Thực đơn cho người mẹ bị tiểu đường thai kỳ
Thực đơn cho bà bầu bị tiểu đường thai kỳ được xây dựng lành mạnh và đúng cách để có thể kiểm soát bệnh hiệu quả. Ngoài ra, mẹ bầu cũng cần thường xuyên kiểm tra chỉ số đường huyết và sử dụng thuốc hoặc insulin theo chỉ định của bác sĩ khi cần thiết. Những biện pháp này đều góp phần thiết yếu trong việc kiểm soát bệnh, đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và thai nhi. Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Bác sĩ Nguyễn Anh Tú - Bác sĩ Siêu âm sản – Chẩn đoán trước sinh – Khoa Sản - Bệnh viện đa khoa Quốc tế Vinmec Hải Phòng. 1. Bệnh tiểu đường thai kỳ là gì? Bệnh tiểu đường thai kỳlà một tình trạng rối loạn chuyển hóa chỉ xảy ra ở phụ nữ trong thời kỳ mang thai. Nguyên nhân của tình trạng này là do trong quá trình mang thai, cơ thể người mẹ thay đổi cách sử dụnginsulin. Một số hormone thai kỳ có thể làm giảm hiệu quả của insulin, khiến lượng glucose từ thực phẩm khó được chuyển hóa hoàn toàn. Để đáp ứng nhu cầu glucose tăng cao cho thai nhi, cơ thể cần sản xuất nhiều insulin hơn. Tuy nhiên, ở một số phụ nữ, cơ thể không tạo đủ insulin hoặc phản ứng không còn hiệu quả với insulin, dẫn đến lượng đường trong máu tăng cao
Tuy nhiên, ở một số phụ nữ, cơ thể không tạo đủ insulin hoặc phản ứng không còn hiệu quả với insulin, dẫn đến lượng đường trong máu tăng cao. Bệnh tiểu đường thai kỳ có thể gây ra một số nguy cơ cho cả mẹ và bé, bao gồm: Thai nhi có nguy cơ phát triển quá mức do lượngglucosetăng cao, gây khó khăn trong quá trình sinh nở, đặc biệt là nguy cơ kẹt vai. Người mẹ có thể bị mất máu nhiều hơn khi sinh. Sau khi sinh, trẻ có nguy cơ khó duy trì đường huyết ổn định và có thể gặp vấn đề về hô hấp. Tăng nguy cơcao huyết ápở người mẹ trong thời gian mang thai. Nội dung trắc nghiệm được tham vấn chuyên môn cùng                                   Bác sĩ chuyên khoa I,                  Lê Hồng Liên                  , chuyên khoa Sản phụ khoa                   ,Khoa Sản phụ khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Phần lớn trường hợp, bệnh tiểu đường thai kỳ sẽ biến mất sau khi sinh. Tuy nhiên, nếu tình trạng bệnh nặng hoặc không được kiểm soát tốt, người mẹ có nguy cơ cao bị tiểu đường trong tương lai. 2
Tuy nhiên, nếu tình trạng bệnh nặng hoặc không được kiểm soát tốt, người mẹ có nguy cơ cao bị tiểu đường trong tương lai. 2. Khuyến nghị các loại thực phẩm trong thực đơn cho bà bầu bị tiểu đường thai kỳ Phụ nữ bị tiểu đường thai kỳ nên tuân thủ khuyến nghị từ các tổ chức y tế để xây dựng chế độ ăn uống phù hợp, giúp kiểm soát đường huyết hiệu quả. Việc lựa chọn đúng thực phẩm giúp người bệnh xây dựng thực đơn lành mạnh, cân bằng dinh dưỡng cho cả mẹ và bé. Một số loại thực phẩm được khuyến nghị trongthực đơn cho bà bầu bị tiểu đường thai kỳbao gồm: carbohydrate lành mạnh, thực phẩm giàuchất xơ, cá và các loại chất béo có lợi. 2.1 Carbohydrate lành mạnh Carbohydratelà nguồn cung cấp năng lượng chính cho cơ thể, được chia thành carbohydrate đơn giản (đường) và carbohydrate phức tạp (tinh bột). Khi tiêu hóa, thành phần này sẽ chuyển hóa thành glucose trong máu. Các loại carbohydrate lành mạnh nên sử dụng bao gồm: trái cây, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và các sản phẩm sữa ít béo. Thai phụ cần tránh các loại carbohydrate không lành mạnh như đồ uống có đường, các loại bánh kẹo và sữa chứa nhiều chất béo
