Các thuật ngữ thường dùng trong ung thư đầu cổ
Ung thư đầu cổ là một loại ung thư tương đối phổ biến. Khi tìm kiếm thông tin về ung thư đầu cổ, bệnh nhân có thể gặp khó khăn vì một số thuật ngữ có tính chất chuyên ngành. Bài viết sẽ giới thiệu về một số thuật ngữ thường gặp trong chẩn và điều trị ung thư đầu cổ. 1. Ung thư đầu cổ là gì? Ung thư cổ và cổlà một thuật ngữ chung bao gồm nhiều loại ung thư khác nhau. Hầu hết các bệnh ung thư đầu và cổ thường bắt đầu trong các tế bào vảy lót bề mặt niêm mạc của đầu và cổ (ví dụ, những tế bào bên trong miệng, cổ họng và thanh quản). Những bệnh ung thư này được gọi làung thư biểu mô tế bào vảycủa vùng đầu cổ. Ung thư đầu và cổ cũng có thể bắt đầu ở tuyến nước bọt, xoang, cơ hoặc các dây thần kinh ở vùng đầu cổ, nhưng những loại ung thư này ít gặp hơn nhiều so với ung thư tế bào vảy. Dựa vào cấu tạo giải phẫu đầu cổ, ung thư ở đầu cổ có thể hình thành ở: Khoang miệng: Bao gồm môi, 2/3 phía trước của lưỡi, lợi, niêm mạc bên trong má và môi, sàn (đáy) miệng dưới lưỡi, vòm miệng cứng (xương đỉnh miệng), và vùng nướu nhỏ phía sau răng khôn. Họng (yết hầu): Hầu là một ống rỗng, dài khoảng 5 inch bắt đầu ở sau mũi và dẫn đến thực quản
Họng (yết hầu): Hầu là một ống rỗng, dài khoảng 5 inch bắt đầu ở sau mũi và dẫn đến thực quản. Có ba phần: vòm họng (phần trên của hầu, sau mũi); hầu họng (phần giữa của hầu, bao gồm vòm miệng mềm, đáy lưỡi và amidan); hypopharynx (phần dưới của hầu). Thanh quản: Thanh quản nằm trong cổ họng, giữa mặt sau của lưỡi và khí quản. và gồm 3 vùng là thượng thanh môn, thanh môn và hạ thanh môn. Thanh quản chứa các dây thanh âm. Có nắp thanh quản, có thể di chuyển để che thanh quản giúp ngăn chặn thức ăn xâm nhập vào đường thở. Xoang cạnh mũi và khoang mũi: Xoang cạnh mũi là những khoảng rỗng nhỏ trong xương của đầu bao quanh mũi. Còn hốc mũi chính là phần không gian rỗng nằm bên trong mũi. Các tuyến nước bọt: Các tuyến nước bọt có vai trò sản xuất nước bọt. Những tuyến nước bọt chính phân bố ở sàn miệng và gần xương hàm. Các tuyến nước bọt nhỏ hơn nằm trên khắp màng nhầy của miệng và cổ họng Ung thư não, mắt, tuyến giáp và da của đầu và cổ thường không được phân loại là ung thư đầu cổ. 2. Các thuật ngữ thường dùng trong ung thư đầu cổ Các thuật ngữ y khoa luôn là trở ngại cho bệnh nhân khi muốn tìm hiểu về một bệnh lý nào đó. Dưới đây là những thuật ngữ thường gặp trong ung thư đầu cổ
Dưới đây là những thuật ngữ thường gặp trong ung thư đầu cổ. Làm quen với những thuật ngữ này có thể giúp bệnh nhân hiểu rõ hơn về kế hoạch chăm sóc và điều trị của bản thân. 2.1 Thuật ngữ liên quan đến điều trị Nhóm điều trị: Các nhà cung cấp dịch vụ y tế sẽ chăm sóc cho bệnh nhân. Bác sĩ chuyên khoa ung bướu: Là bác sĩ được đào tạo đặc biệt về chẩn đoán và điều trị ung thư. Bác sĩ chuyên về bức xạ trong ung thư: Bác sĩ chuyên sử dụng bức xạ để điều trị ung thư. Bác sĩ phẫu thuật ung thư: Một bác sĩ phẫu thuật được đào tạo đặc biệt về thực hiện sinh thiết và quy trình phẫu thuật ở bệnh nhân ung thư. Bác sĩ chuyên khoa ngôn ngữ: Một chuyên gia đánh giá và điều trị những người có vấn đề về nói và nuốt. Còn được gọi là nhà trị liệu ngôn ngữ. Chemoradiation: Điều trị bằng cách kết hợp hóa trị và xạ trị. Hóa trị: Sử dụng thuốc để điều trị ung thư. Xạ trị phân đoạn: Xạ trị được thực hiện với liều lượng nhỏ, hai lần một ngày. Điều trị cục bộ: Điều trị cho một khu vực hạn chế
