Ericu950/Stoicheia-meter-silver huggingface dataset:
περὶ ὧν καὶ Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου διαλαμβάνων ὧδέ πως λέγει ·
οὕτω δὴ τοὺς ἁγίους ἐπισκόπους μετὰ πλείστης ὅσης εὐλαβείας διαναπαύσας ὁ πανεύφημος καὶ πιστότατος βασιλεὺς Κωνσταντῖνος συνταξάμενός τε σφᾶς ἐπανιέναι οἴκαδε τοὺς πάντας ἠφίει .
οἱ δὲ ἐπανήεσαν σὺν εὐφροσύνῃ πολλῇ , ἐκράτει τε λοιπὸν μία γνώμη παρὰ τοῖς πᾶσι παρ αὐτῷ βασιλεῖ συμφωνηθεῖσα , συναπτομένων ὥσπερ ἕν σῶμα τῶν ἐκ μακροῦ διῃρημένων .
χαίρων δῆτα ὁ βασιλεὺς ἐπὶ τῷ κατορθώματι τοῖς μὴ παρατυχοῦσι τῇ συνόδῳ ἐπισκόποις καρπὸν εὐθαλῆ δι ἐπιστολῶν ἐδωρεῖτο , λαοῖς τε πᾶσι τοῖς τε κατ ἀγροὺς καὶ τοῖς ἀμφὶ τὰς πόλεις οἰκοῦσι χρημάτων ἀφθόνους διαδόσεις ποιεῖσθαι παρεκελεύετο , ὧδέ πῃ γεραίρων τὴν ἑορτὴν τῆς εἰκοσαετοῦς αὐτοῦ βασιλείας , ἑξκαιδεκάτῳ μὲν ἔτει καὶ μησὶν ἕξ τῆς βασιλείας αὐτοῦ , καθὼς καὶ ἀνωτέρω ὁ λόγος ἀπέδειξε κατὰ τὰ παλαιὰ διηγήματα , τὴν ἁγίαν τῶν ἐπισκόπων συναθροίσας σύνοδον .
εἰκοστῷ δὲ ἔτει διαλυσάντων τὸ τῆς συνόδου συνέδριον ἀνέλυσεν ἕκαστος εἰς τὰς ἰδίας παροικίας , καθὼς προανατέτακται .
ἐγὼ δὲ τὰ ἐν αὐτῇ τῇ ἁγίᾳ συνόδῳ περὶ τῆς καθολικῆς καὶ ὀρθοδόξου πίστεως τῆς τε σεβασμίου ἑορτῆς τοῦ ἁγίου πάσχα τῶν τε τῆς ἐκκλησιαστικῆς θείας λειτουργίας διατυπώσεων τῶν τε τῆς ἐν αὐτῇ εὐταξίας κανόνων κριθέντα καὶ ὁρισθέντα ἐντάξας κατὰ δύναμιν τῇδε τῇ ἐκκλησιαστικῇ ἱστορίᾳ πρὸς πληρεστάτην ἀσφάλειαν τῶν ἐντευξομένων τῷδε τῷ γράμματι ἐνταῦθα καταπαύσω τὸν λόγον , τὰ λοιπὰ τοῦ πανευφήμου καὶ πιστοτάτου βασιλέως εὐσεβῆ ὑπὲρ τῆς πίστεως σπουδάσματα ἐν τρίτῳ κατατάξαι συνιδὼν συντάγματι εἰς δόξαν τοῦ πάντων ἡμῶν σωτῆρος Χριστοῦ καὶ εἰς ἐναργεστάτην ἀπόδειξιν τῆς τοῦ πιστοτάτου βασιλέως εὐσεβείας .
ἐκεῖνο μόνον προσθεῖναι ἐνταῦθα ἀναγκαῖον φήθην μὴ πάρεργον ἡγησάμενος , ἀλλὰ καὶ λίαν ἁρμόδιον , τὰ τῶν ἐπισκόπων ὀνόματα τῶν ὑπὸ τοῦ κοινοῦ πάντων τῶν ἐπισκόπων εἰς τὰς ἁπανταχοῦ γῆς ἐπαρχίας σταλέντων , δι ὧν τὰ ὑπὸ τῆς συνόδου κριθέντα διὰ συνοδικῶν ἐπιστολῶν καὶ τῶν τοῦ πανευφήμου βασιλέως γραμμάτων πάσαις διεπέμψατο ταῖς ὑπὸ τὸν οὐρανὸν ἁγίαις τοῦ θεοῦ ἐκκλησίαις εἰς δόξαν τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ κυρίου ἡμῶν καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος .
ὅσιος ἐπίσκοπος πόλεως Κουρδούβης ταῖς κατὰ Ῥώμην καὶ Σπανίαν καὶ Ἰταλίαν πᾶσαν καὶ ταῖς ἐν τοῖς λοιποῖς ἔθνεσι τοῖς ἐπέκεινα κατ ἐμὲ οὖσιν ἕως τοῦ Ὠκεανοῦ ἁγίαις τοῦ θεοῦ ἐκκλησίαις διὰ τῶν σὺν αὐτῷ πρεσβυτέρων Ρώμης Βίτωνος καὶ Βικεντίου 0 .
ἀλέξανδρος Ἀλεξανδρείας σὺν Ἀθανασίῳ τότε ἀρχιδιακόνῳ ὄντι ταῖς κατ Αἴγυπτον πᾶσαν , Λιβύην καὶ Πεντάπολιν καὶ τὰ ὅμορα τούτοις ἕως τῶν τῆς Ἰνδίας ἐπαρχιῶν 0 .
ὁ Εὐστάθιος Ἀντιοχείας τῆς μεγάλης ταῖς κατὰ Συρίαν κοίλην καὶ Μεσοποταμίαν πᾶσαν καὶ Κιλικίαν ἑκατέραν 0 .
ἀλέξανδρος Θεσσαλονίκης διὰ τῶν ὑπ αὐτὸν τελούντων ταῖς κατὰ Μακεδονίαν πρώτην καὶ δευτέραν σὺν ὅλῃ Ἑλλάδι τήν τε Εὐρώπην πᾶσαν , Σκυθίαν ἑκατέραν , καὶ ταῖς κατὰ τὸ Ἰλλυρικὸν ἁπάσαις Θεσσαλίαν τε καὶ Ἀχαΐαν 0 .
κεκιλιανὸς πόλεως Καρθαγένης ταῖς κατὰ πάσας τὰς ἐπαρχίας τάς τε Ἀφρικὰς καὶ τὰς Νουμηδίας καὶ Μαυριτανίας ἀμφοτέρας οὔσαις ἁγίαις τοῦ θεοῦ ἐκκλησίαις 0 .
