EdUarD0110/hovh_tumanyan_seq2seq huggingface dataset:
ուժով բռնել, երբ ուզում ես հեռանաս,― ասավ Սեն-Նինին։
― Գնա՛, բայց հետդ վերցրու էս տուփը և զգույշ կաց, բաց
չանես։ Եթե բաց անես, իմացիր, որ էլ երբե՜ք, երբե՜ք չես
վերադառնալ ինձ մոտ։
Ու մի գեղեցիկ տուփ տվեց Ուրաշիմային։
Ուրաշիման խոստացավ բաց չանի, ինչ ուզում է լինի։ Ապա
Սեն-Նինին մի քուն բերավ նրա վրա․ մին էլ աչքը բաց արավ`
տեսավ իր հայրենիքի եզերքին։
Բայց ի՜նչ էր պատահել իր բացակայությանը։ Ո՞րտեղ էր իր
հորական տունը։ Ո՞րտեղ էր իրենց գյուղը։ Ճիշտ է, սարերն
իրենց տեղն էին, բայց նրանց անտառները չկային։ Հոսում
էր և իրենց տան մոտի վտակը, սակայն էլ առաջվա նման
կանայք լվացք չէին անում նրա մեջ։ Զարմանալի էր թվում, թե
մի որևէ երեք տարում ինչպես էին էդ ամենը էդքան փոխվել։
Էս մտածմունքի մեջ Ուրաշիման պատահեց մի անցորդ
ծերունու։
― Ասա, խնդրում եմ, բարի ծերունի, ո՞ւր է փոխադրվել Ու-
րաշիմայի տունը, որ կանգնած էր էստեղ։
Ծերունին հիշեց ու պատմեց, թե մանուկ ժամանակ լսել
է, որ հարյուրավոր տարիներ առաջ մի Ուրաշիմա է եղել,
գնացել է ծովը ձուկ որսալու ու էլ ետ չի եկել։ Նրա ծնողները,
եղբայրները, նրանց որդիքն ու թոռները վաղո՜ւց-վաղո՜ւց են
մեռել, իսկ տունը ավերվել, անցել, հողի հետ գնացել։
Էստեղ գլխի ընկավ Ուրաշիման, որ ծովի Աստծու ապա-
րանքը մարջանի պատերով, հակինթի պտուղներով ու ոսկե-
տուտն վիշապներով կախարդական աշխարհքն է եղել, որ
էնտեղ անցկացրած մի օրը հավասար է եղել երկրի մի տա-
րուն։
Ու հեռացավ իր հայրենիքից, քանի որ մեռել էին իր բոլոր
հարազատները, և մինչև անգամ իրեն ծանոթ ծառերն էլ
չկային։
Սաստիկ ցանկացավ վերադառնալ նորից ծովի հատակը,
չնաշխարհիկ Սեն-Նինիի մոտ, բայց ի՞նչպես, ի՞նչ ճանա-
պարհով։ Ոչ մի կերպով չկարողացավ գտնի, և չկար մեկը,
որ առաջնորդեր նրան կրկին էնտեղ ― կախարդական աշ-
խարհքը։
Կանգնեց, միտք արավ Ուրաշիման։
― Եթե բաց անեմ էս տուփը, որ տվել է ինձ Սեն-Նինին,
գուցե թե գտնեմ ճանապարհը, որ տանում է նրա մոտ։
Ու բաց արավ տուփը։ Եվ ի՞նչ դուրս եկավ միջից։ Մի կտոր
թեթև ամպիկ, որ վերացավ, ծուխ դարձավ, գնաց դեպի օվ-
կիանոս, կախարդական աշխարհքի կողմը։ Ուրաշիման նոր
հիշեց կնոջ խոսքը, որ բաց չպիտի աներ տուփը, աղերսեց, որ
կանգնի, վազեց ետևից, ցավից լաց եղավ, բոլորն իզուր, ամ-
պիկը ցնդեց, ցրվեց, վերացավ, հեռացավ անդարձ, անհետ։
Ու էստեղ էլ տեղնուտեղը հատավ Ուրաշիմայի ուժը, էլ
ոչ վազել կարողացավ, ոչ կանչել։ Հանկարծ մազերը ճեր-
մակեցին ձյունի պես, երեսը կնճռոտեց, մեջքը կորացավ
զառամ ծերունու մեջքի նման, շունչը կտրեց ու մեռած ընկավ
ծովափին։
Խեղճ Ուրաշիմա․ չիմացավ, որ ջահելության գաղտնիքն
էր ամփոփված կախարդական տուփի մեջ, որ տվել էր իրեն
հավերժահարս գեղեցիկ Սեն-Նինին։ Թեթևամիտ անհամ-
բերությունից բաց արավ ու կորցրեց։ Զրկվեց ջահել, երկար
կյանքից ու երջանիկ ապրելու վայելքից։ Բայց նա սիրող,
ազնիվ սիրտ ուներ ու գնաց իր սրտի ետևից։ Էդ է պատճառը,
որ մինչև օրս էլ Ճապոնիայում չեն մոռացել Ուրաշիմային
ու նրա խորհրդավոր պատմությունը։ Եվ շատ տեղերում
պաշտում են նրան նրա համար, որ նույնիսկ աստվածների
անհոգ աշխարհքում, Սեն-Նինիի սիրո մեջ էլ չմոռացավ իր
հարազատներին ու իր աղքատ ծննդավայրը։
ԼԼԵԵԶԶՈՈՒՒՆՆ ԿԿՏՏՐՐԱԱԾԾ ԾԾԻԻՏՏԻԻԿԿԸԸ
Վաղուց պատահած բան է... Ասում են` մի չար պառավ ու-
զում է ճերմակեղենը օսլայի, մի քիչ օսլա է դնում ամանի մեջ։
Հարևանի ձեռնասովոր ծիտը գնում է օսլան կտցահարում։
Պառավը վրա է հասնում։
― Ա՜յ դու անպիտան արարած...― բարկանում է վրեն ու
բռնում է լեզուն կտրում։
Ծիտիկը թռչում է գնում։ Հարևանուհին լսում է, որ իր սի-
րելի ծիտիկի լեզուն կտրել են։ Սաստիկ վշտանում է. վեր է կե-
նում իր մարդու հետ ճամփա է բռնում, սար ու ձոր ընկնում,
որ իմանա, թե ո՛ր կողմը թռավ իր ծիտիկը։
Մարդ ու կնիկ գնում են ու ձեն տալի.
