Ericu950/Stoicheia-meter-silver huggingface dataset:
μετὰ δὲ τὴν ἀπειλὴν μετεὶς τὴν ἐπὶ Βαβυλῶνα στράτευσιν διαίρεε τὴν στρατιὴν δίχα , διελὼν δὲ κατέτεινε σχοινοτενέας ὑποδέξας διώρυχας ὀγδώκοντα καὶ ἑκατὸν παρ ἑκάτερον τὸ χεῖλος τοῦ Γύνδεω τετραμμένας πάντα τρόπον , διατάξας δὲ τὸν στρατὸν ὀρύσσειν ἐκέλευε .
οἷα δὲ ὁμίλου πολλοῦ ἐργαζομένου ἤνετο μὲν τὸ ἔργον , ὅμως μέντοι τὴν θερείην πᾶσαν αὐτοῦ ταύτῃ διέτριψαν ἐργαζόμενοι .
ὡς δὲ τὸν Γύνδην ποταμὸν ἐτίσατο Κῦρος ἐς τριηκοσίας καὶ ἑξήκοντα διώρυχάς μιν διαλαβών , καὶ τὸ δεύτερον ἔαρ ὑπέλαμπε , οὕτω δὴ ἤλαυνε ἐπὶ τὴν Βαβυλῶνα .
οἱ δὲ Βαβυλώνιοι ἐκστρατευσάμενοι ἔμενον αὐτόν .
ἐπεὶ δὲ ἐγένετο ἐλαύνων ἀγχοῦ τῆς πόλιος , συνέβαλόν τε οἱ Βαβυλώνιοι καὶ ἑσσωθέντες τῇ μάχῃ κατειλήθησαν ἐς τὸ ἄστυ .
οἷα δὲ ἐξεπιστάμενοι ἔτι πρότερον τὸν Κῦρον οὐκ ἀτρεμίζοντα , ἀλλ ὁρέοντες αὐτὸν παντὶ ἔθνεϊ ὁμοίως ἐπιχειρέοντα , προεσάξαντο σιτία ἐτέων κάρτα πολλῶν .
ἐνθαῦτα οὗτοι μὲν λόγον εἶχον τῆς πολιορκίης οὐδένα , Κῦρος δὲ ἀπορίῃσι ἐνείχετο , ἅτε χρόνου τε ἐγγινομένου συχνοῦ ἀνωτέρω τε οὐδὲν τῶν πρηγμάτων προκοπτομένων .
εἴ τε δὴ ὦν ἄλλος οἱ ἀπορέοντι ὑπεθήκατο , εἴ τε καὶ αὐτὸς ἔμαθε τὸ ποιητέον οἱ ἦν , ἐποίεε δὴ τοιόνδε .
τάξας τὴν στρατιὴν ἅπασαν ἐξ ἐμβολῆς τοῦ ποταμοῦ , τῇ ἐς τὴν πόλιν ἐσβάλλει , καὶ ὄπισθε αὖτις τῆς πόλιος τάξας ἑτέρους , τῇ ἐξιεῖ ἐκ τῆς πόλιος ὁ ποταμός , προεῖπε τῷ στρατῷ , ὅταν διαβατὸν τὸ ῥέεθρον ἴδωνται γενόμενον , ἐσιέναι ταύτῃ ἐς τὴν πόλιν .
οὕτω τε δὴ τάξας καὶ κατὰ ταῦτα παραινέσας ἀπήλαυνε αὐτὸς σὺν τῷ ἀχρηίῳ τοῦ στρατοῦ .
ἀπικόμενος δὲ ἐπὶ τὴν λίμνην , τά περ ἡ τῶν Βαβυλωνίων βασίλεια ἐποίησε κατά τε τὸν ποταμὸν καὶ κατὰ τὴν λίμνην , ἐποίεε καὶ ὁ Κῦρος ἕτερα τοιαῦτα ·
τὸν γὰρ ποταμὸν διώρυχι ἐσαγαγὼν ἐς τὴν λίμνην ἐοῦσαν ἕλος , τὸ ἀρχαῖον ῥέεθρον διαβατὸν εἶναι ἐποίησε , ὑπονοστήσαντος τοῦ ποταμοῦ .
γενομένου δὲ τούτου τοιούτου , οἱ Πέρσαι οἵ περ ἐτετάχατο ἐπ αὐτῷ τούτῳ κατὰ τὸ ῥέεθρον τοῦ Εὐφρήτεω ποταμοῦ ὑπονενοστηκότος ἀνδρὶ ὡς ἐς μέσον μηρὸν μάλιστά κῃ , κατὰ τοῦτο ἐσήισαν ἐς τὴν Βαβυλῶνα 0 .
εἰ μέν νυν προεπύθοντο ἢ ἔμαθον οἱ Βαβυλώνιοι τὸ ἐκ τοῦ Κύρου ποιεύμενον , οἳ δ ἂν περιιδόντες τοὺς Πέρσας ἐσελθεῖν ἐς τὴν πόλιν διέφθειραν ἂν κάκιστα ·
κατακληίσαντες γὰρ ἂν πάσας τὰς ἐς τὸν ποταμὸν πυλίδας ἐχούσας καὶ αὐτοὶ ἐπὶ τὰς αἱμασιὰς ἀναβάντες τὰς παρὰ τὰ χείλεα τοῦ ποταμοῦ ἐληλαμένας , ἔλαβον ἂν σφέας ὡς ἐν κύρτῃ 0 .
νῦν δὲ ἐξ ἀπροσδοκήτου σφι παρέστησαν οἱ Πέρσαι .
ὑπὸ δὲ μεγάθεος τῆς πόλιος , ὡς λέγεται ὑπὸ τῶν ταύτῃ οἰκημένων , τῶν περὶ τὰ ἔσχατα τῆς πόλιος ἑαλωκότων τοὺς τὸ μέσον οἰκέοντας τῶν Βαβυλωνίων οὐ μανθάνειν ἑαλωκότας , ἀλλὰ τυχεῖν γάρ σφι ἐοῦσαν ὁρτήν , χορεύειν τε τοῦτον τὸν χρόνον καὶ ἐν εὐπαθείῃσι εἶναι , ἐς ὃ δὴ καὶ τὸ κάρτα ἐπύθοντο .
καὶ Βαβυλὼν μὲν οὕτω τότε πρῶτον ἀραίρητο .
τὴν δὲ δύναμιν τῶν Βαβυλωνίων πολλοῖσι μὲν καὶ ἄλλοισι δηλώσω ὅση τις ἐστί , ἐν δὲ δὴ καὶ τῷδε .
βασιλέι τῷ μεγάλῳ ἐς τροφὴν αὐτοῦ τε καὶ τῆς στρατιῆς διαραίρηται , πάρεξ τοῦ φόρου , γῆ πᾶσα ὅσης ἄρχει ·
δυώδεκα ὦν μηνῶν ἐόντων ἐς τὸν ἐνιαυτὸν τοὺς τέσσερας μῆνας τρέφει μιν ἡ Βαβυλωνίη χωρῇ , τοὺς δὲ ὀκτὼ τῶν μηνῶν ἡ λοιπὴ πᾶσα Ἀσίη 0 .
