Ericu950/Stoicheia-meter-silver huggingface dataset:
ἐπεὶ δὲ Κλέαρχον καὶ τοὺς ἄλλους στρατηγοὺς Τισαφέρνης ἐξηπάτησε καὶ παρεσπόνδησεν ὅρκων γενομένων καὶ συλλαβὼν ἀνέπεμψεν ἐν πέδαις δεδεμένους , δεηθῆναί φησιν αὐτοῦ τὸν Κλέαρχον ὁ Κτησίας ὅπως κτενὸς εὐπορήσειε .
τυχόντα δὲ καὶ τημελήσαντα τὴν κεφαλήν ἡσθῆναί τε τῇ χρείᾳ καὶ τὸν δακτύλιον αὐτῷ δοῦναι , σύμβολον φιλίας πρὸς τοὺς ἐν Λακεδαίμονι συγγενεῖς καὶ οἰκείους ·
εἶναι δὲ γλυφὴν ἐν τῇ σφραγῖδι Καρυάτιδας ὀρχουμένας .
τὰ δὲ πεμπόμενα σιτία τῷ Κλεάρχῳ τοὺς συνδεδεμένους στρατιώτας ἀφαιρεῖσθαι καὶ καταναλίσκειν , ὀλίγα τῷ Κλεάρχῳ διδόντας ἀπ αὐτῶν , ἰάσασθαι δὲ καὶ τοῦτό φησιν ὁ Κτησίας , πλείονα τῷ Κλεάρχῳ πέμπεσθαι διαπραξάμενος , ἰδίᾳ , δὲ ἕτερα τοῖς στρατιώταις δίδοσθαι ·
καὶ ταῦτα μὲν ὑπουργῆσαι καὶ παρασχεῖν χάριτι καὶ γνώμῃ τῆς Παρυσάτιδος 0 .
πεμπομένου δὲ καθ ἡμέραν τῷ Κλεάρχῳ κωλῆνος ἐπὶ τοῖς σιτίοις , παρακαλεῖν αὐτὸν καὶ διδάσκειν ὡς χρὴ μικρὸν εἰς τὸ κρέας ἐμβαλόντα μαχαίριον ἀποκρύψαντα πέμψαι καὶ μὴ περιιδεῖν ἐν τῇ βασιλέως ὠμότητι τὸ τέλος αὐτοῦ γενόμενον 0 ·
αὐτὸς δὲ φοβούμενος μὴ ἐθελῆσαι , βασιλέα δὲ τῇ μὲν μητρὶ παραιτουμένῃ μὴ κτεῖναι τὸν Κλέαρχον ὁμολογῆσαι καὶ ὀμόσαι 0 ·
πεισθέντα δὲ αὖθις ὑπὸ τῆς Στατείρας ἀποκτεῖναι πάντας πλὴν Μένωνος .
ἐκ δὲ τούτου τὴν Παρύσατιν ἐπιβουλεῦσαι τῇ Στατείρᾳ καὶ συσκευάσασθαι τὴν φαρμακείαν κατ αὐτῆς , οὐκ εἰκότα λέγων , ἀλλὰ πολλὴν ἀλογίαν ἔχοντα τῆς αἰτίας , εἰ δεινὸν ἔργον οὕτως ἔδρασε καὶ παρεκινδύνευσεν ἡ Παρύσατις διὰ Κλέαρχον , ἀνελεῖν τολμήσασα τὴν γνησίαν βασιλέως γυναῖκα καὶ τέκνων κοινωνὸν ἐπὶ βασιλείᾳ τρεφομένων .
ἀλλὰ ταῦτα μὲν οὐκ ἄδηλον ὡς ἐπιτραγῳδεῖται τῇ Κλεάρχου μνήμῃ , καὶ γὰρ ἀναιρεθέντων φησὶ τῶν στρατηγῶν τοὺς μὲν ἄλλους ὑπὸ κυνῶν σπαράττεσθαι καὶ ὀρνέων , τῷ δὲ Κλεάρχου νεκρῷ θύελλαν ἀνέμου γῆς θῖνα πολλὴν φέρουσαν ἐπιχῶσαι καὶ ἐπικρύψαι τὸ σῶμα 0 ·
φοινίκων δέ τινων διασπαρέντων ὀλίγῳ χρόνῳ θαυμαστὸν ἄλσος ἀναφῦναι καὶ κατασκιάσαι τὸν τόπον , ὥστε καὶ βασιλεῖ σφόδρα μεταμέλειν , ὡς ἄνδρα θεοῖς φίλον ἀνῃρηκότι τὸν Κλέαρχον 0 .
ἡ δ οὖν Παρύσατις , μίσους τε πρὸς τὴν Στάτειραν ἐξ ἀρχῆς ὑποκειμένου καὶ ζηλοτυπίας , ὁρῶσα τὴν μὲν αὑτῆς δύναμιν αἰδουμένου βασιλέως καὶ τιμῶντος οὖσαν , τὴν δ ἐκείνης ἔρωτι καὶ πίστει βέβαιον καὶ ἰσχυράν , ἐπεβούλευσεν ὑπὲρ τῶν μεγίστων , ὡς ᾤετο , παραβαλλομένη .
θεράπαιναν εἶχε πιστὴν καὶ δυναμένην παρ αὐτή μέγιστον ὄνομα Γίγιν , ἣν ὁ μὲν Δείνων ὑπουργῆσαι τῇ φαρμακείᾳ φησί , συγγνῶναι δὲ μόνον ἄκουσαν ὁ Κτησίας 0 .
τὸν δὲ δόντα τὸ φάρμακον οὗτος μὲν ὀνομάζει Βελιτάραν , ὁ δὲ Δείνων Μελάνταν 0 .
ἐκ δὲ τῆς πρόσθεν ὑποψίας καὶ διαφορᾶς ἀρξάμεναι πάλιν εἰς τὸ αὐτὸ φοιτᾶν καὶ συνδειπνεῖν ἀλλήλαις , ὅμως τῷ δεδιέναι καὶ φυλάττεσθαι τοῖς αὐτοῖς σιτίοις καὶ ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἐχρῶντο .
γίνεται δὲ μικρὸν ἐν Πέρσαις ὀρνίθιον , ᾧ περιττώματος οὐδέν ἐστιν , ἀλλ ὅλον διάπλεων πιμελῆς τὰ ἐντός ·
καὶ νομίζουσιν ἀνέμῳ καὶ δρόσῳ τρέφεσθαι τὸ ζῷον ὀνομάζεται δὲ ῥυντάκης .
τοῦτό φησιν ὁ Κτησίας μικρᾷ μαχαιρίδι κεχρισμένῃ τῷ φαρμάκῳ κατὰ θάτερα τὴν Παρύσατιν διαιροῦσαν ἐκμάξαι τῷ ἑτέρῳ μέρει τὸ φάρμακον ·
καὶ τὸ μὲν ἄχραντον καὶ καθαρὸν εἰς τὸ στόμα βαλοῦσαν αὐτὴν ἐσθίειν , δοῦναι δὲ τῇ Στατείρᾳ πεφαρμαγμένον 0 ·
ὁ δὲ Δείνων οὐ τὴν Παρύσατιν , ἀλλὰ τὸν Μελάνταν τέμνοντα τῷ μαχαιρίῳ τὰ φαρμασσόμενα τῶν κρεῶν τιθέναι κατὰ τὴν Στάτειραν 0 .
