Ericu950/Stoicheia-meter-silver huggingface dataset:
ἐνταῦθα δὲ αἱ γυναῖκες ἀπαντῶσαι μετὰ ξιφῶν καὶ πελέκεων δεινὸν τετριγυῖαι καὶ περίθυμον ἠμύνοντο τοὺς φεύγοντας ὁμοίως καὶ τοὺς διώκοντας , τοὺς μὲν ὡς προδότας , τοὺς δὲ ὡς πολεμίους , ἀναπεφυρμέναι μαχομένοις καὶ χερσὶ γυμναῖς τούς τε θυρεοὺς τῶν Ῥωμαίων ἀποσπῶσαι καὶ τῶν ξιφῶν ἐπιλαμβανόμεναι , καὶ τραύματα καὶ διακοπὰς σωμάτων ὑπομένουσαι , μέχρι τελευτῆς ἀήττητοι τοῖς θυμοῖς 0 1 .
τὴν μὲν οὖν παραποτάμιον μάχην οὕτω κατὰ τύχην μᾶλλον ἢ γνώμῃ τοῦ στρατηγοῦ γενέσθαι λέγουσιν 0 .
ἐπεὶ δὲ πολλοὺς τῶν Ἀμβρώνων οἱ Ῥωμαῖοι διαφθείραντες ἀνεχώρησαν ὀπίσω καὶ σκότος ἐπέσχεν , οὐχ ὥσπερ ἐπ εὐτυχήματι τοσούτῳ τὸν στρατὸν ἐδέξαντο παιᾶνες ἐπινίκιοι καὶ πότοι κατὰ σκηνὰς καὶ φιλοφροσύναι περὶ δεῖπνα καὶ τὸ πάντων ἥδιστον ἀνδράσιν εὐτυχῶς μεμαχημένοις , ὕπνος ἤπιος , ἀλλ ἐκείνην μάλιστα τὴν νύκτα φοβερὰν καὶ ταραχώδη διήγαγον 0 .
ἦν μὲν γάρ αὐτοῖς ἀχαράκωτον τὸ στρατόπεδον καὶ ἀτείχιστον , ἀπελείποντο δὲ τῶν βαρβάρων ἔτι πολλαὶ μυριάδες ἀήττητοι , καὶ συμμεμιγμένων τούτοις ὅσοι διαπεφεύγεσαν τῶν Ἀμβρώνων , ὀδυρμὸς ἦν διὰ νυκτός , οὐ κλαυθμοῖς οὐ δὲ στεναγμοῖς ἀνθρώπων ἐοικώς , ἀλλὰ θηρομιγής τις ὠρυγὴ καὶ βρύχημα μεμιγμένον ἀπειλαῖς καὶ θρήνοις ἀναπεμπόμενον ἐκ πλήθους τοσούτου τά τε πέριξ ὄρη καὶ τὰ κοῖλα τοῦ ποταμοῦ περιεφώνει .
καὶ κατεῖχε φρικώδης ἦχος τὸ πεδίον , τοὺς δὲ Ῥωμαίους δέος , αὐτόν τε τὸν Μάριον ἔκπληξις ἄκοσμόν τινα καὶ ταραχώδη νυκτομαχίαν προσδεχόμενον 0 .
οὐ μὴν ἐπῆλθον οὔ τε νυκτὸς οὔ τε τῆς ἐπιούσης ἡμέρας , ἀλλὰ συντάττοντες ἑαυτοὺς καὶ παρασκευαζόμενοι διετέλουν .
ἐν τούτῳ δὲ Μάριος , ἦσαν γάρ ἐκ κεφαλῆς τῶν βαρβάρων νάπαι περικλινεῖς καὶ κατάσκιοι δρυμοῖς αὐλῶνες , ἐνταῦθα Κλαύδιον Μάρκελλον ἐκπέμπει μετὰ τρισχιλίων ὁπλιτῶν , ἐνεδρεῦσαι κελεύσας κρύφα καὶ μαχομένοις ἐξόπισθεν ἐπιφανῆναι .
τοὺς δὲ ἄλλους δειπνήσαντας ἐν ὥρᾳ καὶ κοιμηθέντας ἅμ ἡμέρᾳ συνέταττε πρὸ τοῦ χάρακος ἀγαγών , καὶ προεξεπεμπε τοὺς ἱππέας εἰς τὸ πεδίον .
θεασάμενοι δὲ οἱ Τεύτονες οὐκ ἠνέσχοντο καταβαίνοντας αὐτοῖς ἐξ ἴσου διαγωνίζεσθαι τοὺς Ῥωμαίους , ἀλλὰ σὺν τάχει καὶ δι ὀργῆς ὁπλισάμενοι τῷ λόφῳ προσέβαλον .
ὁ δὲ Μάριος ἑκασταχοῦ διαπέμπων τοὺς ἡγεμόνας ἑστάναι καὶ καρτερεῖν παρεκάλει , πελασάντων δὲ εἰς ἐφικτὸν ἐξακοντίσαι τοὺς ὑσσούς , εἶτα χρῆσθαι ταῖς μαχαίραις καὶ τοῖς θυρεοῖς ἀντερείσαντας βιάζεσθαι ·
τῶν γάρ τόπων ἐπισφαλῶν ὄντων ἐκείνοις οὔ τε τόνον ἕξειν τὰς πληγὰς οὔ τε ῥώμην τὸν συνασπισμόν , ἐν περιτροπῇ καὶ σάλῳ τῶν σωμάτων ὄντων διὰ τὴν ἀνωμαλίαν 0 .
ταῦτα ἅμα παρῄνει καὶ δρῶν ἑωρᾶτο πρῶτος ·
οὐδενὸς γάρ ἤσκητο χεῖρον τὸ σῶμα , καὶ πάντας πολὺ τῇ τόλμῃ παρήλλαττεν .
ὡς οὖν ἀντιστάντες αὐτοῖς οἱ Ῥωμαῖοι καὶ συμπεσόντες ἔσχον ἄνω φερομένους , ἐκθλιβόμενοι κατὰ μικρὸν ὑπεχώρουν εἰς τὸ πεδίον καὶ τῶν πρώτων ἤδη καθισταμένων εἰς τάξιν ἐν τοῖς ἐπιπέδοις βοὴ καὶ διασπασμὸς ἦν περὶ τοὺς ὄπισθεν , ὁ γάρ καιρὸς οὐκ ἔλαθε τὸν Μάρκελλον , ἀλλὰ τῆς κραυγῆς ὑπὲρ τοὺς λόφους ἄνω φερομένης ἀναστήσας τοὺς μετ αὐτοῦ δρόμῳ καὶ ἀλαλαγμῷ προσέπιπτε κατὰ νώτου , κτείνων τοὺς ἐσχάτους .
οἱ δὲ τοὺς πρὸ αὑτῶν ἐπισπώμενοι ταχὺ πᾶν τὸ στράτευμα ταραχῆς ἐνέπλησαν , οὐ πολύν τε χρόνον ἠνέσχοντο παιόμενοι διχόθεν , ἀλλὰ τὴν τάξιν λύσαντες ἔφευγον .
οἱ δὲ Ῥωμαῖοι διώκοντες αὑτῶν μὲν ὑπὲρ δέκα μυριάδας ἣ ζῶντας εἷλον ἢ κατέβαλον , σκηνῶν δὲ καὶ ἁμαξῶν καὶ χρημάτων κρατήσαντες , ὅσα μὴ διεκλάπη , Μάριον λαβεῖν ἐψηφίσαντο .
καὶ δωρεᾶς ταύτης λαμπροτάτης τυχὼν οὐδὲν ἄξιον ἔχειν ὧν ἐστρατήγησεν ἐνομίσθη διὰ τὸ τοῦ κινδύνου μέγεθος .
ἕτεροι δὲ περὶ τῆς δωρεᾶς τῶν λαφύρων οὐχ ὁμολογοῦσιν , οὐ δὲ περὶ τοῦ πλήθους τῶν πεσόντων .
μασσαλιήτας μέντοι λέγουσι τοῖς ὀστέοις περιθριγκῶσαι τοὺς ἀμπελῶνας , τὴν δὲ γῆν , τῶν νεκρῶν καταναλωθέντων ἐν αὐτῇ καὶ διὰ χειμῶνος ὄμβρων ἐπιπεσόντων , οὕτως ἐκλιπανθῆναι καὶ γενέσθαι διὰ βάθους περίπλεω τῆς σηπεδόνος ἐνδύσης ὥστε καρπῶν ὑπερβάλλον εἰς ὥρας πλῆθος ἐξενεγκεῖν καὶ μαρτυρῆσαι τῷ Ἀρχιλόχῳ λέγοντι πιαίνεσθαι πρὸς τοῦ τοιούτου τὰς ἀρούρας .
ἐπιεικῶς δὲ ταῖς μεγάλαις μάχαις ἐξαισίους ὑετοὺς ἐπικαταρρήγνυσθαι λέγουσιν , εἴ τε δαιμονίου τινὸς τὴν γῆν καθαροῖς καὶ διιπετέσιν ἁγνίζοντος ὕδασι καὶ κατακλύζοντος , εἴ τε τοῦ φόνου καὶ τῆς σηπεδόνος ἐξανιείσης ὑγρὰν καὶ βαρεῖαν ἀναθυμίασιν , ἣ τὸν ἀέρα συνίστησιν εὔτρεπτον ὄντα καὶ ῥᾴδιον μεταβάλλειν ἀπὸ σμικροτάτης ἐπὶ πλεῖστον ἀρχῆς 0 .
μετὰ δὲ τὴν μάχην ὁ Μάριος τῶν βαρβαρικῶν ὅπλων καὶ λαφύρων τὰ μὲν ἐκπρεπῆ καὶ ὁλόκληρα καὶ πομπικὴν ὄψιν τῷ θριάμβῳ δυνάμενα παρασχεῖν ἐπέλεξε , τῶν δὲ ἄλλων ἐπὶ πυρᾶς μεγάλης κατασωρεύσας τὸ πλῆθος ἔθυσε θυσίαν μεγαλοπρεπῆ .
καὶ τοῦ στρατοῦ παρεστῶτος ἐν ὅπλοις ἐστεφανωμένου περιζωσάμενος αὐτός , ὥσπερ ἔθος ἐστίν , ἀναβαλὼν τὴν περιπόρφυρον καὶ λαβὼν δᾷδα καιομένην καὶ δι ἀμφοτέρων τῶν χειρῶν ἀνασχὼν πρὸς τὸν οὐρανὸν ἔμελλεν ὑφήσειν τῇ πυρᾷ ·
καὶ προσελαύνοντες ἵπποις ἑωρῶντο φίλοι σὺν τάχει πρὸς αὐτόν , ὥστε πολλὴν γενέσθαι σιωπὴν καὶ προσδοκίαν ἁπάντων .
ἐπεὶ δὲ ἐγγὺς ἦσαν , ἀποπηδήσαντες ἐδεξιοῦντο τὸν Μάριον , εὐαγγελιζόμενοι τὸ πέμπτον αὐτὸν ὕπατον ᾑρῆσθαι , καὶ γράμματα περὶ τούτων ἀπέδοσαν .
μεγάλης οὖν χαρᾶς τοῖς ἐπινικίοις προσγενομένης ὅ τε στρατὸς ὑφ ἡδονῆς ἐνοπλίῳ τινὶ κρότῳ καὶ πατάγῳ συνηλάλαξαν , καὶ τῶν ἡγεμόνων τὸν Μάριον αὖθις ἀναδούντων δάφνης στεφάνοις ἐνῆψε τὴν πυρὰν καὶ τὴν θυσίαν ἐπετελείωσεν .
ἡ δὲ μηθὲν ἐῶσα τῶν μεγάλων εὐτυχημάτων ἄκρατον εἰς ἡδονὴν καὶ καθαρόν , ἀλλὰ μείξει κακῶν καὶ ἀγαθῶν ποικίλλουσα τὸν ἀνθρώπινον βίον ἢ τύχη τις ἢ νέμεσις ἢ πραγμάτων ἀναγκαία φύσις οὐ πολλαῖς ὕστερον ἡμέραις ἐπήγαγε τῷ Μαρίῳ τὴν περὶ Κάτλου τοῦ συνάρχοντος ἀγγελίαν , ὥσπερ ἐν εὐδίᾳ καὶ γαλήνῃ νέφος , αὖθις ἕτερον φόβον καὶ χειμῶνα τῇ Ῥώμῃ περιστήσασα 0 .
ὁ γάρ δὴ Κάτλος ἀντικαθήμενος τοῖς Κίμβροις τὰς μὲν ὑπερβολὰς τῶν Ἄλπεων ἀπέγνω φυλάσσειν , μὴ κατὰ πολλὰ τὴν δύναμιν μέρη διαιρεῖν ἀναγκαζόμενος ἀσθενὴς γένοιτο , καταβὰς δ εὐθὺς εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ τὸν Ἀτισῶνα ποταμὸν λαβὼν πρὸ αὑτοῦ καὶ φραξάμενος πρὸς τὰς διαβάσεις ἑκατέρωθεν ἰσχυροῖς χαρακώμασιν , ἔζευξε τὸν πόρον , ὡς ἐπιβοηθεῖν εἴη τοῖς πέραν , εἰ πρὸς τὰ φρούρια βιάζοιντο διὰ τῶν στενῶν οἱ βάρβαροι .
