Tổng quan về dị ứng thực phẩm
Bài viết được viết bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Tạ Quế Phương - Khoa Nội tổng hợp - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City. Phản ứng với thực phẩm là phổ biến và có thể được chia thành hai loại là phản ứng do dị ứng thực phẩm thực sự và tất cả các phản ứng khác. Điều quan trọng là phải biết sự khác biệt giữa dị ứng thực phẩm và các loại phản ứng khác vì cách xử trí của từng loại là khác nhau. 1. Dị ứng thực phẩm Dị ứng thực phẩmphát triển khi hệ thống miễn dịch của cơ thể có phản ứng bất thường với một hoặc nhiều protein trong thực phẩm. Dị ứng thực phẩm có thể dẫn đến các phản ứng dị ứng nghiêm trọng hoặc thậm chí đe dọa tính mạng. Các phản ứng thực phẩm khác không phải dohệ thống miễn dịchgây ra. Những phản ứng này gây ra các triệu chứng khó chịu và phổ biến hơn nhiều so với dị ứng thực phẩm. Ví dụ như không dung nạp lactose, ợ nóng (trào ngược dạ dày thực quản),ngộ độc thực phẩmdo vi khuẩn và nhạy cảm với caffeine. 2. Dị ứng thực phẩm qua trung gian IgE Ở những người bị dị ứng thực phẩm "cổ điển", cơ thể phản ứng với protein trong một số loại thực phẩm là lạ hoặc có hại và tạo ra kháng thể để đáp ứng. Những kháng thể này được gọi là kháng thể immunoglobulin E (IgE)
Những kháng thể này được gọi là kháng thể immunoglobulin E (IgE). Sau đó, khi một người tiếp xúc với protein thực phẩm đó một lần nữa (thông qua việc tiêu thụ thực phẩm), protein thực phẩm liên kết với các kháng thể IgE, kích hoạt giải phóng các chất hóa học. Điều này gây ra các triệu chứng củaphản ứng dị ứng. Điều này thường xảy ra nhanh chóng, trong vòng vài phút đến hai giờ sau khi ăn. Một người bị dị ứng thực phẩm cũng có thể có "phản ứng tại chỗ" nếu thực phẩm chạm vào da của họ (nổi mề đay hoặc phát ban tại nơi tiếp xúc), ngay cả khi họ thực sự không ăn. Các triệu chứng khởi phát đột ngột Các triệu chứng của dị ứng thực phẩm có thể khác nhau từ nhẹ đến nặng hoặc thậm chí đe dọa tính mạng. Không phải lúc nào cũng có thể dự đoán mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng dựa trên các triệu chứng đã trải qua trong một phản ứng trước đó. Ví dụ, một người có thể bịnổi mề đaynhẹ sau khi ăn đậu phộng vào một lần và sau đó có phản ứng phản vệ nghiêm trọng sau khi ăn đậu phộng vào lần khác Tuy nhiên, phản ứng không nhất thiết trở nên tồi tệ hơn sau mỗi lần tiếp xúc
Các triệu chứng khởi phát đột ngột phổ biến nhất của dị ứng thực phẩm bao gồm: Da- Ngứa, đỏ bừng, nổi mề đay (mụn ngứa, còn được gọi là "mày đay") hoặc sưng tấy (phù mạch) Mắt- Ngứa, chảy nước mắt, đỏ hoặc sưng da quanh mắt Mũi và miệng- Hắt hơi, chảy nước mũi, nghẹt mũi, sưng lưỡi hoặc có vị kim loại Phổi và cổ họng- Khó đưa không khí vào hoặc ra, ho nhiều lần, tức ngực, thở khò khè hoặc các âm thanh khác khi thở khó khăn, tăng sản xuất chất nhầy, sưng hoặc ngứa cổ họng, khàn giọng, thay đổi giọng nói hoặc cảm giác nghẹt thở Tim và tuần hoàn-Chóng mặt, suy nhược, ngất xỉu, thay đổi nhịp tim (nhanh, chậm hoặc không đều) hoặchuyết áp thấp Hệ tiêu hóa- Buồn nôn, nôn mửa, đau quặn bụng hoặc tiêu chảy Hệ thần kinh- Lo lắng, bối rối hoặc cảm giác diệt vong sắp xảy ra Sốc phản vệ- là loại phản ứng dị ứng nghiêm trọng nhất và có thể gây ra các dấu hiệu và triệu chứng đe dọa tính mạng, bao gồm khó thở, sưng cổ họng trên và / hoặc lưỡi, tim đập rất nhanh hoặc không đều, huyết áp thấp hoặc ngừng tim (tim ngừng đập)
Sốc phản vệ thường bắt đầu trong vòng 5 đến 60 phút sau khi tiếp xúc với chất kích hoạt (chất gây dị ứng), mặc dù, trong một số trường hợp hiếm hoi, các triệu chứng không bắt đầu cho đến vài giờ sau khi ăn. Viêm mũi dị ứng và viêm kết mạc- Dị ứng thực phẩm có thể gây ra các triệu chứng dị ứng ở mũi, mắt hoặc cổ họng. Các triệu chứng mũi, mắt và cổ họng phổ biến nhất bao gồm chảy nước mũi; tắc nghẽn; hắt xì; ngứa mũi; ngứa hoặc chảy nước mắt đỏ; ngứa miệng, lưỡi hoặc cổ họng; hoặc thay đổi giọng nói. Những triệu chứng này có thể xảy ra cùng với hoặc trước các triệu chứng toàn thân khác như nổi mề đay, khó thở, tiêu chảy, v.v. nhưng hiếm khi xảy ra như là dấu hiệu duy nhất của phản ứng dị ứng với thực phẩm. Một ngoại lệ là ngứa cổ họng hoặc miệng mà không có bất kỳ triệu chứng nào khác thường biểu hiện hội chứng dị ứng miệng. Hội chứng dị ứng đường miệng,hoặc hội chứng dị ứng phấn hoa - thức ăn, gặp ở 50 phần trăm những người bị viêm mũi dị ứng do phấn hoa (còn được gọi là dị ứng theo mùa). Trong tình trạng này, những người bịdị ứng với phấn hoacó phản ứng dị ứng sau khi ăn một số loại trái cây hoặc rau sống (chưa nấu chín)