ἀποθνῄσκουσα δ οὖν ἡ γυνὴ μετὰ πόνων μεγάλων καὶ σπαραγμῶν αὐτή τε συνῃσθάνετο τοῦ κακοῦ καὶ βασιλεῖ παρέσχεν ὑποψίαν κατὰ τῆς μητρός , εἰδότι τὸ θηριῶδες αὑτῆς καὶ δυσμείλικτον .
ὅθεν εὐθὺς ἐπὶ τὴν ζήτησιν ὁρμήσας τοὺς μὲν ὑπηρέτας καὶ τραπεζοκόμους τῆς μητρὸς συνέλαβε καὶ κατεστρέβλωσε , τὴν δὲ Γίγιν ἡ Παρύσατις πολὺν χρόνον εἶχεν οἴκοι μεθ αὑτῆς καὶ βασιλέως ἐξαιτοῦντος οὐκ ἔδωκεν , ἀλλ ὕστερον αὑτῆς δεηθείσης εἰς τὸν οἶκον ἀφεθῆναι νυκτός , αἰσθόμενος καὶ λόχον ὑφεὶς συνήρπασε καὶ κατέγνω θάνατον .
ἀποθνῄσκουσι δὲ οἱ φαρμακεῖς ἐν Πέρσαις κατὰ νόμον οὕτως ·
λίθος ἐστὶ πλατύς , ἐφ οὗ τὴν κεφαλὴν καταθέντες αὐτῶν ἑτέρῳ λίθῳ παίουσι καὶ πιέζουσιν , ἄχρι οὗ συνθλάσωσι τὸ πρόσωπον καὶ τὴν κεφαλήν , ἡ μὲν οὖν Γίγις οὕτως ἀπέθανε , τὴν δὲ Παρύσατιν ὁ Ἀρτοξέρξης ἄλλο μὲν οὐδὲν οὔ τε εἶπε κακὸν οὔ τε ἐποίησεν , εἰς δὲ Βαβυλῶνα βουλομένην ἐξέπεμψεν εἰπὼν , ἕως ἐκείνη περίεστιν αὐτὸς οὐκ ὄψεσθαι Βαβυλῶνα , τὰ μὲν κατὰ τὴν οἰκίαν οὕτως εἶχεν .
ἐπεὶ δὲ τοὺς Κύρῳ συναναβάντας Ἕλληνας σπουδάσας λαβεῖν ὁ βασιλεὺς οὐδὲν ἧττον ἢ Κύρου περιγενέσθαι καί τὴν βασιλείαν 0 1 ·
κατασχεῖν οὐκ ἔλαβεν , ἀλλὰ Κῦρον τὸν ἡγεμόνα καί τοὺς αὑτῶν στρατηγοὺς ἀποβαλόντες ἐξ αὑτῶν μονονουχὶ τῶν βασιλείων ἐσώθησαν , ἐξελέγξαντες καί ἀποφήναντες τὰ Περσῶν καί βασιλέως πράγματα χρυσὸν ὄντα πολὺν καί τρυφὴν καί γυναῖκας , τὰ δὲ ἄλλα τῦφον καί ἀλαζονείαν , πᾶσα μὲν ἡ Ἑλλὰς ἐξεθάρρησε καί κατεφρόνησε τῶν βαρβάρων , Λακεδαιμονίοις δὲ καί δεινὸν ἐφαίνετο μὴ νῦν γε δουλείας ἐξελέσθαι τοὺς τὴν Ἀσίαν κατοικοῦντας Ἕλληνας μη δὲ παῦσαι προπηλακιζομένους ὑπ αὑτῶν , πρότερον δὲ διὰ Θίμβρωνος , εἶτα διὰ Δερκυλλίδου πολεμοῦντες , οὐδὲν δὲ πράττοντες ἀξιόλογον , Ἀγησιλάῳ τῷ βασιλεῖ τὸν πόλεμον ἐπέτρεψαν .
ὁ δὲ περαιωθεὶς ναυσὶν εἰς Ἀσίαν εὐθὺς ἦν ἐνεργὸς καί δόξαν εἶχε μεγάλην καί Τισσαφέρνην παραταξάμενος ἐνίκησε καί τὰς πόλεις ἀφίστη .
τούτων δὲ γενομένων συμφρονήσας ὁ Ἀρτοξέρξης ὃν τρόπον αὐτοῖς ἐστι πολεμητέον , ἔπεμψε Τιμοκράτην τὸν Ῥόδιον εἰς τὴν Ἑλλάδα χρυσίον πολὺ κομίζοντα , διδόναι καί διαφθείρειν τοὺς πλεῖστον ἐν ταῖς πόλεσι δυναμένους κελεύσας , καί πόλεμον Ἑλληνικὸν κινεῖν ἐπὶ τὴν Λακεδαίμονα .
τοῦ δὲ Τιμοκράτους ταῦτα πράττοντος καί τῶν μεγίστων πόλεων συνισταμένων καί τῆς Πελοποννήσου διαταραττομένης , μετεπέμποντο τὸν Ἀγησίλαον ἐκ τῆς Ἀσίας οἱ ἄρχοντες , ὅτε δὴ καί φασιν αὐτὸν ἀπιόντα πρὸς τοὺς φίλους εἰπεῖν ὡς τρισμυρίοις τοξόταις ἐξελαύνοιτο τῆς Ἀσίας ὑπὸ βασιλέως ·
τὸ γὰρ Περσικὸν νόμισμα τοξότην ἐπίσημον εἶχεν .
ἐξέβαλε δὲ καὶ τῆς θαλάττης Λακεδαιμονίους Κόνωνι τῷ Ἀθηναίῳ μετὰ Φαρναβάζου στρατηγῷ χρησάμενος .
ὁ γὰρ Κόνων διέτριβε μὲν ἐν Κύπρῳ μετὰ τὴν ἐν Αἰγὸς ποταμοῖς ναυμαχίαν , οὐ τὴν ἀσφάλειαν ἀγαπῶν , ἀλλὰ τὴν τῶν πραγμάτων μεταβολὴν , ὥσπερ ἐν πελάγει τροπὴν , περιμένων 0 .
ὁρῶν δὲ καὶ τοὺς ἑαυτοῦ λογισμοὺς δυνάμεως καὶ τὴν βασιλέως δύναμιν ἀνδρὸς ἔμφρονος δεομένην , ἔπεμψεν ἐπιστολὴν βασιλεῖ περὶ ὧν διενοεῖτο .
καὶ ταύτην ἐκέλευσε τὸν κομίζοντα μάλιστα μὲν ἀποδοῦναι διὰ Ζήνωνος τοῦ Κρητὸς ἢ Πολυκρίτου τοῦ Μενδαίου τούτων δ ἦν ὁ μὲν Ζήνων ὀρχηστής , ὁ δὲ Πολύκριτος ἰατρός 0 1 2 ·
ἂν δὲ οὗτοι μὴ παρῶσι , διὰ Κτησίου τοῦ ἰατροῦ 0 .
