Tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn chức năng túi mật và cơ vòng Oddi
Bài viết bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Rối loạn chức năng của túi mật (GB) là một rối loạn nhu động gây ra ban đầu do bất thường chuyển hóa hoặc do thay đổi nhu động chính. Các rối loạn chức năng của cơ vòng Oddi (SO) bao gồm các bất thường về vận động của cơ vòng Oddi đường mật hoặc tụy. 1.Tổng quan Rối loạn chức năng của túi mật và / hoặc cơ vòng Oddi đường mật tạo ra các kiểu đau tương tự. Cơn đau do rối loạn chức năng cơ vòng Oddi của tuyến tụy có thể tương tự như cơn đau doviêm tụy cấp. Tiêu chuẩn chẩn đoán dựa trên triệu chứng của rối loạn chức năng vận động của túi mật và cơ vòng Oddi đường mật là những cơn đau ổn định từ trung bình đến dữ dội ở vùng thượng vị và phần tư bụng trên bên phải kéo dài ít nhất 30 phút. Rối loạn nhu động túi mật được nghi ngờ sau khi loại trừ sỏi mật và các bất thường cấu trúc khác. 2.Hướng chẩn đoán rối loạn chức năng túi mật và cơ vòng Oddi Chẩn đoán này sau đó nên được xác nhận bằng giảm phân suất tống máu túi mật do cholecystokinin gây ra khi thử nghiệm cholescintigraphy và sau khi biến mất cơn đau đường mật tái phát sau khi cắt túi mật
Các triệu chứng của rối loạn chức năng cơ vòng Oddi đường mật có thể đi kèm với các đặc điểm của tắc mật thoáng qua, và những triệu chứng của rối loạn chức năng cơ vòng Oddi của tuyến tụy có liên quan đến tăng men tụy và thậm chí là viêm tụy. Rối loạn chức năng cơ vòng Oddi kiểu đường mật thường được ghi nhận ở những bệnh nhân sau phẫu thuật cắt túi mật. Phép đo cơ vòng Oddi có giá trị để chọn những bệnh nhân bị rối loạn chức năng cơ vòng; tuy nhiên, do tỷ lệ biến chứng cao, những bệnh nhân này nên được chuyển đến một đơn vị chuyên môn để đánh giá. Do đó, các xét nghiệm xâm lấn chỉ nên được thực hiện khi có bằng chứng lâm sàng thuyết phục và sau khi xét nghiệm không xâm lấn đã cho kết quả âm tính. Ủy ban khuyến cáo rằng việc phân chia cơ thắt mật hoặc tụy chỉ được xem xét khi bệnh nhân có các triệu chứng nghiêm trọng, đáp ứng các tiêu chuẩn cần thiết và các chẩn đoán khác được loại trừ. 3.Sinh lý bệnh của đường mật và túi mật Đường mật vận chuyển, dự trữ và điều hòa sự bài tiết liên tục của mật ở gan. Mật được vận chuyển bởi các ống dẫn mật trong và ngoài gan và đưa vào tá tràng để góp phần vào quá trình tiêu hóa và hấp thụ chất béo
Mật được vận chuyển bởi các ống dẫn mật trong và ngoài gan và đưa vào tá tràng để góp phần vào quá trình tiêu hóa và hấp thụ chất béo. Trong giai đoạn sung huyết, sức cản của cơ vòng Oddi. Những thay đổi áp suất này tạo ra một gradient giữa ống mật chủ và túi mật làm chuyển hướng dòng chảy của mật về phía túi mật qua ống nang. Tuy nhiên, khoảng 25% mật trong gan đi vào tá tràng có thể là giữa các cơn co bóp thực thể của cơ vòng Oddi . Nó cũng xuất hiện trong giai đoạn tiêu hóa và tiêu hóa, mật liên tục được huy động bởi các cơn co thắt có đẩy và không co giật trong túi mật và qua ống nang. Dòng chảy của mật qua ống nang rất phức tạp, và một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng