Ericu950/Stoicheia-meter-silver huggingface dataset:
μόνος δ ἐκεῖνος αὐτοῦ τὴν δεινότητα , καὶ τὸν τρόπον ᾧ πολεμεῖν ἐγνώκει , συνιδών , καὶ διανοηθεὶς ὡς πάσῃ τέχνῃ καὶ βίᾳ κινητέος ἐστὶν εἰς μάχην ὁ ἀνὴρ ἢ διαπέπρακται τὰ Καρχηδονίων , οἷς μέν εἰσι κρείττους ὅπλοις χρήσασθαι μὴ δυναμένων , οἷς δὲ λείπονται σώμασι καὶ χρήμασιν ἐλαττουμένων καὶ δαπανωμένων εἰς τὸ μηδέν , ἐπὶ πᾶσαν ἰδέαν στρατηγικῶν σοφισμάτων καὶ παλαις μάτων τ ρεπόμενος , καὶ πειρώμενος ὥσπερ δεινὸς ἀθλητὴς λαβὴν ζητῶν , προσέβαλλε καὶ διετάραττε καὶ μετῆγε πολλαχόσε τὸν Φάβιον , ἐκστῆσαι τῶν ὑπὲρ τῆς ἀσφαλείας λογισμῶν βουλόμενος 0 .
τῷ δ ἡ μέν γνώμη πίστιν ἔχουσα τοῦ συμφέροντος ἐν ἑαυτῇ βέβαιος εἱστήκει καὶ ἀμετάπτωτος ·
ἠνώχλει δ αὐτὸν ὁ ἵππαρχος Μινούκιος φιλομαχῶν ἀκαίρως καὶ θρασυνόμενος καὶ δημαγωγῶν τὸ στράτευμα μανικῆς φορᾶς καὶ κενῶν ἐλπίδων ὑπ αὐτοῦ πεπληρωμένον οἳ τὸν μέν Φάβιον σκώπτοντες καὶ καταφρονοῦντες Ἀννίβου παιδαγωγὸν ἀπεκάλουν , τὸν δὲ Μινούκιον μέγαν ἄνδρα καὶ τῆς Ῥώμης ἄξιον ἡγοῦντο στρατηγόν ·
ὁ δὲ μᾶλλον εἰς φρόνημα καὶ θράσος ἀνειμένος ἐχλεύαζε μὲν τὰς ἐπὶ τῶν ἄκρων στρατοπεδείας , ὡς καλὰ θέατρα τοῦ δικτάτορος ἀεὶ παρασκευαζομένου θεωρήσουσι πορθουμένην καὶ φλεγομένην τὴν Ἰταλίαν , ἠρώτα δὲ τοὺς φίλους τοῦ Φαβίου πότερον εἰς τὸν οὐρανὸν ἄρας ἀναφέρει τὸν στρατὸν ὡς τῆς γῆς ἀπεγνωκώς , ἢ νέφη καὶ ὁμίχλας προβαλλόμενος ἀποδιδράσκει τοὺς πολεμίους .
ταῦτα τῶν φίλων πρὸς τὸν Φάβιον ἀπαγγελλόντων καὶ τὴν ἀδοξίαν τῷ κινδύνῳ λῦσαι παραινούντων , οὕτω μέντἄν , ἔφη , δειλότερος ἢ νῦν εἶναι δοκῶ γενοίμην , εἰ σκώμματα καὶ λοιδορίας φοβηθεὶς ἐκπέσοιμι τῶν ἐμαυτοῦ λογισμῶν , καίτοι τὸ μέν ὑπὲρ πατρίδος οὐκ αἰσχρὸν δέος , ἡ δὲ πρὸς δόξαν ἀνθρώπων καὶ διαβολὰς καὶ ψόγους ἔκπληξις οὐκ ἀξίου τηλικαύτης ἀρχῆς ἀνδρός , ἀλλὰ δουλεύοντος ὧν κρατεῖν αὐτὸν καὶ δεσπόζειν κακῶς φρονούντων προσήκει 0 1 .
μετὰ ταῦτα γίνεται διαμαρτία τὸν Ἀννίβου .
βουλόμενος γὰρ ἀποσπάσαι τὸν Φαβίου πορρωτέρω τὸ στράτευμα καὶ πεδίων ἐπιλαβέσθαι προνομὰς ἐχόντων , ἐκέλευσε τοὺς ὁδηγοὺς μετὰ δεῖπνον εὐθὺς ἡγεῖσθαι πρὸς τὸ Κασινάτον .
οἱ δὲ τῆς φωνῆς διὰ βαρβαρισμὸν οὐκ ἐξακούσαντες ἀκριβῶς , ἐμβάλλουσιν αὐτοῦ τὴν δύναμιν φέροντες εἰς τὰ καταλήγοντα τῆς Καμπανίας εἰς πόλιν Κασιλῖνον , ἣν τέμνει ῥέων διὰ μέσης ποταμὸς , ὃν Οὐουλτοῦρνον οἱ Ῥωμαῖοι καλοῦσιν .
ἔστι δ ἡ χώρα τὰ μὲν ἄλλα περιστεφὴς ὄρεσιν αὐλὼν δ ἀναπέπταται πρὸς τὴν θάλατταν , ἔνθα τὰ ἕλη καταδίδωσι τοῦ ποταμοῦ περιχεομένου , καὶ θῖνας ἄμμου βαθείας ἔχει , καὶ τελευτᾷ πρὸς αἰγιαλὸν κυματώδη καὶ δύσορμον .
ἐνταῦθα καταβαίνοντος τοῦ Ἀννίβου περιελθὼν ἐμπειρίᾳ τῶν ὁδῶν ὁ Φάβιος τὴν μὲν διέξοδον ὁπλίτας τετρακισχιλίους ἐπιστήσας ἐνέφραξε , τὸν δ ἄλλον στρατὸν ὑπὲρ τῶν ἄλλων ἄκρων ἐν καλῷ καθίσας διὰ τῶν ἐλαφροτάτων καὶ προχειροτάτων ἐνέβαλε τοῖς ἐσχάτοις τῶν πολεμίων , καὶ συνετάραξεν ἅπαν τὸ στράτευμα , διέφθειρε δὲ περὶ ὀκτακοσίους .
ἐκ τούτου βουλόμενος Ἀννίβας ἀπαγαγεῖν τὸ στράτευμα , καὶ τὴν διαμαρτίαν τοῦ τόπου νοήσας καὶ τὸν κίνδυνον , ἀνεσταύρωσε μὲν τοὺς ὁδηγούς , ἐκβιάζεσθαι δὲ τοὺς πολεμίους καὶ προσμάχεσθαι τῶν ὑπερβολῶν ἐγκρατεῖς ὄντας ἀπεγίνωσκε .
δυσθύμως δὲ καὶ περιφόβως διακειμένων ἁπάντων , καὶ περιεστάναι σφᾶς πανταχθεν ἀφύκτους ἡγουμένων ἀπορίας , ἔγνω δολοῦν ἀπάτῃ τοὺς πολεμίους , ἦν δὲ τοιόνδε .