τοῖς δὲ τοσοῦτον περιῆν ὑπεροψίας καὶ θράσους κατὰ τῶν πολεμίων ὥστε ῥώμην καὶ τόλμαν ἐπιδεικνύμενοι μᾶλλον ἢ πράττοντὲς τι τῶν ἀναγκαίων γυμνοὶ μὲν ἠνείχοντο νιφόμενοι καὶ διὰ πάγων καὶ χιόνος βαθείας τοῖς ἄκροις προσέβαινον , ἄνωθεν δὲ τοὺς θυρεοὺς πλατεῖς ὑποτιθέντες τοῖς σώμασιν , εἶτα ἀφιέντες αὑτούς ὑπεφέροντο κατὰ κρημνῶν ὀλισθήματα καὶ λισσάδας ἀχανεῖς ἐχόντων .
ὡς δὲ παραστρατοπεδεύσαντες ἐγγὺς καὶ κατασκεψάμενοι τὸν πόρον ἤρξαντο χοῦν , καὶ τοὺς πέριξ λόφους ἀναρρηγνύντες , ὥσπερ οἱ γίγαντες , ἅμα δένδρα πρόρριζα καὶ κρημνῶν σπαράγματα καὶ γῆς κολωνοὺς ἐφόρουν εἰς τὸν ποταμόν , ἐκθλίβοντες τὸ ῥεῦμα καὶ τοῖς ἐρείδουσι τὰ ζεύγματα βάθροις ἐφιέντες βάρη μεγάλα συρόμενα κατὰ ῥοῦν καὶ τινάττοντα ταῖς πληγαῖς τὴν γέφυραν , ἀποδειλιάσαντες οἱ πλεῖστοι τῶν στρατιωτῶν ἐξέλειπον τὸ μέγα στρατόπεδον καὶ ἀνεχώρουν 0 .
ἔνθα δὴ Κάτλος ἔδειξεν ἑαυτόν , ὥσπερ χρὴ τὸν ἀγαθὸν καὶ τέλειον ἄρχοντα , τὴν αὑτοῦ δόξαν ἐν ὑστέρῳ τῶν πολιτῶν τιθέμενον .
ἐπεὶ γάρ οὐκ ἔπειθε τοὺς στρατιώτας μένειν , ἀλλ ἑώρα περιδεῶς ἀναζευγνύντας , ἄρασθαι κελεύσας τὸν ἀετὸν εἰς τοὺς πρώτους τῶν ἀπερχομένων ὥρμησε δρόμῳ καὶ πρῶτος ἡγεῖτο , βουλόμενος αὑτοῦ τὸ αἰσχρόν , ἀλλὰ μὴ τῆς πατρίδος γενέσθαι , καὶ δοκεῖν μὴ φεύγοντας , ἀλλ ἑπομένους τῷ στρατηγῷ ποιεῖσθαι τὴν ἀποχώρησιν .
οἱ δὲ βάρβαροι τὸ μὲν πέραν τοῦ Ἀτισῶνος φρούριον ἐπελθόντες ἔλαβον , καὶ τοὺς αὐτόθι Ῥωμαίους ἀνδρῶν κρατίστους γενομένους καὶ προκινδυνεύσαντας ἀξίως τῆς πατρίδος θαυμάσαντες ὑποσπόνδους ἀφῆκαν .
ὀμόσαντες τὸν χαλκοῦν ταῦρον , ὃν ὕστερον ἁλόντα μετὰ τὴν μάχην εἰς τὴν Κάτλου φασὶν οἰκίαν ὥσπερ ἀκροθίνιον τῆς νίκης κομισθῆναι 0 ·
τὴν δὲ χώραν ἔρημον βοηθείας ἐπιχυθέντες ἐπόρθουν .
ἐπὶ τούτοις ἐκαλεῖτο Μάριος εἰς τὴν Ῥώμην καὶ παραγενόμενος , πάντων αὐτὸν οἰομένων θριαμβεύσειν καὶ τῆς βουλῆς προθύμως ψηφισαμένης , οὐκ ἠξίωσεν , εἴ τε τοὺς στρατιώτας καὶ συναγωνιστὰς ἀποστερῆσαι τῆς φιλοτιμίας μὴ βουλόμενος , εἴ τε πρὸς τὰ παρόντα θαρρύνων τὸ πλῆθος , ὡς τῇ τύχῃ τῆς πόλεως παρακατατιθέμενος τὴν τῶν πρώτων κατορθωμάτων , δόξαν ἐν τοῖς δευτέροις λαμπροτέραν ἀποδοθησομένην 0 1 .
διαλεχθεὶς δὲ τὰ πρέποντα τῷ καιρῷ καὶ πρὸς τὸν Κάτλον ἐξορμήσας , τοῦτόν τε παρεθάρρυνε καὶ τοὺς αὑτοῦ μετεπέμπετο στρατιώτας ἐκ Γαλατίας , ὡς δὲ ἀφίκοντο , διαβὰς τὸν Ἠριδανὸν εἴργειν ἐπειρᾶτο τῆς ἐντὸς Ἰταλίας τοὺς βαρβάρους , οἱ δὲ τοὺς Τεύτονας ἐκδέχεσθαι καὶ θαυμάζειν ὡς βραδυνόντων φάσκοντες ἀνεβάλλοντο τὴν μάχην , εἴ τε ἀγνοοῦντες ὄντως τὴν ἐκείνων φθοράν , εἴ τε βουλόμενοι δοκεῖν ἀπιστεῖν 0 .
καὶ γὰρ τοὺς ἀγγέλλοντας ᾐκίζοντο δεινῶς , καὶ τὸν Μάριον ᾔτουν πέμψαντες ἑαυτοῖς καὶ τοῖς ἀδελφοῖς χώραν καὶ πόλεις ἱκανὰς ἐνοικεῖν .
ἐρομένου δὲ τοῦ Μαρίου τοὺς πρέσβεις περὶ τῶν ἀδελφῶν , κ ἀκείνων ὀνομασάντων τοὺς Τεύτονας , οἱ μὲν ἄλλοι πάντες ἐγέλασαν , ὁ δὲ Μάριος ἔσκωψεν εἰπὼν ἐᾶτε τοίνυν τοὺς ἀδελφούς ·
ἔχουσι γὰρ γῆν ἐκεῖνοι καὶ διὰ παντὸς ἕξουσι παρ ἡμῶν λαβόντες .
οἱ δὲ πρέσβεις τὴν εἰρωνείαν συνέντες ἐλοιδόρουν αὐτὸν ὡς δίκην ὑφέξοντα , Κίμβροις μὲν αὐτίκα , Τεύτοσι δὲ ὅταν παραγένωνται 0 .
καὶ μὴν πάρεισιν , ἔφη ὁ Μάριος , καὶ οὐχ ἕξει καλῶς ὑμῖν ἀπαλλαγῆναι πρότερον ἢ τοὺς ἀδελφοὺς ἀσπάσασθαι .
καὶ ταῦτα εἰπὼν ἐκέλευσε τοὺς βασιλεῖς τῶν Τευτόνων προσαχθῆναι δεδεμένους ·
ἑάλωσαν γὰρ ἐν ταῖς Ἄλπεσι φεύγοντες ὑπὸ Σηκουανῶν .
