Ericu950/Stoicheia-meter-silver huggingface dataset:
καίτοι πολλὰ μέν Ἡσίοδος πρὸς δικαιοσύνην ἅμα καὶ οἰκονομίαν παρακαλῶν ἡμᾶς εἴρηκε καὶ τὴν ἀργίαν ὡς ἀδικίας ἀρχὴν λελοιδόρηκεν , εὖ δὲ καὶ Ὁμήρῳ πεποίηται ·
ἔργον δέ μοι οὐ φίλον ἦεν οὐ δ οἰκωφελίη , ἥ τε τρέφει ἀγλαά τέκνα , ἀλλά μοι αἰεὶ νῆες ἐπήρετμοι φίλαι ἦσαν καὶ πόλεμοι καὶ ἄκοντες ἐύξεστοι καὶ ὀϊστοί ·
ὡς τοὺς αὐτοὺς ἀμελοῦντας οἰκίας καὶ ποριζομένους ἐξ ἀδικίας 0 .
οὐ γὰρ , ὡς τ οὔλαιον οἱ ἰατροί φασι τοῦ σώματος εἶναι τοῖς μέν ἐκτὸς ὠφελιμώτατον , τοῖς δ ἐντὸς βλαβερώτατον , οὕτως ὁ δίκαιος ἑτέροις μέν ἐστι χρήσιμος , αὑτοῦ δὲ καὶ τῶν ἰδίων ἀκηδής , ἀλλ ἔοικε ταύτῃ πεπηρῶσθαι τῷ Ἀριστείδῃ τὸ πολιτικόν , εἴπερ , ὡς οἱ πλεῖστοι λέγουσιν , οὐ δὲ προῖκα τοῖς θυγατρίοις οὐ δὲ ταφὴν αὐτῷ καταλιπέσθαι πρ οὐνόησεν 0 1 .
ὅθεν ὁ μὲν Κάτωνος οἶκος ἄχρι γένους τετάρτου στρατηγοὺς καὶ ὑπάτους τῇ Ῥώμῃ παρεῖχε ·
καὶ γὰρ υἱωνοὶ καὶ τούτων ἔτι παῖδες ἦρξαν ἀρχὰς τὰς μεγίστας ·
τῆς δ Ἀριστείδου τοῦ πρωτεύσαντος Ἑλλήνων γενεᾶς ἡ πολλὴ καὶ ἄπορος πενίᾳ τοὺς μέν εἰς ἀγυρτικοὺς κατέβαλε πίνακας , τοὺς δὲ δημοσίῳ τὰς χεῖρας ἐράνῳ δι ἔνδειαν ὑπέχειν ἠνάγκασεν , οὐδενὶ δὲ λαμπρὸν οὐδέν οὐ δ ἄξιον ἐκείνου τοῦ ἀνδρὸς φρονῆσαι παρέσχεν .
ἢ τοῦτο πρῶτον ἀμφιλογίαν ἔχει ;
πενία γὰρ αἰσχρὸν οὐδαμοῦ μὲν δι αὑτήν , ἀλλ ὅπου δεῖγμα ῥᾳθυμίας ἐστίν , ἀκρασίας , πολυτελείας , ἀλογιστίας , ἀνδρὶ δὲ σώφρονι καὶ φιλοπόνῳ καὶ δικαίῳ καὶ ἀνδρείῳ καὶ δημοσιεύοντι ταῖς ἀρεταῖς άπάσαις συνοῦσα μεγαλοψυχίας ἐστὶ καὶ μεγαλοφροσύνης σημεῖον .
οὐ γὰρ ἔστι πράττειν μεγάλα φροντίζοντα μικρῶν , οὐ δὲ πολλοῖς δεομένοις βοηθεῖν πολλῶν αὐτὸν δεόμενον .
μέγα δ εἰς πολιτείαν ἐφόδιον οὐχὶ πλοῦτος , ἀλλ αὐτάρκεια , τῷ μηδενὸς ἰδίᾳ τῶν περιττῶν δεῖσθαι πρὸς οὐδεμίαν ἀσχολίαν ἄγουσα τῶν δημοσίων , ἀπροσδεὴς μὲν γὰρ ἁπλῶς ὁ θεὸς , ἀνθρωπίνης δ ἀρετῆς , ᾧ συνάγεται πρὸς τὸ ἐλάχιστον ἡ χρείᾳ , τοῦτο τελειότατον καὶ θειότατον 0 1 .
ὡς γὰρ σῶμα τὸ καλῶς πρὸς εὐεξίαν κεκραμένον οὔ τ ἐσθῆτος οὔ τε τροφῆς δεῖται περιττῆς , οὕτω καὶ βίος καὶ οἶκος ὑγιαίνων ἀπὸ τῶν τυχόντων διοικεῖται .
δεῖ δὲ τῇ χρείᾳ σύμμετρον ἔχειν τὴν κτῆσιν ·
ὡς ὅ γε πολλὰ συνάγων , ὀλίγοις δὲ χρώμενος οὐκ ἔστιν αὐτάρκης , ἀλλ εἴ τε μὴ δεῖται , τῆς παρασκευῆς ὧν οὐκ ὀρέγεται μάταιος , εἴ τ ὀρέγεται , μικρολογίᾳ κολούων τὴν ἀπόλαυσιν ἄθλιος 0 1 .
αὐτοῦ γέ τοι Κάτωνος ἡδέως ἂν πυθοίμην ·
εἰ μὲν ἀπολαυστὸν ὁ πλοῦτός ἐστι , τί σεμνύνῃ τῷ πολλὰ κεκτημένος ἀρκεῖσθαι μετρίοις ;
εἰ δὲ λαμπρόν ἐστιν , ὥσπερ ἐστίν , ἄρτῳ τε χρῆσθαι τῷ προστυχόντι καὶ πίνειν οἷον ἐργάται πίνουσι καὶ θεράποντες οἶνον καὶ πορφύρας μὴ δεηθῆναι μη δὲ οἰκίας κεκονιαμένης , οὐδὲν οὔ τ Ἀριστείδης οὔ τ Ἐπαμεινώνδας οὔ τε Μάνιος Κούριος οὔ τε Γάιος Φαβρίκιος ἐνέλιπον τοῦ προσήκοντος , χαίρειν ἐάσαντες τὴν κτῆσιν ὧν τὴν χρῆσιν ἀπεδοκίμαζον 0 1 2 .
οὐ γὰρ ἦν ἀναγκαῖον ἀνθρώπῳ γογγυλίδας ἥδιστον ὄψον πεποιημένῳ καὶ δι αὑτοῦ ταύτας ἕψοντι , ματτούσης ἅμα τῆς γυναικὸς ἄλφιτα , τοσαῦτα περὶ ἀσσαρίου θρυλεῖν καὶ γράφειν ἀφ ἧς ἄν τις ἐργασίας τάχιστα πλούσιος γένοιτο , μέγα γὰρ τὸ εὐτελὲς καὶ αὔταρκες , ὅτι τῆς ἐπιθυμίας ἅμα καὶ τῆς φροντίδος ἀπαλλάττει τῶν περιττῶν 0 .
