικνὺς ὅτι μὴ ὡς Ἄρειος ὑπενόησεν ἔγραψεν αὐτός , ἀλλ ὅτι τῶν ἀνθρωπίνως εἰρημένων περὶ τοῦ κυρίου μνησθεὶς οὐκ ἠγνόει τοῦτον εἶναι λόγον καὶ σοφίαν ἀδιαίρετον τοῦ πατρός ;
ἔπειτα αἰτιᾶται τοὺς κατειπόντας αὐτοῦ ὡς μὴ ὁλοκλήρους λέγοντας ἀλλὰ περικόπτοντας αὐτοῦ τὰς λέξεις καὶ ὡς μὴ καλῇ συνειδήσει ἀλλὰ πονηρᾷ λαλοῦντας ὡς θέλουσι ·
τούτους τε τούτοις ἀπεικάζει τοῖς τὰς τοῦ μακαρίου ἀποστόλου διαβάλλουσιν ἐπιστολάς .
ἡ δὲ τοιαύτη μέμψις αὐτοῦ πάντως ἀπὸ φαύλης ὑποψίας αὐτὸν ἀπολύει .
εἰ γὰρ τοὺς Παύλου κατειπόντας οὕτως ἡγεῖται ὡς τοὺς αὐτοῦ κατειπόντας , οὐδὲν ἕτερον δείκνυσιν ἢ ὅτι τὰ τοῦ Παύλου φρονῶν οὕτως ἔγραψεν 0 .
ἀμέλει καὶ πρὸς ἕκαστον τῶν ὑπὸ τῶν κατηγόρων εἰρημένων ἀπαντῶν πάντα τὰ παρ  αὐτῶν προφερόμενα θεραπεύει , καὶ Σαβέλλιον μὲν ἐν ἐκείνοις ἀνατρέπει , ἐν τούτοις δὲ δείκνυσιν ὁλόκληρον ἑαυτοῦ τὴν εὐσεβῆ πίστιν .
φασκόντων τοίνυν ἐκείνων φρονεῖν τὸν Διονύσιον οὐκ ἀεὶ ἦν ὁ θεὸς πατήρ , οὐκ ἀεὶ ἦν ὁ υἱός , ἀλλ ὁ μὲν θεὸς ἦν χωρὶς τοῦ λόγου , αὐτὸς δὲ ὁ υἱὸς οὐκ ἦν πρὶν γεννηθῇ , ἀλλ ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν , οὐ γὰρ ἀίδιός ἐστιν , ἀλλ ὕστερον ἐπιγέγονεν , ὅρα πῶς ἀποκρίνεται .
τὰ μὲν οὖν πλεῖστα τῶν αὐτοῦ ῥημάτων , ἅπερ ἢ ζητῶν ἐξετάζει ἢ συλλογιζόμενος συνάγει ἢ ἐρωτῶν ἐλέγχει ἢ τοὺς κατειρηκότας αἰτιᾶται , ταῦτα παρεὶς διὰ τὸ μῆκος τῶν λόγων μόνα τὰ πρὸς τὴν κατηγορίαν ἀναγκαῖα τίθημι .
ἀπολογούμενος τοίνυν πρὸς ἐκεῖνα γράφει ταῖς λέξεσι ταύταις ἐν τῷ πρώτῳ τῷ ἐπιγραφομένῳ ἐλέγχου καὶ ἀπολογίας μεθ  ἕτερα οὕτως ·
Οὐ γὰρ ἦν ὅτε ὁ θεὸς οὐκ ἦν πατήρ .
καὶ τοῦτο οἶδεν ἐν τοῖς ἑξῆς ·
ἀεὶ τὸν Χριστὸν εἶναι , λόγον ὄντα καὶ σοφίαν καὶ δύναμιν , οὐ γὰρ δὴ τούτων ἄγονος ὢν ὁ θεὸς εἶτα ἐπαιδοποιήσατο , ἀλλ ὅτι μὴ παρ  ἑαυτοῦ ὁ υἱὸς ἀλλ ἐκ τοῦ πατρὸς ἔχει τὸ εἶναι 0 .
καὶ μετ ὀλίγα πάλιν περὶ τοῦ αὐτοῦ φησιν ·
ἀπαύγασμα δὲ ὢν φωτὸς ἀιδίου πάντως καὶ αὐτὸς ἀίδιός ἐστιν .
ὄντος γὰρ ἀεὶ τοῦ φωτὸς δῆλον ὡς ἔστιν ἀεὶ τὸ ἀπαύγασμα 0 .
τούτῳ γὰρ καὶ ὅτι φῶς ἐστι τῷ καταυγάζειν νοεῖται , καὶ φῶς οὐ δύναται μὴ φωτίζον εἶναι .
πάλιν γὰρ ἔλθωμεν ἐπὶ τὰ παραδείγματα .
εἰ ἔστιν ἥλιος , ἔστιν αὐγή , ἔστιν ἡμέρα ·
εἰ τοιούτων μηδὲν ἔστι , πολύ γε δεῖ καὶ παρεῖναι ἥλιον .
εἰ μὲν οὖν ἀίδιος ὁ ἥλιος , ἄπαυστος ἂν ἦν καὶ ἡ ἡμέρα , νῦν δέ  οὐ γάρ ἐστιν  ἀρξαμένου τε ἤρξατο καὶ παυομένου παύεται 0 .
ὁ δέ γε θεὸς αἰώνιόν ἐστι φῶς οὔ τε ἀρξάμενον οὔ τε λῆξόν ποτε .
οὐκοῦν αἰώνιον πρόκειται καὶ σύνεστιν αὐτῷ τὸ ἀπαύγασμα , ἄναρχον καὶ ἀειγενὲς προφαινόμενον αὐτοῦ , ὅπερ ἐστὶν ἡ λέγουσα σοφία ἐγὼ ἤμην ᾗ προσέχαιρε ·
καθ ἡμέραν δὲ ηὐφραινόμην ἐν προσώπῳ αὐτοῦ ἐν παντὶ καιρῷ .