ὡς δὲ ἀπηγγέλθη ταῦτα τοῖς Κίμβροις , αὖθις ἐξ ἀρχῆς ἐχώρουν ἐπὶ τὸν Μάριον ἡσυχάζοντα καὶ διαφυλάττοντα τὸ στρατόπεδον . ·
λέγεται δὲ εἰς ἐκείνην τὴν μάχην πρῶτον ὑπὸ Μαρίου καινοτομηθῆναι τὸ περὶ τοὺς ὑσσούς .
τὸ γάρ εἰς τὸν σίδηρον ἔμβλημα τοῦ ξύλου πρότερον μὲν ἦν δυσὶ περόναις κατειλημμένον σιδηραῖς , τότε δὲ ὁ Μάριος τὴν μέν , ὥσπερ εἶχεν , εἴασε , τὴν δὲ ἑτέραν ἐξελὼν ξύλινον ἧλον εὔθραυστον ἀντ αὐτῆς ἐνέβαλε , τεχνάζων προσπεσόντα τὸν ὑσσὸν τῷ θυρεῷ τοῦ πολεμίου μὴ μένειν ὀρθόν , ἀλλὰ τοῦ ξυλίνου κλασθέντος ἥλου καμπὴν γίνεσθαι περὶ τὸν σίδηρον καὶ παρέλκεσθαι τὸ δόρυ , διὰ τὴν στρεβλότητα τῆς αἰχμῆς ἐνεχόμενον .
βοιῶριξ δὲ ὁ τῶν Κίμβρων βασιλεὺς ὀλιγοστὸς προσιππεύσας τῷ στρατοπέδῳ πρ οὐκαλεῖτο τὸν Μάριον , ἡμέραν ὁρίσαντα καὶ τόπον , προελθεῖν καὶ διαγωνίσασθαι περὶ τῆς χώρας .
τοῦ δὲ Μαρίου φήσαντος οὐδέποτε Ῥωμαίους συμβούλοις κεχρῆσθαι περὶ μάχης τοῖς πολεμίοις , οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ χαριεῖσθαι τοῦτο Κίμβροις , ἡ μέραν μὲν ἔθεντο τὴν ἀπ ·
ἐκείνης τρίτην , χώραν δὲ τὸ πεδίον τὸ περὶ Βερκέλλας , Ῥωμαίοις μὲν ἐπιτήδειον ἐνιππάσασθαι , τῶν δὲ ἀνάχυσιν τῷ πλήθει παρασχεῖν 0 .
τηρήσαντες οὖν τὸν ὡρισμένον χρόνον ἀντιπαρετάσσοντο , Κάτλος μὲν ἔχων δισμυρίους καὶ τριακοσίους στρατιώτας , οἱ δὲ Μαρίου δισχίλιοι μὲν ἐπὶ τρισμυρίοις ἐγένοντο , περιέσχον δὲ τὸν Κάτλον ἐν μέσῳ νεμηθέντες εἰς ἑκάτερον κέρας , ὡς Σύλλας , ἠγωνισμένος ἐκείνην τὴν μάχην , γέγραφε .
καί φησι τὸν Μάριον ἐλπίσαντα τοῖς ἄκροις μάλιστα καὶ κατὰ κέρας συμπεσεῖν τὰς φάλαγγας , ὅπως ἴδιος ἡ νίκη τῶν ἐκείνου στρατιωτῶν γένοιτο καὶ μὴ μετάσχοι τοῦ ἀγῶνος ὁ Κάτλος μη δὲ προσμίξειε τοῖς πολεμίοις , κόλπωμα τῶν μέσων , ὥσπερ εἴωθεν ἐν μεγάλοις μετώποις , λαμβανόντων , οὕτω διαστῆσαι τὰς δυνάμεις .
ὅμοια δὲ καὶ τὸν Κάτλον αὐτὸν ἀπολογεῖσθαι περὶ τούτων ἱστοροῦσι , πολλὴν κατηγοροῦντα τοῦ Μαρίου κακοήθειαν πρὸς αὐτόν .
τοῖς δὲ Κίμβροις τὸ μὲν π εζὸνἐκ τῶν ἐρυμάτων καθ ἡσυχίαν προῄει , βάθος ἴσον τῷ μετώπῳ ποιούμενον .
ἑκάστη γὰρ ἐπέσχε πλευρὰ σταδίους τριάκοντα τῆς παρατάξεως ·
οἱ δὲ ἱππεῖς μύριοι καὶ πεντακισχίλιοι τὸ πλῆθος ὄντες ἐξήλασαν λαμπροί , κράνη μὲν εἰκασμένα θηρίων φοβερῶν χάσμασι καὶ προτομαῖς ἰδιομόρφοις ἔχοντες , ἃς ἐπαιρόμενοι λόφοις πτερωτοῖς εἰς ὕψος ἐφαίνοντο μείζους , θώραξι δὲ κεκοσμημένοι σιδηροῖς , θυρεοῖς δὲ λευκοῖς στίλβοντες .
ἀκόντισμα δὲ ἦν ἑκάστῳ διβολία ·
συμπεσόντες δὲ μεγάλαις ἐχρῶντο καὶ βαρείαις μαχαίραις .
τότε δὲ οὐχὶ κατὰ στόμα προσεφέροντο τοῖς Ῥωμαίοις , ἀλλ ἐκκλίνοντες ἐπὶ δεξιὰ ὑπῆγον αὑτοὺς κατὰ μικρόν , ἐμβάλλοντες εἰς τὸ μέσον αὐτῶν τε καὶ τῶν πεζῶν ἐξ ἀριστερᾶς παρατεταγμένων , καὶ συνεῖδον μὲν οἱ τῶν Ῥωμαίων στρατηγοὶ τὸν δόλον , ἐπισχεῖν δὲ τοὺς στρατιώτας οὐκ ἔφθησαν , ἀλλ ἑνὸς ἐκβοήσαντος ὅτι φεύγουσιν οἱ πολέμιοι , πάντες ὥρμησαν διώκειν .
καὶ τὸ πεζὸν ἐν τούτῳ τῶν βαρβάρων ἐπῄει καθάπερ πέλαγος ἀχανὲς κινούμενον 0 .
ἐνταῦθα νιψάμενος ὁ Μάριος τὰς χεῖρας καὶ πρὸς τὸν οὐρανὸν ἀνασχὼν εὔξατο τοῖς θεοῖς κατὰ ἑκατόμβης , εὔξατο δὲ καὶ Κάτλος ὁμοίως ἀνασχὼν τὰς χεῖρας καθιερώσειν τὴν τύχην τῆς ἡμέρας ἐκείνης , τὸν δὲ Μάριον καὶ θύσαντα λέγεται τῶν ἱερῶν αὐτῷ δειχθέντων μέγα φθεγξάμενον εἰπεῖν ἐμὴ ἡ νίκη .
γενομένης δὲ τῆς ἐφόδου πρᾶγμα νεμεσητὸν παθεῖν τὸν Μάριον οἱ περὶ Σύλλαν ἱστοροῦσι .