οὕτω τριτημορίη ἡ Ἀσσυρίη χώρη τῇ δυνάμι τῆς ἄλλης Ἀσίης 0 .
καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς χώρης ταύτης , τὴν οἱ Πέρσαι σατραπηίην καλέουσι , ἐστὶ ἁπασέων τῶν ἀρχέων πολλόν τι κρατίστη , ὅκου Τριτανταίχμῃ τῷ Ἀρταβάζου ἐκ βασιλέος ἔχοντι τὸν νομὸν τοῦτον ἀργυρίου μὲν προσήιε ἑκάστης ἡμέρης ἀρτάβη μεστή .
ἡ δὲ ἀρτάβη , μέτρον ἐὸν Περσικόν , χωρέει μεδίμνου Ἀττικοῦ πλέον χοίνιξι τρισὶ Ἀττικῇσι , ἵπποι δὲ οἱ αὐτοῦ ἦσαν ἰδίῃ , πάρεξ τῶν πολεμιστηρίων , οἱ μὲν ἀναβαίνοντες τὰς θηλέας ὀκτακόσιοι , αἱ δὲ βαινόμεναι ἑξακισχίλιαι καὶ μυρίαι 0 ·
ἀνέβαινε γὰρ ἕκαστος τῶν ἐρσένων τούτων εἴκοσι ἵππους .
κυνῶν δὲ Ἰνδικῶν τοσοῦτο δή τι πλῆθος ἐτρέφετο ὥστε τέσσερες τῶν ἐν τῷ πεδίῳ κῶμαι μεγάλαι , τῶν ἄλλων ἐοῦσαι ἀτελέες , τοῖσι κυσὶ προσετετάχατο σιτία παρέχειν .
τοιαῦτα μὲν τῷ ἄρχοντι τῆς Βαβυλῶνος ὑπῆρχε ἐόντα .
ἡ δὲ γῆ τῶν Ἀσσυρίων ὕεται μὲν ὀλίγῳ , καὶ τὸ ἐκτρέφον τὴν ῥίζαν τοῦ σίτου ἐστὶ τοῦτο ·
ἀρδόμενον μέντοι ἐκ τοῦ ποταμοῦ ἁδρύνεταί τε τὸ λήιον καὶ παραγίνεται ὁ σῖτος , οὐ κατὰ περ ἐν Αἰγύπτῳ αὐτοῦ τοῦ ποταμοῦ ἀναβαίνοντος ἐς τὰς ἀρούρας , ἀλλὰ χερσί τε καὶ κηλωνηίοισι ἀρδόμενος .
ἡ γὰρ Βαβυλωνίη χώρη πᾶσα , κατά περ ἡ Αἰγυπτίη , κατατέτμηται ἐς διώρυχας 0 ·
καὶ ἡ μεγίστη τῶν διωρύχων ἐστὶ νηυσιπέρητος , πρὸς ἥλιον τετραμμένη τὸν χειμερινόν , ἐσέχει δὲ ἐς ἄλλον ποταμὸν ἐκ τοῦ Εὐφρήτεω , ἐς τὸν Τίγρην , παρ ὃν Νίνος πόλις οἴκητο .
ἔστι δὲ χωρέων αὕτη πασέων μακρῷ ἀρίστη τῶν ἡμεῖς ἴδμεν Δήμητρος καρπὸν ἐκφέρειν τὰ γὰρ δὴ ἄλλα δένδρεα οὐ δὲ πειρᾶται ἀρχὴν φέρειν , οὔ τε συκέην οὔ τε ἄμπελον οὔ τε ἐλαίην .
τὸν δὲ τῆς Δήμητρος καρπὸν ὧδε ἀγαθὴ ἐκφέρειν ἐστὶ ὥστε ἐπὶ διηκόσια μὲν τὸ παράπαν ἀποδιδοῖ , ἐπειδὰν δὲ ἄριστα αὐτὴ ἑωυτῆς ἐνείκῃ , ἐπὶ τριηκόσια ἐκφέρει .
τὰ δὲ φύλλα αὐτόθι τῶν τε πυρῶν καὶ τῶν κριθέων τὸ πλάτος γίνεται τεσσέρων εὐπετέως δακτύλων .
ἐκ δὲ κέγχρου καὶ σησάμου ὅσον τι δένδρον μέγαθος γίνεται , ἐξεπιστάμενος μνήμην οὐ ποιήσομαι , εὖ εἰδὼς ὅτι τοῖσι μὴ ἀπιγμένοισι ἐς τὴν Βαβυλωνίην χώρην καὶ τὰ εἰρημένα καρπῶν ἐχόμενα ἐς ἀπιστίην πολλὴν ἀπῖκται .
χρέωνται δὲ οὐδὲν ἐλαίῳ ἀλλ ἢ ἐκ τῶν σησάμων ποιεῦντες .
εἰσὶ δέ σφι φοίνικες πεφυκότες ἀνὰ πᾶν τὸ πεδίον , οἱ πλεῦνες αὐτῶν καρποφόροι , ἐκ τῶν καὶ σιτία καὶ οἶνον καὶ μέλι ποιεῦνται 0 ·
τοὺς συκέων τρόπον θεραπεύουσι τά τε ἄλλα καὶ φοινίκων τοὺς ἔρσενας Ἕλληνὲς καλέουσι , τούτων τὸν καρπὸν περιδέουσι τῇσι βαλανηφόροισι τὸν φοινίκων , ἵνα πεπαίνῃ τε σφι ὁ ψὴν τὴν βάλανον ἐσδύνων καὶ μὴ ἀπορρέῃ ὁ καρπὸς τοῦ φοίνικος ·
ψῆνας γὰρ δὴ φέρουσι ἐν τῷ καρπῷ οἱ ἔρσενες κατά περ δὴ οἱ ὄλυνθοι 0 .
τὸ δὲ ἁπάντων θῶμα μέγιστόν μοι ἐστὶ τῶν ταύτῃ μετά γε αὐτὴν τὴν πόλιν , ἔρχομαι φράσων ·
τὰ πλοῖα αὐτοῖσι ἐστὶ τὰ κατὰ τὸν ποταμὸν πορευόμενα ἐς τὴν Βαβυλῶνα , ἐόντα κυκλοτερέα , πάντα σκύτινα .
ἐπεὰν γὰρ ἐν τοῖσι Ἀρμενίοισι τοῖσι κατύπερθε Ἀσσυρίων οἰκημένοισι νομέας ἰτέης ταμόμενοι ποιήσωνται , περιτείνουσι τούτοισι διφθέρας στεγαστρίδας ἔξωθεν ἐδάφεος τρόπον , οὔ τε πρύμνην ἀποκρίνοντες οὔ τε πρῴρην συνάγοντες , ἀλλ ἀσπίδος τρόπον κυκλοτερέα ποιήσαντες καὶ καλάμης πλήσαντες πᾶν τὸ πλοῖον τοῦτο ἀπιεῖσι κατὰ τὸν ποταμὸν φέρεσθαι , φορτίων πλήσαντες ·
μάλιστα δὲ βίκους φοινικηίους κατάγουσι οἴνου πλέους .
