Besa (Arnavut kültürü)
Besa ("şeref sözü"), genellikle "inanç" veya "yemin" olarak tercüme edilen, "sözünü tutmak" ve "şeref sözü" anlamına gelen bir Arnavut kültürel ilkesidir. Besa kelimesinden türetilen Arnavutça sıfat olan besnik, "sadık", "güvenilir", yani sözünü tutan kişi anlamına gelir.
Kavram, sadakat şeklinde veya bağlılık garantisi olarak kişinin sözüne sadakatine dayanmaktadır. Besa, aileye ve bir arkadaşa karşı yükümlülüklere, içsel bağlılığa sahip olma talebine, başkalarıyla ilişkilerde sadakat ve dayanışmaya ve dışarıdakilerle ilişkilerde gizliliğe ilişkin adetleri içerir. Besa aynı zamanda kişiyi ve nesilleri aşan birlik, ulusal kurtuluş ve bağımsızlıkla ilgili durumlarda bir davaya sadakat talebinin beklendiği ata vasiyeti veya vaadi (amanet) kavramının da ana unsurudur.
Besa, kişisel ve sosyal davranışın temel taşı olarak Arnavut geleneksel örf ve adet hukukunda (Kanun) birinci derecede öneme sahiptir. Besa, Arnavut Malisörlü aşiret toplumu içinde önemli bir kurumdu. Arnavut aşiretleri hükûmete karşı ortaklaşa mücadele etme yemini ettiler ve bu açıdan besa aşiret özerkliğini korumaya hizmet etti. Besa, Arnavut kabileleri arasındaki ve içindeki kabile meselelerini düzenlemek için kullanıldı. Osmanlı hükûmeti besayı Arnavut aşiretlerini devlet politikalarını desteklemek veya anlaşmalar imzalamak için seçmenin bir yolu olarak kullandı.
Osmanlı döneminde, Arnavutluk'taki huzursuzluklarla ilgili, özellikle aşiretlerle ilgili hükûmet raporlarında besadan bahsedilirdi. Besa, askeri ve siyasi güç üretmeyle ilgili olarak Arnavut toplumu içinde merkezi bir yer oluşturuyordu. Besa, Arnavutları bir arada tuttu, birleştirdi ve onları uygulama iradesi dağıldığında zayıflayacaktı. Arnavutların Osmanlı'ya karşı isyanı sırasında besa, farklı grup ve kabileler arasında bir bağlantı işlevi görüyordu.
Günümüzde erkekler için Besnik ve kadınlar için Besa, Arnavutlar arasında gerçekten popüler isimler olmaya devam ediyor.