Cách sử dụng thiết bị đo SpO2
SpO2 hiện được xem như dấu hiệu sinh tồn thứ 5, thể hiện tình trạng oxy trong máu. Việc đo SpO2 bằng máy đo SpO2 kẹp ngón khá đơn giản nhưng cũng cần lưu ý cách sử dụng để tránh xảy ra sai số trong quá trình thực hiện. Biết được cách đo SpO2 đúng và theo dõi chặt chẽ chỉ số nồng độ oxy trong máu sẽ giúp xử trí kịp thời các biến cố và tăng cơ hội sống sót cho bệnh nhân. 1. Khái niệm về chỉ số SpO2 Bên cạnh mạch, nhiệt độ, huyết áp, nhịp thở thì chỉ số SpO2 hiện được xem nhưdấu hiệu sinh tồnthứ 5. SpO2 - Saturation of peripheral oxygen – là chỉ số thể hiện mức độ bão hòa của oxy trong máu ngoại biên.Đo SpO2qua da có thể được thực hiện dễ dàng bằng một loại thiết bị gọi làmáy đo SpO2 cầm tay, với đầu dò được kẹp ở ngón tay, ngón chân hoặc dái tai. Máy đo SpO2 kẹp ngónkhông xâm lấn, không gây đau, hoạt động dựa trên nguyên lý các phép đo xung. Nghĩa là, khi kẹp máyđo SpO2vào đầu ngón tay hoặc ngón chân, đầu dò cảm ứng của máy đo sẽ phát ra ánh sáng hồng ngoại đi xuyên qua mô có nhiều mao mạch nhỏ. Hồng cầu có trong các mao mạch sẽ hấp thu một phần ánh sáng hồng ngoại
Hồng cầu có trong các mao mạch sẽ hấp thu một phần ánh sáng hồng ngoại. Từ lượng ánh sáng chưa bị hấp thu còn lại,máyđo SpO2 kẹp ngónsẽ tính ra số lượng hồng cầu chứa oxy, thể hiện phần trăm độ bão hoà oxy trong máu mao mạch. Máy đo SpO2 cầm taylà thiết bị vừa nhỏ gọn, vừa đo nhịp tim kết hợp với độ bão hòa oxy trong máu qua đầu da.Đo SpO2là một cách an toàn và hiệu quả để theo dõi sức khỏe, giúp phát hiện sớm tình trạng thiếu hụt oxy trong máu ngay cả khi cơ thể vẫn đang bình thường 2. Đánh giá độ nặng dựa trên chỉ số SpO2 Ở người lớn, dựa trên chỉ số SpO2, có thể đánh giá mức độ nặng như sau: SpO2 từ 97 – 99%: Độ bão hoà oxy trong máu bình thường. SpO2 từ 94 – 96%: Độ bão hoà oxy trong máu ở mức trung bình, tùy từng trường hợp bệnh lý cụ thể mà bác sĩ có thể chỉ định cho bệnh nhân hỗ trợ thở oxy hay không. SpO2 từ 90 – 93%: Độ bão hoà oxy trong máu ở mức thấp, códấu hiệu suy hô hấp, cần phải cho bệnh nhân hỗ trợ thở oxy và cần phối hợp thêm với bác sĩ chuyên khoa hô hấp hoặc chuyên khoa hồi sức cấp cứu. SpO2 < 90%: Đây là biểu hiện của một ca cấp cứu lâm sàng. Nếu bệnh nhân đã hỗ trợ thở oxy nhưng SpO2 < 95%, cần nâng cấp độ thở oxy và theo dõi sát
SpO2 < 90%: Đây là biểu hiện của một ca cấp cứu lâm sàng. Nếu bệnh nhân đã hỗ trợ thở oxy nhưng SpO2 < 95%, cần nâng cấp độ thở oxy và theo dõi sát. Đối với trẻ sơ sinh thì chỉ số SpO2 > 94% được xem là mức an toàn. Nếu chỉ số SpO2 < 90% cần phải báo ngay cho bác sĩ để can thiệp và xử lý kịp thời. 3. Cách sử dụng máy đo SpO2 cầm tay Máy đo SpO2 cầm taygiúp phát hiện ra tình trạng giảm oxy trong máu, dùng có người có bệnh lý cấp tính và mãn tính. Đặc biệt, đối với các bệnh lý gây giảm oxy trong máu nhưhen phế quản,bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, viêm phổi,hội chứng ngưng thở khi ngủvà nhiễm virus SARS – CoV 2. Đối với những người nhiễmvirus SARS – CoV 2, chỉ số SpO2 giúp đánh giá mức độ nặng của tình trạng suy hô hấp và theo dõi đáp ứng điều trị với oxy, qua đó điều chỉnh lượng oxy cũng như phương pháp hỗ trợ oxy cho phù hợp với tình trạng của người bệnh. Việcđo SpO2bằngmáy đo SpO2 kẹp ngónkhá đơn giản nhưng cũng cần lưu ý cách sử dụng để tránh xảy ra sai số trong quá trình thực hiện. Biết đượccách đo SpO2đúng và theo dõi chặt chẽ chỉ số nồng độ oxy trong máu sẽ giúp xử trí kịp thời các biến cố và tăng cơ hội sống sót cho bệnh nhân