Οὗτοι πάντες οἱ ἅγιοι καὶ ἀποστολικοὶ ἄνδρες πάσαις ταῖς ὑπὸ τὸν οὐρανὸν ἁγίαις τοῦ θεοῦ ἐκκλησίαις τὰ ἐν τῇ Νικαέων ἁγίᾳ μεγάλῃ καὶ οἰκουμενικῇ συνόδῳ κεκριμένα διαπορθμεύσαντες πανταχοῦ γῆς παρέδωκαν , καθὰ ἀρτίως ὁ λόγος ἀπέδειξεν .
τὸν μὲν πρῶτον καὶ δεύτερον λόγον τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστορίας καθεξῆς ὁ λόγος ἡμῖν ἐποιήσατο ·
ἀρξάμενος μὲν ἀπὸ τῶν χρόνων τῆς βασιλείας τοῦ χριστοφόρου καὶ νικηφόρου βασιλέως Κωνσταντίνου , διοδεύσας δὲ πάντα τὰ ἐν τῷ μέσῳ ἕως τοῦ παντὸς συμπεράσματος τῆς πραγματείας τῆς κατὰ τὴν Νικαέων ἁγίας συνόδου , ὡς εἰκόνα τῶν γεγενημένων παρέστησε , τῶν τε ἐκκλησιῶν τοῦ θεοῦ τὴν ὑπὸ τῶν θεομισῶν τυράννων κινηθεῖσαν κατ αὐτῶν πολιορκίαν τήν τε τῶν αὐτῶν ἀσεβῶν τυράννων αἰσχίστην καταστροφήν , καὶ ὅπως ὁ τῆς ἐκκλησίας νυμφίος Χριστὸς τὸν αὐτοῦ ἄξιον θεράποντα Κωνσταντῖνον τοῖς τοῦ τιμίου σταυροῦ αὐτοῦ ὅπλοις γενναιότατα φράξας κατ αὐτῶν τῶν ἀσεβῶν ἐξεγήγερκε , καὶ ὡς τὰ τρόπαια τῆς νίκης αὐτῷ κατ αὐτῶν τῶν τυράννων ἐχαρίσατο , πάντας αὐτοὺς παγγενεὶ κτείνας ὑπὸ τοῖς Κωνσταντίνου τοῦ θεοφιλεστάτου ποσί , βαθεῖαν εἰρήνην ἄνωθεν δι αὐτοῦ ταῖς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην αὐτοῦ ἐκκλησίαις πρυτανεύσας , καὶ τὴν μετὰ ταῦτα πάλιν κατ αὐτῆς ὑπὸ τοῦ μισαγάθου ἐχθροῦ δαίμονος διὰ τοῦ παμμιάρου Ἀρείου κινηθεῖσαν μηχανήν , καὶ ὡς αὐτοῦ ἕνεκα καὶ τῶν ἀσεβῶν αὐτοῦ βλασφημιῶν , ὧν κατὰ τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ ἐβλασφήμησεν , ἡ ἐν Νικαίᾳ ἁγία καὶ μεγάλη καὶ οἰκουμενικὴ σύνοδος ἐκ κελεύσεως τοῦ θεοῦ διὰ τοῦ αὐτοῦ θεράποντος τοῦ θεοφιλεστάτου βασιλέως Κωνσταντίνου γεγένηται , τά τε ἐν αὐτῇ ὑπὸ τοῦ ἁγίου πνεύματος διὰ τῶν ἐκεῖσε ἁγίων ἀρχιερέων τριακοσίων τὸν ἀριθμὸν ὀρθοδόξων ὑπὲρ τῆς ἀποστολικῆς καὶ ὀρθοδόξου πίστεως πραγματευθέντα ὁ λόγος ἡμῖν κατὰ δύναμιν Χριστοῦ τοῦ θεοῦ ἡμῶν χάριτι τρανῶς παρέδωκε .
βαδιῶ δὲ ἐντεῦθεν ἑξῆς ἐπὶ τὴν τῆς βασιλικῆς εὐσεβείας διήγησιν , καὶ ὅπως ἄληκτον εἶχε τὴν ὑπὲρ τῶν ἐκκλησιῶν τοῦ θεοῦ μέριμναν .
πολὺς καὶ ἄφατος ἐνῆν αὐτῷ ὁ περὶ τὸν χριστιανισμὸν πυρσός , πάντας ἄγειν καὶ τοὺς ἔξω ἐπὶ τὴν ἀληθῆ τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος ἐπίγνωσιν .
πᾶσι γὰρ τοῖς ὑπὸ τὴν Ῥωμαίων τελοῦσιν ἡγεμονίαν ἐπέστελλε δήμοις , τῆς μὲν προτέρας αὐτοὺς ἀπαλλαγῆναι ἀπάτης παρεγγυῶν , ἐπὶ δὲ τὴν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν θεοῦ διδασκαλίαν ἑαυτοὺς μεταθεῖναι προτρέπων καὶ ἐπὶ ταύτην ἅπαντας τὴν ἀλήθειαν ἀπιέναι παρεκάλει , ἀποστολικῷ μᾶλλον ἢ βασιλικῷ χρώμενος σκοπῷ .
τοὺς δὲ κατὰ πόλιν ἐπισκόπους ἐπὶ τὰς τῶν ἐκκλησιῶν οἰκοδομὰς διήγειρε , καὶ οὐ γράμμασι μόνοις ἐπὶ τοῦτο προτρέπων , ἀλλὰ καὶ χρήματα φιλοτίμως δωρούμενος καὶ τὰ τῆς οἰκοδομῆς δαπανήματα ἅπαντα χορηγῶν .
δηλοῖ δὲ καὶ τὰ γραφέντα παρ αὐτοῦ , τοῦτον ἔχοντα τὸν τρόπον .
ἕως τοῦ παρόντος χρόνου τῆς ἀνοσίου βουλήσεως καὶ τυραννίδος διωκούσης τοὺς τοῦ θεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν ὑπηρέτας πεπίστευκα καὶ ἀκριβῶς ἐμαυτὸν πέπεικα πασῶν τῶν ἐκκλησιῶν τοὺς θείους οἴκους ἢ ὑπὸ ἀμελείας διεφθάρθαι ἢ φόβῳ τῆς ἐπικειμένης ἀδικίας ἐλάττονας τῆς ἀξίας γεγενῆσθαι , ἀδελφὲ προσφιλέστατε .
νυνὶ δὲ τῆς ἐλευθερίας ἀποδοθείσης καὶ τοῦ δράκοντος ἐκείνου ἀπὸ τῆς τῶν κοινῶν διοικήσεὡς τῇ τοῦ παντουργοῦ θεοῦ προνοίᾳ ἡμετέρᾳ δὲ ὑπηρεσίᾳ διωχθέντος ἡγοῦμαι πᾶσι φανερὰν γεγενῆσθαι τὴν θείαν δύναμιν , καὶ τοὺς ἢ φόβῳ ἢ ἀπιστίᾳ ἢ ἁμαρτήμασί τισι περιπεσόντας ἐπιγνόντας τε τὸν ὄντως ὄντα θεὸν ἥξειν ἐπὶ τὴν ἀληθῆ καὶ ὀρθὴν πίστιν καὶ κατάστασιν τοῦ βίου .