Thai phụ cần tránh các loại carbohydrate không lành mạnh như đồ uống có đường, các loại bánh kẹo và sữa chứa nhiều chất béo. 2.2 Thực phẩm giàu chất xơ Chất xơ là thành phần trong thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật mà cơ thể không thể tiêu hóa hoàn toàn. Chất xơ giúp điều hòa quá trình tiêu hóa và hỗ trợ kiểm soát đường huyết. Các thực phẩm giàu chất xơ bao gồm rau củ, trái cây, các loại hạt, đậu và ngũ cốc nguyên hạt. 2.3 Các loại hoa quả Hoa quả là nguồn thực phẩm giàu chất xơ, nhưng đối với phụ nữ mắc tiểu đường thai kỳ, không phải loại quả nào cũng phù hợp. Phụ nữ mang thai nên ưu tiên các loại quả ít đường như thanh long và các loại quả có múi (cam, bưởi…). Đối với chuối, thai phụ có thể ăn nếu chuối còn vừa chín và hàm lượng đường thấp. Mẹ bầu nên tránh chuối đã chín quá kỹ vì lúc này lượng đường trongchuốirất cao. 2.4 Các loại cá tốt cho sức khỏe tim mạch Cá là thực phẩm giàuomega-3, rất tốt cho tim mạch, được khuyến nghị ăn ít nhất hai lần mỗi tuần. Các loại cá như cá hồi, cá thu, cá ngừ và cá mòi có hàm lượng acid béo omega-3 cao, giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch. Tuy nhiên, cách chế biến ảnh hưởng lớn đến giá trị dinh dưỡng của cá
Tuy nhiên, cách chế biến ảnh hưởng lớn đến giá trị dinh dưỡng của cá. Hạn chế ăn cá chiên hoặc các loại cá có hàm lượng thủy ngân cao để tránh ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. 2.5 Chất béo “tốt” Chất béo không bão hòa đơn và không bão hòa đa có thể giúp giảm mứccholesteroltrong máu, tốt cho sức khỏe tim mạch. Các thực phẩm giàu chất béo tốt bao gồm bơ, quả hạnh, dầu canola, dầu ô liu và dầu lạc. Tuy nhiên, không nên lạm dụng vì các chất béo này vẫn chứa nhiều calo, có thể gây tăng cân nếu sử dụng quá mức. Áp dụng các nhóm thực phẩm này một cách khoa học vào thực đơn cho bà bầu bị tiểu đường thai kỳ sẽ giúp thai phụ duy trì đường huyết ổn định và cung cấp đủ dinh dưỡng cần thiết cho sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. 3. Một số thực phẩm cần tránh trong thực đơn cho bà bầu bị tiểu đường thai kỳ Phụ nữ mắc tiểu đường thai kỳ cần tránh một số loại thực phẩm có thể ảnh hưởng xấu đến mục tiêu kiểm soát đường huyết. Tiểu đường có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch vàđột quỵdo thúc đẩy sự phát triển của các mảng bám và tình trạng xơ cứng động mạch
Tiểu đường có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch vàđột quỵdo thúc đẩy sự phát triển của các mảng bám và tình trạng xơ cứng động mạch. Dưới đây là các nhóm thực phẩm nên hạn chế trongthực đơn cho bà bầu bị tiểu đường thai kỳ: Chất béo bão hòa: Hạn chế tiêu thụ các sản phẩm sữa giàu chất béo và protein động vật như thịt bò, xúc xích, thịt xông khói… Chất béo chuyển hóa: Chất béo chuyển hóa thường có trong đồ ăn chế biến sẵn như thức ăn nhanh, đồ nướng và bơ thực vật… Cholesterol: Các thực phẩm giàu cholesterol như protein động vật, lòng đỏ trứng, gan và các loại nội tạng nên được hạn chế. Đường tự do: Việc giảm đường tự do có thể gặp nhiều khó khăn, nhưng rất quan trọng để kiểm soát đường huyết cho phụ nữ mắc tiểu đường thai kỳ. Một số cách giảm đường bao gồm thay đổi các loại đồ uống có đường, nước tăng lực và nước ép trái cây bằng nước lọc, sữa tách béo, trà hoặc cà phê đã loại bỏ cafein. Thai phụ có thể sử dụng các chất làm ngọt ít calo hoặc không có calo để giảm bớt lượng đường dư thừa. 4
Thai phụ có thể sử dụng các chất làm ngọt ít calo hoặc không có calo để giảm bớt lượng đường dư thừa. 4. Một số phương pháp giúp hỗ trợ thực hiện chế độ ăn cho bệnh nhân tiểu đường thai kỳ Hiệp hội Tiểu đường Hoa Kỳ đề xuất một phương pháp lập kế hoạch thực đơn cho bà bầu bị tiểu đường thai kỳ, thực đơn sẽ tập trung vào việc ăn nhiều rau. Phương pháp này có thể thực hiện theo các bước sau: Lấp đầy một nửa đĩa với rau không có tinh bột, chọn các loại rau ít đường như rau bina, cà rốt, cà chua. Một phần tư đĩa dành cho protein, chọn các nguồn protein nạc như cá ngừ, thịt lợn nạc, thịt