καὶ αὖθις ἐπάγει μετ ὀλίγα περὶ τοῦ αὐτοῦ λέγων ·
ὄντος οὖν αἰωνίου τοῦ πατρὸς αἰώνιος ὁ υἱός ἐστι , φῶς ἐκ φωτὸς ὤν ·
ὄντος γὰρ γονέως ἔστι καὶ τέκνον .
εἰ δὲ μὴ τέκνον εἴη , πῶς καὶ τίνος εἶναι δύναται γονεύς ;
ἀλλ εἰσὶν ἄμφω καὶ εἰσὶν ἀεί .
εἶτα πάλιν προστίθησι ταῦτα ·
φωτὸς μὲν οὖν ὄντος τοῦ θεοῦ ὁ Χριστός ἐστιν ἀπαύγασμα .
πνεύματος δὲ ὄντος  πνεῦμα γάρ , φησίν , ὁ θεός  , ἀναλόγως πάλιν ὁ Χριστὸς ἀτμὶς λέλεκται 0 ·
ἀτμὶς γάρ , φησίν , ἐστὶ τῆς τοῦ θεοῦ δυνάμεως .
καὶ ἐκ πάλιν φησί ·
μόνος δὲ ὁ υἱὸς ἀεὶ συνὼν τῷ πατρὶ καὶ τοῦ ὄντος πληρούμενος καὶ αὐτός ἐστιν ὢν ἐκ τοῦ πατρός .
ταῦτα εἰ μὲν ἀμφιβόλως εἴρηται , χρείαν εἶχε τοῦ ἑρμηνεύοντος , ἐπειδὴ δὲ λευκῶς καὶ πολλάκις περὶ τῶν αὐτῶν ἔγραψεν , ὁ μὲν Ἄρειος τριζέτω τοὺς ὀδόντας ὁρῶν τὴν αἵρεσιν αὐτοῦ καταστρεφομένην ὑπὸ Διονυσίου καὶ ἀκούων , ἅπερ μὴ βούλεται , λέγοντος αὐτοῦ ·
ἀεὶ ὁ θεὸς πατὴρ ἦν καὶ ὁ υἱὸς οὐχ ἁπλῶς ἀίδιός ἐστιν , ἀλλὰ τοῦ πατρὸς ἀιδίου ὄντος ἀίδιος ἂν εἴη καὶ ὁ υἱός , καὶ σύνεστιν αὐτῷ ὡς τῷ φωτὶ τὸ ἀπαύγασμα 0 .
οἱ δὲ κ ἂν μόνον ὑπονοήσαντες Διονύσιον τὰ Ἀρείου φρονεῖν κατατιθέσθωσαν τὴν περὶ αὐτοῦ τοιαύτην δυσφημίαν .
ποία γὰρ κοινωνία τούτοις ἐστί , τοῦ μὲν Ἀρείου λέγοντος ·
οὐκ ἦν ὁ υἱὸς πρὶν γεννηθῇ , ἀλλ ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν , τοῦ δὲ Διονυσίου διδάσκοντος ·
ὁ δέ γε θεὸς αἰώνιόν ἐστι φῶς οὔ τε ἀρξάμενον οὔ τε λῆξόν ποτε ·
οὐκοῦν αἰώνιον πρόκειται καὶ σύνεστιν αὐτῷ τὸ ἀπαύγασμα , ἄναρχον καὶ ἀειγενὲς προφαινόμενον αὐτοῦ ;
καὶ γὰρ καὶ πρὸς τὴν ἄλλην ὑποψίαν τῶν λεγόντων , ὅτι πατέρα λέγων ὁ Διονύσιος οὐκ ὀνομάζει τὸν υἱὸν καὶ πάλιν υἱὸν λέγων οὐκ ὀνομάζει τὸν πατέρα , ἀλλὰ διαιρεῖ καὶ μακρύνει καὶ μερίζει τὸν υἱὸν ἀπὸ τοῦ πατρός , ἀποκρίνεται καὶ δυσωπεῖ τούτους λέγων ·
τῶν ὑπ ἐμοῦ λεχθέντων ὀνομάτων ἕκαστον ἀχώριστόν ἐστι καὶ ἀδιαίρετον τοῦ πλησίον .
πατέρα εἶπον , καὶ πρὶν ἐπαγάγω τὸν υἱόν , ἐσήμανα καὶ τοῦτον ἐν τῷ πατρί ·
υἱὸν ἐπήγαγον , εἰ καὶ μὴ προειρήκειν τὸν πατέρα , πάντως ἂν ἐν τῷ υἱῷ προείληπτο 0 .
ἅγιον πνεῦμα προσέθηκα , ἀλλ ἅμα καὶ πόθεν καὶ διὰ τίνος ἧκεν ἐφήρμοσα .
οἱ δὲ οὐκ ἴσασιν , ὅτι μή τε ἀπηλλοτρίωται πατὴρ υἱοῦ ᾗ πατήρ , προκαταρκτικὸν γάρ ἐστι τῆς συναφείας τὸ ὄνομα , οὔ τε ὁ υἱὸς ἀπῴκισται τοῦ πατρός .
ἡ γὰρ πατὴρ προσηγορία δηλοῖ τὴν κοινωνίαν , ἔν τε ταῖς χερσὶν αὐτῶν ἐστι τὸ πνεῦμα μή τε τοῦ πέμποντος μή τε τοῦ φέροντος δυνάμενον στέρεσθαι .
πῶς οὖν ὁ τούτοις χρώμενος τοῖς ὀνόμασι μεμερίσθαι ταῦτα καὶ ἀφωρίσθαι παντελῶς ἀλλήλων οἴομαι ;
καὶ μετ ὀλίγα ἐπάγει λέγων ·
οὕτω μὲν ἡμεῖς εἴς τε τὴν τριάδα τὴν μονάδα πλατύνομεν ἀδιαίρετον , καὶ τὴν τριάδα πάλιν ἀμείωτον εἰς τὴν μονάδα συγκεφαλαιούμεθα .
