Chẩn đoán són phân bằng khám lâm sàng
Bài viết bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Tiểu không kiểm soát (són phân) là một kết quả cuối cùng phổ biến gây suy nhược của một số bệnh ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và dẫn đến tàn tật, bệnh tật và tăng gánh nặng cho xã hội. Do các nguyên nhân khác nhau của són phân , điều quan trọng là phải đánh giá và xác định các cơ chế bệnh sinh cơ bản. Một số công cụ điều tra có sẵn bao gồm áp kế hậu môn trực tràng độ phân giải cao,siêu âm qua trực tràng,chụp cộng hưởng từvà điện cơ. Bài viết tổng quan này cung cấp một cái nhìn tổng quan về nguyên nhân và sinh lý bệnh của són phân và quan điểm của các chuyên gia về việc điều tra từng bước bệnh nhân són phân dựa trên các tài liệu hiện có. Nhìn chung, áp kế hậu môn trực tràng có độ phân giải cao nên là công cụ điều tra đầu tiên cho són phân, tiếp theo là siêu âm qua trực tràng hoặc chụp cộng hưởng từ để tìm tổn thương cơ thắt trong hậu môn và tổn thương cơ thắt ngoài hậu môn. 1
1. Són phân là gì? Són phânđược định nghĩa là tình trạng đi ngoài không chủ ý của các chất trong trực tràng (phân rắn hoặc lỏng) qua ống hậu môn và không có khả năng trì hoãn việc di tản cho đến khi thuận tiện về mặt xã hội. Các yếu tố quan trọng cần xem xét khi xác định són phân bao gồm thời gian xuất hiện các triệu chứng ít nhất 1 tháng và tuổi khởi phát ít nhất 4 năm với sự kiểm soát đã đạt được trước đó. són phân được coi là một rối loạn phổ biến với gánh nặng kinh tế đáng kể, nhưng do lúng túng, nó thường được báo cáo không đầy đủ; do đó, mức độ phổ biến thực sự của nó là một thách thức để đánh giá. Tần suất Tỷ lệ mắc són phân trong dân số trưởng thành của Hoa Kỳ được ước tính là 0,8% -6,2%. Tỷ lệ mắc són phân tăng dần theo tuổi từ khoảng 3% ở nhóm 20-29 tuổi lên 16% ở những người ≥ 70 tuổi. Một đánh giá hệ thống của Sharma và cộng sự trên 30 nghiên cứu ước tính tỷ lệ hiện mắc là 1,4% đến 19,5%. Sự khác biệt này đã được làm rõ bằng phương sai trong các phương pháp thu thập dữ liệu được áp dụng và định nghĩa són phân. Không có gì ngạc nhiên khi tỷ lệ són phân được báo cáo trong các cuộc phỏng vấn cá nhân thấp hơn so với bảng câu hỏi ẩn danh
Không có gì ngạc nhiên khi tỷ lệ són phân được báo cáo trong các cuộc phỏng vấn cá nhân thấp hơn so với bảng câu hỏi ẩn danh. Tỷ lệ mắc són phân là tương tự nhau ở cả nam và nữ, trong khi cơ chế bệnh sinh thường không giống nhau giữa các giới. 2. Ảnh hưởng của són phân đến cuộc sống Són phân có những hậu quả quan trọng đối với các hoạt động xã hội và chất lượng cuộc sống cũng như gánh nặng kinh tế đáng kể do chẩn đoán, thuốc men, dụng cụ, thủ thuật và giảm khả năng lao động. Són phân thường được phân loại theo quan điểm lâm sàng như: tiêu không tự chủ (tiết dịch bất chấp những nỗ lực tích cực để co thắt cơ vòng hậu môn), tiêu không kiểm soát thụ động (tiết dịch không tự chủ mà không nhận biết), và rỉ phân (rò rỉ phân với sự co bóp và di chuyển bình thường). Nhiều nguyên nhân và tình trạng kèm theo có liên quan đến són phân như rối loạn chức năng cơ vòng hậu môn, rối loạn trực tràng,bệnh thần kinh,bệnh ác tính, bệnh tâm thần và các bệnh khác. Một thách thức lớn trong việc quản lý són phân là vướng mắc trong mối tương quan giữa mục tiêu và các thông số chủ quan. 3