Xạ trị phân đoạn: Xạ trị được thực hiện với liều lượng nhỏ, hai lần một ngày. Điều trị cục bộ: Điều trị cho một khu vực hạn chế. Ví dụ, bức xạ chỉ nhằm vào phần cơ thể bị ung thư và được coi là phương pháp điều trị cục bộ (cũng giống như phẫu thuật) Mặt nạ: Mặt nạ có hình dạng vừa khít với đầu và mặt của bệnh nhân sẽ được sử dụng trong quá trình điều trị bức xạ. Nó được làm bằng vật liệu lưới cứng và giúp giữ yên đầu của bệnh nhân trong quá trình điều trị. Phác đồ: Liều lượng, lịch trình và thời gian điều trị cụ thể. Thường được sử dụng để mô tả hóa trị hoặc các kế hoạch điều trị bằng thuốc khác. Mô phỏng: Một quy trình được sử dụng để lập kế hoạch xạ trị sao cho khu vực mục tiêu được định vị và đánh dấu chính xác. Điều trị toàn thân: Các phương pháp điều trị ảnh hưởng đến toàn cơ thể, thường là dùng thuốc (hóa trị, liệu pháp nhắm mục tiêu). Kế hoạch điều trị: Quá trình điều trị mà bệnh nhân dự định sẽ nhận được. Có thể được sử dụng để mô tả hóa trị, xạ trị, phẫu thuật và/hoặc các liệu pháp khác. Vùng điều trị: Một hoặc nhiều nơi trên cơ thể nơi bức xạ sẽ được nhắm đến Chăm sóc và theo dõi: Các cuộc hẹn kiểm tra sức khỏe sau khi điều trị xong
Vùng điều trị: Một hoặc nhiều nơi trên cơ thể nơi bức xạ sẽ được nhắm đến Chăm sóc và theo dõi: Các cuộc hẹn kiểm tra sức khỏe sau khi điều trị xong. Bệnh nhân sẽ được chăm sóc theo dõi với từng chuyên gia (bác sĩ phẫu thuật, xạ trị và bác sĩ ung bướu). 2.2 Thuật ngữ liên quan đến chẩn đoán Chẩn đoán hình ảnh: Đây là các thủ thuật chẩn đoán được sử dụng để theo dõi, quan sát bên trong cơ thể trước, trong và sau khi điều trị. Các thủ thuật chẩn đoán hình ảnh thường gặp bao gồm chụp CT, MRI, chụp X-quang,... Giai đoạn: Một cách để mô tả kích thước và mức độ lan rộng của ung thư. Chụp CT: Một loạt các hình ảnh chi tiết của các khu vực bên trong cơ thể, được chụp từ các góc độ khác nhau. Những bức ảnh được tạo ra bởi một máy tính có liên kết với một máy chụp X-quang. Nội soi: là thủ thuật sử dụng một ống mỏng có gắn camera được đặt vào bên trong cơ thể hoặc vào một cơ quan cụ thể để kiểm tra. MRI: phương pháp chẩn đoán hình ảnh trong đó sóng vô tuyến và một nam châm mạnh được liên kết với máy tính để tạo ra hình ảnh chi tiết về các khu vực bên trong cơ thể
2.3 Thuật ngữ liên quan đến tác dụng phụ trong quá trình điều trị Tác dụng phụ: Một vấn đề do điều trị ung thư hoặc chính bệnh ung thư gây ra. Tác dụng phụ xuất hiện muộn: Các tác dụng phụ xảy ra từ 6 tháng trở lên sau khi kết thúc điều trị. Cũng có thể gọi là hiệu ứng muộn. Alopecia:Rụng tóctừng mảng, khi một số hoặc toàn bộ tóc, lông mày và/hoặc lông mi của bệnh nhân bị rụng. Thiếu máu: Số lượng hồng cầu thấp Sặc: Tình cờ hít phải thức ăn, chất lỏng, thuốc hoặc chất tiết vào phổi. Điều này có thể gây ra các vấn đề nghiêm trọng, chẳng hạn nhưviêm phổivà các vấn đề về phổi khác. Chứng khó nuốt: Một thuật ngữ được sử dụng để mô tả tình trạng khó nuốt. Viêm thực quản: Thực quản bị viêm, có thể gây đau họng. Viêm: Đỏ, sưng, đau và/hoặc cảm giác nóng ở một vùng trên cơ thể. Phù bạch huyết: Sự tích tụ chất lỏng trong cơ thể, gây sưng tấy. Viêm niêm mạc: Viêm niêm mạc của hệ tiêu hóa có thể gây đau và lở loét. Thay đổi vị giác: là sự thay đổi vị giác của bệnh nhân sau khi điều trị. Bệnh tưa lưỡi: Còn được gọi là bệnhnấm Candidavà bệnh nấm Candida. Đây là tình trạng nấm Candida albicans, một loại nấm men, phát triển mất kiểm soát ở các vùng da ẩm trên cơ thể
Đây là tình trạng nấm Candida albicans, một loại nấm men, phát triển mất kiểm soát ở các vùng da ẩm trên cơ thể. Đây thường là kết quả của hệ thống miễn dịch suy yếu, nhưng có thể là tác dụng phụ của hóa trị hoặc điều trị bằng kháng sinh. Bệnh thường ảnh hưởng đến miệng (tưa miệng) hoặc những vùng da có nếp gấp. Trong một số trường hợp hiếm, nấm có thể nhiễm vào máu và gây ranhiễm trùng huyết. Trường hợp này bệnh nhân cần dùng thuốc kháng nấm toàn thân để điều trị. Khô miệng: xảy ra khi cơ thể không thể tạo đủ nước bọt. Khô miệng cũng khiến miệng dễ bị nhiễm khuẩn và lở loét hơn. Trên đây là một số thuật ngữ thường gặp trong ung thư đầu cổ. Hiểu rõ các loại thuật ngữ trên giúp bệnh nhân có thể nắm bắt và tuân thủ liệu trình điều trị ung thư tốt hơn. Nếu có bất kỳ câu hỏi gì về ung thư đầu cổ, đừng ngần ngại đến các cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa tư vấn.   Nguồn: oncolink