Cơ chế bệnh sinh khối u xơ hóa vôi hóa
Bài viết bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Cơ chế bệnh sinh của khối u xơ hóa vôi hóa vẫn chưa rõ ràng, nhưng một số người đã đưa ra giả thuyết rằng chúng có thể liên quan đến bệnh liên quan đến IgG4, tổn thương nguyên bào sợi do viêm, bệnh Castleman loại mạch máu hyalin, biến đổi dạng nút mạch xơ cứng của lá lách hoặc chấn thương. 1. Cơ chế bệnh sinh khối u xơ hóa vôi hóa Hiện tại, cơ chế bệnh sinh của khối u xơ hóa vôi hóa là không chắc chắn. Căn nguyên có thể bao gồmnhiễm trùng, chấn thương hoặc can thiệp phẫu thuật trước đó. Các tế bào huyết tương trong khối u xơ hóa vôi hóa có thể nhuộm dương tính với IgG và IgG4, điều này làm tăng khả năng khối u xơ hóa vôi hóa có thể là biểu hiện của bệnh liên quan đến IgG4 (IgG4-RD). IgG4-RD dẫn đến hình thành các giả u, thường gặp nhất ởtuyến tụy. Tương tự như khối u xơ hóa vôi hóa , IgG4-RD làm phát sinh các tổn thương khối viêm lành tính về mặt lâm sàng. Tuy nhiên, IgG4-RD làm phát sinh các tổn thương hàng loạt trong dạ dày là rất hiếm, mặc dù các trường hợp như vậy đã được báo cáo
Tuy nhiên, IgG4-RD làm phát sinh các tổn thương hàng loạt trong dạ dày là rất hiếm, mặc dù các trường hợp như vậy đã được báo cáo. Về mặt mô học, IgG4-RD cho thấy xơ hóa dạng storiform, viêm tế bào lympho và viêm tĩnh mạch tắc nghẽn. Tương tự, khối u xơ hóa vôi hóa cho thấy thâm nhiễm mô tế bào lympho, và xơ hóa dày đặc được thấy trong khối u xơ hóa vôi hóa thường cho thấy một hình mẫu mơ hồ nhưng không cổ điển. Các trường hợp khối u xơ hóa vôi hóa có tăng tế bàohuyết tươngdương tính với IgG4 đã được báo cáo, đôi khi có tăng IgG4huyết thanh. Tuy nhiên, các trường hợp khối u xơ hóa vôi hóa ở bệnh nhân có các biểu hiện khác của IgG4-RD như viêm tụy tự miễn loại I thường bị thiếu. Bằng chứng mô học về viêm tĩnh mạch tắc nghẽn, một tiêu chí chính của IgG4-RD, đã không được chứng minh một cách thuyết phục trong khối u xơ hóa vôi hóa . Hơn nữa, việc phát hiện các tế bào huyết tương dương tính với IgG4 tăng khác nhau là không đặc hiệu, và có thể thấy trong nhiều tình trạng viêm. 2
Hơn nữa, việc phát hiện các tế bào huyết tương dương tính với IgG4 tăng khác nhau là không đặc hiệu, và có thể thấy trong nhiều tình trạng viêm. 2. Giả thuyết khối u xơ hóa vôi hóa có thể đại diện cho giai đoạn xơ cứng muộn của khối u nguyên bào sợi viêm: Người ta đã giả thuyết rằng khối u xơ hóa vôi hóa có thể đại diện cho giai đoạn xơ cứng muộn của khối u nguyên bào sợi viêm (IMT). Giả thuyết này được hình thành do quan sát thấy rằng khối u xơ hóa vôi hóa và IMT có thể cùng tồn tại gần nhau trong cùng một bệnh nhân. IMT giai đoạn muộn là những tế bào hình thành với sự xơ hóa dày đặc và đôi khi có liên quan đến vôi hóa. Các nghiên cứu cho thấy sự hiện diện của sự sắp xếp lại ALK trong IMT, không có trong khối u xơ hóa vôi hóa , đã gợi ý rằng khối u xơ hóa vôi hóa là một quá trình tân sinh riêng biệt. Tuy nhiên, phân tích methyl hóa toàn bộ gen cho thấy các mô hình methyl hóa chồng chéo của khối u xơ hóa vôi hóa và IMT, cho thấy rằng cả hai tổn thương có thể đại diện cho một phổ của cùng một bệnh, bất kể phân tích dung hợp gen. 3
3. Khối u xơ hóa vôi hóa cũng có liên quan đến một số bệnh lý khác Khối u xơ hóa vôi hóa cũng có liên quan đến bệnh Castleman loại mạch máu hyalin, mặc dù mối liên quan như vậy dường như rất hiếm. Bệnh Castleman là một rối loạn tăng sinh bạch huyết lành tính có thể xảy ra ở một hạch bạch huyết đơn lẻ (đơn trung tâm) hoặc nhiều hạch bạch huyết (đa trung tâm). Loại mạch hyalin hóa được đặc trưng bởi các tâm mầm được bao quanh bởi các vòng đồng tâm của tế bào lympho vùng lớp áo và sự tăng sinh mạch hyalin hóa giữa các nang. Sáu trường hợp đã được báo cáo từ năm 1999 đến năm 2019, trong đó khối u xơ hóa vôi hóa được tìm thấy có liên quan đến bệnh Castleman loại mạch máu hyalin. Trong một số trường hợp, cả khối u xơ hóa vôi hóa và bệnh Castleman loại mạch máu hyalin được phát hiện cùng tồn tại trong cùng một mô hạch bạch huyết, trong khi trong các trường hợp khác, bệnh nhân khối u xơ hóa vôi hóa đường tiêu hóa được phát hiện mắc bệnh Castleman loại mạch máu hyalin ở các hạch bạch huyết lân cận. Căn nguyên của mối liên quan này vẫn chưa rõ ràng và làm tăng khả năng cả hai thực thể có thể đại diện cho các giai đoạn khác nhau của cùng một quá trình bệnh phản ứng
Người ta cho rằng các đặc điểm giống khối u xơ hóa vôi hóa trong các hạch bạch huyết của bệnh nhân mắc bệnh Castleman loại mạch máu hyalin là kết quả của chấn thương do hút kim nhỏ, ủng hộ quan điểm rằng khối u xơ hóa vôi hóa có thể là sự tăng sinh phản ứng do chấn thương. Hỗ trợ thêm cho lý thuyết này là các báo cáo về những bệnh nhân phát triển khối u xơ hóa vôi hóa mô mềm trong vòng vài tháng sau chấn thương duy trì ở cùng một vị trí giải phẫu. Giả thuyết về chấn thương: Tuy nhiên, nhiều trường hợp khối u xơ hóa vôi hóa trong đường tiêu hóa không liên quan đến tiền sử chấn thương hoặc chấn thương mô cấp tính như loét dạ dày tá tràng hoặc thủng, cho thấy khối u xơ hóa vôi hóa đường tiêu hóa có thể là kết quả của chấn thương mô mãn tính, thay vì chấn thương cấp tính, hoặc có thể có một cơ chế bệnh sinh khác hoàn toàn. Việc thức ăn đi qua có thể khiến đường tiêu hóa bị tổn thương mô cục bộ, có thể gây ra phản ứng viêm xơ cứng, cuối cùng làm phát sinh khối u xơ hóa vôi hóa và có khả năng chiếm tần suất tương đối cao của khối u xơ hóa vôi hóa trong đường tiêu hóa
Mối liên quan giữa khối u xơ hóa vôi hóa và sự biến đổi dạng nốt mạch máu xơ cứng của lá lách: Một mối liên quan hiếm gặp khác đã được thực hiện giữa khối u xơ hóa vôi hóa và sự biến đổi dạng nốt mạch máu xơ cứng của lá lách (SANT). SANT đề cập đến sự tăng sinh mạch máu không phải khối u ở lách không rõ nguyên nhân, đặc trưng về mặt mô học bởi các nốt có khoảng mạch được lót bằng các tế bào nội mô đầy đặn xen kẽ với các tế bào hình trứng hoặc hình thoi, được bao quanh bởi các sợi collagen đồng tâm. Các trường hợp hiếm gặp của SANT cùng tồn tại với khối u xơ hóa vôi hóa lan tỏa trong ổ bụng đã được mô tả, và gợi ý một cơ chế phản ứng có thể phổ biến. Ngoài ra, các tế bào huyết tương dương tính với IgG4 tăng lên đã được quan sát thấy trong SANT và trong các khối u xơ hóa vôi hóa liên quan, cho thấy rằng cả hai quá trình có thể liên quan đến sinh lý bệnh với IgG4-RD Cơ chế bệnh sinh của khối u xơ hóa vôi hóa vẫn chưa rõ ràng Cuối cùng, cơ chế bệnh sinh của khối u xơ hóa vôi hóa vẫn chưa rõ ràng, mặc dù bằng chứng mới nổi cho thấy rằng những tổn thương này có thể liên quan đến sinh lý bệnh với các tổn thương viêm khác như IgG4-RD, IMT, bệnh Castleman kiểu mạch máu hyalin, hoặc SANT
Khối u xơ hóa vôi hóa có thể đại diện cho một biểu hiện giai đoạn muộn của bất kỳ một trong những tổn thương này. Ngoài ra, khối u xơ hóa vôi hóa có thể chỉ đơn giản là biểu hiện ở giai đoạn cuối của một loạt các quá trình viêm và xơ cứng, mà không liên quan đến căn nguyên cụ thể. Điều này có thể giải thích cho sự kết hợp của khối u xơ hóa vôi hóa với nhiều loại tổn thương khác. Các yếu tố di truyền và / hoặc môi trường khác, chẳng hạn như chấn thương, có thể góp phần hình thành khối u xơ hóa vôi hóa và căn nguyên có thể khác nhau tùy theo vị trí giải phẫu. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để làm sáng tỏ thêm cơ chế bệnh sinh của khối u xơ hóa vôi hóa.   Tài liệu tham khảo Turbiville D, Zhang X. Khối u xơ vôi hóa của đường tiêu hóa: Đánh giá và cập nhật bệnh học lâm sàng.World J Gastroenterol2020; 26 (37): 5597-5605 [PMID: 33071524 DOI: 10.3748 / wjg.v26.i37.5597 ]