gà. Phần tư đĩa còn lại chongũ cốc nguyên hạtnhư gạo nâu, rau có tinh bột. Thêm khẩu phần trái cây, sữa ít béo và đồ uống, trà hoặc cà phê không đường. Đếm lượng carbohydrate: Carbohydrate chuyển hóa thành glucose và có tác động lớn nhất đến mức đường huyết. Để kiểm soát đường huyết hiệu quả, thai phụ cần tính toán lượng carbohydrate trong mỗi bữa ăn và bữa ăn nhẹ, giúp điều chỉnh lượng insulin phù hợp. 5. Thực đơn mẫu cho người bệnh tiểu đường thai kỳ Khi xây dựng thực đơn cho bà bầu bị tiểu đường thai kỳ, chúng ta cần quan tâm đến quy mô và mức độ hoạt động thể chất của người bệnh
Vậy tiểu đường thai kỳ nên ăn gì vào bữa sáng, bữa trưa và bữa tối. Thực đơn mẫu dưới đây được thiết kế cho người cần từ 1200 đến 1600 calo mỗi ngày. Bữa sáng: 1 lát bánh mì nguyên hạt phết 2 muỗng cà phê sốt ít béo, 1/2 chén ngũ cốc lúa mì nguyên hạt, kèm một ly sữa ít béo và một phần trái cây nhỏ. Bữa trưa: Sandwich thịt bò nướng với rau diếp, cà chua, phô mai ít béo và sốt mayonnaise, ăn kèm 1/2trái táovà nước lọc. Bữa tối: Cá hồi nướng ăn kèm khoai tây, 1/2 chén cà rốt và 1/2 chén đậu xanh, uống cùng trà đá không đường. Bữa phụ: 1/2 chén bỏng ngô với 1/2 thìa cà phê bơ thực vật. Thực đơn này giúp cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cần thiết và hỗ trợ kiểm soát đường huyết ổn định cho người bệnh tiểu đường thai kỳ. Chế độ ăn cho bệnh nhântiểu đường, bao gồm cả phụ nữ mang thai, đóng vai trò quan trọng song song với việc quản lý bệnh, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Chế độ ăn kiêng dành cho người tiểu đường thường khuyến nghị sử dụng nhiều trái cây, rau xanh và thực phẩm giàu chất xơ, giúp giảm nguy cơ mắc các bệnhtim mạchvà ung thư. 6
6. Lưu ý khi sử dụng thực đơn cho mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ Phụ nữ mang thai mắc tiểu đường thai kỳ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Để giảm thiểu tác động của bệnh, thai phụ cần lưu ý những điểm sau: Hạn chế đồ ngọt: Tránh các loại thực phẩm nhiều đường như bánh ngọt, kem, kẹo, và các loại đường tinh luyện để kiểm soát mức đường huyết. Giảm tiêu thụ thực phẩm mặn và chế biến sẵn: Hạn chế mì gói, thịt nguội, đồ hộp… vì những loại thực phẩm này có thể làm tăng nguy cơ rối loạn huyết áp. Tránh đồ uống có đường, ga,caffeinevà cồn: Những thức uống này chứa nhiều đường, có thể làm tăng đường huyết và gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của mẹ và thai nhi. Ăn chia nhỏ bữa: Sắp xếp bữa ăn mỗi 2 giờ để duy trì đường huyết ổn định. Cung cấp dinh dưỡng đủ và cân đối: Ăn uống theo hàm lượng khuyến nghị để cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cho thai nhi và kiểm soát tốt nồng độ đường huyết của mẹ. Bổ sung canxi, vitamin, sắt và khoáng chất: Tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ để đảm bảo sức khỏe và sự phát triển toàn diện của thai nhi
Bổ sung canxi, vitamin, sắt và khoáng chất: Tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ để đảm bảo sức khỏe và sự phát triển toàn diện của thai nhi. Tập thể dục nhẹ nhàng: Mỗi ngày dành khoảng 20-40 phút cho các hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội,yoga cho bà bầuhoặc đạp xe trong nhà để tăng cường sức khỏe và duy trì đường huyết ổn định. Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec hiện có dịch vụ thai sản trọn gói, một giải pháp giúp mẹ bầu an tâm vì đã có sự đồng hành của đội ngũ y bác sĩ trong suốt thai kỳ. Khi lựa chọn Thai sản trọn gói, thai phụ được: Quá trình mang thai được theo dõi bởi đội ngũ bác sĩ giàu chuyên môn. Thăm khám đều đặn, phát hiện sớm các vấn đề bất thường. Thai sản trọn gói giúp thuận tiện cho quá trình sinh đẻ. Trẻ sơ sinh được chăm sóc toàn diện.