Ericu950/Stoicheia-meter-silver huggingface dataset:
τῶν δ ἐγκαλούντων οὐδὲν ἐφρόντιζεν , ἀλλὰ ἤδη καταλῦσαι Μάριον διανοούμενος καὶ τοῦ πρὸς τοὺς συμμάχους πολέμου τέλος ἔχειν δοκοῦντος ἀποδειχθῆναι στρατηγὸς ἐπὶ Μιθριδάτην , ἐθεράπευε τὴν ὑφ ἑαυτῷ στρατιάν .
καὶ παρελθὼν εἰς τὴν πόλιν ὕπατος μὲν ἀποδείκνυται μετὰ Κοΐντου Πομπηΐου , πεντήκοντα ἔτη γεγονώς , γαμεῖ δὲ γάμον ἐνδοξότατον Καικιλίαν τὴν Μετέλλου θυγατέρα τοῦ ἀρχιερέως .
ἐφ ᾧ πολλὰ μὲν εἰς αὑτὸν ᾖδον οἱ δημοτικοί , πολλοὶ δὲ τῶν πρώτων ἐν ἐνεμέσων , οὐκ ἄξιον ἡγούμενοι τῆς γυναικὸς ὃν ἄξιον ὑπατείας ἔκριναν , ὥς φησιν ὁ Τίτος , οὐ μόνην δὲ ταύτην ἔγημεν , ἀλλὰ πρώτην μὲν ἔτι μειράκιον ὢν Ἰλίαν ἔσχε τὴν καὶ θυγάτριον αὐτῷ τεκοῦσαν , εἶτα μετ ἐκείνην Αἰλίαν τρίτην δὲ Κλοιλίαν , ἣν ἀπεπέμψατο μὲν ὡς στεῖραν ἐντίμως καὶ μετ εὐφημίας καὶ δῶρα προσθείς , ὀλίγαις δὲ ὕστερον ἡμέραις ἀγαγόμενος τὴν Μετέλλαν ἔδοξε διὰ τοῦτο τὴν Κλοιλίαν οὐ καλῶς αἰτιάσασθαι 0 1 2 .
τὴν μέντοι Μετέλλαν ἐν πᾶσι θεραπεύων διετέλεσεν , ὥστε καὶ τόν Ῥωμαίων δῆμον , ὅτε τοὺς περὶ Μάριον φυγάδας ἐπεθύμει καταγαγεῖν , ἀρνουμένου τοῦ Σύλλᾳ , δεόμενον ἐπιβοήσασθαι τὴν Μετέλλαν .
ἐδόκει δὲ καὶ τοῖς Ἀθηναίοις ἑλὼν τὸ ἄστυ προσενεχθῆναι τραχύτερον , ὅτι τὴν Μετέλλαν ἀπὸ τοῦ τείχους γεφυρίζοντες ἐλοιδόρησαν .
τότε δὲ τὴν ὑπατείαν πρὸς τὰ μέλλοντα μικρὸν ἡγούμενος , ἐπτόητο τῇ γνώμῃ πρὸς τὸν Μιθριδατικὸν πόλεμον .
ἀντανίστατο δὲ αὐτῷ Μάριος ὑπὸ δοξομανίας καὶ φιλοτιμίας , ἀγηράτων παθῶν , ἀνὴρ τῷ τε σώματι βαρὺς καὶ ταῖς ἔναγχος ἀπειρηκὼς στρατείαις διὰ γῆρας ἐκδήμων καὶ διαποντίων πολέμων ἐφιέμενος .
καὶ τοῦ Σύλλα πρὸς τὰς ἐπιλιπεῖς πράξεις ὁρμήσαντος εἰς τὸ στρατόπεδον , αὐτὸς οἰκουρῶν ἐτεκταίνετο τὴν ὀλεθριωτάτην ἐκείνην καὶ ὅσα σύμπαντες οἱ πόλεμοι τὴν Ῥώμην οὐκ ἔβλαψαν ἀπεργασαμένην στάσιν , ὡς καὶ τὸ δαιμόνιον αὐτοῖς προεσήμηνε .
πῦρ μὲν γὰρ αὐτόματον ἐκ τῶν τὰ σημεῖα δοράτων ὑποφερόντων ἀνέλαμψε καὶ κατεσβέσθη μόλις , κόρακες δὲ τρεῖς τοὺς νεοσσοὺς εἰς τὴν ὁδὸν προαγαγόντες κατέφαγον , τὰ δὲ λείψανα πάλιν εἰς τὴν νεοσσιὰν ἀνήνεγκαν .
καὶ μυῶν δὲ ἐν ἱερῷ χρυσὸν ἀνακείμενον διαφαγόντων μίαν οἱ ζάκοροι πάγῃ θήλειαν λαμβάνουσιν , ἡ δὲ ἐν αὐτῇ τῇ πάγῃ τεκοῦσα πέντε κατανάλωσε τὰ τρία .
τὸ δὲ πάντων μέγιστον , ἐξ ἀνεφέλου καὶ διαίθρου τοῦ περιέχοντος ἤχησε φωνὴ σάλπιγγος ὀξὺν ἀποτείνουσα καὶ θρηνώδη φθόγγον , ὥστε πάντας ἔκφρονας γενέσθαι καὶ καταπτῆξαι διὰ τὸ μέγεθος .
τυρρηνῶν δὲ οἱ λόγιοι μεταβολὴν ἑτέρου γένους ἀπεφαίνοντο καὶ μετακόσμησιν ἀποσημαίνειν τὸ τέρας .
εἶναι μὲν γὰρ ὀκτὼ τὰ σύμπαντα γένη , διαφέροντα τοῖς βίοις καὶ τοῖς ἤθεσιν ἀλλήλων , ἑκάστῳ δὲ ἀφωρίσθαι χρόνων ἀριθμὸν ὑπὸ τοῦ θεοῦ συμπεραινόμενον ἐνιαυτοῦ μεγάλου περιόδῳ .
καὶ ὅταν αὕτη σχῇ τέλος , ἑτέρας ἐνισταμένης κινεῖσθαί τι σημεῖον ἐκ γῆς ἢ οὐρανοῦ θαυμάσιον , ὡς δῆλον εἶναι τοῖς πεφροντικόσι τὰ τοιαῦτα καὶ μεμαθηκόσιν εὐθὺς ὅτι καὶ τρόποις ἄλλοις καὶ βίοις ἄνθρωποι χρώμενοι γεγόνασι , καὶ θεοῖς ἧττον ἢ μᾶλλον τῶν προτέρων μέλοντες 0 .
τά τε γὰρ ἄλλα φασὶν ἐν τῇ τῶν γενῶν ἀμείψει λαμβάνειν μεγάλας καινοτομίας , καὶ τὴν μαντικὴν ποτὲ μὲν αὔξεσθαι τῇ τιμῇ καὶ κατατυγχάνειν ταῖς προαγορεύσεσι , καθαρὰ καὶ φανερὰ σημεῖα τοῦ δαιμονίου προπέμποντος , αὖθις δ ἐν ἑτέρῳ γένει ταπεινὰ πράττειν , αὐτοσχέδιον οὖσαν τὰ πολλὰ καὶ δι ἀμυδρῶν καὶ σκοτεινῶν ὀργάνων τοῦ μέλλοντος ἁπτομένην .
