Ericu950/Stoicheia-meter-silver huggingface dataset:
ὥσπερ δ ἐπὶ τῆς γεωργίας πρῶτον μὲν ἀγαθὴν ὑπάρξαι δεῖ τὴν γῆν , εἶτα δὲ τὸν φυτουργὸν ἐπιστήμονα , εἶτα τὰ σπέρματα σπουδαῖα , τὸν αὐτὸν τρόπον γῇ μὲν ἔοικεν ἡ φύσις , γεωργῷ δ ὁ παιδεύων , σπέρματι δ αἱ τῶν λόγων ὑποθῆκαι καὶ τὰ παραγγέλματα 0 1 2 .
ταῦτα πάντα διατεινάμενος ἂν εἴποιμ ὅτι συνῆλθε καὶ συνέπνευσεν εἰς τὰς τῶν παρ ἅπασιν ᾀδομένων ψυχάς , Πυθαγόρου καὶ Σωκράτους καὶ Πλάτωνος καί τῶν ὅσοι δόξης ἀειμνήστου τετυχήκασιν .
εὔδαιμον μέν οὖν καὶ θεοφιλές εἴ τῳ ταῦτα πάντα θεῶν τις ἀπέδωκεν 0 .
εἰ δέ τις οἴεται τοὺς οὐκ εὖ πεφυκότας μαθήσεως καὶ μελέτης τυχόντας ὀρθῆς πρὸς ἀρετὴν οὐκ ἂν τὴν τῆς φύσεως ἐλάττωσιν εἰς τ οὐνδεχόμενον ἀναδραμεῖν , ἴστω πολλοῦ , μᾶλλον δὲ τοῦ παντὸς διαμαρτάνων .
φύσεως μὲν γὰρ ἀρετὴν διαφθείρει ῥᾳθυμία , φαυλότητα δ ἐπανορθοῖ διδαχή ·
καὶ τὰ μὲν ῥᾴδια τοὺς ἀμελοῦντας φεύγει , τὰ δὲ χαλεπὰ ταῖς ἐπιμελείαις ἁλίσκεται .
καταμάθοις δ ἂν ὡς ἀνύσιμον πρᾶγμα καὶ τελεσιουργὸν ἐπιμέλεια καὶ πόνος ἐστίν , ἐπὶ πολλὰ τῶν γιγνομένων ἐπιβλέψας .
σταγόνες μὲν γὰρ ὕδατος πέτρας κοιλαίνουσι , σίδηρος δὲ καὶ χαλκὸς ταῖς ἐπαφαῖς τῶν χειρῶν ἐκτρίβονται , οἱ δ ἁρμάτειοι τροχοὶ πόνῳ καμφθέντες οὐ δ ἂν εἴ τι γένοιτο τὴν ἐξ ἀρχῆς δύναιντ ἀναλαβεῖν εὐθυωρίαν ·
τάς γε μὴν καμπύλας τῶν ὑποκριτῶν βακτηρίας ἀπευθύνειν ἀμήχανον , ἀλλὰ τὸ παρὰ φύσιν τῷ πόνῳ τοῦ κατὰ φύσιν ἐγένετο κρεῖττον 0 .
καὶ μόνα ἆρα ταῦτα τὴν τῆς ἐπιμελείας ἰσχὺν διαδείκνυσιν ;
οὔκ , ἀλλὰ καὶ μυρί ἐπὶ μυρίοις 0 .
ἀγαθὴ γῆ πέφυκεν ·
ἀλλ ἀμεληθεῖσα χερσεύεται , καὶ ὅσῳ τῇ φύσει βελτίων ἐστί , τοσούτῳ μᾶλλον ἐξαργηθεῖσα δι ἀμέλειαν ἐξαπόλλυται .
ἀλλ ἔστι τις ἀπόκροτος καὶ τραχυτέρα τοῦ δέοντος ·
ἀλλὰ γεωργηθεῖσα παραυτίκα γενναίους καρποὺς ἐξήνεγκε .
ποῖα δὲ δένδρα οὐκ ὀλιγωρηθέντα μὲν στρεβλὰ φύεται καὶ ἄκαρπα καθίσταται , τυχόντα δ ὀρθῆς παιδαγωγίας ἔγκαρπα γίγνεται καὶ τελεσφόρα ;
ποία δὲ σώματος ἰσχὺς οὐκ ἐξαμβλοῦται καὶ καταφθίνει δι ἀμέλειαν καὶ τρυφὴν καὶ καχεξίαν ;
τίς δ ἀσθενὴς φύσις οὐ τοῖς γυμνασαμένοις καὶ καταθλήσασι πλεῖστον εἰς ἰσχὺν ἐπέδωκε ;
τίνες δ ἵπποι καλῶς πωλοδαμνηθέντες δ ἀδάμαστοι μείναντες οὐ σκληραύχενες καὶ οὐκ εὐπειθεῖς ἐγένοντο τοῖς ἀναβάταις ;
θυμοειδεῖς ἀπέβησαν ;
καὶ τί δεῖ τ ἄλλα θαυμάζειν , ὅπου γε τῶν θηρίων τῶν ἀγριωτάτων ὁρῶμεν πολλὰ καὶ τιθασευόμενα καὶ χειροήθη γιγνόμενα τοῖς πόνοις ;
εὖ δὲ καὶ ὁ Θετταλὸς ἐρωτηθείς τίνες εἰσὶν οἱ ἠπιώτατοι Θετταλῶν , ἔφη οἱ παυόμενοι πολεμεῖν καὶ τί δεῖ τὰ πολλὰ λέγειν ;
καὶ γὰρ τὸ ἦθος ἔθος ἐστὶ πολυχρόνιον , καὶ τὰς ἠθικὰς ἀρετὰς ἐθικὰς ἄν τις λέγῃ , οὐκ ἄν τι πλημμελεῖν δόξειεν .
ἑνὶ δὲ περὶ τούτων ἔτι παραδείγματι χρησάμενος ἀπαλλάξομαι τοῦ ἔτι περὶ αὐτῶν μηκύνειν .
λυκοῦργος γὰρ ὁ τῶν Λακεδαιμονίων νομοθέτης δύο σκύλακας τῶν αὐτῶν γονέων λαβὼν οὐδὲν ὁμοίως ἀλλήλοις ἤγαγεν , ἀλλὰ τὸν μὲν λίχνον ἀπέφηνε καὶ σινάμωρον , τὸν δ ἐξιχνεύειν καὶ θηρᾶν δυνατόν 0 .
εἶτά ποτε τῶν Λακεδαιμονίων εἰς τ αὐτὸ συνειλεγμένων , μεγάλη τοι ῥοπὴ πρὸς ἀρετῆς κύησίν ἐστιν ἄνδρες ἔφησε Λακεδαιμόνιοι καὶ ἔθη καὶ παιδεῖαι καὶ διδασκαλίαι καὶ βίων ἀγωγαί , καὶ ἐγὼ ταῦθ ὑμῖν αὐτίκα δὴ μάλα ποιήσω φανερά εἶτα προσαγαγὼν τοὺς δύο σκύλακας διαφῆκε , καταθεὶς εἰς μέσον λοπάδα καὶ λαγωὸν κατευθὺ τῶν σκυλάκων .