ὅσων τοίνυν ἢ αὐτὸς προΐστασαι ἐκκλησιῶν ἢ ἄλλους τοὺς κατὰ τόπον προϊσταμένους ἐπισκόπους πρεσβυτέρους τε ἢ διακόνους οἶσθα , ὑπόμνησον σπουδάζειν περὶ τὰ ἔργα τῆς οἰκοδομίας τῶν ἐκκλησιῶν , ἢ ἐπανορθοῦσθαι τὰ ὄντα ἢ καὶ εἰς μείζονα αὔξειν ἢ ἔνθα ἂν ἡ χρεία ἀπαιτῇ καινὰ ποιεῖν .
ὦ αἰτήσεις δὲ καὶ αὐτὸς καὶ διὰ σοῦ οἱ λοιποὶ τὰ ἀναγκαῖα παρά τε τῶν ἡγεμονευόντων καὶ τῆς ἐπαρχικῆς τάξεως .
ὁ θεός σε διαφυλάξαι , ἀδελφὲ ἀγαπητέ .
Ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῆς τῶν ἐκκλησιῶν οἰκοδομίας πρός τε τὸν αὐτὸν Εὐσέβιον τὸν Παμφίλου καὶ τοὺς καθ ἑκάστην ἐπαρχίαν προστατεύοντας ἐπισκόπους ἐπέστελλεν .
ὁποῖα δὲ καὶ περὶ τῆς τῶν ἱερῶν βιβλίων κατασκευῆς πρὸς τὸν αὐτὸν Εὐσέβιον τὸν Παλαιστῖνον ἔγραψεν , ἐξ αὐτῶν τῶν γραμμάτων καταμαθεῖν εὐχερές . 0
νικητὴς Κωνσταντῖνος Μέγιστος Σεβαστὸς Εὐσεβίῳ ἐπισκόπῳ 0 .
κατὰ τὴν ἐπώνυμον ἡμῶν πόλιν θεοῦ συναιρομένης προνοίας μέγιστον πλῆθος ἀνθρώπων τῇ ἁγιωτάτῃ ἐκκλησίᾳ ἑαυτὸ ἀνατέθεικεν ὡς πάντων ἐκεῖσε πολλὴν λαμβανόντων τὴν αὔξησιν .
σφόδρα ἄξιον ἡμῖν καταφαίνεται καὶ ἐκκλησίας ἐν αὐτῇ κατασκευασθῆναι πλείους .
πρέπον τοῦτο κατεφάνη ἡμῖν δηλῶσαι τῇ σῇ συνέσει , ὅπως πεντήκοντα σωμάτια ἐν διφθέραις ἐγκατασκεύοις εὐανάγνωστά τε καὶ πρὸς τὴν χρῆσιν εὐπαρακόμιστα ὑπὸ τεχνιτῶν καλλιγράφων καὶ ἀκριβῶς τὴν τέχνην ἐπισταμένων γραφῆναι κελεύσειας , τῶν θείων μάλιστα , ὧν τήν τε ἐπισκευὴν καὶ τὴν χρῆσιν τῷ τῆς ἐκκλησίας λόγῳ ἀναγκαίαν εἶναι γινώσκεις .
ἀπέσταλται δὲ γράμματα παρὰ τῆς ἡμετέρας ἡμερότητος πρὸς τὸν τῆς διοικήσεως καθολικόν , ὅπως ἅπαντα τὰ πρὸς τὴν ἐπισκευὴν αὐτῶν ἐπιτήδεια παρασχεῖν φροντίσῃ .
ἵνα γὰρ ὡς τάχιστα τὰ γραφέντα σωμάτια κατασκευασθείη , τῆς σῆς ἐπιμελείας ἔργον τοῦτο γενήσεται ·
καὶ γὰρ δύο δημοσίων ὀχημάτων ἐξουσίαν εἰς διακομιδὴν ἐκ τῆς αὐθεντίας τοῦ γράμματος ἡμῶν λαβεῖν σε προσήκει .
οὕτω γὰρ ἂν μάλιστα τὰ καλῶς γραφέντα καὶ μέχρι τῶν ἡμετέρων ὄψεων ῥᾷστα διακομισθείη , ἑνὸς δηλαδὴ τοῦτο πληροῦντος τῶν ἐκ τῆς σῆς ἐκκλησίας διακόνων ὃς ἐπειδὰν ἀφίκοιτο πρὸς ἡμᾶς , τῆς ἡμετέρας πειραθήσεται φιλανθρωπίας .
Ἰκανὰ μὲν οὖν καὶ ταῦτα τεκμηριῶσαι , μᾶλλον δὲ διδάξαι σαφῶς , ὅπως ὁ πανεύφημος βασιλεύς , ὡς καὶ ἀνωτέρω εἰρήκαμεν , πᾶσαν εἰς τὰ θεῖα μετατέθεικε τὴν σπουδήν 0 .
μαθὼν γὰρ ὡς οἱ κορυβαντιῶντες καὶ περὶ τὴν τῶν εἰδώλων θεραπείαν βεβακχευμένοι τὸν μὲν δεσποτικὸν τοῦ κυρίου κατέχωσαν τάφον , λήθῃ παραδοῦναι φιλονεικοῦντες τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας τὴν μνήμην , ἐπὶ τούτῳ δὲ τῆς ἀκολάστου δαίμονος Ἀφροδίτης ἐδομήσαντο οἶκον , καταλυθῆναι μὲν δὴ ὡς τάχιστα τὸ μυσαρὸν ἐκεῖνο προσέταξεν οἰκοδόμημα ὁ πιστότατος βασιλεύς , τὸν δὲ χοῦν ἐκεῖνον τὸν ἐναγέσι μολυνθέντα θυσίαις ἐκφορηθῆναι καὶ πόρρω που ῥιφῆναι τοῦ ἄστεος , εἶτα ναὸν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν θεοῦ οἰκοδομηθῆναι μέγιστον καὶ κάλλιστον προστάττει .
δηλοῖ δὲ ταῦτα σαφέστερον ἡ τοῦ θεοφιλεστά του βασιλέως ἐπιστολή , ἣν πρὸς τὸν πρόεδρον τῆς ἐκκλησίας ἐκείνης , τῆς ἐν Ἰεροσολύμοις λέγω , ἐπέστειλε .
μακάριος δὲ ἦν τότε , οὗ καὶ ἔμπροσθεν ἐμνήσθημεν , ὃς καὶ τῇ μεγάλῃ τῇ κατὰ Νίκαιαν κεκοινωνήκει συνόδῳ καὶ τὴν τῆς Ἀρείου σὺν τοῖς ἄλλοις βλασφημίας κατέλυσε φλόγα .