ἰθύνεται δὲ ὑπό τε δύο πλήκτρων καὶ δύο ἀνδρῶν ὀρθῶν ἑστεώτων , καὶ ὃ μὲν ἔσω ἕλκει τὸ πλῆκτρον ὁ δὲ ἔξω ὠθέει .
ποιέεται δὲ καὶ κάρτα μεγάλα ταῦτα τὰ πλοῖα καὶ ἐλάσσω ·
τὰ δὲ μέγιστα αὐτῶν καὶ πεντακισχιλίων ταλάντων γόμον ἔχει .
ἐν ἑκάστῳ δὲ πλοίῳ ὄνος ζωὸς ἔνεστι , ἐν δὲ τοῖσι μέζοσι πλεῦνες 0 .
ἐπεὰν ὦν ἀπίκωνται πλέοντες ἐς τὴν Βαβυλῶνα καὶ διαθέωνται τὸν φόρτον , νομέας μὲν τοῦ πλοίου καὶ τὴν καλάμην πᾶσαν ἀπ ὦν ἐκήρυξαν , τὰς δὲ διφθέρας ἐπισάξαντες ἐπὶ τοὺς ὄνους ἀπελαύνουσι ἐς τοὺς Ἀρμενίους .
ἀνὰ τὸν ποταμὸν γὰρ δὴ οὐκ οἷά τε ἐστὶ πλέειν οὐδενὶ τρόπῳ ὑπὸ τάχεος τοῦ ποταμοῦ ·
διὰ γὰρ ταῦτα καὶ οὐκ ἐκ ξύλων ποιεῦνται τὰ πλοῖα ἀλλ ἐκ διφθερέων .
ἐπεὰν δὲ τοὺς ὄνους ἐλαύνοντες ἀπίκωνται ὀπίσω ἐς τοὺς Ἀρμενίους , ἄλλα τρόπῳ τῷ αὐτῷ ποιεῦνται πλοῖα .
τὰ μὲν δὴ πλοῖα αὐτοῖσι ἐστὶ τοιαῦτα ·
ἐσθῆτι δὲ τοιῇδε χρέωνται , κιθῶνι ποδηνεκέι λινέῳ , καὶ ἐπὶ τοῦτον ἄλλον εἰρίνεον κιθῶνα ἐπενδύνει καὶ χλανίδιον λευκὸν περιβαλλόμενος , ὑποδήματα ἔχων ἐπιχώρια , παραπλήσια τῇσι Βοιωτίῃσι ἐμβάσι .
κομῶντες δὲ τὰς κεφαλὰς μίτρῃσι ἀναδέονται , μεμυρισμένοι πᾶν τὸ σῶμα .
σφρηγῖδα δὲ ἕκαστος ἔχει καὶ σκῆπτρον χειροποίητον ·
ἐπ ἑκάστῳ δὲ σκήπτρῳ ἔπεστι πεποιημένον ἢ μῆλον ἢ ῥόδον ἢ κρίνον ἢ αἰετὸς ἢ ἄλλο τι ·
ἄνευ γὰρ ἐπισήμου οὔ σφι νόμος ἐστὶ ἔχειν σκῆπτρον .
αὕτη μὲν δή σφι ἄρτισις περὶ τὸ σῶμα ἐστί ·
νόμοι δὲ αὐτοῖσι ὧδε κατεστᾶσι , ὁ μὲν σοφώτατος ὅδε κατὰ γνώμην τὴν ἡμετέρην , τῷ καὶ Ἰλλυριῶν Ἐνετοὺς πυνθάνομαι χρᾶσθαι 0 .
κατὰ κώμας ἑκάστας ἅπαξ τοῦ ἔτεος ἑκάστου ἐποιέετο τάδε ·
ὡς ἂν αἱ παρθένοι γενοίατο γάμων ὡραῖαι , ταύτας ὅκως συναγάγοιεν πάσας , ἐς ἓν χωρίον ἐσάγεσκον ἁλέας , πέριξ δὲ αὐτὰς ἵστατο ὅμιλος ἀνδρῶν , ἀνιστὰς δὲ κατὰ μίαν ἑκάστην κῆρυξ πωλέεσκε , πρῶτα μὲν τὴν εὐειδεστάτην ἐκ πασέων ·
μετὰ δέ , ὅκως αὕτη εὑροῦσα πολλὸν χρυσίον πρηθείη , ἄλλην ἂν ἐκήρυσσε ἣ μετ ἐκείνην ἔσκε εὐειδεστάτη ·
ἐπωλέοντο δὲ ἐπὶ συνοικήσι .
ὅσοι μὲν δὴ ἔσκον εὐδαίμονες τῶν Βαβυλωνίων ἐπίγαμοι , ὑπερβάλλοντες ἀλλήλους ἐξωνέοντο τὰς καλλιστευούσας ·
ὅσοι δὲ τοῦ δήμου ἔσκον ἐπίγαμοι , οὗτοι δὲ εἴδεος μὲν οὐδὲν ἐδέοντο χρηστοῦ , οἳ δ ἂν χρήματά τε καὶ αἰσχίονας παρθένους ἐλάμβανον .
ὡς γὰρ δὴ διεξέλθοι ὁ κῆρυξ πωλέων τὰς εὐειδεστάτας τῶν παρθένων ἀνίστη ἂν τὴν ἀμορφεστάτην , ἢ εἴ τις αὐτέων ἔμπηρος εἴη , καὶ ταύτην ἂν ἐκήρυσσε , ὅστις θέλοι ἐλάχιστον χρυσίον λαβὼν συνοικέειν αὐτῇ , ἐς ὃ τῷ τὸ ἐλάχιστον ὑπισταμένῳ προσέκειτο .
τὸ δὲ ἂν χρυσίον ἐγίνετο ἀπὸ τῶν εὐειδέων παρθένων καὶ οὕτω αἱ εὔμορφοι τὰς ἀμόρφους καὶ ἐμπήρους ἐξεδίδοσαν .
ἐκδοῦναι δὲ τὴν ἑωυτοῦ θυγατέρα ὅτεῳ βούλοιτο ἕκαστος οὐκ ἐξῆν , οὐ δὲ ἄνευ ἐγγυητέω ἀπάγεσθαι τὴν παρθένον πριάμενον , ἀλλ ἐγγυητὰς χρῆν καταστήσαντα ἦ μὲν συνοικήσειν αὐτῇ , οὕτω ἀπάγεσθαι .
εἰ δὲ μὴ συμφεροίατο , ἀποφέρειν τὸ χρυσίον ἔκειτο νόμος .
ἐξῆν δὲ καὶ ἐξ ἄλλης ἐλθόντα κώμης τὸν βουλόμενον ὠνέεσθαι .
ὁ μέν νυν κάλλιστος νόμος οὗτός σφι ἦν , οὐ μέντοι νῦν γε διατελέει ἐών , ἄλλο δέ τι ἐξευρήκασι νεωστὶ γενέσθαι ·
ἐπείτε γὰρ ἁλόντες ἐκακώθησαν καὶ οἰκοφθορήθησαν , πᾶς τις τοῦ δήμου βίου σπανίζων καταπορνεύει τὰ θήλεα τέκνα .