καὶ ὁ μὲν ἐπὶ τὸν λαγωὸν ᾖξεν , ὁ δ ἐπὶ τὴν λοπάδα ὥρμησε .
τῶν δὲ Λακεδαιμονίων οὐδέπω συμβαλεῖν ἐχόντων τί ποτ αὐτῷ τοῦτο δύναται καὶ τί βουλόμενος τοὺς σκύλακας ἐπεδείκνυεν , οὗτοι γονέων ἔφη τῶν αὐτῶν ἀμφότεροι , διαφόρου δὲ τυχόντες ἀγωγῆς ὁ μὲν λίχνος ὁ δὲ θηρευτὴς ἀποβέβηκε καὶ περὶ μὲν ἐθῶν καὶ βίων ἀρκείτω ταῦτα 0 .
περὶ δὲ τροφῆς ἐχόμενον ἂν εἴη λέγειν .
δεῖ δέ , ὡς ἐγὼ ἂν φαίην , αὐτὰς τὰς μητέρας τά τέκνα τρέφειν καὶ τούτοις τοὺς μαστοὺς ὑπέχειν ·
συμπαθέστερόν τε γὰρ θρέψουσι καὶ διὰ πλείονος ἐπιμελείας , ὡς ἂν ἔνδοθεν καὶ τὸ δὴ λεγόμενον ἐξ ὀνύχων ἀγαπῶσαι τὰ τέκνα 0 .
αἱ τίτθαι δὲ καὶ αἱ τροφοὶ τὴν εὔνοιαν ὑποβολιμαίαν καὶ παρέγγραπτον ἔχουσιν , ἅτε μισθοῦ φιλοῦσαι .
δηλοῖ δὲ καὶ ἡ φύσις ὅτι δεῖ τὰς μητέρας ἃ γεγεννήκασιν αὐτὰς τιτθεύειν καὶ τρέφειν ·
διὰ γὰρ τοῦτο παντὶ ζῴῳ τεκόντι τὴν ἐκ τοῦ γάλακτος τροφὴν ἐχορήγησε .
σοφὸν δ ἄρα καὶ ἡ πρόνοια 0 ·
διττοὺς ἐνέθηκε ταῖς γυναιξὶ τοὺς μαστούς , ἵνα , κ ἂν εἰ δίδυμα τέκοιεν , διττὰς ἔχοιεν τὰς τῆς τροφῆς πηγάς .
χωρὶς δὲ τούτων εὐνούστεραι τοῖς τέκνοις γίγνοιντ ἂν καὶ φιλητικώτεραι .
καὶ μὰ Δί οὐκ ἀπεικότως 0 ·
ἡ συντροφία γὰρ ὥσπερ ἐπιτόνιόν ἐστι τῆς εὐνοίας .
καὶ γὰρ τὰ θηρία τῶν συντρεφομένων ἀποσπώμενα ταῦτα ποθοῦντα φαίνεται .
μάλιστα μὲν οὖν ὅπερ ἔφην αὐτὰς πειρατέον τὰ τέκνα τρέφειν τὰς μητέρας ·
εἰ δ ἄρ ἀδυνάτως ἔχοιεν ἢ διὰ σώματος ἀσθένειαν γένοιτο γὰρ ἄν τι καὶ τοιοῦτον ἢ πρὸς ἑτέρων τέκνων σπεύδουσαι γένεσιν , ἀλλὰ τάς γε τίτθας καὶ τὰς τροφοὺς οὐ τὰς τυχούσας ἀλλ ὡς ἔνι μάλιστα σπουδαίας δοκιμαστέον ἐστί πρῶτον μὲν τοῖς ἤθεσιν Ἑλληνίδας 0 .
ὥσπερ γὰρ τὰ μέλη τοῦ σώματος εὐθὺς ἀπὸ γενέσεως πλάττειν τῶν τέκνων ἀναγκαῖόν ἐστιν , ἵνα ταῦτ ὀρθὰ καὶ ἀστραβῆ φύηται , τὸν αὐτὸν τρόπον ἐξ ἀρχῆς τὰ τῶν τέκνων ἤθη ῥυθμίζειν προσήκει .
εὔπλαστον γὰρ καὶ ὑγρὸν ἡ νεότης , καὶ ταῖς τούτων ψυχαῖς ἁπαλαῖς ἔτι τὰ μαθήματα ἐντήκεται 0 ·
πᾶν δὲ τὸ σκληρὸν χαλεπῶς μαλάττεται .
καθάπερ γὰρ σφραγῖδες τοῖς ἁπαλοῖς ἐναπομάττονται κηροῖς , οὕτως αἱ μαθήσεις ταῖς τῶν ἔτι παιδίων ψυχαῖς ἐναποτυποῦνται .
καί μοι δοκεῖ Πλάτων ὁ δαιμόνιος ἐμμελῶν παραινεῖν ταῖς τίτθαις μη δὲ τοὺς τυχόντας μύθους τοῖς παιδίοις λέγειν , ἵνα μὴ τὰς τούτων ψυχὰς ἐξ ἀρχῆς ἀνοίας καὶ διαφθορᾶς ἀναπίμπλασθαι συμβαίνῃ .
κινδυνεύει δὲ καὶ Φωκυλίδης ὁ ποιητὴς καλῶς παραινεῖν λέγων χρὴ παῖδ ἔτ ἐόντα καλὰ διδάσκειν ἔργα .
οὐ τοίνυν 0 ;
οὐ δὲ τοῦτο παραλιπεῖν ἄξιόν ἐστιν , ὅτι καὶ τὰ παιδία τὰ μέλλοντα τοῖς τροφίμοις ὑπηρετεῖν καὶ τούτοις σύντροφα γίγνεσθαι ζητητέον πρώτιστα μὲν σπουδαῖα τοὺς τρόπους , ἔτι μέντοι Ἑλληνικὰ καὶ περίτρανα λαλεῖν , ἵνα μὴ συναναχρωννύμενοι βαρβάροις καὶ τὸ ἦθος μοχθηροῖς ἀποφέρωνταί τι τῆς ἐκείνων φαυλότητος .
καὶ οἱ παροιμιαζόμενοι δέ φασιν οὐκ ἀπὸ τρόπου λέγοντες , ὅτι ἂν χωλῷ παροικήσῃς , ὑποσκάζειν μαθήσῃ .
ἐπειδὰν τοίνυν ἡλικίαν λάβωσιν ὑπὸ παιδαγωγοῖς τετάχθαι , ἐνταῦθα δὴ πολλὴν ἐπιμέλειαν ἑκτέον ἐστὶ τῆς τούτων καταστάσεως , ὡς μὴ λάθωσιν ἀνδραπόδοις ἢ βαρβάροις ἢ παλιμβόλοις τὰ τέκνα παραδόντες .
