Xét nghiệm chức năng gan: Đánh giá mức men gan và các yếu tố khác
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Vũ Huy Bình - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Hải Phòng. Xét nghiệm đánh giá chức năng gan là tên gọi chung của một số xét nghiệm cụ thể được thực hiện nhằm đánh giá hoạt động chức năng của gan. Xét nghiệm đánh giá chức năng gan là yếu tố không thể thiếu trong quá trình chẩn đoán và theo dõi điều trị các bệnh lý của gan. 1. Các xét nghiệm đánh giá chức năng gan thường gặp và ý nghĩa của chúng Hiện có khá nhiều xét nghiệm khác nhau đểđánh giá chức năng gan, và cùng một xét nghiệm có thể mang các tên gọi khác nhau. Cácxét nghiệm đánh giá chức năng ganthường gặp bao gồm: Xét nghiệm nồng độ alanine transaminase -ALT(tên khác là serum glutamic pyruvic transaminase - SGPT): Alanine transaminase là một loại enzyme tham gia vào quá trình bẻ gãy các chuỗi protein, và alanine transaminase được tìm thấy chủ yếu ở gan. Nồng độ cao alanine transaminase trong máu gợi ý rằng có sự tổn thương gan xảy ra
Nồng độ cao alanine transaminase trong máu gợi ý rằng có sự tổn thương gan xảy ra. Xét nghiệm nồng độ aspartate transaminase -AST(tên khác là serum glutamic oxaloacetic transaminase - SGOT): Aspartate transaminase là một loại enzyme khác được tìm thấy ở gan, và nếu nồng độ aspartate transaminase trong máu cao cũng là dấu hiệu của bệnh lí hoặc gợi ý thương tổn tại gan. Xét nghiệm nồng độ alkaline phosphatase -ALP(xét nghiệm nồng độ phosphatase kiềm): Alkaline phosphatase là một loại enzyme hiện diện tại gan, ống mật và xương, do đó nồng độ alkaline phosphatase sẽ tăng khi tổn thương gan hoặc có bệnh lý về gan, khi tắc mật hoặc khi có bệnh lý về xương. Xét nghiệm nồng độ albuminvà protein toàn phần: Gan sản xuất ra hai loại protein chính là albumin và globulin (albumin chỉ được sản xuất từ gan, globulin còn được sản xuất từ cơ quan khác ngoài gan). Nồng độ của những protein vừa nêu trong máu thấp đồng nghĩa gan đã gặp vấn đề. Xét nghiệm nồng độ bilirubin: Bilirubin là thành phần được giải phóng ra khi các tế bào hồng cầu bị phá hủy, và bình thường quá trình xử lý bilirubin sẽ được gan thực hiện
Nếu gan bị tổn thương, quá trình xử lý bilirubin không đảm bảo và gây ra hiện tượng hoàng đản (vàng da). Xét nghiệm nồng độ gamma glutamyl transferase -GGT: Nồng độ gamma glutamyl transferase cao trong máu có thể là biểu hiện của tổn thương gan hoặc ống mật. Xét nghiệm nồng độ lactate dehydrogenase- LD: Nồng độ lactate dehydrogenase (là một loại enzyme) tăng cao khi có tổn thương gan xảy ra, nhưng các tình trạng bệnh lí khác cũng có thể gây tăng nồng độ enzyme này. Xét nghiệm thời gian prothrombin - PT: Đây là một xét nghiệm nhằm xác định thời gian đông máu. Nếu thời gian prothrombin kéo dài thì đây là một dấu hiệu của tổn thương gan, bởi gan là cơ quan sản xuất các yếu tố đông máu. Việc sử dụng các thuốc chống đông, chẳng hạn như warfarin (Coumadin) có thể làm tăng thời gian prothrombin. 2. Khi nào cần thực hiện các xét nghiệm chức năng gan? Cácxét nghiệm đánh giá chức năng gancần được thực hiện để kiểm tra tình trạng của gan, phát hiện bệnh lý cũng như để xác định mức độ bệnh, theo dõi kết quả điều trị. Các dấu hiệu và triệu chứng gợi ý bệnh lý về gan thường gặp bao gồm: Nước tiểu sẫm màu. Phân nhạt màu. Cảm giác chán ăn. Bụng chướng. Thay đổi tính tình
Phân nhạt màu. Cảm giác chán ăn. Bụng chướng. Thay đổi tính tình. Cảm giác ốm yếu, mệt mỏi. Hoàng đản (vàng da, vàng củng mạc mắt). Tuy nhiên thông thường các bệnh lý về gan ít khi biểu hiện các triệu chứng. Ngoài ra, cácxét nghiệm đánh giá chức năng gancũng được thực hiện đối với những người có nguy cơ cao mắc bệnh lý về gan, chẳng hạn như: Người uống nhiều rượu, người lạm dụng rượu. Có tiền sử gia đình mắc bệnh lý về gan. Thừa cân béo phì,đặc biệt là khi có tình trạng đái tháo đường hoặctăng huyết ápđi kèm. Đang điều trị bằng các thuốc có thể ảnh hưởng tới gan. 3. Trước khi thực hiện xét nghiệm đánh giá chức năng gan cần chuẩn bị như thế nào? Trước khi thực hiệnxét nghiệm đánh giá chức năng gan, người được xét nghiệm cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ các loại dược phẩm bản thân đang sử dụng, bao gồm cả các sản phẩm không cần bác sĩ kê đơn. 4. Xét nghiệm đánh giá chức năng gan được thực hiện như thế nào? Tất cả cácxét nghiệm đánh giá chức năng ganđược nêu ở trên đều làxét nghiệm máu, và chúng có thể được thực hiện một lần hoặc nhiều lần, tùy thuộc vào chỉ định của bác sĩ dựa trên tình huống lâm sàng cụ thể. 5
5. Kết quả xét nghiệm đánh giá chức năng gan mang ý nghĩa như thế nào? Kết quả xét nghiệm sẽ là bình thường nếu các giá trị của kết quả đều nằm trong giới hạn bình thường. Nếu kết quả xét nghiệm là bất thường, tùy theo khám lâm sàng và tình huống cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định thêm một hoặc một số xét nghiệm, kĩ thuật cận lâm sàng để làm rõ những bất thường đang diễn ra. Bác sĩ sẽ giải thích cặn kẽ để người bệnh hiểu về tình trạng của bản thân. Các xét nghiệm đánh giá chức năng gan có vai trò quan trọng, giúp các bác sĩ có thể đánh giá sức khỏe của gan cho người bệnh, từ đó đưa ra kết quả điều trị tốt nhất. Hiện nay, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Hải Phòng đang triển khaigói sàng lọc gan mậtbao gồm đầy đủ tất cả các xét nghiệm đánh giá chức năng gan, mang đến sự yên tâm và kết quả chính xác cho quý khách hàng. Khi có những dấu hiệu rối loạn gan hoặc có tiền sử bệnh lý gan mật hoặc ngay cả khi không hề có triệu chứng nào thì việc chủ động xét nghiệm chức năng gan là việc làm cần thiết để bảo vệ sức khỏe của mình.
Bài viết tham khảo nguồn: webmd.com, mayoclinic.org