Εἶτα καὶ αἰτιωμένων αὐτὸν ὡς ἕνα λέγοντα τῶν γενητῶν εἶναι τὸν υἱὸν καὶ μὴ ὁμοούσιον τῷ πατρί , αὐτὸς πάλιν τοὺς τοιούτους διελέγχει λέγων ·
πλὴν ἐγὼ γενητά τινα καὶ ποιητά τινα φήσας νοεῖσθαι τῶν μὲν τοιούτων ὡς ἀχρειοτέρων ἐξ ἐπιδρομῆς εἶπον παραδείγματα , ἐπεὶ μή τε τὸ φυτὸν τ αὐτὸν ἔφην τῷ γεωργῷ μή τε τῷ ναυπηγῷ τὸ σκάφος 0 .
εἶτα τοῖς ἱκνουμένοις καὶ προσφυεστέροις ἐνδιέτριψα καὶ πλέον διεξῆλθον περὶ τῶν ἀληθεστέρων ποικίλα προσεξευρὼν τεκμήρια , ἅπερ καὶ σοὶ ἔγραψα , ἐν οἷς ἤλεγξα καὶ ὃ προφέρουσιν ἔγκλημα , κατ ἐμοῦ ψεῦδος ὄν , ὡς οὐ λέγοντος τὸν Χριστὸν ὁμοούσιον εἶναι τῷ θεῷ .
εἰ γὰρ καὶ τὸ ὄνομα τοῦτό φημι μὴ εὑρηκέναι μη δ ἀνεγνωκέναι που τῶν ἁγίων γραφῶν , ἀλλά γε τὰ ἐπιχειρήματά μου τὰ ἑξῆς , ἃ σεσιωπήκασι , τῆς διανοίας ταύτης οὐκ ἀπᾴδει .
καὶ γὰρ ἀνθρωπείαν γονὴν παρεθέμην δῆλον ὡς οὖσαν ὁμογενῆ , φήσας πάντως τοὺς γονεῖς μόνον ἑτέρους εἶναι τῶν τέκνων , ὅτι μὴ αὐτοὶ εἶεν τὰ τέκνα , ἢ μή τε γονεῖς ἀναγκαῖον ὑπάρχειν εἶναι μή τε τέκνα 0 .
καὶ τὴν μὲν , ὡς προεῖπον , διὰ τὰς περιστάσεις οὐκ ἔχω προκομίσαι ·
καὶ ποταμὸν ἀπὸ πηγῆς ῥέοντα ἕτερον σχῆμα καὶ ὄνομα μετειληφέναι ·
μή τε γὰρ τὴν πηγὴν ποταμὸν μή τε τὸν ποταμὸν πηγὴν λέγεσθαι καὶ ἀμφότερα ὑπάρχειν καὶ τὴν μὲν πηγὴν οἱονεὶ πατέρα εἶναι , τὸν δὲ ποταμὸν εἶναι τὸ ἐκ τῆς πηγῆς ὕδωρ 0 .
ἀλλὰ ταῦτα μὲν καὶ τὰ τοιαῦτα μη δὲ ὁρᾶν γεγραμμένα , ἀλλ οἱονεὶ τυφλώττειν ὑποκρίνονται ·
τοῖς δὲ δυσὶ ῥηματίοις ἀσυνθέτοις καθάπερ λίθοις μακρόθεν ἐπιχειροῦσίν με βάλλειν ἀγνοοῦντες ὡς τῶν ἀγνοουμένων καὶ προσαγωγῆς εἰς ἐπίγνωσιν δεομένων οὐ μόνον ἀλλοῖα πολλάκις , ἀλλὰ καὶ ὑπεναντία τεκμήρια γίνεται τῶν ἐπιζητουμένων δηλώματα .
φησί ·
ζωὴ ἐκ ζωῆς ἐγεννήθη καὶ ὥσπερ ποταμὸς ἀπὸ πηγῆς ἔρρευσε καὶ ἀπὸ φωτὸς ἀσβέστου λαμπρὸν φῶς ἀνήφθη 0 .
τίς τούτων ἀκούων οὐ μανίας λοιπὸν καταψηφίσεται τῶν ὑπονοούντων Διονύσιον τὰ Ἀρείου φρονεῖν ;
ἰδοὺ γὰρ διὰ τούτων φανερῶς πᾶσαν αὐτοῦ πατεῖ τὴν αἵρεσιν τοῖς τῆς ἀληθείας λογισμοῖς .
τὸ μὲν γὰρ  οὐκ ἦν πρὶν γεννηθῇ  καὶ τὸ  ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν ἀναιρεῖ τῷ τοῦ ἀπαυγάσματος λόγῳ καὶ λέγων , ὅτι τούτου ὁ πατὴρ οὐκ ἦν ποτε ἄγονος , τὸ δὲ ἐξ οὐκ ὄντων αὐτῶν ἀναιρεῖ ἐν τῷ λέγειν , τὸν λόγον εἶναι ὡς ποταμὸν ἀπὸ πηγῆς καὶ βλαστὸν ἀπὸ ῥίζης καὶ τέκνον ἀπὸ γονέως καὶ φῶς ἐκ φωτὸς καὶ ζωὴν ἐκ ζωῆς 0 1 2 ·
καὶ τὸ μὲν ἀποσχοινίζειν καὶ διαιρεῖν αὐτοὺς τὸν λόγον ἀπὸ τοῦ θεοῦ διαβάλλει λέγων αὐτὸς ἀδιαίρετον καὶ ἀμείωτον τὴν τριάδα εἰς μονάδα συγκεφαλαιοῦσθαι , τὸ δὲ λέγειν αὐτοὺς ἀλλότριον εἶναι τὸν υἱὸν τῆς τοῦ πατρὸς οὐσίας ἄντικρυς πατεῖ λέγων ὁμοούσιον εἶναι τοῦ πατρὸς τὸν υἱόν .
ἐφ  ᾧ καὶ θαυμάσειεν ἄν τις τὴν ἀναίδειαν τῶν δυσσεβῶν , πῶς Διονυσίου , ὃν λέγουσιν ὁμόδοξον ἑαυτῶν εἶναι , λέγοντος ὁμοούσιον τὸν υἱόν , αὐτοὶ περιέρχονται ὡς κώνωπες περιβομβοῦντες , ὡς οὐκ ὀρθῶς γραψάσης τῆς συνόδου τὸ ὁμοούσιον .
