Ericu950/Stoicheia-meter-silver huggingface dataset:
ταῦτα πολλάκις ἀκούων ὁ Πομπήϊος ἠμέλει καὶ παρέπεμπεν ἀπιστίᾳ τῆς Καίσαρος μεταβολῆς διὰ πίστιν εὐτυχίας τῆς ἑαυτοῦ καὶ δυνάμεως .
εἰς δὲ τὸ ἑξῆς ἔτος αἱρεθεὶς ὁ Κάτων στρατηγός οὐδὲν ἔδοξε προστιθέναι τῇ ἀρχῇ τοσοῦτον εἰς σεμνότητα καὶ μέγεθος ἄρχων καλῶς , ὅσον ἀφαιρεῖν καὶ καταισχύνειν ἀνυπόδητος καὶ ἀχίτων πολλάκις ἐπὶ τὸ βῆμα προερχόμενος καὶ θανατικὰς δίκας ἐπιφανῶν ἀνδρῶν οὕτω βραβεύων 0 .
ἔνιοι δέ φασι καὶ μετ ἄριστον οἶνον πεπωκότα χρηματίζειν ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὐκ ἀληθῶς λέγεται .
διαφθειρομένου δὲ τοῦ δήμου ταῖς δωροδοκίαις ὑπὸ τῶν φιλαρχούντων καὶ χρωμένων τῷ δεκάζεσθαι καθάπερ ἐργασίᾳ συνήθει τῶν πολλῶν , βουλόμενος ἐκκόψαι παντάπασι τὸ νόσημα τοῦτο τῆς πόλεως , ἔπεισε δόγμα θέσθαι τὴν σύγκλητον ὅπως οἱ κατασταθέντες ἄρχοντες , εἰ μηδένα κατήγορον ἔχοιεν , αὐτοὶ παριόντες ἐξ ἀνάγκης εἰς ἔνορκον δικαστήριον εὐθύνας διδῶσιν 0 .
ἐπὶ τούτῳ χαλεπῶς μὲν ἔσχον οἱ μετιόντες ἀρχάς , ἔτι δὲ χαλεπώτερον ὁ μισθαρνῶν ὄχλος , ἕωθεν οὖν ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦ Κάτωνος προελθόντος ἀθρόοι προσπεσόντες ἐβόων , ἐβλασφήμουν , ἔβαλλον , ὥστε φεύγειν ἀπὸ τοῦ βήματος ἅπαντας , αὐτὸν δὲ ἐκεῖνον ἐξωσθέντα τῷ πλήθει καὶ παραφερόμενον μόλις ἐπιλαβέσθαι τῶν ἐμβόλων 0 .
ἐντεῦθεν ἀναστὰς τῷ μὲν ἰταμῷ καὶ θαρροῦντι τῆς ὄψεως εὐθὺς ἐκράτησε τοῦ θορύβου καὶ τὴν κραυγὴν ἔπαυσεν , εἰπὼν δὲ τὰ πρέποντα καὶ μεθ ἡσυχίας ἀκουσθείς παντάπασι διέλυσε τὴν ταραχήν .
ἐπαινούσης δὲ τῆς βουλῆς αὐτόν , ἐγὼ δέ , εἶπεν , ὑμᾶς οὐκ ἐπαινῶ κινδυνεύοντα στρατηγὸν ἐγκαταλιπόντας καὶ μὴ προσαμύναντας .
τῶν δὲ μετιόντων ἀρχὴν ἕκαστος ἀπόρῳ πάθει συνείχετο , φοβούμενος μὲν αὐτὸς δεκάζειν , φοβούμενος δὲ ἑτέρου τοῦτο πράξαντος ἐκπεσεῖν τῆς ἀρχῆς , ἔδοξεν οὖν αὐτοῖς εἰς τ αὐτὸ συνελθοῦσι παραβαλέσθαι δραχμῶν ἕκαστον ἀργυρίου δεκαδύο ἥμισυ μυριάδας , εἶτα μετιέναι τὴν ἀρχὴν πάντας ὀρθῶς καὶ δικαίως .
τὸν δὲ παραβάντα καὶ χρησάμενον δεκασμῷ στέρεσθαι τοῦ ἀργυρίου .
ταῦτα ὁμολογήσαντες αἱροῦνται φύλακα καὶ βραβευτὴν καὶ μάρτυρα τὸν Κάτωνα καὶ τὰ χρήματα φέροντες ἐκείνῳ παρετίθεντο ·
καὶ τὰς συνθήκας ἐγράψαντο πρὸς ἐκεῖνον , ἀντὶ τῶν χρημάτων ἐγγυητὰς λαβόντα , τὰ δὲ χρήματα μὴ δεξάμενον .
ὡς δὲ ἧκεν ἡ κυρία τῆς ἀναδείξεως , παραστὰς ὁ Κάτων τῷ βραβεύοντι δημάρχῳ καὶ παραφυλάξας τὴν ψῆφον , ἕνα τῶν παραβαλομένων ἀπέφηνε κακουργοῦντα καὶ προσέταξεν ἀποδοῦναι τοῖς ἄλλοις τὸ ἀργύριον .
ἀλλ ἐκεῖνοι μὲν ἐπαινέσαντες αὐτοῦ τὴν ὀρθότητα καὶ θαυμάσαντες ἀνεῖλον τὸ πρόστιμον ὡς ἱκανὴν δίκην ἔχοντες παρὰ τοῦ ἀδικήσαντος ·
τοὺς δὲ ἄλλους ἐλύπησεν ὁ Κάτων καὶ φθόνον ἔσχεν ἀπὸ τούτου πλεῖστον , ὡς βουλῆς καὶ δικαστηρίων καὶ ἀρχόντων δύναμιν αὑτῷ περιποιησάμενος .
οὐδεμιᾶς γὰρ ἀρετῆς δόξα καὶ πίστις ἐπιφθόνους ποιεῖ μᾶλλον ἢ τῆς δικαιοσύνης , ὅτι καὶ δύναμις αὐτῇ καὶ πίστις ἕπεται μάλιστα παρὰ τῶν πολλῶν 0 .
οὐ γὰρ τιμῶσι μόνον , ὡς τοὺς ἀνδρείους , οὐ δὲ θαυμάζουσιν , ὡς τοὺς φρονίμους , ἀλλὰ καὶ φιλοῦσι τοὺς δικαίους καὶ θαρροῦσιν αὐτοῖς καὶ πιστεύουσιν 0 .
ἐκείνων δὲ τοὺς μὲν φοβοῦνται , τοῖς δὲ ἀπιστοῦσι ·
πρὸς δὲ τούτοις ἐκείνους μὲν οἴονται φύσει μᾶλλον ἢ τῷ βούλεσθαι διαφέρειν , ἀνδρείαν καὶ φρόνησιν , τὴν μὲν ὀξύτητά τινα , τὴν δὲ εὐρωστίαν ψυχῆς τιθέμενοι , δικαίῳ δὲ ὑπάρχοντος εὐθὺς εἶναι τῷ βουλομένῳ μάλιστα τὴν ἀδικίαν ὡς κακίαν ἀπροφάσιστον αἰσχύνονται 0 1 2 .
