Những bệnh lý cần phân biệt với viêm loét đại tràng trên giải phẫu bệnh
Trong khi viêm loét đại tràng theo truyền thống được coi là bệnh của đại tràng, tình trạng viêm đường tiêu hóa trên (GI) đã được mô tả ở một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân UC. Các phát hiện về dạ dày ở bệnh nhân viêm loét đại tràng bao gồm tăng sinh tế bào tương bào nông, viêm dạ dày khu trú và viêm hỗn hợp đáy. Bài viết được viết bởi ThS. BS Mai Viễn Phương - Trưởng đơn nguyên Nội soi tiêu hóa - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Tổng quan Trong khiviêm loét đại tràngtheo truyền thống được coi là bệnh của đại tràng, tình trạng viêm đường tiêu hóa trên (GI) đã được mô tả ở một tỷ lệ nhỏ bệnh nhânviêm loét đại tràng. Các phát hiện về dạ dày ở bệnh nhânviêm loét đại tràngbao gồm tăng sinh tế bào tương bào nông,viêm dạ dàykhu trú và viêm hỗn hợp đáy. Không có kiểu viêm đường tiêu hóa trên hoặc dưới nào trong số này là đặc hiệu về mặt chẩn đoán choviêm loét đại tràng; trong trường hợp không có u hạt, sự hiện diện của tình trạng viêm GI trên ở bệnh nhânIBDkhông nhất thiết phải được coi là bệnh Crohn
Chẩn đoán phân biệt các bệnh lý của viêm loét đại tràng trên giải phẫu bệnh Bệnh Crohn Bệnh Crohnvẫn là chẩn đoán phân biệt khó khăn và quan trọng nhất củaviêm loét đại tràngvà phải được loại trừ, dựa trên sự kết hợp của các đặc điểm lâm sàng,X quangvà mô học. Các mẫu vật phù hợp nhất để phân biệt như vậy là bộ sinh thiết nội soi đại tràng đầu tiên thu được trước khi điều trị y tế và mẫu cắt đại tràng. Nếu bộ sinh thiết đầu tiên cho thấy viêm đại tràng hoạt động, mạn tính, lan tỏa liên quan đến trực tràng và chiều dài đại tràng thay đổi theo cách liên tục, không có u hạt hoặc viêm hồi tràng, thì chẩn đoán rất có thể làviêm loét đại tràngnếu có thể loại trừ các nguyên nhân khác về mặt lâm sàng. Sự hiện diện của u hạt biểu mô rời rạc, không liên quan đến vỡ hốc hoặc vật lạ, sẽ ủng hộ bệnh Crohn hơnviêm loét đại tràng. Sự hiện diện của viêm hồi tràng hoạt động nhẹ, trong bối cảnh viêm toàn bộ đại tràng với tình trạng viêm đại tràng phải rõ rệt, sẽ được coi là viêm hồi tràng ngược dòng trongviêm loét đại tràng. Tương tự như vậy, sự liên quan của manh tràng và/hoặc đại tràng lên trong viêm đại tràng hoạt động mạn tính bên trái không nên được coi là tổn thương bỏ qua chỉ ra bệnh Crohn
Trong các mẫu cắt đại tràng, việc bảo tồntrực tràngtương đối (nhưng không phải tuyệt đối) và bảo tồn từng đoạn (tối đa một phần) được phép trongviêm loét đại tràngnếu viêm đại tràng lan tỏa và nông, không có tình trạng viêm xuyên thành và u hạt. Chẩn đoán phân biệt khó nhất là 'bệnh Crohn giốngviêm loét đại tràng' mới được mô tả gần đây. Điều này đề cập đến bệnh Crohn giới hạn ở niêm mạc đại tràng, không liên quan đến thành đại tràng dưới dạng loét nứt, các tập hợp môlymphoxuyên thành, đường xoang hoặc lỗ rò. Biến thể bệnh Crohn này chỉ có thể được chẩn đoán bằng cách xác định các đặc điểm sau: bệnh từng đoạn, tổn thương bỏ qua tuyệt đối, u hạt trong mẫu cắt đại tràng hoặc bằng chứng lâm sàng về bệnh quanh hậu môn. Viêm đại tràng nhiễm trùng và viêm đại tràng dây rốn (một bệnh tiêu chảy ở những người nhận máu dây rốn) Viêm đại tràngnhiễm trùng—do nhiều tác nhân khác nhau—có thể bắt chướcviêm loét đại tràngvề mặt lâm sàng. Tuy nhiên, hầu hết các trường hợp viêm đại tràng nhiễm trùng đều biểu hiện kiểu mô học của viêm đại tràng cấp tính, có thể lan tỏa, từng mảng hoặc khu trú, không có bằng chứng về tính mạn tính, bằng chứng là sự biến dạng về mặt kiến trúc