― Ո՞րտեղ է լեզուն կտրած ծիտիկը։ Լեզուն կտրած ծիտիկը
ո՞րտեղ է կենում։
Վերջապես գտնում են ծիտիկի տունը։
Ծիտիկը որ տեսնում է իր հին տերն ու տիրուհին իրեն
տես են եկել, ուրախանում, աշխարհքով մին է լինում։ Ներս
է հրավիրում, շնորհակալություն է անում առաջվա տեսած
լավությունների համար ու պատիվ է տալի։ Սեղան է բաց
անում, էնքան ձուկն ու գինի է լցնում, որ էլ դատարկ տեղ չի
մնում։ Կինը, որդիքն ու թոռներն էլ ոտի վրա ծառայում են։
Վերջը ինքն էլ բաժակը մի կողմն է շպրտում ու վեր կենում
ծտավարի պար գալի։ Ու էդպես ուրախ անց են կացնում
ամբողջ օրը։ Իրիկունը որ ընկնում է, պառավները խոսք են
բաց անում, թե իրենց տուն գնալու ժամանակն է։ Էստեղ
ծիտիկը գնում է երկու ուռի զամբյուղ է բերում, ասում է.
― Ա՛յ, էս երկու զամբյուղը, մինը թեթև, մյուսը ծանր, որը
կուզեք` ընտրեցեք ձեզ համար։
Հյուրերը, թե`
― Մենք պառավ մարդիկ ենք. բեր մեզ թեթևը տուր, ավելի
լավ է, հեշտ կտանենք, ծանրն ի՞նչ ենք անում։
Առնում են թեթև զամբյուղն ու վերադառնում տուն։ Տանը
ասում են.
― Բեր մի բաց անենք, տեսնենք ի՞նչ կա մեջը։
Բաց են անում ի՞նչ են տեսնում` էլ ոսկի, էլ արծաթ, էլ
անգին քար, էլ թոփերով մետաքսեղեն... էն տեսակ մի բան,
որ իրենց օրում իսկի մտքներովն էլ չեն անցկացրել։ Քանի
հանում են, էնքան ավելի շատ է մնում մեջը։
Անվե՜րջ-անհատնում։ Ու միանգամից հարստանում են։
Էս բանը լսում է ծիտիկի լեզուն կտրող չար պառավը։
Նախանձում է հարևանների բախտին։ Հարց ու փորձ է անում,
թե որտեղ է կենում լեզուն կտրած ծիտիկը, տեղն ու ճամփեն
սովորում է։
― Ես էլ կերթամ ծիտիկի մոտ,― ասում է ու ճամփա ընկ-
նում։
Գնում է գտնում։ Դարձյալ ծիտիկը երկու զամբյուղ է բե-
րում ու ասում.
― Ահա երկու զամբյուղ, մինը ծանր, մյուսը թեթև, որն ու-
զում ես, ջոկի քեզ համար։
Պառավը միտք է անում` որ միջի գանձն ինչքան շատ լինի,
զամբյուղն էլ էնքան ծանր կլինի, ասում է` բեր ծանր զամ-
բյուղը տուր ինձ։
Շալակում է ծանր զամբյուղն ու ճամփա ընկնում դեպի
տուն։
Զամբյուղը քարի պես ծանր է լինում, տանելը` դժար։ Տըն-
քալով տանում է։
Ծիտիկները ետևից մտիկ են անում ու ծիծաղում։
Տանում է տուն։ Տանում է, ագահ-ագահ բաց է անում։
Բաց է անում թե չէ` աղմուկով դուրս են թափում այլան-
դակ-անճոռնի չար ոգիները, տեղն ու տեղը խեղդում չար
պառավին։
ՄՄԱԱՐՐԴԴԱԱԿԿԵԵՐՐԻԻ ԱԱՂՂՋՋԻԻԿԿՆՆ ՈՈՒՒ ԽԽՈՈՐՐՀՀՐՐԴԴԱԱՎՎՈՈՐՐ ՎՎԱԱՐՐՊՊԵԵՏՏԸԸ
Լինում է, չի լինում` լինում է մի թագավոր, ունենում է եր-
կու որդի, մինը բարի, մյուսը չար։ Բարին լինում է մեծն ու
ժառանգը։ Էս բանը դուր չի գալի չար եղբորը, մտածում է`
մի կերպով ազատվի բարի եղբորից, որ ժամանակին ինքը
թագավոր դառնա։ Մի օր ասում է.
― Արի գնանք որսի։
Թե` գնանք։
Գնում են։ Մտնում են անտառի խորքը։ Որ մտնում են ան-
տառի խորքը, թիկնապահները ետ են ընկնում ու երկու եղ-
բայր մնում են մենակ։ Որ մնում են մենակ, էս չար եղբայրը
սուրը հանում է, խրում է բարի եղբոր թիկունքը ու, կարծելով
թե արդեն սպանեց, վերադառնում է պալատը, իբրև թե բան
չի պատահել։ Հերը հարցնում է.
