Niêm mạc dạ dày lạc chỗ ở thực quản và các bệnh lý liên quan
Bài viết bởi Bác sĩ Mai Viễn Phương - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Các cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ phần lớn được coi là không có triệu chứng hoặc tương đối không quan trọng. Gần đây, ngày càng nhiều các triệu chứng được ghi nhận có liên quan đến những tổn thương thực quản này, khiến chúng trở thành một chủ đề gây tranh cãi. 1. Thực quản là gì? Thực quản nằm ở đâu? Thực quảnlà đoạn đầu của ống tiêu hóa dẫn thức ăn từ hầu đến dạ dày, dài khoảng 25cm, tương đối di động, dính với các tạng xung quanh bằng các cấu trúc lỏng lẻo, có hình dẹt vì các thành áp sát vào nhau và có hình ống khi nuốt thức ăn. Phía trên thực quản nối với hầu ngang mức đốt sống cổ 6, phía dưới thông dạ dày ở tâm vị, ngang mức đốt sống ngực 10. Thực quản nằm ở phía sau khí quản, đi xuống vùng trung thất sau, nằm ở phía sau tim và trước động mạch chủ ngực, xuyên qua cơ hoành vào ổ bụng, nối với dạ dày. 2. Cấu tạo của thực quản Về phương diện giải phẫu học, thực quản dài khoảng 25 cm và tại chỗ hẹp nhất có đường kính là khoảng 1,5 cm được chia làm 3 đoạn: đoạn cổ; đoạn ngực và đoạn bụng
Lòng thực quản cũng có ba chỗ hẹp: chỗ nối tiếp với hầu ngang mức sụn nhẫn; ngang mức cung động mạch chủ và phế quản gốc trái; lỗ tâm vị. Đoạn cổ: dài khoảng 3cm, thức ăn sẽ chạy trên khí quản và sau đó đến 1/3 của đoạn cổ thì thức ăn chếch sang phía bên trái và xuống dưới để chạy song song với khí quản rồi tiếp tục chui qua cửa vào sau ngực để vào đoạn ngực. Đoạn ngực: dài khoảng 20cm, thức ăn chạy vào đoạn ngực sẽ tiếp tục xuyên qua cơ hoành để vào đoạn bụng. Đoạn bụng: dài khoảng 2cm, thức ăn đã tới được đoạn bụng thì qua lỗ tâm vị xuống dạ dày. 3. Niêm mạc dạ dày lạc chỗ ở thực quản là gì? Cáccấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ(cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ ) là một vùng niêm mạc được bao bọc xung quanh có màu hồng cá hồi, kích thước thay đổi và hình bầu dục, tròn hoặc thậm chí có hình dạng bản đồ. Nó thường được quan sát thấy trong quá trình đánh giá nội soi của thực quản cổ. Cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ có thể có bề mặt nhẵn hoặc bề mặt hơi nhô lên hoặc lõm xuống với các đường bờ đều hoặc không đều. Hiếm khi, cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ có thể xuất hiện như một tổn thương lồi hoặc đa polyp
Hiếm khi, cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ có thể xuất hiện như một tổn thương lồi hoặc đa polyp. Các tổn thương nhỏ có thể được bao phủ bởi biểu mô vảy và hiện diện mà không có những thay đổi rõ ràng ở niêm mạc thực quản bên trên. 4. Tình hình chẩn đoán bệnh lý này hiện nay Cáccấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗphần lớn được coi là không có triệu chứng hoặc tương đối không quan trọng. Gần đây, ngày càng nhiều các triệu chứng được ghi nhận có liên quan đến những tổn thương thực quản này, khiến chúng trở thành một chủ đề gây tranh cãi. Hiện nay, không có hướng dẫn tiêu chuẩn nào để quản lý các triệu chứng cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ của thực quản. Cụ thể, chẩn đoán tình trạng bệnh thông qua việc sử dụng thời gian rút ống soi dài hơn kết hợp với việc sử dụng thường quy nội soi quang học trong thực quản có thể hữu ích để khám phá thêm tầm quan trọng của các cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ. 5. Cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ và các sang thương không phải u tân sinh kèm theo Mối liên quan của cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ với thực quản Barrett và các tổn thương dạ dày như tổn thương viêm dạ dày liên kết doHelicobacter pylori(H. Pylori) đã được tranh luận qua nhiều nghiên cứu