δεύτερος δὲ σοφίῃ ὅδε ἄλλος σφι νόμος κατέστηκε ·
τοὺς κάμνοντας ἐς τὴν ἀγορὴν ἐκφορέουσι ·
οὐ γὰρ δὴ χρέωνται ἰητροῖσι .
προσιόντες ὦν πρὸς τὸν κάμνοντα συμβουλεύουσι περὶ τῆς νούσου , εἴ τις καὶ αὐτὸς τοιοῦτο ἔπαθε ὁκοῖον ἂν ἔχῃ ὁ κάμνων ἢ ἄλλον εἶδε παθόντα , ταῦτα προσιόντες συμβουλεύουσι καὶ παραινέουσι ἅσσα αὐτὸς ποιήσας ἐξέφυγε ὁμοίην νοῦσον ἢ ἄλλον εἶδε ἐκφυγόντα .
σιγῇ δὲ παρεξελθεῖν τὸν κάμνοντα οὔ σφι ἔξεστι , πρὶν ἂν ἐπείρηται ἥντινα νοῦσον ἔχει .
ταφαὶ δέ σφι ἐν μέλιτι , θρῆνοι δὲ παραπλήσιοι τοῖσι ἐν Αἰγύπτῳ 0 .
ὁσάκις δ ἂν μιχθῇ γυναικὶ τῇ ἑωυτοῦ ἀνὴρ Βαβυλώνιος , περὶ θυμίημα καταγιζόμενον ἵζει , ἑτέρωθι δὲ ἡ γυνὴ τ ὠυτὸ τοῦτο ποιέει , ὄρθρου δὲ γενομένου λοῦνται καὶ ἀμφότεροι ·
ἄγγεος γὰρ οὐδενὸς ἅψονται πρὶν ἂν λούσωνται .
τ αὐτὰ δὲ ταῦτα καὶ Ἀράβιοι ποιεῦσι .
ὁ δὲ δὴ αἴσχιστος τῶν νόμων ἐστὶ τοῖσι Βαβυλωνίοισι ὅδε ·
δεῖ πᾶσαν γυναῖκα ἐπιχωρίην ἱζομένην ἐς ἱρὸν Ἀφροδίτης ἅπαξ ἐν τῇ ζόῃ μιχθῆναι ἀνδρὶ ξείνῳ .
πολλαὶ δὲ καὶ οὐκ ἀξιούμεναι ἀναμίσγεσθαι τῇσι ἄλλῃσι , οἷα πλούτῳ ὑπερφρονέουσαι , ἐπὶ ζευγέων ἐν καμάρῃσι ἐλάσασαι πρὸς τὸ ἱρὸν ἑστᾶσι ·
θεραπηίη δέ σφι ὄπισθε ἕπεται πολλή .
αἱ δὲ πλεῦνες ποιεῦσι ὧδε ·
ἐν τεμένεϊ Ἀφροδίτης κατέαται στέφανον περὶ τῇσι κεφαλῇσι ἔχουσαι θώμιγγος πολλαὶ γυναῖκες ·
αἳ μὲν γὰρ προσέρχονται , αἳ δὲ ἀπέρχονται .
σχοινοτενέες δὲ διέξοδοι πάντα τρόπον ὁδῶν ἔχουσι διὰ τῶν γυναικῶν , δι ὧν οἱ ξεῖνοι διεξιόντες ἐκλέγονται ·
ἔνθα ἐπεὰν ἵζηται γυνή , οὐ πρότερον ἀπαλλάσσεται ἐς τὰ οἰκία ἤ τίς οἱ ξείνων ἀργύριον ἐμβαλὼν ἐς τὰ γούνατα μιχθῇ ἔξω τοῦ ἱροῦ ·
ἐμβαλόντα δὲ δεῖ εἰπεῖν τοσόνδε ·
ἐπικαλέω τοι τὴν θεὸν Μύλιττα .
μύλιττα δὲ καλέουσι τὴν Ἀφροδίτην Ἀσσύριοι .
τὸ δὲ ἀργύριον μέγαθος ἐστὶ ὅσον ὦν ·
οὐ γὰρ μὴ ἀπώσηται ·
οὐ γάρ οἱ θέμις ἐστί ·
γίνεται γὰρ ἱρὸν τοῦτο τὸ ἀργύριον .
τῷ δὲ πρώτῳ ἐμβαλόντι ἕπεται οὐ δὲ ἀποδοκιμᾷ οὐδένα .
ἐπεὰν δὲ μιχθῇ , ἀποσιωσαμένη τῇ θεῷ ἀπαλλάσσεται ἐς τὰ οἰκία , καὶ τ ὠπὸ τούτου οὐκ οὕτω μέγα τί οἱ δώσεις ὥς μιν λάμψεαι .
ὅσσαι μέν νυν εἴδεός τε ἐπαμμέναι εἰσὶ καὶ μεγάθεος , ταχὺ ἀπαλλάσσονται , ὅσαι δὲ ἄμορφοι αὐτέων εἰσί , χρόνον πολλὸν προσμένουσι οὐ δυνάμεναι τὸν νόμον ἐκπλῆσαι ·
καὶ γὰρ τριέτεα καὶ τετραέτεα μετεξέτεραι χρόνον μένουσι .
ἐνιαχῇ δὲ καὶ τῆς Κύπρου ἐστὶ παραπλήσιος τούτῳ νόμος .
νόμοι μὲν δὴ τοῖσι Βαβυλωνίοισι οὗτοι κατεστᾶσι ·
εἰσὶ δὲ αὐτῶν πατριαὶ τρεῖς αἳ οὐδὲν ἄλλο σιτέονται εἰ μὴ ἰχθὺς μοῦνον , τοὺς ἐπείτε ἂν θηρεύσαντες αὐήνωσι πρὸς ἥλιον , ποιεῦσι τάδε 0 ·
ἐσβάλλουσι ἐς ὅλμον καὶ λεήναντες ὑπέροισι σῶσι διὰ σινδόνος , καὶ ὃς μὲν ἂν βούληται αὐτῶν ἅτε μᾶζαν μαξάμενος ἔχει , ὁ δὲ ἄρτου τρόπον ὀπτήσας 0 .
ὡς δὲ τῷ Κύρῳ καὶ τοῦτο τὸ ἔθνος κατέργαστο , ἐπεθύμησε Μασσαγέτας ὑπ ἑωυτῷ ποιήσασθαι .
τὸ δὲ ἔθνος τοῦτο καὶ μέγα λέγεται εἶναι καὶ ἄλκιμον , οἰκημένον δὲ πρὸς ἠῶ τε καὶ ἡλίου ἀνατολάς , πέρην τοῦ Ἀράξεω ποταμοῦ , ἀντίον δὲ Ἰσσηδόνων ἀνδρῶν .
εἰσὶ δὲ οἵτινες καὶ Σκυθικὸν λέγουσι τοῦτο τὸ ἔθνος εἶναι .