λέγεται δὲ ὁ Κτησίας τὴν ἐπιστολὴν λαβὼν παρεγγράψαι τοῖς ὑπὸ τοῦ Κόνωνος ἐπεσταλμένοις ὅπως καὶ Κτησίαν ἀποστείλῃ πρὸς αὑτόν , ὡς ὠφέλιμον ὄντα ταῖς ἐπὶ θαλάσσῃ πράξεσιν .
ὁ δὲ Κτησίας αὐτὸν ἀφ ἑαυτοῦ βασιλέα φησὶ προσθεῖναι τὴν λειτουργίαν αὐτῷ ταύτην .
ἀλλ ἐπεὶ κρατήσας τῇ περὶ Κνίδον ναυμαχίᾳ διὰ Φαρναβάζου καὶ Κόνωνος ἀφείλετο τὴν κατὰ θάλατταν ἀρχὴν Λακεδαιμονίους , ἐπέστρεψε πᾶσαν ὁμοῦ τὴν Ἑλλάδα πρὸς αὑτόν , ὥστε καὶ τὴν περιβόητον εἰρήνην βραβεῦσαι τοῖς Ἕλλησι τὴν ἐπ Ἀνταλκίδου προσαγορευομένην .
ὁ δὲ Ἀνταλκίδας Σπαρτιάτης ἦν , Λέοντος υἱός , καὶ σπουδάσας βασιλεῖ διεπράξατο τὰς ἐν Ἀσίᾳ , πόλεις Ἑλληνίδας ἁπάσας καὶ νήσους , ὅσαι προσκυροῦσιν Ἀσίᾳ , παρεῖναι Λακεδαιμονίους αὐτῷ κεκτῆσθαι φόρων ὑποτελεῖς , εἰρήνης γενομένης τοῖς Ἕλλησιν , εἰ δεῖ τὴν τῆς Ἑλλάδος ὕβριν καὶ προδοσίαν εἰρήνην καλεῖν , ἧς πόλεμος οὐδεὶς ἀκλεέστερον ἤνεγκε τέλος τοῖς κρατηθεῖσι .
διὸ καὶ τοὺς ἄλλους Σπαρτιάτας ἀεὶ βδελυττόμενος ὁ Ἀρτοξέρξης , καὶ νομίζων , ὥς φησι Δείνων , ἀνθρώπων ἁπάντων ἀναιδεστάτους εἶναι , τὸν Ἀνταλκίδαν ὑπερηγάπησεν εἰς Πέρσας ἀναβάντα .
καί ποτε λαβὼν ἕνα τῶν ἀνθινῶν στεφάνων καὶ βάψας εἰς μύρον τὸ πολυτελέστατον , ἀπὸ δείπνου ἔπεμψε τῷ Ἀνταλκίδᾳ καὶ πάντες ἐθαύμασαν τὴν φιλοφροσύνην .
ἦν δέ , ὡς ἔοικεν , ἐπιτήδειος οὗτος ἐντρυφηθῆναι καὶ τοιοῦτον λαβεῖν στέφανον , ἐξορχησάμενος ἐν Πέρσαις τὸν Λεωνίδαν καὶ τὸν Καλλικρατίδαν .
ὁ μὲν γὰρ Ἀγησίλαος , ὡς ἔοικε , πρὸς τὸν εἰπόντα , φεῦ τῆς Ἑλλάδος , ὅπου μηδίζουσιν ἡμῖν οἱ Λάκωνες , οὐ μᾶλλον , εἶπεν , οἱ Μῆδοι λακωνίζουσι 0 ;
τοῦ δὲ ῥήματος ἡ κομψότης τὴν τοῦ πράγματος αἰσχύνην οὐκ ἀφεῖλεν , ἀλλὰ τὴν μὲν ἡγεμονίαν ἀπώλεσαν ἐν Λεύκτροις ἀγωνισάμενοι κακῶς , ἡ δὲ δόξα τῆς Σπάρτης προαπώλετο ταῖς ὁμολογίαις ἐκείναις .
ἄχρι μὲν οὖν ἐπρώτευεν ἡ Σπάρτη , ξένον ἐποιεῖτο καὶ φίλον ὠνόμαζεν ἑαυτοῦ τὸν Ἀνταλκίδαν ἐπεὶ δὲ ἡττήθησαν ἐν Λεύκτροις , ταπεινὰ πράττοντες ἐδέοντο μὲν χρημάτων καὶ τὸν Ἀγησίλαον εἰς Αἴγυπτον ἐξέπεμψαν , ὁ δὲ Ἀνταλκίδας ἀνέβη πρὸς τὸν Ἀρτοξέρξην παρακαλῶν ἐπαρκέσαι τοῖς Λακεδαιμονίοις .
ὁ δ οὕτως ἐξημέλησε καὶ παρεῖδε καὶ ἀπέρριψεν αὐτόν , ὥστε καταβάντα καὶ χλευαζόμενον ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν , φοβούμενον δὲ καὶ τοὺς ἐφόρους , ἀποκαρτερῆσαι .
ἀνέβη δὲ πρὸς τὸν βασιλέα καὶ Ἰσμηνίας ὁ Θηβαῖος καὶ Πελοπίδας ἤδη τὴν ἐν Λεύκτροις μάχην νενικηκώς .
ἀλλ οὗτος μὲν οὐδὲν αἰσχρὸν ἐποίησεν ·
ἰσμηνίας δὲ προσκυνῆσαι κελευόμενος ἐξέβαλε πρὸ αὑτοῦ χαμᾶζε τὸν δακτύλιον , εἶτα κύψας ἀνείλετο καὶ παρέσχε δόξαν προσκυνοῦντος .
τιμαγόρᾳ δὲ τῷ Ἀθηναίῳ διὰ Βηλούριδος τοῦ γραμματέως εἰσπέμψαντι γραμματίδιον ἀπόρρητον ἡσθεὶς μυρίους τε δαρεικοὺς ἔδωκε , καὶ γάλακτος βοείου δεομένῳ δι ἀσθένειαν ὀγδοήκοντα βοῦς ἀμέλγεσθαι παρηκολούθουν ἔτι δὲ κλίνην καὶ στρώματα καὶ τοὺς στρωννύντας ἔπεμψεν , ὡς οὐ μεμαθηκότων Ἑλλήνων ὑποστρωννύναι , καὶ φορεῖς τοὺς κομίζοντας αὐτὸν μέχρι θαλάσσης μαλακῶς ἔχοντα .
παρόντι δὲ δεῖπνον ἐπέμπετο λαμπρότατον , ὥστε καὶ τὸν ἀδελφὸν τοῦ βασιλέως , Ὀστάνην , ὦ Τιμαγόρα , φάναι , μέμνησο ταύτης τῆς τραπέζης ·
οὐ γὰρ ἐπὶ μικροῖς οὕτω σοι κεκοσμημένη παράκειται .