Một thách thức lớn trong việc quản lý són phân là vướng mắc trong mối tương quan giữa mục tiêu và các thông số chủ quan. 3. Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ của són phân Són phân đại diện cho một con đường cuối cùng của một số rối loạn chấn thương và không chấn thương. Các nguyên nhân không do chấn thương nhất bao gồm bệnh lý ở cơ thắt hậu môn và rối loạn chức năng trực tràng cũng như các bệnh viêm nhiễm, bẩm sinh, cấu trúc, chuyển hóa, thần kinh, cơ, tâm lý và chức năng khác nhau. Thay đổi thói quen đi tiêu, chẳng hạn như tiêu chảy vì bất kỳ lý do gì (bao gồm bệnh viêm ruột,bệnh ruột kích thích) và táo bón kèm theotiêu chảynghịch lý và đại tiện không tự chủ được coi là một trong những yếu tố nguy cơ phổ biến nhất của són phân. Các nguyên nhân chấn thương cấu trúc cơ thắt hậu môn phổ biến nhất dẫn đến són phân có liên quan đến chấn thương sản khoa khi sinh ngả âm đạo, các thủ thuật phẫu thuật hậu môn trực tràng bao gồm giãn hậu môn trực tràng, cắt trĩ, cắt lỗ rò, cắt lỗ rò, cắt cơ vòng, sửa sa trực tràng và sau phẫu thuật tái tạo hồi tràng
Nhiều bệnh nhân bị rối loạn thần kinh ảnh hưởng đến não, tủy sống hoặc hệ thần kinh ngoại vi bị són phân vì kiểm soát cơ vòng hậu môn bị suy giảm, giảm hoặc không có cảm giác hậu môn trực tràng hoặc phản xạ bất thường ở hậu môn trực tràng. Bệnh nhân tiểu đường có thể bị bệnh thần kinh của ống hậu môn và một số bị tiêu chảy mãn tính. Các bệnh mô liên kết, bệnh xơ cứng bì đáng chú ý, bệnh cơ và teo cơ vòng hậu môn bên trong (cơ vòng trong hậu môn) có thể dẫn đến són phân. Phẫu thuật trực tràng có thể làm rối loạn chức năng chứa của trực tràng như đã thấy ở những bệnh nhân sau phẫu thuật cắt bỏ phần trước. Ngoài ra, xạ trị vùng chậu có thể dẫn đến són phân . 4. Các nguyên nhân hữu cơ gây đi phân không tự chủ. 5. Kiểm tra bệnh sử và khám lâm sàng Điều quan trọng trong giai đoạn đầu của đánh giá són phân là tìm kiếm các nguyên nhân có thể xảy ra và các yếu tố nguy cơ trong quá trình xem xét bệnh sử chi tiết cẩn thận để định tuyến chẩn đoán cho phù hợp. Các triệu chứng chính của chứng són phân là mất kiểm soát tiến triển các chất trong trực tràng bao gồm phân rắn và lỏng
Các triệu chứng chính của chứng són phân là mất kiểm soát tiến triển các chất trong trực tràng bao gồm phân rắn và lỏng. Tiêu gấp được xác định bởi ý thức của bệnh nhân đối với dấu hiệu muốn đi đại tiện nhưng không có khả năng co thắt đủ cơ vòng hậu môn bên ngoài (cơ vòng ngoài hậu môn) cho đến khi đi vệ sinh, và nhiều bệnh nhân báo cáo “tai nạn” trong vòng vài giây hoặc vài phút. Tiết dịch không tự chủ mà không nhận biết được phân loại là tiêu thụ động và thường do khả năng cảm giác bị rối loạn của trực tràng và ống hậu môn. Bắt buộc phải xác định sự chênh lệch rời rạc liên quan đến các yếu tố kích hoạt khác nhau, chẳng hạn như ban ngày so với ban đêm, hoạt động thể chất, ho, căng thẳng, độ đặc của phân hoặc lượng thức ăn. Các triệu chứng kèm theo Các triệu chứng phụ khác của són phân có thể phát sinh do rò rỉ phân bao gồm ngứa, kích ứng da quanh hậu môn và nhiễm trùng cũng nhưnhiễm trùng đường tiết niệu. Đáng chú ý, những triệu chứng phụ này có thể là những phàn nàn chính khiến bệnh nhân phải đi khám bệnh mà không đề cập đến són phân
Đáng chú ý, những triệu chứng phụ này có thể là những phàn nàn chính khiến bệnh nhân phải đi khám bệnh mà không đề cập đến són phân . Hơn nữa, són phân có thể có các tình trạng liên quan quan trọng khác, bắt buộc phải thăm dò trực tiếp với bệnh nhân như tiểu không kiểm soát, căng phồng âm đạo (trực tràng, u nang),sa trực tràng, thay đổi thói quen đi tiêu, rối loạn đại tiện và chảy máu trực tràng. Khám lâm sàng vùng hậu môn trực tràng là điều tối quan trọng và bắt đầu bằng việc kiểm tra bằng mắt để tìm phân rò rỉ, kích ứng da và nhiễm trùng,bệnh trĩ, lỗ rò và nứt hậu môn. Trong quá trình kiểm tra trực tràng bằng ngón tay , ngón trỏ có kinh nghiệm có thể ước lượng chung về áp lực co bóp và nghỉ ngơi của hậu môn. Hơn nữa, sự thư giãn phối hợp của các cơ sàn chậu trong quá trình gắng sức cũng có thể được giải quyết trong suốt quá trình vận động Valsalva để tìm kiếm các rối loạn đại tiện có thể xảy ra (tức là chứng rối loạn chức năng).