νικητὴς Κωνσταντῖνος Μέγιστος Σεβαστὸς Μακαρίῳ ἐπισκόπῳ Ἰεροσολύμων 0 .
τοσαύτη τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἡ χάρις , ὡς μηδεμίαν λόγων χορηγίαν ἀξίαν τοῦ παρόντος οἶμαι θαύματος δοκεῖν 0 .
τὸ γὰρ γνώρισμα τοῦ ἁγιωτάτου ἐκείνου τάφου ὑπὸ γῆν πάλαι κρυπτόμενον τοσαύταις ἐτῶν περιόδοις οὐ λαθεῖν δεδύνηται , ἄχρις οὗ διὰ τῆς τοῦ σωτῆρος ἡμῶν θεοῦ χάριτος ἡ τοῦ κοινοῦ πάντων ἡμῶν ἐχθροῦ τυραννὶς ἀνῃρέθη .
ἧστινος τυραννίδος τοῖς ἑαυτοῦ θεράπουσιν ὁ παμβασιλεὺς Χριστὸς τὴν ἐλευθερίαν παρασχὼν τὴν τοῦ ἁγιωτάτου τόπου γνῶσιν κατέλαμψεν , ὡς ἀληθῶς πᾶσαν ἔκπληξιν ὑπερβαίνειν .
εἰ γὰρ πάντες οἱ διὰ πάσης τῆς οἰκουμένης εἶναι δοκοῦντες σοφοὶ εἰς ἕν καὶ τὸ αὐτὸ συνελθόντες ἄξιόν τι τοῦ πράγματος τούτου ἐθέλουσιν εἰπεῖν , οὐ δὲ κ ἂν πρὸς τὸ βραχύτατον ἁμιλληθῆναι δυνήσονται , ἐπείπερ τοσοῦτον πᾶσαν ἀνθρωπίνου λογισμοῦ χωρητικὴν φύσιν ἡ τοῦ θαύματος τούτου πίστις ὑπερβαίνει , ὅσον τῶν ἀνθρωπίνων τὰ οὐράνια δυνατώτερα εἶναι συνέστηκε .
διὰ τοῦτο γοῦν οὗτος ἀεὶ καὶ πρῶτος καὶ μόνος ἐστί μοι σκοπός , ἵν  , ὥσπερ ἑαυτὴν ὁσημέραι καινοτέροις θαύμασιν ἡ τῆς ἀληθείας πίστις ἐπιδείκνυσιν , οὕτως καὶ αἱ ψυχαὶ πάντων ἡμῶν περὶ τὸν ἅγιον νόμον σωφροσύνῃ καὶ ὁμογνώμονι προθυμίᾳ σπουδαιότεραι γένωνται .
ὅπερ ἐπειδὴ πᾶσι φανερὸν εἶναι νομίζω , ἐκεῖνο μάλιστα πεπεῖσθαί σε βούλομαι , ὡς ἄρα μοι πάντων μᾶλλον μέλει τὸν ἱερὸν ἐκεῖνον τόπον , ὃν θεοῦ προστάγματι αἰσχίστης εἰδώλου πλάνης ὥσπερ τινὸς ἐπικειμένου βάρους κουφισθῆναι προσέταξα , ἅγιον μὲν ἐξ ἀρχῆς θεοῦ κρίσει γεγενημένον , ἁγιώτερον δὲ ἀποφανθέντα , ἀφ οὗ τὴν τοῦ σωτηρίου πάθους πίστιν εἰς φῶς προήγαγε , τοῦτον κάλλει οἰκοδομημάτων κοσμῆσαι .
προσήκει τοίνυν τὴν σὴν ἀγχίνοιαν οὕτως διατάξαι τε καὶ ἑκάστου τῶν ἀναγκαίων ποιήσασθαι πρόνοιαν , ὡς οὐ μόνον τὴν βασιλικὴν τοῦ αὐτοῦ ἁγιωτάτου τόπου τῶν ἁπανταχοῦ βελτίονα γενέσθαι , ἀλλὰ καὶ τὰ λοιπὰ τοιαῦτα ἀναδειχθῆναι , ὡς πάντα τὰ ἐφ ἑκάστης πόλεως καλλιστεύοντα ὑπὸ τῆς τοῦ κτίσματος τούτου νικᾶσθαι λαμπρότητος .
καὶ περὶ τῆς τῶν τοίχων ἐγέρσεώς τε καὶ καλλιεργίας Δρακιλιανῷ τῷ ἡμετέρῳ φίλῳ τῷ διέποντι μέρη τῶν λαμπροτάτων ἐπάρχων καὶ τῷ τῆς ἐπαρχίας ἄρχοντι ἐγκεχειρίσθαι παρ ἡμῶν τὴν φροντίδα γίνωσκε .
κεκέλευσται γὰρ ὑπὸ τῆς ἐμῆς εὐσεβείας τεχνίτας τε καὶ ἐργάτας καὶ πάντα , ὅσα περὶ τὴν οἰκοδομὴν ἀναγκαῖα τυγχάνει , ἃ παρὰ τῆς σῆς καταμάθοιεν ἀγχινοίας , παραχρῆμα διὰ τῆς ἐκείνων προνοίας ἀποσταλῆναι .
περὶ δὲ τῶν κιόνων ἢ τῶν μαρμάρων , ἃ δ ἂν νομίσειας εἶναι χρησιμώτερά τε καὶ τιμιώτερα , συνόψεως γενομένης πρὸς ἡμᾶς γράψαι σπούδασον , ἵνα , ὅσων δ ἂν καὶ ὁποίων χρείαν διὰ τοῦ σοῦ γράμματος ἐπιγνῶμεν , ταῦτα πανταχόθεν μετενεχθῆναι πρὸς τὴν τοῦ αὐτοῦ οἴκου λαμπρότητα δυνηθῇ .
β  γτὴν δὲ τῆς βασιλικῆς τοῦ αὐτοῦ οἴκου καμάραν πότερον λακωναρίαν ἢ διά τινος ἑτέρας φαιδροτάτης ἐργασίας δοκεῖ γενέσθαι , παρὰ σοῦ γνῶναι βούλομαι .
εἰ γὰρ λακωναρία μέλλοι εἶναι , δυνήσεται καὶ χρυσῷ καλλωπισθῆναι .
τὸ λειπόμενον καὶ περὶ τούτων ἡ σὴ ὁσιότης τοῖς προειρημένοις δικασταῖς τὸ τάχος γνωρισθῆναι ποιήσει , ὅσων τε καὶ ἐργατῶν καὶ τεχνιτῶν καὶ ἀναλωμάτων χρεία 0 .
ἅτινα καὶ πρὸς ἐμὲ εὐθέως ἀνενεγκεῖν σπούδασον , οὐ μόνον περὶ τῶν μαρμάρων καὶ κιόνων , ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν λακωναρίων , εἴ γε τοῦτο κάλλιον ἐπικρίνειας .