ἐπεὶ νῦν γε τὸ γιγνόμενον πολλοῖς ὑπερκαταγέλαστόν ἐστι .
τῶν γὰρ δούλων τῶν σπουδαίων τοὺς μὲν γεωργοὺς ἀποδεικνύουσι , τοὺς δὲ ναυκλήρους τοὺς δ ἐμπόρους τοὺς δ οἰκονόμους τοὺς δὲ δανειστάς 0 1 2 ·
ὅ τι δ ἂν εὕρωσιν ἀνδράποδον οἰνόληπτον καὶ λίχνον , πρὸς πᾶσαν πραγματείαν ἄχρηστον , τούτῳ φέροντες ὑποβάλλουσι τοὺς υἱούς .
δεῖ δὲ τὸν σπουδαῖον παιδαγωγὸν τοιοῦτον εἶναι τὴν φύσιν οἷόσπερ ἦν ὁ Φοῖνιξ ὁ τοῦ Ἀχιλλέως παιδαγωγός .
τὸ δὲ πάντων μέγιστον καὶ κυριώτατον τῶν εἰρημένων ἔρχομαι φράσων .
διδασκάλους γὰρ ζητητέον τοῖς τέκνοις , οἳ καὶ τοῖς βίοις εἰσὶν ἀδιάβλητοι καὶ τοῖς τρόποις ἀνεπίληπτοι καὶ ταῖς ἐμπειρίαις ἄριστοι ·
πηγὴ γὰρ καὶ ῥίζα καλοκαγαθίας τὸ νομίμου τυχεῖν παιδείας 0 .
καὶ καθάπερ τὰς χάρακας οἱ γεωργοὶ τοῖς φυτοῖς παρατιθέασιν , οὕτως οἱ νόμιμοι τῶν διδασκάλων ἐμμελεῖς τὰς ὑποθήκας καὶ παραινέσεις παραπηγνύουσι τοῖς νέοις , ἵν ὀρθὰ τούτων βλαστάνῃ τὰ ἤθη .
νῦν δέ τις κ ἂν καταπτύσειε τῶν πατέρων ἐνίων , οἵτινες πρὶν δοκιμάσαι τοὺς μέλλοντας διδάσκειν , δι ἄγνοιαν , ἔσθ ὅτε καὶ δι ἀπειρίαν , ἀνθρώποις ἀδοκίμοις καὶ παρασήμοις ἐγχειρίζουσι τοὺς παῖδας .
καὶ οὔπω τοῦτ ἐστὶ καταγέλαστον εἰ δι ἀπειρίαν αὐτὸ πράττουσιν , ἐκεῖνο δ ἐσχάτως ἄτοπον 0 .
ἐνίοτε γὰρ εἰδότες , αἰσθόμενοι δὲ καὶ ἄλλων αὐτοῖς τοῦτο λεγόντων , τὴν ἐνίων τῶν παιδευτῶν ἀπειρίαν ἅμα καὶ μοχθηρίαν , ὅμως τούτοις ἐπιτρέπουσι τοὺς παῖδας , οἱ μὲν ταῖς τῶν ἀρεσκευομένων ἡττώμενοι κολακείαις , εἰσὶ δ οἳ καὶ δεομένοις χαριζόμενοι φίλοις , παρόμοιον ποιοῦντες ὥσπερ ἂν εἴ τις τῷ σώματι κάμνων τὸν σὺν ἐπιστήμῃ δυνηθέντ ἂν σῶσαι παραλιπών , φίλῳ χαριζόμενος τὸν δι ἀπειρίαν ἀπολέσαντ ἂν αὐτὸν προέλοιτο , ἢ ναύκληρον τὸν ἄριστον ἀφεὶς τὸν χείριστον δοκιμάσειε φίλου δεηθέντος 0 .
ζεῦ καὶ θεοὶ πάντες , πατήρ τις καλούμενος πλείω λόγον τῆς τῶν δεομένων ποιεῖται χάριτος ἢ τῆς τῶν τέκνων παιδεύσεως 0 ;
εἶτ οὐκ εἰκότα πολλάκις Σωκράτης ἐκεῖνος ὁ παλαιὸς ἔλεγεν , ὅτι εἴπερ ἄρα δυνατὸν ἦν , ἀναβάντα ἐπὶ τὸ μετεωρότατον τῆς πόλεως ἀνακραγεῖν μέρος ὦ ἄνθρωποι , ποῖ φέρεσθε , οἵτινες χρημάτων μὲν κτήσεως πέρι πᾶσαν , ποιεῖσθε σπουδήν , τῶν δ υἱέων , οἷς ταῦτα καταλείψετε , μικρὰ φροντίζετε ;
τούτοις δ ἂν ἔγωγε προσθείην ὅτι οἱ τοιοῦτοι πατέρες παραπλήσιον ποιοῦσιν , οἷον εἴ τις τοῦ μὲν ὑποδήματος φροντίζοι , τοῦ δὲ ποδὸς ὀλιγώρως ἔχοι .
πολλοὶ δ εἰς τοσοῦτο τῶν πατέρων προβαίνουσι φιλαργυρίας ἅμα καὶ μισοτεκνίας , ὥσθ ἵνα μὴ πλείονα μισθὸν τελέσειαν , ἀνθρώπους τοὺς μηδενὸς τιμίους αἱροῦνται τοῖς τέκνοις παιδευτάς , εὔωνον ἀμαθίαν διώκοντες .
ᾗ καὶ Ἀρίστιππος οὐκ ἀκόμψως ἀλλὰ καὶ πάνυ ἀστείως ἐπέσκωψε τῷ λόγῳ πατέρα νοῦ καὶ φρενῶν κενόν .
ἐρωτήσαντος γάρ τινος αὐτὸν πόσον αἰτοίη μισθὸν ὑπὲρ τῆς τοῦ τέκνου παιδεύσεως , χιλίας ἔφησε δραχμάς .
τοῦ δ Ἡράκλεις εἰπόντος , ὡς ὑπέρπολυ τὸ αἴτημα 0 ·
δύναμαι γὰρ ἀνδράποδον χιλίων πρίασθαι , τοιγαροῦν εἶπε δύο ἕξεις ἀνδράποδα , καὶ τὸν υἱὸν καὶ ὃν ἂν πρίῃ .
τὸ δ ὅλον πῶς οὐκ ἄτοπον τῇ μὲν δεξιᾷ συνεθίζειν τὰ παιδία δέχεσθαι τὰς τροφάς , κ ἂν εἰ προτείνειε τὴν ἀριστεράν , ἐπιτιμᾶν , μηδεμίαν δὲ ποιεῖσθαι πρόνοιαν τοῦ λόγων ἐπιδεξίων καὶ νομίμων ἀκούειν 0 ;
τί οὖν συμβαίνει τοῖς θαυμαστοῖς πατράσιν , ἐπειδὰν κακῶς μὲν θρέψωσι κακῶς δὲ παιδεύσωσι τοὺς υἱεῖς , ἐγὼ φράσω .