κονιορτοῦ γὰρ ἀρθέντος , οἷον εἰκός , ἀπλέτου καὶ τῶν στρατοπέδων ἀποκεκρυμμένων , ἐκεῖνον μέν , ὡς τὸ πρῶτον ὥρμησε πρὸς τὴν δίωξιν , ἐπισπασάμενον τὴν δύναμιν ἀστοχῆσαι τῶν πολεμίων καὶ παρενεχθέντα τῆς φάλαγγος ἐν τῷ πεδίῳ διαφέρεσθαι πολὺν χρόνον , τῷ δὲ Κάτλῳ τοὺς βαρβάρους ἀπὸ τύχης συρραγῆναι , καὶ γενέσθαι τὸν ἀγῶνα κατ ἐκεῖνον καὶ τοὺς ἐκείνου μάλιστα στρατιώτας , ἐν οἷς αὐτὸς ὁ Σύλλας τετάχθαι φησί 0 ·
συναγωνίσασθαι δὲ τοῖς Ῥωμαίοις τὸ καῦμα καὶ τὸν ἥλιον ἀντιλάμποντα τοῖς Κίμβροις .
δεινοὶ γὰρ ὄντες ὑπομεῖναι κρύη , καὶ τόποις ἐντεθραμμένοι σκιεροῖς , ὡς λέλεκται , καὶ ψυχροῖς , ἀνετρέποντο πρὸς τὸ θάλπος , ἱδρῶτά τε μετὰ ἄσθματος πολὺν ἐκ τῶν σωμάτων ἀφιέντες καὶ τοὺς θυρεοὺς προβαλλόμενοι πρὸ τῶν προσώπων , ἅτε δὴ καὶ μετὰ τροπὰς θέρους τῆς μάχης γενομένης , ἃς ἄγουσι Ῥωμαῖοι πρὸ τριῶν ἡμερῶν τῆς νουμηνίας τοῦ νῦν μὲν Αὐγούστου , τότε δὲ Σεξτιλίου μηνός .
ὤνησε δὲ καὶ πρὸς τὸ θαρρεῖν ὁ κονιορτὸς ἀποκρύψας τοὺς πολεμίους , οὐ γάρ κατεῖδον ἐκ πολλοῦ τὸ πλῆθος , ἀλλὰ δρόμῳ τοῖς κατ αὑτοὺς ἕκαστοι προσμείξαντες ἐν χερσὶν ἦσαν , ὑπὸ τῆς ὄψεως μὴ προεκφοβηθέντες .
οὕτω δ ἦσαν διάπονοι τὰ σώματα καὶ κατηθληκότες ὡς μή τε ἱδροῦντά τινα μή τε ἀσθμαίνοντα Ῥωμαίων ὀφθῆναι διὰ πνίγους τοσούτου καὶ μετὰ δρόμου τῆς συρράξεως γενομένης , ὡς τὸν Κάτλον αὐτὸν ἱστορεῖν λέγουσι μεγαλύνοντα τοὺς στρατιώτας .
τὸ μὲν οὖν πλεῖστον μέρος καὶ μαχιμώτατον τῶν πολεμίων αὐτοῦ κατεκόπη ·
καὶ γὰρ ἦσαν ὑπὲρ τοῦ μὴ διασπᾶσθαι τὴν τάξιν οἱ πρόμαχοι μακραῖς ἁλύσεσι πρὸς ἀλλήλους συνεχόμενοι διὰ τῶν ζωστήρων ἀναδεδεμέναις ·
τοὺς δὲ φεύγοντας ὤσαντες πρὸς τὸ χαράκωμα τραγικωτάτοις ἐνετύγχανον πάθεσιν .
αἱ γὰρ γυναῖκες ἐπὶ τῶν ἁμαξῶν μελανείμονες ἐφεστῶσαι τούς τε φεύγοντας ἔκτεινον , αἱ μὲν ἄνδρας , αἱ δὲ ἀδελφούς , αἱ δὲ πατέρας , καὶ τὰ νήπια τῶν τέκνων ἀπάγχουσαι ταῖς χερσὶν ἐρρίπτουν ὑπὸ τοὺς τροχοὺς καὶ τοὺς πόδας τῶν ὑποζυγίων , αὑτὰς δὲ ἀπέσφαττον 0 1 .
μίαν δέ φασιν ἓξ ἄκρου ῥυμοῦ κρεμαμένην τὰ παιδία τῶν αὑτῆς σφυρῶν ἀφημμένα βρόχοις ἐκατέρωθεν ἠρτῆσθαι ·
τοὺς δὲ ἄνδρας ἀπορίᾳ δένδρων τοῖς κέρασι τῶν βοῶν , τοὺς δὲ τοῖς σκέλεσι προσδεῖν τοὺς αὑτῶν τραχήλους , εἶτα κέντρα προσφέροντας ἐξαλλομένων τῶν βοῶν ἐφελκομένους καὶ πατουμένους ἀπόλλυσθαι 0 1 .
πλὴν καίπερ οὕτως αὑτῶν διαφθαρέντων , ἑάλωσαν ὑπὲρ ἓξ μυριάδας ·
αἱ δὲ τῶν πεσόντων ἐλέγοντο δὶς τοσαῦται γενέσθαι .
τὰ μὲν οὖν χρήματα διήρπασαν οἱ Μαρίου στρατιῶται , τὰ δὲ λάφυρα καὶ τὰς σημαίας καὶ τὰς σάλπιγγας εἰς τὸ Κάτλου στρατόπεδον ἀνενεχθῆναι λέγουσιν ·
ᾧ καὶ μάλιστα τεκμηρίῳ χρῆσθαι τὸν Κάτλον ὡς κατ αὐτὸν ἡ νίκη γένοιτο , καὶ μέντοι καὶ τοῖς στρατιώταις , ὡς ἔοικεν , ἐμπεσούσης ἔριδος , ᾑρέθησαν οἷον διαιτηταὶ πρέσβεις Παρμητῶν παρόντες , οὓς οἱ Κάτλου διὰ τῶν πολεμίων νεκρῶν ἄγοντες ἐπεδείκνυντο τοῖς ἑαυτῶν ὑσσοῖς διαπεπαρμένους 0 ·
γνώριμοι δ ἦσαν ὑπὸ γραμμάτων , τ οὔνομα τοῦ Κάτλου παρὰ τὸ ξύλον αὑτῶν ἐγχαράξαντος .
οὐ μὴν ἀλλὰ τῷ Μαρίῳ προσετίθετο σύμπαν τὸ ἔργον ἥ τε προτέρα νίκη καὶ τὸ πρόσχημα τῆς ἀρχῆς , μάλιστα δὲ οἱ πολλοὶ κτίστην τε Ῥώμης τρίτον ἐκεῖνον ἀνηγόρευον , ὡς οὐχ ἥττονα τοῦ Κελτικοῦ τοῦτον ἀπεωσμένον τὸν κίνδυνον , εὐθυμούμενοί τε μετὰ παίδων καὶ γυναικῶν ἕκαστοι κατ οἶκον ἅμα τοῖς θεοῖς καὶ Μαρίῳ δείπνου καὶ λοιβῆς ἀπήρχοντο , καὶ θριαμβεύειν μόνον ἠξίουν ἀμφοτέρους τοὺς θριάμβους .