τοῦτο δ ἦν ὀνειδισμὸς εἰς προδοσίαν μᾶλλον ἢ χάριτος ὑπόμνησις 0 1 .
τιμαγόρου μὲν οὖν διὰ τὴν δωροδοκίαν Ἀθηναῖοι θάνατον κατέγνωσαν .
ὁ δὲ Ἀρτοξέρξης ἓν ἀντὶ πάντων ὧν ἐλύπει τοὺς Ἕλληνας εὔφραινε , Τισαφέρνην τὸν ἔχθιστον αὐτοῖς καὶ δυσμενέστατον ἀποκτείνας .
ἀπέκτεινε δὲ ταῖς διαβολαῖς αὐτοῦ τῆς Παρυσάτιδος συνεπιθεμένης .
οὐ γὰρ ἐνέμεινε τῇ ὀργῇ πολὺν χρόνον ὁ βασιλεύς , ἀλλὰ διηλλάγη τῇ μητρὶ καὶ μετεπέμψατο , νοῦν μὲν ὁρῶν ἔχουσαν καὶ φρόνημα βασιλείας ἄξιον , αἰτίας δὲ μηδεμιᾶς οὔσης ἐμποδὼν ἔτι δι ἣν ὑπόψονται συνόντες ἀλλήλοις ἢ λυπήσουσιν .
ἐκ δὲ τούτου πάντα πρὸς χάριν ὑπουργοῦσα βασιλεῖ , καὶ τῷ πρὸς μηδὲν ὧν ἐκεῖνος ἔπραττε δυσκολαίνειν ἔχουσα τὸ δύνασθαι παρ αὐτῷ καὶ τυγχάνειν ἁπάντων , ᾔσθετο τῆς ἑτέρας τῶν θυγατέρων , Ἀτόσσης , ἐρῶντος ἔρωτα δεινόν , ἐπικρυπτομένου δὲ δι ἐκείνην οὐχ ἥκιστα καὶ κολάζοντος τὸ πάθος , ὥς φασιν ἔνιοι , καίτοι γεγενημένης ἤδη πρὸς τὴν παρθένον ὁμιλίας αὐτῷ λαθραίας .
ὡς οὖν ὑπώπτευσεν ἡ Παρύσατις , τὴν παῖδα μᾶλλον ἢ πρότερον ἠσπάζετο , καὶ πρὸς τὸν Ἀρτοξέρξην ἐπῄνει τό τε κάλλος αὐτῆς καὶ τὸ ἦθος , ὡς βασιλικῆς καὶ μεγαλοπρεποῦς 0 .
τέλος οὖν γῆμαι τὴν κόρην ἔπεισε καὶ γνησίαν ἀποδεῖξαι γυναῖκα , χαίρειν ἐάσαντα δόξας Ἑλλήνων καὶ νόμους , Πέρσαις δὲ νόμον αὐτὸν ὑπὸ τοῦ θεοῦ καὶ δικαιωτὴν αἰσχρῶν καὶ καλῶν ἀποδεδειγμένον .
ἔνιοι μέντοι λέγουσιν , ὧν ἐστι καὶ Ἡρακλείδης ὁ Κυμαῖος , οὐ μίαν μόνον τῶν θυγατέρων , ἀλλὰ καὶ δευτέραν , Ἄμηστριν , γῆμαι τὸν Ἀρτοξέρξην , περὶ ἧς ὀλίγον ὕστερον ἀπαγγελοῦμεν .
τὴν δ Ἄτοσσαν οὕτως ἠγάπησεν ὁ πατὴρ συνοικοῦσαν ὥστε ἀλφοῦ κατανεμηθέντος αὐτῆς τὸ σῶμα δυσχερᾶναι μὲν ἐπὶ τούτῳ μη δ ὁτιοῦν , εὐχόμενος δὲ περὶ αὐτῆς τῇ Ἥρᾳ προσκυνῆσαι μόνην θεῶν ἐκείνην , ταῖς χερσὶ τῆς γῆς ἁψάμενος , δῶρά τε τῇ θεῷ τοσαῦτα πέμψαι τοὺς σατράπας καὶ φίλους αὐτοῦ κελεύσαντος ὥστε τὰ μεταξὺ τοῦ ἱεροῦ καὶ τῶν βασιλείων ἑκκαίδεκα στάδια χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ πορφύρας καὶ ἵππων ἐμπλησθῆναι .
πόλεμον δὲ πρὸς μὲν Αἰγυπτίους διὰ Φαρναβάζου καὶ Ἰφικράτους ἐξενεγκὼν ἀπέτυχε , στασιασάντων ἐκείνων ·
ἐπὶ δὲ Καδουσίους αὐτὸς ἐστράτευσε τριάκοντα μυριάσι πεζῶν καὶ μυρίοις ἱππεῦσιν .
ἐμβαλὼν δὲ εἰς χώραν τραχύτητι χαλεπὴν καὶ ὁμιχλώδη καὶ τῶν ἀπὸ σπόρου καρπῶν ἄγονον , ἀπίοις δὲ καὶ μήλοις καὶ τοιούτοις ἄλλοις ἀκροδρύοις τρέφουσαν ἀνθρώπους πολεμικοὺς καὶ θυμοειδεῖς , ἔλαθε μεγάλαις ἀπορίαις καὶ κινδύνοις περιπεσών .
οὐδὲν γὰρ ἐδώδιμον ἦν λαμβάνειν οὐ δὲ ἔξωθεν ἐπεισάγεσθαι , τὰ δὲ ὑποζύγια μόνον κατέκοπτον , ὥστε ὄνου κεφαλὴν μόλις δραχμῶν ἑξήκοντα ὤνιον εἶναι .
τὸ δὲ βασιλικὸν δεῖπνον ἐξελείφθη ·
καὶ τῶν ἵππων ὀλίγοι περιῆσαν ἔτι , τοὺς δὲ ἄλλους ἐσθίοντες κατανηλώκεσαν .
ἐνταῦθα Τηρίβαζος , ἀνὴρ πολλάκις μὲν ἐν πρώτῃ δι ἀνδραγαθίαν τάξει γενόμενος , πολλάκις δὲ ἀπορριφεὶς διὰ κουφότητα καὶ τότε ταπεινὰ πράττων καὶ περιορώμενος , ἔσωσε βασιλέα καὶ τὸν στρατόν .
ὄντων γὰρ δυεῖν ἐν τοῖς Καδουσίοις βασιλέων , ἑκατέρου δὲ χωρὶς στρατοπεδεύοντος , ἐντυχὼν τῷ Ἀρτοξέρξῃ καὶ φράσας περὶ ὧν διενοεῖτο πράττειν , ἐβάδιζεν αὐτὸς πρὸς τὸν ἕτερον τῶν Καδουσίων , καὶ πρὸς τὸν ἕτερον κρύφα τὸν υἱὸν ἔπεμπεν .