ὅταν γὰρ εἰς ἄνδρας ἐγγραφέντες τοῦ μὲν ὑγιαίνοντος καὶ τεταγμένου βίου καταμελήσωσιν , ἐπὶ δὲ τὰς ἀτάκτους καὶ ἀνδραποδώδεις ἡδονὰς ἑαυτοὺς κρημνίσωσι , τότε δὴ μεταμέλονται τὴν τῶν τέκνων προδεδωκότες παιδείαν , ὅτ οὐδὲν ὄφελος , τοῖς ἐκείνων ἀδικήμασιν ἀδημονοῦντες 0 .
οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν κόλακας καὶ παρασίτους ἀναλαμβάνουσιν , ἀνθρώπους ἀσήμους καὶ καταράτους καὶ τῆς νεότητος ἀνατροπέας καὶ λυμεῶνας , οἱ δέ τινες ἑταίρας καὶ χαμαιτύπας λυτροῦνται σοβαρὰς καὶ πολυτελεῖς , οἱ δὲ κατοψοφαγοῦσιν , οἱ δ εἰς κύβους καὶ κώμους ἐξοκέλλουσιν , ἤδη δέ τινες καὶ τῶν νεανικωτέρων ἅπτονται κακῶν , μοιχεύοντες καὶ οἰκοφθοροῦντες καὶ μίαν ἡδονὴν θανάτου τιμώμενοι .
φιλοσοφίᾳ δ ὁμιλήσαντες οὗτοι οὐ τοιούτοις ἴσως πράγμασιν ἑαυτοὺς καταπειθεῖς παρέσχοντο , καὶ τό γε παράγγελμα τοῦ Διογένους ἔμαθον ἄν , ὃς φορτικῶς μὲν τοῖς ῥήμασιν ἀληθῶς δὲ τοῖς πράγμασι παραινεῖ καί φησιν εἴσελθε εἰς πορνεῖόν παῖ , ἵνα μάθῃς ὅτι τῶν ἀναξίων τὰ τίμια οὐδὲν διαφέρει συνελὼν τοίνυν ἐγώ φημι καὶ χρησμολογεῖν μᾶλλον ἢ παραινεῖν δόξαιμ ἂν εἰκότως ὅτι ἓν πρῶτον καὶ μέσον καὶ τελευταῖον ἐν τούτοις κεφάλαιον ἀγωγὴ σπουδαία καὶ παιδεία νόμιμός ἐστι , καὶ ταῦτα φορὰ καὶ συνεργὰ πρὸς ἀρετὴν καὶ πρὸς εὐδαιμονίαν φημί .
καὶ τὰ μὲν ἄλλα τῶν ἀγαθῶν ἀνθρώπινα καὶ μικρὰ καὶ οὐκ ἀξιοσπούδαστα καθέστηκεν .
εὐγένεια καλὸν μέν , ἀλλὰ προγόνων ἀγαθόν 0 1 .
πλοῦτος δὲ τίμιον μέν , ἀλλὰ τύχης κτῆμα , ἐπειδὴ τῶν μὲν ἐχόντων πολλάκις ἀφείλετο , τοῖς δ οὐκ ἐλπίσασι φέρουσα προσήνεγκε , καὶ ὁ πολὺς πλοῦτος σκοπὸς ἔκκειται τοῖς βουλομένοις βαλλάντια τοξεύειν , κακούργοις οἰκέταις καὶ συκοφάνταις , καὶ τὸ μέγιστον , ὅτι καὶ τοῖς πονηροτάτοις μέτεστι 0 .
δόξα γε μὴν σεμνὸν μέν , ἀλλ ἀβέβαιον 0 1 .
κάλλος δὲ περιμάχητον μέν , ἀλλ ὀλιγοχρόνιον 0 1 .
ὑγίεια δὲ τίμιον μέν , ἀλλ εὐμετάστατον 0 .
ἰσχὺς δὲ ζηλωτὸν μέν , ἀλλὰ νόσῳ εὐάλωτον καὶ γήρᾳ 0 1 .
τὸ δ ὅλον εἴ τις ἐπὶ τῇ τοῦ σώματος ῥώμῃ φρονεῖ , μαθέτω γνώμης διαμαρτάνων .
πόστον γάρ ἐστιν ἰσχὺς ἀνθρωπίνη τῆς τῶν ἄλλων ζῴων δυνάμεως ;
λέγω δ οἷον ἐλεφάντων καὶ ταύρων καὶ λεόντων .
παιδεία δὲ τῶν ἐν ἡμῖν μόνον ἐστὶν ἀθάνατον καὶ θεῖον .
καὶ δύο τὰ πάντων ἐστὶ κυριώτατα ἐν ἀνθρωπίνῃ φύσει , νοῦς καὶ λόγος .
καὶ ὁ μὲν νοῦς ἀρχικός ἐστι τοῦ λόγου , ὁ δὲ λόγος ὑπηρετικὸς τοῦ νοῦ , τύχῃ μὲν ἀνάλωτος , συκοφαντίᾳ δ ἀναφαίρετος , νόσῳ δ ἀδιάφθορος , γήρᾳ δ ἀλύμαντος 0 1 .
μόνος γὰρ ὁ νοῦς παλαιούμενος ἀνηβᾷ , καὶ ὁ χρόνος τ ἄλλα πάντ ἀφαιρῶν τῷ γήρᾳ προστίθησι τὴν ἐπιστήμην .
ὅ γε μὴν πόλεμος χειμάρρου δίκην πάντα σύρων καὶ πάντα παραφέρων μόνην οὐ δύναται παιδείαν παρελέσθαι .
καί μοι δοκεῖ Στίλπων ὁ Μεγαρεὺς φιλόσοφος ἀξιομνημόνευτον ποιῆσαι ἀπόκρισιν , ὅτε Δημήτριος ἐξανδραποδισάμενος τὴν πόλιν εἰς ἔδαφος κατέβαλε καὶ τὸν Στίλπωνα ἤρετο μή τι ἀπολωλεκὼς εἴη .
καὶ ὃς οὐ δῆτα εἶπε , πόλεμος γὰρ οὐ λαφυραγωγεῖ ἀρετήν σύμφωνος δὲ καὶ συνῳδὸς καὶ ἡ Σωκράτους ἀπόκρισις ταύτῃ φαίνεται .
καὶ γὰρ οὗτος ἐρωτήσαντος αὐτόν μοι δοκεῖ Γοργίου ἣν ἔχει περὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως ὑπόληψιν καὶ εἰ νομίζει τοῦτον εὐδαίμονα εἶναι , οὐκ οἶδ ἔφησε πῶς ἀρετῆς καὶ παιδείας ἔχει , ὡς τῆς εὐδαιμονίας ἐν τούτοις , οὐκ ἐν τοῖς τυχηροῖς ἀγαθοῖς κειμένης .