ταῦτα μὲν οὖν οἱ λογιώτατοι Τυρρηνῶν καὶ πλέον τι τῶν ἄλλων εἰδέναι δοκοῦντες ἐμυθολόγουν .
τῆς δὲ συγκλήτου τοῖς μάντεσι περὶ τούτων σχολαζούσης καὶ καθημένης ἐν τῷ ναῷ τῆς Ἐνυοῦς , στρουθὸς εἰσέπτη πάντων ὁρώντων τέττιγα φέρων τῷ στόματι , καὶ τὸ μὲν ἐκβαλὼν μέρος αὐτοῦ κατέλιπε , τὸ δὲ ἔχων ἀπῆλθεν .
ὑφεωρῶντο δὴ στάσιν οἱ τερατοσκόποι καὶ διαφορὰν τῶν κτηματικῶν πρὸς τὸν ἀστικὸν ὄχλον καὶ ἀγοραῖον φωνάεντα γὰρ τοῦτον εἶναι καθάπερ τέττιγα , τοὺς δὲ χωρίτας ἀρουραίους 0 .
μάριος δὴ προσλαμβάνει δημαρχοῦντα Σουλπίκιον , ἄνθρωπον οὐδενὸς δεύτερον ἐν ταῖς ἄκραις κακίαις , ὥστε μὴ ζητεῖν τίνος ἐστὶν ἑτέρου μοχθηρότερος , ἀλλὰ πρὸς τί μοχθηρότατος ἑαυτοῦ , καὶ γὰρ ὠμότης καὶ τόλμα καὶ πλεονεξία περὶ αὐτὸν ἦν ἀπερίσκεπτος αἰσχροῦ καὶ παντὸς κακοῦ , ὅς γε τὴν Ῥωμαίων πολιτείαν ἐξελευθερικοῖς καὶ μετοίκοις πωλῶν ἀναφανδὸν ἠρίθμει τιμὴν διὰ τραπέζης ἐν ἀγορᾷ κειμένης .
ἔτρεφε δὲ τρισχιλίους μαχαιροφόρους , καὶ πλῆθος ἱππικῶν νεανίσκων πρὸς ἅπαν ἑτοίμων περὶ αὑτὸν εἶχεν , οὓς ἀντισύγκλητον ὠνόμαζε .
νόμον δὲ κυρώσας μηδένα συγκλητικὸν ὑπὲρ δισχιλίας δραχμὰς ὀφείλειν , αὐτὸς ἀπέλιπε μετὰ τὴν τελευτὴν ὀφλήματος μυριάδας τριακοσίας .
οὗτος εἰς τὸν δῆμον ἀφεθεὶς ὑπὸ τοῦ Μαρίου , καὶ συνταράξας πάντα τὰ πράγματα βίᾳ καὶ σιδήρῳ , νόμους ἔγραφεν ἄλλους τε μοχθηροὺς καὶ τὸν διδόντα Μαρίῳ τοῦ Μιθριδατικοῦ πολέμου τὴν ἡγεμονίαν .
ἀπραξίας δὲ διὰ ταῦτα τῶν ὑπάτων ψηφισαμένων , ἐπαγαγὼν αὐτοῖς ἐκκλησιάζουσι περὶ τὸν νεὼν τῶν Διοσκούρων ὄχλον ἄλλους τε πολλοὺς καὶ τὸ Πομπηΐου τοῦ ὑπάτου μειράκιον ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς ἀνεῖλεν ·
αὐτὸς δὲ Πομπήϊος λαθὼν ἐξέφυγε .
σύλλας δὲ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Μαρίου συνδιωχθεὶς ἠναγκάσθη προελθὼν τὰς ἀπραξίας λῦσαι ·
καὶ διὰ τοῦτο τὸν Πομπήϊον ἐπάρχοντα παύσας ὁ Σουλπίκιος οὐκ ἀφείλετο τοῦ Σύλλα τὴν ὑπατείαν , ἀλλὰ τὴν ἐπὶ Μιθριδάτην στρατείαν μόνον εἰς Μάριον μετήνεγκε ·
καὶ πέμπει χιλιάρχους εὐθὺς εἰς Νῶλαν παραληψομένους τὸ στράτευμα καὶ πρὸς τὸν Μάριον ἄξοντας .
φθάσαντος δὲ τοῦ Σύλλα διαφυγεῖν εἰς τὸ στρατόπεδον , καὶ τῶν στρατιωτῶν , ὡς ἐπύθοντο ταῦτα , καταλευσάντων τοὺς χιλιάρχους , οἱ περὶ τὸν Μάριον αὖθις ἐν τῇ πόλει τοὺς Σύλλα φίλους ἀνῄρουν καὶ χρήματα διήρπαζον αὐτῶν , ἦσαν δὲ μεταστάσεις καὶ φυγαί , τῶν μὲν εἰς πόλιν ἀπὸ στρατοπέδου , τῶν δ ἐκεῖσε διαφοιτώντων ἐκ τῆς πόλεως .
ἡ δὲ σύγκλητος ἦν μὲν οὐχ αὑτῆς , ἀλλὰ τοῖς Μαρίου καὶ Σουλπικίου διῳκεῖτο προστάγμασι , πυθομένη δὲ τὸν Σύλλαν ἐπὶ τὴν πόλιν ἐλαύνειν ἔπεμψε δύο τῶν στρατηγῶν , Βροῦτον καὶ Σερουΐλιον , ἀπαγορεύσοντας αὐτῷ βαδίζειν .
τούτους θρασύτερον Σύλλᾳ διαλεχθέντας ὥρμησαν μὲν ἀνελεῖν οἱ στρατιῶται , τὰς δὲ ῥάβδους κατέκλασαν καὶ τὰς περιπορφύρους ἀφείλοντο καὶ πολλὰ περιυβρισμένους ἀπέπεμψαν , αὐτόθεν τε δεινὴν κατήφειαν , ὁρωμένους τῶν στρατηγικῶν παρασήμων ἐρήμους , καὶ τὴν στάσιν οὐκέτι καθεκτήν , ἀλλ ἀνήκεστον ἀπαγγέλλοντας .
οἱ μὲν οὖν περὶ τὸν Μάριον ἐν παρασκευαῖς ἦσαν ·
ὁ δὲ Σύλλας ἄγων ἓξ τάγματα τέλεια μετὰ τοῦ συνάρχοντος ἀπὸ Νώλης ἐκίνει , τὸν μὲν στρατὸν ὁρῶν πρόθυμον ὄντα χωρεῖν εὐθὺς ἐπὶ τὴν πόλιν , ἐνδοιάζων δὲ τῇ γνώμῃ παρ ἑαυτῷ καὶ δεδοικὼς τὸν κίνδυνον .
