EdUarD0110/hovh_tumanyan_seq2seq huggingface dataset:
Բոլոր կըկուներ,
Բոլոր նըկուներ,
[մահ] [անխիղճ] Վե՜րջ, վե՜րջ գիլին,
Բըռնակալին,
Գետին զարկեց
Աղվեսը մեծ.
Կեցցե՛ աղվես։
Կուկու, կուկու,
Եկեք միանանք,
Սարին տիրանանք.
Սարը մերն ա,
Դարը մերն ա,
Տարա-րի՜-րա՜,
Ի՜նչ լավ դար ա,
Ի՜նչ լավ սար ա։
Հավերը կչկչում են, բադերը կռկռում ու ճղղում, խոզերը
մրթմրթում զարմացած և վախեցած, և այլն, և այլն։ Էշերը
պոչները տնկած, դրոշակ արած վազվզում են դես ու դեն
ու զռռում ― ուռա՜, ուռա՜... Երգ, աղմուկ, իրարանցում`
մոտ ու հեռու։
(Օրկեստր ու երգ)։
Էս ժամանակ ոմանք պատմում են աղվեսից` թե մեր
գիտցած աղվեսն է դա։
(Պատմություններ)։
Հետզհետե հեռու աղմուկը սաստկանում է ու մոտենում։
Իրար ետևից ծանր ու հանդիսավոր բերում են դրոշակներ
լոզունգներով ու պլակատներ ―
― Կորչի՛ մահապատիժը,
― Կեցցե՛ ազատությունը,
― Կորչի՛ բռնակալությունը,
― Կեցցե՛ եղբայրությունը,
հավասարությունը...
Հայտնվում է և ինքը ― Աղվեսը։
― Նա ինքն է ― ես հիշում եմ.
«Կեցցե» և աղմուկ։
Բարձրանում է իշի մեջքին ու բռնում կողքի լապտերի
սյունից։
― Կեցցե՜...
― Սը՜սս...
(Քեզ ասում եմ լռիր, գոռում է մեկին ու մյուսին...)
Հավը ― Դա ի՞նչ նոր գել է,
Որ խոսելն էլ տի արգելե...
Զարհուրելի գիլից պրծանք
Հիմի էլ ընդհանուրին գերի դարձա՞նք...
― Դու ընդհանուրին գե՞լ ես կանչում
Հե՜յ, լսեցե՜ք...
Սա ձեզ գել է անվանում։
(Աղմուկ, շփոթ, զայրույթ և այլն)
[Հավը] Աքաղաղը ― Ե՜ս... ե՜ս... ե՜ս...
(Չեն թողնում խոսի ― սպանում են)
Մա՜հ ազատության թշնամիներին ―
գիլի կուսակիցներին,
կեցցե՛ աղվեսը։
Աղվեսը ― Ո՛չ, ասացեք` կեցցե՛ ազատությունը։
Ձեներ ― Կեցցե՛ ազատությունը։
Աղվեսը ― Եվ կեցցե՛ գիտակցությունը։
Մի մասը ― Կեցցե՛ գիտակցությունը։
Գելը հիմնվում էր ժողովրդի տգիտության վրա,
առանց օրենքի, իրեն քմահաճույքով... Բայց այժմ
գիտակցությունը...
Մյուս մասը ― Էդ ո՞վ է...
Մի ուրիշը ― Գիտակցությունն է, էլի... Մի՞թե դու
չգիտես գիտակցությունը...
Աղվեսը ― Բանը գելը հո չի,
Այլ գիլության կոպիտ կարգը,
Որ քանդում է մեր աշխարհքը,
Գիլությունը թե չէր եղել,
Գելն էլ երբեք չէր լինի գել...
Ոչխարը իշին ― Էդ մինը ես չեմ հասկանում.