βοῦς ὅσον δισχιλίας ἐκ τῶν αἰχμαλώτων ἐκέλευσε συλλαβόντας ἀναδῆσαι δᾷδα πρὸς ἕκαστον κέρας ἢ λύγων ἢ φρυγάνων αὔων φάκελον ·
εἶτα νυκτὸς , ὅταν ἀρθῇ σημεῖον , ἀνάψαντας ἐλαύνειν ἐπὶ τὰς ὑπερβολὰς παρὰ τὰ στενὰ καὶ τὰς φυλακὰς τῶν πολεμίων , ἅμα δὲ ταῦτα παρεσκεύαζον οἷς προσετέτακτο , καὶ τὸν ἄλλον αὐτὸς ἀναστήσας στρατὸν ἤδη σκότους ὄντος ἦγε σχολαίως .
αἱ δὲ βόες , ἄχρι μὲν τὸ πῦρ ὀλίγον ἦν καὶ περιέκαιε τὴν ὕλην , ἀτρέμα προσεχώρουν ἐλαυνόμεναι πρὸς τὴν ὑπώρειαν , καὶ θαῦμα τοῖς καθορῶσι νομεῦσιν ἀπὸ τῶν ἄκρων καὶ βουκόλοις ἦσαν αἱ φλόγες ἄκροις ἐπιλάμπουσαι τοῖς κέρασιν , ὡς στρατοπέδου καθ ἕνα κόσμον ὑπὸ λαμπάδων πολλῶν βαδίζοντος .
ἐπεὶ δὲ πυρούμενον τὸ κέρας ἄχρι ῥίζης διέδωκε τῇ σαρκὶ τὴν αἴσθησιν , καὶ πρὸς τὸν πόνον διαφέρουσαι καὶ τινάσσουσαι τὰς κεφαλὰς ἀνεπίμπλαντο πολλῆς ἀπ ἀλλήλων φλογός , οὐκ ἐνέμειναν τῇ τάξει τῆς πορείας , ἀλλ ἔκφοβοι καὶ περιαλγεῖς οὖσαι δρόμῳ κατὰ τῶν ὀρῶν ἐφέροντο , λαμπόμεναι μὲν οὐρὰς ἄκρας καὶ μέτωπα , πολλὴν δὲ τῆς ὕλης , δι ἧς ἔφευγον , ἀνάπτουσαι .
δεινὸν οὖν ἧς θέαμα τοῖς παραφυλάττουσι τὰς ὑπερβολὰς Ῥωμαίοις ·
καὶ γὰρ αἱ φλόγες ἐῴκεσαν ὑπ ἀνθρώπων θεόντων διαφερομέναις λαμπάσι , καὶ θόρυβος ἧς ἐν αὐτοῖς πολὺς καὶ φόβος , ἀλλαχόθεν ἄλλους ἐπιφέρεσθαι τῶν πολεμίων σφίσι καὶ κυκλοῦσθαι πανταχόθεν ἡγουμένων , διὸ μένειν οὐκ ἐτόλμων , ἀλλὰ πρὸς τὸ μεῖζον ἀνεχώρουν στρατόπεδον προέμενοι τὰ στενά .
καὶ κατὰ τοῦτο δὲ καιροῦ προσμίξαντες οἱ ψιλοὶ τοῦ Ἀννίβου τὰς ὑπερβολὰς κατέσχον , ἡ δ ἄλλη δύναμις ἤδη προσέβαινεν ἀδεῶς πολλὴν καὶ βαρεῖαν ἐφελκομένη λείαν .
τῷ δὲ Φαβίῳ συνέβη μὲν ἔτι νυκτὸς αἰσθέσθαι τὸν δόλον φεύγουσαι γὰρ ἔνιαι τῶν βοῶν σποράδες ἧκον αὐτῶν εἰς χεῖρας , ἐνέδρας δὲ δεδιὼς σκοταίους ἀτρέμα τὴν δύναμιν ἐν τοῖς ὅπλοις εἶχεν .
ὡς δ ἦν ἡμέρα , διώκων ἐξήπτετο τῶν ἐσχάτων , καὶ συμπλοκαὶ περὶ τὰς δυσχωρίας ἐγίνοντο καὶ θόρυβος ἦν πολύς , ἕως παρ Ἀννίβου τῶν ὀρειβατεῖν δεινῶν Ἰβήρων ἄνδρες ἐλαφροὶ καὶ ποδώκεις πεμφθέντες ἀπὸ τοῦ στόματος εἰς βαρεῖς ὁπλίτας τοὺς Ῥωμαίους ἐνέβαλον , καὶ διαφθείραντες οὐκ ὀλίγους ἀπέστρεψαν τὸν Φάβιον .
τότε δὴ μάλιστα κακῶς ἀκοῦσαι καὶ καταφρονηθῆναι συνέβη τὸν Φάβιον .
τῆς γὰρ ἐν τοῖς ὅπλοις τόλμης ὑφιέμενος , ὡς γνώμῃ καὶ προνοίᾳ καταπολεμήσων τὸν Ἀννίβαν , αὐτὸς ἡττημένος τούτοις καὶ κατεστρατηγημένος ἐφαίνετο .
βουλόμενος δὲ μᾶλλον ἐκκαῦσαι τὴν πρὸς αὐτὸν ὀργὴν τῶν Ῥωμαίων ὁ Ἀννίβας , ὡς ἦλθεν ἐπὶ τοὺς ἀγροὺς αὐτοῦ , τὰ μὲν ἄλλα πάντα καίειν καὶ διαφθείρειν ἐκέλευσεν , ἐκείνων δ ἀπεῖπεν ἅπτεσθαι μόνων , καὶ παρακατέστησε φυλακὴν οὐδὲν ἐῶσαν ἀδικεῖν οὐ δὲ λαμβάνειν ἐκεῖθεν .
ταῦτα προσδιέβαλε τὸν Φάβιον εἰς Ῥώμην ἀγγελθέντα ·
καὶ πολλὰ μὲν αὐτοῦ πρὸς τὸν ὄχλον οἱ δήμαρχοι κατεβόων , ἐπάγοντος μάλιστα Μετιλίου καὶ παροξύνοντος , οὐ κατὰ τὴν πρὸς Φάβιον ἔχθραν , ἀλλ οἰκεῖος ὢν Μινουκίου τοῦ ἱππάρχου τιμὴν ᾤετο καὶ δόξαν ἐκείνῳ φέρειν τὰς τούτου διαβολάς ·
ἐγεγόνει δὲ καὶ τῇ βουλῇ δι ὀργῆς οὐχ ἥκιστα μεμφομένῃ τὰς περὶ τῶν αἰχμαλώτων πρὸς Ἀννίβαν ὁμολογίας .
