Cấy ghép vi khuẩn đường ruột cho hội chứng ruột kích thích: Bằng chứng và triển vọng hiện tại
Việc cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột thông qua phân lấy từ một cá nhân khỏe mạnh có chức năng ruột bình thường, thường được gọi là cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột (FMT) có nguồn gốc lịch sử từ thế kỷ thứ tư khi một bác sĩ Trung Quốc tiên phong ứng dụng phương pháp này để điều trị bệnh tiêu chảy nặng và sốt rét. Bài viết được viết bởi ThS. BS Mai Viễn Phương - Trưởng đơn nguyên Nội soi tiêu hóa - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park. Trong bối cảnh y học đương đại, cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột đã nổi lên như một biện pháp can thiệp hiệu quả đối với nhiễm trùng Clostridium difficile (CDI) và hứa hẹn là phương thức điều trị cho nhiều tình trạng khác nhau, bao gồm cảhội chứng ruột kích thích(IBS). Ranh giới hiện tại trong lĩnh vực này tìm cách làm sáng tỏ những biến thể này, nhấn mạnh những khoảng trống kiến thức hiện có đòi hỏi phải khám phá và cung cấp hướng dẫn để triển khai cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột thành công ở những bệnh nhân IBS. Kết quả một số nghiên cứu mới nhất Halkjær và cộng sự đã tiến hành một phân tích tổng hợp toàn diện để đánh giá hiệu quả và tính an toàn của cấy ghéphệ vi sinh vật đường ruộttrong điều trị IBS
Nghiên cứu cho thấy, so với giả dược, cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột không mang lại lợi ích đáng kể về mặt thống kê trong việc làm giảm các triệu chứng IBS sau ba tháng điều trị (RR 1,19, 95% CI: 0,68-2,10). Ngoài ra, cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột không cho thấy sự cải thiện đáng kể về chất lượng cuộc sống cho những người mắc IBS (MD -6,30, 95% CI: -13,39-0,79). Đáng chú ý, một phân tích phân nhóm chỉ ra sự cải thiện đáng kể các triệu chứng khi cung cấp cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột nội soi, trong khi viên nang không mang lại hiệu quả tương đương. Các tác dụng phụ đã được ghi nhận ở 97 người tham gia trong nhóm cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột, trái ngược với 45 người tham gia trong nhóm giả dược (RR 1,17, 95% CI: 0,63-2,15). Những phát hiện không nhất quán trong các nghiên cứu được đưa vào có thể là do sự khác biệt trong việc lựa chọn phân nhóm bệnh nhân IBS, tần suất và đường truyền ghép, nội dung cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột, giao thức điều trị trước và số lượng người hiến tặng
Mặc dù các nghiên cứu được đưa vào phân tích không báo cáo các tác dụng phụ lớn liên quan trực tiếp đến cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột, nhưng việc duy trì ngưỡng thấp để đánh giá độc tính là điều bắt buộc, đặc biệt là trong các tình trạng không đe dọa đến tính mạng. Sẽ trở nên không phù hợp khi những người ủng hộ chọn lọc tham chiếu đến các thí nghiệm cấy ghép ở chuột, làm nổi bật vai trò của hệ vi khuẩn trong quá trình sinh bệnh IBS trong khi lại bỏ qua các nghiên cứu tương tự cho thấy khả năng chuyển giao các kiểu hình. Do đó, các rủi ro liên quan đến cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột không chỉ giới hạn ở nhiễm trùng hoặc lây truyền các sinh vật kháng kháng sinh, bao gồm cả việc chuyển giao lý thuyết các kiểu hình viêm, chuyển hóa và thậm chí là hành vi từ người hiến tặng sang người nhận. Mặc dù việc lựa chọn người hiến tặng tỉ mỉ có thể giảm thiểu những rủi ro này, nhưng một số hệ vi khuẩn nhất định có thể ẩn chứa những nguy cơ tiềm ẩn liên quan đến sự khởi phát của ung thư ruột kết trong tương lai. Sau đó, tôi sẽ cung cấp phần giới thiệu chi tiết về các cơ chế, các yếu tố ảnh hưởng và những thách thức của cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột đối với IBS
Cơ chế của cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột đối với IBS Các tế bào nội tiết ruột, tế bào mast và axit béo chuỗi ngắn (SCFA) trong phân ở những cá nhân mắc IBS biểu hiện sự khác biệt so với những người khỏe mạnh và những biến thể này được cho là then chốt trong bệnh sinh lý của IBS. Butyrate, một SCFA, đóng vai trò là nguồn năng lượng cho các tế bào biểu mô đại tràng, điều chỉnh phản ứng miễn dịch, làm giảm căng thẳng oxy hóa, giảm nhu động ruột và giảm tính thấm của tế bào. Đáng chú ý, butyrate cũng điều chỉnh tình trạng quá mẫn cảm ở đại tràng và việc hấp thụ nó có liên quan đến việc giảm đau bụng ở những bệnh nhân mắc IBS. Mặc dù còn quá sớm để xác định rõ ràng các cơ chế hỗ trợ tác dụng của cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột, nhưng dữ liệu hiện có cho thấy rằng việc cải thiện các triệu chứng của IBS thông qua cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột có thể là do những thay đổi trong các tế bào nội tiết ruột, tế bào mast và SCFA bao gồm butyrate. Phần lớn serotonin trong cơ thể nằm ở ruột, chỉ có 10% nằm tronghệ thần kinh ruột(ENS), và phần còn lại chứa trong các tế bào enterochromaffin (EC) phân tán giữa các tế bào biểu mô đường tiêu hóa