ὁ δὲ Ἀράξης λέγεται καὶ μέζων καὶ ἐλάσσων εἶναι τοῦ Ἴστρου ·
νήσους δὲ ἐν αὐτῷ Λέσβῳ μεγάθεα παραπλησίας συχνάς φασι εἶναι , ἐν δὲ αὐτῇσι ἀνθρώπους οἳ σιτέονται μὲν ῥίζας τὸ θέρος ὀρύσσοντες παντοίας ·
καρποὺς δὲ ἀπὸ δενδρέων ἐξευρημένους σφι ἐς φορβὴν κατατίθεσθαι ὡραίους , καὶ τούτους σιτέεσθαι τὴν χειμερινήν .
ἄλλα δέ σφι ἐξευρῆσθαι δένδρεα καρποὺς τοιούσδε τινὰς φέροντα , τοὺς ἐπείτε ἂν ἐς τ ὠυτὸ συνέλθωσι κατὰ εἴλας καὶ πῦρ ἀνακαύσωνται κύκλῳ περιιζομένους ἐπιβάλλειν ἐπὶ τὸ πῦρ , ὀσφραινομένους δὲ καταγιζομένου τοῦ καρποῦ τοῦ ἐπιβαλλομένου μεθύσκεσθαι τῇ ὀσμῇ κατά περ Ἕλληνας τῷ οἴνῳ πλεῦνος δὲ ἐπιβαλλομένου τοῦ καρποῦ μᾶλλον μεθύσκεσθαι , ἐς ὃ ἐς ὄρχησίν τε ἀνίστασθαι καὶ ἐς ἀοιδὴν ἀπικνέεσθαι 0 .
τούτων μὲν αὕτη λέγεται δίαιτᾳ εἶναι .
ὁ δὲ Ἀράξης ποταμὸς ῥέει μὲν ἐκ Ματιηνῶν , ὅθεν περ ὁ Γύνδης τὸν ἐς τὰς διώρυχας τὰς ἑξήκοντά τε καὶ τριηκοσίας διέλαβε ὁ Κῦρος , στόμασι δὲ ἐξερεύγεται τεσσεράκοντα , τῶν τὰ πάντα πλὴν ἑνὸς ἐς ἕλεά τε καὶ τενάγεα ἐκδιδοῖ 0 ·
ἐν τοῖσι ἀνθρώπους κατοικῆσθαι λέγουσι ἰχθῦς ὠμοὺς σιτεομένους , ἐσθῆτι δὲ νομίζοντας χρᾶσθαι φωκέων δέρμασι .
τὸ δὲ ἓν τῶν στομάτων τοῦ Ἀράξεω ῥέει διὰ καθαροῦ ἐς τὴν Κασπίην θάλασσαν .
ἡ δὲ Κασπίη θάλασσα ἐστὶ ἐπ ἑωυτῆς , οὐ συμμίσγουσα τῇ ἑτέρῃ θαλάσσῃ .
τὴν μὲν γὰρ Ἕλληνὲς ναυτίλλονται πᾶσα καὶ ἡ ἔξω στηλέων θάλασσα ἡ Ἀτλαντὶς καλεομένη καὶ ἡ Ἐρυθρὴ μία ἐοῦσα τυγχάνει .
ἡ δὲ Κασπίη ἐστὶ ἑτέρη ἐπ ἑωυτῆς , ἐοῦσα μῆκος μὲν πλόου εἰρεσίῃ χρεωμένῳ πεντεκαίδεκα ἡμερέων , εὖρος δέ , τῇ εὐρυτάτη ἐστὶ αὐτὴ ἑωυτῆς , ὀκτὼ ἡμερέων .
καὶ τὰ μὲν πρὸς τὴν ἑσπέρην φέροντα τῆς θαλάσσης ταύτης ὁ Καύκασος παρατείνει , ἐὸν ὀρέων καὶ πλήθεϊ μέγιστον καὶ μεγάθεϊ ὑψηλότατον .
ἔθνεα δὲ ἀνθρώπων πολλὰ καὶ παντοῖα ἐν ἑωυτῷ ἔχει ὁ Καύκασος , τὰ πολλὰ πάντα ἀπ ὕλης ἀγρίης ζώοντα ·
ἐν τοῖσι καὶ δένδρεα φύλλα τοιῆσδε ἰδέης παρεχόμενα εἶναι λέγεται , τὰ τρίβοντάς τε καὶ παραμίσγοντας ὕδωρ ζῷα ἑωυτοῖσι ἐς τὴν ἐσθῆτα ἐγγράφειν ·
τὰ δὲ ζῷα οὐκ ἐκπλύνεσθαι , ἀλλὰ συγκαταγηράσκειν τῷ ἄλλῳ εἰρίῳ κατὰ περ ἐνυφανθέντα ἀρχήν .
μῖξιν δὲ τούτων τῶν ἀνθρώπων εἶναι ἐμφανέα κατὰ περ τοῖσι προβάτοισι 0 .
τὰ μὲν δὴ πρὸς ἑσπέρην τῆς θαλάσσης ταύτης τῆς Κασπίης καλεομένης ὁ Καύκασος ἀπέργει , τὰ δὲ πρὸς ἠῶ τε καὶ ἥλιον ἀνατέλλοντα πεδίον ἐκδέκεται πλῆθος ἄπειρον ἐς ἄποψιν .
τοῦ ὦν δὴ πεδίου τούτου τοῦ μεγάλου οὐκ ἐλαχίστην μοῖραν μετέχουσι οἱ Μασσαγέται , ἐπ οὓς ὁ Κῦρος ἔσχε προθυμίην στρατεύσασθαι .
πολλά τε γάρ μιν καὶ μεγάλα τὰ ἐπαείροντα καὶ ἐποτρύνοντα ἦν , πρῶτον μὲν ἡ γένεσις , τὸ δοκέειν πλέον τι εἶναι ἀνθρώπου , δευτέρα δὲ ἡ εὐτυχίη ἡ κατὰ τοὺς πολέμους γενομένη 0 ·
ὅκῃ γὰρ ἰθύσειε στρατεύεσθαι Κῦρος , ἀμήχανον ἦν ἐκεῖνο τὸ ἔθνος διαφυγεῖν .
ἦν δὲ τοῦ ἀνδρὸς ἀποθανόντος γυνὴ τῶν Μασσαγετέων βασίλεια .
τόμυρίς οἱ ἦν οὔνομα .
ταύτην πέμπων ὁ Κῦρος ἐμνᾶτο τῷ λόγῳ θέλων γυναῖκα ἣν ἔχειν .
ἡ δὲ Τόμυρις συνιεῖσα οὐκ αὐτήν μιν μνώμενον ἀλλὰ τὴν Μασαγετέων βασιληίην , ἀπείπατο τὴν πρόσοδον .
κῦρος δὲ μετὰ τοῦτο , ὥς οἱ δόλῳ οὐ προεχώρεε , ἐλάσας ἐπὶ τὸν Ἀράξεα ἐποιέετο ἐκ τοῦ ἐμφανέος ἐπὶ τοὺς Μασσαγέτας στρατηίην , γεφύρας τε ζευγνύων ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ διάβασιν τῷ στρατῷ , καὶ πύργους ἐπὶ πλοίων τῶν διαπορθμευόντων τὸν ποταμὸν οἰκοδομεόμενος .
ἔχοντι δέ οἱ τοῦτον τὸν πόνον πέμψασα ἡ Τόμυρις κήρυκα ἔλεγε τάδε .