ὡμολογήκεισαν γὰρ αὑτοῖς ἄνδρα μὲν ἀνδρὶ λύεσθαι τῶν ἁλισκομένων , εἰ δὲ πλείους οἱ ἕτεροι γένοιντο , διδόναι δραχμὰς ὑπὲρ ἑκάστου τὸν κομιζόμενον πεντήκοντα καὶ διακοσίας .
ὡς οὖν γενομένης τῆς κατ ἄνδρα διαμείψεως εὑρέθησαν ὑπόλοιποι Ῥωμαίων παρ Ἀννίβᾳ τεσσαράκοντα καὶ διακόσιοι , τούτων ἡ σύγκλητος ἔγνω τὰ λύτρα μὴ πέμπειν , καὶ προσῃτιᾶτο τὸν Φάβιον ὡς οὐ πρεπόντως οὐ δὲ λυσιτελῶς ἄνδρας ὑπὸ δειλίας πολεμίων ἄγραν γενομένους ἀνακομιζόμενον .
ταῦτ ἀκούσας ὁ Φάβιος τὴν μὲν ὀργὴν ἔφερε πρᾴως τῶν πολιτῶν , χρήματα δ οὐκ ἔχων , διαψεύσασθαι δὲ τὸν Ἀννίβαν καὶ προέσθαι τοὺς πολίτας οὐχ ὑπομένων , ἔπεμψε τὸν υἱὸν εἰς Ῥώμην κελεύσας ἀποδόσθαι τοὺς ἀγροὺς καὶ τὸ ἀργύριον εὐθὺς ὡς αὐτὸν ἐπὶ τὸ στρατόπεδον κομίζειν .
ἀποδομένου δὲ τοῦ νεανίσκου τὰ χωρία καὶ ταχέως ἐπανελθόντος ἀπέπεμψε τὰ λύτρα τῷ Ἀννίβᾳ καὶ τοὺς αἰχμαλώτους ἀπέλαβε ·
καὶ πολλῶν ἀποδιδόντων ὕστερον παρ οὐδενὸς ἔλαβεν , ἀλλ ἀφῆκε πᾶσι .
μετὰ δὲ ταῦτα τῶν ἱερέων καλούντων αὑτόν εἰς Ῥώμην ἐπί τινας θυσίας παρέδωκε τῷ Μινουκίῳ τὴν δύναμιν , ὑπὲρ τοῦ μὴ μάχεσθαι μη δὲ συμπλέκεσθαι τοῖς πολεμίοις οὐ μόνον ὡς αὐτοκράτωρ διαγορεύσας , ἀλλὰ καί παραινέσεις καὶ δεήσεις πολλὰς αὐτοῦ ποιησάμενος ·
ὧν ἐκεῖνος ἐλάχιστα φροντίσας εὐθὺς ἐνέκειτο τοῖς πολεμίοις .
καί ποτε παραφυλάξας τὸν Ἀννίβαν τὸ πολὺ τῆς στρατιᾶς ἐπί σιτολογίαν ἀφεικότα , καί προσβαλὼν τῷ ὑπολειπομένῳ , κατήραξεν εἰς τὸν χάρακα καί διέφθειρεν οὐκ ὀλίγους καί φόβον περιέστησε πᾶσιν ὡς πολιορκησομένοις ὑπ αὐτοῦ .
καί συλλεγομένης αὖθις εἰς τὸ στρατόπεδον τῷ Ἀννίβᾳ , τῆς δυνάμεως ἀσφαλῶς ἀνεχώρησεν , αὑτόν τε μεγαλαυχίας ἀμέτρου καί θράσους τὸ στρατιωτικὸν ἐμπεπληκώς .
ταχὺ δὲ τοῦ ἔργου λόγος μείζων διεφοίτησεν εἰς Ῥώμην .
καί Φάβιος μὲν ἀκούσας ἔφη μᾶλλον τοῦ Μινουκίου φοβεῖσθαι τήν εὐτυχίαν ἢ τήν ἀτυχίαν , ὁ δὲ δῆμος ἦρτο καί μετὰ χαρᾶς εἰς ἀγορὰν συνέτρεχε , καί Μετίλιος ὁ δήμαρχος ἐπί τοῦ βήματος καταστὰς ἐδημηγόρει μεγαλύνων τὸν Μινούκιον , τοῦ δὲ Φαβίου κατηγορῶν οὐ μαλακίαν οὐ δ ἀνανδρίαν , ἀλλ ἤδη προδοσίαν , συναιτιώμενος ἅμα καί τῶν ἄλλων ἀνδρῶν τοὺς δυνατωτάτους καί πρώτους ἐπαγαγέσθαι τὸν πόλεμον ἐξ ἀρχῆς ἐπί καταλύσει τοῦ δήμου , τήν τε πόλιν ἐμβαλεῖν εὐθὺς εἰς μοναρχίαν ἀνυπεύθυνον , ἣ διατρίβουσα τὰς πράξεις ἵδρυσιν Ἀννίβᾳ , παρέξει καί χρόνον αὖθις ἐκ Λιβύης ἑτέραν δύναμιν προσγενέσθαι ὡς κρατοῦντι τῆς Ἰταλίας 0 .
ἐπεὶ δ ὁ Φάβιος προσελθὼν ἀπολογεῖσθαι μὲν οὐ δ ἐμέλλησε πρὸς τὸν δήμαρχον , ἔφη δὲ τάχιστα τὰς θυσίας καὶ τὰς ἱερουργίας γενέσθαι , ὥστ ἐπὶ τὸ στράτευμα βαδιεῖσθαι τῷ Μινουκίῳ δίκην ἐπιθήσων , ὅτι κωλύσαντος αὐτοῦ τοῖς πολεμίοις συνέβαλε , θόρυβος διῇξε τοῦ δήμου πολὺς , ὡς κινδυνεύσοντος τοῦ Μινουκίου .
καὶ γὰρ εἷρξαι τῷ δικτάτορι καὶ θανατῶσαι πρὸ δίκης ἔξεστι καὶ τοῦ Φαβίου τὸν θυμὸν ἐκ πολλῆς πρᾳότητος κεκινημένον ᾤοντο βαρὺν εἶναι καὶ δυσπαραίτητον .
ὅθεν οἱ μὲν ἄλλοι καταδείσαντες ἡσυχίαν ἦγον ·
ὁ δὲ Μετίλιος ἔχων τὴν ἀπὸ τῆς δημαρχίας ἄδειαν μόνη γὰρ αὕτη δικτάτορος αἱρεθέντος ἡ ἀρχὴ τὸ κράτος οὐκ ἀπόλλυσιν , ἀλλὰ μένει τῶν ἄλλων καταλυθεισῶν , ἐνέκειτο τῷ δήμῳ πολύς , μὴ προέσθαι δεόμενος τὸν Μινούκιον μη δ ἐᾶσαι παθεῖν ἃ Μάλλιος Τουρκουᾶτος ἔδρασε τὸν υἱόν , ἀριστεύσαντος καὶ στεφανωθέντος ἀποκόψας πελέκει τὸν τράχηλον , ἀφελέσθαι δὲ τοῦ Φαβίου τὴν τυραννίδα καὶ τῷ δυναμένῳ καὶ βουλομένῳ σῴζειν ἐπιτρέψαι τὰ πράγματα .