― Եղբայրդ ի՞նչ եղավ։
― Ա՛խ,― ասում է,― ձերդ մեծություն, էնպես մի դժբախ-
տություն պատահեց որ... գազանները եղբորս կերան...
Խեղճ հերը աղի արտասուք է թափում, լաց ու սուգ է
անում, դարդից հիվանդանում է մեռնում, ու չար որդին տեղը
նստում է թագավոր։
Սրանց էստեղ թողնենք, գնանք հիմի տեսնենք` ինչ եղավ
բարի եղբայրը։
Բարի եղբայրը անտառի խորքում ուշքի է գալի, սկսում
թառանչել ու օգնություն կանչել։
― Օգնեցե՜ք, ո՜վ Աստված սիրողներ... օգնեցե՜ք...
Ճյուղերը ջարդոտելով, խոտերը խշխշացնելով, մինը առաջ
է գալի, տարածում է երկար ճանկերով մազոտ ձեռքերը, վեր
է քաշում թագավորի տղին ու հետը փշփշոտ լեզվով մեջքի
արյունը լիզում է, հետը խուլ մռմռում.
― Օ՜ֆ, ի՜նչ համով է... օ՜ֆ, ի՜նչ համով է...
Էս խռպոտ ձենից թագավորի տղի հոգին մարում է։ «Վա՜յ
ինձ,― ասում է,― մարդակերի ճանկն եմ ընկել»։ Դու մի՛ ասիլ,
ճշմարիտ որ, ընկած է լինում մարդակերի ճանկը։
Մարդակերը սրան մի բոխչի նման կռնատակն է անում ու
ճամփա ընկնում դեպի իր քարանձավը։
Լոք-լոք անելով մի քանի րոպեում հասնում է քարանձավի
դուռն ու ծեծում.
― Դուռը բաց արա, աղջիկ ջան, դուռը բաց արա, տես քեզ
համար ինչ եմ բերել...
Աղջիկը որ դուռը բաց է անում, որ տեսնում է ուշաթափված
ու արյունաթաթախ թագավորի տղին, խղճահարվում է,
― Էստեղ ի՞նչ լավ բան կա որ... Չես տեսնո՞ւմ արդեն մե-
ռած է... թող տանեմ դեն գցեմ...
― Ասենք ճշմարիտ ես ասում, արդեն դիակ է... Տար դեն
գցիր, իսկ ես էլի կգնամ որոնելու,― ասում է հրեշ հերն ու ձե-
ռաց անհետանում։
― Ո՜ւ... ո՜ւ...― միայն մռնչյունն է լսվում հեռվից։
Հերը հեռանում է թե չէ, աղջիկը վազում է, պահարանից մի
դեղ է հանում, բերում է քսում տղի վերքին։ Տղեն աչքը բաց է
անում, ասում է.
― Օ՜ֆ, էս ի՜նչ շատ եմ քնել։
Ու տեսնելով կողքին կանգնած աղջկանը` հարցնում է.
― Դու ո՞վ ես, սիրուն աղջիկ։
― Ես մարդակերի աղջիկն եմ, բայց ինձանից մի՛ վախե-
նար... իսկ դու ո՞վ ես...
Թագավորի տղեն նոր հիշում է ու գլխի ընկնում, թե որտեղ
է ընկել, հայտնում է, թե ինքն ով է, պատմում է իր գլխին
եկածը ու խնդրում է աղջկանը, որ թողնի իրեն` գնա իր հոր
― Քեզ ու քո հորը սարեր ու ձորեր են բաժանում,― պատաս-
խանում է աղջիկը։― Չես կարող նրան հասնես։ Ճամփին
կբռնի իմ հերը, երկու պատառ կանի, կուտի քեզ։ Էստեղից
անփորձանք դուրս գալու գնալու համար պետք է ունենալ իմ
հոր մատի կախարդական մատանին։ Ես նրա մատից քնած
ժամանակը կհանեմ էն կախարդական մատանին, միայն մի
պայմանով, որ խոսք տաս միասին փախչենք ու ամուսնանաս
Թագավորի տղեն խոսք է տալիս։
Էն ժամանակ լսվում է մարդակերի մռնչյունը` ո՜ւ... ո՜ւ...
Որսը անհաջող էր անցել, բարկացած վերադառնում էր
― Շուտ արա, մտի՛ր էս քունջը, թաքնվի՛ր, թե չէ որ տեսավ,
քեզ կուտի...
Աղջիկը թաքցնում է տղին ու միամիտ նստում։ Հերը ներս
է մտնում թե չէ, հոտոտում է ու կանչում.
― Օ՜ֆ, ի՜նչ լավ մարդահոտ է գալի...
― Էդ քեզ է էդպես թվում,― ասում է աղջիկը։ ― Մարդն
էստեղ ո՞վ է տվել... հոգնած ես, արի մի լավ հաց կեր ու
պառկի քնի։
Մարդակերը մրթմրթալով մի խորոված եզան կիսան է
կլանում ու մեկնվում։ Աղջկանն ասում է.