ὁ δὲ μάντις Ποστούμιος θύσαντος αὐτοῦ καταμαθὼν τὰ σημεῖα , καὶ τὰς χεῖρας ἀμφοτέρας τῷ Σύλλᾳ προτείνας , ἠξίου δεθῆναι καὶ φυλάττεσθαι μέχρι τῆς μάχης , ὡς , εἰ μὴ πάντα ταχὺ καὶ καλῶς αὐτῷ συντελεσθείη , τὴν ἐσχάτην δίκην ὑποσχεῖν βουλόμενος .
λέγεται δὲ καὶ κατὰ τοὺς ὕπνους αὑτῷ Σύλλᾳ φανῆναι θεὸν ἣν τιμῶσι Ῥωμαῖοι παρὰ Καππαδοκῶν μαθόντες , εἴ τε δὴ Σελήνην οὖσαν εἴ τε Ἀθηνᾶν εἴ τε Ἐνυώ 0 1 2 .
ταύτην ὁ Σύλλας ἔδοξεν ἐπιστᾶσαν ἐγχειρίσαι κεραυνὸν αὑτῷ , καὶ τῶν ἐχθρῶν ἕκαστον ὀνομάζουσαν τῶν ἐκείνου βάλλειν κελεῦσαι , τοὺς δὲ πίπτειν βαλλομένους καὶ ἀφανίζεσθαι .
θαρσήσας δὲ τῇ ὄψει καὶ φράσας τῷ συνάρχοντι μεθ ἡμέραν ἐπὶ τὴν Ῥώμην ἡγεῖτο .
καὶ περὶ Πικτὰς αὐτῷ πρεσβείας ἐντυχούσης καὶ δεομένης μὴ βαδίζειν εὐθὺς ἐξ ἐφόδου , πάντα γὰρ ἔσεσθαι τὰ δίκαια τῆς βουλῆς ψηφισαμένης , ὡμολόγησε μὲν αὐτοῦ καταστρατοπεδεύσειν καὶ διαμετρεῖν ἐκέλευε χώρας , ὥσπερ εἰώθει , τῷ στρατοπέδῳ τοὺς ἡγεμόνας , ὥστε τοὺς πρέσβεις ἀπελθεῖν πιστεύσαντας ·
ἐκείνων δὲ ἀπελθόντων εὐθὺς ἐκπέμψας Λεύκιον Βάσιλλον καὶ Γάϊον Μόμμιον καταλαμβάνει τὴν πύλην δι αὐτῶν καὶ τὰ τείχη τὰ περὶ τὸν λόφον τὸν Αἰσκυλῖνον ·
εἶτ αὐτὸς ἁπάσῃ σπουδῇ συνῆπτε .
τῶν δὲ περὶ τὸν Βάσιλλον εἰς τὴν πόλιν ἐμπεσόντων καὶ κρατούντων , ὁ πολὺς καὶ ἄνοπλος δῆμος ἀπὸ τῶν τεγῶν κεράμῳ καὶ λίθῳ βάλλοντες ἐπέσχον αὐτοὺς τοῦ πρόσω χωρεῖν καὶ συνέστειλαν εἰς τὸ τεῖχος , ἐν τούτῳ δὲ ὁ Σύλλας παρῆν ἤδη , καὶ συνιδὼν τὸ γινόμενον ἐβόα τὰς οἰκίας ὑφάπτειν , καὶ λαβὼν δᾷδα καιομένην ἐχώρει πρῶτος αὐτός , καὶ τοὺς τοξότας ἐκέλευε χρῆσθαι τοῖς πυροβόλοις ἄνω τῶν στεγασμάτων ἐφιεμένους , κατ οὐδένα λογισμόν , ἀλλ ἐμπαθὴς ὢν καὶ τῷ θυμῷ παραδεδωκὼς τὴν τῶν πρασσομένων ἡγεμονίαν , ὅς γε τοὺς ἐχθροὺς μόνον ἑώρα , φίλους δὲ καὶ συγγενεῖς καὶ οἰκείους εἰς οὐδένα λόγον θέμενος οὐ δ οἶκτον κατῄει διὰ πυρός , ᾧ τῶν αἰτίων καὶ μὴ διάγνωσις οὐκ ἦν .
τούτων δὲ γινομένων Μάριος ἐξωσθεὶς πρὸς τὸ τῆς Γῆς ἱερὸν ἐκάλει διὰ κηρύγματος ἐπ ἐλευθερίᾳ τὸ οἰκετικόν ἐπελθόντων δὲ τῶν πολεμίων κρατηθεὶς ἐξέπεσε τῆς πόλεως .
σύλλας δὲ τὴν βουλὴν συναγαγὼν καταψηφίζεται θάνατον αὐτοῦ τε Μαρίου καὶ ὀλίγων ἄλλων , ἐν οἷς Σουλπίκιος ἦν ὁ δήμαρχος , ἀλλὰ Σουλπίκιος μέν ἀπεσφάγη προδοθεὶς ὑπὸ θεράποντος , ὃν ὁ Σύλλας ἠλευθέρωσεν , εἶτα κατεκρήμνισε , Μαρίῳ δ ἐπεκήρυξεν ἀργύριον , οὐκ εὐγνωμόνως οὐ δὲ πολιτικῶς , ᾧ γε μικρὸν ἔμπροσθεν ὑποχείριον εἰς τὴν οἰκίαν δοὺς ἑαυτὸν ἀσφαλῶς ἀφείθη .
καίτοι Μαρίῳ τότε μὴ διέντι Σύλλαν , ἀλλ ἀποθανεῖν ὑπὸ Σουλπικίου προεμένῳ , πάντων κρατεῖν ὑπῆρχεν , ἀλλ ὅμως ἐφείσατο καὶ μεθ ἡμέρας ὀλίγας τὴν αὐτὴν λαβὴν παρασχὼν οὐκ ἔτυχε τῶν ὁμοίων .
ἐφ οἷς ὁ Σύλλας τὴν μέν σύγκλητον ἀδήλως ἠνίασεν ἡ δὲ παρὰ τοῦ δήμου δυσμένεια καὶ νέμεσις αὐτῷ φανερὰ δι ἔργων ἀπήντα .
νώνιον μέν γε τὸν ἀδελφιδοῦν αὐτοῦ καὶ Σερουήϊον ἀρχὰς μετιόντας ἀποψηφισάμενοι καὶ καθυβρίσαντες ἑτέρους κατέστησαν ἄρχοντας , οὓς μάλιστα τιμῶντες ᾤοντο λυπεῖν ἐκεῖνον , ὁ δὲ τούτοις τε προσεποιεῖτο χαίρειν , ὡς τοῦ δήμου τῷ ποιεῖν ἃ βούλοιτο δι αὐτὸν ἀπολαύοντος τῆς ἐλευθερίας , καὶ θεραπεύων τὸ τῶν πολλῶν μῖσος ὕπατον κατέστησεν ἀπὸ τῆς ἐναντίας στάσεως Λεύκιον Κίνναν , ἀραῖς καὶ ὅρκοις καταλαβὼν εὐνοήσειν τοῖς ἑαυτοῦ πράγμασιν .