ἐξηπάτα δὲ ἑκάτερον ἑκάτερος , λέγων ὡς ἅτερος ἐπιπρεσβεύεται πρὸς τὸν Ἀρτοξέρξην φιλίαν μόνῳ πράττων ἑαυτῷ καὶ συμμαχίαν ·
οὐκοῦν , εἰ σωφρονεῖ , χρῆναι πρότερον ἐντυγχάνειν ἐκείνῳ , αὐτὸν δὲ συμπράξειν ἅπαντα .
τούτοις ἐπείσθησαν ἀμφότεροι , καὶ φθάνειν ἀλλήλους νομίζοντες ὁ μὲν τῷ Τηριβάζῳ συνέπεμψε πρέσβεις , ὁ δὲ τῷ παιδὶ τοῦ Τηριβάζου 0 1 .
διατριβῆς δὲ γενομένης ὑποψίαι καὶ διαβολαὶ κατὰ τοῦ Τηριβάζου τῷ Ἀρτοξέρξῃ προσέπιπτον αὐτὸς δὲ δυσθύμως εἶχε καὶ μετενόει πιστεύσας τῷ Τηριβάζῳ , καὶ τοῖς φθονοῦσιν ἐγκαλεῖν παρεῖχεν .
ἐπεὶ δὲ ἧκεν ὁ Τηρίβαζος , ἧκε δὲ καὶ ὁ υἱὸς αὐτοῦ τοὺς Καδουσίους ἄγοντες , ἐγένοντο δὲ σπονδαὶ πρὸς ἀμφοτέρους καὶ εἰρήνη , μέγας ὢν ὁ Τηρίβαζος ἤδη καὶ λαμπρὸς ἀνεζεύγνυε μετὰ τοῦ βασιλέως , ἐπιδεικνυμένου πᾶσαν τήν δειλίαν καὶ τήν μαλακίαν οὐ τρυφῆς καὶ πολυτελείας , ὥσπερ οἱ πολλοὶ νομίζουσιν , ἔκγονον οὖσαν , ἀλλὰ μοχθηρᾶς φύσεως καὶ ἀγεννοῦς καὶ δόξαις πονηραῖς ἑπομένης .
οὔ τε γὰρ χρυσὸς οὔ τε κάνδυς οὔ τε ὁ τῶν μυρίων καὶ δισχιλίων ταλάντων περικείμενος ἀεὶ τῷ βασιλέως σώματι κόσμος ἐκεῖνον ἀπεκώλυε πονεῖν καὶ ταλαιπωρεῖν , ὥσπερ οἱ τυχόντες , ἀλλὰ τήν τε φαρέτραν ἐνημμένος καὶ τήν πέλτην φέρων αὐτὸς ἐβάδιζε πρῶτος ὁδοὺς ὀρεινὰς καὶ προσάντεις , ἀπολιπὼν τὸν ἵππον , ὥστε τοὺς ἄλλους πτεροῦσθαι καὶ συνεπικουφίζεσθαι τήν ἐκείνου προθυμίαν καὶ ῥώμην ὁρῶντας 0 ·
καὶ γὰρ διακοσίων καὶ πλειόνων σταδίων κατήνυεν ἡμέρας ἑκάστης πορείαν .
ἐπεὶ δὲ εἰς σταθμὸν κατέβη βασιλικόν παραδείσους ἔχοντα θαυμαστοὺς καὶ κεκοσμημένους διαπρεπῶς ἐν τῷ πέριξ ἀδένδρῳ καὶ ψιλῷ χωρίῳ , κρύους ὄντος , ἐπέτρεψε τοῖς στρατιώταις ἐκ τοῦ παραδείσου ξυλίζεσθαι τὰ δένδρα κόπτοντας , μή τε πεύκης μή τε κυπαρίττου φειδομένους .
ὀκνούντων δὲ καὶ φειδομένων διὰ τὰ κάλλη καὶ τὰ μεγέθη , λαβὼν πέλεκυν αὐτὸς ὅπερ ἦν μέγιστον καὶ κάλλιστον τῶν φυτῶν ἔκοψεν .
ἐκ δὲ τούτου ξυλιζόμενοι καὶ πολλὰ πυρὰ ποιοῦντες εὐμαρῶς ἐνυκτέρευσαν .
οὐ μὴν ἀλλὰ πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς ἀποβαλὼν ἄνδρας , ἵππους δὲ ὁμοῦ τι πάντας ἐπανῆλθε .
καὶ δόξας καταφρονεῖσθαι διὰ τὴν ἀτυχίαν καὶ τὴν ἀπότευξιν τῆς στρατείας , ἐν ὑποψίαις εἶχε τοὺς πρώτους ·
καὶ πολλοὺς μὲν ἀνῄρει δι ὀργήν , πλείονας δὲ φοβούμενος , ἡ γὰρ δειλία φονικώτατόν ἐστιν ἐν ταῖς τυραννίσιν , ἵλεων δὲ καὶ πρᾶον καὶ ἀνύποπτον ἡ θαρραλεότης 0 1 .
διὸ καὶ τῶν θηρίων τὰ ἀτιθάσευτα καὶ δυσεξημέρωτα ψοφοδεῆ καὶ δειλά , τὰ δὲ γενναῖα πιστεύοντα μᾶλλον διὰ τὸ θαρρεῖν οὐ φεύγει τὰς φιλοφροσύνας 0 .
ὁ δὲ Ἀρτοξέρξης ἤδη πρεσβύτερος ὢν ᾐσθάνετο τοὺς υἱοὺς ἀγῶνα περὶ τῆς βασιλείας ἐν τοῖς φίλοις καὶ τοῖς δυνατοῖς ἔχοντας , οἱ μὲν γὰρ εὐγνώμονες ἠξίουν , ὡς ἔλαβεν αὐτός , οὕτως ἀπολιπεῖν πρεσβεῖα Δαρείῳ τὴν ἀρχήν , ὁ δὲ νεώτατος Ὦχος ὀξὺς ὢν καὶ βίαιος εἶχε μὲν καὶ τῶν περὶ τὸ βασίλειον οὐκ ὀλίγους σπουδαστάς , ἤλπιζε δὲ μάλιστα κατεργάσεσθαι τὸν πατέρα διὰ τῆς Ἀτόσσης .
ἐκείνην γὰρ ἐθεράπευεν ὡς γαμησομένην καὶ συμβασιλεύσουσαν αὐτῷ μετὰ τὴν τοῦ πατρὸς τελευτήν .
ἦν δὲ λόγος ὅτι καὶ ζῶντος ἐλάνθανεν αὐτῇ πλησιάζων , ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἠγνόησεν ὁ Ἀρτοξέρξης ·
ταχὺ δὲ βουλόμενος ἐκκροῦσαι τῆς ἐλπίδος τὸν Ὦχον , ὅπως μὴ τὰ αὐτὰ Κύρῳ τολμήσαντος αὐτοῦ πόλεμοι καὶ ἀγῶνες αὖθις καταλάβωσι τὴν βασιλείαν , ἀνέδειξε τὸν Δαρεῖον βασιλέα πεντηκοστὸν ἔτος γεγονότα , καὶ τὴν καλουμένην κίταριν ὀρθὴν φέρειν ἔδωκε .
