Quy trình chụp cắt lớp vi tính tai xương đá có tiêm thuốc đối quang theo mặt phẳng axial và coronal
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Vũ Thị Hậu - Bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh -Khoa Chẩn đoán hình ảnh và Y học hạt nhân - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City. Chụp cắt lớp vi tính tai xương đá có tiêm thuốc cản quang là kỹ thuật tiên tiến giúp cho bác sĩ thấy được một cách chi tiết tổn thương vùng tai xương đá. Từ đó đưa ra chẩn đoán và phương pháp điều trị chính xác. 1. Chụp cắt lớp vi tính tai xương đá có tiêm thuốc đối quang là gì? Chụp cắt lớp vi tínhtai xương đá có tiêm thuốc đối quang là kỹ thuật đưa một lượng chất có tác dụng tăng hấp thutia X(gọi là chất cản quang)vào cơ thể sau đó tiến hành chụp phim, nhằm thấy rõ tổn thương và đặc biệt đánh giá được các tổn thương liên quan tới mạch máu của vùng xương đá. Khi chụp phim có hai hướng chụp là hướng cắt theo mặt phẳng axial (hướng cắt ngang) và coronal (hướng cắt đứng ngang), chụp theo hai hướng giúp quan sát tổn thương rõ ràng và hạn chế bỏ sót tổn thương. Đối với máy chụp CLVT đa dãy hiện đại tại Vinmec, phim chụp lát cắt mỏng và tái tạo hình ảnh đa chiều giúp cho chẩn đoán chính xác hơn các bệnh lý vùng tai – xương đá. 2
2. Chỉ định và chống chỉ định chụp cắt lớp vi tính tai xương đá Chỉ định: Dị tật bẩm sinh. Chấn thương vùng tai. Viêm, nhiễm trùng như tình trạngviêm tai xương chũm... Xuất hiện các dấu hiệu như ù tai,nghe kém, chóng mặt. Nhất là sau chấn thương vùng tai một thời gian. Tổn thương dạng u. Chỉ định chụp theo yêu cầu chuyên môn của bác sĩ điều trị. Chống chỉ định: Chống chỉ định tương đối: Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ. Phụ nữ mang thai phải dùng áo chì để che vùng bụng nếu chụp. Bệnh nhân mắc bệnhsuy thận, suy gan, suy tim nặng,đái tháo đường,hen phế quản,cường giáp, có tiền sử dị ứng vớithuốc cản quang... 3. Quy trình chụp cắt lớp vi tính tai xương đá 3.1 Chuẩn bị Người thực hiện: Để chụp phim cắt lớp vi tính cần bác sĩ và kỹ thuật viên chuyên khoa chẩn đoán hình ảnh. Phương tiện dùng để chụp chụp cắt lớp vi tính gồm có: Máy chụp cắt lớp vi tính, máy bơm tiêm điện. Phim chụp, máy in phim và hệ thống lưu trữ hình ảnh. Thuốc đối quang iod tan trong nước. Vật tư y tế bao gồm: Bơm kim tiêm(10ml, 20ml, 50ml), kim tiêm luồn (18-20G), bơm tiêm cho máy bơm tiêm điện, dung dịch sát khuẩn, nước muối sinh lý, găng tay, khẩu trang, bộ khay, bông gạc, khay quả đậu, kẹp phẫu thuật
Hộp chống sốc, thuốc và những dụng cụ xử trí tai biến trong trường hợp có bất thường khi người bệnh tiêm thuốc đối quang. Người bệnh: Người bệnh được giải thích rõ ràng về cách chụp cắt lớp vi tính, những lưu ý khi chụp và những tai biến có thể xảy ra để phối hợp với người chụp. Tháo bỏ các vật dụng có thể gây ra nhiễu hình ảnh như khuyên tai, vòng, cặp tóc...nếu có. Cần nhịn ăn, uống trước khi chụp 4 giờ. Có thể uống nước nhưng không quá 50ml. Người bệnh kích thích, không nằm yên, lo lắng và sợ hãi hoặc trường hợp trẻ nhỏ không phối hợp: Cần chothuốc an thầntheo chỉ định trước khi chụp. 3.2 Các bước tiến hành Chụp cắt lớp vi tính tai xương đá theo hai hướng cắt ngang (axial) và hướng đứng ngang (coronal). Đối với những cơ sở có máy cắt lớp vi tính đa dãy (từ 16 dãy trở lên) có thể chỉ cần thực hiện hướng cắt cắt ngang (axial), sau đó tái tạo theo hướng đứng ngang và các hướng khác mà vẫn đảm bảo được chất lượng hình ảnh tốt giống như chất lượng hình ảnh cắt ngang. Tiến hành chụp trước khi tiêm thuốc cản quang 3.2.1 Hướng cắt ngang (axial) Tư thế bệnh nhân: Người bệnh nằm ngửa, chú ý cần phải nằm bất động vài phút khi chụp