ὁ δὲ ἀναβὰς εἰς τὸ Καπιτώλιον ἔχων ἐν τῇ χειρὶ λίθον ὤμνυεν , εἶτα ἐπαρασάμενος ἑαυτῷ μὴ φυλάττοντι τὴν πρὸς ἐκεῖνον εὔνοιαν ἐκπεσεῖν τῆς πόλεως , ὥσπερ ὁ λίθος διὰ τῆς χειρός , κατέβαλε χαμᾶζε τὸν λίθον οὐκ ὀλίγων παρόντων , παραλαβὼν δὲ τὴν ἀρχὴν εὐθὺς ἐπεχείρει τὰ καθεστῶτα κινεῖν , καὶ δίκην ἐπὶ τὸν Σύλλαν παρεσκεύασε καὶ κατηγορεῖν ἐπέστησεν Οὐεργίνιον , ἕνα τῶν δημάρχων , ὃν ἐκεῖνος ἅμα τῷ δικαστηρίῳ χαίρειν ἐάσας ἐπὶ Μιθριδάτην ἀπῆρε 0 .
λέγεται δὲ ὑπὸ τάς ἡμέρας ἐκείνας ἐν αἷς ὁ Σύλλας ἀπὸ τῆς Ἰταλίας ἐκίνει τὸν στόλον , ἄλλα τε πολλὰ Μιθριδάτῃ διατρίβοντι περὶ τὸ Πέργαμον ἐπισκῆψαι δαιμόνια , καὶ Νίκην στεφανηφόρον καθιεμένην ὑπὸ τῶν Περγαμηνῶν ἐπ αὐτὸν ἔκ τινων ὀργάνων ἄνωθεν ὅσον οὔπω τῆς κεφαλῆς ψαύουσαν συντριβῆναι , καὶ τὸν στέφανον ἐκπεσόντα κατὰ τοῦ θεάτρου φέρεσθαι χαμᾶζε διαθρυπτόμενον , ὥστε φρίκην μὲν τῷ δήμῳ , ἀθυμίαν δὲ πολλὴν Μιθριδάτῃ παρασχεῖν , καίπερ αὐτῷ τότε τῶν πραγμάτων ἐλπίδος πέρα προχωρούντων .
αὐτὸς μὲν γὰρ Ἀσίαν τε Ῥωμαίων καὶ Βιθυνιαν καὶ Καππαδοκίαν τῶν βασιλέων ἀφῃρημένος ἐν Περγάμῳ καθῆστο , πλούτους καὶ δυναστείας καὶ τυραννίδας διανέμων τοῖς φίλοις , τῶν δὲ παίδων ὁ μὲν ἐν Πόντῳ καὶ Βοσπόρῳ τὴν παλαιὰν ἄχρι τῶν ὑπὲρ τὴν Μαιῶτιν ἀοικήτων ἀρχὴν κατεῖχεν οὐδενὸς παρενοχλοῦντος , Ἀριαράθης δὲ Θρᾴκην καὶ Μακεδονίαν ἐπῄει στρατῷ μεγάλῳ προσαγόμενος , ἄλλους δὲ οἱ στρατηγοὶ τόπους ἐχειροῦντο δυνάμεις ἔχοντες , ὧν ὁ μέγιστος Ἀρχέλαος ταῖς μὲν ναυσὶν ὁμοῦ τι συμπάσης ἐπικρατῶν τῆς θαλάττης τάς τε Κυκλάδας νήσους ἐδουλοῦτο καὶ τῶν ἄλλων ὅσαι Μαλέας ἐντὸς ἵδρυνται , καὶ τὴν Εὔβοιαν αὐτὴν εἶχεν , ἐκ δὲ Ἀθηνῶν ὁρμώμενος τὰ μέχρι Θετταλίας ἔθνη τῆς Ἑλλάδος ἀφίστη , μικρὰ προσκρούσας περὶ Χαιρώνειαν .
ἐνταῦθα γὰρ αὐτῷ Βρέττιος Σούρρας ἀπήντησε , πρεσβευτὴς μὲν ὢν Σεντίου , τοῦ στρατηγοῦ τῆς Μακεδονίας , ἀνὴρ δὲ τόλμῃ καὶ φρονήσει διαφέρων , οὗτος Ἀρχελάῳ δίκην ῥεύματος φερομένῳ διὰ τῆς Βοιωτίας ἐπὶ πλεῖστον ἀντιστάς , καὶ τρισὶ μάχαις διαγωνισάμενος περὶ Χαιρώνειαν , ἐξέωσε καὶ συνέστειλε πάλιν ἐπὶ τὴν θάλατταν .
λευκίου δὲ Λευκόλλου κελεύσαντος αὐτὸν ὑποχωρεῖν ἐπιόντι Σύλλᾳ καὶ τὸν ἐψηφισμένον ἐκείνῳ ἐᾶν πόλεμον , εὐθὺς ἐκλιπὼν τὴν Βοιωτίαν ὀπίσω πρὸς Σέντιον ἀπήλαυνε , καίπερ αὐτῷ τῶν πραγμάτων ἐλπίδος πέρα προχωρούντων καὶ τῆς Ἑλλάδος οἰκείως ἐχούσης πρὸς μεταβολὴν διὰ τὴν ἐκείνου κ αλοκἀγαθίαν .
ἀλλὰ γὰρ Βρεττίῳ μὲν ταῦτα λαμπρότατα τῶν πεπραγμένων 0 .
σύλλας δὲ τὰς μὲν ἄλλας πόλεις εὐθὺς εἶχεν ἐπιπρεσβευομένας καὶ καλούσας , ταῖς δὲ Ἀθήναις διὰ τὸν τύραννον Ἀριστίωνα βασιλεύεσθαι ἠναγκασμέναις ἄθρους ἐπέστη καὶ τὸν Πειραιᾶ περιλαβὼν ἐπολιόρκει , μηχανήν τε πᾶσαν ἐφιστὰς καὶ μάχας παντοδαπὰς ποιούμενος .
καίτοι χρόνον οὐ πολὺν ἀνασχομένῳ παρῆν ἀκινδύνως ἑλεῖν τὴν ἄνω πόλιν , ὑπὸ λιμοῦ συνηγμένην ἤδη τῇ χρείᾳ τῶν ἀναγκαίων εἰς τὸν ἔσχατον καιρόν ἀλλ ἐπειγόμενος εἰς Ῥώμην καὶ δεδιὼς τὸν ἐκεῖ νεωτερισμόν , πολλοῖς μὲν κινδύνοις , πολλαῖς δὲ μάχαις , μεγάλαις δὲ δαπάναις κατέσπευδε τὸν πόλεμον , ᾧ γε δίχα τῆς ἄλλης παρασκευῆς ἡ περὶ τὰ μηχανήματα πραγματεία ζεύγεσι μυρίοις ὀρικοῖς ἐχορηγεῖτο , καθ ἡμέραν ἐνεργοῖς οὖσι πρὸς τήν ὑπηρεσίαν .