― Արի գլուխս քորի, որ քնեմ։
Աղջիկը մի ձեռքով գլուխը քորում է, մյուսով կամաց
աշխատում է մատանիքը մատիցը հանի։
― Էդ ի՞նչ ես անում, աղջիկ ջան,― կես քուն, կես արթուն
մռմռում է մարդակերը։
Աղջիկը վախեցած ձեռը ետ է քաշում ու էդ օրը էլ չի հա-
մարձակվում մատանին հանելու փորձ անել։
Իրիկնապահին մարդակերը նորից որսի է գնում, մնում են
աղջիկն ու թագավորի տղեն։
Աղջիկը քունջից դուրս է բերում թագավորի տղին ու նրա
խնդրանքով ման է ածում իրենց սենյակները։
Մի դուռն է բաց անում` տղեն զարմանքից մնում է ապշած`
մի մեծ դահլիճ է` լիքն ու զարդարված ոսկով ու արծաթով,
թանկագին քարերով ու մարմարով, բայց հատակին էստեղ-
էնտեղ թափված կրծոտած ոսկորներ։
― Էս ի՞նչ ոսկորներ են,― հարցնում է թագավորի տղեն։
― Ոսկորներ են էլի,― պատասխանում է մարդակերի աղ-
ջիկն ու մյուս դուռն է բաց անում։ Մտնում են հետևյալ սեն-
յակը։ Առաջինից ավելի փարթամ ու շքեղ։ Պատերը մաքուր
արծաթից, ոսկուց ու մարգարիտից, հրաշալի կահկարասի-
քով, ոսկենկար-ոսկեփունջ մետաքսի վարագույրներով զար-
դարած։ Բայց էստեղ էլ թափված են նույն կրծած ոսկոր-
ները...
― Էս ի՞նչ ոսկորներ են,― դարձյալ հարցնում է թագավորի
տղեն։
― Դրանց ի՞նչ ես նայում,― կրկին խոսքը կտուրն է գցում
մարդակերի աղջիկը,― դու ոսկե պատերին մտիկ տուր, ար-
ծաթե ու մարգարիտե ձեղուններին նայիր...
Ու առաջ է գնում։
Թագավորի տղեն գլխի է ընկնում, որ էդ ոսկորները էն
խեղճ մարդկանց ոսկորներն են, որոնց լափել էր մարդակերը։
― Իսկ էս ի՞նչ սենյակ է,― ցույց է տալիս թագավորի տղեն
մի դռան վրա, որի երկու կողմը հսկում էին երկու վիշապներ։
― Էս իմ հոր գանձարանն է։ Էս սենյակը չի կարելի մտնել
առանց իմ հոր մատի կախարդական մատանիքի, թե չէ`
իսկույն կպատառոտեն էս պահապան վիշապները։
― Ո՜ւ... Ո՜ւ...
Լսվում է մարդակերի ահռելի ոռնոցը։
― Շուտ արա, շո՛ւտ, թաքնվի՛ր, ու շունչդ չհանես մին էլ
մինչև իրիկուն, հերս գալիս է,― ասում է աղջիկն ու կրկին
թաքցնում թագավորի տղին։
Իսկ մարդակերն արդեն դուռը ծեծում է.
― Բաց արա դուռը, աղջիկս, բաց արա, քեզ համար տես
ի՛նչ եմ բերել։
Ապա թե թագավորի տղեն իր թաքնված տեղից լսում է
գոռոցի ու լացի ձեն, հետն էլ բերանի ծլփոց։
Մարդակերն իր ընթրիքն անում է ու պառկում է քնի,
աղջկան պատվիրում է գլուխը քորի։
Աղջիկն էս անգամ կարողանում է հոր մատից հանել կա-
խարդական մատանին, ապա տղի հետ միասին առնում են
մարդակերի գանձերն ու փախչում։ Շատ են գնում թե քիչ,
շատն ու քիչը Աստված գիտի, հասնում են մի աշխարհք: Էս
աշխարհքում թագավորի տղեն իմանում է, որ իր հերը մեռել
է, ու նրա տեղը իր ախպերն է նստել թագավոր։ Ինչպես խոսք
էր տվել, էնպես էլ ամուսնանում է մարդակերի աղջկա հետ ու
մնում է էս աշխարհքում։
Շատ են կենում թե քիչ, մի քանի երեխա են ունենում, շատ
սիրով էլ ապրում են իրար հետ, միայն կինը երբեմն գիշերն
անհետանում է ու ծեգին է վերադառնում շրթունքները
արյունոտ։ Հարցնում է, թե`
― Էդ ի՞նչ ես կերել։ Թե`
― Ոչինչ, հավ ու գառն եմ կերել, բերանս էլ դեռ հալա չեմ
սրբել...
Մի անգամ էլ էնպես է պատահում, որ էս թագավորի տղեն
երեխաների հետ գնում է ուրիշ տեղ, մութն ընկնում է ու
մնում են ճանապարհին։ Գիշերվա մի ժամանակը մի գազան
գողունի մոտենում է ու հարձակվում քնած երեխաների վրա։
Թագավորի տղեն սուրը հանում է զարկում, գազանը մարդու
ձենով ճչում է.
― Վա՜յ, մեռա՜...
Ձենն էլ ծանոթ ձեն։ Մտիկ տա` ի՜նչ տեսնի` սրով զարկած,
առաջն ընկած իր կինը։ Գիշերով դուրս է եկել որս որոնելու,
մթնումը չի նկատել, քիչ է մնացել իր երեխաներին ուտի։
― Ահա թե ինչ կնշանակի լինել մարդակերի աղջիկ...
Ու մնում է խեղճ մարդը շվարած, հուսահատված կանգ-
նած մեջտեղը։ Մի կողմը ընկած արնաշաղախ կինը, մյուս
կողմը` ծվատած երեխաները։
Չգիտի ինչ անի, ինչ չանի։
Էս դրության մեջ հանկարծ լսում է քնքուշ ձեն.
