Axit béo là gì? Các loại axit béo no, chưa no thường gặp
Kiểm soát chế độ dinh dưỡng đặc biệt là các chất béo đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo năng lượng cho các hoạt động hằng ngày, giữ gìn vóc dáng cân đối và đặc biệt là duy trì cơ thể khỏe mạnh. Tuy nhiên không phải ai cũng biết axit béo là gì? Axit béo có mấy loại? Và axit béo thường gặp. 1. Axit béo là gì? Axit béo là chất nào? Là thắc mắc của rất nhiều người đang gặp vấn đề về việc sử dụng các loại chất béo.Axit béolà một trong những phân tử của những chuỗi dàiaxit béocarboxylic có trong chất béo, dầu ăn và trong màng tế bào với vai trò là 1 thành phần của các phospholipid và glycolipid. (Axit cacboxylic là một axit hữu cơ có chứa nhóm chức -COOH). Axit béocó nguồn gốc từ những chất béo từ động thực vật và các loại dầu ăn.Axit béogiữ vai trò bên ngoài cơ thể; chúng được sử dụng như chất bôi trơn, trong kỹ thuật chế biến thực phẩm và trong sản xuất xà phòng, chất tẩy rửa và mỹ phẩm. Các loại chất béo liên quan mật thiết đến sức khoẻ con người thường được đề cập đến là các loạiaxit béo(axit béo no, không no có nhiều nối đôi, cácaxit béodạng trans), vàcholesterol. Khuyến nghị đầu tiên và quan trọng nhất vẫn là cácaxit béo nokhông được vượt quá 10% năng lượng khẩu phần
Khuyến nghị đầu tiên và quan trọng nhất vẫn là cácaxit béo nokhông được vượt quá 10% năng lượng khẩu phần. Để làm được điều này, có thể tăng cường sử dụng các loại dầu thực vật và hạn chế tiêu thụ các loại mỡ động vật. Cácaxit béochưa no(như axit linoleic, linolenic, decosahexaenoic và cácaxit béo chưa nokhác) phải đảm bảo cung cấp 11-15% năng lượng. Để đạt được điều này, cần tăng cường tiêu thụ các loại dầu thực vật và cá mỡ. 2. Phân loại axit béo a.Axit béo no Chủ yếu nằm trong thành phần mỡ động vật, các axit béo có trọng lượng phân tử cao (stearic, arachic, palmitic..) ở thể rắn. Các axit béo có trọng lượng phân tử thấp (butyric, caprinic..) ở thể lỏng, trọng lượng phân tử càng cao thì nhiệt độ tan chảy càng cao. Giá trị sinh học của cácaxit béo nokém hơn cácaxit béo chưa nodo chúng có tác dụng không tốt đối với chuyển hoá mỡ, chức phận và tình trạng gan và cả vai trò của chúng trong phát triển bệnhxơ vữa động mạch. Axit béo nocó mối liên quan dương tính với nồng độ cholesterol máu cũng như tỷ lệ mắcbệnh vành tim.Nhiều nghiên cứu lâm sàng cũng chỉ ra rằng thành phần chất béo và số lượng cholesterol của khẩu phần ăn có tác dụng tới sự thay đổi cholesterol máu
Những bằng chứng dịch tễ học cho thấy chế độ ăn nhiều chất béo,axit béo novà cholesterol thì có liên quan với tổng yếu tố đông máu số VII và fibrinogen, những yếu tố đóng vai trò quan trọng trong hình thànhcục máu đông, và được xem là yếu tố nguy cơ của vữa xơ động mạch. b.Axit béo chưa no Cácaxit béo chưa nohiện diện rộng rãi trong chất béo ăn, đặc biệt là các loại dầu thực vật đây là loại axit béo thường gặp. Các axit béo chưa no một, hai hoặc ba nối đôi hay gặp nhiều trong thành phần thức ăn. Những chất béo có hoạt tính sinh học cao là các chất béo chứa cácaxit béocó từ hai nối đôi trở lên trong thành phần của nó. Mỡ cá và động vật sống ở biển thường có nhiềuaxit béonhiều nối đôi. Cácaxit béo chưa norất nhạy với phản ứng oxi hoá và phản ứng liên kết nên thường không bền vững. Đồng thời thông qua các phản ứng này, các axit béo chưa no chuyển thành các axit béo no và trở nên rắn. Axit béo chưa no, một nối đôi: Axit béo chưa nomột nối đôi có thể sử dụng linh hoạt trong khi xây dựng chế độ ăn vì chúng có thể dùng thay thếaxit béo no, glucid hoặc cung cấp năng lượng thay cho cả hai
Hiện tại axit béo chưa no có một nối đôi được quan tâm nhiều vì khi chế độ ăn có nhiều axit béo chưa no có một nối đôi (có nghĩa là thấp axit béo no và cholesterol) sẽ dẫn đến giảm cholesterol toàn phần,LDL-cholesterol,triglycerid và hạn chế tới mức thấp nhất sự giảmHDL- cholesterol. Axit béo chưa nocó nhiều nối đôi: Axit béo Omega 3:Axit béoomega 3 (n=3) thường ở dạng như Eicosapentaenoic (EPA) và Docosahexaenoic (DHA) trong các thức ăn có nguồn gốc động vật (các loại cá, dầu cá). Cácaxit béo omega 3nguồn gốc thực vật (axit alpha linolenic -ALA) cũng có tác dụng tốt đối với bệnh tim mạch. Axit béo Omega 6: Cũng là cácaxit béo chưa no, gồm: Linoleic axit (LA, Gamma linolenic axit (GLA, Dihomo-gamma linolenic axit (DGLA), Arachidonic axit (AA). Đây là chất béo cần thiết cho hoạt động của cơ thể, nhưng cơ thể không thể tự tổng hợp được mà cần bổ sung cho cơ thể từ nguồn thức ăn cung cấp. Axit béothể Trans (transfat): Cácaxit béothể trans (transfat) là thể đồng phân xuất hiện khi hydrogen hóa cácaxit béochưa no, có từ hai nguồn chủ yếu: hình thành tự nhiên tạo ra trong ruột của một số động vật ăn cỏ, hình thành trong quá trình chế biến thực phẩm
Trên đây là những thông tin về các loạiaxit béo. Qua đó giúp bạn đọc có được cái nhìn tổng quan để phân loại được các loại axit này nhằm mục đích đưa ra chế độ ăn uống hợp lý giúp dung nạp tốt cácaxit béocần thiết cho cơ thể.