ὥσπερ δὲ παραινῶ τῆς παιδείας τῶν τέκνων μηδὲν ποιεῖσθαι πρ οὐργιαίτερον , οὕτως αὖ πάλιν φημὶ δεῖν τῆς ἀδιαφθόρου καὶ ὑγιαινούσης ἔχεσθαι , τῶν δὲ πανηγυρικῶν λήρων ὡς πορρωτάτω τοὺς υἱεῖς ἀπάγειν .
τὸ γὰρ τοῖς πολλοῖς ἀρέσκειν τοῖς σοφοῖς ἐστιν ἀπαρέσκειν .
μαρτυρεῖ δέ μου τῷ λόγῳ καὶ Εὐριπίδης λέγων ἐγὼ δ ἄκομψος εἰς ὄχλον δοῦναι λόγον , εἰς ἥλικας δὲ κ ὠλίγους σοφώτερος 0 .
ἔχει δὲ μοῖραν καὶ τόδ ·
οἱ γὰρ ἐν σοφοῖς φαῦλοι παρ ὄχλῳ μουσικώτεροι λέγειν ὁρῶ δ ἔγωγε τοὺς τοῖς συρφετώδεσιν ὄχλοις ἀρεστῶς καὶ κεχαρισμένως ἐπιτηδεύοντας λέγειν καὶ τὸν βίον ὡς τὰ πολλὰ ἀσώτους καὶ φιληδόνους ἀποβαίνοντας 0 .
καὶ νὴ Δί εἰκότως 0 .
εἰ γὰρ ἄλλοις ἡδονὰς παρασκευάζοντες ἀμελοῦσι τοῦ καλοῦ , σχολῇ γ ἂν τῆς ἰδίας ἡδυπαθείας καὶ τρυφῆς ὑπεράνω τὸ ὀρθὸν καὶ ὑγιὲς ποιήσαιντο ἢ τὸ σῶφρον ἀντὶ τοῦ τερπνοῦ διώξαιεν .
πρὸς δὲ τούτοις τί ἂν τοὺς παῖδας καλὸν γάρ τοι μηδὲν εἰκῇ μή τε λέγειν μή τε πράττειν , καὶ κατὰ τὴν παροιμίαν χαλεπὰ τὰ καλά 0 .
οἱ δ αὐτοσχέδιοι τῶν λόγων πολλῆς εὐχερείας καὶ ῥᾳδιουργίας εἰσὶ πλήρεις , οὔ θ ὅθεν ἀρκτέον οὔ θ ὅπου παυστέον ἐστὶν εἰδότων .
χωρὶς δὲ τῶν ἄλλων πλημμελημάτων οἳ ἂν ἐκ τοῦ παραχρῆμα λέγωσιν , εἰς ἀμετρίαν δεινὴν ἐκπίπτουσι καὶ πολυλογίαν .
σκέψις δ οὐκ ἐᾷ τῆς ἱκνουμένης συμμετρίας τὸν λόγον ἐκπίπτειν .
ὁ Περικλῆς , ὡς ἡμῖν ἀκούειν παραδέδοται , καλούμενος ὑπὸ τοῦ δήμου πολλάκις οὐχ ὑπήκουσε , λέγων ἀσύντακτος εἶναι .
ὡσαύτως δὲ καὶ Δημοσθένης ζηλωτὴς τῆς τούτου πολιτείας γενόμενος καλούντων αὐτὸν τῶν Ἀθηναίων σύμβουλον ἀντέβαινεν ·
οὐ συντέταγμαι λέγων .
καὶ ταῦτα μὲν ἴσως ἀδέσποτός ἐστι καὶ πεπλασμένη παράδοσις ·
ἐν δὲ τῷ κατὰ Μειδίου τὴν τῆς σκέψεως ὠφέλειαν ἐναργῶς παρίστησι .
φησὶ γοῦν ἐγὼ δ ἐσκέφθαι μὲν ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι φημὶ κ οὐκ ἂν ἀρνηθείην καὶ μεμελετηκέναι γ ὡς ἐνῆν μάλιστ ἐμοί ·
καὶ γὰρ ἂν ἄθλιος ἦν , εἰ τοιαῦτα παθὼν καὶ πάσχων ἠμέλουν ὧν περὶ τούτων ἐρεῖν ἔμελλον πρὸς ὑμᾶς .
τὸ δὲ δεῖν παντάπασιν ἀποδοκιμάζειν τῶν λόγων τὴν ἑτοιμότητα ἢ πάλιν αὖ ταύτην οὐκ ἐπ ἀξίοις ἀσκεῖν οὐ φαίην ἂν ἔγωγε , ἀλλ ὡς ἐν φαρμάκου μοίρᾳ τοῦτο ποιητέον ἐστί .
μέχρι δὴ τῆς τῶν ἀνδρῶν ἡλικίας οὐδὲν ἐκ τοῦ παρατυχόντος ἀξιῶ λέγειν ·
ἀλλ ὅταν τις ῥιζώσῃ τὴν δύναμιν , τότε τοῦτον τῶν καιρῶν καλούντων ἐλευθεριάζειν τοῖς λόγοις προσήκει .
ὥσπερ γὰρ οἱ πολὺν χρόνον δεθέντες κ ἂν εἰ λυθεῖεν ὕστερον , ὑπὸ τῆς πολυχρονίου τῶν δεσμῶν συνηθείας οὐ δυνάμενοι βαδίζειν ὑποσκελίζονται , τὸν αὐτὸν τρόπον οἱ πολλῷ χρόνῳ τὸν λόγον σφίγξαντες , κ ἂν εἴ ποτε ἐκ τοῦ παραχρῆμα δεήσειεν εἰπεῖν , οὐδὲν ἧττον τὸν αὐτὸν τῆς ἑρμηνείας χαρακτῆρα φυλάττουσι .
τὸ δ ἔτι παῖδας ὄντας ἐᾶν ἐπὶ καιροῦ λέγειν ματαιολογίας τῆς ἐσχάτης αἴτιον καθίσταται .
ζωγράφος φασὶν ἄθλιος Ἀπελλῇ δείξας εἰκόνα ταύτην ἔφη νῦν γέγραφα , ὁ δὲ καὶ ἢν μὴ λέγῃς , εἶπεν οἶδ ὅτι ταχὺ γέγραπται ·
θαυμάζω δὲ πῶς οὐχὶ τοιαύτας πλείους γέγραφας .
ὥσπερ τοίνυν ἐπανάγω γὰρ πρὸς τὴν ἐξ ἀρχῆς τοῦ λόγου ὑπόθεσιν τὴν θεατρικὴν καὶ παρατράγῳδον , οὕτως αὖ πάλιν καὶ τὴν σμικρολογίαν τῆς λέξεως καὶ ταπείνωσιν παραινῶ διευλαβεῖσθαι καὶ φεύγειν ·
ἡ μὲν γὰρ ὑπέρογκος ἀπολίτευτός ἐστιν , ἡ δ ἰσχνὴ λίαν ἀνέκπληκτος 0 .