εἰ γὰρ Διονύσιός ἐστιν αὐτοῖς φίλος , μὴ ἀρνείσθωσαν τὰ τοῦ ὁμόφρονος ·
εἰ δὲ νομίζουσι μὴ ὀρθῶς εἰρῆσθαι , πῶς τὸν τοῦτο λέγοντα Διονύσιον θρυλοῦσιν ὡς τὰ αὐτῶν φρονοῦντα ;
μάλιστα ὅτι οὐ δὲ ἐκ παρέργου ταῦτα λέγων φαίνεται , ἀλλὰ πρότερον ἄλλας ἐπιστολὰς γράψας τοὺς μὲν κατειρηκότας αὐτοῦ ὡς μὴ λέγοντος ὁμοούσιον τὸν υἱὸν τῷ πατρὶ διελέγχει ψευδομένους , τοὺς δὲ νομίζοντας αὐτὸν λέγειν γενητὸν τὸν λόγον παρακρούεται , ὅτι μὴ οὕτως ὡς νομίζουσιν ἐφρόνησεν , ἀλλ εἰ καὶ τὰς λέξεις εἴρηκε , διὰ τοῦτό φησιν εἰρηκέναι πρὸς τὸ μόνον δεῖξαι , ὅτι μὴ ὁ πατήρ ἐστιν ἀλλ ὁ υἱὸς ὁ τὸ γενητὸν καὶ κτιστὸν καὶ ποιητὸν ἐνδυσάμενος σῶμα ·
διὸ καὶ γεγενῆσθαι καὶ πεποιῆσθαι καὶ ἐκτίσθαι λέγεται ὁ υἱός .
ἀμέλει ἐπειδὴ προελήφθη γράψαι τὰς τοιαύτας λέξεις , τοῖς μὲν Ἀρειανοῖς μακρὰ φράζει χαίρειν , παρὰ δὲ τῶν ἀκουόντων συνείδησιν ἀγαθὴν ἀπαιτεῖ τὸ δυσχερὲς ἢ τάχα καὶ τὸ ἀπερίδρακτον τῶν ζητουμένων προβαλλόμενος , ἵνα μὴ τὰς λέξεις ἀλλὰ τὴν διάνοιαν τοῦ γράφοντος κρίνωσι , καὶ μάλισθ ὅταν τὰ πλεῖστα μαρτυρῇ τῇ τούτου φρονήσει .
ἔφησε γοῦν καὶ αὐτὸς ὅτι  τῶν μὲν τοιούτων ὡς ἀχρειοτέρων ἐξ ἐπιδρομῆς εἶπον τὰ παραδείγματα τὸ φυτὸν καὶ τὸν γεωργόν 0 ·
τοῖς δὲ προσφυεστέροις ἐνδιέτριψα καὶ πλέον διεξῆλθον περὶ τῶν ἀληθεστέρων  .
ὁ δὲ τοῦτο λέγων δείκνυσιν ἀληθέστερον εἶναι τὸ λέγειν ἀίδιον καὶ ἐκ τοῦ πατρὸς τὸν υἱὸν ἤπερ γενητόν 0 1 .
ἐκ τούτου μὲν γὰρ τὸ σωματικὸν τοῦ κυρίου σημαίνεται , ἐξ ἐκείνων δὲ τὸ ἀίδιον τῆς θεότητος αὐτοῦ 0 .
ἐν τούτοις γοῦν καὶ ἠλέγχθαι παρ αὐτοῦ τοὺς ἐγκαλέσαντας , ὡς μὴ λέγοντος αὐτοῦ ὁμοούσιον τοῦ πατρός , διαβεβαιοῦται οὐχ ἁπλῶς , ἀλλὰ μετὰ φρονήσεως καὶ ἀποδείξεως ἀληθοῦς λέγων ·
εἰ καὶ μὴ τὴν λέξιν ταύτην εὗρον ἐν ταῖς γραφαῖς , ἀλλ ἐξ αὐτῶν τῶν γραφῶν τὸν νοῦν συναγαγών , ἔγνων ὅτι υἱὸς ὢν καὶ λόγος οὐ ξένος ἂν εἴη τῆς οὐσίας τοῦ πατρός .
ὅτι γὰρ οὐ κτίσμα οὐ δὲ ποίημα φρονεῖ τὸν υἱὸν εἶναι  καὶ γὰρ καὶ ἐν τούτῳ τεθρυλήκασιν αὐτόν  , οὕτως φησίν ·
ἐὰν δέ τις τῶν συκοφαντῶν , ἐπειδὴ τῶν ἁπάντων ποιητὴν τὸν θεὸν καὶ δημιουργὸν εἶπον , οἴηταί με καὶ τοῦ Χριστοῦ λέγειν , ἀκουσάτω μου πρότερον πατέρα φήσαντος αὐτόν , ἐν ᾧ καὶ ὁ υἱὸς προσγέγραπται .
μετὰ γὰρ τὸ εἰπεῖν πατέρα ποιητὴν ἐπαγήοχα ·
καὶ οὔ τε πατήρ ἐστιν ὢν ποιητής , εἰ κυρίως ὁ γεννήσας πατὴρ ἀκούοιτο  τὴν γὰρ πλατύτητα τῆς τοῦ πατρὸς προσηγορίας ἐν τοῖς ἑξῆς ἐπεξεργασόμεθα  , οὔ τε ποιητὴς ὁ πατήρ , εἰ μόνος ὁ χειροτέχνης ποιητὴς λέγοιτο 0 .
παρ  Ἕλλησι γὰρ ποιηταὶ καὶ τῶν ἰδίων καλοῦνται λόγων οἱ σοφοί ·
καὶ ποιητὰς ὁ ἀπόστολος εἶπε νόμου ·
καὶ τῶν ἐγκαρδίων γὰρ ἀρετῆς ἢ κακίας ποιηταὶ καθίστανται , ὡς εἶπεν ὁ θεός ·
ἔμεινα τοῦ ποιῆσαι κρίσιν , ἐποίησε δὲ ἀνομίαν .
ἔστιν ἀληθῶς ἀκούοντα ταῦτα μνησθῆναι τοῦ θείου λογίου λέγοντος ·
οὗ ἐὰν στραφῇ ὁ ἀσεβής , ἀφανίζεται .