τοιούτοις λόγοις κινηθέντες οἱ ἄνθρωποι τὸν μὲν Φάβιον οὐκ ἐτόλμησαν ἀναγκάσαι καταθέσθαι τὴν μοναρχίαν , καίπερ ἀδοξοῦντα , τὸν δὲ Μινούκιον ἐψηφίσαντο τῆς στρατηγίας ὁμότιμον ὄντα διέπειν τὸν πόλεμον ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἐξουσίας τῷ δικτάτορι , πρᾶγμα μὴ πρότερον ἐν Ῥώμῃ γεγονός , ὀλίγῳ δ ὕστερον αὖθις γενόμενον μετὰ τὴν ἐν Κάνναις ἀτυχίαν .
καὶ γὰρ τότ ἐπὶ τῶν στρατοπέδων Μᾶρκος ἦν Ἰούνιος δικτάτωρ , καὶ κατὰ πόλιν τὸ βουλευτικὸν ἀναπληρῶσαι δεῆσαν , ἅτε δὴ πολλῶν ἐν τῇ .
μάχῃ συγκλητικῶν ἀπολωλότων , ἕτερον εἵλοντο δικτάτορα Φάβιον Βουτεῶνα 0 .
πλὴν οὗτος μὲν , ἐπεὶ προῆλθε καὶ κατέλεξε τοὺς ἄνδρας καὶ συνεπλήρωσε τὴν βουλήν , αὐθημερὸν ἀφεὶς τοὺς ῥαβδούχους καὶ διαφυγὼν τοὺς προάγοντας , εἰς τὸν ὄχλον ἐμβαλὼν καὶ καταμίξας ἑαυτὸν ἤδη τι τῶν ἑαυτοῦ διοικῶν καὶ πραγματευόμενος ὥσπερ ἰδιώτης ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς ἀνεστρέφετο 0 .
τὸν δὲ Μινούκιον ἐπὶ τὰς αὐτὰς τῷ δικτάτορι πράξεις ἀποδείξαντες ᾤοντο κεκολοῦσθαι καὶ γεγονέναι ταπεινὸν παντάπασιν ἐκεῖνον , οὐκ ὀρθῶς στοχαζόμενοι τοῦ ἀνδρός .
οὐ γὰρ αὑτοῦ συμφορὰν ἡγεῖτο τὴν ἐκείνων ἄγνοιαν , ἀλλ ὥσπερ Διογένης ὁ σοφός , εἰπόντος τινὸς πρὸς αὐτόν 0 1 ·
οὗτοι σοῦ καταγελῶσιν , ἀλλ ἐγώ εἶπεν , οὐ καταγελῶμαι , μόνους ἡγούμενος καταγελᾶσθαι τοὺς ἐνδιδόντας καὶ πρὸς τὰ τοιαῦτα διαταραττομένους .
οὕτω Φάβιος ἔφερεν ἀπαθῶς καὶ ῥᾳδίως ὅσον ἐπ αὐτῷ τὰ γινόμενα , συμβαλλόμενος ἀπόδειξιν τῶν φιλοσόφων τοῖς ἀξιοῦσι μή τε ὑβρίζεσθαι μή τε ἀτιμοῦσθαι τὸν ἀγαθὸν ἄνδρα καὶ σπουδαῖον .
ἠνία δ αὐτὸν ἡ τῶν πολλῶν ἀβουλία διὰ τὰ κοινά , δεδωκότων ἀφορμὰς ἀνδρὸς οὐχ ὑγιαινούσῃ φιλοτιμίᾳ πρὸς τὸν πόλεμον .
καὶ δεδοικὼς μὴ παντάπασιν ἐκμανεὶς ὑπὸ κενῆς δόξης καὶ ὄγκου φθάσῃ τι κακὸν ἀπεργασάμενος , λαθὼν ἅπαντας ἐξῆλθε καὶ παραγενόμενος εἰς τὸ στρατόπεδον καὶ καταλαβὼν τὸν Μινούκιον οὐκέτι καθεκτόν , ἀλλὰ βαρὺν καὶ τετυφωμένον καὶ παρὰ μέρος ἄρχειν ἀξιοῦντα , τοῦτο μὲν οὐ συνεχώρησε , τὴν δὲ δύναμιν διενείματο πρὸς αὐτόν , ὡς μέρους μόνος ἄρξων βέλτιον ἢ πάντων παρὰ μέρος 0 .
καὶ τὸ μὲν πρῶτον τῶν ταγμάτων καὶ τέταρτον αὐτὸς ἔλαβε , τὸ δὲ δεύτερον καὶ τρίτον ἐκείνῳ παρέδωκεν , ἐπίσης καὶ τῶν συμμαχικῶν διανεμηθέντων .
σεμνυνομένου δὲ τοῦ Μινουκίου καὶ χαίροντος ἐπὶ τῷ τὸ πρόσχημα τῆς ἀκροτάτης καὶ μεγίστης ἀρχῆς ὑφεῖσθαι καὶ προπεπηλακίσθαι δι αὐτόν , ὑπεμίμνῃσκεν ὁ Φάβιος ὡς οὐκ ὄντος μὲν αὐτῷ πρὸς Φάβιον , ἀλλ , εἰ σωφρονεῖ , πρὸς Ἀννίβαν τοῦ ἀγῶνος 0 ·
εἰ δὲ καὶ πρὸς τὸν συνάρχοντα φιλονεικεῖ , σκοπεῖν ὅπως τοῦ νενικημένου καὶ καθυβρισμένου παρὰ τοῖς πολίταις ὁ τετιμημένος καὶ νενικηκὼς οὐ φανεῖται μᾶλλον ὀλιγωρῶν τῆς σωτηρίας αὐτῶν καὶ ἀσφαλείας 0 .
ὁ δὲ ταῦτα μὲν εἰρωνείαν ἡγεῖτο γεροντικήν ·
παραλαβὼν δὲ τὴν ἀποκληρωθεῖσαν δύναμιν ἰδίᾳ καὶ χωρὶς ἐστρατοπέδευσεν , οὐδὲν ἀγνοοῦντος τοῦ Ἀννίβου τῶν γινομένων , ἀλλὰ πᾶσιν ἐφεδρεύοντος .
ἦν δὲ λόφος κατὰ μέσον καταληφθῆναι μὲν οὐ χαλεπός , ὀχυρὸς δὲ καταληφθεὶς στρατοπέδῳ καὶ διαρκὴς εἰς ἅπαντα , τὸ δὲ πέριξ πεδίον ὀφθῆναι μὲν ἄπωθεν ὁμαλὸν διὰ ψιλότητα καὶ λεῖον , ἔχον δέ τινας οὐ μεγάλας τάφρους ἐν αὑτῷ καὶ κοιλότητας ἄλλας 0 .