διὸ καὶ τοῦτό φασιν ἐν τῇ Καλλίου δίκῃ τὸν Ἀριστείδην εἰπεῖν , ὡς αἰσχύνεσθαι πενίαν προσήκει τοῖς ἀκουσίως πενομένοις , τοῖς δ , ὥσπερ αὐτὸς , ἑκουσίως , ἐγκαλλωπίζεσθαι 0 1 .
γελοῖον γὰρ οἴεσθαι ῥᾳθυμίας εἶναι τὴν Ἀριστείδου πενίαν , ᾧ παρῆν αἰσχρὸν εἰργασμένῳ μηδέν , ἀλλ ἕνα σκυλεύσαντι βάρβαρον ἢ μίαν σκηνὴν καταλαβόντι πλουσίῳ γενέσθαι , ταῦτα μὲν οὖν περὶ τούτων 0 .
στρατηγίαι δὲ αἱ μὲν Κάτωνος οὐδὲν ὡς μεγάλοις πράγμασι μέγα προσέθηκαν , ἐν δὲ ταῖς Ἀριστείδου τὰ κάλλιστα καὶ λαμπρότατα καὶ πρῶτα τῶν Ἑλληνικῶν ἔργων ἐστίν , ὁ Μαραθών , ἡ Σαλαμίς , αἱ Πλαταιαί .
καὶ οὐκ ἄξιον δήπου παραβαλεῖν τῷ Ξέρξῃ τὸν Ἀντίοχον καὶ τὰ περιαιρεθέντα τῶν Ἰβηρικῶν πόλεων τείχη ταῖς τοσαύταις μὲν ἐν γῇ , τοσαύταις δ ἐν θαλάσσῃ πεσούσαις μυριάσιν 0 ·
ἐν οἷς Ἀριστείδης ἔργῳ μὲν οὐδενὸς ἐλείπετο , δόξης δὲ καὶ στεφάνων , ὥσπερ ἀμέλει πλούτου καὶ χρημάτων , ὑφήκατο τοῖς μᾶλλον δεομένοις , ὅτι καὶ πάντων τούτων διέφερεν 0 ·
ἐγὼ δ οὐ μέμφομαι μὲν Κάτωνος τὸ μεγαλύνειν ἀεί καὶ πρῶτον ἑαυτὸν ἁπάντων τίθεσθαι ·
καίτοι φησὶν ἔν τινι λόγῳ τὸ ἐπαινεῖν αὑτὸν ὥσπερ τὸ λοιδορεῖν ἄτοπον εἶναι 0 ·
τελειότερος δέ μοι δοκεῖ πρὸς ἀρετὴν τοῦ πολλάκις ἑαυτὸν ἐγκωμιάζοντος ὁ μη δ ἑτέρων τοῦτο ποιούντων δεόμενος .
τὸ γὰρ ἀφιλότιμον οὐ μικρὸν εἰς πρᾳότητα πολιτικὴν ἐφόδιον , καὶ τ οὐναντίον ἡ φιλοτιμία χαλεπὸν καὶ φθόνου γονιμώτατον , ἧς ὁ μὲν ἀπήλλακτο παντάπασιν , ὁ δὲ καὶ πάνυ πολλῆς μετεῖχεν 0 1 .
ἀριστείδης μέν γε Θεμιστοκλεῖ τὰ μέγιστα συμπράττων καὶ τρόπον τινὰ τὴν στρατηγίαν αὐτοῦ δορυφορῶν ὤρθωσε τὰς Ἀθήνας , Κάτων δ ἀντιπράττων Σκηπίωνι μικροῦ μὲν ἀνέτρεψε καὶ διελυμήνατο τὴν ἐπὶ Καρχηδονίους αὐτοῦ στρατηγίαν , ἐν ᾗ τὸν ἀήττητον Ἀννίβαν καθεῖλε , τέλος δὲ μηχανώμενος ἀεί τινας ὑποψίας καὶ διαβολάς αὐτὸν μὲν ἐξήλασε τῆς πόλεως , τὸν δ ἀδελφὸν αἰσχίστῃ κλοπῆς καταδίκῃ περιέβαλεν .
ἥν τοίνυν πλείστοις ὁ Κάτων κεκόσμηκε καὶ καλλίστοις ἐπαίνοις ἀεὶ σωφροσύνην Ἀριστείδης μὲν ἄθικτον ὡς ἀληθῶς καὶ καθαρὰν ἐτήρησεν , αὐτοῦ δὲ τοῦ Κάτωνος ὁ παρ ἀξίαν ἅμα καὶ παρ ὥραν γάμος οὐ μικρὰν οὐ δὲ φαύλην εἰς τοῦτο διαβολὴν κατεσκέδασε .
πρεσβύτην γὰρ ἤδη τοσοῦτον ἐνηλίκῳ παιδὶ καὶ γυναικὶ νύμφῃ παιδὸς ἐπιγῆμαι κόρην ὑπηρέτου καὶ δημοσιεύοντος ἐπὶ μισθῷ πατρὸς οὐδαμοῦ καλόν , ἀλλ εἴ τε πρὸς ἡδονὴν ταῦτ ἔπραξεν εἴ τ ὀργῇ διὰ τὴν ἑταίραν ἀμυνόμενος τὸν υἱόν , αἰσχύνην ἔχει καὶ τὸ ἔργον καὶ ἡ πρόφασις 0 1 .
ᾧ δαὐτὸς ἐχρήσατο λόγῳ κατειρωνευόμενος τὸ μειράκιον , οὐκ ἦν ἀληθής , εἰ γὰρ ἐβούλετο παῖδας ἀγαθοὺς ὁμοίως τεκνῶσαι , γάμον ἔδει λαβεῖν γενναῖον ἐξ ἀρχῆς σκεψάμενον , οὐχ ἕως μὲν ἐλάνθανεν ἀνεγγύῳ γυναικὶ καὶ κοινῇ συγκοιμώμενος ἀγαπᾶν , ἐττει δὲ ἐφωράθη ποιήσασθαι πενθερὸν , δν ῥᾷστα πείσειν , οὐχ ᾧ κάλλιστα κηδεύσειν ἔμελλεν .
κλέανδρος ἦν ἐν Μαντινείᾳ γένους τε πρώτου καὶ δυνηθεὶς ἐν τοῖς μάλιστα τῶν πολιτῶν , τύχῃ δὲ χρησάμενος καὶ τὴν ἑαυτοῦ φυγών ἧκεν εἰς Μεγάλην πόλιν οὐχ ἥκιστα διὰ τὸν Φιλοποίμενος πατέρα Κραῦγιν , ἄνδρα πάντων ἕνεκα λαμπρόν , ἰδίᾳ δὲ πρὸς ἐκεῖνον οἰκείως ἔχοντα .