― Ի՞նչ է պատահել, ինչո՞ւ ես լաց լինում, թագավորի որդի։
Գլուխը վեր է քաշում, տեսնում է առաջը կանգնած ճերմակ
շորերով մի գեղեցկուհի։
― Ա՜խ,― ասում է,― աննման աղջիկ, օգնիր ինձ, տեսնում
ես` կինս, երեխաներս։
― Ես կարող եմ քեզ օգնել միայն մի պայմանով,― խոսում
է գեղեցկուհին։
― Ինչ որ ասես` հոժար եմ։
― Լա՛վ, դե լսի՛ր։ Ես գիտեմ` ինչ է բերել քո գլուխը եղբայրդ,
գիտեմ` ինչպես ես ընկել մարդակերի ճանկը, ոնց ես նրանից
ազատվել ու ամուսնացել նրա աղջկա հետ, մի խոսքով` ամե-
նը գիտեմ... Բայց եթե ուզում ես քեզ օգնեմ, պետք է ներես
եղբորդ...
― Եղբո՞րս... Օ՜, երբեք։ Էս բոլորի պատճառը նա է... Չեմ
կարող, չեմ կարող նրան ներել...
― Չես կարո՞ղ... Դեհ, մնաս բարյավ։
Խոժոռվում է գեղեցկուհին ու շուռ է գալի, որ հեռանա։
― Կա՛ց, կանգնի՛ր, կներեմ,― կանչում է տղեն,― միայն թե
օգնիր։
― Դե լսի՛ր,― խոսում է ոգին։ ― Քո կինը արդեն մեռավ,
երեխաներդ էլ ամենքը պիտի մեռնեն, որովհետև մարդու միս
են կերել, բացի ամենափոքրը, ծծկերը։
Կախարդական մատանու ուժով ամեն գիշեր քեզ քնեց-
նում էր քո կինը ու ինքը գնում մարդի որսի, ու որսի մսից
ուտեցնում էր և իր երեխաներին, ինչպես գիշակեր թռչունը
կամ գազանը իր արած որսից ուտեցնում է իր ձագերին։
Միայն ծծկերն է, որ մարդի միս չի կերել, և միայն նա կապրի
ու կթագավորի ապագայում, եթե միայն դու ներես եղբորդ...
― Ներում եմ,― ասում է թագավորի տղեն։
― Դե հիմի նայիր,― շարունակում է հրաշալի կինը։ Մեկ-
նում է ձեռքի կախարդական գավազանը, իրար ետևից
թեթև զարկում է երեխաներին, ու իրար ետևից երեխաները
դառնում են հյուսնի գործիքներ, թափվում են գետնին` թակ,
ունելիք, սղոց, դուր, իսկ ամենափոքրը, ծծկերը` շաղափ։
Ահից ու զարմանքից տեղն ու տեղը քար է կտրում խեղճ
հերը։
― Մի վախենար ու մի հուսահատվիր,― խոսում է ոգին։
― Էս օրվանից դու կլինես վարպետ-հյուսն, իսկ սրանք` քո
գործիքները։ Ցերեկը քեզ համար գործիքներ կլինեն, իսկ
գիշերը հենց կախարդական մատանիքով զարկես, կդառնան
քո երեխաները։
Այժմ հավաքիր էս գործիքները, գնա քո եղբոր քաղաքը,
մի համեստ խանութ վարձիր ու մեջն աշխատիր, ինչպես
հասարակ աշխատավոր, բանվոր հյուսն։ Նրանից հետո ինչ
որ կպատահի` հետո կտեսնես։
Ասում է ու չքանում չքնաղ կինը։
Թագավորի տղեն հենց էնտեղ թաղում է իր կնոջը, հետն
առնում է թակը, ունելիքը, սղոցը, դուրն ու շաղափը, որ չի
իմանում իր զավակներն են թե գործիքները, ու ճանապարհ է
ընկնում դեպի չար եղբոր քաղաքը։
Չար եղբոր քաղաքում մի համեստ խանութ է վարձում ու
աշխատում։
Շատ քիչ է վաստակում, բայց ապրում է ճոխ ու առատ։
Հարևանները զարմանում են. չեն հասկանում, թե էս որտեղից
է սա էսպես հարուստ ապրում։
― Ամոթ չլինի հարցնելը, վա՛րպետ, էդքան քիչ աշխա-
տանքով ի՛նչպես ես կարողանում էսպես լավ ապրել...
Վարպետը պատասխանի փոխարեն բռնոթի է քաշում ու
ուսերն է վեր քաշում։
Արի ու սրանից բան հասկացիր։
Մի խոսքով` ոչ ոք չի հասկանում սրա գաղտնիքն, ու
անունը դնում են «Խորհրդավոր վարպետ»։
Մին էլ տեսար Խորհրդավոր վարպետը մսագործի խա-
նութը մտավ։
― Ի՞նչ արժե սուկին։
― Սուկին քեզ համար չի, վարպետ, սուկին թագավորի
համար է։
― Ինչո՞ւ, իմ փորն էլ թագավորի փորի նման փոր չի՞, ինչ
է...
Մարդիկ ծիծաղում են.
― Կեցցե՛ս, վա՛րպետ, կեցցե՜ս, լավ ասիր։ Գնում է ձկնա-
վաճառի մոտ։
― Խավիարն ի՞նչ արժե։
― Խավիարը քեզ համար չի, վարպետ, խավիարը թագա-
վորի համար ենք պահել։
― Վա՜հ, ինչու, իմ ախորժակն էլ թագավորի ախորժակի
պես ախորժակ չի՞, ինչ է...
Զարմացած հարց է տալիս Խորհրդավոր վարպետը, ու
նորից խալխը ծիծաղում են.