Τούτοις τοῖς γράμμασιν οὐκ ἄλλος τις διηκόνησεν ἀλλ αὐτοῦ τοῦ βασιλέως ἡ μήτηρ , ἡ καλλίπαις ἐκείνη καὶ παρὰ πάντων τῶν εὐσεβῶν ἀδομένη , ἡ τὸν μέγαν τοῦτον φωστῆρα τῇ οἰκουμένῃ τεκοῦσα καὶ τὴν τῆς εὐσεβείας αὐτῷ ἐκ παιδόθεν προσενεγκοῦσα τροφήν .
οὐχ ἧττον γὰρ καὶ αὐτὴ τοῦ τοῦ παιδὸς πατρός , ἑαυτῆς δὲ ἀνδρὸς Κωνσταντίου τοῖς θείοις αὐτὸν τῆς εἰς Χριστὸν εὐσεβείας ἀνεθρέψατο νόμοις 0 .
αὕτη τῶν τῆς ὁδοιπορίας ἀνασχομένη πόνων καὶ τοῦ γήρως οὐ λογισαμένη τὰ πάθη  πρὸ γὰρ ὀλίγου τῆς τελευτῆς ἑαυτῆς τὴν ἀποδημίαν ταύτην ἐστείλατο , ὀγδοηκοντοῦτις γὰρ τοῦδε τοῦ βίου τὸ τέρμα κατείληφεν  , ἐπιθυμητῶς γοῦν ἔχουσα καὶ πυρὸς δίκην ἐκκαιομένη τῇ καρδίᾳ τῆς τῶν ἁγίων τόπων καταλήψεως ἕνεκα καὶ τῆς τε τοῦ σωτηρίου τάφου καὶ τῆς τοῦ τιμίου ξύλου τοῦ τοῦ Χριστοῦ σταυροῦ ἀναζητήσεως φθάνει τὰ Ἰεροσόλυμα .
ἐπειδὴ δὲ τὸ χωρίον εἶδεν ἐκεῖνο τὸ τῆς κοινῆς σωτηρίας τὰ πάθη δεξάμενον , εὐθὺς μὲν τὸν μυσαρὸν ἐκεῖνον ναὸν καταλυθῆναι εἰς ἔδαφος καὶ τὸν χοῦν ἐκεῖνον τὸν ἐναγῆ πόρρω που ἐκριφῆναι προσέταξε .
δήλου δὲ τοῦ κεκρυμμένου τόπου γεγενημένου ὥφθησαν παρὰ τὸ δεσποτικὸν μνῆμα τρεῖς κατακεχωσμένοι σταυροί .
καὶ ὅτι μὲν εἷς ἐκ τούτων ὁ τοῦ δεσπότου καὶ σωτῆρος ἡμῶν ἐτύγχανεν ὦν , οἱ δὲ ἕτεροι τῶν σὺν αὐτῷ προσηλωθέντων λῃστῶν , ἀναμφισβητήτως ἐπίστευον ἅπαντες , ἠγνόουν δὲ ὅμως τὸν τῷ δεσποτικῷ ἐκείνῳ καὶ ἁγίῳ πελάσαντα σώματι καὶ τοῦ τιμίου αἵματος τὴν λιβάδα δεξάμενον .
ἀλλ  ὁ σοφώτατος ἐκεῖνος καὶ θεῖος ὄντως Μακάριος ὁ τῆς ἐκκλησίας ἐκείνης πρόεδρος τοιῷδε πόρῳ τὴν ἀπορίαν διέλυσε .
γυναικὶ περιφανεστάτῃ τῆς ἐκεῖσε πόλεως νόσῳ κατεχομένῃ μακρᾷ καὶ ὁρώσῃ πρὸς θάνατον τὰ ξύλα προσενεχθῆναι σκοπήσας ἔγνω τοῦ σωτηρίου σταυροῦ τὴν δύναμιν , τοιᾷδε προσευχῇ πρὸς τὸν θεὸν χρησάμενος " κλίνας τὰ γόνατα πρὸς τὸ τοῦ γυναίου σκιμπόδιον φωνῇ μεγάλῃ ἐβόησε , συνούσης αὐτῷ καὶ τῆς θεοφιλεστάτης Ἑλένης καὶ πλήθους ἀνθρώπων πολλῶν ·
σύ , δέσποτα θεὲ παντοκράτορ , ὁ διὰ τοῦ μονογενοῦς σου παιδὸς Ἰησοῦ Χριστοῦ τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει τὴν σωτηρίαν ἐν τῷ τοῦ σταυροῦ ξύλῳ ἐργασάμενος , ὁ καὶ νῦν ἐπ ἐσχάτων τῶν χρόνων τῇ σῇ θεραπαινίδι ἐμπνεύσας σὺν τῷ ταύτης παιδί , σῷ δὲ θεράποντι , ἐπιζητῆσαι τὸ μακάριον ξύλον , ἐν ᾧ ὁ σωτὴρ πάντων ἀνθρώπων , μάλιστα πιστῶν , Χριστὸς καθηλώθη σαρκί , ἀνάδειξον ἡμῖν , κύριε , ποῖον ἐκ τούτων τῶν τριῶν ξύλων ἐστὶν ὁ σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ , ὃς διὰ τῆς προσψαύσεως αὐτοῦ τῆς δι ἡμῶν γενομένης ἐπὶ ταύτην τὴν ἀσθενῆ καὶ ἡμιθανῆ πρὸς ὑγείαν αὐτῆς καὶ ἐξανάστασιν χειραγωγὸς γένηται .
ὡς δὲ ἐπαύσατο προσευξάμενος , προσφέρει τὸ πρῶτον ξύλον καὶ ἐπιτίθησιν ἐπὶ τὴν ἀσθενῆ , ἀλλ οὐδὲν αὐτὴν ὦνησεν .
εἶτα προσάγει καὶ τὸ δεύτερον , ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἄπρακτον ἐδείχθη .
ὅτε δὲ ἐξέτεινε τὴν χεῖρα ἐπὶ τὸ τρίτον , εὐθὺς τῇ ἐπισκιάσει τὸ ξύλον τῇ ἀσθενεῖ προσήγγισε καὶ θαῦμα μέγιστον γέγονεν .
ἄφνω γὰρ ἡ ἡμιθανὴς τοὺς ὀφθαλμοὺς διήνοιξεν , εἶτα ἐπιτεθέντος αὐτῇ τοῦ τιμίου καὶ δεσποτικοῦ σταυροῦ εὐθέως ἀνεπήδησε , καὶ στᾶσα ἐπὶ τοὺς πόδας τῷ θεῷ δόξαν ἀνέπεμπε .