Ít phổ biến hơn, viêm đại tràng nhiễm trùng mãn tính có thể tạo ra kiểu mô học của viêm đại tràng hoạt động mãn tính giống với IBD. Hầu hết các trường hợp viêm đại tràng nhiễm trùng có kiểu viêm đại tràng hoạt động mãn tính không có đặc điểm chẩn đoán cụ thể nào khi xét nghiệm mô học; trong những trường hợp như vậy, cần phải biết về tiền sử lâm sàng (đặc biệt là tình trạngsuy giảm miễn dịch) và tương quan với các xét nghiệm huyết thanh học hoặc nuôi cấy phân để chẩn đoán. Tuy nhiên, một ngoại lệ quan trọng là viêm đại tràng do amip, trong đó có thể quan sát thấy thể tư dưỡng của e ntamoeba histolytica trong vật liệu sinh thiết cho thấy các đặc điểm của viêm đại tràng hoạt độngmãn tính. Luôn phải loại trừ amip trong sinh thiết nghi ngờ mắc IBD vì những sinh vật này có thể không được xác định bằng các xét nghiệm phân thường quy và vì liệu pháp ức chế miễn dịch đối với bệnh IBD nghi ngờ có thể dẫn đến viêm đại tràng do amip bùng phát với thủng
Vì nhiều loại nhiễm trùng có thể xảy ra trên nền tảng của IBD đã được xác định, tất cả các trường hợp IBD có đợt cấp nên được xét nghiệm khả năng nhiễm trùng chồng chéo, bao gồmcytomegalovirus(CMV), campylobacter và clostridium difficile , trong số những loại khác. CMV thường được tìm kiếm nhất trong các đợt cấp tính hoặc trong bệnh khángsteroidvà trong trường hợp này, các thể vùi virus chẩn đoán có thể được xác định trên các vết nhuộm thường. Tuy nhiên, nếu không xác định được thể vùi CMV trên các xét nghiệm thường quy, nên cân nhắc nhuộm miễn dịch mô học vì chúng có độ nhạy chẩn đoán vượt trội so với nhuộm hematoxylin và eosin thông thường. Hội chứng viêm đại tràng dây rốn phản ứng vớikháng sinh, âm tính với nuôi cấy được mô tả gần đây ở những bệnh nhân ghép tế bào gốc máu dây rốn có thể biểu hiện các đặc điểm của viêm đại tràng hoạt động mãn tính. Không giống nhưviêm loét đại tràng, tình trạng tăng sinh tế bào chất nền và biến dạng kiến trúc đáng kể thường không nổi bật trong viêm đại tràng dây rốn. Ngoài ra, tương quan lâm sàng và phản ứng tuyệt vời với điều trị bằng kháng sinh sẽ xác nhận chẩn đoán
Ngoài ra, tương quan lâm sàng và phản ứng tuyệt vời với điều trị bằng kháng sinh sẽ xác nhận chẩn đoán. Viêm đại tràng do thuốc Một số dạng viêm đại tràng do thuốc có thể biểu hiện viêm đại tràng hoạt động mạn tính, có thể đưa vào chẩn đoán phân biệtviêm loét đại tràng. Chìa khóa để chẩn đoán chính xác là thu thập tiền sử dùng thuốc chi tiết liên quan đến thời điểm khởi phát viêm đại tràng và phản ứng khi ngừng thuốc. Thuốc chống viêm không steroid (NSAID) được báo cáo là gây tổn thương đường tiêu hóa ở một số lượng lớn bệnh nhân; ví dụ, chúng được báo cáo là gây ra năm loại viêm đại tràng khác nhau:viêm đại tràng giả mạc, viêm đại tràng ái toan,viêm đại tràng collagen, viêm đại tràng de novo và tái hoạtviêm loét đại tràng. Ở những bệnh nhân ghép tạng, thuốc ức chế miễn dịch mycophenolate có liên quan đến tổn thương đại tràng, có thể biểu hiện là viêm toàn bộ đại tràng và có các đặc điểm giống IBD ở khoảng 40% trường hợp. Việc phân biệt viêm đại tràng do mycophenolate vớiviêm loét đại tràngcó thể khó về mặt mô học; các đặc điểm ủng hộ loại trước bao gồm apoptosis hốc và liên quan rõ hơn ở đại tràng phải
