I. Theodosius
I. Theodosius (Grekçe: Θεοδόσιος Theodosios; 11 Ocak 347 – 17 Ocak 395), Büyük Theodosius olarak da bilinir, 379'dan 395'e kadar Roma imparatoru idi. İki iç savaşı kazandı ve İznik İnancı'nın İznik Hristiyanlığı için ortodoks doktrin olarak kurulmasında etkili oldu. Theodosius, yönetimi Batı Roma İmparatorluğu ile Doğu Roma İmparatorluğu arasında kalıcı olarak bölünmeden önce tüm Roma İmparatorluğu'nu yöneten son imparatordu. Gotlar Savaşı'nı (376-382) imparatorluğa dezavantajlı koşullarla sonlandırdı ve Gotlar, siyasi özerkliğe sahip nominal müttefikler olarak Roma topraklarında kaldılar.
Hispania'da doğan Theodosius, aynı adı taşıyan yüksek rütbeli bir general olan Kont Theodosius'un oğluydu ve onun rehberliğinde Roma ordusunda yükseldi. Theodosius, 374'te Mezya'da bağımsız komutayı elinde tuttu ve burada istilacı Sarmatlara karşı bir miktar başarı elde etti. Çok geçmeden emekli olmaya zorlandı ve babası belirsiz koşullar altında idam edildi. Theodosius, İmparator Gratianus'un sarayındaki bir dizi entrika ve idamın ardından kısa sürede pozisyonunu geri kazandı. 379'da, Doğu Roma imparatoru Valens, Gotlara karşı yapılan Hadrianapolis Muharebesi'nde öldürüldükten sonra Gratianus, Theodosius'u askeri acil durumla ilgilenmesi emriyle halefi olarak atadı. Yeni imparatorun kaynakları ve tükenen orduları istilacıları kovmaya yeterli değildi; 382'de Gotların imparatorluğun özerk müttefikleri olarak Tuna'nın güneyine yerleşmelerine izin verildi. 386 yılında Theodosius, Sasani İmparatorluğu ile uzun süredir anlaşmazlık konusu olan Ermenistan Krallığı'nı paylaşan ve iki güç arasında kalıcı bir barışı güvence altına alan bir antlaşma imzaladı.
Theodosius, Hristiyanlığın özdeşlik doktrininin güçlü bir taraftarıydı ve Ariusçuluğa karşıydı. 381'de Birinci Konstantinopolis Konsili'nde piskoposlardan oluşan bir konsey topladı ve bu konsey, ilkinin ortodoksluk, ikincisinin ise sapkınlık olduğunu doğruladı. Theodosius, geleneksel pagan kültlerinin işleyişine çok az müdahale etmesine ve Hristiyan olmayanları yüksek makamlara atamasına rağmen, İskenderiye Serapeum'u gibi klasik antik çağın birkaç Helenistik tapınağının Hristiyan fanatikler tarafından tahrip edilmesini önlemede veya cezalandırmada başarısız oldu. Daha önceki saltanatı sırasında Theodosius doğu eyaletlerini yönetirken, batı eyaletleri imparatorlar Gratianus ve kız kardeşi Galla ile evlendiği II. Valentinianus tarafından denetleniyordu. Tarihçi Andreas Schwarcz'a göre, evlilik özellikle Theodosius'un siyasi ve askerî gücünü sağlamlaştırmak için ayarlanmıştı. Theodosius, başkenti ve ana ikametgâhı olan Konstantinopolis'i geliştirmek için çeşitli önlemler aldı; bunların en önemlisi, antik çağda bilinen en büyük meydan olan Forum Tauri'nin genişletilmesiydi. Theodosius, Gratianus ve Valentinianus'un her ikisi de öldürüldükten sonra, 388 ve 394'te iki kez batıya yürüdü ve onların yerine geçen iki iddiacı Magnus Maximus ve Eugenius'u yendi. Theodosius'un Eylül 394'teki son zaferi onu tüm imparatorluğun hükümdarı yaptı; birkaç ay sonra öldü ve yerine imparatorluğun doğu yarısında Arcadius ve batıda Honorius olmak üzere iki oğlu geçti.
Theodosius'un çalışkan bir yönetici, sade giyinen, merhametli ve dindar bir Hristiyan olduğu söylenir. Ölümünden sonraki yüzyıllar boyunca Theodosius, paganizmi kesin bir şekilde ortadan kaldıran bir Hristiyan ortodoksluğu şampiyonu olarak kabul edilmiştir. Modern akademisyenler bunu, gerçek tarihin doğru bir temsilinden çok, Hristiyan yazarlar tarafından yapılan bir tarih yorumu olarak görme eğilimindedir. Bazı tarihçilerin "Theodosian rönesansı" olarak adlandırdığı klasik sanattaki bir canlanmaya liderlik etmesi takdir edilmektedir. Gotları pasifleştirmesi, imparatorluğun yaşamı boyunca barışı sağlasa da, Roma sınırları içinde özerk bir varlık olarak statüleri, sonraki imparatorlar için sorunlara yol açmıştır. Theodosius, iki iç savaş pahasına kendi hanedan çıkarlarını savunduğu için de eleştiri almıştır. İki oğlu zayıf ve beceriksiz yöneticiler olduğunu kanıtladı ve imparatorluğu ciddi şekilde zayıflatan bir yabancı istila ve saray entrikaları dönemine başkanlık etmişlerdir. Theodosius'un torunları sonraki altmış yıl boyunca Roma dünyasını yönetmiş ve doğu-batı bölünmesi 5. yüzyılın sonlarında Batı Roma İmparatorluğu'nun çöküşüne kadar devam etmiştir.