Khó khăn trong chẩn đoán viêm đại tràng do amip
Bệnh amip đường ruột là do động vật nguyên sinh E. histolytica gây ra. Khoảng 50 triệu người trên toàn thế giới bị viêm đại tràng hoặc bệnh ngoài ruột do nhiễm trùng E. histolytica , với hơn 100.000 ca tử vong được báo cáo hàng năm. Tỷ lệ mắc bệnh cao hơn một cách không cân xứng ở các nước đang phát triển do điều kiện kinh tế xã hội và vệ sinh kém. Các khu vực có tỷ lệ nhiễm amip cao nhất bao gồm Ấn Độ, Châu Phi, Mexico và một số vùng ở Trung và Nam Mỹ. Do đó, ở các nước phát triển, bệnh amip thường được thấy ở những người di cư và du khách đến từ các vùng lưu hành bệnh. Bài viết được viết bởi ThS. BS Mai Viễn Phương - Trưởng đơn nguyên Nội soi tiêu hóa - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park. Vòng đời gây bệnh viêm đại tràng do amip Nhiễm trùng do E. histolytica bắt đầu bằng việc nuốt phải các nang trưởng thành từ thức ăn hoặc nước bị nhiễm phân. Khi đã vào lòng ruột, quá trình thoát nang diễn ra và các động vật nguyên sinh phát triển . Chúng sử dụng lectin đặc hiệu galactose và N-acetyl-D-galactosamine (Gal/GalNAc) để bám vào chất nhầy đại tràng và do đó xâm nhập vào lớp niêm mạc của ruột già
Sự tương tác của ký sinh trùng với biểu mô ruột gây ra phản ứng viêm. Ở một số bệnh nhân, sự phát tán ngoài ruột có thể xảy ra và các thể tư dưỡng đến phúc mạc, gan và các vùng khác. Các yếu tố kiểm soát sự xâm lấn có thể bao gồm việc ký sinh trùng có cảm nhận được “số lượng” như được báo hiệu bởi lectin đặc hiệu Gal/GalNAc hay không, sự tương tác của nó với hệ vi khuẩn đường ruột và phản ứng miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải của vật chủ. Mặc dù hầu hết các bệnh nhiễm trùng đều không có triệu chứng (90% người mang ký sinh trùng là người mang mầm bệnh không có triệu chứng), các biểu hiện lâm sàng phổ biến nhất bao gồm bệnh lỵ và bệnh ngoài ruột. Bệnh nhân bịviêm đại tràngdo amip thường có tiền sử đau bụng quặn thắt, sụt cân và tiêu chảy phân nước hoặc ra máu trong nhiều tuần. Chẩn đoán phân biệt nên bao gồm các bệnh truyền nhiễm và không truyền nhiễm khác như IBD. Hầu hết các bệnh nhân có triệu chứng đều có diễn biến lâm sàng tương tự nhưviêm đại tràngmãn tính, nhưng một số bệnh nhân có triệu chứng viêm đại tràng cấp tính thậm chí nhiều tháng đến nhiều năm sau khi tiếp xúc
Phản ứng bệnh lý nhất của vật chủ đối với nhiễm trùng amip là viêm đại tràng hoại tử cấp tính và thủng, một biến chứng được quan sát thấy ở khoảng 0,5% trường hợp. Tỷ lệ tử vong liên quan có thể lên tới khoảng 40%. Các nhóm dân số có nguy cơ cao mắc bệnh amip xâm lấn bao gồm trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai và những bệnh nhân đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, đặc biệt là những bệnh nhân đang dùng corticosteroid. Chẩn đoán nhiễm trùng E. histolytica thường rất khó khăn Chẩn đoán nhiễm trùng E. histolytica rất khó khăn và các phương pháp hiện tại còn thiếu độ nhạy. Ở các nước đang phát triển, bệnh amip đường ruột thường được chẩn đoán bằng cách xác định u nang hoặc thể tư dưỡng di động bằng cách xét nghiệm soi ướt mẫu phân. Nhược điểm của phương pháp này bao gồm độ nhạy và độ đặc hiệu thấp, với kết quả dương tính giả thường gặp do sự hiện diện của E. dispar hoặc E. moshkovskii. Lý tưởng nhất là chẩn đoán nên dựa trên việc phát hiện kháng nguyên/ADN đặc hiệu của E. histolytica trong mẫu phân hoặc sự hiện diện của kháng thể chống amip trong huyết thanh. Huyết thanh học hữu ích nhất ở những bệnh nhân mắc bệnh ngoài ruột khi không tìm thấy vi khuẩn trong mẫu phân