Էշը ― Էստեղ ի՞նչ կա չըհասկանալու։
Աղվեսը ― [Թող կորչի ]
Եթե կորչի էս մի գելը,
Դուրս պիտի գա էն մեկելը,
Թող [կորչի միանգամից] վերանա մեր
սահմանից
Գիլությունը միանգամից.
(Աղմուկ ― կորչի [գիլությունը])։
Մինը փիլիսոփայում է,
Թե ոչինչ չի դուրս գալ ―
Իշխանության խնդիր է.
Հիմի էլ սա է ուզում տիրի։
Ինչ ուզում է թող ասի,
Ով ուզում է թող լըսի.
Սա [էլ] նրա պես,
Նա [էլ] սրա պես,
Երկուսն էլ մեկ`
Աղվես թե գել.
Շունչ կենդանի,
Փուչ կենդանի
Ու կըտանեք ―
Ուր կտանի…
Խոզին բռնել է տալիս։
Խոզը ― Ես ի՞նչ եմ արել։
Աղվեսը ― դու շատ ես կերել,
հիմի էլ քեզ պիտի ուտեն։
(Ճղղոցն է լսվում)։
Նապաստակը ― ճագարին. [Գիտես] Երբ սա բերանը
բաց արավ ճառ ասելու, ես նկատեցի, որ սա էլ սուր-սուր
ատամներ ունի… որ… դու չտեսա՞ր…
[Մի ուրիշը] ― Ես կարծում եմ...
Մի ուրիշը ― Սո՜ւս, տըխմար, մյուս անգամ էլ չհամար-
ձակվես կարծել։ Էդ էր մնացել, դու էլ կարծեիր…
― Ինչո՞ւ չեմ կարող ես կարծել... Ես կարող եմ սխալվել։
Էդ ուրիշ բան է... բայց կարող եմ կարծել... Մի՞թե այժմ
կարծիքի ազատություն չի...
Ազատություն է, բայց ոչ քեզ համար… ազատություն
է ամենքի համար… Եթե քեզ պես ամեն մեկն էլ իրեն զգա
ազատ ― ո՞ւր կհասնի…
(Հե՜յ, մի՛ աղմկեք էդտեղ ― լռեցե՛ք, բանտարկեցե՛ք,
և այլն)։
Գելը երևում է։
Աղվեսր ցույց տալով դեպի նրան ― բորբոքվում
է ամեն կատաղությամբ։ Հարձակվում են, փչացնում և
աղվեսին հրատ < . . . >
Այժմ մենք պիտի կազմակերպվենք և կազմակերպենք
մեր նոր պետությունը։
― Կեցցե՜…
Մենք ամեն կողմից շրջապատված ենք թշնամիներով,
պետք է մեզ ապահովենք թե արտաքին, թե ներքին
թշնամիներից…
Ուռռա՜...
Այո՛, մանավանդ ներքին թշնամիներից...
Ո՞վ գիտի այժմ ամեն մեկիդ կողքի կանգնածը ի՞նչ է
մտածում. տեսա՞ք հավին։
[(Մի քանիսը վախեցած` ոնց են)]
― Այո՛, այո՛, ճշմարիտ է, էս րոպեիս էլ իմ կողքի
կանգնած էս խոզը. (Խոզը ուզում է դուրս պրծնի)։
― Ո՛չ, արի էստեղ...
Աղմուկ, աղաղակ, բռնում են, մի քանիսը ուզում են
հեռանան...
Աղվեսը ― Այո՛, որոնց խղճմտանքը մաքուր չի` նրանք
պետք է հեռանան... Վտանգ, ամեն կողմից վտանգ... Եվ
մենք ստիպված ենք մահվան պատիժ սահմանել...
Առաջ է գալիս մինը ― Բայց, ընկեր Աղվես, չէ՞ որ մենք
վերացրինք մահապատիժը, դա գիլի օրով էր ընդունված։
Աղվես ― Բայց դուք մոռանում եք, որ գիլի օրով դա
միայն գիլի քմահաճույքն էր և անիրավություն, իսկ այժմ
ընդհանուրի կամքն է և սուրբ է և ինքնապաշտպանություն
է միայն...