νόμου δὲ ὄντος ἐν Πέρσαις δωρεὰν αἰτεῖν τὸν ἀναδειχθέντα καὶ διδόναι τὸν ἀναδείξαντα πᾶν τὸ αἰτηθὲν , ἄνπερ ᾖ δυνατόν , ᾔτησεν Ἀσπασίαν ὁ Δαρεῖος τὴν μάλιστα σπουδασθεῖσαν ὑπὸ Κύρου , τότε δὲ τῷ βασιλεῖ παλλακευομένην .
ἦν δὲ Φωκαῒς τὸ γένος ἀπ Ἰωνίας , ἐλευθέρων γονέων καὶ τεθραμμένη κοσμίως .
ἐπεὶ δὲ Κύρου δειπνοῦντος εἰσήχθη μεθ ἑτέρων γυναικῶν , αἱ μὲν ἄλλαι παρακαθεζόμεναι προσπαίζοντος αὐτοῦ καὶ ·
ἁπτομένου καὶ σκώπτοντος οὐκ ἀηδῶς ἐνεδέχοντο τὰς φιλοφροσύνας , ἐκείνη δὲ παρὰ τὴν κλίνην εἱστήκει σιωπῇ καὶ Κύρου καλοῦντος οὐχ ὑπήκουε βουλομένων δὲ προσάγειν τῶν κατευναστῶν , οἰμώξεται μέντοι τούτων , εἶπεν , ὃς ἂν ἐμοὶ προσαγάγῃ τὰς χεῖρας ἔδοξεν οὖν ἄχαρις τοῖς παροῦσιν εἶναι καὶ ἄγροικος .
ὁ δὲ Κῦρος ἡσθεὶς ἐγέλασε , καὶ εἶπε πρὸς τὸν ἀγαγόντα τὰς γυναῖκας , ἆρα ἤδη συνορᾷς ὅτι μοι μόνην ταύτην ἐλευθέραν καὶ ἀδιάφθορον ἥκεις κομίζων ;
ἐκ δὲ τούτου προσεῖχεν ἀρξάμενος αὐτῇ , καὶ μάλιστα πασῶν ἔστερξε καὶ σοφὴν προσηγόρευσεν .
ἑάλω δὲ Κύρου πεσόντος ἐν τῇ μάχῃ καὶ διαρπαζομένου τοῦ στρατοπέδου .
ταύτην ὁ Δαρεῖος αἰτήσας ἠνίασε τὸν ·
πατέρα 0 ·
δύσζηλα γὰρ τὰ βαρβαρικὰ δεινῶς περὶ τὸ ἀκόλαστον , ὥστε μὴ μόνον τὸν προσελθόντα καὶ θιγόντα παλλακῆς βασιλέως , ἀλλὰ καὶ τὸν ἐν πορείᾳ προεξελθόντα καὶ διεξελάσαντα τὰς ἁμάξας ἐφ αἷς κομίζονται , θανάτῳ κολάζεσθαι 0 .
καίτοι τὴν μὲν Ἄτοσσαν εἶχεν ἔρωτι ποιησάμενος γυναῖκα παρὰ τὸν νόμον , ἑξήκοντα δὲ καὶ τριακόσιαι παρετρέφοντο κάλλει διαφέρουσαι παλλακίδες , οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αἰτηθεὶς ἐκείνην ἐλευθέραν ἔφησεν εἶναι καὶ λαμβάνειν ἐκέλευσε βουλομένην , ἄκουσαν δὲ μὴ βιάζεσθαι .
μεταπεμφθείσης δὲ τῆς Ἀσπασίας καὶ παρ ἐλπίδας τοῦ βασιλέως ἑλομένης τὸν Δαρεῖον , ἔδωκε μὲν ὑπ ἀνάλκης τοῦ νόμου , δοὺς δὲ ὀλίγον ὕστερον ἀφείλετο .
τῆς γὰρ Ἀρτέμιδος τῆς ἐν Ἐκβατάνοις , ἣν Ἀναῗτιν καλοῦσιν , ἱέρειαν ἀνέδειξεν αὐτήν , ὅπως ἁγνὴ διάγῃ τὸν ἐπίλοιπον βίον , οἰόμενος οὐ χαλεπήν , ἀλλὰ καὶ μετρίαν τινὰ καὶ παιδιᾷ μεμιγμένην ταύτην λήψεσθαι δίκην παρὰ τοῦ παιδός .
ὁ δ ἤνεγκεν οὐ μετρίως , εἴ τ ἔρωτι τῆς Ἀσπασίας περιπαθὴς γεγονώς , εἴ τε ὑβρίσθαι καὶ κεχλευάσθαι νομίζων ὑπὸ τοῦ πατρός 0 .
αἰσθόμενος δ αὐτὸν οὕτως ἔχοντα Τηρίβαζος ἔτι μᾶλλον ἐξετράχυνεν , ἐν τοῖς ἐκείνου συνιδὼν τὰ καθ αὑτόν , ἦν δὲ τοιαῦτα , πλειόνων οὐσῶν βασιλεῖ θυγατέρων ὡμολόγησε Φαρναβάζῳ μὲν Ἀπάμαν δώσειν γυναῖκα , Ῥοδογούνην δὲ Ὀρόντῃ , Τηριβάζῳ δὲ Ἄμηστριν 0 .
καὶ τοῖς μὲν ἄλλοις ἔδωκε , Τηρίβαζον δὲ ἐψεύσατο γήμας αὐτὸς τὴν Ἄμηστριν , ἀντ ἐκείνης δὲ τῷ Τηριβάζῳ τὴν νεωτάτην Ἄτοσσαν ἐνεγύησεν .
ἐπεὶ δὲ καὶ ταύτην ἐρασθεὶς ἔγημεν , ὡς εἴρηται , παντάπασι δυσμενῶς πρὸς αὐτὸν ὁ Τηρίβαζος ἔσχεν , οὐ δὲ ἄλλως στάσιμος ὢν τὸ ἦθος , ἀλλ ἀνώμαλος καὶ παράφορος .
διὸ καὶ νῦν μὲν εὐημερῶν ὅμοια τοῖς πρώτοις , νῦν δὲ προσκρούων καὶ σκορακιζόμενος οὐδεμίαν ἔφερεν ἐμμελῶς μεταβολήν , ἀλλὰ καὶ τιμώμενος ἦν ἐπαχθὴς ὑπὸ χαυνότητος , καὶ τὸ κολουόμενον οὐ ταπεινὸν οὐ δὲ ἡσυχαῖον , ἀλλὰ τραχὺ καὶ ἀγέρωχον εἶχε .
πῦρ οὖν ἐπὶ πῦρ ἐγένετο τῷ νεανίσκῳ προσκείμενος ὁ Τηρίβαζος ἀεὶ καὶ λέγων ὡς οὐδὲν ὀνίνησιν ἡ κίταρις ἑστῶσα περὶ τῇ κεφαλῇ τοὺς ὑφ αὑτῶν μὴ ζητοῦντας ὀρθοῦσθαι τοῖς πράγμασι , κ ἀκεῖνον ἀβέλτερα φρονεῖν , εἰ , τοῦ μὲν ἀδελφοῦ διὰ τῆς γυναικωνίτιδος ἐνδυομένου τοῖς πράγμασι , τοῦ δὲ πατρὸς οὕτως ἔμπληκτον ἦθος καὶ ἀβέβαιον ἔχοντος , οἴεται βέβαιον αὐτῷ τὴν διαδοχὴν ὑπάρχειν 0 .