διὸ καὶ τῷ Κάτωνι πάντες οἱ μεγάλοι προσεπολέμουν ὡς ἐλεγχόμενοι ·
πομπήϊος δὲ καὶ κατάλυσιν τῆς ἑαυτοῦ δυνάμεως τὴν ἐκείνου δόξαν ἡγούμενος ἀεί τινας προσέβαλλεν αὐτῷ λοιδορησομένους , ὧν καὶ Κλώδιος ἦν ὁ δημαγωγός , αὖθις εἰς Πομπήϊον ὑπορρυεὶς καὶ καταβοῶν τοῦ Κάτωνος , ὡς πολλὰ μὲν ἐκ Κύπρου χρήματα νοσφισαμένου , Πομπηΐῳ δὲ πολεμοῦντος ἀπαξιώσαντι γάμον αὐτοῦ θυγατρός .
ὁ δὲ Κάτων ἔλεγεν ὅτι χρήματα μὲν ἐκ Κύπρου τοσαῦτα τῇ πόλει συναγάγοι μή τε ἵππον ἕνα μή τε στρατιώτην λαβών , ὅσα Πομπήϊος ἐκ πολέμων τοσούτων καὶ θριάμβων τὴν οἰκουμένην κυκήσας οὐκ ἀνήνεγκε , κηδεστὴν δὲ μηδέποτε προελέσθαι Πομπήϊον , οὐκ ἀνάξιον ἡγούμενος , ἀλλ ὁρῶν τὴν ἐν τῇ πολιτείᾳ διαφοράν .
αὐτὸς μὲν γὰρ , ἔφη , διδομένης μοι μετὰ τὴν στρατηγίαν ἐπαρχίας ἀπέστην , οὗτος δὲ τὰς μὲν ἔχει λαβών , τὰς δὲ δίδωσιν ἑτέροις ·
νυνὶ δὲ καὶ τέλος ἑξακισχιλίων ὁπλιτῶν Καίσαρι κέχρηκεν εἰς Γαλατίαν ὃ οὔ τ ἐκεῖνος ᾔτησε παρ ὑμῶν οὔ τε οὗτος ἔδωκε μεθ ὑμῶν , ἀλλὰ δυνάμεις τηλικαῦται καὶ ὅπλα καὶ ἵπποι χάριτές εἰσιν ἰδιωτῶν καὶ ἀντιδόσεις .
καλούμενος δὲ αὐτοκράτωρ καὶ στρατηγός ἄλλοις τὰ στρατεύματα καὶ τὰς ἐπαρχίας παραδέδωκεν , αὐτὸς δὲ τῇ πόλει παρακάθηται στάσεις ἀγωνοθετῶν ἐν ταῖς παραγγελίαις καὶ θορύβους μηχανώμενος , ἐξ ὧν οὐ λέληθε δι ἀναρχίας μοναρχίαν ἑαυτῷ μνηστευόμενος .
οὕτως μὲν ἠμύνατο τὸν Πομπήϊον .
ἦν δὲ Μᾶρκος Φαώνιος ἑταῖρος αὐτοῦ καὶ ζηλωτής , οἷος ὁ Φαληρεὺς Ἀπολλόδωρος ἱστορεῖται περὶ Σωκράτην γενέσθαι τὸν παλαιόν , ἐμπαθὴς καὶ παρακεκινηκὼς πρὸς τὸν λόγον , οὐ σχέδην οὐ δὲ πρᾴως , ἀλλ ἄκρατον αὐτοῦ καθαψάμενον ὥσπερ οἶνον καὶ μανικώτερον 0 .
οὗτος ἀγορανομίαν μετιὼν ἡττᾶτο , συμπαρὼν δὲ ὁ Κάτων προσέσχε ταῖς δέλτοις μιᾷ χειρὶ γεγραμμέναις ·
καὶ τὴν κακουργίαν ἐξελέγξας τότε μὲν ἐπικλήσει δημάρχων ἔλυσε τὴν ἀνάδειξιν , ὕστερον δὲ τοῦ Φαωνίου κατασταθέντος ἀγορανόμου τά τε ἄλλα τῆς ἀρχῆς ἐπεμελεῖτο καὶ τὰς θέας διεῖπεν ἐν τῷ θεάτρῳ , διδοὺς καὶ τοῖς θυμελικοῖς στεφάνους μὲν οὐ χρυσοῦς , ἀλλ ὥσπερ ἐν Ὀλυμπίᾳ κοτίνων , δῶρα δὲ ἀντὶ τῶν πολυτελῶν τοῖς μὲν Ἕλλησι τεῦτλα καὶ θρίδακας καὶ ῥαφανῖδας καὶ ἀπίους , τοῖς δὲ Ῥωμαίοις οἴνου κεράμια καὶ κρέα ὕεια καὶ σῦκα καὶ σικύους καὶ ξύλων ἀγκαλίδας , ὧν τὴν εὐτέλειαν οἱ μὲν ἐγέλων , οἱ δὲ ᾐδοῦντο τοῦ Κάτωνος τὸ αὐστηρὸν καὶ κατεστυμμένον ὁρῶντες ἡσυχῇ μεταβάλλον εἰς διάχυσιν 0 1 2 .
τέλος δὲ ὁ Φαώνιος εἰς τὸν ὄχλον ἐμβαλὼν ἑαυτὸν καὶ καθεζόμενος ἐν τοῖς θεαταῖς ἐκρότει τὸν Κάτωνα καὶ διδόναι τοῖς εὐημεροῦσι καὶ τιμᾶν ἐβόα , καὶ συμπαρεκάλει τοὺς θεατάς , ὡς ἐκείνῳ τὴν ἐξουσίαν παραδεδωκώς , ἐν δὲ τῷ ἑτέρῳ θεάτρῳ Κουρίων ὁ Φαωνίου συνάρχων ἐχορήγει πολυτελῶς ·
ἀλλ ἐκεῖνον ἀπολείποντες οἱ ἄνθρωποι μετέβαινον ἐνταῦθα , καὶ συνέπαιζον προθύμως ὑποκρινομένῳ τῷ Φαωνίῳ τὸν ἰδιώτην καὶ τῷ Κάτωνι τὸν ἀγωνοθέτην .
ἔπραττε δὲ ταῦτα διασύρων τὸ πρᾶγμα , καὶ διδάσκων ὅτι παίζοντα δεῖ τῇ παιδιᾷ χρῆσθαι καὶ χάριτι παραπέμπειν ἀτύφῳ μᾶλλον ἢ παρασκευαῖς καὶ πολυτελείαις , εἰς τὰ μηδενὸς ἄξια φροντίδας μεγάλας καὶ σπουδὰς κατατιθέμενον 0 .