ὦ βασιλεῦ Μήδων , παῦσαι σπεύδων τὰ σπεύδεις ·
οὐ γὰρ ἂν εἰδείης εἴ τοι ἐς καιρὸν ἔσται ταῦτα τελεόμενα ·
παυσάμενος δὲ βασίλευε τῶν σεωυτοῦ , καὶ ἡμέας ἀνέχευ ὁρέων ἄρχοντας τῶν περ ἄρχομεν .
οὔκων ἐθελήσεις ὑποθήκῃσι τῇσιδε χρᾶσθαι , ἀλλὰ πάντως μᾶλλον ἢ δι ἡσυχίης εἶναι 0 ·
σὺ δὴ εἰ μεγάλως προθυμέαι Μασσαγετέων πειρηθῆναι , φέρε μόχθον μὲν τὸν ἔχεις ζευγνὺς τὸν ποταμὸν ἄπες , σὺ δὲ ἡμέων ἀναχωρησάντων ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ τριῶν ἡμερέων ὁδὸν διάβαινε ἐς τὴν ἡμετέρην ·
εἰ δ ἡμέας βούλεαι ἐσδέξασθαι μᾶλλον ἐς τὴν ὑμετέρην , σὺ τ ὠυτὸ τοῦτο ποίεε .
ταῦτα δὲ ἀκούσας ὁ Κῦρος συνεκάλεσε Περσέων τοὺς πρώτους , συναγείρας δὲ τούτους ἐς μέσον σφι προετίθεε τὸ πρῆγμα , συμβουλευόμενος ὁκότερα ποιέῃ .
τῶν δὲ κατὰ τ ὠυτὸ αἱ γνῶμαι συνεξέπιπτον κελευόντων ἐσδέκεσθαι Τόμυρίν τε καὶ τὸν στρατὸν αὐτῆς ἐς τὴν χώρην .
παρεὼν δὲ καὶ μεμφόμενος τὴν γνώμην ταύτην Κροῖσος ὁ Λυδὸς ἀπεδείκνυτο ἐναντίην τῇ προκειμένῃ γνώμῃ , λέγων τάδε .
ὦ βασιλεῦ , εἶπον μὲν καὶ πρότερόν τοι ὅτι ἐπεί με Ζεὺς ἔδωκέ τοι , τὸ ἂν ὁρῶ σφάλμα ἐὸν οἴκῳ τῷ σῷ κατὰ δύναμιν ἀποτρέψειν ·
τὰ δὲ μοι παθήματα ἐόντα ἀχάριτα μαθήματα γέγονε .
εἰ μὲν ἀθάνατος δοκέεις εἶναι καὶ στρατιῆς τοιαύτης ἄρχειν , οὐδὲν ἂν εἴη πρῆγμα γνώμας ἐμὲ σοὶ ἀποφαίνεσθαι ·
εἰ δ ἔγνωκας ὅτι ἄνθρωπος καὶ σὺ εἶς καὶ ἑτέρων τοιῶνδε ἄρχεις , ἐκεῖνο πρῶτον μάθε , ὡς κύκλος τῶν ἀνθρωπηίων ἐστὶ πρηγμάτων , περιφερόμενος δὲ οὐκ ἐᾷ αἰεὶ τοὺς αὐτοὺς εὐτυχέειν .
ἤδη ὦν ἔχω γνώμην περὶ τοῦ προκειμένου πρήγματος τὰ ἔμπαλιν ἢ οὗτοι 0 .
εἰ γὰρ ἐθελήσομεν ἐσδέξασθαι τοὺς πολεμίους ἐς τὴν χώρην , ὅδε τοι ἐν αὐτῷ κίνδυνος ἔνι ·
ἑσσωθεὶς μὲν προσαπολλύεις πᾶσαν τὴν ἀρχήν .
δῆλα γὰρ δὴ ὅτι νικῶντες Μασσαγέται οὐ τὸ ὀπίσω φεύξονται ἀλλ ἐπ ἀρχὰς τὰς σὰς ἐλῶσι 0 .
νικῶν δὲ οὐ νικᾷς τοσοῦτον ὅσον εἰ διαβὰς ἐς τὴν ἐκείνων , νικῶν Μασσαγέτας , ἕποιο φεύγουσι 0 .
τ ὠυτὸ γὰρ ἀντιθήσω ἐκείνῳ , ὅτι νικήσας τοὺς ἀντιουμένους ἐλᾷς ἰθὺ τῆς ἀρχῆς τῆς Τομύριος .
χωρίς τε τοῦ ἀπηγημένου αἰσχρὸν καὶ οὐκ ἀνασχετὸν Κῦρόν γε τὸν Καμβύσεω γυναικὶ εἴξαντα ὑποχωρῆσαι τῆς χώρης 0 .
νῦν ὦν μοι δοκέει διαβάντας προελθεῖν ὅσον ἂν ἐκεῖνοι ὑπεξίωσι , ἐνθεῦτεν δὲ τάδε ποιεῦντας πειρᾶσθαι ἐκείνων περιγενέσθαι .
ὡς γὰρ ἐγὼ πυνθάνομαι , Μασσαγέται εἰσὶ ἀγαθῶν τε Περσικῶν ἄπειροι καὶ καλῶν μεγάλων ἀπαθέες .
τούτοισι ὦν τοῖσι ἀνδράσι τῶν προβάτων ἀφειδέως πολλὰ κατακόψαντας καὶ σκευάσαντας προθεῖναι ἐν τῷ στρατοπέδῳ τῷ ἡμετέρῳ δαῖτα , πρὸς δὲ καὶ κρητῆρας ἀφειδέως οἴνου ἀκρήτου καὶ σιτία παντοῖα 0 ·
ποιήσαντας δὲ ταῦτα , ὑπολιπομένους τῆς στρατιῆς τὸ φλαυρότατον , τοὺς λοιποὺς αὖτις ἐξαναχωρέειν ἐπὶ τὸν ποταμόν .
ἢν γὰρ ἐγὼ γνώμης μὴ ἁμάρτω , κεῖνοι ἰδόμενοι ἀγαθὰ πολλὰ τρέψονταί τε πρὸς αὐτὰ καὶ ἡμῖν τὸ ἐνθεῦτεν λείπεται ἀπόδεξις ἔργων μεγάλων .
γνῶμαι μὲν αὗται συνέστασαν ·
κῦρος δὲ μετεὶς τὴν προτέρην γνώμην , τὴν Κροίσου δὲ ἑλόμενος , προηγόρευε Τομύρι ἐξαναχωρέειν ὡς αὐτοῦ διαβησομένου ἐπ ἐκείνην .
ἣ μὲν δὴ ἐξανεχώρεε κατὰ ὑπέσχετο πρῶτα ·
κῦρος δὲ Κροῖσον ἐς τὰς χεῖρας ἐσθεὶς τῷ ἑωυτοῦ παιδὶ Καμβύσῃ , τῷ περ τὴν βασιληίην ἐδίδου , καὶ πολλὰ ἐντειλάμενὸς οἱ τιμᾶν τε αὐτὸν καὶ εὖ ποιέειν , ἢν ἡ διάβασις ἡ ἐπὶ Μασσαγέτας μὴ ὀρθωθῇ , ταῦτα ἐντειλάμενος καὶ ἀποστείλας τούτους ἐς Πέρσας , αὐτὸς διέβαινε τὸν ποταμὸν καὶ ὁ στρατὸς αὐτοῦ .