― Կեցցե՛ս, վարպետ, կեցցե՛ս, ճիշտ նկատեցիր։
Ու ինչ էլ որ առնում է` մսեղեն, ձկնեղեն, կանաչեղեն,
ընդեղեն թե մրգեղեն, առնում է առատ-առատ ու ամենա-
ընտիրը։ Էս ու էն հարցնում են.
― Էդ ո՞վ պետք է ուտի, վա՛րպետ։
― Ես ու իմ երեխեքը։
― Շա՞տ երեխա ունես։
― Ինչպես չէ. Թակը, Սղոցը, Ունելիքը, Շաղափը։
Խալխը ծիծաղում են.
― Անուշ լինի քեզ ու երեխաներիդ, վարպետ։
― Շնորհակալ եմ։
Վերադառնում է խանութ, զամբյուղով ուտելիքը դնում
անկյունում ու սկսում բանել մինչև իրիկուն։
― Հապա ճաշդ, ի՞նչպես պետք է լինի, վա՛րպետ։
― Ճաշս էնտեղ խոհանոցում կեփեն։
Գիշերվա կեսին խանութը կողպում է, դուռը ետնափակ
է տալի, ու իսկույն ներսը ափսեները շրխկշրխկում են,
բաժակները զրնգզրնգում են, դանակ պատառաքաղները
չխկչխկում, կարծես թե բազմաթիվ ծառաներ խանութում
մեծ սեղան են բաց անում։ Ապա թե լսվում է ուրախ ծափ
ու ծիծաղը, մեջ ընդ մեջ էլ Խորհրդավոր վարպետի սաստող
ձենը.
― Սղո՛ց, կարգի՛ն...
― Թա՛կ, զգույշ, շիշը չկոտրես...
― Խելոք կացեք, չարություն մի անեք...
Հարևանները լսում են ու ապշում։ Առավոտը ցամաքած
գալիս են։
― Հ՞ը, վարպետ, իրիկունը լա՞վ ընթրեցիք։ Բայց ձեր
երեխեքը բավական չարություն են անում...
― Չէ, էնքան էլ չար չեն, տեսեք, ի՜նչ խելոք շարված են։
Պատասխանում է վարպետը ու ցույց է տալիս պատի կողմը,
իսկ պաշարեղենի զամբյուղը, ճշմարիտ որ, դատարկ է։
Հարևանները գլուխները տրաքեցնում են, հազար ու մի
ենթադրություններ են անում, ոչ մի կերպ չեն կարողանում
իմանալ Խորհրդավոր վարպետի գաղտնիքը։
Ցերեկով մտիկ են անում` մի խեղճ մարդ է, մի փոքրիկ
նեղ խանութում, գլուխը կախ իր բանի վրա։ Ո՞րտեղից է սա
էսքան փող աշխատում, էսքան ուտելիք առնում, և ո՞ւր է
գնում էս ամենը... ի՞նչ է նշանակում էս աղմուկն ու շրխկոցը,
որ լսվում է գիշերները։
Մտածում են` դռանը մի ծակ շինեն, որ էնտեղից գուցե մի
բան տեսնեն, էն էլ չեն կարողանում։ Դուռը, որ թվում էր թե
փտած տախտակից է ― ոչ մի բուրղու չի մոտ թողնում։
Զարմացած հարցնում են.
― Վարպետ, քո դուռն ի՞նչից է շինված։
― Պանրից։
― Հապա ինչո՞ւ չես ուտում։
― Ես պանիր չեմ սիրում։
― Է,՜ վարպետ, ինչո՞ւ ես մեզ խաբում։
Իսկ վարպետը իր բռնոթին է քաշում ու խնդում։
Վերջապես խաբարը գնում է հասնում իրեն` թագավորին։
Թագավորը բարկանում է։
― Հա՞, ո՞նց թե իմ փորն էլ թագավորի փորի նման փոր է...
Հրամայում է, որ մթերավաճառները ամենավատ մթերք-
ները տան հանդուգն վարպետին։ Ու թագավորի հրամանը
դուրս եկած օրից վարպետը պետք է էն տեսակ միս ուտեր, որ
շունն էլ չէր ուտիլ. հոտած ձուկը, որդնած պանիր ու փտած
պտուղներ։
― Հ՞ը, գոհ ես, թե չէ, վարպետ,― ծաղրելով հարցնում են
վաճառողները։
― Ես գոհ եմ, բայց էնպեսները կան, որ իսկի չեն կարող
գոհ լինել...
― Ինչո՞ւ։
― Էնդուր։
Ասում է, բռնոթին քաշում ու գնում իր խանութը։
Դու մի՛ ասիլ` հենց էդ օրն էլ թագավորը իր մեծամեծնե-
րին հրավիրած է լինում հանդիսավոր ճաշկերույթի։
Սեղանին միս են բերում` լեշի հոտ է գալի, պանիր են
դնում` էնքան որդնած, որ իրեն-իրեն սեղանի վրա ման է
գալի, պտուղները ճիճվոտ, թթու, կանաչեղենը փտած...
― Էս ի՞նչ բան է,― գոռում է թագավորը.― էստեղ կան-
չեցեք էդ լիրբ խոհարարին։
Խեղճ խոհարարը երդում-կրակն է ընկնում, թե ամենա-
ընտիր մթերքն է առել, սրան-նրան վկա է բերում, թե բոլոր
ուտելիքները հրաշալի բուրում էին խոհանոցում...