ἐπεὶ δὲ , Σκηπίωνος καὶ Ὑψαίου καὶ Μίλωνος ὑπατείαν μετερχομένων οὐ μόνον ἐκείνοις τοῖς συντρόφοις ἤδη καὶ συμπολιτευομένοις ἀδικήμασι , δωροδοκίαις καὶ δεκασμοῖς , ἀλλ ἄντικρυς δι ὅπλων καὶ φόνων εἰς ἐμφύλιον πόλεμον ὠθουμένων τόλμῃ καὶ ἀπονοίᾳ , Πομπήϊόν τινες ἠξίουν ἐπιστῆναι ταῖς ἀρχαιρεσίαις , τὸ μὲν πρῶτον ἀντεῖπεν ὁ Κάτων , οὐ τοῖς νόμοις ἐκ Πομπηΐου φάμενος , ἀλλ ἐκ τῶν νόμων Πομπηΐῳ δεῖν ὑπάρχειν τὴν ἀσφάλειαν , ὡς δὲ πολὺν χρόνον ἀναρχίας οὔσης καὶ τριῶν στρατοπέδων τὴν ἀγορὰν ὁσημέραι περιεχόντων ὀλίγον ἀπέλιπεν ἀνεπίσχετον γεγονέναι τὸ κακόν , ἔγνω τὰ πράγματα πρὸ τῆς ἐσχάτης ἀνάγκης εἰς Πομπήϊον ἑκουσίῳ χάριτι τῆς βουλῆς περιστῆσαι , καὶ τῷ μετριωτάτῳ τῶν παρανομημάτων χρησάμενος ἰάματι τῆς τῶν μεγίστων καταστάσεως τὴν μοναρχίαν ἐπαγαγέσθαι μᾶλλον ἢ περιϊδεῖν τὴν στάσιν εἰς μοναρχίαν τελευτῶσααν .
εἶπεν οὖν ἐν τῇ βουλῇ γνώμην Βύβλος οἰκεῖος ὢν Κάτωνος , ὡς χρὴ μόνον ἑλέσθαι Πομπήϊον ὕπατον ἢ γὰρ ἕξειν καλῶς τὰ πράγματα ἐκείνου καταστήσαντος , ἢ τῷ κρατίστῳ δουλεύσειν τὴν πόλιν .
ἀναστὰς δὲ ὁ Κάτων οὐδενὸς ἂν προσδοκήσαντος ἐπῄνεσε τὴν γνώμην καὶ συνεβούλευσε πᾶσαν ἀρχὴν ὡς ἀναρχίας κρείττονα , Πομπήϊον δὲ καὶ προσδοκᾶν ἄριστα τοῖς παροῦσι χρήσεσθαι πράγμασι καὶ φυλάξειν διαπιστευθέντα τὴν πόλιν 0 .
οὕτω δ ἀποδειχθεὶς ὕπατος ὁ Πομπήϊος ἐδεήθη τοῦ Κάτωνος ἐλθεῖν πρὸς αὐτὸν εἰς τὸ προάστειον .
ἐλθόντα δὲ δεξάμενος φιλοφρόνως ἀσπασμοῖς καὶ δεξιώσεσι καὶ χάριν ὁμολογήσας παρεκάλει σύμβουλον αὑτῷ καὶ πάρεδρον εἶναι τῆς ἀρχῆς .
ὁ δὲ Κάτων ἀπεκρίνατο μή τε τὰ πρῶτα πρὸς ἀπέχθειαν εἰπεῖν Πομπηΐου μή τε ταῦτα πρὸς χάριν , ἀλλ ἐπὶ συμφέροντι πάντα τῆς πόλεως 0 ·
ἰδίᾳ μὲν οὖν αὐτῷ παρακαλοῦντι σύμβουλος ἔσεσθαι , δημοσίᾳ , δέ , κ ἂν μὴ παρακαλῆται , πάντως ἐρεῖν τὸ φαινόμενον 0 .
καὶ ταῦτα ἔπραττεν ὡς εἶπε .
πρῶτον μὲν γὰρ ἐπὶ τοὺς δεκάσαντας ἤδη τὸν δῆμον ἐπιτίμια καινὰ καὶ δίκας μεγάλας τοῦ Πομπηΐου νομοθετοῦντος ἀμελεῖν ἐκέλευσε τῶν γεγονότων καὶ προσέχειν τοῖς μέλλουσιν ·
οὔ τε γὰρ ὅπου στήσεται τὸ τὰ προημαρτημένα ζητεῖν ὁρίσαι ῥᾴδιον , ἐάν τε νεώτερα γράφηται τῶν ἀδικημάτων ἐπιτίμια , δεινὰ πείσεσθαι τοὺς , ὃν οὐ παρέβαινον ὅτ ἠδίκουν νόμον , κατὰ τοῦτον κολαζομένους .
ἔπειτα πολλῶν κρινομένων ἐπιφανῶν ἀνδρῶν , ἐνίων δὲ καὶ φίλων τοῦ Πομπηΐου καὶ οἰκείων , ὁρῶν αὐτὸν ἐνδιδόντα ἐν πολλοῖς καὶ καμπτόμενον ἐπετίμα σφοδρῶς καὶ διήγειρεν .
ἐπεὶ δὲ νόμῳ τοὺς εἰωθότας λέγεσθαι περὶ τῶν κρινομένων ἐπαίνους αὐτὸς ἀφελών , Μουνατίῳ Πλάγκῳ συγγράψας ἔπαινον ἐπὶ τῆς δίκης ἔδωκεν , ἐπισχόμενος ὁ Κάτων τὰ ὦτα ταῖς χερσὶν ʽἔτυχε γὰρ δικάζων ἐκώλυεν ἀναγινώσκεσθαι τὴν μαρτυρίαν .
ὁ δὲ Πλάγκος ἀπέλεξεν αὐτὸν ἐκ τῶν δικαστῶν μετὰ τοὺς λόγους , καὶ οὐδὲν ἧττον ἥλω .
καὶ ὅλως ἄπορον ἦν πρᾶγμα καὶ δυσμεταχείριστον ὁ Κάτων τοῖς φεύγουσι , μή τε βουλομένοις αὐτὸν ἀπολιπεῖν δικαστήν μή τε ἀπολέγειν τολμῶσιν .
ἥλωσαν γὰρ οὐκ ὀλίγοι τῷ Κάτωνα φεύγειν δόξαντες οὐ θαρρεῖν τοῖς δικαίοις ·
ἐνίοις δὲ καὶ πρ οὔφερον οἱ λοιδοροῦντες ὡς ὄνειδος μέγα τὸ μὴ δέξασθαι κριτὴν Κάτωνα προτεινόμενον 0 .