ἐπείτε δὲ ἐπεραιώθη τὸν Ἀράξεα , νυκτὸς ἐπελθούσης εἶδε ὄψιν εὕδων ἐν τῶν Μασσαγετέων τῇ χωρῇ τοιήνδε ·
ἐδόκεε ὁ Κῦρος ἐν τῷ ὕπνῳ ὁρᾶν τῶν Ὑστάσπεος παίδων τὸν πρεσβύτατον ἔχοντα ἐπὶ τῶν ὤμων πτέρυγας καὶ τουτέων τῇ μὲν τὴν Ἀσίην τῇ δὲ τὴν Εὐρώπην ἐπισκιάζειν 0 1 .
ὑστάσπεϊ δὲ τῷ Ἀρσάμεος ἐόντι ἀνδρὶ Ἀχαιμενίδῃ ἦν τῶν παίδων Δαρεῖος πρεσβύτατος , ἐὼν τότε ἡλικίην ἐς εἴκοσί κου μάλιστα ἔτεα , καὶ οὗτος κατελέλειπτο ἐν Πέρσῃσι ·
οὐ γὰρ εἶχέ κω ἡλικίην στρατεύεσθαι .
ἐπεὶ ὦν δὴ ἐξηγέρθη ὁ Κῦρος , ἐδίδου λόγον ἑωυτῷ περὶ τῆς ὄψιος .
ὡς δέ οἱ ἐδόκεε μεγάλη εἶναι ἡ ὄψις , καλέσας Ὑστάσπεα καὶ ἀπολαβὼν μοῦνον εἶπε Ὕστασπες , παῖς σὸς ἐπιβουλεύων ἐμοί τε καὶ τῇ ἐμῇ ἀρχῇ ἑάλωκε .
ὡς δὲ ταῦτα ἀτρεκέως οἶδα , ἐγὼ σημανέω ·
ἐμεῦ θεοὶ κήδονται καί μοι πάντα προδεικνύουσι τὰ ἐπιφερόμενα .
ἤδη ὦν ἐν τῇ παροιχομένῃ νυκτὶ εὕδων εἶδον τῶν σῶν παίδων τὸν πρεσβύτατον ἔχοντα ἐπὶ τῶν ὤμων πτέρυγας καὶ τουτέων τῇ μὲν τὴν Ἀσίην τῇ δὲ τὴν Εὐρώπην ἐπισκιάζειν 0 .
οὔκων ἐστὶ μηχανὴ ἀπὸ τῆς ὄψιος ταύτης οὐδεμία τὸ μὴ ἐκεῖνον ἐπιβουλεύειν ἐμοί ·
σύ νυν τὴν ταχίστην πορεύεο ὀπίσω ἐς Πέρσας καὶ ποίεε ὅκως , ἐπεὰν ἐγὼ τάδε καταστρεψάμενος ἔλθω ἐκεῖ , ὥς μοι καταστήσεις τὸν παῖδα ἐς ἔλεγχον .
κῦρος μὲν δοκέων οἱ Δαρεῖον ἐπιβουλεύειν ἔλεγε τάδε ·
τῷ δὲ ὁ δαίμων προέφαινε ὡς αὐτὸς μὲν τελευτήσειν αὐτοῦ ταύτῃ μέλλοι , ἡ δὲ βασιληίη αὐτοῦ περιχωρέοι ἐς Δαρεῖον .
ἀμείβεται δὴ ὦν ὁ Ὑστάσπης τοῖσιδε .
ὦ βασιλεῦ , μὴ εἴη ἀνὴρ Πέρσης γεγονὼς ὅστις τοὶ ἐπιβουλεύσειε , εἰ δ ἐστί , ἀπόλοιτο ὡς τάχιστα ·
ὃς ἀντὶ μὲν δούλων ἐποίησας ἐλευθέρους Πέρσας εἶναι , ἀντὶ δὲ ἄρχεσθαι ὑπ ἄλλων ἄρχειν ἁπάντων .
εἰ δέ τις τοὶ ὄψις ἀπαγγέλλει παῖδα τὸν ἐμὸν νεώτερα βουλεύειν περὶ σέο , ἐγώ τοι παραδίδωμι χρᾶσθαι αὐτῷ τοῦτο ὅ τι σὺ βούλεαι .
ὑστάσπης μὲν τούτοισι ἀμειψάμενος καὶ διαβὰς τὸν Ἀράξεα ἤιε ἐς Πέρσας φυλάξων Κύρῳ τὸν παῖδα Δαρεῖον , Κῦρος δὲ προελθὼν ἀπὸ τοῦ Ἀράξεω ἡμέρης ὁδὸν ἐποίεε κατὰ τὰς Κροίσου ὑποθήκας .
μετὰ δὲ ταῦτα Κύρου τε καὶ Περσέων τοῦ καθαροῦ στρατοῦ ἀπελάσαντος ὀπίσω ἐπὶ τὸν Ἀράξεα , λειφθέντος δὲ τοῦ ἀχρηίου , ἐπελθοῦσα τῶν Μασσαγετέων τριτημορὶς τοῦ στρατοῦ τούς τε λειφθέντας τῆς Κύρου στρατιῆς ἐφόνευε ἀλεξομένους καὶ τὴν προκειμένην ἰδόντες δαῖτα , ὡς ἐχειρώσαντο τοὺς ἐναντίους , κλιθέντες ἐδαίνυντο , πληρωθέντες δὲ φορβῆς καὶ οἴνου ηὗδον .
οἱ δὲ Πέρσαι ἐπελθόντες πολλοὺς μὲν σφέων ἐφόνευσαν , πολλῷ δ ἔτι πλεῦνας ἐζώγρησαν καὶ ἄλλους καὶ τὸν τῆς βασιλείης Τομύριος παῖδα στρατηγέοντα Μασσαγετέων , τῷ οὔνομα ἦν Σπαργαπίσης .
ἣ δὲ πυθομένη τά τε περὶ τὴν στρατιὴν γεγονότα καὶ τὰ περὶ τὸν παῖδα , πέμπουσα κήρυκα παρὰ Κῦρον ἔλεγε τάδε .
ἄπληστε αἵματος Κῦρε , μηδὲν ἐπαερθῇς τῷ γεγονότι τῷδε πρήγματι , εἰ ἀμπελίνῳ καρπῷ , τῷ περ αὐτοὶ ἐμπιπλάμενοι μαίνεσθε οὕτω ὥστε κατιόντος τοῦ οἴνου ἐς τὸ σῶμα ἐπαναπλέειν ὑμῖν ἔπεα κακά , τοιούτῳ φαρμάκῳ δολώσας ἐκράτησας παιδὸς τοῦ ἐμοῦ , ἀλλ οὐ μάχῃ κατὰ τὸ καρτερόν 0 .