διὸ καὶ τὸν λόφον ἐκ τοῦ ῥᾴστου κρύφα κατασχεῖν παρόν οὐκ ἠθέλησεν ὁ Ἀννίβας , ἀλλ ἀπέλιπε μάχης ἐν μέσῳ πρόφασιν .
ὡς δ εἶδε κεχωρισμένον τοῦ Φαβίου τὸν Μινούκιον , νυκτὸς μὲν εἰς τὰς τάφρους καὶ τὰς κοιλότητας κατέσπειρε τῶν στρατιωτῶν τινας , ἅμα δὲ τῇ ἡμέρᾳ φανερῶς ἔπεμψεν οὐ πολλοὺς καταληψομένους τὸν λόφον , ὡς ἐπαγάγοιτο συμπεσεῖν περὶ τοῦ τόπου τὸν Μινούκιον .
ὃ δὴ καὶ συνέβη , πρῶτον μὲν γὰρ ἀπέστειλε τὴν κούφην στρατιάν , ἔπειτα τοὺς ἱππεῖς , τέλος δ ὁρῶν τὸν Ἀννίβαν παραβοηθοῦντα τοῖς ἐπὶ τοῦ λόφου πάσῃ κατέβαινε τῇ δυνάμει συντεταγμένος , καὶ μάχην καρτερὰν θέμενος ἠμύνετο τοὺς ἀπὸ τοῦ λόφου βάλλοντας , συμπλεκόμενος καὶ ἴσα φερόμενος , ἄχρι οὗ καλῶς ἠπατημένον ὁρῶν ὁ Ἀννίβας καὶ γυμνὰ παρέχοντα τοῖς ἐνεδρεύουσι τὰ νῶτα τὸ σημεῖον αἴρει .
πρὸς δὲ τοῦτο πολλαχόθεν ἐξανισταμένων ἅμα καὶ μετὰ κραυγῆς προσφερομένων καὶ τοὺς ἐσχάτους ἀποκτιννύντων ἀδιήγητος κατεῖχε ταραχὴ καὶ πτοία τοὺς Ῥωμαίους , αὐτοῦ τε τοῦ Μινουκίου τὸ θράσος κατακέκλαστο , καὶ πρὸς ἄλλον ἄλλοτε τῶν ἡγεμόνων διεπάπταινεν , οὐδενὸς ἐν χώρᾳ μένειν τολμῶντος , ἀλλὰ πρὸς φυγὴν ὠθουμένων οὐ σωτήριον .
οἱ γὰρ Νομάδες ἤδη κρατοῦντες κύκλῳ περιήλαυνον τὸ πεδίον καὶ τοὺς ἀποσκιδναμένους ἔκτεινον .
ἐν τοσούτῳ δὲ κακῷ τῶν Ῥωμαίων ὄντων οὐκ ἔλαθεν ὁ κίνδυνος τὸν Φάβιον , ἀλλὰ καὶ τὸ μέλλον , ὡς ἔοικεν , ἤδη προειληφώς τήν τε δύναμιν συντεταγμένην εἶχεν ἐπὶ τῶν ὅπλων καὶ τὰ πραττόμενα γινώσκειν ἐφρόντιζεν οὐ δι ἀγγέλων , ἀλλ αὐτὸς ἔχων κατασκοπὴν πρὸ τοῦ χάρακος .
ὡς οὖν κατεῖδε κυκλούμενον καὶ ταραττόμενον τὸ στράτευμα , καὶ κραυγὴ προσέπιπτεν οὐ μενόντων , ἀλλ ἤδη πεφοβημένων καὶ τρεπομένων , μηρόν τε πληξάμενος καὶ στενάξας μέγα πρὸς μὲν τοὺς παρόντας εἶπεν ὮἩράκλεις , ὡς τάχιον μὲν ἢ ἐγὼ προσεδόκων , βράδιον δ ἢ αὐτὸς ἔσπευδε Μινούκιος ἑαυτὸν ἀπολώλεκε , τὰς 0 ·
δὲ σημαίας ἐκφέρειν κατὰ τάχος καὶ τὸν στρατὸν ἕπεσθαι κελεύσας ἀνεβόησε ·
νῦν τις , ὦ στρατιῶται , Μάρκου Μινουκίου μεμνημένος ἐπειγέσθω ·
λαμπρὸς γὰρ ἁνὴρ καὶ φιλόπατρις , εἰ δέ τι σπεύδων ἐξελάσαι τοὺς πολεμίους ἥμαρτεν , αὖθις αἰτιασόμεθα .
πρῶτον μὲν οὖν ἐπιφανεὶς τρέπεται καὶ διασκίδνησι τοὺς ἐν τῷ πεδίῳ περιελαύνοντας Νομάδας ·
εἶτα πρὸς τοὺς μαχομένους καὶ κατὰ νώτου τῶν Ῥωμαίων ὄντας ἐχώρει καὶ τοὺς ἐμποδὼν ἔκτεινεν , οἱ δὲ λοιποί , πρὶν ἀποληφθῆναι καὶ γενέσθαι περιπετεῖς οἷς αὐτοὶ τοὺς Ῥωμαίους ἐποίησαν , ἐγκλίναντες ἔφυγον .
ὁρῶν δ ὁ Ἀννίβας τήν μεταβολὴν καὶ τὸν Φάβιον εὐρώστως παρ ἡλικίαν διὰ τῶν μαχομένων ὠθούμενον ἄνω πρὸς τὸν Μινούκιον εἰς τὸν όφον , ἐπέσχε τήν μάχην , καὶ τῇ σάλπιγγι σημήνας ἀνάκλησιν ἀπῆγεν εἰς τὸν χάρακα τοὺς Καρχηδονίους , ἀσμένως καὶ τῶν Ῥωμαίων ἀποτρεπομένων , λέγεται δ αὐτὸν ἀπιόντα περὶ τοῦ Φαβίου πρὸς τοὺς φίλους εἰπεῖν τι τοιοῦτον μετὰ παιδιᾶς ·
οὐκ ἐγὼ μέντοι πρ οὔλεγον ὑμῖν πολλάκις τήν ἐπὶ τῶν ἄκρων ταύτην καθημένην νεφέλην , ὅτι μετὰ ζάλης ποτὲ καὶ καταιγίδων ὄμβρον ἐκρήξει ;
μετὰ δὲ τὴν μάχην Φάβιος μὲν ὅσους ἔκτεινε τῶν πολεμίων σκυλεύσας ἀνεχώρησεν , οὐδὲν ὑπερήφανον οὐ δ ἐπαχθὲς εἰπὼν περὶ τοῦ συνάρχοντος ·
μινούκιος δὲ τὴν αὑτοῦ στρατιὰν ἀθροίσας , ἄνδρες , ἔφη , συστρατιῶται , τὸ μ ?