τοσούτῳ κρείσσων ἑαυτῆς γενομένη καὶ πάντα τὸν οἶκον περιπορευομένη χαίρουσά τε πανοικὶ μεγαλοφώνως εὐηγγελίζετο τοῦ θείου σταυροῦ τὴν δύναμιν .
οὕτως ἡ εὐσεβεστάτη βασίλισσα , ἡ τοῦ πανευφήμου καὶ θεοφιλεστάτου βασιλέως Κωνσταντίνου μήτηρ , εἰλικρινῶς ἐπιστήσασα τὸν νοῦν καὶ πιστωθεῖσα περί τε τοῦ σωτηρίου τάφου καὶ τοῦ τιμίου σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ , εὐκτήριον οἶκον εὐθέως ἐν αὐτῷ τῷ τόπῳ ἐγείρει κατὰ τὰς τοῦ εὐσεβεστάτου παιδὸς Κωνσταντίνου προστάξεις , καὶ μαρτύριον αὐτὸν προσαγορεύσασα εἰσέτι μᾶλλον καὶ μᾶλλον τῇ πίστει προέκοπτε .
διόπερ τοῦ ποθουμένου τυχοῦσα λοιπὸν καὶ περὶ τὴν τῶν ἥλων ἀναζήτησιν ἀδιστάκτως ἑαυτὴν ἐπιδίδωσιν , ἐν οἷς τὸ κυριακὸν σῶμα ἐν τῷ τοῦ σταυροῦ ξύλῳ καθήλωτο .
καὶ εὑροῦσα τὰ μὲν εἰς τὸ βασιλικὸν ἐνέβαλε κράνος , τῆς τοῦ παιδὸς προμηθουμένη κεφαλῆς , ἵνα τὰ τῶν πολεμίων ἀποκρούηται βέλη ὅπερ κράνος ἅτε θεῖον δῶρον πρὸς τὸν υἱὸν μετεκόμισε .
τὰ δὲ λοιπὰ τῶν ἥλων τῷ τοῦ βασιλικοῦ ἵππου χαλκεύσασα ἀνέμιξε χαλινῷ , ἀσφάλειαν μὲν μηχανωμένη τῷ βασιλεῖ καὶ παλαιᾷ δὲ προφητείᾳ πέρας ἐπιτιθεῖσα .
τοῦ δὲ σωτηρίου σταυροῦ μοῖραν μέν τινα τοῖς βασιλείοις ἀπένειμε , τῷ δὲ λοιπῷ θήκην ἐξ ὕλης ἀργυρᾶς ποιησαμένη τῷ τῆς πόλεως ἐκείνης δέδωκεν ἐπισκόπῳ , τῷ θείῳ ἐκείνῳ Μακαρίῳ , οὗπερ καὶ ἀνωτέρω ἐμνήσθημεν , φυλάττειν παρεγγυήσασα ταῖς μετέπειτα γενεαῖς τὰ τῆς σωτηρίας μνημόσυνα .
πάντοθεν δὲ παντοδαπῆς ὕλης τεχνίτας ἀγείρασα ἅμα Μακαρίῳ τῷ τῆς ἐκεῖσε ἐκκλησίας προέδρῳ κατὰ τὰ ὑπὸ τοῦ βασιλέως τοῦ ταύτης υἱοῦ Κωνσταντίνου προσταχθέντα τοὺς μεγίστους ἐκείνους καὶ λαμπροτάτους ναοὺς θαυμασίως φκοδόμησεν , ὧν τὸ κάλλος καὶ τὸ μέγεθος περιττὸν ἄγαν ὑπείληφα ἐντάξαι τῷδε τῷ γράμματι , πάντων ὡς ἔπος εἰπεῖν τῶν φιλοχρίστων τῶν ἐκ πάσης τῆς ὑπὸ τὸν οὐρανὸν ἐκεῖσε συρρεόντων θεωμένων τῶν ἔργων τὴν πολυτέλειαν .
ἐποίησε δὲ καὶ ἕτερον μνήμης ἄξιον ἡ πανεύφημος ἐκείνη καὶ ἀξιάγαστος βασίλισσα ἡ τοῦ πιστοτάτου βασιλέως μήτηρ .
τὰς γὰρ διὰ βίου τὴν παρθενίαν ἀσκούσας συναγείρασα πάσας καὶ ἐπὶ στιβάδων πολλῶν κατακλίνασα αὐτὴ δι ἑαυτῆς θεραπαινίδος ἔργον ἐπλήρου , διακονοῦσα αὐταῖς καὶ ὄψα παρατιθεῖσα καὶ κύλικας ὀρέγουσα καὶ οἰνοχοοῦσα καὶ πρόχοον ἐπὶ λέβητος φέρουσα καὶ ὕδωρ ταῖς ἐκείνων χερσὶν ἐπιχέουσα .
ταῦτα καὶ τὰ τούτοις ὅμοια δράσασα ἐπανῆλθε μὲν πρὸς τὸν παῖδα χαίρουσα , μετ οὐ πολὺ δὲ μετ εὐθυμίας ἁπάσης εἰς τὸν ἀνόλεθρον μετέστη βίον , πλεῖστα τῷ παιδὶ περὶ τῆς εὐσεβοῦς πολιτείας ἐντειλαμένη καὶ ταῖς ἐξιτηρίοις αὐτὸν στεφανώσασα εὐλογίαις .
ἐκείνη μὲν οὖν καὶ μετὰ τὴν τελευτὴν τιμῆς τετύχηκεν , ὁποίας τυχεῖν ἐχρῆν τὴν οὕτως ἐπιμελῶς καὶ θερμῶς τὸν τῶν ὅλων θεραπεύσασαν θεόν .
θυγατέρα δὲ καταλέλοιπεν ὀνόματι Κωνσταντίαν τὴν τοῦ ἀσεβοῦς Λικιννίου γενομένην γυναῖκα .
καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς μακαριωτάτης καὶ εὐσεβεστάτης καὶ θεοφιλεστάτης Ἑλένης σμικρὰ ἐκ τῶν πολλῶν αὐτῆς καὶ μεγάλων ἀρετῶν κατὰ θεὸν τὸν σωτῆρα ἡμῶν τῷδε τῷ ἱστορικῷ παρατέθεικα γράμματι .
μὲν οὖν θεοφιλέστατος βασιλεὺς εὐσεβείᾳ τε καὶ πίστει τοιαύτῃ πρὸς τὸν θεὸν συνεσφιγμένος πάμπολλα καὶ ἄλλα βάρβαρα ἔθνη εἰς εἰρήνην τὴν πρὸς αὐτὸν ἐλθεῖν παρεσκεύασε , τοῦ θεοῦ αὐτῷ ταῦτα καθυποτάξαντος πολλὰ πάλαι Ῥωμαίοις διαστασιάσαντα .
ὅσον γὰρ ἑαυτὸν δι εὐλαβείας τῷ θεῷ ἐταπεινοῦτο , τοσοῦτον , μᾶλλον δὲ πολλῷ πλεῖον αὐτῷ ὁ θεὸς πάντα κατηύθυνε .