καθάπερ δὲ τὸ σῶμα οὐ μόνον ὑγιεινὸν ἀλλὰ καὶ εὐεκτικὸν εἶναι χρή , καὶ τὸν λόγον ὡσαύτως οὐκ ἄνοσον μόνον ἀλλὰ καὶ εὔρωστον εἶναι δεῖ .
τὸ μὲν γὰρ ἀσφαλὲς ἐπαινεῖται μόνον , τὸ δ ἐπικίνδυνον καὶ θαυμάζεται .
τὴν αὐτὴν δὲ τυγχάνω γνώμην ἔχων καὶ περὶ τῆς ἐν τῇ ψυχῇ διαθέσεως .
οὔ τε γὰρ θρασὺν οὔ τ ἄτολμον καὶ καταπλῆγα προσῆκεν εἶναι ·
τὸ μὲν γὰρ εἰς ἀναισχυντίαν , τὸ δ εἰς ἀνδραποδωδίαν περιίσταται 0 1 ·
ἔντεχνον δὲ τὸ τὴν μέσην ἐν ἅπασι τέμνειν ἐμμελές τε 0 .
βούλομαι δ , ἕως ἔτι μέμνημαι τῆς παιδείας , ὡς ἔχω δόξης περὶ αὐτῆς εἰπεῖν , ὅτι τὸν μονόκωλον λόγον πρῶτον μὲν ἀμουσίας οὐ μικρὸν ποιοῦμαι τεκμήριον ·
ἔπειτα δὲ καὶ πρὸς τὴν ἄσκησιν ἁψίκορον καὶ πάντη ἀνεπίμονον εἶναι νομίζω .
μονῳδία γὰρ ἐν ἅπασίν ἐστι πλήσμιον καὶ πρόσαντες , ἡ δὲ ποικιλία τερπνόν , καθάπερ κ ἀν τοῖς ἄλλοις ἅπασιν , οἷον ἀκούσμασιν ἢ θεάμασιν 0 1 .
δεῖ τοίνυν τὸν παῖδα τὸν ἐλεύθερον μηδενὸς μη δὲ τῶν ἄλλων τῶν καλουμένων ἐγκυκλίων παιδευμάτων μή τ ἀνήκοον μή τ ἀθέατον ἐᾶν εἶναι , ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἐκ παραδρομῆς μαθεῖν ὡσπερεὶ γεύματος ἕνεκεν ἐν ἅπασι γὰρ τὸ τέλειον ἀδύνατον , τὴν δὲ φιλοσοφίαν πρεσβεύειν 0 1 2 .
ἔχω δὲ δι εἰκόνος παραστῆσαι τὴν ἐμαυτοῦ γνώμην ·
ὥσπερ γὰρ περιπλεῦσαι μὲν πολλὰς πόλεις καλόν , ἐνοικῆσαι δὲ τῇ κρατίστῃ χρήσιμον ἀστείως δὲ καὶ Βίων ἔλεγεν ὁ φιλόσοφος ὅτι ὥσπερ οἱ μνηστῆρες τῇ Πηνελόπῃ πλησιάζειν μὴ δυνάμενοι ταῖς ταύτης ἐμίγνυντο θεραπαίναις , οὕτω καὶ οἱ φιλοσοφίας μὴ δυνάμενοι κατατυχεῖν ἐν τοῖς ἄλλοις παιδεύμασι τοῖς οὐδενὸς ἀξίοις ἑαυτοὺς κατασκελετεύουσι 0 .
διὸ δεῖ τῆς ἄλλης παιδείας ὥσπερ κεφάλαιον ποιεῖν τὴν φιλοσοφίαν 0 .
περὶ μὲν γὰρ τὴν τοῦ σώματος ἐπιμέλειαν διττὰς εὗρον ἐπιστήμας οἱ ἄνθρωποι , τὴν ἰατρικὴν καὶ τὴν γυμναστικήν , ὧν ἡ μὲν τὴν ὑγίειαν , ἡ δὲ τὴν εὐεξίαν ἐντίθησι 0 .
τῶν δὲ τῆς ψυχῆς ἀρρωστημάτων καὶ παθῶν ἡ φιλοσοφία μόνη φάρμακόν ἐστι .
διὰ γὰρ ταύτην ἔστι καὶ μετὰ ταύτης γνῶναι τί τὸ καλὸν τί τὸ αἰσχρόν , τί τὸ δίκαιον τί τὸ ἄδικον , τί τὸ συλλήβδην αἱρετὸν τί τὸ φευκτόν 0 1 2 ·
πῶς θεοῖς πῶς γονεῦσι πῶς πρεσβυτέροις πῶς νόμοις πῶς ἀλλοτρίοις πῶς ἄρχουσι πῶς φίλοις πῶς γυναιξὶ πῶς τέκνοις πῶς οἰκέταις χρηστέον ἐστί 0 1 2 ·
ὅτι δεῖ θεοὺς μὲν σέβεσθαι , γονέας δὲ τιμᾶν , πρεσβυτέρους αἰδεῖσθαι , νόμοις πειθαρχεῖν , ἄρχουσιν ὑπείκειν , φίλους ἀγαπᾶν , πρὸς γυναῖκας σωφρονεῖν , τέκνων στερκτικοὺς εἶναι , δούλους μὴ περιυβρίζειν τὸ δὲ μέγιστον , μή τ ἐν ταῖς εὐπραγίαις περιχαρεῖς μή τ ἐν ταῖς συμφοραῖς περιλύπους ὑπάρχειν , μή τ ἐν ταῖς ἡδοναῖς ἐκλύτους εἶναι μή τ ἐν ταῖς ὀργαῖς ἐκπαθεῖς καὶ θηριώδεις 0 1 2 .
ἅπερ ἐγὼ πάντων τῶν ἐκ φιλοσοφίας περιγιγνομένων ἀγαθῶν πρεσβύτατα κρίνω .
τὸ μὲν γὰρ εὐγενῶς εὐτυχεῖν ἀνδρός , τὸ δ ἀνεπιφθόνως εὐηνίου ἀνθρώπου , τὸ δὲ τοῖς λογισμοῖς περιεῖναι τῶν ἡδονῶν σοφοῦ , τὸ δ ὀργῆς κατακρατεῖν ἀνδρὸς οὐ τοῦ τυχόντος ἐστί 0 1 2 .
τελείους δ ἀνθρώπους ἡγοῦμαι τοὺς δυναμένους τὴν πολιτικὴν δύναμιν μῖξαι καὶ κεράσαι τῇ φιλοσοφίᾳ , καὶ δυεῖν ὄντοιν μεγίστοιν ἀγαθοῖν ἐπηβόλους ὑπάρχειν ὑπολαμβάνω , τοῦ τε κοινωφελοῦς βίου πολιτευομένους , τοῦ τ ἀκύμονος καὶ γαληνοῦ , διατρίβοντας περὶ φιλοσοφίαν .