ζῶντος μὲν οὖν αὐτοῦ πάντων ἐτύγχανε , τελευτήσαντος δὲ τὴν ἀμοιβὴν τῆς φιλοξενίας ἀποδιδούς ἔθρεψεν αὐτοῦ τὸν υἱὸν ὀρφανὸν ὄντα , καθάπερ φησὶν Ὅμηρος ὑπὸ τοῦ Φοίνικος τὸν Ἀχιλλέα τραφῆναι , γενναίαν τινὰ καὶ βασιλικὴν τοῦ ἤθους εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς πλάσιν καὶ αὔξησιν λαμβάνοντος , ἤδη δὲ τοῦ Φιλοποίμενος ἀντίπαιδος ὄντος Ἔκδημος καὶ Μεγαλοφάνης οἱ Μεγαλοπολῖται διεδέξαντο τὴν ἐπιμέλειαν , Ἀρκεσιλάῳ συνήθεις ἐν Ἀκαδημείᾳ γεγονότες καὶ φιλοσοφίαν μάλιστα τῶν καθ ἑαυτοὺς ἐπὶ πολιτείαν καὶ πράξεις προαγαγόντες .
οὗτοι καὶ τὴν ἑαυτῶν πατρίδα τυραννίδος ἀπήλλαξαν , τοὺς ἀποκτενοῦντας Ἀριστόδημον κρύφα παρασκευάσαντες , καὶ Νικοκλέα τὸν Σικυωνίων τύραννον Ἀράτῳ συνεξέβαλον , καὶ Κυρηναίοις δεηθεῖσι , τεταραγμένων τῶν κατὰ τὴν πόλιν καὶ νοσούντων , πλεύσαντες εὐνομίαν ἔθεντο καὶ διεκόσμησαν ἄριστα τὴν πόλιν .
αὐτοί γε μὴν ἐν τοῖς ἄλλοις ἔργοις καὶ τὴν Φιλοποίμενος ἐποιοῦντο παίδευσιν , ὡς κοινὸν ὄφελος τῇ Ἑλλάδι τὸν ἄνδρα τοῦτον ὑπὸ φιλοσοφίας ἀπεργασόμενοι .
καὶ γὰρ ὥσπερ ὀψίγονον ἐν γήρᾳ ταῖς τῶν παλαιῶν ἡγεμόνων ἐπιτεκοῦσα τοῦτον ἀρεταῖς ἡ Ἑλλὰς ἠγάπησε διαφερόντως καὶ συνηύξησε τῇ δόξῃ τὴν δύναμιν .
ῥωμαίων δέ τις ἐπαινῶν ἔσχατον αὐτὸν Ἑλλήνων προσεῖπεν , ὡς οὐδένα μέγαν μετὰ τοῦτον ἔτι τῆς Ἑλλάδος ἄνδρα γειναμένης οὐ δὲ αὑτῆς ἄξιον .
ἦν δὲ τὸ μὲν εἶδος οὐκ αἰσχρός , ὡς ἔνιοι νομίζουσιν εἰκόνα γὰρ αὐτοῦ διαμένουσαν ἐν Δελφοῖς ὁρῶμεν ·
τὴν δὲ τῆς ξένης τῆς Μεγαρικῆς ἄγνοιαν συμβῆναι λέγουσι δι εὐκολίαν τινὰ καὶ ἀφέλειαν αὐτοῦ , πυνθανομένη γὰρ ἔρχεσθαι πρὸς αὐτοὺς τὸν στρατηγὸν τῶν Ἀχαιῶν ἐθορυβεῖτο παρασκευάζουσα δεῖπνον , οὐ παρόντος κατὰ τύχην τοῦ ἀνδρός .
ἐν τούτῳ δὲ τοῦ Φιλοποίμενος εἰσελθόντος χλαμύδιον εὐτελὲς ἔχοντος , οἰομένη τινὰ τῶν ὑπηρετῶν εἶναι καὶ πρόδρομον παρεκάλει τῆς διακονίας συνεφάψασθαι .
καὶ ὁ μὲν εὐθὺς ἀπορρίψας τὴν χλαμύδα τῶν ξύλων ἔσχιζεν ὁ δὲ ξένος ἐπεισελθὼν καὶ θεασάμενος , τί τοῦτο , ἔφη , ὦ Φιλοποίμην 0 ;
τί γὰρ ἄλλο , ἔφη δωρίζων ἐκεῖνος , ἢ κακᾶς ὄψεως δίκας δίδωμι 0 ;
τοῦ δὲ ἄλλου σώματος τὴν φύσιν ἐπισκώπτων ὁ Τίτος εἶπεν , ὦ Φιλοποίμην , ὡς καλὰς χεῖρας ἔχεις καὶ σκέλη ·
γαστέρα δ οὐκ ἔχεις ·
ἦν γὰρ ἐκ τῶν μέσων στενώτερος .
τὸ μέντοι σκῶμμα πρὸς τὴν δύναμιν αὐτοῦ μᾶλλον ἐλέχθη , καὶ γὰρ ὁπλίτας ἔχων ἀγαθοὺς καὶ ἱππεῖς χρημάτων πολλάκις οὐκ εὐπόρει .
ταῦτα μὲν οὖν ἐν ταῖς σχολαῖς περὶ τοῦ Φιλοποίμενος λέγεται .
τοῦ δ ἤθους τὸ φιλότιμον οὐκ ἦν παντάπασι φιλονεικίας καθαρὸν οὐ δ ὀργῆς ἀπηλλαγμένον ἀλλὰ καίπερ Ἐπαμεινώνδου βουλόμενος εἶναι μάλιστα ζηλωτής , τὸ δραστήριον καὶ συνετὸν αὐτοῦ καὶ ὑπὸ χρημάτων ἀπαθὲς ἰσχυρῶς ἐμιμεῖτο , τῷ δὲ πρᾴῳ καὶ βαθεῖ καὶ φιλανθρώπῳ παρὰ τὰς πολιτικὰς διαφορὰς ἐμμένειν οὐ δυνάμενος δι ὀργὴν καὶ φιλονεικίαν μᾶλλον ἐδόκει στρατιωτικῆς ἢ πολιτικῆς ἀρετῆς οἰκεῖος εἶναι .
καὶ γὰρ ἐκ παίδων εὐθὺς ἦν φιλοστρατιώτης , καὶ τοῖς πρὸς τοῦτο χρησίμοις μαθήμασιν ὑπήκουε προθύμως , ὁπλομαχεῖν καὶ ἱππεύειν .
ἐπεὶ δὲ καὶ παλαίειν εὐφυῶς ἐδόκει καὶ παρεκάλουν αὐτὸν ἐπὶ τὴν ἄθλησιν ἔνιοι τῶν φίλων καὶ τῶν ἐπιτρόπων , ἠρώτησεν αὐτούς μή τι πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ἄσκησιν ὑπὸ τῆς ἀθλήσεως βλαβήσοιτο .