ἰδοὺ γὰρ ποικίλως στρεφόμενοι καθ ἑκάστην οἱ δυσσεβεῖς ἀφανίζονται μὴ ἔχοντες μη δὲ εἰς τοῦτο πρόφασιν περὶ Διονυσίου .
φανερῶς μὲν γὰρ διδάσκει μὴ εἶναι ποίημα μη δὲ κτίσμα τὸν υἱόν .
αἰτιᾶται δὲ καὶ θεραπεύει τοὺς δια βάλλοντας αὐτὸν ὡς εἰπόντα ποιητὴν τὸν θεόν , ὅτι μὴ συνεῖδον εἰπόντα αὐτὸν πρότερον πατέρα τὸν θεόν , ἐν ᾧ καὶ ὁ υἱὸς προσγέγραπται .
τοῦτο δὲ λέγων δείκνυσι μὴ εἶναι τῶν ποιημάτων τὸν υἱόν , μη δὲ ποιητὴν ἀλλὰ πατέρα τοῦ ἰδίου λόγου τὸν θεὸν εἶναι .
καὶ ἐπειδὴ ἀσυνειδήτως τινὲς ἐπήγαγον αὐτῷ , ὅτι ποιητὴν εἶπε τὸν θεὸν τοῦ Χριστοῦ , διὰ τοῦτο ποικίλως ἀπολογούμενός φησι μη δ οὕτως ἐπιλήψιμον εἶναι τὸν λόγον .
εἰρηκέναι γὰρ ποιητήν φησι διὰ τὴν σάρκα , ἣν ἀνέλαβε γενητὴν οὖσαν αὐτὴν ὁ λόγος .
εἰ δὲ καὶ περὶ τοῦ λόγου τις ὑπονοήσοι τοῦτο λελέχθαι , καὶ οὕτως ἔπρεπεν αὐτοὺς ἀφιλονείκως ἀκοῦσαι ·
ὡς γὰρ οὐ ποίημα φρονῶ τὸν λόγον , καὶ οὐ ποιητὴν ἀλλὰ πατέρα τὸν θεὸν αὐτοῦ λέγω .
κ ἂν ἐξ ἐπιδρομῆς εἴπω ποιητὴν τὸν θεὸν διηγούμενος περὶ τοῦ υἱοῦ , ἀλλὰ καὶ οὕτως ἀπολογήσασθαι δυνατόν 0 .
ποιητὰς γὰρ τῶν ἰδίων λόγων Ἑλλήνων μὲν οἱ σοφοί φασι καίτοι πατέρας ἑαυτοὺς ὄντας τῶν ἰδίων λόγων .
ἡ δὲ θεία γραφὴ καὶ τῶν ἀπὸ καρδίας κινημάτων ποιητὰς ἡμᾶς διαγορεύει , ποιητὰς νόμου καὶ κρίσεως καὶ δικαιοσύνης λέγουσα .
ὥστε πανταχόθεν τὸν μὲν υἱὸν μὴ εἶναι κτίσμα μη δὲ ποίημα , ἑαυτὸν δὲ ἀλλότριον τῆς ἀρειανῆς κακοδοξίας ἀποδείκνυσι .
μὴ γὰρ δή τις Ἀρειανὸς μη δὲ ἐν τούτῳ ὑπονοείτω κατ αὐτοῦ ὡς οὕτως λέγοντος 0 ·
σύνεστιν ὁ υἱὸς τῷ πατρί , ὡς τὰ μὲν ὀνόματα συνῆφθαι ἀλλήλοις , τὰ δὲ πράγματα πλεῖστον ἀλλήλων διεστάναι , καὶ μὴ ἀεὶ μὲν συνεῖναι τὸν υἱὸν τῷ πατρί , ἀφ οὗ δὲ γέγονεν ὁ υἱός , ἐξ ἐκείνου καὶ πατέρα τὸν θεὸν εἰρῆσθαι καὶ λοιπὸν αὐτῷ συνεῖναι , ὥσπερ καὶ ἐπ ἀνθρώπων τοῦτο γίνεται 0 .
ἀλλ  ἐνθυμείσθω καὶ μνημονευέτω τῶν προειρημένων καὶ ὄψεται Διονυσίου τὴν πίστιν ὀρθήν .
λέγων γάρ 0 ·
οὐ γὰρ ἦν ὅτε ὁ θεὸς οὐκ ἦν πατήρ , καὶ πάλιν ·
οὐκοῦν αἰώνιον πρόκειται καὶ σύνεστιν αὐτῷ τὸ ἀπαύγασμα , ἄναρχον καὶ ἀειγενές , προφαινόμενον αὐτοῦ ·
ἐχρῆν μηδένα τὸ σύνολον ὑπονοεῖν τινα τοιαῦτα κατ αὐτοῦ .
καὶ τὰ παραδείγματα δὲ τῆς πηγῆς καὶ τοῦ ποταμοῦ καὶ τῆς ῥίζης καὶ τοῦ βλαστοῦ καὶ τοῦ πνεύματος καὶ τῆς ἀτμίδος καταισχύνει τοὺς χριστομάχους τ ἀναντία θρυλοῦντας κατ αὐτοῦ .
ἐπειδὴ δὲ πρὸς πᾶσι τοῖς ἑαυτοῦ κακοῖς ὁ Ἄρειος καὶ τοῦτο συμπεφόρηκεν ἑαυτῷ ῥημάτιον ὡς ἐκ κοπρίας καὶ προστίθησιν , ὡς ἄρα  ὁ λόγος οὐκ ἔστιν ἴδιος τοῦ πατρός , ἀλλ ἄλλος μέν ἐστιν ὁ ἐν τῷ θεῷ λόγος , οὗτος δὲ ὁ κύριος ξένος μὲν καὶ ἀλλότριός ἐστι τῆς τοῦ πατρὸς οὐσίας , κατ ἐπίνοιαν δὲ μόνον λέγεται λόγος καὶ οὐκ ἔστι μὲν κατὰ φύσιν καὶ ἀληθινὸς τοῦ θεοῦ υἱός , κατὰ θέσιν δὲ λέγεται καὶ οὗτος υἱὸς ὡς κτίσμα  , καὶ τοιαῦτα λέγων αὐχεῖ παρὰ τοῖς ἀγνοοῦσιν ὡς καὶ ἐν τούτοις ἔχων ὁμόδοξον τὸν Διονύσιον , ὅρα καὶ τὴν περὶ τούτων πίστιν τοῦ Διονυσίου καὶ πῶς μάχεται ταῖς τοιαύταις Ἀρείου κακονοίαις .