ἐπεὶ δὲ Καίσαρος αὑτοῦ μὲν ἐμπεφυκότος τοῖς στρατεύμασιν ἐν Γαλατίᾳ καὶ τῶν ὅπλων ἐχομένου , δώροις δὲ καὶ χρήμασι καὶ φίλοις μάλιστα πρὸς τὴν ἐν τῇ πόλει χρωμένου δύναμιν , ἤδη μὲν αἱ Κάτωνος προαγορεύσεις ἀνέφερον τὸν Πομπήϊον ἐκ πολλῆς ἤδη τῆς πρόσθεν ἀπιστίας ὀνειροπολοῦντα τὸ δεινόν , ἔτι δὲ ἦν ὄκνου καὶ μελλήσεως ἀτόλμου πρὸς τὸ κωλύειν καὶ ἐπιχειρεῖν ὑπόπλεως , ὥρμησεν ὁ Κάτων ὑπατείαν παραγγέλλειν ὡς ἀφαιρησόμενος εὐθὺς τὰ ὅπλα τοῦ Καίσαρος ἢ τὴν ἐπιβουλὴν ἐξελέγξων .
οἱ δ ἀντιπαραγγέλλοντες αὐτῷ χαρίεντες μὲν ἦσαν ἀμφότεροι , Σουλπίκιος δὲ καὶ πολλὰ τῆς τοῦ Κάτωνος ἐν τῇ πόλει δόξης τε καὶ δυνάμεως ἀπολελαυκώς 0 ·
οὐ μέτριον οὖν ἐδόκει πρᾶγμα ποιεῖν οὐ δ εὐχάριστον οὐ μὴν ὅ γε Κάτων ἐνεκάλει ·
τί γὰρ , ἔφη , θαυμαστόν εἰ ὅ τις νομίζει τῶν ἀγαθῶν μέγιστον ἑτέρῳ μὴ παρίησι 0 ;
πείσας δὲ τὴν βουλὴν ψηφίσασθαι τοὺς μετιόντας τὴν ἀρχὴν αὐτοὺς δεξιοῦσθαι τὸν δῆμον , δι ἑτέρου δὲ μὴ δεῖσθαι μη δὲ ἐντυγχάνειν ὑπὲρ αὐτῶν περιιόντος , ἔτι μᾶλλον ἐξηγρίανε τοὺς ἀνθρώπους , εἰ μὴ μόνον τὸ λαβεῖν μισθόν , ἀλλὰ καὶ τὸ διδόναι χάριν αὐτοὺς ἀφῃρημένος ἄπορον καὶ ἄτιμον ὁμοῦ τὸν δῆμον πεποίηκε .
πρὸς δὲ τούτῳ μή τε αὐτὸς ἐντυχεῖν ὑπὲρ αὑτοῦ πιθανὸς ὤν , ἀλλ ἐν ἤθει τὸ τοῦ βίου μᾶλλον ἀξίωμα βουλόμενος φυλάσσειν ἢ προσλαβεῖν τὸ τῆς ἀρχῆς ποιούμενος τὰς δεξιώσεις , μή τε τοὺς φίλους ἐάσας οἷς ὄχλος ἁλίσκεται καὶ θεραπεύεται ποιεῖν , ἀπέτυχε τῆς ἀρχῆς 0 .
φέροντος δὲ τοῦ πράγματος οὐκ αὐτοῖς μόνοις τοῖς ἀποτυχοῦσιν , ἀλλὰ καὶ φίλοις αὐτῶν καὶ οἰκείοις σὺν αἰσχύνῃ τινὶ κατήφειαν καὶ πένθος ἐφ ἡμέρας πολλάς , οὕτως ἤνεγκε ῥᾳθύμως τὸ συμβεβηκός ὥστε ἀλειψάμενος μὲν ἐν τῷ πεδίῳ σφαιρίσαι , μετ ἄριστον δὲ πάλιν , ὥσπερ εἴθιστο , καταβὰς εἰς ἀγορὰν ἀνυπόδητος καὶ ἀχίτων περιπατῆσαι μετὰ τῶν συνήθων .
αἰτιᾶται δὲ Κικέρων ὅτι , τῶν πραγμάτων ἄρχοντος τοιούτου δεομένων , οὐκ ἐποιήσατο σπουδὴν οὐ δὲ ὑπῆλθεν ὁμιλίᾳ φιλανθρώπῳ τὸν δῆμον , ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ λοιπὸν ἐξέκαμε καὶ ἀπηγόρευσε , καίτοι τὴν στρατηγίαν αὖθις ἐξ ὑπαρχῆς μετελθών .
ἔλεγεν οὖν ὁ Κάτων ὅτι τῆς μὲν στρατηγίας οὐ κατὰ γνώμην ἐξέπεσε τῶν πολλῶν , ἀλλὰ βιασθέντων ἢ διαφθαρέντων , ἐν δὲ ταῖς ὑπατικαῖς ψήφοις μηδεμιᾶς κακουργίας γενομένης ἔγνω καὶ τῷ δήμῳ προσκεκρουκὼς διὰ τὸν αὑτοῦ τρόπον , ὃν οὔ τε μεταθέσθαι πρὸς ἑτέρων χάριν οὔ τε χρώμενον ὁμοίῳ πάλιν ὅμοια παθεῖν νοῦν ἔχοντος ἀνδρός ἐστι ·
τοῦ δὲ Καίσαρος ἐμβαλόντος εἰς ἔθνη μάχιμα καὶ παραβόλως κρατήσαντος , Γερμανοῖς δὲ καὶ σπονδῶν γενομένων δοκοῦντος ἐπιθέσθαι καὶ καταβαλεῖν τριάκοντα μυριάδας , οἱ μὲν ἄλλοι τὸν δῆμον ἠξίουν εὐαγγέλια θύειν , ὁ δὲ Κάτων ἐκέλευεν ἐκδιδόναι τὸν Καίσαρα τοῖς παρανομηθεῖσι καὶ μὴ τρέπειν εἰς αὑτοὺς μη δὲ ἀναδέχεσθαι τὸ ἄγος εἰς τὴν πόλιν .
οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῖς θεοῖς , ἔφη , θύωμεν , ὅτι τῆς τοῦ στρατηγοῦ μανίας καὶ ἀπονοίας τὴν δίκην εἰς τοὺς στρατιώτας οὐ τρέπουσιν , ἀλλὰ φείδονται τῆς πόλεως .
ἐκ τούτου Καῖσαρ ἐπιστολὴν γράψας ἀπέστειλεν εἰς τὴν σύγκλητον ·
ὡς δὲ ἀνεγνώσθη βλασφημίας πολλὰς ἔχουσα καὶ κατηγορίας τοῦ Κάτωνος , ἀναστὰς ἐκεῖνος οὐχ ὑπ ὀργῆς οὐ δὲ φιλονεικίας , ἀλλ ὥσπερ ἐκ λογισμοῦ καὶ παρασκευῆς τὰ μὲν εἰς ἑαυτὸν ἐγκλήματα λοιδορίαις καὶ σκώμμασιν ὅμοια καὶ παιδιάν τινα καὶ βωμολοχίαν τοῦ Καίσαρος ἀπέδειξεν , ἁψάμενος δὲ τῶν ἐκείνου βουλευμάτων ἀπ ἀρχῆς καὶ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν διάνοιαν , ὥσπερ οὐκ ἐχθρός , ἀλλὰ συνωμότης καὶ κοινωνὸς , ἐκκαλύψας , καὶ διδάξας ὡς οὐ Γερμανῶν οὐ δὲ Κελτῶν παῖδας , ἀλλ ἐκεῖνον αὐτὸν , εἰ σωφρονοῦσι , φοβητέον ἐστὶν αὐτοῖς , οὕτως ἐπέστρεψε καὶ παρώξυνεν ὡς τοὺς φίλους τοῦ Καίσαρος μετανοεῖν , ὅτι τὴν ἐπιστολὴν ἀναγνόντες ἐν τῇ βουλῇ καιρὸν τῷ Κάτωνι λόγων δικαίων καὶ κατηγοριῶν ἀληθῶν παρέσχον , Ἐκυρώθη μὲν οὖν οὐδέν , ἀλλ ἐλέχθη μόνον ὅτι καλῶς ἔχει διάδοχον Καίσαρι δοθῆναι 0 1 .