Pylori) đã được tranh luận qua nhiều nghiên cứu. 5.1 Niêm mạc dạ dày lạc chỗ và thực quản Barrett Các kết quả mâu thuẫn về mối liên hệ giữa cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ vàthực quản Barrettchỉ ra rằng tương tác của chúng phần lớn là suy đoán. Tuy nhiên, mối liên hệ di truyền bệnh học giữa thực quản Barrett và cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ có thể được tranh luận do sự giống nhau về mô miễn dịch của chúng, bao gồm sự biểu hiện của cùng một protein lõi mucin và các mẫu cytokeratin của chúng . Ngược lại, Feurlevà cộng sựđánh giá của các mô hình nhuộm hóa mô miễn dịch nội tiết thần kinh của cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ và thực quản Barrett cho thấy chúng là các phần riêng biệt của một phổ phân biệt trước, với cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ đại diện cho giai đoạn phôi của niêm mạc dạ dày, trong khi các tế bào từ thực quản Barrett đại diện cho các tế bào nguyên thủy và đa năng hơn. 5.2H. pylorivà niêm mạc dạ dày lạc chỗ Cũng có nhiều tranh cãi xung quanh mối liên quan được suy đoán củaH. pylorivới cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ và viêm thực quản trào ngược. Một số tác giả đưa ra giả thuyết rằng có thể cần phải có sự trào ngược đểH
pylorivới cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ và viêm thực quản trào ngược. Một số tác giả đưa ra giả thuyết rằng có thể cần phải có sự trào ngược đểH. pyloricư trú trong cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ. Tuy nhiên, có sự khác biệt trong tài liệu trong các kết luận về mối tương quan giữaH. Pylorivà tỷ lệ mắcbệnh trào ngược dạ dày thực quản(GERD). Các nghiên cứu khác đưa ra giả thuyết rằng chứng khó tiêu, bao gồm cảm giác nuốt nghẹn, là do tình trạng viêm mãn tính doH. pylorisản xuất trong niêm mạc dạ dày của cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ thực quản. Một báo cáo trường hợp cụ thể cho thấy rằng việctiệttrừH. pyloricó thể cải thiện các triệu chứng ngoài dạ dày liên quan đến cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ và dẫn đến những thay đổi mô bệnh học có lợi , điều này cho thấy rằng liệu pháp diệtH. pylorivàH. pyloricó thể có những tác dụng khác nhau ở bệnh nhân với cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ. Tuy nhiên, báo cáo này bị hạn chế bởi thực tế là bệnh nhân có cảvi khuẩn H. pylori ởdạ dày và thực quản . Do đó, không thể xác định liệu sự cải thiện cảm giác nuốt nghẹn và chứng ợ nóng có phải chỉ do diệt trừH
pylori ởdạ dày và thực quản . Do đó, không thể xác định liệu sự cải thiện cảm giác nuốt nghẹn và chứng ợ nóng có phải chỉ do diệt trừH. pylori hay không.hoặc thuốc ức chế bơm proton (PPI) thường được bao gồm trong điều trị. Loại tế bào niêm mạc oxyntic được báo cáo phổ biến nhất nhưng loại tế bào tâm vị, hang vị và hỗn hợp (cả oxyntic và hang vị) cũng đã được phát hiện .Niêm mạc dạ dày lạc chỗcủa cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ có khả năng nhiễmH. pylori cao, với tỷ lệ lên đến 82% . Tuy nhiên, tỷ lệ phần trăm cao này có thể bị nghi ngờ nếu chúng ta cho rằng việc phát hiệnH. pyloridạ dày được cho là xảy ra ở niêm mạc loại hang vị. 5.3 . Niêm mạc dạ dày lạc chỗ và khả năng gây bệnh của H.Pylori Ngược lại, một nghiên cứu khác cho thấy loạiniêm mạc cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗkhông ảnh hưởng đến tốc độ xâm nhập củaH. pylorivà phát hiện ra rằng mật độH. pylorivà loại niêm mạc là những yếu tố dự báo duy nhất cho tình trạng viêm tích cực ở cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ và có khả năng cao hơn bị viêm ở những bệnh nhân nhiễm H. PYLORI đang hoạt động trong niêm mạc không phải dạng của cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ
PYLORI đang hoạt động trong niêm mạc không phải dạng của cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ. Năm 2010, Alagozluvà cộng sựphát hiện ra rằng cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ là dương tính vớiH. pyloriở 23,5% bệnh nhân với tỷ lệ khu trú ở bệnh nhân nữ cao hơn ở bệnh nhân nam (P<0,05), và tiếp tục cho thấy rằng cảm giác nuốt nghẹn là một sự dai dẳng triệu chứng. Điều thú vị là nghiên cứu này phát hiện ra rằngH. pyloriphổ biến nhất ở niêm mạc dạng cơ (81,2%) và viêm dạ dày doH. pyloriI đồng bộ có ở tất cả các bệnh nhân bị nhiễm trùng cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ . Phạm vi kích thước đã được báo cáo, từ 5 đến 32 mm và từ 10% đến 30% chu vi của thực quản đoạn gần, nhưng họ không xác định xem tỷ lệ khu trú gia tăng có phụ thuộc vào kích thước hay không. 5.4 Kích thước của niêm mạc dạ dày lạc chỗ và mối liên quan đến mức độ triệu chứng lâm sàng Tuy nhiên, một số báo cáo đã chỉ ra rằng kích thước củaniêm mạc dạ dày lạc chỗcó thể liên quan đến triệu chứng (ví dụ, mối tương quan với mức độ nghiêm trọng của chứng khó nuốt) và giả thuyết rằng nó có thể là một chức năng tăng tiết axit hoặc do tạo sẹo hẹp ở đầu xa của cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ
Phần lớn các nghiên cứu đã tìm thấy mối tương quan giữa sự phổ biến củaH. pyloritrong các cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ với mật độ dạ dày của chúng, điều này cho thấy rằng không thể thực hiện được sự xâm chiếm độc lập của các cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ. Tuy nhiên, gần đây người ta cũng đã mô tả sự xâm nhập khu biệt lập của các cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ mà không có sự tham gia của bệnh viêm dạ dày dương tính vớiH. pylori. May mắn thay, theo dõi 5 năm trên 20 bệnh nhân có cả niêm mạc dạ dày lạc chỗ ở thực quản cổ và nhiễmH. pyloricủa Latosvà cộng sựkhông tìm thấy bất kỳ biến đổi ác tính, loạn sản hoặc chuyển sản nào. Tuy nhiên, nghiên cứu của họ có khả năng bị hạn chế bởi một số ít bệnh nhân. Một phân tích hồi cứu trên một quần thể lớn hơn cho thấy mối liên quan đáng kể giữa cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ và giới tính nam, cảm giác nuốt nghẹn, khó nuốt, phàn nàn về đường hô hấp trên, thực quản Barrett và ung thư biểu mô tuyến trên thực quản Barrett . Điều thú vị là không có mối liên hệ nào giữa cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc ch s và chứng loạn sản hoặc ung thư biểu mô tuyến ở phụ nữ. 6
Điều thú vị là không có mối liên hệ nào giữa cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc ch s và chứng loạn sản hoặc ung thư biểu mô tuyến ở phụ nữ. 6. Kết luận Thực thể cấu trúcniêm mạc dạ dày lạc chỗphụ thuộc vào việc bị bỏ qua, chưa được khám phá và trở thành nguồn gây tò mò. Lịch sử tự nhiên và ý nghĩa lâm sàng của nó vẫn chưa được xác định rõ ràng do số lượng hạn chế của các nghiên cứu mơ hồ trong tài liệu. Thật không may, vai trò cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ ở thực quản trong các triệu chứng khác nhau vẫn chưa được hiểu rõ và chủ yếu dựa trên suy đoán, trong khi tỷ lệ phổ biến liên quan đến giới tính vẫn còn được tính toán. Các tác giả khuyên nên kiểm tra thực quản cổ thường xuyên và cẩn thận để phát triển chẩn đoán phân biệt, đặc biệt ở những bệnh nhân ban đầu có rối loạn tiêu hóa cơ năng và những bệnh nhân mắc chứng khó nuốt trên, ho mãn tính không rõ nguyên nhân hoặc cảm giác ê buốt dai dẳng. Việc ác tính hóa các cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ và mối liên quan của nó với các thực thể khác như thực quản Barrett vẫn còn gây tranh cãi
Việc ác tính hóa các cấu trúc niêm mạc dạ dày lạc chỗ và mối liên quan của nó với các thực thể khác như thực quản Barrett vẫn còn gây tranh cãi. >>Xem thêm:Điều trị và tầm soát niêm mạc dạ dày lạc chỗ ở thực quản-Bài viết bởi Bác sĩ Mai Viễn Phương - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park   Tài liệu tham khảo Raine CH. Ectopic gastric mucosa in the upper esophagus as a cause of dysphagia.Ann Otol Rhinol Laryngol. 1983;92:65-66. [PubMed] [DOI] Truong LD, Stroehlein JR, McKechnie JC. Gastric heterotopia of the proximal esophagus: a report of four cases detected by endoscopy and review of literature.Am J Gastroenterol. 1986;81:1162-1166. [PubMed] Akbayir N, Alkim C, Erdem L, Sökmen HM, Sungun A, Başak T, Turgut S, Mungan Z. Heterotopic gastric mucosa in the cervical esophagus (inlet patch): endoscopic prevalence, histological and clinical characteristics.J Gastroenterol Hepatol. 2004;19:891-896. [PubMed] [DOI] Borhan-Manesh F, Farnum JB