dòng chảy qua ống nang là hai chiều. Dòng chảy hai chiều qua ống nang có thể được giải thích tốt nhất là do túi mật hoạt động như một ống thổi co bóp và thư giãn không liên tục. Trong giai đoạn tiêu hóa, có mật thực đi vào tá tràng do sự co bóp túi mật và sự thư giãn cơ vòng Oddi được bắt đầu bởi sự hoạt hóa tuần tự của các cơ chế tế bào thần kinh ruột, antral và ruột. cơ vòng Oddi cũng đóng một vai trò liên quan trong việc điều chỉnh dòng chảy của các chất bài tiết của tuyến tụy vào tá tràng
cơ vòng Oddi cũng đóng một vai trò liên quan trong việc điều chỉnh dòng chảy của các chất bài tiết của tuyến tụy vào tá tràng. Sự thay đổi của bất kỳ thành phần nào trong số này có thể dẫn đến đau bụng trên từng cơn, tăng men gan hoặc tuyến tụy thoáng qua, 4.Rối loạn chức năng túi mật và cơ vòng Oddi dễ chẩn đoán lầm với một số bệnh lý tiêu hóa khác Rối loạn chức năng túi mật và cơ vòng Oddi là tình trạng tương đối hiếm gặp, nhưng biểu hiện lâm sàng chính của chúng, đau ở phần tư bụng trên bên phải và vùng thượng vị, không dễ dàng phân biệt với những bệnh xảy ra trong các tình trạng phổ biến như bệnhtrào ngược dạ dày thực quản(GERD),hội chứng ruột kích thích(IBS), rối loạn tiêu hóa chức năng, sỏi đường mật và các biến chứng nguy cơ cao do viêm túi mật và viêm tụy. Ngoài ra, chính rối loạn chức năng cơ vòng Oddi có thể là nguyên nhân gây ra các bất thường ở gan và tuyến tụy. Do đó, những rối loạn này cần phải được loại trừ trước khi bệnh nhân nghi ngờ có rối loạn chức năng của túi mật và cơ vòng Oddi được đưa đi điều tra sâu rộng với các thủ thuật xâm lấn và điều trị nội soi và phẫu thuật không phù hợp
5.Phân loại rối loạn chức năng túi mật và cơ vòng Oddi Các tiêu chuẩn chẩn đoán và hướng dẫn hiện nay để đánh giá và điều trị lâm sàng đã được phát triển có cân nhắc đến các khía cạnh đặc biệt của rối loạn chức năng túi mật và cơ vòng Oddi, về cơ bản khác với các rối loạn tiêu hóa chức năng khác. Rối loạn túi mật chức năng và cơ vòng Oddi (loại E) được phân loại thành rối loạn túi mật chức năng (E1), rối loạn cơ vòng Oddi chức năng đường mật (E2), và rối loạn cơ vòng Oddi chức năng tuyến tụy (E3). So với các tiêu chí Rome II trước đây, thay đổi lớn trong các tiêu chí đề xuất là làm cho chúng nghiêm ngặt hơn để giảm số lượng các thủ thuật xâm lấn không cần thiết và các hoạt động phẫu thuật ở những bệnh nhân có biểu hiện đau bụng trên. Đau mậtvà tụy nên được xác định theo vị trí, mức độ nghiêm trọng, phương thức khởi phát, thời gian và sự vắng mặt của các triệu chứng điển hình của GERD, rối loạn tiêu hóa chức năng và IBS. Các đặc điểm của cơn đau mật và tuyến tụy trong các rối loạn chức năng của túi mật và cơ vòng Oddi không được chứng minh bởi bất kỳ bằng chứng được công bố nào. Chúng dựa trên những điểm tương đồng với đặc điểm cơn đau của bệnh nhân sỏi mật và bệnh nhân viêm tụy