τῶν δὲ φίλων ἀξιούντων καὶ Πομπήϊον ἐξ ἴσου τὰ ὅπλα καταθέσθαι καὶ ἀποδοῦναι τὰς ἐπαρχίας ἢ μη δὲ Καίσαρα , νῦν ἐκεῖνα βοῶν ὁ Κάτων ἃ πρ οὔλεγεν αὐτοῖς ἥκειν , καὶ βιάζεσθαι τὸν ἄνθρωπον ἀναφανδὸν ἤδη τῇ δυνάμει χρώμενον ἣν ἔσχεν ἐξαπατῶν καὶ φενακίζων τὴν πόλιν , ἔξω μὲν οὐδὲν ἐπέραινε , τοῦ δήμου θέλοντος ἀεὶ τὸν Καίσαρα μέγιστον εἶναι , τὴν δὲ σύγκλητον εἶχε πειθομένην καὶ φοβουμένην τὸν δῆμον .
ὡς δὲ Ἀρίμινον κατείληπτο καὶ Καῖσαρ κατηγγέλλετο μετὰ στρατιᾶς ἐλαύνειν ἐπὶ τὴν πόλιν , ἐνταῦθα δὴ πάντες ἐπ ἐκεῖνον ἀφεώρων , οἵ τε πολλοὶ καὶ Πομπήϊος , ὡς μόνον μὲν ἐξ ἀρχῆς προαισθόμενον , πρῶτον δὲ φανερῶς προειπόντα τὴν Καίσαρος γνώμην .
εἶπεν οὖν ὁ Κάτων ·
ἀλλὰ εἴ γε οἷς ἐγὼ πρ οὔλεγον ἀεὶ καὶ συνεβούλευον ἐπείσθη τις ὑμῶν , ἄνδρες , οὔ τ ἂν ἕνα ἐφοβεῖσθε νῦν οὔ τε ἐν ἑνὶ τὰς ἐλπίδας εἴχετε .
πομπηΐου δὲ εἰπόντος μαντικώτερα μὲν εἰρῆσθαι Κάτωνι , φιλικώτερα δὲ αὐτῷ πεπρᾶχθαι , συνεβούλευεν ὁ Κάτων ἑνὶ Πομπηΐῳ τὰ πράγματα τὴν σύγκλητον ἐγχειρίσαι ·
τῶν γὰρ αὐτῶν εἶναι καὶ ποιεῖν τὰ μεγάλα κακὰ καὶ παύειν .
ὁ μὲν οὖν Πομπήϊος οὔ τε δύναμιν ἔχων ἑτοίμην οὔ τε οὓς κατέλεγε τότε προθύμους ὁρῶν ἐξέλιπε τὴν Ῥώμην , ὁ δὲ Κάτων ἕπεσθαι καὶ συμφεύγειν ἐγνωκώς τὸν μὲν νεώτερον υἱὸν εἰς Βρεττίους ὑπεξέθετο πρὸς Μουνάτιον , τὸν δὲ πρεσβύτερον εἶχε σὺν ἑαυτῷ .
τῆς οἰκίας καὶ τῶν θυγατέρων κηδεμόνος δεομένων ἀνέλαβε πάλιν τὴν Μαρκίαν χηρεύουσαν ἐπὶ χρήμασι πολλοῖς ·
ὁ γὰρ Ὁρτήσιος θνῄσκων ἐκείνην ἀπέλιπε κληρονόμον .
εἰς ὃ δὴ μάλιστα λοιδορούμενος ὁ Καῖσαρ τῷ Κάτωνι φιλοπλουτίαν προφέρει καὶ μισθαρνίαν ἐπὶ τῷ γάμῳ .
τί γὰρ ἔδει παραχωρεῖν δεόμενον γυναικός ἢ τί μὴ δεόμενον αὖθις ἀναλαμβάνειν , εἰ μὴ δέλεαρ ἐξ ἀρχῆς ὑφείθη τὸ γύναιον Ὁρτησίῳ καὶ νέαν ἔχρησεν , ἵνα πλουσίαν ἀπολάβῃ ;
πρὸς μὲν οὖν ταῦτα μετρίως ἔχει τὸ Εὐριπίδειον ἐκεῖνο ·
πρῶτον μὲν οὖν τ ἄρρητ 0 ·
ἐν ἀρρήτοισι γὰρ τὴν σὴν νομίζω δειλίαν , ὦ Ἡράκλεις ·
ὅμοιον γάρ ἐστι τῷ Ἡρακλεῖ μαλακίαν ὀνειδίζειν καὶ κατηγορεῖν αἰσχροκέρδειαν Κάτωνος , εἰ δὲ ἄλλῃ πη μὴ καλῶς πέπρακται τὰ περὶ τὸν γάμον , ἐπισκεπτέον .
ἐγγυησάμενος γὰρ τὴν Μαρκίαν ὁ Κάτων , καὶ τὸν οἶκον ἐπιτρέψας ἐκείνῃ καὶ τὰς θυγατέρας , αὐτὸς ἐδίωκε Πομπήϊον .
ἀπ ἐκείνης δὲ λέγεται τῆς ἡμέρας μή τε κεφαλὴν ἔτι κείρασθαι μή τε γένεια μή τε στέφανον ἐπιθέσθαι , πένθους δὲ καὶ κατηφείας καὶ βαρύτητος ἐπὶ ταῖς συμφοραῖς τῆς πατρίδος ἓν σχῆμα νικώντων ὁμοίως καὶ νικωμένων ἄχρι τελευτῆς διαφυλάξαι .
τότε δὲ κλήρῳ λαχὼν Σικελίαν διέβη μὲν εἰς Συρακούσας , πυθόμενος δὲ Ἀσίννιον Πολλίωνα παρὰ τῶν πολεμίων ἀφῖχθαι μετὰ .
δυνάμεως εἰς Μεσσήνην ἔπεμψε , λόγον ἀπαιτῶν παρ αὐτοῦ τῆς διαβάσεως .