ἐπιλειπούσης δὲ τῆς ὕλης διὰ τὸ κόπτεσθαι πολλὰ τῶν ἔργων περικλώμενα τοῖς αὑτῶν βρίθεσι καὶ πυρπολεῖσθαι βαλλόμενα συνεχῶς ὑπὸ τῶν πολεμίων , ἐπεχείρησε τοῖς ἱεροῖς ἄλσεσι , καὶ τήν τε Ἀκαδήμειαν ἔκειρε δενδροφορωτάτην προαστείων οὖσαν καὶ τὸ Λύκειον .
ἐπεὶ δὲ καὶ χρημάτων ἔδει πολλῶν πρὸς τὸν πόλεμον , ἐκίνει τὰ τῆς Ἑλλάδος ἄσυλα , τοῦτο μὲν ἐξ Ἐπιδαύρου , τοῦτο δὲ ἐξ Ὀλυμπίας , τὰ κάλλιστα καὶ πολυτελέστατα τῶν ἀναθημάτων μεταπεμπόμενος 0 .
ἔγραψε δὲ καὶ τοῖς Ἀμφικτύοσιν εἰς Δελφοὺς ὅτι τὰ χρήματα τοῦ θεοῦ βέλτιον εἴη κομισθῆναι πρὸς αὐτόν ἢ γὰρ φυλάξειν ἀσφαλέστερον ἢ καὶ ἀποχρησάμενος ἀποδώσειν οὐκ ἐλάττω 0 ·
καὶ τῶν φίλων ἀπέστειλε Κάφιν τὸν Φωκέα κελεύσας σταθμῷ παραλαβεῖν ἕκαστον .
ὁ δὲ Κάφις ἧκε μὲν εἰς Δελφούς , ὤκνει δὲ τῶν ἱερῶν θιγεῖν , καὶ πολλὰ τῶν Ἀμφικτυόνων παρόντων ἀπεδάκρυσε τήν ἀνάγκην .
ἐνίων δὲ φασκόντων ἀκοῦσαι φθεγγομένης τῆς ἐν τοῖς ἀνακτόροις κιθάρας , εἴ τε πιστεύσας εἴ τε τὸν Σύλλαν βουλόμενος ἐμβαλεῖν εἰς δεισιδαιμονίαν , ἐπέστειλε πρὸς αὐτόν , ὁ δὲ σκώπτων ἀντέγραψε θαυμάζειν τὸν Κάφιν , εἰ μὴ συνίησιν ὅτι χαίροντος , οὐ χαλεπαίνοντος , εἴη τὸ ᾅδειν 0 ·
ὥστε θαρροῦντα λαμβάνειν ἐκέλευσεν , ὡς ἡδομένου τοῦ θεοῦ καὶ διδόντος .
τὰ μὲν οὖν ἄλλα διέλαθε τούς γε πολλοὺς Ἕλληνας ἐκπεμπόμενα , τὸν δὲ ἀργυροῦν πίθον , ὃς ἦν ὑπόλοιπος ἔτι τῶν βασιλικῶν , διὰ βάρος καὶ μέγεθος οὐ δυναμένων ἀναλαβεῖν τῶν ὑποζυγίων , ἀναγκαζόμενοι κατακόπτειν οἱ Ἀμφικτύονες εἰς μνήμην ἐβάλοντο τοῦτο μὲν Τίτον Φλαμινῖνον καὶ Μάνιον Ἀκύλιον , τοῦτο δὲ Αἰμίλιον Παῦλον , ὧν ὁ μὲν Ἀντίοχον ἐξελάσας τῆς Ἑλλάδος , οἱ δὲ τούς Μακεδόνων βασιλεῖς καταπολεμήσαντες οὐ μόνον ἀπέσχοντο τῶν ἱερῶν τῶν Ἑλληνικῶν , ἀλλὰ καὶ δῶρα καὶ τιμὴν αὐτοῖς καὶ σεμνότητα πολλὴν προσέθεσαν 0 .
ἀλλ ἐκεῖνοι μὲν ἀνδρῶν τε σωφρόνων καὶ μεμαθηκότων σιωπῇ τοῖς ἄρχουσι παρέχειν τὰς χεῖρας ἡγούμενοι κατὰ νόμον , αὐτοί τε ταῖς ψυχαῖς βασιλικοὶ καὶ ταῖς δαπάναις εὐτελεῖς ὄντες , μετρίοις ἐχρῶντο καὶ τεταγμένοις ἀναλώμασι , τὸ κολακεύειν τούς στρατιώτας αἴσχιον ἡγούμενοι τοῦ δεδιέναι τούς πολεμίους 0 ·
οἱ δὲ τότε στρατηγοὶ βίᾳ τὸ πρωτεῖον , οὐκ ἀρετῇ , κτώμενοι , καὶ μᾶλλον ἐπ ἀλλήλους δεόμενοι τῶν ὅπλων ἢ τούς πολεμίους , ἠναγκάζοντο δημαγωγεῖν ἐν τῷ στρατηγεῖν , εἶθ ὧν εἰς τὰς ἡδυπαθείας τοῖς στρατευομένοις ἀνήλισκον ὠνούμενοι τούς πόνους αὑτῶν , ἔλαθον ὤνιον ὅλην τήν πατρίδα ποιήσαντες ἑαυτούς τε δούλους τῶν κακίστων ἐπὶ τῷ τῶν βελτιόνων ἄρχειν 0 .
ταῦτα ἐξήλαυνε Μάριον , εἶτ αὖθις ἐπὶ Σύλλαν κατῆγε , ταῦτα Ὀκταουΐου τούς περὶ Κίνναν , ταῦτα Φλάκκου τούς περὶ Φιμβρίαν αὐτόχειρας ἐποίησεν .
ὧν οὐχ ἥκιστα Σύλλας ἐνέδωκεν ἀρχάς , ἐπὶ τῷ διαφθείρειν καὶ μετακαλεῖν τούς ὑπ ἄλλοις ταττομένους καταχορηγῶν εἰς τούς ὑφ αὑτῷ καὶ δαπανώμενος , ὥστε ἅμα τούς ἄλλους μὲν εἰς προδοσίαν , τούς δὲ ὑφ αὑτῷ εἰς ἀσωτίαν διαφθείρων χρημάτων δεῖσθαι πολλῶν , καὶ μάλιστα πρὸς τὴν πολιορκίαν ἐκείνην 0 .