(Խոսողի դեմ` կանգնիր ― պրովակատոր և այլն)
Նույն խոսողը ― Ես կարծում եմ, մենք օրենք պիտի
ունենանք...
Աղվես ― Ո՛չ, մեր օրենքը մեր խիղճն է... ահա ես
ամենքիդ խիղճը. և երբ ամենքը մեզ հետ են ― մեր խիղճն
Ձեներ խոսողի հասցեին ― Բավական էր.
― Բայց մենք ազատ ենք խոսել և այլն...
(Ամբոխին է պատկանում)։
Աղվես ― Ազատությունը, ընկեր, ընդհանուրինն է, ոչ
թե ամեն մեկին առանձին. եթե ամեն մեկն իրեն առանձին
ազատ համարի ― էլ ի՞նչ եք ինձ ընտրել, էլ ես ինչ եմ ― ի՞նչ
կասեք, ընկերներ։
Ամբոխը ― Այո՛, այո՛, ճիշտ եք ասում, կեցցե՜...
Աղվես ― Այժմ գնացեք ազատ ապրեցեք,
Ամենքդ ձեր բնում
Ձագ հանեցեք,
Երգեցեք... և այլն։
Երբ ասում է մաքրենք, [մինը] չախկալը սկսում է
նշան դնել բոլոր [չախկալների] բորենիների վրա։
― Ի՞նչ ես անում...
― Սրանց բոլորին պիտի մաքրել։
([չախկալներից] Բորենիներից որը սարսափած
փախչում է, որը ոտի տակ ընկնում, փչանում)։
Աղվեսի ճառի ժամանակ կկուն միշտ հրճվանքի մեջ է
և անհանգիստ. իբրև նրա հեռու և անդադար կանչում է ―
Եկեք միանանք
Ապրենք, լիանանք,
(Ու կտցահարում է կողքին կուչ եկած կատվի գլուխը)։
Կատուն ― Քեզ ի՞նչ եմ արել։
Կըկուն ― Ամառը սրահի շվաքում, ձմեռը թոնրատան
տաքում, ամառը հով կոճի տակին, ձմեռը տաք թոնրի
կողքին...
մաքո՜ւր, իստա՜կ
հագիդ մուշտակ,
նազով-մազով,
արև չես տեսել,
անձրև չի ծեծել,
անձրև չըկա,
արև չըկա,
ձըմեռ-ամառ
տաքուկ, հարմար
կաս քեզ համար...
(Կատուն զգում է, որ վտանգված է ― սարսափած
խեթ-խեթ նայում է, հեռանում)։
Կարգադրում է վտանգի դեմ կռվելու… հանձնում XX-
ին опрос… ամենքին, որ շարժվում են, մանրամասն քննեն.
― Ինչու ընկնենք էլ պատեպատ.
ունեցել է տակետակ
ինչ էր մտածում նա մեր մասին ―
ո՞ւր է գնացել և ինչո՞ւ,
թե չի գնացել ― ինչո՞ւ…
Գնացել է ― ինչո՞ւ,
Մնացել է ― ինչո՞ւ…
Բոլոր ջահել տիկինների և օրիորդների համար էլ,
որոնց նյարդերը թույլ են, սանատորիա է շինում իրեն բնի
մոտ…, որ ունենան հանգիստ, սնունդ, մաքուր օդ։
Զանազան կողմերից, ամբոխի միջից լսվում են ջահել
տիկնանց և օրիորդների ձեներ ― Ա՜խ, նյարդերըս… ա՜խ,
էլ տանել չեմ կարող…
Սեփականությունը սուրբ է։
Պատկեր
(Կառ<ավարությունն> իրեն անցնելուց հետո)
― Իմ ընկերներ
Բուսակերներ,
Մսակերներ,
Երկնաճեմ հավքեր և այլն։
Շնորհակալ եմ ձեր ցույց տված պատվի [հավատի] և
վստահության համար (մերժում է)։
Ես ստիպված եմ ընդունելու էդ ծանրությունը, որ
դնում եք իմ թույլ ուսերին։
Ամբոխը ― Այո՛, և դուք պիտի ընդունեք, ինքներդ էիք
ասում, որ ոչ ոք իրավունք չունի հրաժարվելու։
Աղվեսը ― Այո՛, ընդունեմ...