κατὰ δὲ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον πολλαὶ προσθῆκαι τοῖς ἀποστολικοῖς ἐγίνοντο κηρύγμασιν .
εἰ γὰρ καὶ Ματθαῖος Πάρθοις ἐκήρυξε καὶ Βαρθολομαῖος Αἰθίοψι καὶ Θωμᾶς τοῖς τῆς μεγάλης Ἰνδίας Ἰνδοῖς , ἀλλὰ τοῖς πόρρω Ἰνδοῖς Πάρθων καί τισιν ἔθνεσιν πλησιοχώροις αὐτῶν οὔπω ἣν ὁ περὶ Χριστοῦ λόγος γνώριμος 0 .
γίνεται οὖν πρὸς ἀπομίμησιν Μητροδώρου φιλοσόφου τινός , ἐκπερινοστήσαντος πάντα σχεδὸν τὰ ἔθνη ἱστορίας ἕνεκα , Μερόπιον τ οὔνομα τινὰ ἄνδρα Τύριον , ἐν φιλοσόφοις ἐπίσημον , τὴν αὐτὴν τῷ Μητροδώρῳ ἱστορίας χάριν ὑπεισελθεῖν πραγματείαν .
ὃς ἐπήγετο παῖδας συμφυεῖς δύο , μεμυημένους μὲν εἰσάγαν πᾶσαν τὴν τῶν γραμμάτων παιδείαν , σπουδὴν δὲ ἔχοντας ἱστορίας ἁπάσης φιλομάθειαν , παρακαλέσαντας αὐτοὺς τὸν φιλόσοφον Μερόπιον μεθ ἑαυτοῦ αὐτοὺς παραλαβεῖν ·
ὧν ὁ μὲν εἷς Φρουμέντιος τ οὔνομα , ὁ δὲ ἕτερος Αἰδέσιος 0 1 2 .
ἐπειδὴ δὲ ἔθος καὶ νόμος ἦν τοῖς ἐκεῖσε βαρβάροις ταῖς σπονδαῖς τῆς εἰρήνης τῆς πρὸς αὐτοὺς μὴ στοιχούντων Ῥωμαίων τοὺς ἀφ ἡμῶν παρ αὐτοῖς εὑρισκομένους ἀναιρεῖν , συνέβη καὶ τότε κατὰ βραχὺ λελύσθαι τὰς σπονδὰς ἑκατέρων , ἐν ᾧ καιρῷ ὁ Μερόπιος τὴν ἐνδοτάτην Ἰνδίαν ἱστόρησεν ἅμα Φρουμεντίῳ καὶ Αἰδεσίῳ .
στενωθέντες γοῦν τῇ τῶν ἀναγκαίων ἐλλείψει , μάλιστα ὕδατος , ἀπάραντες ἐκ τῆς χώρας καὶ τῇ θαλάσσῃ προσπλέοντες προσορμίζονται τοῖς κατὰ τοὺς Ἰνδοὺς ἐκείνους τοὺς ἐνδοτάτους διαφέρουσι τόποις , μὴ δυνηθέντες προβῆναι ἀνέμων ἐναντιότητι κωλυθέντες .
καὶ δὴ ἐπὶ ἡμέρας τινὰς λανθάνοντες ἦσαν ἐκεῖσε , ἐκ τῆς αὐτόθι γῆς ποριζόμενοι τὰς χρείας τοῦ σώματος .
ἐν μιᾷ δὲ τῶν ἡμερῶν τῶν παίδων ὑπό τι δένδρον ἐπαδολεσχούντων ἀναγνώσμασιν ἐπιστάντες οἱ βάρβαροι κατέσφαξαν σὺν τῷ Μεροπίῳ ἅπαντας πλὴν τῶν προρρηθέντων παίδων Φρουμεντίου καὶ Αἰδεσίου , οὺς ἰδόντες καὶ εἰς οἶκτον ἐλθόντες ὡς ἅτε παίδων ἐφείσαντο , καὶ δῶρον αὐτοὺς τῷ οἰκείῳ βασιλεῖ προσήγαγον .
ὧν εὐθὺς τὸν Φρουμέντιον , αἰσθόμενος αὐτοῦ τῆς εὐφυίας , ὁ βασιλεὺς ἐπίτροπον αὑτοῦ καθίστα ἐπὶ τοῖς οἴκοι γινομένοις ἀναλώμασι , τὸν δὲ Αἰδέσιον οἰνοχοεῖν αὐτῷ διετύπωσεν .
ἐν τούτοις ὄντων αὐτῶν καὶ προκοπτόντων αὐτῶν ὁσημέραι γίνεται τὸν βασιλέα τὸν ἀνθρώπινον ὑπεξελθεῖν βίον , ἀφέντα υἱὸν κομιδῇ νήπιον τῆς οἰκείας βασιλείας διάδοχον νεύματι τοῦ μεγάλου τῶν Ἰνδῶν βασιλέως .
γίνονται τοίνυν οἱ περὶ Φρουμέντιον ἐφεξῆς πάσης τῆς βασιλείας τοῦ παιδὸς ἐπίτροποι , τῆς μητρὸς αὐτοῦ πάντων αὐτοὺς προθεμένης τὴν ἐξουσίαν ἔχειν διὰ τρόπων γνησιότητα καὶ πεῖραν πραγμάτων βιωτικῶν .
εἶχον γὰρ σὺν τῇ φύσει καὶ γνῶσιν , προτριβέντες μάλιστα παιδείᾳ τε καὶ ξενιτείᾳ , δι ὧν μάλιστα καὶ τοῖς νέοις κατάστασις πρεσβυτέρων προσγίνεται .
ἐπειδὴ τοίνυν ἦσαν καὶ εὐσεβεῖς , πίστει τε τῇ πρὸς τὸν θεὸν διαπρέποντες ἁπάσῃ τε φιλανθρωπίᾳ τοὺς πολλοὺς ὑπερακοντίζοντες , γῆν τε καὶ θάλασσαν ἐπήεσαν , τὰ τῆς βασιλείας τοῦ παιδὸς ἰθύνοντες πράγματα , τοῖς τε πλησιοχώροις προσέταττον , ἵνα τοὺς ἐπιξενουμένους Ῥωμαίων πρὸς αὐτοὺς φέρωσιν , ἐπίγνωσιν τοῦ θεοῦ δι αὐτῶν τοῖς Ἰνδοῖς ἐγκατασπεῖραι προμηθούμενοι .
εἶχον γὰρ καὶ τὸν καιρὸν προσυπακούοντα .