νῦν ὦν μευ εὖ παραινεούσης ὑπόλαβε τὸν λόγον ·
ἀποδούς μοι τὸν παῖδα ἄπιθι ἐκ τῆσδε τῆς χώρης ἀζήμιος , Μασσαγετέων τριτημορίδι τοῦ στρατοῦ κατυβρίσας .
εἰ δὲ ταῦτα οὐ ποιήσεις , ἥλιον ἐπόμνυμί τοι τὸν Μασσαγετέων δεσπότην , ἦ μέν σε ἐγὼ καὶ ἄπληστον ἐόντα αἵματος κορέσω .
κῦρος μὲν ἐπέων οὐδένα τούτων ἀνενειχθέντων ἐποιέετο λόγον ·
ὁ δὲ τῆς βασιλείης Τομύριος παῖς Σπαργαπίσης , ὥς μιν ὅ τε οἶνος ἀνῆκε καὶ ἔμαθε ἵνα ἦν κακοῦ , δεηθεὶς Κύρου ἐκ τῶν δεσμῶν λυθῆναι ἔτυχε , ὡς δὲ ἐλύθη τε τάχιστα καὶ τῶν χειρῶν ἐκράτησε , διεργάζεται ἑωυτόν .
καὶ δὴ οὗτος μὲν τρόπῳ τοιούτῳ τελευτᾷ ·
τόμυρις δέ , ὥς οἱ Κῦρος οὐκ ἐσήκουσε , συλλέξασα πᾶσαν τὴν ἑωυτῆς δύναμιν συνέβαλε Κύρῳ .
ταύτην τὴν μάχην , ὅσαι δὴ βαρβάρων ἀνδρῶν μάχαι ἐγένοντο , κρίνω ἰσχυροτάτην γενέσθαι , καὶ δὴ καὶ πυνθάνομαι οὕτω τοῦτο γενόμενον .
πρῶτα μὲν γὰρ λέγεται αὐτοὺς διαστάντας ἐς ἀλλήλους τοξεύειν , μετὰ δὲ ὥς σφι τὰ βέλεα ἐξετετόξευτο , συμπεσόντας τῇσι αἰχμῇσί τε καὶ τοῖσι ἐγχειριδίοισι συνέχεσθαι .
χρόνον τε δὴ ἐπὶ πολλὸν συνεστάναι μαχομένους καὶ οὐδετέρους ἐθέλειν φεύγειν .
τέλος δὲ οἱ Μασσαγέται περιεγένοντο , ἥ τε δὴ πολλὴ τῆς Περσικῆς στρατιῆς αὐτοῦ ταύτῃ διεφθάρη καὶ δὴ καὶ αὐτὸς Κῦρος τελευτᾷ , βασιλεύσας τὰ πάντα ἑνὸς δέοντα τριήκοντα ἔτεα .
ἀσκὸν δὲ πλήσασα αἵματος ἀνθρωπηίου Τόμυρις ἐδίζητο ἐν τοῖσι τεθνεῶσι τῶν Περσέων τὸν Κύρου νέκυν , ὡς δὲ εὗρε , ἐναπῆκε αὐτοῦ τὴν κεφαλὴν ἐς τὸν ἀσκόν , λυμαινομένη δὲ τῷ νεκρῷ ἐπέλεγε τάδε ·
σὺ μὲν ἐμὲ ζῶσάν τε καὶ νικῶσάν σε μάχῃ ἀπώλεσας , παῖδα τὸν ἐμὸν ἑλὼν δόλῳ ·
σὲ δ ἐγώ , κατά περ ἠπείλησα , αἵματος κορέσω .
τὰ μὲν δὴ κατὰ τὴν Κύρου τελευτὴν τοῦ βίου , πολλῶν λόγων λεγομένων , ὅδε μοι ὁ πιθανώτατος εἴρηται .
μασσαγέται δὲ ἐσθῆτά τε ὁμοίην τῇ Σκυθικῇ φορέουσι καὶ δίαιταν ἔχουσι , ἱππόται δὲ εἰσὶ καὶ ἄνιπποι  ἀμφοτέρων γὰρ μετέχουσι  καὶ τοξόται τε καὶ αἰχμοφόροι , σαγάρις νομίζοντες ἔχειν .
χρυσῷ δὲ καὶ χαλκῷ τὰ πάντα χρέωνται ·
ὅσα μὲν γὰρ ἐς αἰχμὰς καὶ ἄρδις καὶ σαγάρις , χαλκῷ τὰ πάντα χρέωνται , ὅσα δὲ περὶ κεφαλὴν καὶ ζωστῆρας καὶ μασχαλιστῆρας , χρυσῷ κοσμέονται 0 1 .
ὣς δ αὕτως τῶν ἵππων τὰ μὲν περὶ τὰ στέρνα χαλκέους θώρηκας περιβάλλουσι , τὰ δὲ περὶ τοὺς χαλινοὺς καὶ στόμια καὶ φάλαρα χρυσῷ 0 .
σιδήρῳ δὲ οὐ δ ἀργύρῳ χρέωνται οὐδέν ·
οὐ δὲ γὰρ οὐδέ σφι ἐστὶ ἐν τῇ χωρῇ , ὁ δὲ χρυσὸς καὶ ὁ χαλκὸς ἄπλετος 0 .
νόμοισι δὲ χρέωνται τοιοῖσιδε .
γυναῖκα μὲν γαμέει ἕκαστος , ταύτῃσι δὲ ἐπίκοινα χρέωνται ·
τὸ γὰρ Σκύθας φασὶ Ἕλληνες ποιέειν , οὐ Σκύθαι εἰσὶ οἱ ποιέοντες ἀλλὰ Μασσαγέται ·
τῆς γὰρ ἐπιθυμήσῃ γυναικὸς Μασσαγέτης ἀνήρ , τὸν φαρετρεῶνα ἀποκρεμάσας πρὸ τῆς ἁμάξης μίσγεται ἀδεῶς .
οὖρος δὲ ἡλικίης σφι πρόκειται ἄλλος μὲν οὐδείς ·
ἐπεὰν δὲ γέρων γένηται κάρτα , οἱ προσήκοντές οἱ πάντες συνελθόντες θύουσί μιν καὶ ἄλλα πρόβατα ἅμα αὐτῷ , ἑψήσαντες δὲ τὰ κρέα κατευωχέονται .
ταῦτα μὲν τὰ ὀλβιώτατά σφι νενόμισται , τὸν δὲ νούσῳ τελευτήσαντα οὐ κατασιτέονται ἀλλ γῇ κρύπτουσι , συμφορὴν ποιεύμενοι ὅτι οὐκ ἵκετο ἐς τὸ τυθῆναι .
σπείρουσι δὲ οὐδέν , ἀλλ ἀπὸ κτηνέων ζώουσι καὶ ἰχθύων ·
οἳ δὲ ἄφθονοί σφι ἐκ τοῦ Ἀράξεω ποταμοῦ παραγίνονται ·
γαλακτοπόται δ εἰσί .
θεῶν δὲ μοῦνον ἥλιον σέβονται , τῷ θύουσι ἵππους .
νόος δὲ οὗτος τῆς θυσίης 0 ·
τῶν θεῶν τῷ ταχίστῳ πάντων τῶν θνητῶν τὸ τάχιστον δατέονται .