Ինչ պետք է անեն։ Թագավորն էլ, իր մեծամեծներն էլ չոր
հացը ջրում թրջում են ուտում, որ սովամահ չլինեն։
― Կա, թե չկա` էս Խորհրդավոր վարպետի սարքած խաղն
է, որ խաղում է մեր գլխին,― կարծիք է հայտնում թագավորի
խորհրդականներից մինը։ ― Կացեք, ես մի գնամ դրա մոտ։
Շորերը փոխում է, հին, մաշված շորեր է հագնում ու գնում։
― Բարի աջողում, վարպետ։
― Աստծու բարին քեզ։
― Վարպետ, մի նեղություն քաշի` էս սնդուկը նորոգի։
― Շատ լավ։ Էստեղ դիր։
― Քեզ մոտ էս ի՜նչ լավ կերակուրի հոտ է գալի, վարպետ։
― Հա՛, երևի էն անկյունի ճաշի կրճոնքի հոտն է...
Խորհրդականը էն կողմն է նայում, տեսնում է` հիանալի
ձուկն ու խորովուն, բերնի ջուրը վազում է։
― Էս հիանալի ուտելիքները ո՞րտեղ եք առել, վարպետ։
― Էնտեղ, որտեղ ծախում են` շուկայում։
― Բայց ինչքան ինձ հայտնի է, թագավորը հրամայել է, որ
քեզ վրա լավ ուտելիք չծախեն, էս ի՞նչպես է, որ...
Վարպետը պատասխանի փոխարեն բռնոթի է քաշում,
ուսերը վեր քաշում ու քթի տակին ծիծաղում։
Էստեղից խորհրդականը վազում է թագավորի մոտ։ Թա-
գավորի մոտ մեծամեծները խորհրդի են հավաքվում, խոր-
հուրդ են անում ու վճռում են, որ Խորհրդավոր վարպետը ան-
պատճառ մի կախարդ է որ կա, ու նրանից պետք է խլել իր
գործիքները` թակը, սղոցը, ունելիքը, դուրն ու շաղափը, մի
խոսքով` ամենը, ինչ որ ունի։
Ինչպես որ վճռում են, էնպես էլ անում են։
Խորհրդավոր վարպետի գործիքները բերում են թագա-
վորի ննջարանին կից սենյակում փակում։ Փակում են, բա-
նալին տալիս թագավորին։ Թագավորն էլ, ապահովության
համար, բանալին կախում է իր գոտուց։
Մին էլ կեսգիշերին էս փակած սենյակում մի աղմուկ.
թակը թակում է` թըխկ հա թըխկ, ունելիքը քաշում է` չըխկ հա
չըխկ, սղոցը սղոցում է` խըռ հա խըռ, շաղափը ծակում է` վըռ
հա վըռ, ապա թե միասին ճչում են.
― Հաց ենք ուզում, հաց ենք ուզում...
Թագավորը վազում է, դուռը բաց է անում, տեսնում է
բոլոր գործիքները հանգիստ իրենց տեղերն ընկած են։ Բայց
դուռը փակում է, թե չէ, նորից լսվում է լացն ու ճիչը.
Էս թագավորն ամբողջ գիշերը չի կարում աչքը կպցնի։
Երկրորդ գիշերը` ավելի թունդ։
Խորհրդականներն ասում են.
― Թագավորն ապրած կենա, բեր ուտելիքներ դնենք էդ
սենյակում, տեսնենք ինչ դուրս կգա։
Բերում են ուտելիքներ են դնում էդ սենյակում ու էլ ետ
փակում։
Ականջ են դնում։
Ափսեները շխկշխկում են, դանակներն ու պատառա-
քաղները չխկչխկում, բաժակները զրնգում։ Ծափ, ծիծաղ,
ճիչ, աղմուկ։ Հետն էլ մինը, թե`
― Սղոց, դու ինձ բոթում ես։
Մյուսը, թե`
― Շա՛ղափ, մազերս մի քաշի։
Երրորդը, թե`
―Դո՛ւր, էս ի՞նչ արիր, շորերիս վրա թափեցիր...
Էս թագավորն ու իր խորհրդականները զարմանքից մնում
են քարացած։
Հրաշք, որ հրաշք։ Էլ ի՞նչ խոսք, որ խորհրդավոր վարպետը
կախարդ է։
Թագավորը հրամայում է, որ վարպետին իր մոտը բերեն։
Բերում են։ Ասում է.
― Վա՛րպետ, էս ի՞նչ բան է, որ քո գործիքներն ուտում են
ու խոսում։ Էս ի՞նչ կնշանակի...
ուսերը վեր քաշում։ Եվ ոչ մի խոսք։
Թագավորը կատաղում է։ Ասում է.
― Եթե իսկույն էս գաղտնիքը իմ առջև բաց չես անիլ,
գլուխդ կթռչի։
― Ի՞նչ գաղտնիք, ձերդ մեծություն, իմ երեխաներն են,
ահա բոլոր գաղտնիքը։
― Հապա ինչո՞ւ քո երեխաներն էս տեսակ տարօրինակ
կերպարանք են առել, որ իսկի նման չի մեր կերպարանքին։
― Նրա համար, որ ինձ օգնեն, հաց աշխատենք, ապրուստ
անենք։
Թագավորը հավատում է վարպետի խոսքին ու հրամայում
է, որ վերադարձնեն գործիքները։ Միայն թե հետն էլ պատվի-
րում է.
― Բայց զգույշ կաց, վարպետ, մյուս անգամ էլ չասես` իմ
փորն էլ էնպես փոր է, ինչպես թագավորի փորը և կամ թե` իմ
ախորժակն էլ էնպես ախորժակ է, ինչպես թագավորինը։ Թե
չէ հետո շատ կզղջաս։
Վարպետը գնում է, նորից սկսում է իր գործը։ Բայց
հետզհետե հաճախորդները պակասում են։ Մարդիկ վախե-
նում են նրա հետ գործ ունենալուց։ Իզուր է նա փողոցները
թափառում ու ամեն մի հինգ քայլի վրա կանչում.