τῶν δὲ φαμένων , ὅπερ ἦν , ἀθλητικὸν στρατιωτικοῦ σῶμα καὶ βίον διαφέρειν τοῖς πᾶσι , μάλιστα δὲ δίαιταν ἑτέραν καὶ ἄσκησιν εἶναι , τῶν μὲν ὕπνῳ τε πολλῷ καὶ πλησμοναῖς ἐνδελεχέσι καὶ κινήσεσί τεταγμέναις καὶ ἡσυχίαις αὐξόντων τε καὶ διαφυλαττόντων τὴν ἕξιν ὑπὸ πάσης ῥοπῆς καὶ παρεκβάσεως τοῦ συνήθους ἀκροσφαλῆ πρὸς μεταβολὴν οὖσαν , τὰ δὲ πάσης μὲν πλάνης ἔμπειρα καὶ πάσης ἀνωμαλίας προσῆκον εἶναι , μάλιστα δὲ φέρειν ῥᾳδίως μὲν ἔνδειαν εἰθισμένα , ῥᾳδίως δὲ ἀγρυπνίαν , ἀκούσας ὁ Φιλοποίμην οὐ μόνον αὐτὸς ἔφυγε τὸ πρᾶγμα καὶ κατεγέλασεν , ἀλλὰ καὶ στρατηγῶν ὕστερον ἀτιμίαις καὶ προπηλακισμοῖς , ὅσον ἦν ἐπ αὐτῷ , πᾶσαν ἄθλησιν ἐξέβαλεν ὡς τὰ χρησιμώτατα τῶν σωμάτων εἰς τοὺς ἀναγκαίους ἀγῶνας ἄχρηστα ποιοῦσαν .
ἀπαλλαγεὶς δὲ διδασκάλων καὶ παιδαγωγῶν ἐν μὲν ταῖς πολιτικαῖς στρατείαις , ἃς 0 ?
ἐποιοῦντο κλωπείας ἕνεκα καὶ λεηλασίας εἰς τὴν Λακωνικὴν ἐμβάλλοντες , εἴθισεν αὑτὸν πρῶτον μὲν ἐκστρατευόντων , ὕστατον δὲ ἀπερχομένων βαδίζειν .
σχολῆς δὲ οὔσης ἢ κυνηγῶν διεπόνει τὸ σῶμα καὶ κατεσκεύαζε κοῦφον ἅμα καὶ ῥωμαλέον , ἢ γεωργῶν 0 .
ἦν γὰρ ἀγρὸς αὐτῷ καλὸς ἀπὸ σταδίων εἴκοσι τῆς πόλεως , εἰς τοῦτον ἐβάδιζε καθ ἡμέραν μετὰ τὸ ἄριστον ἢ μετὰ τὸ δεῖπνον , καὶ καταβαλὼν ἑαυτὸν ἐπὶ στιβαδίου τοῦ τυχόντος ὥσπερ ἕκαστος τῶν ἐργατῶν ἀνεπαύετο 0 .
πρωῒ δὲ ἀναστὰς καὶ συνεφαψάμενος ἔργου τοῖς ἀμπελουργοῦσιν ἢ βοηλατοῦσιν , αὖθις εἰς πόλιν ἀπῄει καὶ περὶ τὰ δημόσια τοῖς φίλοις καὶ τοῖς ἄρχουσι συνησχολεῖτο .
τὰ μὲν οὖν ἐκ τῶν στρατειῶν προσιόντα κατάνλισκεν εἰς ἵππους καὶ ὅπλα καὶ λύσεις αἰχμαλώτων , τὸν δὲ οἶκον ἀπὸ τῆς γεωργίας αὔξειν ἐπειρᾶτο δικαιοτάτῳ τῶν χρηματισμῶν , οὐ δὲ τοῦτο ποιούμενος πάρεργον , ἀλλὰ καὶ πάνυ προσήκειν ?
οἰόμενος οἰκεῖα κεκτῆσθαι τὸν ἀλλοτρίων ἀφεξόμενον 0 .
ἠκροᾶτο δὲ λόγων καὶ συγγράμμασι φιλοσόφων ἐνετύγχανεν , οὐ πᾶσιν , ἀλλ ἀφ ὧν ἐδόκει πρὸς ἀρετὴν ὠφελεῖσθαι .
καὶ τῶν Ὁμηρικῶν ὅσα τὰς πρὸς ἀνδρείαν ἐγείρειν καὶ παροξύνειν ἐνόμιζε φαντασίας , τούτοις προσεῖχε .
τῶν δ ἄλλων ἀναγνωσμάτων μάλιστα τοῖς Εὐαγγέλου τακτικοῖς ἐνεφύετο καὶ τὰς περὶ Ἀλέξανδρον ἱστορίας κατεῖχε , τοὺς λόγους ἐπὶ τὰ πράγματα καταστρέφειν οἰόμενος , εἰ μὴ σχολῆς ἕνεκα καὶ λαλιᾶς ἀκάρπου περαίνοιντο .
καὶ γὰρ τῶν τακτικῶν θεωρημάτων τὰς ἐπὶ τοῖς πινακίοις διαγραφὰς ἐῶν χαίρειν , ἐπὶ τῶν τόπων αὐτῶν ἐλάμβανεν ἔλεγχον καὶ μελέτην ἐποιεῖτο , χωρίων συγκλινίας καὶ πεδίων ἀποκοπὰς , καὶ ὅσα περὶ ῥείθροις ἢ τάφροις ἢ στενωποῖς πάθη καὶ σχήματα διασπωμένης καὶ πάλιν συστελλομένης φάλαγγος , ἐπισκοπῶν αὐτὸς πρὸς αὑτὸν ἐν ταῖς ὁδοιπορίαις καὶ τοῖς μεθ ἑαυτοῦ προβάλλων 0 .
ἔοικε γὰρ οὗτος ὁ ἀνὴρ περαιτέρω τῆς ἀνάγκης ἐμφιλοκαλῆσαι τοῖς στρατιωτικοῖς , καὶ τὸν πόλεμον ὡς ποικιλωτάτην ὑπόθεσιν τῆς ἀρετῆς ἀσπάσασθαι , καὶ ὅλως καταφρονεῖν τῶν ἀπολειπομένων ὡς ἀπράκτων .
ἤδη δὲ αὐτοῦ τριάκοντα ἔτη γεγονότος Κλεομένης ὁ βασιλεὺς Λακεδαιμονίων νυκτὸς ἐξαίφνης προσπεσὼν τῇ Μεγάλῃ πόλει καὶ τὰς φυλακὰς βιασάμενος ἐντὸς παρῆλθε καὶ τήν ἀγορὰν κατέλαβεν .