Tuy nhiên, những trường hợp hiếm gặp của viêm đại tràng do mycophenolate có thể tiến triển thành IBD, cho thấy cần phải có sự tương quan lâm sàng và theo dõi chặt chẽ. Thiếu máu cục bộ mãn tính Thiếu máu cục bộ mạn tính có thể tạo ra một kiểu viêm ruột hoạt động mạn tính và có thể đưa ra chẩn đoán phân biệt khó khăn, đặc biệt ở những bệnh nhân lớn tuổi và những người có các yếu tố nguy cơ thiếu máu cục bộ. Thiếu máu cục bộ mạn tính hoặc tái phát có thể gây ra biến dạng hốc đáng kể, loạn sản tế bào Paneth và viêm hoạt động mạn tính, tất cả các đặc điểm đều bắt chước IBD. Tuy nhiên, những thay đổi teo và tái tạo ở biểu mô, hyalin hóa của lớp niêm mạc và sự hiện diện của vi huyết khối ởniêm mạcliền kề sẽ gợi ý tình trạng thiếu máu cục bộ. Nhìn chung, trong tình trạng thiếu máu cục bộ, tình trạng viêm hoạt động mạn tính nhẹ so với mức độ tổn thương biểu mô. Làm phức tạp thêm chẩn đoán phân biệt này,viêm loét đại tràngđã được báo cáo là gây ra tình trạng tăng đông, đặc biệt ở những bệnh nhân có cơ địa dễ mắc bệnh. Trong trường hợp này, có thể xảy ra huyết khốiđộng mạchvà tĩnh mạch chồng lên nhau, dẫn đến viêm đại tràng kháng steroid nghiêm trọng
Trong trường hợp này, có thể xảy ra huyết khốiđộng mạchvà tĩnh mạch chồng lên nhau, dẫn đến viêm đại tràng kháng steroid nghiêm trọng. Viêm đại tràng liên quan đến bệnh túi thừa Viêm đại tràng hoạt động mãn tính giống viêm loét đại tràng có thể được nhìn thấy trong bối cảnh túi thừa. Cần có kiến thức về ấn tượngnội soicủa túi thừa và sự phân bố của viêm đại tràng để chẩn đoán chính xác. Không giống như viêm loét đại tràng, viêm đại tràng túi thừa này bị giới hạn ở các phân đoạn liên quan đến bệnh túi thừa, phổ biến nhất là đại tràng sigma và theo định nghĩa, không ảnh hưởng đến trực tràng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp,viêm loét đại tràngvà viêm đại tràng túi thừa có thể đại diện cho các thực thể chồng chéo, vì một nhóm nhỏ bệnh nhân viêm đại tràng túi thừa đã được báo cáo là đã tiến triển thànhviêm loét đại tràngtrực tràng sigma điển hình và viêm đại tràng túi thừa có thể đáp ứng với liệu pháp y tế được sử dụng cho IBD.  Tài liệu tham khảo 1. Satsangi J; silverberg et al. The Montreal classification of inflammatory bowel disease: controversies, consensus, and implication. Gut 2006, vol. 55 (pg. 749-53)2. Gupta RB,  Harpaz N,  Itzkowitz S, et al
Gut 2006, vol. 55 (pg. 749-53)2. Gupta RB,  Harpaz N,  Itzkowitz S, et al. Histologic inflammation is a risk factor for progression to colorectal neoplasia in ulcerative colitis: a cohort study, Gastroenterology, 2007, vol. 133 (pg. 1099-105).3. Tom C. DeRoche, Shu-Yuan Xiao, Xiuli Liu. Histological evaluation in ulcerative colitis. Gastroenterology Report, Volume 2, Issue 3, August 2014, Pages 178–192.