οὐ μὴν ἐθριάμβευσεν οὕτως , ἀλλὰ μετὰ τοῦ Κάτλου , μέτριον ἐπὶ τηλικαύταις εὐτυχίαις βουλόμενος παρέχειν ἑαυτόν 0 ·
ἔστι δὲ ὅ τι καὶ τοὺς στρατιώτας φοβηθείς παρατεταγμένους , εἰ Κάτλος ἀπείργοιτο τῆς τιμῆς , μη δὲ ἐκεῖνον ἐᾶν θριαμβεύειν .
πέμπτην μὲν οὖν ὑπατείαν διεῖπε ·
τῆς δὲ ἕκτης ὡς οὐ δὲ εἷς πρώτης ὠρέγετο , θεραπείαις τὸν δῆμον ἀναλαμβάνων καὶ πρὸς χάριν ἐνδιδοὺς τοῖς πολλοῖς , οὐ μόνον παρὰ τὸν ὄγκον καὶ τὸ κοινὸν ἀξίωμα τῆς ἀρχῆς , ἀλλὰ καὶ παρὰ τὴν αὐτοῦ φύσιν ὑγρός τις εἶναι βουλόμενος καὶ δημοτικός , ἥκιστα τοιοῦτος πεφυκώς 0 .
ἀλλ ἦν , ὡς λέγουσι , πρὸς πολιτείαν καὶ τοὺς ἐν ὄχλοις θορύβους ὑπὸ φιλοδοξίας ἀτολμότατος , καὶ τὸ παρὰ τὰς μάχας ἀνέκπληκτον καὶ στάσιμον ἐν ταῖς ἐκκλησίαις ἀπέλειπεν αὐτὸν ὑπὸ τῶν τυχόντων ἐπαίνων καὶ ψόγων ἐξιστάμενον .
καίτοι λέγεται Καμερίνων ἄνδρας ὁμοῦ χιλίους διαπρεπῶς ἀγωνισαμένους ἐν τῷ πολέμῳ δωρησάμενος πολιτείᾳ , δοκοῦντος εἶναι τούτου παρανόμου καί τινων ἐγκαλούντων , εἰπεῖν ὅτι τοῦ νόμου διὰ τὸν τῶν ὅπλων ψόφον οὐ κατακούσειεν .
οὐ μὴν ἀλλὰ μᾶλλον ἔοικεν ἐκπλήσσεσθαι καὶ δεδιέναι τὴν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις κραυγήν .
ἐν μὲν γε τοῖς ὅπλοις ἀξίωμα καὶ δύναμιν εἶχε διὰ τὴν χρείαν , ἐν δὲ τῇ πολιτείᾳ περικοπτόμενος τὰ πρωτεῖα κατέφευγεν ἐπὶ τὴν τῶν πολλῶν εὔνοιαν καὶ χάριν , ὑπὲρ τοῦ μέγιστος γενέσθαι τὸ βέλτιστος εἶναι προϊέμενος .
πᾶσι μὲν οὖν προσέκρουε τοῖς ἀριστοκρατικοῖς , μάλιστα δὲ ὀρρωδῶν τὸν Μέτελλον ἠχαριστημένον ὑπ αὐτοῦ καὶ φύσει δι ἀρετὴν ἀληθῆ πολεμοῦντα τοῖς οὐ κατὰ τὸ βέλτιστον ὑποδυομένοις τὰ πλήθη καὶ πρὸς ἡδονὴν δημαγωγοῦσιν , ἐπεβούλευε τῆς πόλεως ἐκβαλεῖν τὸν ἄνδρα .
καὶ πρὸς τοῦτο Γλαυκίαν καὶ Σατορνῖνον , ἀνθρώπους θρασυτάτους καὶ πλῆθος ἄπορον καὶ θορυβοποιὸν ὑπ αὑτοῖς ἔχοντας , σἰκειωσάμενος εἰσέφερε νόμους δι αὐτῶν καὶ τὸ στρατιωτικὸν ἐπάρας κατεμίγνυε ταῖς ἐκκλησίαις καὶ κατεστασίαζε τὸν Μέτελλον .
ὡς δὲ Ῥουτίλιος ἱστορεῖ , τὰ μὲν ἄλλα φιλαλήθης ἀνήρ καὶ χρηστός , ἰδίᾳ δὲ τῷ Μαρίῳ προσκεκρουκώς , καὶ τῆς ἕκτης ἔτυχεν ὑπατείας ἀργύριον εἷς τὰς φυλὰς καταβαλὼν πολὺ καὶ πριάμενος τὸ Μέτελλον ἐκκροῦσαι τῆς ἀρχῆς , Οὐαλλέριον δὲ Φλάκκον ὑπηρέτην μᾶλλον ἢ συνάρχοντα τῆς ὑπατείας λαβεῖν 0 .
οὐδενὶ μέντοι τῶν πρὸ αὐτοῦ πλὴν μόνῳ Κορβίνῳ Οὐαλλερίῳ τοσαύτας ὑπατείας ἔδωκεν ὁ δῆμος , ἀλλ ἐκείνῳ μὲν ἀπὸ τῆς πρώτης εἷς τὴν τελευταίαν ἔτη πέντε καὶ τεσσαράκοντα γενέσθαι λέγουσι , Μάριος δὲ μετὰ τὴν πρώτην τὰς πέντε ῥύμῃ μιᾷ τύχης διέδραμε .
καὶ μάλιστα περὶ τὴν τελευταίαν ἐφθονεῖτο , πολλὰ συνεξαμαρτάνων τοῖς περὶ τὸν Σατορνῖνον .
ὧν ἦν καὶ ὁ Νωνίου φόνος , ὃν ἀντιπαραγγέλλοντα δημαρχίαν ἀπέσφαξεν ὁ Σατορνῖνος .
εἶτα δημαρχῶν ἐπῆγε τὸν περὶ τῆς χώρας νόμον , ᾧ προσεγέγραπτο τὴν σύγκλητον ὀμόσαι προσελθοῦσαν , ἦ μὴν ἐμμενεῖν οἷς ἂν ὁ δῆμος ψηφίσαιτο καὶ πρὸς μηδὲν ὑπεναντιώσεσθαι .
τοῦτο τοῦ νόμου τό μέρος προσποιούμενος ἐν τῇ βουλῇ διώκειν ὁ Μάριος οὐκ ἔφη δέξεσθαι τὸν ὅρκον , οὐ δὲ ἄλλον οἴεσθαι σωφρονοῦντα ·
καὶ γάρ εἰ μὴ μοχθηρὸς ἦν ὁ νόμος , ὕβριν εἶναι τὰ τοιαῦτα τὴν βουλὴν διδόναι βιαζομένην , ἀλλὰ μὴ πειθοῖ μη δὲ ἐκοῦσαν 0 .