προείρηται μὲν οὖν , ὅτι πηγὴ τῶν ἀγαθῶν ἁπάντων ἐστὶν ὁ θεός ·
ποταμὸς δὲ ὑπ αὐτοῦ προχεόμενος ὁ υἱὸς ἀναγέγραπται .
ἀπόρροια γὰρ νοῦ λόγος καί , ὡς ἐπ  ἀνθρώπων εἰπεῖν , ἀπὸ καρδίας διὰ στόματος ἐξοχετεύεται , ἕτερος γινόμενος τοῦ ἐν καρδίᾳ λόγου ὁ διὰ γλώσσης νοῦς προπηδῶν 0 .
ὁ μὲν γὰρ ἔμεινε προπέμψας καὶ ἔστιν οἷος ἦν , ὁ δὲ ἐξέπτη προπεμφθεὶς καὶ φέρεται πανταχοῦ ·
καὶ οὕτως ἐστὶν ἑκάτερος ἐν ἑκατέρῳ ἕτερος ὢν θατέρου , καὶ ἕν εἰσιν ὄντες δύο .
οὕτω γὰρ καὶ ὁ πατὴρ καὶ ὁ υἱὸς ἓν καὶ ἐν ἀλλήλοις ἐλέχθησαν εἶναι .
οὕτως λέγει ·
ὡς γὰρ ὁ ἡμέτερος νοῦς ἐρεύγεται μὲν ἀφ ἑαυτοῦ τὸν λόγον , ὡς εἶπεν ὁ προφήτης ·
ἐξηρεύξατο ἡ καρδία μου λόγον ἀγαθόν , καὶ ἔστι μὲν ἑκάτερος ἕτερος θατέρου , ἴδιον καὶ τοῦ λοιποῦ κεχωρισμένον εἰληχὼς τόπον , ὁ μὲν ἐν τῇ καρδίᾳ , ὁ δὲ ἐπὶ τῆς γλώττης καὶ τοῦ στόματος οἰκῶν τε καὶ κινούμενος 0 1 2 ·
οὐ μὴν διεστήκασιν οὐ δὲ καθάπαξ ἀλλήλων στέρονται οὐδέ ἐστιν οὔ τε ὁ νοῦς ἄλογος οὔ τε ἄνους ὁ λόγος , ἀλλ ὅ γε νοῦς ποιεῖ τὸν λόγον ἐν αὐτῷ φανεὶς καὶ ὁ λόγος δείκνυσι τὸν νοῦν ἐν αὐτῷ γενόμενος , καὶ ὁ μὲν νοῦς ἐστιν οἷον λόγος ἐγκείμενος , ὁ δὲ λόγος νοῦς προπηδῶν 0 1 .
καὶ μεθίσταται μὲν ὁ νοῦς εἰς τὸν λόγον , ὁ δὲ λόγος τὸν νοῦν εἰς τοὺς ἀκροατὰς ἐγκυκλεῖ .
καὶ οὕτως ὁ νοῦς διὰ τοῦ λόγου ταῖς τῶν ἀκουόντων ψυχαῖς ἐνιδρύεται συνεισιὼν τῷ λόγῳ ·
καὶ ἔστιν ὁ μὲν οἷον πατὴρ ὁ νοῦς τοῦ λόγου ὢν ἐφ ἑαυτοῦ , ὁ δὲ καθάπερ υἱὸς ὁ λόγος τοῦ νοῦ , πρὸ ἐκείνου μὲν ἀδύνατον ἀλλ οὐ δὲ ἔξωθέν ποθεν σὺν ἐκείνῳ γενόμενος , βλαστήσας δὲ ἀπ αὐτοῦ 0 1 2 .
οὕτως ὁ πατήρ , ὁ μέγιστος καὶ καθόλου νοῦς , πρῶτον τὸν υἱὸν λόγον ἑρμηνέα καὶ ἄγγελον ἑαυτοῦ , ἔχει .
τούτων ἢ οὐκ ἤκουσέ ποτε Ἄρειος ἢ ἀκούσας οὐκ ἐνόησεν ὁ ἀμαθής .
οὐκ ἂν γάρ , εἴπερ ἦν νοήσας , κατεψεύδετο τοσοῦτον κατὰ τοῦ ἐπισκόπου , ἀλλὰ πάντως καὶ αὐτὸν ὡς ἡμᾶς ἐλοιδόρει διὰ τὸ πρὸς τὴν ἀλήθειαν μῖσος 0 .
χριστομάχος γὰρ ὢν οὐκ ὀκνήσει καὶ τοὺς τὰ Χριστοῦ φρονοῦντας διώκειν , ὡς αὐτὸς ὁ κύριος προείρηκεν ·
εἰ ἐμὲ ἐδίωξαν , καὶ ὑμᾶς διώξουσιν .
ἢ εἰ νομίζουσιν οἱ προστάται τῆς ἀσεβείας ὁμόφρονα τὸν Διονύσιον ἑαυτοῖς εἶναι , γραψάτωσαν ταῦτα καὶ ὁμολογείτωσαν ·
γραψάτωσαν τὴν ἄμπελον καὶ τὸν γεωργόν , τὸ σκάφος καὶ τὸν ναυπηγόν , καὶ ἅμα ὁμολογείτωσαν καὶ ἅπερ εἶπεν ἀπολογούμενος τὸ ὁμοούσιον καὶ τὸ ἐκ τῆς οὐσίας εἶναι τὸν υἱὸν καὶ τὸ ἀίδιον καὶ τὸν νοῦν πρὸς τὸν λόγον τήν τε πηγὴν καὶ τὸν ποταμὸν καὶ τὰ ἄλλα , ἵνα κ ἂν ἐκ τῆς διαφορᾶς γνῶσιν , πῶς ἐκεῖνα μὲν κατ οἰκονομίαν , ταῦτα δὲ ὡς ὁ τῆς εὐσεβοῦς πίστεως βούλεται λόγος εἴρηκε , καὶ λοιπὸν ταῦτα λέγοντες ἀναιρῶσιν ἅπερ κατ αὐτῶν τούτων ἐφρόνησαν 0 1 2 .