ὲν ἁμαρτεῖν μηδὲν ἐν πράγμασι μεγάλοις μεῖζον ἢ κατ ἄνθρωπόν ἐστι , τὸ δ ἁμαρτόντα χρήσασθαι τοῖς πταίσμασι διδάγμασι πρὸς τὸ λοιπὸν ἀνδρὸς ἀγαθοῦ καὶ νοῦν ἔχοντος 0 1 .
ἐγὼ μὲν οὖν ὁμολογῶ μικρὰ μεμφόμενος τὴν τύχην περὶ μειζόνων ἐπαινεῖν .
ἃ γὰρ οὐκ ᾐσθόμην χρόνον τοσοῦτον , ἡμέρας μέρει μικρῷ πεπαίδευμαι , γνοὺς ἐμαυτὸν οὐκ ἄρχειν ἑτέρων δυνάμενον , ἀλλ ἄρχοντος ἑτέρου δεόμενον καὶ φιλοτιμούμενον νικᾶν ὑφ ὧν ἡττᾶσθαι κάλλιον 0 .
ὑμῖν δὲ τῶν μὲν ἄλλων ἐστὶν ἄρχων ὁ δικτάτωρ , τῆς δὲ πρὸς ἐκεῖνον εὐχαριστίας αὐτὸς ἡγεμὼν ἔσομαι , πρῶτον ἐμαυτὸν εὐπειθῆ καὶ ποιοῦντα τὸ κελευόμενον ὑπ ἐκείνου παρεχόμενος .
ταῦτ εἰπὼν καὶ τοὺς ἀετοὺς ἄρασθαι κελεύσας καὶ πάντας ἀκολουθεῖν , ἦγε πρὸς τὸν χάρακα τοῦ Φαβίου .
καὶ παρελθὼν ἐντὸς ἐβάδιζεν ἐπὶ τὴν στρατηγικὴν σκηνήν , ὥστε θαυμάζειν καὶ διαπορεῖν πάντας .
προελθόντος δὲ τοῦ Φαβίου θέμενος ἔμπροσθεν τὰς σημαίας αὐτὸς μὲν ἐκεῖνον πατέρα μεγάλῃ φωνῇ , οἱ δὲ στρατιῶται τοὺς στρατιώτας πάτρωνας ἠσπάζοντο .
τοῦτο δ ἔστι τοῖς ἀπελευθέροις προσφώνημα πρὸς τοὺς ἀπελευθερώσαντας .
ἡσυχίας δὲ γενομένης ὁ Μινούκιος εἶπε ·
δύο νίκας , ὦ δίκτατορ , τῇ σήμερον ἡμέρᾳ νενίκηκας , ἀνδρείᾳ μὲν Ἀννίβαν , εὐβουλίᾳ δὲ καὶ χρηστότητι τὸν συνάρχοντα ·
καὶ δι ἧς μὲν σέσωκας ἡμᾶς , δι ἧς δὲ πεπαίδευκας , ἡττωμένους αἰσχρὰν μὲν ἧτταν ὑπ ἐκείνου , καλὴν δὲ καὶ σωτήριον ὑπὸ σοῦ 0 .
πατέρα δή σε χρηστὸν προσαγορεύω , τιμιωτέραν οὐκ ἔχων προσηγορίαν , ἐπεὶ τῆς γε τοῦ τεκόντος χάριτος μείζων ἡ παρὰ σοῦ χάρις αὕτη 0 .
ἐγεννήθην μὲν γὰρ ὑπ ἐκείνου μόνος , σῴζομαι δὲ ὑπὸ σοῦ μετὰ τοσούτων ταῦτ εἰπὼν καὶ περιβαλὼν τὸν Φάβιον ἠσπάζετο .
τὸ δ αὐτὸ καὶ τοὺς στρατιώτας ἦν ὁρᾶν πράττοντας ·
ἐνεφύοντο γὰρ ἀλλήλοις καὶ κατεφίλουν , ὥστε μεστὸν εἶναι χαρᾶς καὶ δακρύων ἡδίστων τὸ στρατόπεδον .
ἐκ τούτου Φάβιος μὲν ἀπέθετο τὴν ἀρχήν , ὕπατοι δ αὖθις ἀπεδείκνυντο .
καὶ τούτων οἱ μὲν πρῶτοι διεφύλαξαν ἣν ἐκεῖνος ἰδέαν τοῦ πολέμου κατέστησε , μάχεσθαι μὲν ἐκ παρατάξεως φεύγοντες πρὸς Ἀννίβαν , τοῖς δὲ συμμάχοις ἐπιβοηθοῦντες καὶ τὰς ἀποστάσεις κωλύοντες ·
τερέντιος δὲ Βάρρων εἰς τὴν ὑπατείαν προαχθεὶς ἀπὸ γένους ἀσήμου , βίου δὲ διὰ δημοκοπίαν καὶ προπέτειαν ἐπισήμου , δῆλος ἦν εὐθὺς ἀπειρίᾳ καὶ θρασύτητι τὸν περὶ τῶν ὅλων ἀναρρίψων κύβον .
ἐβόα γὰρ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις μενεῖν τὸν πόλεμον ἄχρι οὗ Φαβίοις χρῆται στρατηγοῖς ἡ πόλις , αὐτὸς δὲ τῆς αὐτῆς ἡμέρας ὄψεσθαί τε καὶ νικήσειν τοὺς πολεμίους , ἅμα δὲ τούτοις τοῖς λόγοις συνῆγε καὶ κατέγραφε δύναμιν τηλικαύτην , ἡλίκῃ πρὸς οὐδένα πώποτε τῶν πολεμίων ἐχρήσαντο Ῥωμαῖοι .
μυριάδες γὰρ ἐννέα δισχιλίων ἀνδρῶν δέουσαι συνετάχθησαν εἰς τὴν μάχην , μέγα δέος Φαβίῳ καὶ τοῖς νοῦν ἔχουσι Ῥωμαίων οὐ γὰρ ἤλπιζον ἕξειν ἀναφορὰν τὴν πόλιν ἐν τοσαύτῃ σφαλεῖσαν ἡλικίᾳ 0 .
διὸ καὶ τὸν συνάρχοντα τοῦ Τερεντίου Παῦλον Αἰμίλιον , ἄνδρα πολλῶν πολέμων ἔμπειρον , οὐκ ἀρεστὸν δὲ τῷ δήμῳ καὶ καταπλῆγα ἔκ τινος καταδίκης πρὸς τὸ δημόσιον αὐτῷ γεγενημένης , ἀνίστη καὶ παρεθάρρυνεν ἐπιλαμβάνεσθαι τῆς ἐκείνου μανίας , διδάσκων ὡς οὐ πρὸς Ἀννίβαν αὐτῷ μᾶλλον ἢ πρὸς Τερέντιον ὑπὲρ τῆς πατρίδος ὁ ἀγὼν ἔσοιτο σπεύδειν γὰρ μάχην γενέσθαι τὸν μὲν οὐκ αἰσθανόμενον τῆς δυνάμεως , τὸν δ αἰσθανόμενον τῆς περὶ αὑτὸν ἀσθενείας 0 .