τότε δῆτα ἀνευρόντες τινὰς προτρέπονται τοῖς ἔθεσι Ῥωμαίων χρησαμένους εὐκτήρια ποιεῖν καὶ οἴκους ἐκκλησιὧν δείμασθαι πρὸς συναθροισμὸν τῶν τὴν τοῦ θεοῦ ἐπίγνωσιν ὑποδεχομένων , εἰ καὶ μὴ δύναιντο θυσιαστήρια πηγνύναι τῷ μὴ παρεῖναι αὐτοῖς αὐθεντίαν ἱερωσύνης .
γίνεται γοῦν ἐκ τούτου πρόφασις τοῖς ἐπέκεινα Ἰνδοῖς θεογνωσίας λίαν τοῦ Φρουμεντίου εὐεργεσίαις καὶ θωπείᾳ καὶ παραινέσεσι φιλοτίμως αὐτοῖς προσιόντος .
ὡς δὲ ἠνδρύνθη τὸ βασιλικὸν παιδίον , οὗπερ τὴν ἐπιτροπείαν τῆς βασιλείας ἐποιοῦντο , εἰς αὔξησιν μεγίστην ἐπιδόντος αὐτοῦ , αἰτοῦσιν αὐτοὶ χάριν αὐτὸν τὴν ἐπὶ τὰ οἰκεῖα ἐπάνοδον αὐτοῖς χαρίσασθαι .
τοῦ δὲ βασιλέως σὺν τῇ μητρὶ πολλαῖς παρακλήσεσι λιπαροῦντος καὶ κρατοῦντος καὶ μὴ ἀπολύοντος ὁ Φρουμέντιος ἔφασκε σφόδρα λυπεῖσθαι αὐτοὺς περὶ τούτου ·
διὸ κατηνάγκασαν τόν τε βασιλέα καὶ τὴν τούτου μητέρα ἐπιδοῦναι τὸ ἀπολυθῆναι αὐτούς .
οἱ δὲ μετὰ πλείστης ὅσης θλίψεως ἐπένευσαν ·
ὡς δεσπότῃ γὰρ τῷ Φρουμεντίῳ ἀντειπεῖν οὐκ ἐβούλοντο .
οἱ δὲ παραδεδωκότες ἅπαντα τῷ παιδὶ καὶ τῇ τούτου μητρὶ τὰ ἐγχειρισθέντα αὐτοῖς τῆς βασιλείας πράγματα ἐξήεσαν τῆς Ἰνδίας σὺν τιμῇ πολλῇ τὴν ἐπὶ τὰ οἰκεῖα πορείαν ποιούμενοι .
τότε οὖν τότε ὁ μὲν Αἰδέσιος τὴν Τύρον κατείληφεν , ὁ δὲ Φρουμέντιος εἰς Ἀλεξάνδρειαν παραγίνεται , λογισάμενος ὡς ἀκόλουθον εἶναι τὸ γινόμενον παρὰ τοῖς βαρβάροις ἔργον θεῖον μὴ περιιδεῖν .
καὶ προσελθὼν τῷ ἐπισκόπῳ τῆς Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίας Ἀθανασίῳ  αὐτὸς γὰρ ἦν τότε τῆς ἐκεῖσε ἀρχιερωσύνης κατέχων τοὺς οἴακας  ἕκαστα αὐτῷ ὁ Φρουμέντιος τῶν γεγενημένων ὑφηγησάμενος ὑπομιμνήσκει ἐπίσκοπον αὐτοῖς ἀποσταλῆναι .
τότε δῆτα ὁ μέγας Ἀθανάσιος σφόδρα σοφῶς καὶ συνετῶς τοῖς εἰρημένοις προσέχων λέγει τῷ Φρουμεντίῳ ·
καὶ τίνα εὑρήσομεν ἄλλον τοιοῦτον ἄνδρα , ἐν ᾧ πνεῦμα θεοῦ ἐν αὐτῷ κατὰ σέ , ἀδελφέ , τὸν δυνάμενον ταῦτα ὀρθῶς διακελεύσασθαι καὶ τὰς ἐκκλησίας ὡς ἔνι μάλιστα τὰς ἐκεῖσε ἰθύνειν 0 ;
καὶ χειροτονήσας αὐτὸν ἐπίσκοπον κελεύει πάλιν εἰς Ἰνδοὺς ἀποδημῆσαι καὶ τὰς ἐκεῖσε ἐκκλησίας καθιερῶσαι καὶ τοῦ αὐτόθι λαοῦ προμηθεῖσθαι .
πλείστη δὲ τοῦ θεοῦ χάρις προσετέθη μετὰ τὴν χειροτονίαν τῷ ἀνδρὶ τὰς ἀποστολικὰς ἀφιέντι ἀκτῖνας .
φθάσας γὰρ τὴν προρρηθεῖσαν ἐνδοτάτην Ἰνδίαν , ἐπὶ σημείοις καὶ δυνάμεσι τὸ τοῦ Χριστοῦ βεβαιῶν εὐαγγέλιον πολλὰ πλήθη τῶν Ἰνδῶν ἐπὶ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἀληθῆ πίστιν ἐφείλκυσε , γνησιώτατα αὐτῶν τὸν θεῖον δι αὐτοῦ παραδεξαμένων λόγον .
διὸ καὶ ἐκκλησίαι καὶ χειροτονίαι εἰς πλῆθος ηὔξησαν ἐν ἐκείνοις τοῖς ἔθνεσι .
ταῦτα ἡμῖν ὁ Αἰδέσιος ἐν τῇ Τύρῳ παραμείνας διηγήσατο ·
πρεσβύτερος γὰρ τῆς αὐτόθι ἐκκλησίας γενόμενος ἐν αὐτῇ παρέμεινεν ἕως τῆς τοῦ βίου τελευτῆς .
κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν χρόνον καὶ οἱ πρὸς τῇ κατὰ Πόντον γῇ Ἴβηρές τε καὶ Λαζοὶ τὸν τοῦ θεοῦ ἐδέξαντο λόγον , μήπω πρὸ τούτου εἰς αὐτὸν πεπιστευκότες .
τοῦ δὲ μεγίστου ἀγαθοῦ τούτου αἰτία κατέστη γυνή τις παρ  αὐτοῖς αἰχμάλωτος οὖσα , ἄκρον δὲ βίον μετερχομένη δι ἐγκρατείας τε καὶ τῶν ἄλλων ἀγαθῶν ἔργων πάντας αὐτοὺς εἰς ἔκστασιν ἦγεν .
ὡς δὲ τὴν αἰτίαν διεπυνθάνοντο τῆς τοσαύτης αὐτῆς ἀσκήσεως , ἁπλότητι μὲν ἡ ἁγία ἐκείνη γυνὴ λέγει ·
διὰ Χριστὸν τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ , οὐδένα μέντοι ἐκ τούτου εἰς πίστιν ἔφερεν τῆς εὐσεβείας , ἐθαύμαζον δὲ μόνον τὴν γυναῖκα καὶ τῷ ξένῳ βίῳ αὐτῆς προσέχοντες πολλὰ ἐλογίζοντο .