(Ծափեր և աղմուկ)։
Աղվեսը ― Այժմ լսեցեք, թե ինչ եմ ասում։
Մինը ― Հրամայի՛ր...
Աղվեսը ― Ո՛չ, հրամայել էլ չըկա... Այժմ մենք
հավասար ընկերներ ենք. սակայն երբ ինձ ընտրել եք, և
երբ ձեր շահը հրամայի, որ ես հրամայեմ ― կհրամայեմ
ձեր անունով։
(Աղմուկ.― Այո՛, այո՛, հրամայի՛ր, մենք պատրաստ
ենք)։
Աղվեսը ― Այժմ ձեր փրկությունը մեր
հեղ<ափոխական> նոր կարգի պաշտպանությունն է
հեղ<ափոխությունը>. և երբ էդ հեղ<ափոխությունը>
դրել եք ինձ վրա, ես խնդրում եմ, որ ամենքդ երդվեք ինձ
պաշտպանելու, որ կարողանամ ձեզ պաշտպանել...
Ամբոխը ― Երդվում ենք... քո պոչով։
Ամենքի համար չի, միայն պոչավորների.
(Ոչխարը ― ես էլ պոչ ունեմ)։
Դեռ էդ վեճ է,
Պոչ է, թե չէ։
― Կարճ է։
― Կաճե՛։
Երբ խոսում են բոլորի եղբայրությունից, սկսում են
համբուրվել. շունը նապաստակի հետ, կատուն մկան և
այլն։ (Մեկի գլուխը մնում է մյուսի բերնում)։
Մի տեղ աղմուկ ― շունը նապաստակին խեղդում
է, ասում է ― համբուրվելիս շրթունքս կծեց, մյուս տեղ
ուրուրը` հավին և այլն։
(Դրանց դատը հետո )։
Առաջ է գալիս գիշատ. (?) ― Մենք այժմ մի նպատակ
պիտի ունենանք ― մեր ամենքիս սրբազան պարտա-
կանությունն է պաշտպանել քեզ մեր կյանքով ―
(Դիմում է ամբոխին) ― Համաձա՞յն եք, ընկերներ...
Ամբոխը ― Համաձայն ենք, ուռռա՛, կեցցե՛ աղվեսը...
Ամենքիս ապահովությունը պահանջում է, որ դու
ապահով լինես, ամենքիս երջանկությունը պահանջում է, որ
դու երջանիկ լինես, ամենքիս հզորությունը <պահանջում
է>, որ դու հզոր լինես, և այլն։
Մեկը ― Էդ հո գելը դարձավ ―
Провакатор ― ոտքում է։
Աղ<վեսը> ― Տեսնում եք նույնիսկ էս հանդիսավոր
րոպեին մեր ընկերների մեջ ինչ ձեն է լսվում, [ես կարծում
եմ այժմ] ոչ ոք չպիտի խառնվի կառ<ավարության>
գործին, վախենում եմ վտանգենք մեր նոր ազատությունը,
ես չեմ հավատում ոչ ոքի։
Ամբոխ ― Այո՛, այո՛, մի հավատալ, ինքդ, միայն ինքդ։
Աղվեսը ― Շնորհակալ եմ, ընկերներ, ձեր անսահման
հավատի համար և հույս ունեմ` ամոթով չեմ մնա ձեր առաջ
ապագայում։
(Բրավո՜, կեցցե՜)։
Բայց իմացած եղեք, որ խիստ եմ լինելու [ամեն մի
ձեր] ընդհանուրի թշնամիների դեմ, ձեր թշնամիների
դեմ, ձեր ազատության թշնամիների դեմ, թո՛ղ կորչեն մի
քանի վատերը, քան [մեր] ընդհանուրի ազատությունը
վտանգվի...