Hiện nay có rất nhiều loại máy để đo nồng độ oxy trong máu. Những thiết bị mới ra đời còn được tích hợp công nghệ hiện đại, hiển thị nhiều thông tin hơn nhưng nhìn chung mộtmáy đo SpO2 cầm taysẽ luôn hiển thị 2 thông số cơ bản đó là: chỉ số SpO2 - độ bão hoà oxy trong máu ngoại vi thể hiện dưới dạng phần trăm và nhịp mạch (PR) với đơn vị nhịp/ phút. Cách đoSpO2sẽ tiến hành theo các bước sau: Bước 1: Kiểm tra tổng quát tình trạng máy: pin còn hay không, khi bấm nút bật máy có phát ra ánh sáng hồng ngoại không, màn hình có sáng và hiển thị số không. Nếu máy hết pin thì phải thay pin mới hoặc sạc pin, tuỳ vào cấu tạo của từng loại máy. Bước 2: Mở kẹp máy đo ra, sau đó đặt một ngón tay vào khe kẹp sao cho đầu của ngón tay chạm đến được điểm tận cùng của máy (có thể kẹp và dai tai hoặc ngón chân). Bước 3: Khởi động máy bằng cách bấm nút nguồn. Khi máy đo cần ngồi im, hạn chế cử động bàn tay. Sau vài giây, trên màn hình của sẽ hiển thị kết quả đo. Bước 4: Sau khi đo xong chỉ cần rút ngón tay ra khỏi máy và máy sẽ tự động tắt sau một thời gian ngắn (khoảng vài giây đến 1 phút) hoặc có thể lưu chỉ số đã đo vào máy để theo dõi, tùy theo chỉ định của bác sĩ. 4
4. Hướng dẫn đọc thông số trên máy đo SpO2 cầm tay 4.1 Chỉ số nhịp mạch Hiển thị dưới dạng số tại chỗ ghi chữ PR (pulse rate) hoặc vị trí có hình trái tim. Đơn vị đo: nhịp/ phút. Phạm vi đo: từ 0 - 254 nhịp/ phút. Giá trị bình thường: từ 60 – 90 nhịp/ phút (đối với bệnh nhân là người lớn, khi nghỉ ngơi). 4.2 Chỉ số SpO2 Hiển thị dưới dạng số phần trăm tại chỗ ghi chữ SpO2. Đơn vị đo: phần trăm (%). Phạm vi đo: từ 0 – 100%. Giá trị bình thường: 98% - 100%. Sai số của thường dao động trong khoảng ± 2%. 5. Dấu hiệu thường gặp khi chỉ số SpO2 giảm Nếu chỉ số SpO2 giảm, bệnh nhân có thể có các triệu chứng như sau: Ho Vã mồ hôi Khó thở, thở nhanh, thở co kéo cơ hô hấp phụ hoặc thở khò khè Da thay đổi màu sắc Nhịp tim có thể chậm hoặc nhanh hơn bình thường Suy giảm trí nhớ, lú lẫn Vật vã, kích thích, bứt rứt 6. Yếu tố làm ảnh hưởng tới độ chính xác của máy đo SpO2 Không phảimáy đo SpO2 cầm taylúc nào cũng phản ánh chính xác tình trạng bão hoà oxy trong máu ngoại biên
Đo chỉ số SpO2 còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: Bệnh nhân cử động nhiều, liên tục Bệnh nhân bịhạ thân nhiệt, huyết áp thấp Đo ở nơi có ánh sáng chiếu trực tiếp Bệnh nhân bôi mỹ phẩm, sơn móng tay, dùng móng giả hoặc móng tay quá dài ( bộ phận cảm biến trong khe kẹp không che kín được đầu ngón tay) Bệnh nhân có bệnh lý gây bất thường về nồng độ hemoglobin trong máu (thiếu máu, bệnh lý huyết học) Sử dụng thuốc gây co thắt mạch máu nghiêm trọng Bệnh nhân bị sốc (sốc giảm thể tích,...) gây ra tình trạng giảm tưới máu mô Ngộ độc Carbon Monoxide (CO) hoặc ngộ độc các chất methemoglobin Trên đây là những thông tin quan trọng về cách sử dụng thiết bị đo SpO2, việc tham khảo kỹ sẽ giúp quá trình sử dụng đúng và đạt được kết quả tốt hơn.