δεινὸς γάρ τις ἄρα καὶ ἀπαραίτητος εἶχεν αὐτὸν ἔρως ἑλεῖν τὰς Ἀθήνας , εἴ τε ζήλῳ τινὶ πρὸς τὴν πάλαι σκιαμαχοῦντα τῆς πόλεως δόξαν , εἴ τε θυμῷ τὰ σκώμματα φέροντα καὶ τὰς βωμολοχίας , αἷς αὐτόν τε καὶ τὴν Μετέλλαν ἀπὸ τῶν τειχῶν ἑκάστοτε γεφυρίζων καὶ κατορχούμενος ἐξηρέθιζεν ὁ τύραννος Ἀριστίων , ἄνθρωπος ἐξ ἀσελγείας ὁμοῦ καὶ ὠμότητος ἔχων συγκειμένην τὴν ψυχήν , καὶ τὰ χείριστα τῶν Μιθριδατικῶν συνερρυηκότα νοσημάτων καὶ παθῶν εἰς ἑαυτὸν ἀνειληφώς , καὶ τῇ πόλει μυρίους μὲν πολέμους , πολλὰς δὲ τυραννίδας καὶ στάσεις διαπεφευγυίᾳ πρότερον ὥσπερ νόσημα θανατηφόρον εἰς τοὺς ἐσχάτους καιροὺς ἐπιτιθέμενος 0 1 ·
ὅς , χιλίων δραχμῶν ὠνίου τοῦ μεδίμνου τῶν πυρῶν ὄντος ἐν ἄστει τότε , τῶν ἀνθρώπων σιτουμένων τὸ περὶ τὴν ἀκρόπολιν φυόμενον παρθένιον , ὑποδήματα δὲ καὶ ληκύθους ἑφθὰς ἐσθιόντων , αὐτὸς ἐνδελεχῶς πότοις μεθημερινοῖς καὶ κώμοις χρώμενος καὶ πυρριχίζων καὶ γελωτοποιῶν πρὸς τοὺς πολεμίους τὸν μὲν ἱερὸν τῆς θεοῦ λύχνον ἀπεσβηκότα διὰ σπάνιν ἐλαίου περιεῖδε , τῇ δὲ ἱεροφάντιδι πυρῶν ἡμίεκτον προσαιτούσῃ πεπέρεως ἔπεμψε , τοὺς δὲ βουλευτὰς καὶ ἱερεῖς ἱκετεύοντας οἰκτεῖραι τὴν πόλιν καὶ διαλύσασθαι πρὸς Σύλλαν τοξεύμασι βάλλων διεσκέδασεν .
ὀψὲ δὲ ἤδη που μόλις ἐξέπεμψεν ὑπὲρ εἰρήνης δύο ἢ τρεῖς τῶν συμποτῶν πρὸς οὓς οὐδὲν ἀξιοῦντας σωτήριον , ἀλλὰ τὸν Θησέα καὶ τὸν Εὔμολπον καὶ τὰ Μηδικὰ σεμνολογουμένους ὁ Σύλλας 0 ·
ἄπιτε , εἶπεν , ὦ μακάριοι , τοὺς λόγους τούτους ἀναλαβόντες ·
ἐγὼ γὰρ οὐ φιλομαθήσων εἰς Ἀθήνας ὑπὸ Ῥωμαίων ἐπέμφθην , ἀλλὰ τοὺς ἀφισταμένους καταστρεψόμενος .
ἐν δὲ τούτῳ λέγεταί τινας ἐν Κεραμεικῷ πρεσβυτῶν ἀκούσαντας διαλεγομένων πρὸς ἀλλήλους καὶ κακιζόντων τὸν τύραννον , ὡς μὴ φυλάττοντα τοῦ τείχους τὴν περὶ τὸ Ἑπτάχαλκον ἔφοδον καὶ προσβολήν , ᾗ μόνῃ δυνατὸν εἶναι καὶ ῥᾴδιον ὑπερβῆναι τοὺς πολεμίους , ἀπαγγεῖλαι ταῦτα πρὸς τὸν Σύλλαν .
ὁ δὲ οὐ κατεφρόνησεν , ἀλλὰ ἐπελθὼν νυκτὸς καὶ θεασάμενος τὸν τόπον ἁλώσιμον εἴχετο τοῦ ἔργου , λέγει δὲ αὐτός ὁ Σύλλας ἐν τοῖς ὑπομνήμασι τὸν πρῶτον ἐπιβάντα τοῦ τείχους Μάρκον Ἀτήϊον ἀντιστάντος αὐτῷ πολεμίου δόντα πληγὴν ἐκ καταφορᾶς τῷ κράνει περικλάσαι τὸ ξίφος , οὐ μὴν ὑφέσθαι τῆς χώρας , ἀλλὰ μεῖναι καὶ κατασχεῖν .
κατελήφθη μὲν οὖν ἡ πόλις ἐκεῖθεν , ὡς Ἀθηναίων οἱ πρεσβύτατοι διεμνημόνευον .
αὐτός δὲ Σύλλας τὸ μεταξὺ τῆς Πειραϊκῆς πύλης καὶ τῆς ἱερᾶς κατασκάψας καὶ συνομαλύνας , περὶ μέσας νύκτας εἰσήλαυνε , φρικώδης ὑπό τε σάλπιγξι καὶ κέρασι πολλοῖς , ἀλαλαγμῷ καὶ κραυγῇ τῆς δυνάμεως ἐφ ἁρπαγὴν καὶ φόνον ἀφειμένης ὑπ αὐτοῦ , καὶ φερομένης διὰ τῶν στενωπῶν ἐσπασμένοις τοῖς ξίφεσιν , ὥστε ἀριθμὸν μηδένα γενέσθαι τῶν ἀποσφαγέντων , ἀλλὰ τῷ τόπῳ τοῦ ῥυέντος αἵματος ἔτι νῦν μετρεῖσθαι τὸ πλῆθος .
ἄνευ γὰρ τῶν κατὰ τὴν ἄλλην πόλιν ἀναιρεθέντων ὁ περὶ τὴν ἀγορὰν φόνος ἐπέσχε πάντα τὸν ἐντὸς τοῦ Διπύλου Κεραμεικόν πολλοῖς δὲ λέγεται καὶ διὰ πυλῶν κατακλύσαι τὸ προάστειον .
ἀλλὰ τῶν οὕτως ἀποθανόντων , τοσούτων γενομένων , οὐκ ἐλάσσονες ἦσαν οἱ σφᾶς αὐτοὺς διαφθείροντες οἴκτῳ καὶ πόθῳ τῆς πατρίδος ὡς ἀναιρεθησομένης .
τοῦτο γὰρ ἀπογνῶναι καὶ φοβηθῆναι τὴν σωτηρίαν ἐποίησε τοὺς βελτίστους , οὐδὲν ἐν τῷ Σύλλᾳ φιλάνθρωπον οὐ δὲ μέτριον ἐλπίσαντας .
ἀλλὰ γὰρ τοῦτο μὲν Μειδίου καὶ Καλλιφῶντος τῶν φυγάδων δεομένων καὶ προκυλινδουμένων αὐτοῦ , τοῦτο δὲ τῶν συγκλητικῶν , ὅσοι συνεστράτευον , ἐξαιτουμένων τὴν πόλιν , αὐτός τε μεστὸς ὢν ἤδη τῆς τιμωρίας , ἐγκώμιόν τι τῶν παλαιῶν Ἀθηναίων ὑπειπὼν ἔφη χαρίζεσθαι πολλοῖς μὲν ὀλίγους , ζῶντας δὲ τεθνηκόσιν .
