Chăm sóc dinh dưỡng cho người nằm hồi sức dài ngày (ICU)
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Phan Ngọc Toán - Bác sĩ Hồi sức cấp cứu -Khoa Hồi sức Cấp cứu - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Đà Nẵng. Nhu cầu dinh dưỡng cho bệnh nhân ICU có nhiều vấn đề phức tạp. Những bệnh nhân này có thể cần phải được điều chỉnh lượng protein và thành phần điện giải. Vấn đề dinh dưỡng cho bệnh nhân thở máy nằm hồi sức dài ngày là đặc biệt quan trọng ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của bệnh nhân. 1. Xác định thời điểm nuôi dưỡng Phần lớn các bệnh nhân được cho ăn trong vòng 24 giờ vào viện Cung cấpdinh dưỡng chobệnh nhân thở máy, bệnh nhân nặng: Ngay sau khi ổn định huyết động (24 – 48 giờ). Không can thiệp dinh dưỡng trong sốc nặng (nhiễm toan lactic kéo dài, thiếu máu ruột, tắc ruột hay xuất huyết tiêu hóa) Sau phẫu thuật: Nói chung không cần thiết phải ngưng dinh dưỡng qua đường tiêu hóa sau phẫu thuật. Khuyến khích dinh dưỡng qua đường tiêu hóa sớm trong vòng 24 tiếng sau phẫu thuật. 2. Xác định nhu cầu dinh dưỡng cho bệnh nhân Đối với bệnh nhânsuy dinh dưỡng nặngthì cần cung cấp khoảng: 35 – 40 kcal/kg/ ngày. Đối với bệnh nhân bình thường suy dinh dưỡng nhẹ thì cần cung cấp khoảng: 25 – 30 kcal/kg/ ngày
Đối với bệnh nhân bình thường suy dinh dưỡng nhẹ thì cần cung cấp khoảng: 25 – 30 kcal/kg/ ngày. Đối với bệnh nhân thừa cân, béo phì thì cần cung cấp khoảng: < 25 kcal/kg/ ngày. Lượng Protein cần cung cấp để đảm bảodinh dưỡng chobệnh nhân ICU(g/kg/ ngày): 1,2 – 1,5 (tăng chuyển hóa nhẹ/ vừa) 1,5 – 2,0 (tăng chuyển hóa nặng) Lượng Lipid cần cung cấp để đảm bảodinh dưỡng cho bệnh nhân ICU(g/kg/ngày): Đối với bệnh nhân bình thường 0,8 – 1,0 Đối với bệnh nhân đang thở máy 1,0 -1,3 Lượng Glucid cần cung cấp để đảm bảodinh dưỡng cho bệnh nhân ICU(g/kg/ngày): 3 – 5 Lưu ý: Trong trường hợp suy dinh dưỡng nặng hoặc bệnh nhân đói > 7 ngày, bắt đầu nuôi ăn lại với 10kcal/kg/ngày (Lưu ý Na, K, Mg, P; cho Vit. B1 TTM và theo dõi đường huyết). Tăng dần mỗi 5kcal/ kg vào những ngày sau nếu bệnh nhân dung nạp tốt. Nhu cầu dinh dưỡng cho bệnh nhân hồi sức: 24 – 48giờ đầu sau nhập ICU: 20kcal/kg/ngày Sau 48giờ nhập ICU: 25 – 30kcal/kg/ngày 3. Xác định đường nuôi dưỡng Cung cấpdinh dưỡng cho bệnh nhân ICUthông qua ăn bằng đường miệng: Áp dụng chế độ ăn thông thường Theo dõi khả năng ăn của bệnh nhân trong vòng 3 ngày đầu nằm viện
Nếu < 50% nhu cầu năng lượng, đạm; Bổ sung thức uống dinh dưỡng (sữa dinh dưỡng theo bệnh lý). Dinh dưỡng qua đường tiêu hóa (EN): Theo dõi khả năng ăn của bệnh nhân trong vòng 3 ngày đầu nằm viện. Bệnh nhân chỉ dung nạp < 60% nhu cầu năng lượng, đạm trên 3 ngày liên tiếp, cần cân nhắc bổ sung dinh dưỡng tĩnh mạch; Ưu tiên bổ sung dinh dưỡng qua đường qua đường tiêu hóa. Cách xác địnhDinh dưỡng cho bệnh nhân thở máythông qua tĩnh mạch như sau: Bước 1: Năng lượng từ chế độ ăn hay từ sữa (1ml = lượng Kcal) theo bệnh nhân dung nạp được Bước 2: Calo cho dinh dưỡng tĩnh mạch (Nếu có) Đạm truyền tĩnh mạch = Tổng nhu cầu đạm – Đạm từ khẩu phần ăn/uống của bệnh nhân/ ngày Calo cho truyền tĩnh mạch = Lấy tổng nhu cầu calo – calo từ đường tiêu hóa (EN). Bước 3:Chọn đường truyền tĩnh mạch ngoại vi hay trung tâm