τί γὰρ κ ἂν ἐγγὺς ἔχει τῶν Ἀρείου κακῶν ἡ Διονυσίου πίστις ;
οὐχ ὁ μὲν Ἄρειος κατ ἐπίνοιαν λέγει τὸν λόγον , ὁ δὲ Διονύσιος ἀληθινὸν καὶ φύσει λόγον τοῦ θεοῦ 0 1 ;
καὶ ὁ μὲν ἀποξενοῖ τὸν λόγον ἀπὸ τοῦ πατρός , ὁ δὲ ἴδιον καὶ ἀδιαίρετον τῆς τοῦ πατρὸς οὐσίας αὐτὸν εἶναι διδάσκει , ὡς ἔστιν ὁ λόγος πρὸς τὸν νοῦν καὶ ποταμὸς πρὸς τὴν πηγήν 0 .
εἰ μὲν οὖν διαιρεῖν καὶ ἀποξενοῦν τὸν λόγον καὶ τὸν νοῦν τις δύναται ἢ τὸν ποταμὸν καὶ τὴν πηγὴν μερίσαι καὶ τειχίσας διελεῖν ἢ τὸν ποταμὸν ἑτεροούσιον εἰπεῖν πρὸς τὴν πηγὴν καὶ ξένον τὸ ὕδωρ δεῖξαι ἢ τὸ ἀπαύγασμα τολμᾷ διελεῖν ἀπὸ τοῦ φωτὸς καὶ εἰπεῖν ἐξ ἑτέρας οὐσίας εἶναι τὸ ἀπαύγασμα καὶ μὴ ἐκ τοῦ φωτός , μαινέσθω μετὰ Ἀρείου .
ὁ γὰρ τοιοῦτος μη δὲ νοῦν ἀνθρώπινον ἔχων ἔτι φανήσεται .
εἰ δὲ ἀδιαίρετα ταῦτα οἶδεν ἡ φύσις καὶ τὸ τούτων γέννημα ἴδιον , μή τε τὰ Ἀρείου τις ἔτι λοιπὸν φρονείτω μή τε Διονύσιον διαβαλλέτω , ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐκ τούτων αὐτοῦ θαυμαζέτω τήν τε τοῦ λόγου λευκότητα καὶ τὴν τῆς πίστεως ὀρθότητα .
ὅτι γὰρ πρὸς τὴν μανίαν Ἀρείου λέγοντος ἄλλον εἶναι τὸν ἐν τῷ θεῷ λόγον καὶ ἄλλον , περὶ οὗ φησιν ὁ Ἰωάννης 0 ·
ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος , καὶ ἄλλην μὲν ἰδίαν σοφίαν εἶναι ἐν τῷ θεῷ , ἄλλην δὲ περὶ ἧς φησιν ὁ ἀπόστολος Χριστὸς θεοῦ δύναμις καὶ θεοῦ σοφία , πάλιν ὁ Διονύσιος ἀνθίσταται καὶ διαβάλλει τὴν τοιαύτην κακοδοξίαν , ὅρα πάλιν πῶς περὶ τούτων οὕτως 0 ·
ἀλλ οὐκ ἦν λόγος ὁ τὸν λόγον προέμενος ·
ἦν γὰρ ὁ λόγος πρὸς τὸν θεόν .
σοφία γεγέννηται ὁ κύριος ·
οὐκ ἦν οὖν σοφία ὁ τὴν σοφίαν ἀνείς ·
ἐγὼ γὰρ ἤμην , φησίν , ᾗ προσέχαιρεν .
ἀλήθειά ἐστιν ὁ Χριστός ·
εὐλογητὸς δέ , φησίν , ὁ θεὸς τῆς ἀληθείας 0 .
ἐνταῦθα καὶ Σαβέλλιον καὶ Ἄρειον ἀνατρέπει καὶ ἀμφοτέρας τὰς αἱρέσεις ἴσας ἐν ἀσεβείᾳ δείκνυσιν .
οὔ τε γὰρ λόγος ἐστὶν ὁ τοῦ λόγου πατὴρ οὔ τε ποίημά ἐστι τὸ ἐκ τοῦ πατρός , ἀλλὰ ἴδιον τῆς οὐσίας αὐτοῦ γέννημα , πάλιν τε οὐκ ἔστι πατὴρ ὁ προελθὼν λόγος οὐ δὲ πάλιν ἐκ πολλῶν εἷς ἐστιν οὗτος λόγος , ἀλλὰ μόνος ἐστὶ τοῦ πατρὸς υἱός , ἀληθινὸς καὶ φύσει γνήσιος , ὁ καὶ νῦν ὢν ἐν αὐτῷ καὶ ἀιδίως καὶ ἀδιαιρέτως ὢν ἐξ αὐτοῦ .
οὕτω καὶ σοφία καὶ ἀλήθειά ἐστιν ὁ κύριος καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλης σοφίας δεύτερος , ἀλλὰ μόνος οὗτός ἐστι , δι οὗ τὰ πάντα πεποίηκεν ὁ πατήρ .
καὶ ἐν αὐτῷ συνεστήσατο τῶν γενητῶν τὰς ποικίλας οὐσίας , δι αὐτοῦ τε γνωρίζεται , οἷς ἂν ἐθέλῃ , καὶ ἐν αὐτῷ τὴν τῶν πάντων πρόνοιαν ποιεῖται καὶ ἐργάζεται .
μόνον γὰρ τοῦτον οἶδε τοῦ θεοῦ λόγον καὶ Διονύσιος .