ὁ γὰρ Ἑλληνικοῦ χάριν γυναίου τὸν ἄψευστον ἐν Πέρσαις ψευσάμενος νόμον οὐ δή που πιστός ἐστι τὰς περὶ τῶν μεγίστων ὁμολογίας ἐμπεδώσειν .
οὐ τ αὐτὸ δ εἶναι τὸ μὴ τυχεῖν Ὤχῳ κ ἀκείνῳ τὸ στέρεσθαι τῆς βασιλείας ·
ὦχον μὲν γὰρ οὐδένα κωλύσειν ἰδιώτην βιοῦν μακαρίως , ἐκείνῳ δ ἀποδεδειγμένῳ βασιλεῖ βασιλεύειν ἀνάγκην ἢ μη δὲ ζῆν εἶναι 0 .
καθόλου μὲν οὖν ἴσως , τὸ Σοφόκλειον , ταχεῖα πειθὼ τῶν κακῶν ὁδοιπορεῖ ·
λεία γάρ τις ἡ πορεία καὶ κατάντης ἐπὶ τὸ βουλόμενον 0 .
βούλονται δὲ οἱ πλεῖστοι τὰ φαῦλα δι ἀπειρίαν τῶν καλῶν καὶ ἄγνοιαν ·
οὐ μὴν ἀλλὰ τὸ μέγεθος τὸ τῆς ἀρχῆς καὶ τὸ πρὸς τὸν Ὦχον τοῦ Δαρείου δέος ὑπόθεσιν τῷ Τηριβάζῳ παρεῖχε ·
κυπρογένεια δ οὐ πάμπαν ἀναίτιος , ἡ τῆς Ἀσπασίας ἀφαίρεσις 0 .
ἐπέδωκεν οὖν ἑαυτὸν τῷ Τηριβάζῳ ·
καὶ πολλῶν ἤδη συνισταμένων , εὐνοῦχος ἐδήλωσε τῷ βασιλεῖ τὴν ἐπιβουλὴν καὶ τὸν τρόπον , εἰδὼς ἀκριβῶς ὅτι νυκτὸς ἐγνώκασιν ἐν τῷ θαλάμῳ κατακείμενον ἀναιρεῖν αὐτὸν ἐπεισελθόντες .
ἀκούσαντι δὲ τῷ Ἀρτοξέρξῃ καὶ τὸ παριδεῖν κίνδυνον τηλικοῦτον , ἀμελήσαντα τῆς διαβολῆς , δεινὸν ἐδόκει , καὶ τὸ πιστεῦσαι μηδενὸς ἐλέγχου γενομένου δεινότερον 0 .
οὕτως οὖν ἐποίει ·
τὸν μὲν εὐνοῦχον ἐκείνοις ἐκέλευσε παρεῖναι καὶ παρακολουθεῖν , .
αὐτὸς δὲ τοῦ θαλάμου τὸν ὄπισθεν τῆς κλίνης τοῖχον ἐκκόψας καὶ θυρώσας κατεκάλυψεν αὐλαίᾳ τὰς θύρας , ἐνστάσης δὲ τῆς ὥρας καὶ φράσαντος τοῦ εὐνούχου τὸν καιρόν , ἐπὶ τῆς κλίνης ὑπέμεινε καὶ οὐκ ἐξανέστη πρότερον ἢ τῶν ἐπ αὐτὸν ἐρχομένων τὰ πρόσωπα κατιδεῖν καὶ γνωρίσαι σαφῶς ἕκαστον .
ὡς δὲ εἶδεν ἐσπασμένους τὰ ἐγχειρίδια καὶ προσφερομένους , ταχὺ τὴν αὐλαίαν ὑπολαβὼν ἀνεχώρησεν εἰς τὸ ἐντὸς οἴκημα καὶ τὰς θύρας ἐπήρραξε κράζων .
ὀφθέντες οὖν οἱ σφαγεῖς ὑπ αὐτοῦ , πράξαντες δὲ μηθέν , ἀπεχώρουν φυγῇ διὰ θυρῶν , καὶ τοὺς περὶ τὸν Τηρίβαζον ἐκέλευον ἀποχωρεῖν ὡς φανεροὺς γεγονότας .
οἱ μὲν οὖν ἄλλοι διαλυθέντες ἔφυγον ὁ δὲ Τηρίβαζος συλλαμβανόμενος πολλοὺς ἀπέκτεινε τῶν βασιλέως δορυφόρων καὶ μόγις ἀκοντίῳ πληγεὶς πόρρωθεν ἔπεσε , τῷ δὲ Δαρείῳ μετὰ τῶν τέκνων ἀναχθέντι καθίσας τοὺς βασιλείους δικαστάς , οὐ παρὼν αὐτός , ἀλλ ἑτέρων κατηγορησάντων , ἐκέλευσεν ὑπηρέτας τὴν ἑκάστου γραψαμένους ἀπόφασιν ὡς αὐτὸν ἐπανενεγκεῖν .
ἀποφηναμένων δὲ πάντων ὁμοίως καὶ καταγνόντων τοῦ Δαρείου θάνατον , οἱ μὲν ὑπηρέται συλλαβόντες αὐτὸν εἰς οἴκημα πλησίον ἀπήγαγον , ὁ δὲ δήμιος κληθεὶς ἧκε μὲν ξυρὸν ἔχων , ᾧ τὰς κεφαλὰς ἀποτέμνουσι τῶν κολαζομένων , ἰδὼν δὲ τὸν Δαρεῖον ἐξεπλάγη καὶ ἀνεχώρει πρὸς τὰς θύρας ἀποβλέπων , ὡς ;
οὐ δυνησόμενος οὐ δὲ τολμήσων αὐτόχειρ γενέσθαι βασιλέως 0 .
ἔξωθεν δὲ τῶν δικαστῶν ἀπειλούντων καὶ διακελευομένων ἀναστρέψας καὶ τῇ ἑτέρᾳ χειρὶ δραξάμενος τῆς κόμης αὐτοῦ καὶ καταγαγών ἀπέτεμε τῷ ξυρῷ τὸν τράχηλον .
ἔνιοι δέ φασι τὴν κρίσιν γενέσθαι βασιλέως αὐτοῦ παρόντος , τὸν δὲ Δαρεῖον , ὡς κατελαμβάνετο τοῖς ἐλέγχοις , ἐπὶ στόμα πεσόντα δεῖσθαι καὶ ἱκετεύειν ·
τὸν δὲ ὑπ ὀργῆς ἀναστάντα καὶ σπασάμενον τὸν ἀκινάκην τύπτειν ἕως ἀπέκτεινεν εἶτα εἰς τὴν αὐλὴν προελθόντα τὸν Ἥλιον προσκυνῆσαι καὶ εἰπεῖν εὐφραίνεσθε ἀπιόντες , ὦ Πέρσαι , καὶ λέγετε τοῖς ἄλλοις ὅτι τοῖς ἄθεσμα καὶ παράνομα διανοηθεῖσιν ὁ μέγας Ὠρομάζης δίκην ἐπιτέθεικεν .