τριῶν γὰρ ὄντων βίων ὧν ὁ μέν ἐστι πρακτικὸς ὁ δὲ θεωρητικὸς ὁ δ ἀπολαυστικός , ὁ μὲν ἔκλυτος καὶ δοῦλος τῶν ἡδονῶν ζῳώδης καὶ μικροπρεπής ἐστιν , ὁ δὲ θεωρητικὸς τοῦ πρακτικοῦ διαμαρτάνων ἀνωφελής , ὁ δὲ πρακτικὸς ἀμοιρήσας φιλοσοφίας ἄμουσος καὶ πλημμελής 0 1 2 .
πειρατέον οὖν εἰς δύναμιν καὶ τὰ κοινὰ πράττειν καὶ τῆς φιλοσοφίας ἀντιλαμβάνεσθαι κατὰ τὸ παρεῖκον τῶν καιρῶν .
οὕτως ἐπολιτεύσατο Περικλῆς , οὕτως Ἀρχύτας ὁ Ταραντῖνος , οὕτω Δίων ὁ Συρακόσιος , οὕτως Ἐπαμεινώνδας ὁ Θηβαῖος , ὧν ἅτερος Πλάτωνος ἐγένετο συνουσιαστής 0 .
καὶ περὶ μὲν παιδείας οὐκ οἶδ ὅτι δεῖ πλείονα λέγοντα διατρίβειν πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις χρήσιμον , μᾶλλον δὲ ἀναγκαῖόν ἐστι μη δὲ τῆς τῶν παλαιῶν συγγραμμάτων κτήσεως ὀλιγώρως ἔχειν , ἀλλὰ καὶ τούτων ποιεῖσθαι συλλογὴν κατὰ τὸ γεωργῶδες .
τὸν γὰρ αὐτὸν τρόπον ὄργανον τῆς παιδείας ἡ χρῆσις τῶν βιβλίων ἐστί , καὶ ἀπὸ πηγῆς τὴν ἐπιστήμην τηρεῖν συμβέβηκεν .
οὐ τοίνυν ἄξιον οὐ δὲ τὴν τῶν σωμάτων ἀγωνίαν παρορᾶν , ἀλλὰ πέμποντας ἐς παιδοτρίβου τοὺς παῖδας ἱκανῶς ταῦτα διαπονεῖν , ἅμα μὲν τῆς τῶν σωμάτων εὐρυθμίας ἕνεκεν , ἅμα δὲ καὶ πρὸς ῥώμην 0 1 ·
καλοῦ γὰρ γήρως θεμέλιος ἐν παισὶν ἡ τῶν σωμάτων εὐεξία 0 .
καθάπερ οὖν ἐν εὐδίᾳ τὰ πρὸς τὸν χειμῶνα προσῆκε παρασκευάζειν , οὕτως ἐν νεότητι τὴν εὐταξίαν καὶ τὴν σωφροσύνην ἐφόδιον εἰς τὸ γῆρας ἀποτίθεσθαι 0 .
οὕτω δὲ δεῖ ταμιεύεσθαι τὸν τοῦ σώματος πόνον , ὡς μὴ καταξήρους γινομένους πρὸς τὴν τῆς παιδείας ἐπιμέλειαν ἀπαγορεύειν κατὰ γὰρ Πλάτωνα ὕπνοι καὶ κόποι μαθήμασι πολέμιοι 0 .
καὶ τί ταῦτα 0 ;
ἀλλ ὅπερ πάντων ἐστὶ κυριώτατον τῶν εἰρημένων σπεύδω λέγειν .
πρὸς γὰρ τοὺς στρατιωτικοὺς ἀγῶνας τοὺς παῖδας ἀσκητέον ἐν ἀκοντισμοῖς αὐτοὺς καταθλοῦντας καὶ τοξείαις καὶ θήραις .
τὰ γὰρ τῶν ἡττωμένων ἐν ταῖς μάχαις ἀγαθὰ τοῖς νικῶσιν ἆθλα πρόκειται πόλεμος δ ἐσκιατραφημένην σωμάτων ἕξιν οὐ δέχεται , ἰσχνὸς δὲ στρατιώτης πολεμικῶν ἀγώνων ἐθὰς ἀθλητῶν καὶ πολεμίων φάλαγγας διωθεῖ .
τί οὖν ἄν τις εἴποι ;
σὺ δὲ δὴ περὶ τῆς ἐλευθέρων ἀγωγῆς ὑποσχόμενος παραγγέλματα δώσειν ἔπειτα φαίνῃ τῆς μὲν τῶν πενήτων καὶ δημοτικῶν παραμελῶν ἀγωγῆς , μόνοις δὲ τοῖς πλουσίοις ὁμονοεῖς τὰς ὑποθήκας διδόναι .
πρὸς οὓς οὐ χαλεπὸν ἀπαντῆσαι 0 .
ἐγὼ γὰρ μάλιστ ἂν βουλοίμην πᾶσι κοινῇ χρήσιμον εἶναι τὴν ἀγωγήν ·
εἰ δέ τινες ἐνδεῶς τοῖς ἰδίοις πράττοντες ἀδυνατήσουσι τοῖς ἐμοῖς χρῆσθαι παραγγέλμασι , τὴν τύχην αἰτιάσθωσαν , οὐ τὸν ταῦτα συμβουλεύοντα .
πειρατέον μὲν οὖν εἰς δύναμιν τὴν κρατίστην ἀγωγὴν ποιεῖσθαι τῶν παίδων καὶ τοῖς πένησιν ·
εἰ δὲ μὴ , τῇ γε δυνατῇ χρηστέον 0 1 .
καὶ ταῦτα μὲν δὴ τῷ λόγῳ παρεφορτισάμην , ἵν ἐφεξῆς καὶ τ ἄλλα τὰ φέροντα πρὸς τὴν ὀρθὴν τῶν νέων ἀγωγὴν συνάψω .
κ ἀκεῖνό φημι , δεῖν τοὺς παῖδας ἐπὶ τὰ καλὰ τῶν ἐπιτηδευμάτων ἄγειν παραινέσεσι καὶ λόγοις , μὴ μὰ Δία πληγαῖς μη δ αἰκισμοῖς .
δοκεῖ γάρ που ταῦτα τοῖς δούλοις μᾶλλον ἢ τοῖς ἐλευθέροις πρέπειν 0 ·
ἀποναρκῶσι γὰρ καὶ φρίττουσι πρὸς τοὺς πόνους , τὰ μὲν διὰ τὰς ἀλγηδόνας τῶν πληγῶν , τὰ δὲ καὶ διὰ τὰς ὕβρεις .
ἔπαινοι δὲ καὶ ψόγοι πάσης εἰσὶν αἰκίας ὠφελιμώτεροι τοῖς ἐλευθέροις , οἱ μὲν ἐπὶ τὰ καλὰ παρορμῶντες οἱ δ ἀπὸ τῶν αἰσχρῶν ἀνείργοντες 0 .