Huyết thanh học hữu ích nhất ở những bệnh nhân mắc bệnh ngoài ruột khi không tìm thấy vi khuẩn trong mẫu phân. Phát hiện kháng nguyên có thể hữu ích như một phương pháp bổ sung cho chẩn đoán bằng kính hiển vi và có thể phân biệt giữa amip gây bệnh và không gây bệnh. Kiểm tra các mẫu sinh thiết niêm mạc đại tràng và dịch tiết có thể phát hiện nhiều phát hiện bệnh lý mô học khác nhau liên quan đếnviêm đại tràngdo amip. Những tổn thương này bao gồm dày niêm mạc lan tỏa, không đặc hiệu, có hoặc không có loét và trong những trường hợp hiếm hoi, có sự hiện diện của amip trong dịch tiết nhầy; loét khu trú có hoặc không có amip trong lớp niêm mạc bị viêm lan tỏa; tổn thương hình bình cổ điển với loét lan rộng qua niêm mạc và niêm mạc cơ vào lớp dưới niêm mạc; và hoại tử và thủng thành ruột. Vai trò của nội soi đại tràng Nội soi đại tràng sigma và/hoặc nội soi đại tràng cũng có thể được thực hiện để xác nhận chẩn đoán bệnh amip hoặc để loại trừ các nguyên nhân khác gâyviêm đại tràng. Các kỹ thuật này có thể xác định các tổn thương đại tràng do bệnh lỵ amip, từ tình trạng niêm mạc dày lên và viêm không đặc hiệu đến các vết loét amip hình bình cổ điển
Nội soi đại tràng hoặc nội soi đại tràng sigma cũng có thể dùng để lấy mô để xét nghiệm mô học. Tuy nhiên, nội soi đại tràng không được khuyến cáo là phương pháp chẩn đoán thường quy vì tốn kém, bất tiện cho bệnh nhân và nguy hiểm vì loét amip đường ruột làm tăng khả năng thủng trong quá trình bơm khí để làm giãn đại tràng. Những lý do khác khiến không thực hiện nội soi đại tràng thường quy là chi phí và sự bất tiện cho bệnh nhân, trong khi có các xét nghiệm rẻ hơn và dễ hơn. Do đó, quyết định thực hiện các kỹ thuật này phải dựa trên mức độ nghi ngờ lâm sàng cao và phải được tiến hành sau khi có tiền sử dịch tễ học đầy đủ bao gồm hành vi tình dục và tiền sử đi lại. Điều trị viêm đại tràng Cuối cùng, về phương pháp điều trị, tất cả các bệnh nhiễm trùng E. histolytica đều phải được điều trị vì nguy cơ xâm lấn và lây lan xa hơn. Mục tiêu của liệu pháp bao gồm cả việc loại bỏ các thể tư dưỡng, cần được điều trị bằng thuốc toàn thân như metronidazole hoặc tinidazole, và loại bỏ các nang bằng thuốc nội nhãn như paromomycin, diiodohydroxyquin hoặc diloxanide furoate. Nitroimidazole, đặc biệt là liệu trình metronidazole kéo dài 10 ngày, là trụ cột của liệu pháp điều trị bệnh amip xâm lấn
Nitroimidazole, đặc biệt là liệu trình metronidazole kéo dài 10 ngày, là trụ cột của liệu pháp điều trị bệnh amip xâm lấn. Nitroimidazole có thời gian bán hủy dài hơn (ví dụ, tinidazole 2 g uống một lần × 3 ngày) được dung nạp tốt hơn và cho phép thời gian điều trị ngắn hơn với tỷ lệ chữa khỏi khoảng 90%. Tuy nhiên, nang amip vẫn còn trong ruột ở 60% số cá nhân dùng nitroimidazole, vì vậy nên tiếp tục điều trị bằng paromomycin hoặc tác nhân tuyến hai diloxanide furoate để chữa nhiễm trùng lòng ruột. Kết luận Tóm lại,viêm đại tràngdo amip nên được coi là ở những bệnh nhân bị tiêu chảy mãn tính và có tiền sử dịch tễ học tương thích (người nhập cư và/hoặc khách du lịch), đặc biệt là nếu có nhiễm HIV. Các yếu tố nguy cơ này phải được tính đến trong bất kỳ phương pháp tiếp cận chẩn đoán nào đối với bệnh viêm ruột (IBD) và nên tiến hành tìm kiếm ký sinh trùng hoạt động trong những trường hợp như vậy để loại trừ chẩn đoán sai hoặc nhiễm amip đồng thời. Ngoài ra, điều cần thiết là điều trị nhiễm trùng E. histolytica phải bao gồm điều trị bằng đường ống để không chỉ tránh tái phát mà còn ngăn ngừa sự lây lan của bệnh.Tài liệu tham khảo 1. Bercu TE, Petri WA, Behm JW
Bercu TE, Petri WA, Behm JW. Viêm đại tràng do amip: hiểu biết mới về bệnh sinh và điều trị . Curr Gastroenterol Rep 2007; 9 :429 2. Haque R, Huston CD, Hugues M, et al. Bệnh amip . N Engl J Med 2003; 348 : 1565 10.1056/NEJMra022710 3. Petri WA Jr, Mann BJ, Haque R. Giao diện đắng ngọt của ký sinh trùng và vật chủ: tương tác lectin-carbohydrate trong quá trình xâm nhập của ký sinh trùng Entamoeba histolytica vào người . Annu Rev Microbiol 2002; 56 :39–64. 10.1146/annurev.micro.56.012302.160959.