αὕτη τοῦ Διονυσίου ἡ πίστις 0 ·
ὀλίγα γὰρ ἐκ τῶν ἐπιστολῶν αὐτοῦ συναγαγὼν ἔγραψα δυνάμενα παρασχεῖν σοὶ μὲν ἀφορμὴν εἰς τὸ πλείονα προστιθέναι , τοῖς δὲ Ἀρειανοῖς μεγίστην αἰσχύνην διὰ τὴν κατὰ τοῦ ἐπισκόπου συκοφαντίαν .
ἐν πᾶσι γὰρ καὶ καθ ἕκαστον , δι ὧν ἔγραψεν , ἤλεγξεν αὐτῶν τὴν κακοφροσύνην καὶ τὴν αἵρεσιν αὐτῶν ἐστηλίτευσεν .
Οὐκοῦν ἀπὸ τούτων δείκνυται καὶ οὐ φαύλῃ διανοίᾳ , ἀλλὰ κατ οἰκονομίαν γραφεῖσα παρ αὐτοῦ ·
τοῦτο γὰρ καὶ ἡ ἀπολογία αὐτοῦ δείκνυσι .
καὶ ἔστιν ἀληθῶς τύπος οὗτος πιθανὸς πρὸς ἀνατροπὴν τῆς Σαβελλίου μανίας , ὥστε τὸν βουλόμενον ταχέως διελέγχειν τοὺς τοιούτους μὴ ἀπὸ τῶν σημαινόντων τὴν θεότητα τοῦ λόγου ποιεῖσθαι τὴν ἀρχήν  ὅτι λόγος καὶ σοφία καὶ δύναμίς ἐστιν ὁ υἱός , καὶ ὅτι ἐγὼ καὶ ὁ πατὴρ ἕν ἐσμεν , ἵνα μὴ τὰ καλῶς εἰρημένα παρεξηγούμενοι ἐκεῖνοι πρόφασιν τῆς ἀναισχύντου φιλονεικίας ἑαυτῶν τὰ τοιαῦτα πορίσωνται ἀκούοντες , ὅτι ἐγὼ καὶ ὁ πατὴρ ἕν ἐσμεν , καὶ ·
ὁ ἐμὲ ἑωρακώς , ἑώρακε τὸν πατέρα  , ἀλλὰ τὰ ἀνθρωπίνως εἰρημένα περὶ τοῦ σωτῆρος προβάλλειν , ὥσπερ αὐτὸς πεποίηκεν , οἷά ἐστι τὸ πεινῆν , τὸ κοπιᾶν καὶ ὅτι ἄμπελος καὶ ηὔχετο καὶ πέπονθεν 0 .
ὅσῳ γὰρ ταῦτα ταπεινὰ λέγεται , τοσούτῳ δείκνυται μὴ ὁ πατὴρ γενόμενος ἄνθρωπος 0 .
ἀνάγκη γὰρ καὶ ἀμπέλου λεγομένου τοῦ κυρίου εἶναι καὶ γεωργὸν καὶ εὐχομένου αὐτοῦ εἶναι τὸν ὑπακούοντα καὶ αἰτοῦντος αὐτοῦ εἶναι τὸν διδοῦντα 0 .
τὰ δὲ τοιαῦτα μᾶλλον εὐκολώτερον τὴν τῶν Σαβελλιανῶν μανίαν δείκνυσιν , ὅτι ἕτερος ὁ εὐχόμενος , ἕτερος ὁ ὑπακούων καὶ ἄλλος ἡ ἄμπελος καὶ ἄλλος ὁ γεωργός 0 1 .
ὅσα γὰρ ὡς ἀποξενοῦντα τὸν υἱὸν ἀπὸ τοῦ πατρὸς λέγεται ῥητά , ταῦτα διὰ τὴν σάρκα , ἣν δι ἡμᾶς ἐφόρεσε , λέγεται περὶ αὐτοῦ .
ξένα γὰρ τὰ γενητὰ κατὰ φύσιν ἐστὶ τοῦ θεοῦ .
διὰ τοῦτο γοῦν ἐπειδὴ τῆς σαρκὸς γενητῆς οὔσης γέγονεν , ὡς ὁ Ἰωάννης φησίν , ὁ λόγος σάρξ , καίτοι κατὰ φύσιν ἴδιος καὶ ἀδιαίρετος ὢν τοῦ πατρός , ὅμως δι  αὐτὴν λέγεται καὶ ὁ πατὴρ μακρὰν ἀπ  αὐτοῦ .
τὰ γὰρ τῆς σαρκὸς ἴδια αὐτὸς ἀνέχεται περὶ αὐτοῦ λέγεσθαι , ἵνα δειχθῇ ὅτι οὐκ ἄλλου ἀλλ αὐτοῦ ἦν ἴδιον τὸ σῶμα .
τοιαύτης δὲ τῆς διανοίας οὔσης ταχύτερον ἐλεγχθήσεται Σαβέλλιος , ὅτι μή ἐστιν ὁ πατὴρ ὁ γενόμενος σάρξ , ἀλλ ὁ τούτου λόγος ὁ καὶ ταύτην λυτρούμενος καὶ προσάγων τῷ πατρί .
οὕτω δὲ διελέγξας καὶ πείσας λοιπὸν καὶ περὶ τῆς τοῦ λόγου θεότητος ἑτοιμότερον διδάξει , ὅτι ὁ λόγος καὶ σοφία , υἱὸς καὶ δύναμις , ἀπαύγασμα , χαρακτήρ 0 .
ἀνάγκη γὰρ καὶ ἐνταῦθα πάλιν νοεῖν , ὅτι τοῦ λόγου ὄντος εἶναι δεῖ καὶ τὸν πατέρα τοῦ λόγου καὶ σοφίας οὔσης εἶναι καὶ τὸν ταύτης γονέα καὶ ἀπαυγάσματος ὄντος εἶναι καὶ τὸ φῶς , καὶ οὕτως εἶναι τὸν υἱὸν καὶ τὸν πατέρα ἕν 0 .
ταῦτα Διονύσιος εἰδὼς ἔγραψε καὶ ἐν ἐκείνοις μὲν Σαβέλλιον ἐφίμωσεν , ἐν τούτοις δὲ τὴν ἀρειανὴν αἵρεσιν κατέστρεψε .