― Կեցցե՛, բրավո՛։
Էստեղ առաջին տեսարանի պլակատն երբ դուրս են
բերում. բռնում են բանտարկում.
― Մենք երբ ասում ենք ազատություն եղավ, այժմ
ուզում ենք ազատությունից ազատվենք։
― Բրավո՛, կեցցե՛։
Պաուզա = [քաղաքացիներ] վայրենիներ և ընկերներ
[Խոտակերներ]
Մըսակերներ,
Թևավորներ,
Սևավորներ,
Եվ դուք անոտ
. . . միջատ,
Որ սողում եք,
Որ դողում եք.
Սարին եք ապրում`
Սարի տերը չեք,
Ծառին եք թառում`
Ծառի տերը չեք,
Գիշեր ու ցերեկ,
Թե քուն, թե արոտ,
Մի հանգիստ ժամի
Մնում եք կարոտ։
Դողդողում եք
Ու սողում եք
[Ամբողջ] Ձեր ողջ կյանքում
Գիլի ճանկում։ (― Կեցցե՜... ―
Սը՜սս... )
Սար է ― նրանն է,
Ծառ է ― նրանն է։
Ձագ եք հանում`
Նա է տանում։
(Ձայներ ― ճշմարիտ է)
Շարժում։ ― Սը՜սս, մի խանգարեք)։
― Ահա Կըկուն,
Աղքատ, անքուն ―
Լաց է լինում
[իրեն] Դատարկ բընում.
Ընչի՞ համար, ասեք խնդրեմ,
Ի՞նչ է արել, ե՞րբ և ո՞ւմ դեմ... [լացը]
Որովհետև մեր սարերում [աշխարհում]
Էնպես դաժան կարգ է տիրում,
Որ դու իրավունք չունես
քո բնումը ձու ածես, ձագ հանես,
ձագեր` հանելու
մի օր մի գել
կարող է զըրկել...
Կըկուն սկսում է լաց լինել (ձենը կերկերում է,
աչքերում արցունքներ են երևում։ Հանդիսականներից
ոմանք աչքերը սրբում են)։
Նա լա՜ց է [եղա՜վ] լինում...
Կըկուն սկսում է հեկեկալ և կանչել.
― Վա՜յ, վա՜յ, դու-դու,
Իմ խեղճ Կըկու,
Ո՞ր սև սարում...
― Սո՜ւս, մի՛ խանգարիր ―
Աղվեսը ― Ո՛չ, թողեք լաց լինի.
Նրան էլ ուրիշ բան չի մնացել, բացի արտասուքը...
Բայց ես ասում եմ ― բավական էր...
Բավական էր.
[Մի լար ընկեր]
Իմ խեղճ ընկեր
լացով երջանիկ կյանք չես ձեռք բերիլ
Միայն քու ձեռքով,
Միայն քու զարկով...
լցվեց արդեն [լցվել է բաժակը] համբերության
բաժակը, ես տեսնում եմ. ամենքի աչքերը արդեն
վառվում են և ամենքի աչքերի մեջ ես տեսնում եմ
նոր կյանքի արշալույսը։
հավասարության մասին խոսելիս ― խոզերը իրարով
են անցնում ― սա ի՞նչ բան է, ուրեմն ամենքս
հավասար ենք ուտելո՞ւ... ուրեմն մենք մյուսների հետ
հավասար... սովամահ կընկնենք...
