Hoại tử xương hàm do Bisphosphonate: Những điều cần biết
Tỷ lệ hoại tử xương hàm tuy thấp nhưng do do số người dùng Bisphosphonate hiện nay đang tăng nhanh và tính chất nghiêm trọng của biến chứng này, người bệnh đang sử dụng thuốc Bisphosphonate cần lưu ý một số điều. 1.Tác dụng của Bisphosphonate Thuốc Bisphosphonateđược nghiên cứu từ thế kỷ 19 và đến năm 1960 được nghiên cứu thử nghiệm vào điều trị rối loạn chuyển hóa xương. Năm 1995 Bisphosphonate với tác dụng giảm tiêu xương do ức chế quá trình hủy cốt bào, đã chính thức được FDA phê duyệt sử dụng trong điều trịchứng loãng xươngvà các bệnh lý về xương như:đa u tủy,ung thư di căn vào xương.... 2.Hoại tử xương hàm là gì? Tình trạnghoại tử xương hàm do Bisphosphonate(BRONJ -Bisphosphonate Related Osteonecrosis of the Jaws) được chẩn đoán xác định khi có những yếu tố: Vùng xương hàm mặt bị lộ ít nhất trong 8 tuần Bệnh nhân đang hoặc đã sử dụngthuốc Bisphosphonate,thuốc chống tiêu xương, chống tạo mạch. Bệnh nhân không có tiền sử điều trị xạ trị. Thường xảy ra cao ở phụ nữ sauthời kỳ mãn kinhvà mọi bệnh nhân trên 65 tuổi. Thường gặp ở hàm dưới hơn hàm trên, ở những vùng xương có niêm mạc mỏng phủ lên trên như vùng torus hàm dưới, đường chéo trong xương hàm dưới, torus hàm trên, lồi xương
3.Cơ chế gây hoại tử xương hàm Xương hàmlà khu vực dễ bị tác động nhất do xương ổ răng của xương hàm tái mô hình nhanh gấp 10 lần so với các xương dài. Trong khí đóthuốc Bisphosphonatelại có cơ chế giảm tiêu xương nhờ giảm hoạt động hủy cốt bào, giảm yếu tố tăng trưởng nội mô thành mạch (VEGF) dẫn đến giảm sự tạo mạch trong xương. Đây là các yếu tố dẫn đếnhoại tử xương hàmdo làm chậm lại quá trình chu chuyển xương vốn rất nhanh ở xương ổ răng. Tuy nhiên không phải tất cảthuốc Bisphosphonateđều liên quan đếnhoại tử xương hàm.Cơ chế tác động của Bisphosphonate trên hủy cốt bào còn tùy theo phân tử này có hay không có chứa nhóm amin. Cácthuốc Bisphosphonatethuộc thế hệ thứ nhất không chứa nitrogen nhưEtidronate, ClodronatevàTiludronateđều không có liên quan gì đến việc gâyhoại tử xương hàm. Cácthuốc Bisphosphonatechứa nitrogen, nhất là được sử dụng qua đường truyền dịch hoặc tiêm (hàm lượng cao gấp 3,7 lần so với đường uống) nhưPamidronatehoặcZoledronateđược đánh giá là có liên quan đếnhoại tử xương hàm
4.Phân đoạn hoại tử xương hàm do Bisphosphonate Theo Hội phẫu thuật Miệng và Hàm mặt Hoa Kỳ (AAOMS),hoại tử xương hàm do Bisphosphonate(BRONJ) được phân ra làm các giai đoạn: Có nguy cơ: Không thấy có xương hoại tử ở bệnh nhân dùngthuốc Bisphosphonatedạng uống hay tiêm tĩnh mạch. Giai đoạn 0: Không thấy xương hoại tử lộ diện nhưng bệnh nhân có các dấu hiệu lâm sàng không đặc hiệu trên phim tia X gợi báo bệnh trong tương lai. Giai đoạn 1: Xương hoại tử bị lộ hoặc lỗ dò thông đến xương, bệnh nhân không có triệu chứng và không có chứng cứ nhiễm trùng. Giai đoạn 2: Xương hoại tử bị lộ hoặc thấy lỗ dò thông đến xương, kết hợp với nhiễm trùng tại chỗ, biểu hiện bằng một vùng đỏ có hay không có mủ nơi xương bị lộ. Giai đoạn 3: Xương hoại tử bị lộ hoặc lỗ dò thông đến xương khiến bệnh nhân bị đau, nhiễm trùng và có ≥ 1 trong những dấu hiệu sau: Xương bị lộ và hoại tử lan ra khỏi xương ổ dẫn đến gãy xương bệnh lý. Có lỗ rò ngoài miệng, thông giữa miệng và xoang hàm hay giữa miệng và mũi Tiêu xương lan đến bờ dưới xương hàm dưới hay sàn xoang hàm
Có lỗ rò ngoài miệng, thông giữa miệng và xoang hàm hay giữa miệng và mũi Tiêu xương lan đến bờ dưới xương hàm dưới hay sàn xoang hàm. 5.Cách điều trị hoại tử xương hàm do Bisphosphonate Có nguy cơ: Không cần điều trị nhưng cần lưu ý bệnh nhân về nguy cơhoại tử xương hàm do Bisphosphonate, hướng dẫn bệnh nhân cách chăm sóc răng miệng và những triệu chứng ban đầu cần theo dõi để đến khám ngay. Giai đoạn 0: Xử trí toàn thân bao gồm kiểm soát tình trạng đau và dùng kháng sinh nếu cần. Giai đoạn 1 Súc miệng bằng dung dịch kháng khuẩn. Theo dõi lâm sàng mỗi 3 tháng/lần. Hướng dẫn bệnh nhân và xem xét có nên tiếp tục điều trị bằng Bisphosphonate hay không. Giai đoạn 2 Điều trị các triệu chứng bằng kháng sinh uống. Súc miệng bằng dung dịch kháng khuẩn. Kiểm soát cơn đau. Làm sạch vùng vết thương để giảm kích thích mô mềm và kiểm soát tình trạng nhiễm khuẩn. Giai đoạn 3 Súc miệng bằng dung dịch kháng khuẩn Điều trị kháng sinh và kiểm soát tình trạng đau. Làm sạch vết thương bằng phẫu thuật hoặc cắt bỏ xương để giảm nhẹ cơn đau và tình trạng nhiễm khuẩn lâu dài
Làm sạch vết thương bằng phẫu thuật hoặc cắt bỏ xương để giảm nhẹ cơn đau và tình trạng nhiễm khuẩn lâu dài. 6.Cách phòng ngừa Để phòng ngừa nguy cơhoại tử xương hàm do Bisphosphonate,khi thăm khám bác sĩ và bệnh nhân cần làm rõ các vấn đề sau: - Tình trạngloãng xươngvà tình hình dùng thuốc chốngtiêu xương(nếu có) của người bệnh. - Nếu bệnh nhân có dùngthuốc Bisphosphonatethì nên: Trao đổi với bệnh nhân về nguy cơhoại tử xương hàm, giải thích cho bệnh nhân hiểu cách dự phònghoại tử xương hàmtốt nhất là tự chăm sóc răng miệng bằng biện pháp vệ sinh răng miệng có tăng cường súc miệng bằng dung dịch kháng khuẩn. Khám toàn diện răng miệng để phát hiện những yếu tố nguy cơ tại chỗ. Lưu ý tầm soáthoại tử xương hàmđặc biệt ở giai đoạn sớm, nếu phát hiện bệnh thì điều trị theo phác đồ đã trình bày. Tái khám theo dõi mỗi 3- 6 tháng/lần.