ἑλεῖν δὲ τὰς Ἀθήνας αὐτός φησιν ἐν τοῖς ὑπομνήμασι Μαρτίαις καλάνδαις , ἥτις ἡμέρα μάλιστα συμπίπτει τῇ νουμηνίᾳ τοῦ Ἀνθεστηριῶνος μηνός , ἐν ᾧ κατὰ τύχην ὑπομνήματα πολλὰ τοῦ διὰ τὴν ἐπομβρίαν ὀλέθρου καὶ τῆς φθορᾶς ἐκείνης δρῶσιν , ὡς τότε καὶ περὶ τὸν χρόνον ἐκεῖνόν μάλιστα τοῦ κατακλυσμοῦ συμπεσόντος .
ἑαλωκότος δὲ τοῦ ἄστεος ὁ μὲν τύραννος εἰς τὴν ἀκρόπολιν καταφυγὼν ἐπολιορκεῖτο , Κουρίωνος ἐπὶ τούτῳ τεταγμένου ·
καὶ χρόνον ἐγκαρτερήσας συχνὸν αὐτός ἑαυτὸν ἐνεχείρισε δίψει πιεσθείς , καὶ τὸ δαιμόνιον εὐθὺς ἐπεσήμηνε ·
τῆς γὰρ αὐτῆς ἡμέρας τε καὶ ὥρας ἐκεῖνόν τε Κουρίων κατῆγε , καὶ νεφῶν ἐξ αἰθρίας συνδραμόντων πλῆθος ὄμβρου καταρραγὲν ἐπλήρωσεν ὕδατος τὴν ἀκρόπολιν .
εἷλε δὲ καὶ τὸν Πειραιᾶ μετ οὐ πολὺν χρόνον ὁ Σύλλας , καὶ τὰ πλεῖστα κατέκαυσεν , ὧν ἦν καὶ ἡ Φίλωνος ὁπλοθήκη , θαυμαζόμενον ἔργον .
ἐν δὲ τούτῳ Ταξίλης ὁ Μιθριδάτου στρατηγὸς ἐκ Θρᾴκης καὶ Μακεδονίας καταβεβηκὼς δέκα μυριάσι πεζῶν καὶ μυρίοις ἱππεῦσι καὶ τεθρίπποις ἐνενήκοντα δρεπανηφόροις ἐκάλει τὸν Ἀρχέλαον , ἔτι ναυλοχοῦντα περὶ τὴν Μουνυχίαν καὶ μή τε τῆς θαλάττης βουλόμενον ἀποστῆναι μή τε πρόθυμον ὄντα συμπλέκεσθαι τοῖς Ῥωμαίοις , ἀλλὰ χρονοτριβεῖν τὸν πόλεμον καὶ τὰς εὐπορίας αὐτῶν ἀφαιρεῖν .
ἃ δὴ πολὺ μᾶλλον ἐκείνου συνορῶν ὁ Σύλλας ἀνέζευξεν εἰς Βοιωτίαν ἐκ χωρίων γλίσχρων καὶ μηβὲ ἐν εἰρήνῃ τρέφειν ἱκανῶν ὄντων , καὶ τοῖς πολλοῖς ἐδόκει σφάλλεσθαι τὸν λογισμόν , ὅτι τὴν Ἀττικὴν τραχεῖαν οὖσαν καὶ δύσιππον ἀπολιπὼν ἐνέβαλεν ἑαυτὸν πεδιάσι καὶ ἀναπεπταμέναις ταῖς περὶ τὴν Βοιωτίαν χώραις , ὁρῶν ἐν ἅρμασι καὶ ἵπποις τὴ ;
ν βαρβαρικὴν οὖσαν ἀλκήν .
ἀλλὰ φεύγων , ὥσπερ εἴρηται , λιμὸν καὶ σπάνιν ἠναγκάζετο διώκειν τὸν ἐκ τῆς μάχης κίνδυνον .
ἔτι δὲ Ὁρτήσιος αὐτὸν ἐφόβει , στρατηγικὸς ἀνὴρ καὶ φιλόνεικος , ὃν ἐκ Θετταλίας ἄγοντα τῷ Σύλλᾳ δύναμιν ἐν τοῖς στενοῖς οἱ βάρβαροι παρεφύλαττον .
διὰ ταῦτα μὲν εἰς τὴν Βοιωτίαν ἀνέζευξεν ὁ Σύλλας ·
ὁρτήσιον δὲ Κάφις , ἡμέτερος ὤν , ἑτέραις ὁδοῖς ψευσάμενος τοὺς βαρβάρους διὰ τοῦ Παρνασσοῦ κατῆγεν ὑπ αὐτὴν τὴν Τιθόραν , οὔπω τοσαύτην πόλιν οὖσαν ὅση νῦν ἐστιν , ἀλλὰ φρούριον ἀπορρῶγι κρημνῷ περικοπτόμενον , εἰς ὃ καὶ πάλαι ποτὲ Φωκέων οἱ Ξέρξην ἐπιόντα φεύγοντες ἀνεσκευάσαντο καὶ διεσώθησαν , ἐνταῦθα καταστρατοπεδεύσας Ὁρτήσιος ἡμέρας μὲν ἀπεκρούσατο τοὺς πολεμίους , νύκτωρ δ ἐπὶ Πατρωνίδα ταῖς δυσχωρίαις καταβὰς ἀπαντήσαντι τῷ Σύλλᾳ μετὰ τῆς δυνάμεως συνέμιξε .
γενόμενοι δὲ κοινῇ καταλαμβάνονται βουνὸν ἐκ μέσων ἑστῶτα τῶν Ἐλατικῶν πεδίων , εὔγεων καὶ ἀμφιλαφῆ καὶ παρὰ τήν ῥίζαν ὕδωρ ἔχοντα ·
φιλοβοιωτὸς καλεῖται , καὶ τήν φύσιν αὐτοῦ καὶ τήν θέσιν ἐπαινεῖ θαυμασίως ὁ Σύλλας .
στρατοπεδεύσαντες δὲ παντάπασιν ὀλίγοι τοῖς πολεμίοις κατεφάνησαν ἱππεῖς μὲν γὰρ οὐ πλείους πεντακοσίων καὶ χιλίων ἐγένοντο , πεζοὶ δὲ πεντακισχιλίων καὶ μυρίων ἐλάττους 0 .
ὅθεν ἐκβιασάμενοι τόν Ἀρχέλαον οἱ λοιποὶ στρατηγοὶ καὶ παρατάξαντες τήν δύναμιν , ἐνέπλησαν ἵππων , ἁρμάτων , ἀσπίδων , θυρεῶν τὸ πεδίον .
τὴν δὲ κραυγὴν καὶ ἀλαλαγμὸν οὐκ ἔστεγεν ὁ ἀὴρ ἐθνῶν τοσούτων ἅμα καθισταμένων εἰς τάξιν .