ἀνταπαιτηθεὶς δὲ λόγον ὑπ ἐκείνου τῆς τῶν πραγμάτων μεταβολῆς , καὶ Πομπήϊον ἀκούσας ἐκλελοιπότα παντελῶς Ἰταλίαν ἐν Δυρραχίῳ στρατοπεδεύειν , πολὺν ἔφη περὶ τὰ θεῖα πλάνον εἶναι καὶ ἀσάφειαν , εἰ Πομπήϊον ἐν οἷς ὑγιὲς οὐδὲν οὐ δὲ δίκαιον ἔπραττεν ἀήττητον γενόμενον νῦν , ὅτε τὴν πατρίδα βούλεται σῴζειν καὶ τῆς ἐλευθερίας ὑπερμάχεται , προλέλοιπε τὸ εὐτυχεῖν .
ἀσίννιον μὲν οὖν ἔφη δυνατὸς εἶναι Σικελίας ἐκβαλεῖν , ἄλλης δὲ μείζονος ἐπερχομένης δυνάμεως οὐ βούλεσθαι τὴν νῆσον ἐμπολεμῶν ἀπολέσαι , χωρεῖν δὲ πρὸς τὸ κρατοῦν καὶ σῴζεσθαι παραινέσας Συρακουσίοις ἐξέπλευσεν .
ἀφικόμενος δὲ πρὸς Πομπήϊον ἀεὶ μὲν εἴχετο μιᾶς γνώμης , χρονοτριβεῖν τὸν πόλεμον , ἐλπίζων διαλύσεις καὶ μὴ βουλόμενος ἐν ἀγῶνι χείρω γενομένην τὴν πόλιν αὐτὴν ὑφ αὑτῆς παθεῖν τὰ ἔσχατα , σιδήρῳ διακριθεῖσαν .
ἄλλα δὲ τούτων ἀδελφὰ Πομπήϊον ἔπεισε καὶ τοὺς συνέδρους ψηφίσασθαι , μή τε πόλιν ὑπήκοον Ῥωμαίων διαρπάζειν μή τε ἄνδρα Ῥωμαῖον ἔξω παρατάξεως ἀναιρεῖν ἃ καὶ δόξαν ἤνεγκε καὶ προσηγάγετο πολλοὺς τῇ Πομπηΐου μερίδι , τὴν ἐπιείκειαν αὐτοῦ καὶ τὸ ἥμερον ἀσπασαμένους .
ἐκπεμφθεὶς δὲ εἰς Ἀσίαν , ὡς τοῖς ἐκεῖ συνάγουσι πλοῖα καὶ στρατιὰν ὠφέλιμος γένοιτο , Σερβιλίαν ἐπηγάγετο τὴν ἀδελφὴν καὶ τὸ Λευκούλλου παιδίον ἐξ ἐκείνης γεγονός , ἠκολούθησε γὰρ αὐτῷ χηρεύουσα , καὶ πολὺ τῶν εἰς τὸ ἀκόλαστον αὐτῆς διαβολῶν ἀφεῖλεν ὑποδῦσα τὴν ὑπὸ Κάτωνι φρουρὰν καὶ πλάνην καὶ δίαιταν ἑκουσίως .
ἀλλ ὅ γε Καῖσαρ οὐ δὲ τῶν ἐπ ἐκείνῃ βλασφημιῶν τοῦ Κάτωνος ἐφείσατο .
πρὸς μὲν οὖν τ ἆλλα τοῦ Κάτωνος οὐδὲν , ὡς ἔοικεν , ἐδεήθησαν οἱ Πομπηΐου στρατηγοί , Ῥοδίους δὲ πειθοῖ προσαγαγόμενος καὶ τὴν Σερβιλίαν αὐτόθι καὶ τὸ παιδίον ἀπολιπών ἐπανῆλθε πρὸς Πομπήϊον , ἤδη πεζικῆς τε λαμπρᾶς καὶ ναυτικῆς δυνάμεως περὶ αὐτὸν οὔσης .
ἔνθα δὴ καὶ μάλιστα τῆς γνώμης κατάφωρος ἔδοξε γεγονέναι Πομπήϊος , ὥρμησε μὲν γὰρ ἐγχειρίσαι τῷ Κάτωνι τὴν τῶν νεῶν ἡγεμονίαν ἦσαν δὲ πεντακοσίων μὲν οὐκ ἐλάττους αἱ μάχιμοι , λιβυρνικὰ δὲ καὶ κατασκοπικὰ καὶ ἄφρακτα παμπληθῆ 0 ·
ταχὺ δὲ ἐννοήσας ἢ διδαχθεὶς ὑπὸ τῶν φίλων ὡς ἕν ἐστι κεφάλαιον Κάτωνι πάσης πολιτείας ἐλευθερῶσαι τὴν πατρίδα , κ ἂν γένηται κύριος τηλικαύτης δυνάμεως , ἧς ἂν ἡμέρας καταγωνίσωνται Καίσαρα , τῆς αὐτῆς ἐκείνης ἀξιώσει καὶ Πομπήϊον τὰ ὅπλα καταθέσθαι καὶ τοῖς νόμοις ἕπεσθαι , μετέγνω , καίπερ ἤδη διειλεγμένος αὐτῷ , καὶ Βύβλον ἀπέδειξε ναύαρχον .
οὐ μὴν ᾔσθετό γε παρὰ τοῦτο τῆς προθυμίας τοῦ Κάτωνος ἀμβλυτέρας ·
ἀλλὰ καὶ λέγεται πρός τινα μάχην πρὸ τὸν Δυρραχίου αὐτοῦ τε Πομπηΐου παρορμῶντος τὴν δύναμιν , καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον ἡγεμόνων εἰπεῖν τι καὶ προτρέψασθαι κελεύοντος , ἀργῶς καὶ σιωπῇ τοὺς στρατιώτας ἀκούειν , Κάτωνος δὲ μετὰ πάντας ὅσα καιρὸν εἶχε τῶν ἀπὸ φιλοσοφίας ἀκούειν λεγομένων περὶ ἐλευθερίας καὶ ἀρετῆς καὶ θανάτου καὶ δόξης διελθόντος αὐτοπαθῶς , καὶ τελευτῶντα τρέψαντος τὸν λόγον εἰς θεῶν ἀνάκλησιν , ὡς παρόντων καὶ ἐφορώντων τὸν ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἀγῶνα , τηλικοῦτον ἀλαλαγμὸν γενέσθαι καὶ τοσοῦτον κίνημα τῆς στρατιᾶς ἐπαρθείσης ὥστε πάντας ἐλπίδων μεστοὺς ἐπὶ τὸν κίνδυνον ὁρμῆσαι τοὺς ἡγεμόνας , τρεψαμένων δὲ καὶ κρατησάντων ἀφείλετο τὴν παντελῆ νίκην ὁ Καίσαρος δαίμων , τῇ Πομπηΐου χρησάμενος εὐλαβείᾳ καὶ ἀπιστίᾳ περὶ τὸ εὐτύχημα .