ἐγὼ δ , εἶπεν , ὦ Παῦλε , Τερεντίου πιστεύεσθαι δικαιότερός εἰμι περὶ τῶν Ἀννίβου πραγμάτων διαβεβαιούμενος ὡς , εἰ μηδεὶς αὐτῷ μαχεῖται τοῦτον τὸν ἐνιαυτόν , ἀπολεῖται μένων ὁ ἀνὴρ ἢ φεύγων ἄπεισιν , ᾧ γε καὶ νῦν νικᾶν καὶ κρατεῖν δοκοῦντι τῶν μὲν πολεμίων οὐδεὶς προσκεχώρηκε , τῆς δ οἴκοθεν δυνάμεως οὐ δ ἡ τρίτη μοῖρα πάνυ περίεστι .
πρὸς ταῦτα λέγεται τὸν Παῦλον εἰπεῖν ἐμοὶ μὲν , ὦ Φάβιε , τὰ ἐμαυτοῦ σκοποῦντι κρεῖττόν ἐστι τοῖς τῶν πολεμίων ὑποπεσεῖν δόρασιν ἢ πάλιν ταῖς ψήφοις τῶν πολιτῶν εἰ δ οὕτως ἔχει τὰ δημόσια πράγματα , πειράσομαι μᾶλλον σοὶ δοκεῖν ἀγαθὸς εἶναι στρατηγὸς ἢ πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἐπὶ τ ἀναντία βιαζομένοις 0 .
ταύτην ἔχων τὴν προαίρεσιν ὁ Παῦλος ἐξῆλθεν ἐπὶ τὸν πόλεμον .
ἀλλ ὁ Τερέντιος ἐμβαλὼν αὑτὸν εἰς τὸ παρ ἡμέραν ἄρχειν , καὶ τῷ Ἀννίβᾳ , παραστρατοπεδεύσας περὶ τὸν Αὐφίδιον ποταμὸν καὶ τὰς λεγομένας Κάννας , ἅμ ἡμέρᾳ τὸ τῆς μάχης σημεῖον ἐξέθηκεν ἔστι δὲ χιτὼν κόκκινος ὑπὲρ τῆς στρατηγικῆς σκηνῆς διατεινόμενος , ὥστε καὶ τοὺς Καρχηδονίους ἐξ ἀρχῆς διαταραχθῆναι , τήν τε τόλμαν τοῦ στρατηγοῦ καὶ τὸ τοῦ στρατοπέδου πλῆθος ὁρῶντας , αὐτοὺς οὐ δ ἥμισυ μέρος ὄντας .
ἀννίβας δὲ τήν δύναμιν ἐξοπλίζεσθαι κελεύσας , αὐτὸς ἱππότης μετ ὀλίγων ὑπὲρ λόφου τινὸς μαλακοῦ κατεσκόπει τοὺς πολεμίους ἤδη καθισταμένους εἰς τάξιν .
εἰπόντος δέ τινος τῶν περὶ αὐτὸν ἀνδρὸς ἰσοτίμου , τ οὔνομα Γίσκωνος , ὡς θαυμαστὸν αὐτῷ φαίνεται τὸ πλῆθος τῶν πολεμίων , συναγαγὼν τὸ πρόσωπον ὁ Ἀννίβας , ἕτερον , εἶπεν , ὦ Γίσκων , λέληθέ σε τούτου θαυμασιώτερον .
ἐρομένου δὲ τοῦ Γίσκωνος , τὸ ποῖον 0 ;
ὅτι , ἔφη , τούτων ὄντων τοσούτων οὐδεὶς ἐν αὐτοῖς Γίσκων καλεῖται .
γενομένου δὲ παρὰ δόξαν αὐτοῖς τοῦ σκώμματος ἐμπίπτει γέλως πᾶσι , καὶ κατέβαινον ἀπὸ τοῦ λόφου τοῖς ἀπαντῶσιν ἀεὶ τὸ πεπαιγμένον ἀπαγγέλλοντες , ὥστε διὰ πολλῶν πολὺν εἶναι τὸν γέλωτα καὶ μη δ ἀναλαβεῖν ἑαυτοὺς δύνασθαι τοὺς περὶ τὸν Ἀννίβαν .
τοῦτο τοῖς Καρχηδονίοις ἰδοῦσι θάρσος παρίστη , λογιζομένοις ἀπὸ πολλοῦ καὶ ἰσχυροῦ τοῦ καταφρονοῦντος ἐπιέναι γελᾶν οὕτως καὶ παίζειν τῷ στρατηγῷ παρὰ τὸν κίνδυνον .
ἐν δὲ τῇ μάχῃ στρατηγήμασιν ἐχρήσατο , πρώτῳ μὲν τῷ ἀπὸ τοῦ τόπου , ποιησάμενος κατὰ νώτου τὸν ἄνεμον πρηστῆρι γὰρ ἐοικὼς φλέγοντι κατερρήγνυτο , καὶ τραχὺν ἐκ πεδίων ὑφάμμων καὶ ἀναπεπταμένων αἴρων κονιορτὸν ὑπὲρ τὴν φάλαγγα τῶν Καρχηδονίων ἐπὶ τοὺς Ῥωμαίους ἐώθει , καὶ προσέβαλλε τοῖς προσώποις ἀποστρεφομένοις καὶ συνταραττομένοις .
δευτέρῳ δὲ τῷ περὶ τὴν τάξιν ὃ γὰρ ἦν ἰσχυρότατον αὐτῷ καὶ μαχιμώτατον τῆς δυνάμεως ἑκατέρωσε τοῦ μέσου τάξας , τὸ μέσον αὐτὸ συνεπλήρωσεν ἐκ τῶν ἀχρειοτάτων , ἐμβόλῳ τούτῳ προέχοντι πολὺ τῆς ἄλλης φάλαγγος χρησόμενος ·
εἴρητο δὲ τοῖς κρατίστοις , ὅταν τούτους διακόψαντες οἱ Ῥωμαῖοι καὶ φερόμενοι πρός τὸ εἶκον ἐκφερομένου τοῦ μέσου καὶ κόλπον λαμβάνοντος ἐντὸς γένωνται τῆς φάλαγγος , ὀξέως ἑκατέρωθεν ἐπιστρέψαντας ἐμβαλεῖν τε πλαγίοις καὶ περιπτύσσειν ὄπισθεν συγκλείοντας .
ὃ δὴ καὶ δοκεῖ τὸν πλεῖστον ἀπεργάσασθαι φόνον .