Thực hiện chụp định vị, chụp theo mặt phẳng song song với khẩu cái cứng. Chụp theo hướng ngang từ vị trí mỏm trâm chũm cho tới bờ trên của xương thái dương. Độ dày của mỗi lát cắt 01mm. Bước nhảy bằng với độ dày lớp cắt, cắt xoắn ốc. 3.2.2 Hướng đứng ngang (coronal) Tư thế bệnh nhân: Người bệnh nằm ngửa, đầu ngửa tối đa hoặc có thể nằm theo tư thế nằm sấp đầu ngửa tối đa. Thực hiện chụp định vị, theo mặt phẳng cắt vuông góc với mặt phẳng hướng chụp cắt ngang. Chụp theo hướng đứng dọc từ vị trí bờ trước cho tới bờ sau của xương đá. Độ dày của mỗi lớp cắt 01mm. Bước nhảy bằng với độ dày lớp cắt, nên cắt xoắn ốc. Tiến hành tiêm thuốc cản quang iod bằng máy hoặc bằng tau sau đó chụp lại phim theo hướng cắt ngang, với chương trình và cách chụp tương tự như chụp chưa tiêm thuốc. Sau khi chụp: Xác định hình ảnh đạt chuẩn, không bị nhiễu ảnh và in kết quả theo cả hai hướng cắt ngang và đứng ngang, trước và sau khi tiêm thuốc cản quang, theo cả cửa sổ xương và cửa sổ phần mềm. 3.3 Nhận định kết quả Bác sĩ đọc kết quả, mô tả những tổn thương: Mô tả vị trí, cấu trúc, kích thước, sự lan rộng của tổn thương... Đối chiếu hình ảnh cắt lớp vi tính và các dấu hiệu lâm sàng
Đối chiếu hình ảnh cắt lớp vi tính và các dấu hiệu lâm sàng. Đưa ra chẩn đoán hoặc các định hướng chẩn đoán từ hình ảnh chụp. Nếu kết quả chưa rõ ràng để chẩn đoán xác định, thì có thể đề nghị các thăm khám khác phối hợp. Bác sĩ có thể tư vấn thêm về chuyên môn cho người bệnh khi có yêu cầu. 4. Tai biến và cách xử lý tai biến khi chụp Những tai biến có thể xảy ra do thuốc cản quang: Tình trạng phản vệ: Nhẹ thì xuất hiện các triệu chứng như buồn nôn, nôn, đau đầu, ngứa, da nổi mẩn hoặc mày đay nhẹ. Mức độ nặng thấy các triệu chứng như mày đay xuất hiện nhanh và nặng hơn, phù mạch gây khó thở, nôn, đau quặn bụng, huyết áp chưa thay đổi hoặc tăng, không có biểu hiện rối loạn ý thức. Mức độ nguy kịch bệnh nhân khó thở, tím tái, hạ huyết áp,rối loạn ý thức...Với từng tình trạng phản vệ, cần xử trí tùy theo mức độ phản vệ. Suy thậndo thuốc cản quang Cơn bão giáp trạng: Biểu hiện tăng nhiệt độ, nhịp tim nhanh, rối loạn cảm xúc, nếu không được phát hiện các dấu hiệu sẽ nặng hơn xuất hiện phù phổi, suy tim, hôn mê...nếu không điều trị có thể nguy hiểm đến tính mạng
Có nguy cơ ảnh hưởng tới sự phát triển thai nhi nên phụ nữ có thai cần cân nhắc kỹ trước khi chụp và khi chụp thường có áo bằng chì để bảo vệ. Chụp phim cắt lớp vi tính tai xương đá có tiêm thuốc cản quang giúp thấy rõ các tổn thương, từ đó đưa ra nhận định đúng về bệnh. Tuy nhiên do sử dụng thuốc cản quang nên có thể gây ra một số tai biến không mong muốn, để giảm thiểu tai biến bệnh nhân nên khai báo tiền sử đầy đủ và thực hiện tại các cơ sở y tế uy tín.