Serotonin đóng vai trò quan trọng trong việc làm rỗng dạ dày và nhu động ruột. Ngoài ra, serotonin kích hoạt các đầu dây thần kinh cảm giác của ENS dưới niêm mạc, truyền cảm giác ruột đến hệ thần kinh trung ương. Sau khi phát huy tác dụng của mình tại các thụ thể serotonin, serotonin được vận chuyển vào các tế bào biểu mô ruột bởi chất vận chuyển tái hấp thu chọn lọc serotonin (SERT), tại đó nó trải qua quá trình phân hủy. Ở những người mắc IBS, mật độ tế bào EC thấp hơn đã được báo cáo và cường độ miễn dịch SERT giảm trong ruột cho thấy sự hấp thu và phân hủy serotonin bị suy yếu. Các vi khuẩn cụ thể, chẳng hạn như Corynebacterium, Streptococcus và Enterococcus spp., cùng với các vi khuẩn hình thành bào tử bản địa, đã được xác định là những tác nhân sản xuất serotonin. Hơn nữa, Clostridium ramosum điều chỉnh việc giải phóng serotonin từ các tế bào EC. Sự thay đổi thành phần vi khuẩn đường ruột do cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột gây ra có thể ảnh hưởng đến hệ thống điều hòa serotonin
Sự thay đổi thành phần vi khuẩn đường ruột do cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột gây ra có thể ảnh hưởng đến hệ thống điều hòa serotonin. Các yếu tố ảnh hưởng của cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột đối với hội chứng ruột kích thích Lựa chọn người cho phân Sự thay đổi đáng kể trong kết quả của cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột đối với IBS đã được ghi nhận trong các nghiên cứu, một hiện tượng chủ yếu được quy cho sự khác biệt trong việc lựa chọn người hiến tặng phân, tức người cho phân. Tên gọi "siêu hiến tặng" được trao cho người hiến tặng gây ra phản ứng mạnh mẽ với cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột. Những nỗ lực dự đoán những người hiến tặng siêu hiến tặng phân liên quan đến việc gom phân từ nhiều người hiến tặng để tăng cơ hội cho bệnh nhân nhận được phân của người hiến tặng siêu hiến tặng. Bao gồm các bệnh nhân mắc hội chứng IBS Cần thận trọng khi khái quát hóa kết quả của nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng về cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột đối với IBS, vì các nhóm bệnh nhân được đưa vào các thử nghiệm này đại diện cho các phân nhóm cụ thể của quần thể IBS
Đáng chú ý, năm nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng chỉ ghi danh những bệnh nhân mắc IBS tiêu chảy chiếm ưu thế (IBS-D), IBS hỗn hợp tiêu chảy và táo bón (IBS-M) hoặc IBS không phân loại (IBS-U). Ngược lại, ba nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng khác bao gồm tất cả các phân nhóm IBS, bao gồm IBS-D, IBS táo bón chiếm ưu thế (IBS-C), IBS-M và IBS-U. Đường dùng và liều dùng cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột Cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột chohội chứng ruột kích thíchcó thể được thực hiện thông qua các đường dẫn tiêu hóa trên bao gồm ống soidạ dàyvà ống thông mũi hỗng tràng, cũng như các đường dẫn tiêu hóa dưới bao gồm ống soi đại tràng. Cả hai đường dùng đều đã chứng minh được hiệu quả. Nhưng một hiệu ứng giả được đáng chú ý đã được quan sát thấy ở 43%-44% và 23,6%-26% bệnh nhân được dùng cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột ở ruột già và ruột non tương ứng. Hiệu ứng giả dược này có thể rõ rệt hơn ở những bệnh nhân được dùng cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột ở đại tràng, có khả năng là do tác động có lợi của việc chuẩn bị ruột để nội soi đại tràng đối với các triệu chứng của IBS
Trái ngược với thành công trong điều trị CDI, việc dùng cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột qua đường uống viên nang tỏ ra không hiệu quả đối với IBS. Các yếu tố có thể góp phần vào sự không hiệu quả này bao gồm việc lựa chọn người hiến tặng, liều ghép thấp hoặc việc gom chung người hiến tặng. Liều lượng cấy ghép phân dường như ảnh hưởng đến kết quả cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột, cho thấy phản ứng phụ thuộc vào liều lượng. Đáng chú ý, 70% bệnh nhân không đáp ứng với liều cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột 30 g đã biểu hiện phản ứng tích cực với liều cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột 60 g. Phần lớn các nghiên cứu được đưa vào sử dụng liều lượng ít nhất là 30 g. Đồng thời, các cuộc điều tra sâu hơn là bắt buộc để đánh giá hiệu quả so sánh của việc dùng cấy ghép hệ vi sinh vật đường ruột một lần so với nhiều lần. Tài liệu tham khảo 1.  Zhang F, Luo W, Shi Y, Fan Z, Ji G. Should we standardize the 1,700-year-old fecal microbiota transplantation? Am J Gastroenterol. 2012;107:1755; author reply p.1755-1755 2.  Liubakka A, Vaughn BP. Clostridium difficile Infection and Fecal Microbiota Transplant. AACN Adv Crit Care. 2016;27:324-337. 3. Dai C, Huang YH, Jiang M
Clostridium difficile Infection and Fecal Microbiota Transplant. AACN Adv Crit Care. 2016;27:324-337. 3. Dai C, Huang YH, Jiang M. Fecal microbiota transplantation for irritable bowel syndrome: Current evidence and perspectives. World J Gastroenterol 2024; 30(16): 2179-2183