ταῦτα μὲν οὖν ἐν τοῖς περὶ Πομπηΐου γέγραπται .
χαιρόντων δὲ πάντων καὶ μεγαλυνόντων τὸ ἔργον ὁ Κάτων ἀπεδάκρυε τὴν πατρίδα , καὶ τὴν ὀλέθριον καὶ κακοδαίμονα φιλαρχίαν ὠδύρετο , πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς ὁρῶν πολίτας ὑπ ἀλλήλων πεπτωκότας .
ἐπεὶ δὲ Καίσαρα διώκων Πομπήϊος εἰς Θεσσαλίαν ἀνεζεύγνυε πολλὰ καταλιπὼν περὶ Δυρράχιον ὅπλα καὶ χρήματα καὶ σώματα συγγενῆ καὶ οἰκεῖα , πάντων ἀπέδειξεν ἡγεμόνα καὶ φύλακα τὸν Κάτωνα πεντεκαίδεκα σπείρας ἔχοντα στρατιωτῶν διὰ πίστιν ἅμα καὶ φόβον τοῦ ἀνδρός , ἡττωμένῳ μὲν γὰρ πάντων εἶναι βεβαιότατον ἐνόμιζεν , εἰ δὲ νικῴη , μὴ ἐπιτρέψειν παρόντα χρήσασθαι τοῖς πράγμασιν ὡς προῄρηται .
πολλοὶ δὲ καὶ τῶν ἐπιφανῶν ἀνδρῶν ἀπερρίφησαν ἐν Δυρραχίῳ μετὰ Κάτωνος .
γενομένης δὲ τῆς κατὰ Φάρσαλον ἥττης οὕτως ἔστη τοῖς λογισμοῖς ὁ Κάτων ὡς , εἰ μὲν τεθνήκοι Πομπήϊος , εἰς Ἰταλίαν τοὺς σὺν αὐτῷ περαιώσων , αὐτὸς δὲ πορρωτάτω τῆς τυραννίδος ἐπὶ φυγῇ βιωσόμενος 0 .
εἰ δὲ σῴζοιτο , πάντως ἐκείνῳ διαφυλάξων τὴν δύναμιν 0 .
οὕτω δὴ διαβαλὼν εἰς Κέρκυραν , ὅπου τὸ ναυτικὸν ἦν , ἐξίστατο μὲν Κικέρωνι τῆς ἀρχῆς ὡς ὑπατικῷ στρατηγικός , οὐ δεξαμένου δὲ Κικέρωνος , ἀλλ ἀπαίροντος εἰς Ἰταλίαν , ἰδὼν τὸν Πομπήϊον ὑπ αὐθαδείας καὶ φρονήματος ἀκαίρου βουλόμενον κολάζειν τοὺς ἀποπλέοντας , πρώτῳ δὲ μέλλοντα τῷ Κικέρωνι προσφέρειν τὰς χεῖρας , ἐνουθέτησεν ἰδίᾳ καὶ κατεπράϋνεν , ὥστε τὸν Κικέρωνα περισῶσαι σαφῶς ἐκ θανάτου καὶ τοῖς ἄλλοις ἄδειαν παρασχεῖν .
τεκμαιρόμενος δὲ Πομπήϊον Μᾶγνον εἰς Αἴγυπτον ἢ Λιβύην διεκπεσεῖσθαι καὶ σπεύδων πρὸς ἐκεῖνον ἀνήχθη μὲν ἔχων ἅπαντας , ἔπλει δὲ πρῶτον ἀπιέναι διδοὺς καὶ ὑπολείπεσθαι τοὺς οὐ προθύμως συστρατευομένους , ἁψάμενος δὲ Λιβύης καὶ παραπλέων ἐντυγχάνει Σέξτῳ τῷ νεωτέρῳ τῶν Πομπηΐου παίδων ἀγγέλλοντι τὴν ἐπ Αἰγύπτου τοῦ πατρὸς τελευτήν .
πάντες μὲν οὖν βαρέως ἤνεγκαν , οὐδεὶς δὲ μετὰ Πομπήϊον ἠξίου Κάτωνος παρόντος οὐ δὲ ἀκούειν ἄλλον ἡγεμόνα , διὸ καὶ Κάτων αἰδούμενος καὶ οἰκτείρων ἄνδρας ἀγαθοὺς καὶ πίστεως δεδωκότας πεῖραν ἐπὶ ξένης ἐρήμους καὶ ἀπόρους ἀπολιπεῖν , ὑπέστη τε τὴν ἀρχὴν καὶ παρῆλθεν εἰς Κυρήνην ·
ἐδέξαντο γὰρ ἐκεῖνον , ὀλίγαις ἡμέραις ἔμπροσθεν ἀποκλείσαντες Λαβιηνόν .
ἐνταῦθα πυνθανόμενος Σκηπίωνα τὸν Πομπηΐου πενθερὸν ὑπὸ Ἰόβα τοῦ βασιλέως ἀνειλῆφθαι , καὶ Οὔαρον Ἄττιον , ὃς ἦν ὑπὸ Πομπηΐου Λιβύης ἀποδεδειγμένος ἡγεμών , εἶναι σὺν αὐτοῖς μετὰ δυνάμεως , ἐξώρμησε πεζῇ χειμῶνος ὥρᾳ , πολλοὺς μὲν ὄνους ὕδωρ κομίζοντας συναγαγών , πολλὴν δὲ λείαν ἐλαύνων , ἔτι δὲ ἅρματα καὶ τοὺς καλουμένους Ψύλλους ἐπαγόμενος , οἳ τά τε δήγματα τῶν θηρίων ἰῶνται τοῖς στόμασιν ἕλκοντες τὸν ἰόν , αὐτά τε τὰ θηρία κατεπᾴδοντες ἀμβλύνουσι καὶ κηλοῦσιν .
ἡμέρας δὲ συνεχῶς ἑπτὰ τῆς πορείας γενομένης πρῶτος ἡγήσατο μή τε ἵππῳ μή τε ὑποζυγίῳ χρησάμενος .
ἐδείπνει δὲ καθήμενος ἀφ ἧς ἡμέρας τὴν κατὰ Φάρσαλον ἧτταν ἔγνω καὶ τοῦτο τῷ λοιπῷ προσέθηκε πένθει , τὸ μὴ κατακλιθῆναι πλὴν καθεύδων .
ἐν δὲ Λιβύῃ διαγαγὼν τοῦ χειμῶνος ἐξήγαγε τὴν στρατιάν ἦσαν δὲ μυρίων ὀλίγον ἀποδέοντες .
τὰ δὲ πράγματα κακῶς εἶχε τοῖς περὶ Σκηπίωνα καί Οὐᾶρον , ἐκ διαφορᾶς καί στάσεως ὑποδυομένοις καί θεραπεύουσι τὸν Ἰόβαν , οὐκ ἀνεκτὸν ὄντα βαρύτητι φρονήματος καί ὄγκῳ διὰ πλοῦτον καί δύναμιν ὅς γε Κάτωνι πρῶτον ἐντυγχάνειν μέλλων μέσον ἔθηκε τὸν ἑαυτοῦ θρόνον τοῦ Σκηπίωνος καί τοῦ Κάτωνος .