ἐκβοηθήσας δὲ Φιλοποίμην τοὺς μὲν πολεμίους οὐ κατίσχυσεν ἐξελάσαι , καίπερ ἐρρωμένως καὶ παραβόλως διαγωνισάμενος , τοὺς δὲ πολίτας τρόπον τινὰ τῆς πόλεως ἐξέκλεψε , προσμαχόμενος τοῖς ἐπιδιώκουσι καὶ τὸν Κλεομένην περισπῶν ἐφ ἑαυτόν , ὡς χαλεπῶς καὶ μόλις ὕστατος ἀπελθεῖν , ἀποβαλὼν τὸν ἵππον καὶ τραυματίας γενόμενος .
ἐπεὶ δὲ προσέπεμψεν αὐτοῖς ὁ Κλεομένης εἰς Μεσσήνην ἀπελθοῦσι τήν τε πόλιν μετὰ τῶν χρημάτων ἀποδιδοὺς καὶ τήν χώραν , ὁρῶν ὁ Φιλοποίμην τοὺς πολίτας ἀσμένως δεχομένους καὶ σπεύδοντας ἐπανελθεῖν ἐνέστη καὶ διεκώλυσε τῷ λόγῳ , διδάσκων ὡς οὐκ ἀποδίδωσι τήν πόλιν Κλεομένης , προσκτᾶται δὲ τοὺς πολίτας ἐπὶ τῷ καὶ τήν πόλιν ἔχειν βεβαιότερον οὐ γὰρ ἕξειν αὐτόν ὅπως οἰκίας καὶ τείχη κενὰ φυλάξει καθήμενος , ἀλλὰ καὶ τούτων ὑπ ἐρημίας ἐκπεσεῖσθαι .
ταῦτα λέγων τοὺς μὲν πολίτας ἀπέτρεψε , τῷ δὲ Κλεομένει πρόφασιν παρέσχε λυμήνασθαι καὶ καταβαλεῖν τὰ πλεῖστα τῆς πόλεως καὶ χρημάτων εὐπορήσαντι μεγάλων ἀπελθεῖν .
ἐπεὶ δὲ Ἀντίγονος ὁ βασιλεὺς βοηθῶν ἐπὶ τὸν Κλεομένην μετὰ τῶν Ἀχαιῶν ἐστράτευσε , καὶ τὰς περὶ Σελλασίαν ἄκρας καὶ τὰς ἐμβολὰς κατέχοντος αὐτοῦ παρέταξε τὴν δύναμιν ἐγγύς ἐπιχειρεῖν καὶ βιάζεσθαι διανοούμενος , ἦν μὲν ἐν τοῖς ἱππεῦσι μετὰ τῶν ἑαυτοῦ πολιτῶν τεταγμένος ὁ Φιλοποίμην , καὶ παραστάτας εἶχεν Ἰλλυριούς , οἷς τὰ λήγοντα τῆς παρατάξεως συνεπέφρακτο πολλοῖς οὖσι καὶ μαχίμοις .
εἴρητο δὲ αὐτοῖς ἐφεδρεύουσιν ἡσυχίαν ἔχειν ἄχρι ἂν ἀπὸ θατέρου κέρως ὑπὸ τοῦ βασιλέως ἀρθῇ φοινικὶς ὑπὲρ σαρίσης διατεταμένη .
τῶν δὲ ἡγεμόνων τοῖς Ἰλλυριοῖς πειρωμένων ἐκβιάζεσθαι τοὺς Λακεδαιμονίους , καὶ τῶν Ἀχαιῶν , ὥσπερ προσετέτακτο , τὴν ἐφεδρείαν ἐν τάξει διαφυλαττόντων , Εὐκλείδας ὁ τοῦ Κλεομένους ἀδελφὸς καταμαθὼν τὸ γινόμενον διάσπασμα περὶ τοὺς πολεμίους ταχὺ τοὺς ἐλαφροτάτους τῶν ψιλῶν περιέπεμψεν , ἐξόπισθεν τοῖς Ἰλλυριοῖς ἐπιπεσεῖν κελεύσας καὶ περισπᾶν ἐρήμους τῶν ἱππέων ἀπολελειμμένους .
γινομένων δὲ τούτων καὶ τῶν ψιλῶν τοὺς Ἰλλυριοὺς περισπώντων καὶ διαταραττόντων , συνιδὼν ὁ Φιλοποίμην οὐ μέγα ὂν ἔργον ἐπιθέσθαι τοῖς ψιλοῖς καὶ τὸν καιρὸν ὑφηγούμενον τοῦτο , πρῶτον μὲν ἔφραζε τοῖς βασιλικοῖς , ὡς δὲ οὐκ ἔπειθεν , ἀλλὰ μαίνεσθαι δοκῶν κατεφρονεῖτο , οὐδέπω μεγάλης οὐ δὲ ἀξιοπίστου πρὸς τηλικοῦτο στρατήγημα δόξης περὶ αὐτὸν οὔσης , αὐτὸς ἐμβάλλει συνεπισπασάμενος τοὺς πολίτας .
γενομένης δὲ ταραχῆς τὸ πρῶτον , εἶτα φυγῆς καὶ φόνου πολλοῦ τῶν ψιλῶν , βουλόμενος ἔτι μᾶλλον ἐπιρρῶσαι τοὺς βασιλικοὺς καὶ προσμῖξαι κατὰ τάχος θορυβουμένοις τοῖς πολεμίοις τὸν μὲν ἵππον ἀφῆκεν , αὐτὸς δὲ πρὸς χωρία σκολιὰ καὶ μεστὰ ῥείθρων καὶ φαράγγων πεζὸς ἐν ἱππικῷ θώρακι καὶ σκευῇ βαρυτέρᾳ χαλεπῶς καὶ ταλαιπώρως ἁμιλλώμενος διελαύνεται διαμπερὲς ὁμοῦ τοὺς μηροὺς ἑκατέρους ἑνὶ μεσαγκύλῳ , καιρίας μὲν οὐ γενομένης , ἰσχυρᾶς δὲ τῆς πληγῆς , ὥστε τὴν αἰχμὴν ἐπὶ θάτερα διῶσαι .
τὸ μὲν οὖν πρῶτον ἐνσχεθεὶς ὥσπερ δεσμῷ παντάπασιν ἀπόρως εἶχε 0 ·
τὸ γὰρ ἔναμμα τῆς ἀγκύλης χαλεπὴν ἐποίει τοῦ ἀκοντίσματος ἀνελκομένου διὰ τῶν τραυμάτων τὴν πάροδον ·
ὡς δὲ ὤκνουν οἱ παρόντες ἅψασθαι καὶ τῆς μάχης ἀκμὴν ὀξεῖαν ἐχούσης ἐσφάδαζεν ὑπὸ θυμοῦ καὶ φιλοτιμίας πρὸς τὸν ἀγῶνα , τῇ παραβάσει καὶ τῇ παραλλάξει τῶν σκελῶν διὰ μέσου κλάσας τὸ ἀκόντισμα χωρὶς ἐκέλευσεν ἑλκύσαι τῶν ἀγμάτων ἑκάτερον .