― Ահա վարպետը... վարպետը եկավ, ո՞ւմ է շինելու բան
հարկավոր... ահա վարպե՜տը...
Էլ ոչ ոք գործ չի տալիս։
Էս ու էն հարցնում են.
― Վա՛րպետ, հիմի ո՞նց ես ապրելու։
Վարպետը պատասխանի փոխարեն ուսերը թոթվում է ու
բռնոթի է քաշում։
Էս թագավորը ունենում է վեց երեխա, երեք աղջիկ, երեք
տղա, մինը մյուսից առողջ ու սիրուն։ Էս երեխեքն իրար
ետևից հիվանդանում են ու մեռնում։
Բժիշկ, հեքիմ, դեղ, ճար` ոչ մի բան չի օգնում։ Իրար ետևից
մեռնում են։
Մեծ աղջիկը մեռնում է։ Տանում են թաղելու։ Մին էլ տես-
նում են` Խորհրդավոր վարպետն էլ էն կողմից է գալի` ուսին
մի դագաղ։
― Էդ ո՞վ է մեռել ձեր տանը, վարպետ։
― Իմ Թակն է մեռել, իմ Թակը... տանում եմ թաղեմ։ Մյուս
անգամ թագավորի տղին են տանում թաղելու, դարձյալ, հան-
դիպում է վարպետը` ուսին մի ուրիշ դագաղ։
― Էդ ո՞վ է մեռել, վարպետ։
― Իմ Դուրն է մեռել, տանում եմ թաղեմ։
Էսպես կարգով, քանի թագավորի երեխաներից մեկին
տանում են թաղելու, վարպետն էլ թաղում է իր գործիքնե-
րից մեկնումեկը։
Թագավորի խորհրդականը շատ խորամանկ մարդ է
լինում։ Թագավորին ասում է.
― Ձերդ մեծություն, տեսնում եք, որ ամեն անգամ ձեր
երեխաները թաղելիս` վարպետն էլ իր գործիքներից մեկը
կամ մյուսն է թաղում։ Սրա մեջ մի խորհուրդ կա։ Եվ եթե չեք
ուզում, որ ձեր բոլոր երեխաները մեռնեն, կանչեք Խորհրդա-
վոր վարպետին ու մի ձևով նրա սիրտն առեք։
Թագավորին էլ մենակ մի աղջիկ է լինում մնացած, ամե-
նափոքրը, էն էլ վերջին շնչումն է լինում։
Ճարահատված կանչում է վարպետին, աղաչանք, պաղա-
տանք է անում.
― Վարպետ, Աստծու սիրուն, երկնքի սիրուն, քո երեխանց
գերեզմանի սիրուն, խնդրում եմ, ազատիր աղջկանս։
Վարպետն էլ թե.
― Ձերդ մեծություն, խնդրում եմ ազատեցեք իմ Շաղափին։
Թագավորը թե`
― Ինչպե՞ս ազատեմ։
Վարպետը թե`
― Դրա համար միայն մի ճար ու ճանապարհ կա. ամուս-
նացնել էս երկուսին իրար հետ։
Թագավորն աղջկա սիրուց հոժարում է, բայց մտքումն
ասում է` թող մի էս փորձանքն անց կենա, ես հետո սրան ցույց
կտամ։ Սրա վրա թագավորի աղջիկը լավանում է։ Թագավորը
վարպետին ասում է.
― Ո՞ւր է քո Շաղափը, դե բեր պսակենք իմ աղջկա հետ։
Վարպետն ասում է.
― Թագավորն ապրած կենա, իմ Շաղափը առայժմ ցերեկով
մնալու է իսկական շաղափ և միայն գիշերն է տղա դառնալու,
ինչպես որ նախասահմանված է նրա համար։
― Էդ առայժմ, իսկ հետո՞։
― Հետո էլ հետո կտեսնենք, ինչ որ Աստված կկամենա։
― Ուրեմն, առայժմ ամուսնության մասին չի կարող խոսք
― Ձերդ մեծությունը ինչպես որ կկամենա։
Էսպես մի քանի տարի անց է կենում։ Թագավորը շատ
է ուրախանում, որ իր աղջկա ու Շաղափի ամուսնությունը
միշտ հետաձգվում է։ Եվ սիրում է վարպետին ձեռք առնել։
― Հը՞, ո՞նց ես, խնամի վարպետ, ախար բացի շաղափից էլ
քեզ գործիք չի մնացել. ո՞նց ես աշխատում, ո՞նց ես ապրում։
Ինքդ լավ ապրուստի սովոր, մանավանդ փորդ էլ նույն փորն
է, ինչ որ...
― Ի՞նչ ապրուստ, ի՞նչ աշխատանք, Ձերդ մեծություն, ամ-
բողջ օրը նստած տղիս հեքիաթ եմ պատմում։ Հիմի էս եմ
շինել իմ բան ու գործը։ Երեկ էլ մի շատ լավը պատմեցի։ Արդ-
յոք Ձերդ մեծությունը հեքիաթ չի՞ սիրում, չէ՞ր կամենա մի
լավը պատմեմ` լսեր։
― Ինչու չէ. համեցեք, պատմիր, կլսեմ։
― Ձերդ մեծություն, ժուկով-ժամանակով եղել է, չի եղել,
եղել է ձեզ նման մի թագավոր, ունեցել է երկու որդի, մինը`