ὁ μέντοι Κάτων ὡς εἶδεν , ἄρας τὸν ἑαυτοῦ μετέθηκεν ἐπὶ θάτερα , μέσον λαμβάνων τὸν Σκηπίωνα , καίπερ ἐχθρὸν ὄντα καί τι καί βιβλίον ἐκδεδωκότα βλασφημίας ἔχον τοῦ Κάτωνος , εἶτα τοῦτο μὲν εἰς οὐδένα τίθενται λόγον , εἰ δὲ Φιλόστρατον ἐν Σικελίᾳ μέσον εἶχε περιπατῶν ἐπὶ τιμῇ φιλοσοφίας , ἐγκαλοῦσι .
τότε δ οὖν καί τὸν Ἰόβαν ἔπαυσε μονονουχὶ σατράπας πεποιημένον ἑαυτοῦ τοὺς περὶ τὸν Σκηπίωνα , κ ἀκείνους διήλλαξεν .
ἀξιούντων δὲ πάντων ἄρχειν αὐτόν , καὶ πρώτων τῶν περὶ Σκηπίωνα καί Οὐᾶρον ἐξισταμένων καί παραδιδόντων τὴν ἡγεμονίαν , οὐκ ἔφη καταλύσειν τοὺς νόμους περὶ ὧν τῷ καταλύοντι πολεμοῦσιν , οὐ δὲ ἑαυτὸν ἀντιστράτηγον ὄντα παρόντος ἀνθυπάτου προτάξειν .
ἀνθύπατος γὰρ ὁ Σκηπίων ἀπεδέδεικτο , καί θάρσος εἶχον οἱ πολλοὶ διὰ τ οὔνομα , κατορθώσειν ἄρχοντος ἐν Λιβύῃ Σκηπίωνος .
ἐπεὶ μέντοι τὴν ἀρχὴν ὁ Σκηπίων παραλαβὼν εὐθὺς ἐβούλετο Ἰόβᾳ χαριζόμενος Ἰτυκαίους ἡβηδὸν ἀποκτεῖναι καί κατασκάψαι τὴν πόλιν ὡς τὰ Καίσαρος φρονοῦσαν , οὐχ ὑπέμεινεν ὁ Κάτων , ἀλλὰ μαρτυρόμενος καί κεκραγὼς ἐν τῷ συνεδρίῳ καί θεοκλυτῶν μόλις ἐξείλετο τῆς ὠμότητος αὐτῶν τοὺς ἀνθρώπους ·
καί τὰ μὲν αὐτῶν δεηθέντων , τὰ δὲ τοῦ Σκηπίωνος ἀξιοῦντος , ἀνεδέξατο φρουρήσειν τὴν πόλιν , ὡς μή τε ἄκουσα μή τε ἑκοῦσα Καίσαρι προσγένοιτο .
καί γὰρ ἦν εἰς ἅπαντα τὸ χωρίον ὠφέλιμον καί διαρκὲς τοῖς ἔχουσιν ἔτι δὲ μᾶλλον ὑπὸ τοῦ Κάτωνος ἐρρώσθη .
καί γὰρ σῖτον εἰσήγαγεν ὑπερβάλλοντα πλήθει καί κατεσκεύαζε τὰ τείχη πύργους ἐπαιρόμενος καί τάφρους ὀχυρὰς καί χαρακώματα πρὸ τῆς πόλεως βαλλόμενος .
ἰτυκαίων δὲ τοὺς μὲν ἡβῶντας ἐν τοῖς χαρακώμασιν ἔταξεν οἰκεῖν , τὰ ὅπλα παραδόντας αὐτῷ , τοὺς δὲ ἄλλους ἐν τῇ πόλει συνεῖχεν , ἰσχυρῶς ἐπιμελόμενος μὴ ἀδικεῖσθαι μη δὲ πάσχειν κακῶς ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων .
ὅπλα δὲ πολλὰ καί χρήματα καί σῖτον ἐξέπεμψε τοῖς ἐπὶ στρατοπέδου , καί ὅλως εἶχε τοῦ πολέμου τὴν πόλιν ταμιεῖον .
ἃ δὲ Πομπηΐῳ συνεβούλευε πρότερον καί τότε Σκηπίωνι , μὴ μάχεσθαι πρὸς ἄνδρα πολεμιστὴν καί δεινόν , ἀλλὰ τῷ χρόνῳ χρῆσθαι πᾶσαν ἀκμὴν ᾗ τυραννὶς ἰσχύει μαραίνοντι , τούτων ὁ Σκηπίων ὑπὸ αὐθαδείας κατεφρόνει ·
καί ποτε τῷ Κάτωνι δειλίαν ὀνειδίζων ἔγραψεν , εἰ μὴ μόνον αὐτὸς ἀγαπᾷ καθήμενος ἐν πόλει καί τείχεσιν , ἀλλὰ μη δὲ ἑτέρους ἐᾷ πρὸς τὸν καιρὸν εὐθαρσῶς χρῆσθαι τοῖς λογισμοῖς .
πρὸς ταῦτα ὁ Κάτων ἀντέγραψεν ὡς ἕτοιμός ἐστιν οὓς ἤγαγεν αὐτὸς εἰς Λιβύην ὁπλίτας καί ἱππεῖς παραλαβὼν εἰς Ἰταλίαν περαιοῦν , καί Καίσαρα μεθιστάναι καί τρέπειν ἀπ ἐκείνων πρὸς αὑτόν , ὡς δὲ καί τούτων ὁ Σκηπίων κατεγέλα , πάνυ δῆλος ἦν ἀχθόμενος ὁ Κάτων τῇ παραχωρήσει τῆς ἀρχῆς , ὡς οὔ τε τῷ πολέμῳ καλῶς τὸν Σκηπίωνα χρησόμενον , οὔ τε , ἂν παραλόγως εὐτυχήσῃ , μέτριον ἐν τῷ κρατεῖν πρὸς τοὺς πολίτας ἐσόμενον .
διὸ καὶ γνώμην εἶχεν ὁ Κάτων , καὶ πρὸς τοὺς συνήθεις ἔλεγεν , οὐ χρηστὰς μὲν ἐλπίδας ἔχειν ὑπὲρ τοῦ πολέμου δι ἀπειρίαν καί θρασύτητα τῶν ἡγεμόνων , εἰ δ οὖν εὐτυχία τις γένοιτο καί καταλυθείη Καῖσαρ , οὐ μενεῖν ἐν Ῥώμῃ , φεύξεσθαι δὲ τὴν χαλεπότητα καί πικρίαν τοῦ Σκηπίωνος , ἤδη τότε δεινὰς καί ὑπερηφάνους ποιουμένου κατὰ πολλῶν ἀπειλάς .
ἀπέβη δὲ μᾶλλον ἢ προσεδόκα ·