ἦν δὲ ἅμα καὶ τὸ κομπῶδες καὶ σοβαρὸν αὐτῶν τῆς πολυτελείας οὐκ ἀργὸν οὐ δὲ ἄχρηστον εἰς ἔκπληξιν , ἀλλ αἵ τε μαρμαρυγαὶ τῶν ὅπλων ἠσκημένων χρυσῷ τε καὶ ἀργύρῳ διαπρεπῶς , αἵ τε βαφαὶ τῶν Μηδικῶν καὶ Σκυθικῶν χιτώνων ἀναμεμιγμέναι χαλκῷ καὶ σιδήρῳ λάμποντι πυροειδῆ καὶ φοβερὰν ἐν τῷ σαλεύεσθαι καὶ διαφέρεσθαι προσέβαλον ὄψιν , ὥστε τοὺς Ῥωμαίους ὑπὸ τόν χάρακα συστέλλειν ἑαυτούς , καὶ τόν Σύλλαν μηδενὶ λόγῳ τὸ θάμβος αὐτῶν ἀφελεῖν δυνάμενον , βιάζεσθαί τε ἀποδιδράσκοντας οὐ βουλόμενον , ἡσυχίαν ἄγειν καὶ φέρειν βαρέως ἐφυβρίζοντας ὁρῶντα κομπασμῷ καὶ γέλωτι τοὺς βαρβάρους , ὤνησε μέντοι τοῦτο μάλιστα πάντων αὐτόν .
οἱ γὰρ ἐναντίοι καταφρονήσαντες ἐτράποντο πρὸς ἀταξίαν πολλήν , οὐ δὲ ἄλλως ὑπήκοοι τῶν στρατηγῶν διὰ πολυαρχίαν ὄντες ·
ὥστε ὀλίγοι μὲν ἐν τῷ χάρακι διεκαρτέρουν , ὁ δὲ πλεῖστος ὄχλος ἁρπαγαῖς καὶ πορθήμασι δελεαζόμενος ὁδὸν ἡμερῶν πολλῶν ἀπὸ τοῦ στρατοπέδου διεσπείρετο .
καὶ τήν τε τῶν Πανοπέων πόλιν ἐκκόψαι λέγονται καὶ τήν Λεβαδέων διαρπάσαι καὶ συλῆσαι τὸ μαντεῖον , οὐδενὸς στρατηγοῦ πρόσταγμα δόντος .
ὁ δὲ Σύλλας , ἐν ὄμμασιν αὐτοῦ πόλεων ἀπολλυμένων , δυσανασχετῶν καὶ λυπούμενος , οὐκ εἴα τοὺς στρατιώτας σχολάζειν , ἀλλὰ προσάγων αὐτοὺς ἠνάγκαζε τόν τε Κηφισὸν ἐκ τοῦ ῥείθρου παρατρέπειν καὶ τάφρους ὀρύσσειν , ἀνάπαυλαν οὐδενὶ διδοὺς καὶ τῶν ἐνδιδόντων ἀπαραίτητος ἐφεστὼς κολαστής , ὅπως ἀπαγορεύσαντες πρὸς τὰ ἔργα διὰ τόν πόνον ἀσπάσωνται τόν κίνδυνον .
ὃ καὶ συνέβη , τρίτην γὰρ ἡμέραν ἐργαζόμενοι τοῦ Σύλλα παρεξιόντος ἐδέοντο μετὰ κραυγῆς ἄγειν ἐπὶ τοὺς πολεμίους , ὁ δὲ οὐ μάχεσθαι βουλομένων , ἀλλὰ μὴ βουλομένων πονεῖν ἔφησεν εἶναι τόν λόγον εἰ δὲ ὄντως ἔχουσιν ἀγωνιστικῶς , ἐκέλευσεν ἤδη μετὰ τῶν ὅπλων ἐλθεῖν ἐκεῖσε , δείξας αὐτοῖς τήν πρότερον μὲν γενομένην ἀκρόπολιν τῶν Παραποταμίων , τότε δὲ ἀνῃρημένης τῆς πόλεως λόφος ἐλείπετο πετρώδης καὶ περίκρημνος , τοῦ Ἡδυλίου διωρισμένος ὄρους ὅσον ὁ Ἄσσος ἐπέχει ῥέων , εἶτα συμπίπτων ὑπὸ τήν ῥίζαν αὐτὴν τῷ Κηφισῷ καὶ συνεκτραχυνόμενος ὀχυρὰν ἐνστρατοπεδεῦσαι τήν ἄκραν ποιεῖ , διὸ καὶ τοὺς χαλκάσπιδας ὁρῶν τῶν πολεμίων ὠθουμένους ἐπ αὐτὴν ὁ Σύλλας ἐβούλετο φθῆναι καταλαβὼν τόν τόπον καὶ κατέλαβε χρησάμενος τοῖς στρατιώταις προθύμοις .
ἐπεὶ δὲ ἀποκρουσθεὶς ἐκεῖθεν ὁ Ἀρχέλαος ὥρμησεν ἐπὶ τήν Χαιρώνειαν , οἱ δὲ συστρατευσάμενοι τῶν Χαιρωνέων ἐδέοντο τοῦ Σύλλα μὴ προέσθαι τήν πόλιν , ἐκπέμπει τῶν χιλιάρχων ἕνα Γαβίνιον μετὰ τάγματος ἑνὸς καὶ τοὺς Χαιρωνεῖς ἀφίησι , βουληθέντας μέν , οὐ μὴν δυνηθέντας φθῆναι τόν Γαβίνιον .
οὕτως ἦν ἀγαθὸς καὶ προθυμότερος εἰς τὸ σῶσαι τῶν σωθῆναι δεομένων .
ὁ δὲ Ἰόβας οὐ Γαβίνιόν φησι πεμφθῆναι , ἀλλὰ Ἐρίκιον .
ἡ μὲν οὖν πόλις ἡμῶν παρὰ τοσοῦτον ἐξέφυγε τόν κίνδυνον .
ἐκ δὲ Λεβαδείας καὶ τοῦ Τροφωνίου φῆμαί τε χρησταὶ καὶ νικηφόρα μαντεύματα τοῖς Ῥωμαίοις ἐξεπέμποντο .
περὶ ὧν οἱ μὲν ἐπιχώριοι πλείονα λέγουσιν ὡς δὲ Σύλλας αὐτὸς ἐν δεκάτῳ τῶν ὑπομνημάτων γέγραφε , Κόϊντος Τίτιος , οὐκ ἀφανὴς ἀνὴρ τῶν ἐν τῇ Ἑλλάδι πραγματευομένων , ἧκε πρὸς αὐτὸν ἤδη τὴν ἐν Χαιρωνείᾳ νενικηκότα μάχην , ἀπαγγέλλων ὅτι καὶ δευτέραν ὁ Τροφώνιος αὐτόθι μάχην καὶ νίκην προσημαίνει ἐντὸς ὀλίγου χρόνου .