οὕτω δὲ ἀπαλλαγεὶς καὶ σπασάμενος τὸ ξίφος ἐχώρει διὰ τῶν προμάχων ἐπὶ τοὺς πολεμίους , ὥστε πολλὴν προθυμίαν καὶ ζῆλον ἀρετῆς παρασχεῖν τοῖς ἀγωνιζομένοις .
νικήσας οὖν ὁ Ἀντίγονος ἀπεπειρᾶτο τῶν Μακεδόνων , ἐρωτῶν διὰ τί , μὴ κελεύσαντος αὐτοῦ , τὸ ἱππικὸν ἐκίνησαν .
τῶν δὲ ἀπολογουμένων ὡς παρὰ γνώμην βιασθεῖεν εἰς χεῖρας ἐλθεῖν τοῖς πολεμίοις μειρακίου Μεγαλοπολιτικοῦ προεμβαλόντος , γελάσας ὁ Ἀντίγονος ἐκεῖνο τοίνυν τὸ μειράκιον , εἶπεν , ἔργον ἡγεμόνος μεγάλου πεποίηκεν .
ἐκ τούτου δόξαν ἔσχεν , ὥσπερ εἰκὸς , ὁ Φιλοποίμην , καὶ τοῦ μὲν Ἀντιγόνου σπουδάσαντος ὅπως στρατεύοιτο μετ αὐτοῦ , καὶ διδόντος ἡγεμονίαν καὶ χρήματα , παρῃτήσατο , μάλιστα τὴν ἑαυτοῦ φύσιν καταμαθὼν πρὸς τὸ ἄρχεσθαι δυσκόλως καὶ χαλεπῶς ἔχουσαν , ἀργεῖν δὲ καὶ σχολάζειν οὐ βουλόμενος ἀσκήσεως ἕνεκα καὶ μελέτης τῶν πολεμικῶν εἰς Κρήτην ἔπλευσεν ἐπὶ στρατείαν .
κ ἀκεῖ συχνὸν χρόνον ἐγγυμνασάμενος ἀνδράσι μαχίμοις καὶ ποικίλοις μεταχειρίσασθαι πόλεμον , ἔτι δὲ σώφροσι καὶ κεκολασμένοις περὶ δίαιταν , ἐπανῆλθεν οὕτω λαμπρὸς εἰς τοὺς Ἀχαιούς ὥστε εὐθὺς ἵππαρχος ἀποδειχθῆναι .
παραλαβὼν δὲ τοὺς ἱππεῖς φαύλοις μὲν ἱππαρίοις ἐκ τοῦ προστυχόντος , ὅτε συμβαίνοι στρατεία , προσχρωμένους , αὐτοὺς δὲ τὰς πολλὰς τῶν στρατειῶν ἀποδιδράσκοντας , ἑτέρους δὲ πέμποντας ἀνθ ἑαυτῶν , δεινὴν δὲ ἀπειρίαν μετὰ ἀτολμίας πάντων οὖσαν , περιορῶντας δὲ ταῦτα τοὺς ἄρχοντας ἀεὶ διά τε τὸ πλεῖστον ἐν τοῖς Ἀχαιοῖς τοὺς ἱππεῖς δύνασθαι καὶ μάλιστα κυρίους εἶναι τιμῆς καὶ κολάσεως , οὐχ ὑπεῖξεν οὐ δὲ ἀνῆκεν , ἀλλὰ καὶ τὰς πόλεις ἐπιών καὶ κατ ἄνδρα τῶν νέων ἕκαστον ἐπὶ τὴν φιλοτιμίαν συνεξορμῶν , καὶ κολάζων τοὺς ἀνάγκης δεομένους , μελέταις τε καὶ πομπαῖς καὶ πρὸς ἀλλήλους ἁμίλλαις χρώμενος , ὅπου πλεῖστοι θεᾶσθαι μέλλοιεν , ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ πᾶσι ῥώμην τε θαυμαστὴν καὶ προθυμίαν παρέστησε καὶ , ὃ μέγιστον ἦν ἐν τοῖς τακτικοῖς , ἐλαφροὺς καὶ ὀξεῖς πρός τε τὰς κατ οὐλαμὸν ἐπιστροφὰς καὶ περισπασμοὺς καὶ τὰς καθ ἵππον ἐπιστροφὰς καὶ κλίσεις ἀπειργάσατο , καὶ συνείθισεν ὡς ἑνὶ σώματι κινουμένῳ καθ ὁρμὴν ἑκούσιον ἐοικέναι τὴν ὅλου τοῦ συστήματος ἐν ταῖς μεταβολαῖς εὐχέρειαν .
συστάσης δὲ τῆς περὶ τὸν Λάρισσον αὐτοῖς ποταμὸν ἰσχυρᾶς μάχης πρός Αἰτωλοὺς καὶ Ἠλείους , ὁ τῶν Ἠλείων ἵππαρχος Δαμόφαντος ὥρμησεν ἐπὶ τὸν Φιλοποίμενα προεξελάσας .
δεξάμενος δὲ τὴν ὁρμὴν ἐκεῖνος αὐτοῦ καὶ φθάσας τῷ δόρατι παίει καὶ καταβάλλει τὸν Δαμόφαντον .
εὐθὺς δὲ τούτου πεσόντος ἔφυγον οἱ πολέμιοι , καὶ λαμπρὸς ἦν ὁ Φιλοποίμην , ὡς οὔ τε κατὰ χεῖρα τῶν νέων τινὸς οὔ τε συνέσει τῶν πρεσβυτέρων ἀπολειπόμενος , ἀλλὰ καὶ μάχεσθαι καὶ στρατηγεῖν ἱκανώτατος .
τὸ δὲ κοινὸν τῶν Ἀχαιῶν πρῶτος μὲν Ἄρατος εἰς ἀξίωμα καὶ δύναμιν ἦρεν , ἐκ ταπεινοῦ καὶ διερριμμένου κατὰ πόλεις συναγαγὼν καὶ πολιτευσάμενος Ἑλληνικὴν καὶ φιλάνθρωπον πολιτείαν ·
ἔπεια , ὥσπερ ἐν τοῖς ὕδασιν , ἀρξαμένων ὀλίγων ὑφίστασθαι καὶ μικρῶν σωμάτων , ἤδη τὰ ἐπιρρέοντα τοῖς πρώτοις ἐνισχόμενα καὶ περιπίπτοντα πῆξιν ἰσχυρὰν καὶ στερεότητα ποιεῖ δι ἀλλήλων , οὕτω τῆς Ἑλλάδος ἀσθενοῦς καὶ εὐδιαλύτου φερομένης κατὰ πόλεις ἐν τῷ τότε χρόνῳ πρῶτον συστάντες οἱ Ἀχαιοί , καὶ τῶν κύκλῳ πόλεων τὰς μὲν ἐκ τοῦ βοηθεῖν καὶ συνελευθεροῦν ἀπὸ τῶν τυράννων ὑπολαμβάνοντες , τὰς δὲ ὁμονοίᾳ καὶ πολιτείᾳ καταμιγνύντες εἰς ἑαυτούς , ἓν σῶμα καὶ μίαν δύναμιν κατασκευάσαι διενοοῦντο τὴν Πελοπόννησον 0 .