δεῖ δ ἐναλλάξ καὶ ποικίλως χρῆσθαι ταῖς ἐπιπλήξεσι καὶ τοῖς ἐπαίνοις , κ ἀπειδάν ποτε θρασύνωνται , ταῖς ἐπιπλήξεσιν ἐν αἰσχύνῃ ποιεῖσθαι , καὶ πάλιν ἀνακαλεῖσθαι τοῖς ἐπαίνοις καὶ μιμεῖσθαι τὰς τίτθας , αἵτινες ἐπειδὰν τὰ παιδία κλαυθμυρίσωσιν , εἰς παρηγορίαν πάλιν τὸν μαστὸν ὑπέχουσι .
δεῖ δ αὐτοὺς μη δὲ τοῖς ἐγκωμίοις ἐπαίρειν καὶ φυσᾶν ·
χαυνοῦνται γὰρ ταῖς ὑπερβολαῖς τῶν ἐπαίνων καὶ θρύπτονται .
ἤδη δέ τινας ἐγὼ εἶδον πατέρας , οἷς τὸ λίαν φιλεῖν τοῦ μὴ φιλεῖν αἴτιον κατέστη .
τί οὖν ἐστιν ὃ βούλομαι λέγειν , ἵνα τῷ παραδείγματι φωτεινότερον ποιήσω τὸν λόγον ;
σπεύδοντες γὰρ τοὺς παῖδας ἐν πᾶσι τάχιον πρωτεῦσαι πόνους αὐτοῖς ὑπερμέτρους ἐπιβάλλουσιν , οἷς ἀπαυδῶντες ἐκπίπτουσι , καὶ ἄλλως βαρυνόμενοι ταῖς κακοπαθείαις οὐ δέχονται τὴν μάθησιν εὐηνίως .
ὥσπερ γὰρ τὰ φυτὰ τοῖς μὲν μετρίοις ὕδασι τρέφεται , τοῖς δὲ πολλοῖς πνίγεται , τὸν αὐτὸν τρόπον ψυχὴ τοῖς μὲν συμμέτροις αὔξεται πόνοις , τοῖς δ ὑπερβάλλουσι βαπτίζεται .
δοτέον οὖν τοῖς παισὶν ἀναπνοὴν τῶν συνεχῶν πόνων , ἐνθυμουμένους ὅτι πᾶς ὁ βίος ἡμῶν εἰς ἄνεσιν καὶ σπουδὴν διῄρηται .
καὶ διὰ τοῦτ οὐ μόνον ἐγρήγορσις ἀλλὰ καὶ ὕπνος εὑρέθη , οὐ δὲ πόλεμος ἀλλὰ καὶ εἰρήνη , οὐ δὲ χειμὼν ἀλλὰ καὶ εὐδία , οὐ δ ἐνεργοὶ πράξεις ἀλλὰ καὶ ἑορταί 0 1 .
συνελόντι δ εἰπεῖν ἡ ἀνάπαυσις τῶν πόνων ἐστὶν ἄρτυμα .
καὶ οὐκ ἐπὶ τῶν ζῴων μόνων τοῦτ ἂν ἴδοι τις γιγνόμενον , ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν ἀψύχων καὶ γὰρ τὰ τόξα καὶ τὰς λύρας ἀνίεμεν , ἵν ἐπιτεῖναι δυνηθῶμεν .
καθόλου δὲ σῴζεται σῶμα μὲν ἐνδείᾳ καὶ πληρώσει , ψυχὴ δ ἀνέσει καὶ πόνῳ .
ἄξιον δ ἐπιτιμᾶν τῶν πατέρων ἐνίοις , οἵτινες παιδαγωγοῖς καὶ διδασκάλοις ἐπιτρέψαντες τοὺς υἱεῖς αὐτοὶ τῆς τούτων μαθήσεως οὔ τ αὐτόπται γίγνονται τὸ παράπαν οὔ τ αὐτήκοοι , πλεῖστον τοῦ δέοντος ἁμαρτάνοντες 0 .
αὐτοὺς γὰρ παρ ὀλίγας ἡμέρας δεῖ δοκιμασίαν λαμβάνειν τῶν παίδων , ἀλλὰ μὴ τὰς ἐλπίδας ἔχειν ἐν μισθωτοῦ διαθέσει ·
καὶ γὰρ ἐκεῖνοι πλείονα ποιήσονται τὴν ἐπιμέλειαν τῶν παίδων , μέλλοντες ἑκάστοτε διδόναι τὰς εὐθύνας .
κ ἀνταῦθα δὴ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ ἱπποκόμου χάριεν , ὡς οὐδὲν οὕτω πιαίνει τὸν ἵππον ὡς βασιλέως ὀφθαλμός 0 .
πάντων δὲ μάλιστα τὴν μνήμην τῶν παίδων ἀσκεῖν καὶ συνεθίζειν αὕτη γὰρ ὥσπερ τῆς παιδείας ἐστὶ ταμιεῖον , καὶ διὰ τοῦτο μητέρα τῶν Μουσῶν ἐμυθολόγησαν εἶναι τὴν Μνημοσύνην , αἰνιττόμενοι καὶ παραδηλοῦντες ὅτι οὕτως οὐδὲν γεννᾶν καὶ τρέφειν ὡς ἡ μνήμη πέφυκε 0 .
καὶ τοίνυν ταύτην κατ ἀμφότερ ἐστὶν ἀσκητέον , εἴ τ ἐκ φύσεως μνήμονες εἶεν οἱ παῖδες , εἴ τε καὶ τ οὐναντίον ἐπιλήσμονες 0 .
τὴν γὰρ πλεονεξίαν τῆς φύσεως ἐπιρρώσομεν , τὴν δ ἔλλειψιν ἀναπληρώσομεν ·
καὶ οἱ μὲν τῶν ἄλλων ἔσονται βελτίους , οἱ δ ἑαυτῶν 0 .
τὸ γὰρ Ἡσιόδειον καλῶς εἴρηται εἰ γάρ κεν καὶ σμικρὸν ἐπὶ σμικρῷ καταθεῖο καὶ θαμὰ τοῦτ ἔρδοις , τάχα κεν μέγα καὶ τὸ γένοιτο .
μὴ λανθανέτω τοίνυν μη δὲ τοῦτο τοὺς πατέρας , ὅτι τὸ μνημονικὸν τῆς μαθήσεως μέρος οὐ μόνον πρὸς τὴν παιδείαν ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰς τοῦ βίου πράξεις οὐκ ἐλαχίστην συμβάλλεται μοῖραν .
ἡ γὰρ τῶν γεγενημένων πράξεων μνήμη τῆς περὶ τῶν μελλόντων εὐβουλίας γίγνεται παράδειγμα .
καὶ μέντοι καὶ τῆς αἰσχρολογίας ἀπακτέον τοὺς υἱεῖς λόγος γὰρ ἔργου σκιή κατὰ Δημόκριτον .
εἶτά γε μὴν ἐντευκτικοὺς αὐτοὺς εἶναι παρασκευαστέον καὶ φιλοπροσηγόρους οὐδὲν γὰρ ὡς τὰ ἀνέντευκτα τῶν ἠθῶν ἐστιν οὕτως ἀξιομίσητον 0 .