Chúng dựa trên những điểm tương đồng với đặc điểm cơn đau của bệnh nhân sỏi mật và bệnh nhân viêm tụy. Nó cũng dựa trên sự đồng thuận của các tác giả của bài báo này. Do đó, các tiêu chí về triệu chứng dựa trên sự đồng thuận này chỉ nên được coi là sự tổng quát hóa mà không nhất thiết phải đúng ở mọi bệnh nhân. Tuy nhiên, bằng cách loại trừ GERD, IBS, rối loạn tiêu hóa chức năng vàđau bụng mãn tính, sẽ có thể giảm các thủ thuật xâm lấn không cần thiết và can thiệp phẫu thuật. Các khía cạnh tâm lý xã hội dường như có mối liên hệ khác nhau với các rối loạn tiêu hóa chức năng. Những mối quan hệ này cũng có thể xảy ra ở những bệnh nhân bị rối loạn chức năng của túi mật và cơ vòng Oddi . 6.Phân loại rối loạn chức năng túi mật và cơ vòng Oddi Chức năng túi mật và cơ vòng của rối loạn Oddi 1. Rối loạn chức năng túi mật 2. Cơ vòng mật chức năng của rối loạn Oddi 3
Rối loạn chức năng túi mật 2. Cơ vòng mật chức năng của rối loạn Oddi 3. Cơ vòng tuyến tụy chức năng của rối loạn Oddi 7.Có nên sử dụng nội soi mật tụy ngược dòng để chẩn đoán các bệnh nhân nghi ngờ có bệnh lý rối loạn túi mật hay cơ vòng Oddi ngay từ đầu không? Những bệnh nhân bị đau bụng trên không đáp ứng các tiêu chuẩn dựa trên triệu chứng Rome III về đau túi mật và cơ vòng Oddi chức năng không nên được đưa chỉ địnhnội soi mật tụy ngược dòng(ERCP) hoặc các thủ thuật xâm lấn khác. Những người đủ tiêu chuẩn theo tiêu chuẩn Rome III nên được đánh giá ban đầu bằng các quy trình không xâm lấn và cuối cùng với các thử nghiệm điều trị có nhiều khả năng sẽ xác định được phần lớn bệnh nhân có cơn đau không có nguồn gốc từ tuyến tụy và do đó sẽ không cần điều tra thêm. Cách tiếp cận này cũng sẽ chọn một số ít bệnh nhân có thể yêu cầu các thủ thuật xâm lấn sâu hơn và những người này nên được giới thiệu đến các trung tâm chuyên dụng để nghiên cứu và điều trị rối loạn tuyến tụy với thiết bị phù hợp và nhân viên được đào tạo (xem phần đánh giá lâm sàng)
Thận trọng để tránh thực hiện ERCPs không cần thiết là do các biến chứng tiềm ẩn của thủ thuật này, chủ yếu là viêm tụy, rất khác nhau tùy theo kinh nghiệm của bác sĩ nội soi và liệu nó được thực hiện cho mục đích chẩn đoán hay điều trị. Trong y văn, tỷ lệ mắc bệnh viêm tụy cấp sau có thể lên tới 24%, và các biến chứng chính và tử vong đã được báo cáo lần lượt thay đổi từ 1,4% đến 1,8% và 0% đến 0,3% đối với quy trình chẩn đoán, và 5,0% đến 9,0% và 0,5% đến 0,9%, tương ứng, cho quy trình điều trị. 8
8. Tiêu chuẩn chẩn đoán cho rối loạn túi mật và chức năng cơ vòng Oddi Phải bao gồm các cơn đau ở thượng vị và / hoặc hạ sườn phải vàtất cảnhững điều sau: Các cơn đau kéo dài từ 30 phút trở lên Các triệu chứng tái phát xảy ra theo các khoảng thời gian khác nhau (không phải hàng ngày) Cơn đau tăng dần đến mức ổn định Cơn đau từ trung bình đến nghiêm trọng đủ để làm gián đoạn các hoạt động hàng ngày của bệnh nhân hoặc dẫn đến việc phải đến khoa cấp cứu Đau không thuyên giảm khi đi tiêu Cơn đau không thuyên giảm khi thay đổi tư thế Cơn đau không thuyên giảm khi dùng thuốc kháng axit Loại trừ bệnh cấu trúc khác có thể giải thích các triệu chứng Tiêu chí hỗ trợ Cơn đau có thể xuất hiện với một hoặc nhiều biểu hiện sau: Đau đi kèm với buồn nôn và nôn Đau lan ra sau lưng và / hoặc vùng dưới bên phải Đau thức giấc lúc nửa đêm