ἀλλ Ἀράτου μὲν ζῶντος ἔτι τοῖς Μακεδόνων ὅπλοις ὑπεδύοντο τὰ πολλά , θεραπεύοντες Πτολεμαῖον , εἶτ αὖθις Ἀντίγονον καὶ Φίλιππον ἐν μέσαις ἀναστρεφομένους ταῖς Ἑλληνικαῖς πράξεσιν ἐπεὶ δὲ Φιλοποίμην εἰς τὸ πρωτεύειν προῆλθεν , ἤδη καθ ἑαυτοὺς ἀξιόμαχοι τοῖς ἰσχύουσι πλεῖστον ὄντες ἐπαύσαντο χρώμενοι προστάταις ἐπεισάκτοις .
ἄρατος μὲν γὰρ , ἀργότερος εἶναι δοκῶν πρὸς τοὺς πολεμικοὺς ἀγῶνας , ὁμιλίᾳ καὶ πρᾳότητι καὶ φιλίαις βασιλικαῖς τὰ πλεῖστα κατειργάσατο τῶν πραγμάτων , ὡς ἐν τοῖς περὶ ἐκείνου γέγραπται , Φιλοποίμην δὲ ἀγαθὸς πολεμιστὴς ὢν καὶ διὰ τῶν ὅπλων ἐνεργός , ἔτι δ εὐτυχὴς καὶ κατορθωτικὸς εὐθὺς ἐν ταῖς πρώταις γενόμενος μάχαις , ἅμα τῇ δυνάμει τὸ φρόνημα τῶν Ἀχαιῶν ηὔξησε νικᾶν ἐθισθέντων μετ αὐτοῦ καὶ κατευτυχεῖν ἐν τοῖς πλείστοις ἀγῶσι .
πρῶτον μὲν οὖν τὰ περὶ τὰς τάξεις καὶ τοὺς ὁπλισμοὺς φαύλως ἔχοντα τοῖς Ἀχαιοῖς ἐκίνησεν .
ἐχρῶντο μὲν γὰρ θνρεοῖς μὲν εὐπετέσι διὰ λεπτότητα καὶ στενωτέροις τοῦ περιστέλλειν τὰ σώματα , δόρασι δὲ μικροτέροις πολὺ τῶν σαρισῶν καὶ διὰ τοῦτο πλῆκται καὶ μάχιμοι πόρρωθεν ἦσαν ὑπὸ κουφότητος , προσμίξαντες δὲ τοῖς πολεμίοις ἔλαττον εἶχον 0 ·
εἶδος δὲ τάξεως καὶ σχήματος εἰς σπεῖραν οὐκ ἦν σύνηθες , φάλαγγι δὲ χρώμενοι μή τε προβολὴν ἐχούσῃ μή τε συνασπισμὸν ὡς ἡ Μακεδόνων , ῥᾳδίως ἐξεθλίβοντο καὶ διεσπῶντο 0 .
ταῦτα ὁ Φιλοποίμην διδάξας ἔπεισεν αὐτοὺς ἀντὶ μὲν θυρεοῦ καὶ δόρατος ἀσπίδα λαβεῖν καὶ σάρισαν , κράνεσι δὲ καὶ θώραξι καὶ περικνημῖσι πεφραγμένους μόνιμον καὶ βεβηκυῖαν ἀντὶ δρομικῆς καὶ πελταστικῆς μάχην ἀσκεῖν .
πείσας δὲ καθοπλίσασθαι τοὺς ἐν ἡλικίᾳ πρῶτον μὲν ἐπῆρε θαρρεῖν ὡς ἀμάχους γεγονότας , ἔπειτα τὰς τρυφὰς αὐτῶν καὶ τὰς πολυτελείας ἄριστα μετεκόσμησεν .
ἀφελεῖν γὰρ οὐκ ἦν παντάπασιν ἐκ πολλοῦ νοσούντων τὸν κενὸν καὶ μάταιον ζῆλον , ἐσθῆτας ἀγαπώντων περιττάς στρωμνάς τε βαπτομένων ἁλουργεῖς καὶ περὶ δεῖπνα φιλοτιμουμένων καὶ τραπέζας .
ὁ δὲ ἀρξάμενος ἐκτρέπειν ἀπὸ τῶν οὐκ ἀναγκαίων ἐπὶ τὰ χρήσιμα καὶ καλὰ τὴν φιλοκοσμίαν , ταχὺ πάντας ἔπεισε καὶ παρώρμησε τὰς καθ ἡμέραν περὶ σῶμα δαπάνας κολούσαντας ἐν ταῖς στρατιωτικαῖς καὶ πολεμικαῖς παρασκευαῖς διαπρεπεῖς ὁρᾶσθαι κεκοσμημένους .
ἦν οὖν ἰδεῖν τὰ μὲν ἐργαστήρια μεστὰ κατακοπτομένων κυλίκων καὶ Θηρικλείων , χρυσουμένων δὲ θωράκων καὶ καταργυρουμένων θυρεῶν καὶ χαλινῶν , τὰ δὲ στάδια πώλων δαμαζομένων καὶ νεανίσκων ὁπλομαχούντων , ἐν δὲ ταῖς χερσὶ τῶν γυναικῶν κράνη καὶ πτερὰ βαφαῖς κοσμούμενα καὶ χιτώνων ἱππικῶν καὶ στρατιωτικῶν χλαμύδων διηνθισμένων ·
ἡ δ ὄψις αὕτη τὸ θάρσος αὔξουσα καὶ παρακαλοῦσα τὴν ὁρμὴν ἐποίει φιλοπαράβολον καὶ πρόθυμον ἐπὶ τοὺς κινδύνους .
ἡ μὲν γὰρ ἐν τοῖς ἄλλοις θεάμασι πολυτέλεια τρυφὴν ἐπάγεται καὶ μαλακίαν ἐνδίδωσι τοῖς χρωμένοις , ὥσπερ ὑπὸ νυγμῶν καὶ γαργαλισμῶν τῆς αἰσθήσεως συνεπικλώσης τὴν διάνοιαν , ἡ δ εἰς τὰ τοιαῦτα ῥώννυσι καὶ μεγαλύνει τὸν θυμόν , ὥσπερ Ὅμηρος ἐποίησε τὸν Ἀχιλλέα τῶν καινῶν ὅπλων παρατεθέντων ἐγγὺς ὑπὸ τῆς ὄψεως οἷον ὀργῶντα καὶ φλεγόμενον πρὸς τὴν δι αὐτῶν ἐνέργειαν 0 .
οὕτω δὲ κοσμήσας τοὺς νέους ἐγύμναζε καὶ διεπόνει , ταῖς κινήσεσι προθύμως ὑπακούοντας καὶ φιλοτίμως .