Bước 3:Chọn đường truyền tĩnh mạch ngoại vi hay trung tâm. Truyền qua tĩnh mạch ngoại vi (< 850mmosm/L) Truyền qua tĩnh mạch trung tâm (> 850mmosm/L) Nuôi ăn đường tĩnh mạch toàn phần: Cần sử dụng nhũ dịch béo truyền tĩnh mạch (trừ khi có chống chỉ định) Dùng 3 hay nhiều chất cùng 1 lúc, truyền trong 20 – 24 tiếng Túi 3:1 hay all in one Cần đề phòng biến chứng khi bắt đầu nuôi dưỡng lại bệnh nhân bằng cáchđánh giá tình trạng dinh dưỡng trên bệnh nhân hồi sức: Ăn uống kém kéo dài > 7 ngày Sụt cân nặng ≥ 10% cân nặng/ 6 tháng SGA – C (hay suy dinh dưỡng thể marasmus hay Kwashiokor) Bệnh nhân biếng ăn kéo dài (có thể do ăn kiêng, nghiện rượu, chán ăn do thần kinh, loét miệng...) 4
Phòng ngừa biến chứng Dinh dưỡng cho bệnh nhân ICUcần đề phòng các biến chứng trong đó hội chứng nuôi ăn lại (refeeding syndrome) có thể gặp nguyên nhân do: Dinh dưỡng qua sonde ngay trong 1 – 3 ngày đầu cho ăn quá nhiều, nhanh Dinh dưỡng tĩnh mạch truyền lượng nhiều, nhanh Biểu hiện của hội chứng: Tăng đường huyết Rối loạn nước điện giảinặng (sodium, kalium, magnesium, phosphate) Suy tim cấp, rối loạn nhịp tim Phù phổi cấp Phòng ngừa hội chứng nuôi ăn lại (refeeding syndrome): Ngày 1-3: 10 – 15kcal/kg/ngày, cân bằng dịch, Na, kali, Mg, P, truyền vit
B1 tĩnh mạch 200mg Truyền thức ăn qua sonde/ dinh dưỡng tĩnh mạch chậm Những ngày sau tăng mỗi 5kcal/kg/ngày Dinh dưỡng cho bệnh nhân ICUtrong phòng ngừa hội chứng nuôi ăn lại: Khi bắt đầu nuôi ăn: ít và tăng dần - Ngày 1: 15 kcal/kg/ngày - Ngày 2: 20 kcal/kg/ngày - Ngày 3: 25 kcal/kg/ngày - Ngày 4: 30 kcal/kg/ngày - Truyền thức ăn qua sonde: - Ngày 1: 100 ml * 4 cữ/ ngày (20 giọt/ phút) - Ngày 2: 150 ml * 4 cữ/ ngày - Ngày 3: 200 ml * 4 – 5 cữ/ ngày - Ngày 4: 250ml – 300 ml * 4 – 5 cữ/ ngày - Dịch truyền tĩnh mạch chậm theo đúng khuyến nghị Ngoài radinh dưỡng cho bệnh nhân ICUcòn có thể gặp một số biến chứng khác như: Do nuôi ăn quá thiếu hay thừa: Thiếu gây suy dinh dưỡng. Thừa gây tăng đường huyết, ure, áp lực thẩm thấu máu, triglyceride... gánh hô hấp. Liên quan ống sonde: Đặt nhầm vị trí: phế quản, phổi. Loét thực quản, hít sặc. Liên quan dinh dưỡng tĩnh mạch: Chảy máu, viêm tĩnh mạch. Nhiễm trùng huyết do catheter. Đánh giá tình trạng dinh dưỡngtrên bệnh nhân hồi sứclà đặc biệt quan trọng quá đó đưa ra chế độdinh dưỡng cho bệnh nhân ICUmột cách hợp lý nhất nhằm giúp cho bệnh nhân nhanh chóng phục hồi sức khỏe sau một thời gian dài phải nằm hồi sức hoặc thở máy
Chăm sóc bệnh nhân thở máyrất quan trọng và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cũng như tình hình hồi phục của người bệnh. Bởi vậy, người bệnh cần được đội ngũ bác sĩ, y tá, điều dưỡng có trình độ, chuyên môn, nghiệp vụ tốt chăm sóc.