― չախկալներն ու բորենիները ― սա ինչ բան է
― ափսոս չէր գիլի ժամանակ, ինչքան կարող ես
խեղդիր ու կեր ―
ագռավ ― Օ՜, ես լավ եմ ճանաչում,
դա տեսնում ես, ի՞նչ է երգում,
Բայց իրեն պես էս մեջերքում
Խիստ արնեկեր, նենգ ու ագահ
մինը [կըգա] չըկա:
ԽԱՔԱՆԻ
ՔԱՌՅԱԿՆԵՐ
Անցա` քարը սըրտիս վրա` ջըրի պես.
Մենակ տատասկ ու փուշ տարա` ջըրի պես.
Իմ աշխարհքում հանգիստ չառա` ջըրի պես,
Ու գընացի, ետ չըդառա` ջրրի պես։
Ծուխըդ կելնի պատուհանից երբևէ.
Հավքըդ կերթա իրեն բընից երբևէ.
Թեկուզ մի դար ապրես սըրտով մըտերմիդ,
Չարի սըրտով կելնես տանից երբևէ։
Ասում են` թե հազար տարին մի անգամ
Մի փըրկիչ է աշխարհ գալիս,― մի պատգամ.
Մին, երբ եկավ, ծընված չէինք մենք մորից,
Մին էլ, երբ գա, մեռած կըլնենք ցավերից։
Ե՛կ, Խաքանի, ու հեռացիր էս չարության զընդանից,
Շեն ու շենսիրտ, անցի՜ր, գնա ցավ ու հոգսի էս տանից.
Կյանք ես առել երկընքիցը, դա շըղթա է դառել քեզ,
Ետ տուր իրեն տրված կյանքը, թըռիր ազատ ամենից։
Նա որ գընաց` սիրտս էլ գընաց ու ետ չեկավ իր մոտից,
Աչքըս ճամփին ու ականջըս միշտ դըռանն է կարոտից.
Աչքս է դառնում մին ականջիս, թե լուր չունե՞ս էն օրից,
Մին ականջս է դիմում աչքիս, թե չե՞ս տեսել դու նորից...
Հոգուդ հավքը հանկարծ թըռավ` ի՞նչ ես դու.
Ճամփիդ կիսում ձիդ որ կորավ` ի՞նչ ես դու.
Եթե մարդ ես ― կյանքը փոխ է տըված քեզ,
Փոխ տըվողը որ ետ տարավ` ի՞նչ ես դու։
ՍԻՐԻՈՒՍԻ ՀՐԱԺԵՇՏԸ
Սիրիո՛ւս, երկնից ահեղ անցվոր,
Ո՞ւրկից եկել,
Ո՞ւր ես թեքել,
Ո՞ւր ես ճեպում էդքան հըզոր,
5 Անճառ թափով,
Անծեր ճամփով,
Դարե՜ր, դարե՜ր հազարավոր։
Սիրիո՛ւս, երկնից շըքեղ գոհար,
Որ խաղում ես,
10 Փաղփաղում ես
Ճերմակ ու բիլ լուսով քո վառ
Ու զարդարում,
Ջըվարթ վառում
Մեր գիշերվան ճակատը մառ –
15 Ի՜նչքան աչք են վըրադ հառել,
Նայում են քեզ
Հիմի մեզ պես,
Ի՜նչքան աչք է նայել, մարել,
Եվ կամ ի՜նչքան
20 Դեռ պիտի գան,
Որ անհայտից կյանք չեն առել։
Ո՞վ առաջինն ասավ ողջերթ
Քեզ մեր հողից,
Մարդու ցեղից,
25 Կամ ո՞ւմ աչքում պիտի անհետ
Մի օր հատնի,
Մարի, մըթնի
Հըրաժեշտի շողըդ հավետ...
Բարի ճամփա՛, հյո՛ւրըդ մեր հին.
30 Եվ թե տեսնես`
Մեզնից էսպես
Մի հարցում տուր հըզոր մահին.
– Մարդու քանի՞
Սերունդ կանի