ταῦτα δὲ οὐχ οὕτως φρονῶν ἔλεγεν , ἀλλὰ τῷ Μετέλλῳ ἀπάτην περιτιθεὶς ἄφυκτον .
αὐτὸς μὲν γὰρ εἰς ἀρετῆς καὶ δεινότητος μερίδα τὸ ψεύσασθαι τιθέμενος λόγον οὐδένα τῶν πρὸς τὴν σύγκλητον ὡμολογημένων ἕξειν ἔμελλε , τὸν δὲ Μέτελλον εἰδὼς βέβαιον ἄνδρα καὶ τὴν αλήθειαν ἀρχὴν μεγάλης ἀρετῆς κατὰ Πίνδαρον ἡγούμενον ἐβούλετο τῇ πρὸς τὴν σύγκλητον ἀρνήσει προληφθέντα καὶ μὴ δεξάμενον τὸν ὅρκον εἰς ἀνήκεστον ἐμβαλεῖν πρὸς τὸν δῆμου ἔχθραν .
ὃ καὶ συνέβη .
τοῦ γὰρ Μετέλλου φήσαντος μὴ ὀμόσειν , τότε μὲν ἡ βουλῇ διελύθη , μετὰ δὲ ἡμέρας ὀλίγας τοῦ Σατορνίνου πρὸς τὸ βῆμα τοὺς συγκλητικοὺς ἀνακαλουμένου καὶ τὸν ὅρκον ὀμνύειν ἀναγκάζοντος ὁ Μάριος παρελθών , γενομένης σιωπῆς καὶ πάντων εἰς ἐκεῖνου ἀνηρτημένων , μακρὰ χαίρειν φράσας τοῖς ἐν τῇ βουλῇ νεανιευθεῖσιν ἀπὸ φωνῆς , οὐχ οὕτω πλατὺν ἔφη φορεῖν τὸν τράχηλον ὡς προαποφαίνεσθαι κ αθἀπαξ εἰς πρᾶγμα τηλικοῦτον , ἀλλ ὀμεῖσθαι καὶ τῷ νόμῳ πειθαρχήσειν , εἴπερ ἔστι νόμος ·
καὶ γάρ τοῦτο προσέθηκε τὸ σοφὸν ὥσπερ παρακάλυμμα τῆς αἰσχύνης 0 .
ὁ μὲν οὖν δῆμος ἡσθεὶς ὀμόσαντος ἀνεκρότησε καὶ κατευφήμησε , τοὺς δὲ ἀρίστους κατήφεια δεινὴ καὶ μῖσος ἔσχε τοῦ Μαρίου τῆς μεταβολῆς , ὤμνυσαν οὖν ἅπαντες ἐφεξῆς δεδιότες τὸν δῆμον ἄχρι Μετέλλου ·
μέτελλος δέ , καίπερ ἀντιβολούντων καὶ δεομένων τῶν φίλων ὀμόσαι καὶ μὴ περιβαλεῖν ἑαυτὸν ἐπιτιμίοις ἀνηκέστοις , ἃ κατὰ τῶν μὴ ὀμνυόντων ὁ Σατορνῖνος εἰσέφερεν , οὐχ ὐφήκατο τοῦ φρονήματος οὐ δὲ ὤμοσεν , ἀλλ ἐμμένων τῷ ἤθει καὶ πᾶν παθεῖν δεινὸν ἐπὶ τῷ μηθὲν αἰσχρὸν ἐργάσασθαι παρεσκευασμένος ἀπῆλθεν ἐκ τῆς ἀγορᾶς , διαλεγόμενος τοῖς περὶ αὐτὸν ὡς τὸ κακόν τι πρᾶξαι φαῦλον εἴη , τὸ δὲ καλὸν μέν , ἀκινδύνως δέ , κοινόν , ἴδιον δὲ ἀνδρὸς ἀγαθοῦ τὸ μετὰ κινδύνων τὰ καλὰ πράσσειν .
ἐκ τούτου ψηφίζεται Σατορνῖνος ἐπικηρύξαι τοὺς ὑπάτους ὅπως πυρὸς καὶ ὕδατος καὶ στέγης εἴργηται Μέτελλος ·
καὶ τὸ φαυλότατον αὐτοῖς τοῦ πλήθους παρῆν ἕτοιμον ἀποκτιννύναι τὸν ἄνδρα , τῶν δὲ βελτίστων περιπαθούντων καὶ συντρεχόντων πρὸς τὸν Μέτελλον οὐκ εἴα στασιάζειν δι αὐτόν , ἀλλὰ ἀπῆλθεν ἐκ τῆς πόλεως ἔμφρονι λογισμῷ χρησάμενος .
ἢ γὰρ ἀμεινόνων , ἔφη , τῶν πραγμάτων γενομένων καὶ τοῦ δήμου μετανοήσαντος ἀφίξομαι παρακαλούμενος ·
ἢ μενόντων ὁμοίων ἀπηλλάχθαι κράτιστον 0 .
ἀλλὰ γὰρ ὅσης μὲν ἀπέλαυσεν εὐνοίας παρὰ τὴν φυγὴν καὶ τιμῆς Μέτελλος , ὃν δὲ τρόπον ἐν Ῥόδῳ φιλοσοφῶν διῃτήθη , βέλτιον ἐν τοῖς περὶ ἐκείνου γραφομένοις εἰρήσεται .
μάριος δὲ τὸν Σατορνῖνον ἀντὶ τῆς ὑπουργίας ταύτης ἐπὶ πᾶν προϊόντα τόλμης καὶ δυνάμεως περιορᾶν ἀναγκαζόμενος , ἔλαθεν οὐκ ἀνεκτὸν ἀπεργασάμενος κακόν , ἀλλ ἄντικρυς ὅπλοις καὶ σφαγαῖς ἐπὶ τυραννίδα καὶ πολιτείας ἀνατροπὴν πορευόμενον .
αἰδούμενος δὲ τοὺς κρατίστους , θεραπεύων δὲ τοὺς πολλούς , ἔργον ἀνελεύθερον ἐσχάτως ὑπέμεινε καὶ παλίμβολον .
ἐλθόντων γάρ ὡς αὐτὸν ὑπὸ νύκτα τῶν πρώτων ἀνδρῶν καὶ παρακαλούντων ἐπὶ τὸν Σατορνῖνον , ἑτέραις θύραις ἐκεῖνον ὑπεδέξατο τούτων ἀγνοούντων .
εἶτα πρόφασιν λέγων πρὸς ἀμφοτέρους κοιλίας διάρροιαν , νῦν μὲν ὡς τούτους , νῦν δὲ ὡς ἐκεῖνον ἐπὶ τῆς οἰκίας ἀνά μέρος διατρέχων συνέκρουε καὶ παρώξυνεν 0 1 .
οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῆς βουλῆς καὶ τῶν ἱππέων συνισταμένων καὶ ἀγανακτούντων ἐξήνεγκεν εἰς ἀγορὰν τὰ ὅπλα , καὶ καταδιωχθέντας αὐτοὺς εἰς τὸ Καπετώλιον εἷλε δίψει ·
τοὺς γὰρ ὀχετοὺς ἀπέκοψεν , οἱ δ ἀπειπόντες ἐκεῖνον ἐκάλουν καὶ παρέδωκαν σφᾶς αὐτοὺς διὰ τῆς λεγομένης δημοσίας πίστεως .
ἐπεὶ δὲ παντοῖος γενόμενος ὑπὲρ τοῦ σῶσαι τοὺς ἄνδρας οὐδὲν ὤνησεν , ἀλλὰ κατιόντες εἰς ἀγορὰν ἀνῃρέθησαν , ἐκ τούτου τοῖς τε δυνατοῖς ἅμα καὶ τῷ δήμῳ προσκεκρουκώς , τιμητείας παραπεσούσης ἐπίδοξος ὢν οὐ μετῆλθεν , ἀλλ εἴασεν ἑτέρους ὑποδεεστέρους αἱρεθῆναι , δεδιὼς ἀποτυχεῖν .
ἄλλως δὲ αὐτὸς ἐκαλλωπίζετο πολλοῖς μὴ θέλειν ἀπεχθάνεσθαι τοὺς βίους αὐτῶν καὶ τὰ ἤθη πικρῶς ἐξετάζων .
δόγματος δὲ εἰσφερομένου Μέτελλον ἀπὸ τῆς φυγῆς ἀνακαλεῖσθαι , πολλὰ καὶ διὰ λόγων καὶ δι ἔργων μάτην ἐναντιωθεὶς τέλος ἀπεῖπε ·
καὶ δεξαμένου τὴν γνώμην τοῦ δήμου προθύμως , οὐχ ὑπομένων κατερχόμενον ἐπιδεῖν τὸν Μέτελλον ἐξέπλευσεν εἰς Καππαδοκίαν καὶ Γαλατίαν , λόγῳ μὲν ἀποδώσων ἃς εὔξατο τῇ Μητρὶ τῶν θεῶν θυσίας , ἑτέραν δὲ τῆς ἀποδημίας ἔχων ὑπόθεσιν λανθάνουσαν τοὺς πολλούς .
ἀφυὴς γὰρ ὢν πρὸς εἰρήνην καὶ ἀπολίτευτος , ηὐξημένος δὲ τοῖς πολέμοις , εἶτα κατὰ μικρὸν αὖθις ὐπὸ ἀργίας καὶ ἡσυχίας ἀπὸ ἀπομαραίνεσθαι τὴν δύναμιν αὐτόν καὶ τὴν δόξαν οἰόμενος , ἐζήτει καινῶν πραγμάτων ἀρχάς , ἤλπιζε γὰρ τοὺς βασιλεῖς συνταράξας καὶ Μιθριδάτην ἐπίδοξον ὄντα πολεμήσειν ἀναστήσας καὶ παροξύνας , εὐθὺς ἐπ αὐτὸν ἡγεμὼν αἱρεθήσεσθαι καὶ νέων μὲν τὴν πόλιν θριάμβων , σκύλων δὲ Ποντικῶν καὶ πλούτου βασιλικοῦ τὸν οἶκον ἐμπλήσειν .
διὸ καὶ Μιθριδάτου πάσῃ χρησαμένου θεραπείᾳ καὶ τιμῇ πρὸς αὐτόν οὐ καμφθεὶς οὐ δὲ ὑπείξας , ἀλλ εἰπών , ἢ μεῖζον , ὦ βασιλεῦ , πειρῶ δύνασθαι Ῥωμαίων , ἢ ποίει σιωπῇ τὸ προστασσόμενον , ἐξέπληξεν αὐτόν , ὡς φωνῆς μὲν πολλάκις , παρρησίας δὲ τότε πρῶτον ἀκούσαντα Ῥωμαϊκῆς 0 .
ἐπανελθὼν δὲ εἰς Ῥώμην οἰκίαν ἐδείματο τῆς ἀγορᾶς πλησίον , εἴ τε , ὡς αὐτὸς ἔλεγε , τοὺς θεραπεύοντας αὐτὸν ἐνοχλεῖσθαι μὴ βουλόμενος μακρὰν βαδίζοντας , εἴ τε τοῦτο αἴτιον οἰόμενος εἶναι τοῦ μὴ πλείονας ἄλλων ἐπὶ θύρας αὐτοῦ φοιτᾶν 0 .
τὸ δ οὐκ ἦν ἄρα τοιοῦτον ἀλλ ὁμιλίας χάριτι καὶ πολιτικαῖς χρείαις ἑτέρων λειπόμενος ὥσπερ ὄργανον πολεμικὸν ἐπ εἰρήνης παρημεχεῖτο .
καὶ τοῖς μὲν ἄλλοις ἧττον ἤχθετο παρευδοκιμούμενος , σφόδρα δὲ αὐτὸν ἠνία Σύλλας ἐκ τοῦ πρὸς ἐκεῖνον αὐξανόμενος φθόνου τῶν δυνατῶν καὶ τὰς πρὸς ἐκεῖνον διαφορὰς ἀρχὴν πολιτείας ποιούμενος , ἐπεὶ δὲ καὶ Βόκχος ὁ Νομὰς σύμμαχος Ῥωμαίων ἀναγεγραμμένος ἔστησεν ἐν Καπετωλίῳ Νίκας τροπαιοφόρους καὶ παρ αὐταῖς ἐν εἰκόσι χρυσαῖς Ἰουγούρθαν ἐγχειριζόμενον ὐπὸ αὐτοῦ Σύλλᾳ , τοῦτο ἐξέστησεν ὀργῇ καὶ φιλονεικίᾳ Μάριον , ὡς Σύλλα περισπῶντος εἰς ἑαυτὸν τὰ ἔργα , καὶ παρεσκευάζετο βίᾳ τὰ ἀναθήματα καταβάλλειν .
ἀντεφιλονίκει δὲ Σύλλας , καὶ τὴν στάσιν ὅσον οὔπω φερομένην εἰς μέσον ἐπέσχεν ὁ συμμαχικὸς πόλεμος ἐξαίφνης ἐπὶ τὴν πόλιν ἀναρραγείς .
τὰ γὰρ μαχιμώτατα τῶν Ἰταλικῶν ἐθνῶν καὶ πολυανθρωπότατα κατὰ τῆς Ῥώμης συνέστησαν καὶ μικρὸν ἐδέησαν συγχέαι τὴν ἡγεμονίαν , οὐ μόνον ὅπλοις ἐρρωμένα καὶ σώμασιν , ἀλλὰ καὶ τόλμαις στρατηγῶν καὶ δεινότησι χρησάμενα θαυμασταῖς καὶ ἀντιπάλοις .