καὶ γὰρ ἡ τάξις θαυμαστῶς ἠγαπᾶτο ἄθραυστόν τι λαμβάνειν πύκνωμα δοκοῦσα , καὶ τὰ ὅπλα τοῖς σώμασιν ἐγίνετο χειροήθη καὶ κοῦφα , μεθ ἡδονῆς διὰ λαμπρότητα καὶ κάλλος ἁπτομένων καὶ φορούντων , ἐναγωνίσασθαί τε βουλομένων καὶ διακριθῆναι τάχιστα πρὸς τοὺς πολεμίους .
ἦν δὲ τότε τοῖς Ἀχαιοῖς ὁ πρὸς Μαχανίδαν πόλεμος τὸν Λακεδαιμονίων τύραννον , ἀπὸ πολλῆς καὶ μεγάλης δυνάμεως ἐπιβουλεύοντα πᾶσι Πελοποννησίοις .
ὡς οὖν εἰς τὴν Μαντίνειαν ἐμβεβληκὼς ἀπηγγέλθη , κατὰ τάχος ὁ Φιλοποίμην ἐξήγαγε τὴν στρατιὰν ἐπ αὐτόν , ἐγγὺς δὲ τῆς πόλεως παρετάξαντο πολλοῖς μὲν ξένοις ἑκάτεροι , πάσαις δὲ ὁμοῦ τι ταῖς πολιτικαῖς δυνάμεσι .
γενομένου δὲ τοῦ ἀγῶνος ἐν χερσίν , ὁ Μαχανίδας τοῖς ξένοις τοὺς τῶν Ἀχαιῶν προτεταγμένους ἀκοντιστὰς καὶ Ταραντίνους τρεψάμενος ἀντὶ τοῦ χωρεῖν εὐθὺς ἐπὶ τοὺς μαχομένους καὶ παραρρηγνύναι τὸ συνεστηκός ἐξέπεσε διώκων καὶ παρήλλαξε τὴν φάλαγγα τῶν Ἀχαιῶν ἐν τάξει μενόντων .
ὁ δὲ Φιλοποίμην τηλικούτου πταίσματος ἐν ἀρχῇ γενομένου καὶ τῶν πραγμάτων ἀπολωλέναι κομιδῇ καὶ διεφθάρθαι δοκούντων , τοῦτο μὲν ὅμως προσεποιεῖτο παρορᾶν καὶ μηδὲν ἡγεῖσθαι δεινόν , κατιδὼν δὲ τοὺς πολεμίους , ὅσον ἡμάρτανον ἐν τῇ διώξει , τῆς φάλαγγος ἀπορρηγνυμένους καὶ κενὴν χώραν διδόντας , οὐκ ἀπήντησεν οὐ δ ἐνέστη φερομένοις αὐτοῖς ἐπὶ τοὺς φεύγοντας , ἀλλ ἐάσας παρελθεῖν καὶ διάσπασμα ποιῆσαι μέγα πρὸς τοὺς ὁπλίτας εὐθὺς ἦγε τῶν Λακεδαιμονίων , ὁρῶν τὴν φάλαγγα γυμνὴν ἀπολελειμμένην , καὶ κατὰ κέρας παραδραμὼν ἐνέβαλε , μή τε ἄρχοντος αὐτοῖς παρόντος μή τε μάχεσθαι προσδεχομένοις ·
νικᾶν γὰρ ἡγοῦντο καὶ κρατεῖν παντάπασι , διώκοντα τὸν Μαχανίδαν ὁρῶντες .
ὠσάμενος δὲ τούτους φόνῳ πολλῷ λέγονται γὰρ ὑπὲρ τοὺς τετρακισχιλίους ἀποθανεῖν ὥρμησεν ἐπὶ τὸν Μαχανίδαν ἐκ τῆς διώξεως ἀναστρέφοντα μετὰ τῶν ξένων , τάφρου δὲ μεγάλης καὶ βαθείας ἐν μέσῳ διειργούσης , παρεξήλαυνον ἀλλήλοις ἑκατέρωθεν , ὁ μὲν διαβῆναι καὶ φυγεῖν , ὁ δὲ τοῦτο κωλῦσαι βουλόμενος .
ἦν δὲ ὄψις οὐχ ὡς στρατηγῶν μαχομένων , ἀλλ ὥσπερ θηρίῳ πρὸς ἀλκὴν ὑπ ἀνάγκης τρεπομένῳ δεινοῦ κυνηγέτου τοῦ Φιλοποίμενος συνεστῶτος , , ἔνθα ὁ μὲν ἵππος τοῦ τυράννου ῥωμαλέος ὢν καὶ θυμοειδὴς καὶ τοῖς μύωψιν αἱμαχθεὶς ἑκατέρωθεν ἐπετόλμησε τῇ διαβάσει , καὶ προσβαλὼν τῇ τάφρῳ τὸ στῆθος ἐβιάζετο τοῖς προσθίοις πέραν ἐρείσασθαι σκέλεσιν 0 .
ἐν δὲ τούτῳ Σιμίας καὶ Πολύαινος , οἵπερ ἀεὶ τῷ Φιλοποίμενι παρῆσαν μαχομένῳ καὶ συνήσπιζον , ὁμοῦ προσήλαυνον ἀμφότεροι τὰς αἰχμὰς κλίναντες ἐναντίας , φθάνει δὲ αὐτοὺς ὁ Φιλοποίμην ἀπαντήσας τῷ Μαχανίδᾳ , καὶ τὸν ἵππον αὐτοῦ μετεωρίζοντα τὴν κεφαλὴν πρὸ τοῦ σώματος ὁρῶν μικρὸν ἐνέκλινε τὸν ἴδιον , καὶ διαλαβὼν τὸ ξυστὸν ἐκ χειρὸς ὠθεῖ καὶ περιτρέπει τὸν ἄνδρα συνεπερείσας .
τοῦτο ἔχων τὸ σχῆμα χαλκοῦς ἐν Δελφοῖς ἕστηκεν ὑπὸ τῶν Ἀχαιῶν θαυμασάντων μάλιστα καὶ τὴν πρᾶξιν αὐτοῦ καὶ τὴν στρατηγίαν ἐκείνην .
λέγεται δὲ τῆς τῶν Νεμείων πανηγύρεως συνεστώσης στρατηγοῦντα τὸν Φιλοποίμενα τὸ δεύτερον καὶ νενικηκότα μὲν οὐ πάλαι τὴν ἐν Μαντινείᾳ μάχην , τότε δὲ σχολὴν ἄγοντα διὰ τὴν ἑορτήν , πρῶτον μὲν ἐπιδεῖξαι τοῖς Ἕλλησι κεκοσμημένην τὴν φάλαγγα καὶ κινουμένην , ὥσπερ εἴθιστο , τοὺς τακτικοὺς ῥυθμοὺς μετὰ τάχους καὶ ῥώμης ·