Bệnh teo đa hệ thống (MSA)
Teo đa hệ thống là tình trạng hiếm gặp của thoái hóa thần kinh tiến triển gây tổn thương các tế bào thần kinh trong não. Bệnh teo đa hệ thống ảnh hưởng đến sự thăng bằng, cử động, hệ thống thần kinh tự chủ và hệ thống kiểm soát các chức năng cơ bản. 1. Khái niệm về bệnh teo đa hệ thống Bệnhteo đa hệ thốnghay còn gọi làrối loạn msa. Đây là tình trạngthoái hóa thần kinh tiến triểnhiếm gặp gây rarối loạn chức năng tiểu não, bó tháp và hệ thần kinh tự chủ. Tuỳ theo triệu chứng thần kinh ưu thế như hội chứng parkinson, thất điều tiểu não hay rối loạn thần kinh thực vật, teo đa hệ thống được chia thành 3 nhóm: MSA-A (còn gọi là hội chứng Shy – Drager): Thoái hóa thần kinh tiến triển ưu thếrối loạn chức năng thần kinh thực vật. MSA-P (còn gọi là thoái hóa thể vân chất đen): Teo đa hệ thống thểParkinson. MSA-C (còn gọi là teo trám cầu tiểu não): Teo đa hệ thống thểtiểu não. 2. Nguyên nhân của bệnh teo đa hệ thống Nguyên nhân của bệnh teo đa hệ thống chưa được hiểu rõ. Tế bào não của người bịrối loạn MSAchứa một loại protein gọi là alpha-synuclein
Tế bào não của người bịrối loạn MSAchứa một loại protein gọi là alpha-synuclein. Sự tích tụ alpha-synuclein bất thường được cho là nguyên nhân gây hại cho các vùng não kiểm soát sự cân bằng, chuyển động và các chức năng bình thường của cơ thể. 3. Triệu chứng của bệnh teo đa hệ thống Các triệu chứng củarối loạn MSAcó thể xảy ra bất cứ lúc nào sau 30 tuổi, nhưng thường bắt đầu từ 50 -n 60 tuổi. Triệu chứng của hội chứng Parkinson gồm: Giảm động: Người bị teo đa hệ thống có chuyển động chậm hơn nhiều so với người bình thường. Điều này có thể gây khó khăn cho thực hiện các công việc hàng ngày. Chuyển động khó bắt đầu và người đó thường sẽ có bước đi chậm chạp, loạng choạng, đặc biệt với những bước đi rất nhỏ. Cứng:Teo đa hệ thốngcũng có thể gây cứng và tăng trương lực. Điều này có thể làm cho việc di chuyển trở nên khó khăn hơn và gây ra chứng chuột rút đau cơ (loạn trương lực cơ). Run/rối loạn thăng bằng. Những triệu chứng này là điển hình của hội chứng Parkinson nhưng thật không may,thuốc levodopađược sử dụng để giảm bớt triệu chứng ở những người bị bệnh Parkinson không hiệu quả lắm đối với những người bịthoái hóa thần kinh tiến triểnMSA – P
Triệu chứng của mất điều hòa tiểu não gồm: Vấn đề về thăng bằng: Dáng đi tiểu não, loạng choạng như người say Vấn đề về lời nói: Nói khó, giọng nói gằn từng tiếng. Triệu chứng của suy giảm thần kinh tự chủ: Các vấn đề về bàng quang: Tiểu lắt nhắt, tiểu nhiều lần,tiểu không tự chủ, khó tiểu,bí tiểu. Vấn đề về tiêu hoá:Táo bón. Rối loạn cương dương: Thường gặp ở nam giới bị teo đa hệ thống. Hạ huyết áp tư thể: Choáng váng, chóng mặt và ngất xỉu sau khi đứng lên hoặc đột ngột thay đổi tư thế. Vấn đề kiểm soát mồ hôi: Đổ mồ hôi bất thường, giảm sản xuất mồ hôi, nước mắt và nước bọt, không dung nạp nhiệt do giảm tiết mồ hôi. Kiểm soát nhiệt độ cơ thể kém, thường khiến lạnh tay hoặc chân. Khó kiểm soát cảm xúc (giả hành) . Các vấn đề về giấc ngủ,mất ngủ, ngáy, chân không yên hoặc gặp ác mộng. Thở bất thường vào ban đêm. 4. Chẩn đoán bệnh teo đa hệ thống Chẩn đoán teo đa hệ thống dựa trên sự kết hợp của suy giảm thần kinh tự chủ và triệu chứng tổn thương tiểu não hoặc hội chứng parkinson
Cần phân biệt giữa rối loạn MSA với bệnh Parkinson dựa vào các triệu chứngthoái hóa thần kinh tiến triểnnhanh chóng, rối loạn dáng đi khi mới khởi phát triệu chứng, ảnh hưởng khả năng nói, không đáp ứng tốt với thuốc levodopa. Nếu nghi ngờrối loạn MSA, bác sĩ (thường là bác sĩ thần kinh) sẽ kiểm tra phản xạ và các chức năng cơ thể như chức năng bàng quang và huyết áp. Không có xét nghiệm cụ thể nào để chẩn đoán bệnh teo đa hệ thống, tuy nhiênchụp MRI nãothường cần thiết để phát hiện bất kỳ sự tổn thương tế bào não cũng như phân biệt hai nhóm bệnh MSA -P và MSA – C. 5. Điều trị bệnh teo đa hệ thống Hiện không có phương pháp điều trị đặc hiệu cũng như làm chậm sự tiến triển của bệnhteo đa hệ thống. Những người mắc bệnh này thường sống từ 6 đến 9 năm sau khi khởi phát các triệu chứng và có thể trở nên tồi tệ hơn nhanh chóng trong thời gian này. Một số người có thể sống nhiều hơn 10 năm sau khi bệnh được chẩn đoán. Điều trịteo đa hệ thốngchủ yếu là triệu chứng, đem lại chất lượng sống tốt hơn cho người bệnh. Các điều trị đó bao gồm: Điều trịhạ huyết áp tư thế: Làm tăng thể tích lòng mạch bằng cách bổ sung muối nước và thuốc
Các điều trị đó bao gồm: Điều trịhạ huyết áp tư thế: Làm tăng thể tích lòng mạch bằng cách bổ sung muối nước và thuốc. Nâng đầu giường lên khoảng 10cm có thể làm giảm hạ huyết áp tư thế vào buổi sáng, giảm tiểu nhiều về đêm. Tiểu không tự chủ: Tập luyện bàng quang, kiểm soát chế độ ăn uống và dùng thuốc. Táo bón: Ăn nhiều chất xơ và chất làm mềm phân, đôi khi cần thụt tháo. Rối loạn cương dương: Các thuốc như sildenafil, tadalafil và các phương pháp lý trị liệu khác nhau có thể được sử dụng. Vật lý trị liệu và liệu pháp vận động có thể giúp những người bị MSA di chuyển cũng như duy trì thể lực cũng như sức mạnh cơ bắp của họ. Tóm lại,teo đa hệ thốnglà bệnh lýthoái hóa thần kinh tiến triển, bao gồm các triệu chứng của hội chứng parkinson, tổn thương tiểu não và suy giảm hệ thần kinh tự chủ ở nhiều mức độ khác nhau. Chẩn đoánteo đa hệ thốngdựa trên triệu chứng lâm sàng và đôi khi cần đến MRI não, nhưng cần chẩn đoán phân biệt với bệnh Parkinson, sa sút trí tuệ thể Lewy, suy giảm chức năng thần kinh tự chủ đơn thuần...