Trong tình trạng này, những người bịdị ứng với phấn hoacó phản ứng dị ứng sau khi ăn một số loại trái cây hoặc rau sống (chưa nấu chín). Phản ứng này xảy ra ngay lập tức và có thể gây ngứa, kích ứng và sưng nhẹ môi, lưỡi, vòm miệng và cổ họng. Các triệu chứng củahội chứng dị ứng miệngcó thể dễ nhận thấy hơn trong mùa phấn hoa. Các triệu chứng thường hết trong vòng vài phút sau khi người đó ngừng ăn thức ăn. Hầu hết mọi người chỉ có các triệu chứng khu trú (nghĩa là chỉ ảnh hưởng đến miệng). Ít hơn 10 phần trăm số người phát triển các triệu chứng toàn thân do trái cây và rau quả (ví dụ: nôn mửa hoặc tiêu chảy), và 1 đến 2 phần trăm số người phát triển phản vệ toàn thân Phản ứng thường không xảy ra nếu trái cây hoặc rau quả được nấu chín. Các loại hạt cây và đậu phộng có thể là một ngoại lệ vì chúng có liên quan đến nguy cơ phản ứng nghiêm trọng cao hơn. Nếu bạn có tiền sử dị ứng đường miệng với các loại hạt, bác sĩ chuyên khoa dị ứng có thể khuyên bạn nên tránh chúng dưới mọi hình thức (sống, rang hoặc nấu chín) và / hoặc hạn chế số lượng bạn ăn cùng một lúc
Sốc phản vệ do tập thể dục phụ thuộc vào thực phẩm- Một số người phát triển phản ứng phản vệ sau khi ăn một loại thực phẩm nhất định và sau đó tập thể dục (trong vòng khoảng bốn giờ sau khi tiêu thụ thực phẩm). Đây được gọi là "sốc phản vệ do tập thể dục phụ thuộc vào thức ăn." Đôi khi có thể xảy ra phản ứng sau khi tập thể dục trước và sau đó ăn thức ăn. Trong tình huống này, thức ăn không gây sốc phản vệ nếu người bệnh không vận động. Các loại thực phẩm phổ biến nhất liên quan đến tình trạng này bao gồm lúa mì, cần tây và hải sản, mặc dù một số người phản ứng sau khi ăn bất kỳ loại thực phẩm nào và sau đó tập thể dục. Không ăn trong vài giờ trước khi tập thể dục thường có thể ngăn chặn loại phản ứng này. 3. Các chất dị ứng thực phẩm vừa có IgE hỗn hợp và không IgE Có một số tình trạng có thể liên quan đến thực phẩm, chẳng hạn như rối loạn tiêu hóa tăng bạch cầu ái toan (viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan) vàviêm da dị ứng(chàm). Các dị ứng thực phẩm không IgE Có thể bị dị ứng thực phẩm không liên quan đến kháng thể IgE. Với loại dị ứng thực phẩm này, các triệu chứng thường phát triển chậm hơn và kéo dài hơn so với dị ứng thực phẩm cổ điển (qua trung gian IgE)
Với loại dị ứng thực phẩm này, các triệu chứng thường phát triển chậm hơn và kéo dài hơn so với dị ứng thực phẩm cổ điển (qua trung gian IgE). Ba loại dị ứng thực phẩm không IgE chính là: Hội chứng viêm ruột do protein thực phẩm (FPIES)- Đây là một loại dị ứng nghiêm trọng chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ sơ sinh; nó gây ra các triệu chứng tiêu hóa nghiêm trọng như nôn mửa và tiêu chảy và cũng có thể gây ra huyết áp thấp. FPIES thường được kích hoạt bởi sữa bò hoặc protein đậu nành, được tìm thấy trong nhiều loại sữa công thức dành cho trẻ sơ sinh. Nó thường tự khỏi sau ba đến năm năm tuổi. Viêm proctocol do dị ứng do protein thực phẩm (FPIAP)- Tình trạng này ảnh hưởng đến phần dưới của ruột kết. Nó có thể gây chảy máu trực tràng và tiêu chảy ở trẻ sơ sinh. Bệnh Celiac và viêm da dị dạng-Bệnh Celiaclà tình trạng hệ thống miễn dịch phản ứng bất thường với một loại protein gọi là gluten, sau đó dẫn đến tổn thương lớp niêm mạc của ruột non. Gluten được tìm thấy trong lúa mì, lúa mạch đen, lúa mạch và nhiều loại thực phẩm chế biến sẵn. Viêm da Herpetiformis là một tình trạng da cũng liên quan đến nhạy cảm với gluten
Viêm da Herpetiformis là một tình trạng da cũng liên quan đến nhạy cảm với gluten.