ἡ μὲν οὖν ἐπιβουλὴ τοιοῦτον ἔσχε τέλος , ὁ δὲ Ὦχος ἤδη μὲν ἦν ταῖς ἐλπίσι λαμπρός ὑπὸ τῆς Ἀτόσσης ἐπαιρόμενος , ἔτι δὲ ἐφοβεῖτο τῶν μὲν γνησίων τὸν ὑπόλοιπον Ἀριάσπην , τῶν δὲ νόθων Ἀρσάμην 0 .
ὁ μὲν γὰρ Ἀριάσπης οὐ διὰ τὸ πρεσβύτερος εἶναι τοῦ Ὤχου , πρᾶος δὲ καὶ ἁπλοῦς καὶ φιλάνθρωπος , ἠξιοῦτο βασιλεύειν ὑπὸ τῶν Περσῶν ὁ δὲ Ἀρσάμης καὶ νοῦν ἔχειν ἐδόκει καὶ μάλιστα τῷ πατρὶ προσφιλὴς ὢν οὐκ ἐλάνθανε τὸν Ὦχον .
ἐπιβουλεύων οὖν ἀμφοτέροις καὶ δολερὸς ὢν ὁμοῦ καὶ φονικός ἐχρήσατο τῇ μὲν ὠμότητι τῆς φύσεως πρὸς τὸν Ἀρσάμην , τῇ δὲ κακουργίᾳ καὶ δεινότητι πρὸς τὸν Ἀριάσπην 0 .
ὑπέπεμψε γὰρ πρὸς αὐτὸν εὐνούχους καὶ φίλους βασιλέως ἀπειλάς τινας ἀεὶ καὶ λόγους φοβεροὺς ἀπαγγέλλοντας , ὡς τοῦ πατρὸς ἐγνωκότος ἀποκτιννύειν αὐτὸν ὠμῶς καὶ ἐφυβρίστως .
οἱ δὲ ταῦτα καθ ἡμέραν ἐκφέρειν δοκοῦντες ὡς ἀπόρρητα , καὶ τὰ μὲν μέλλειν , τὰ δὲ ὅσον οὔπω πράσσειν βασιλέα λέγοντες , οὕτως ἐξέπληξαν τὸν ἄνθρωπον καὶ τοσαύτην ἐνέβαλον πτοίαν αὐτῷ καὶ ταραχὴν καὶ δυσθυμίαν εἰς τοὺς λογισμούς , ὥστε φάρμακον σκευάσαντα τῶν θανασίμων καὶ πιόντα τοῦ ζῆν ἀπαλλαγῆναι .
πυθόμενος δὲ ὁ βασιλεὺς τὸν τρόπον τῆς τελευτῆς , ἐκεῖνον μὲν ἀπέκλαυσε , τὴν δ αἰτίαν ὑπώπτευεν .
ἐλέγχειν δὲ καὶ ζητεῖν ἐξαδυνατῶν διὰ γῆρας ἔτι μᾶλλον ἠσπάζετο τὸν Ἀρσάμην , καὶ δῆλος ἦν μάλιστα πιστεύων ἐκείνῳ καὶ παρρησιαζόμενος .
ὅθεν οἱ περὶ τὸν Ὦχον οὐκ ἀνεβάλοντο τὴν πρᾶξιν , ἀλλ Ἀρπάτην υἱὸν Τηριβάζου παρασκευάσαντες ἀπέκτειναν δι ἐκείνου τὸν ἄνθρωπον .
ἦν μὲν οὖν ἐπὶ ῥοπῆς μικρᾶς ὁ Ἀρτοξέρξης διὰ τὸ γῆρας ἤδη τότε ·
προσπεσόντος δὲ αὐτῷ τοῦ περὶ τὸν Ἀρσάμην πάθους οὐ δὲ ὀλίγον ἀντέσχεν , ἀλλ εὐθὺς ὑπὸ λύπης καὶ δυσθυμίας ἀπεσβέσθη , βιώσας μὲν ἐνενήκοντα καὶ τέσσαρα ἔτη , βασιλεύσας δὲ δύο καὶ ἑξήκοντα , δόξας δὲ πρᾶος εἶναι καὶ φιλυπήκοος οὐχ ἥκιστα διὰ τὸν υἱὸν Ὦχον ὠμότητι καὶ μιαιφονίᾳ πάντας ὑπερβαλόμενον .
ὁ μὲν Ἀθηναῖος Ἰφικράτης τὸν μισθοφόρον ἠξίου στρατιώτην καὶ φιλόπλουτον εἶναι καὶ φιλήδονον , ὅπως ταῖς ἐπιθυμίαις χορηγίαν ἐπιζητῶν ἀγωνίζηται παραβολώτερον , οἱ δὲ πλεῖστοι , καθάπερ ἐρρωμένον σῶμα , τὸ στρατιωτικὸν ἀξιοῦσιν ἰδίᾳ μηδέποτε χρώμενον ὁρμῇ συγκινεῖσθαι τῇ τοῦ στρατηγοῦ 0 .
διὸ καὶ Παῦλον Αἰμίλιον λέγουσι τὴν ἐν Μακεδονίᾳ δύναμιν παραλαβόντα λαλιᾶς καὶ περιεργίας , οἷον διαστρατηγοῦσαν , ἀνάπλεων , παρεγγυῆσαι τὴν χεῖρα ποιεῖν ἑτοίμην καὶ τὴν μάχαιραν ὀξεῖαν ἕκαστον , αὐτῷ δὲ τῶν ἄλλων μελήσειν .
ὁ δὲ Πλάτων οὐδὲν ἔργον ὁρῶν ἄρχοντος ἀγαθοῦ καὶ στρατηγοῦ στρατιᾶς μὴ σωφρονούσης μη δὲ ὁμοπαθούσης , ἀλλὰ τὴν πειθαρχικὴν ἀρετὴν ὁμοίως τῇ βασιλικῇ νομίζων φύσεως γενναίας καὶ τροφῆς φιλοσόφου δεῖσθαι , μάλιστα τῷ πρᾴῳ καὶ φιλανθρώπῳ τὸ θυμοειδὲς καὶ δραστήριον ἐμμελῶς ἀνακεραννυμένης , ἄλλα τε πάθη πολλὰ καὶ τὰ Ῥωμαίοις συμπεσόντα μετὰ τὴν Νέρωνος τελευτὴν ἔχει μαρτύρια καὶ παραδείγματα τοῦ μηδὲν εἶναι φοβερώτερον ἀπαιδεύτοις χρωμένης καὶ ἀλόγοις ὁρμαῖς ἐν ἡγεμονίᾳ στρατιωτικῆς δυνάμεως .