ὡς γὰρ ἐνέδωκε τὸ μέσον καὶ τοὺς Ῥωμαίους ἐδέξαντο διώκοντας , ἡ δὲ φάλαγξ τοῦ Ἀννίβου μεταβαλοῦσα τὸ σχῆμα μηνοειδὴς ἐγεγόνει καὶ τῶν ἐπιλέκτων οἱ ταξίαρχοι ταχὺ τοὺς μὲν ἐπ ἀσπίδα , τοὺς δ ἐπὶ δόρυ κλίναντες προσέπεσον κατὰ τὰ γυμνά , πάντας , ὅσοι μὴ τὴν κύκλωσιν ὑπεκκλίναντες ἔφθασαν , ἐν μέσῳ κατειργάσαντο καὶ διέφθειραν 0 .
λέγεται δὲ καὶ τοῖς ἱππεῦσι τῶν Ῥωμαίων σύμπτωμα παράλογον γενέσθαι , τὸν γὰρ Παῦλον , ὡς ἔοικε , τρωθεὶς ὁ ἵππος ἀπεσείσατο , καὶ τῶν περὶ αὐτὸν ἄλλος καὶ ἄλλος ἀπολιπὼν τὸν ἵππον πεζὸς τῷ ὑπάτῳ προσήμυνε .
τοῦτο δ οἱ ἱππεῖς ἰδόντες , ὡς παραγγέλματος κοινοῦ δεδομένου , πάντες ἀποπηδήσαντες πεζοὶ συνεπλέκοντο τοῖς πολεμίοις .
ἰδὼν δ ὁ Ἀννίβας , τοῦτ , ἔφη , μᾶλλον ἠβουλόμην ἢ εἰ δεδεμένους παρέλαβον 0 .
ἀλλὰ ταῦτα μὲν οἱ τὰς διεξοδικὰς γράψαντες ἱστορίας ἀπηγγέλκασι .
τῶν δ ὑπάτων ὁ μὲν Βάρρων ὀλιγοστὸς ἀφίππευσεν εἰς Οὐενουσίαν πόλιν , ὁ δὲ Παῦλος ἐν τῷ βυθῷ καὶ κλύδωνι τῆς φυγῆς ἐκείνης βελῶν τε πολλῶν ἐπὶ τοῖς τραύμασιν ἐγκειμένων ἀνάπλεως , τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν πένθει τοσούτῳ βαρυνόμενος , πρός τινι λίθῳ καθῆστο , τὸν ἐπισφάξοντα τῶν πολεμίων ἀναμένων .
ἦν δὲ δι αἵματος πλῆθος , ᾧ συνεπέφυρτο τὴν κεφαλὴν καὶ τὸ πρόσωπον , οὐ πολλοῖς διάδηλος , ἀλλὰ καὶ φίλοι καὶ θεράποντες αὑτὸν ὑπ ἀγνοίας παρῆλθον .
μόνος δὲ Κορνήλιος Λέντλος , εὐπατρίδης νέος , ἰδὼν καὶ προνοήσας ἀπεπήδησε τοῦ ἵππου , καὶ προσαγαγὼν παρεκάλει χρῆσθαι καὶ σῴζειν αὑτὸν τοῖς πολίταις ἄρχοντος ἀγαθοῦ τότε μάλιστα χρῄζουσιν .
ὁ δὲ ταύτην μὲν ἀπετρίψατο τὴν δέησιν , καὶ τὸ μειράκιον αὖθις ἠνάγκασεν ἐπὶ τὸν ἵππον ἀναβῆναι δακρῦον , εἶτα δὲ τὴν δεξιὰν ἐμβαλὼν καὶ συνεξαναστάς , ἀπάγγελλε , εἶπεν , ὦ Λέντλε , Φαβίῳ Μαξίμῳ καὶ γενοῦ μάρτυς αὐτός , ὅτι Παῦλος Αἰμίλιος ἐνέμεινεν αὐτοῦ τοῖς λογισμοῖς ἄχρι τέλους καὶ τῶν ὁμολογηθέντων πρός ἐκεῖνον οὐδὲν ἔλυσεν , ἀλλ ἐνικήθη πρότερον ὑπὸ Βάρρωνος , εἶθ ὑπὸ Ἀννίβου .
τοσαῦτ ἐπιστείλας τὸν μὲν Λέντλον ἀπέπεμψεν , αὐτὸς δὲ ῥίψας ἑαυτὸν εἰς τοὺς φονευομένους ἀπέθανε , λέγονται δὲ πεσεῖν μὲν ἐν τῇ μάχῃ Ῥωμαίων πεντακισμύριοι , ζῶντες δ ἁλῶναι τετρακισχίλιοι , καὶ μετὰ τὴν μάχην οἱ ληφθέντες ἐπ ἀμφοτέροις τοῖς στρατοπέδοις μυρίων οὐκ ἐλάττους 0 .
τὸν δ Ἀννίβαν ἐπὶ τηλικούτῳ κατορθώματι τῶν φίλων παρορμώντων ἅμ ἕπεσθαι τῇ τύχῃ καὶ συνεπεισπεσεῖν ἅμα τῇ φυγῇ τῶν πολεμίων εἰς τὴν πόλιν , πεμπταῖον γὰρ ἀπὸ τῆς νίκης ἐν Καπιτωλίῳ δειπνήσειν , οὐ ῥᾴδιον εἰπεῖν , ὅστις ἀπέτρεψε λογισμός , ἀλλὰ μᾶλλον δαίμονος ἢ θεοῦ τινος ἐμποδὼν στάντος ἔοικεν ἔργον ἡ πρὸς τοῦτο μέλλησις αὐτοῦ καὶ δειλίασις γενέσθαι 0 .
διὸ καὶ Βάρκαν τὸν Καρχηδόνιον εἰπεῖν μετ ὀργῆς πρὸς αὐτὸν λέγουσι ·
σὺ νικᾶν οἶδας , νίκῃ δὲ χρῆσθαι οὐκ οἶδας .
καίτοι τοσαύτην μεταβολὴν ἡ νίκη περὶ αὐτὸν ἐποίησεν , ὡς πρὸ τῆς μάχης οὐ πόλιν , οὐκ ἐμπόριον , οὐ λιμένα τῆς Ἰταλίας ἔχοντα , χαλεπῶς δὲ καὶ μόλις τὰ ἐπιτήδεια τῇ στρατιᾷ δι ἁρπαγῆς κομιζόμενον , ὁρμώμενον ἀπ οὐδενὸς βεβαίου πρὸς τὸν πόλεμον , ἀλλ ὥσπερ λῃστηρίῳ μεγάλῳ τῷ στρατοπέδῳ πλανώμενον καὶ περιφερόμενον , τότε πᾶσαν ὀλίγου δεῖν ὑφ αὑτῷ ποιήσασθαι τὴν Ἰταλίαν 0 .
τὰ γὰρ πλεῖστα καὶ μέγιστα τῶν ἐθνῶν αὐτῷ προσεχώρησεν ἑκούσια , καὶ Καπύην , ἣ μέγιστον ἔχει μετὰ Ῥώμην ἀξίωμα τῶν πόλεων , προσθεμένην κατέσχεν .