Quy trình gây mê nội khí quản phẫu thuật cắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổ
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Bác sĩ chuyên khoa II Tô Văn Thái - Bác sĩ Hồi sức cấp cứu -Khoa Hồi sức cấp cứu - Bệnh viện đa khoa Quốc tế Vinmec Hải Phòng. Bác sĩ Thái đã có hơn 34 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực gây mê - hồi sức cấp cứu. Phẫu thuật cắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổ thường được thực hiện trong trường hợp u mạch máu vùng đầu cổ ảnh hưởng đến thẩm mỹ hoặc u mạch máu lở loét gây nguy cơ nhiễm trùng. Gây mê nội khí quản là phương pháp vô cảm thường được sử dụng trong phẫu thuật cắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổ. 1. Phẫu thuật cắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổ U mạch máulàkhối u lành tính, được tạo nên bởi sự tăng sinh của các mạch máu như động mạch, tĩnh mạch, mao mạch. U mạch máu có các đặc điểm chung như có màu đỏ hay màu tím, không đau, nổi gồ trên da hay niêm mạc; nếu bóp hay ấn thì u xẹp, buông tay ra thì u phồng trở lại. Phần lớn các trường hợp u mạch máu chỉ xuất hiện ở một vị trí trên cơ thể, khoảng 20% các trường hợp u mạch máu xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau. U mạch máu có thể xuất hiện ở bất kỳ bộ phận nào tuy nhiên vùng đầu cổ là vị trí thường gặp nhất.U mạch máu vùng đầu cổchiếm 60% các trường hợp u mạch máu
U mạch máu vùng đầu cổthường xuất hiện ở trẻ em những tuần đầu sau sinh và phát triển trong suốt những năm đầu đời của trẻ. Phần lớn u mạch máu không cần điều trị, vì tình trạng khối u sẽ được cải thiện theo thời gian, màu đỏ của khối u sẽ giảm dần, chuyển sang màu xám, khối u trở nên mềm và phẳng hơn. Tuy nhiên, việc điều trị sẽ được xem xét thực hiện trong trường hợp khối u có kích thước lớn, phát triển nhanh và ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống người bệnh như: U mạch máu ở vùng đầu cổ gây hạn chế tầm nhìn, giảm thính lực, cản trở đường thở,... hoặc gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thẩm mỹ, làm ảnh hưởng đến tâm lý người bệnh U mạch máu lở loét gây chảy máu,nhiễm trùng. Có nhiều phương pháp điều trị u mạch máu như sử dụng thuốc thoa tại chỗ, sử dụng thuốc uống (propranolol, steroid), điều trị bằng laser, phẫu thuật cắt bỏ...Tùy theo tình trạng khốiu mạch máu vùng đầu cổ, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp phù hợp. Phẫu thuậtcắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổthường được thực hiện khi u mạch máu lở loét hoặc u mạch máu nằm ở vị trí gây ảnh hưởng lớn đến thẩm mỹ
Phẫu thuậtcắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổthường được thực hiện khi u mạch máu lở loét hoặc u mạch máu nằm ở vị trí gây ảnh hưởng lớn đến thẩm mỹ. Phẫu thuậtcắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổlà phương pháp điều trị hiệu quả, giúp lấy bỏ tối đa u máu, nhất là trường hợp u máu chưa xâm lấn vào cấu trúc xung quanh. Gây mê nội khí quảnlà kỹ thuậtgây mê toàn thâncó đặt nội khí quản với mục đích kiểm soát hô hấp trong suốt cuộc phẫu thuật và hồi sức sau phẫu thuật.Gây mê nội khí quảnlà phương pháp vô cảm thường được sử dụng khi phẫu thuậtcắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổ. Đây là một kỹ thuật thường quy nhưng không nên thực hiện khi người bệnh không đồng ý hoặc cơ sở y tế không đủ phương tiện gây mê, hồi sức, nhân viên y tế không thành thạo kỹ thuật. 2. Chuẩn bị gây mê nội khí quản phẫu thuật cắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổ Người thực hiện gây mê nội khí quảnphẫu thuậtcắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổlà bác sĩ, điều dưỡng viên chuyên khoa gây mê hồi sức. Trước khi thực hiện phẫu thuật, bác sĩ sẽ khám gây mê nhằm đánh giá phát hiện và phòng ngừa các nguy cơ. Người bệnh sẽ được giải thích mục đích, các bước trong quy trình để cùng hợp tác với bác sĩ trong quá trình thực hiện
Người bệnh sẽ được giải thích mục đích, các bước trong quy trình để cùng hợp tác với bác sĩ trong quá trình thực hiện. Bác sĩ sẽ chỉ định cho người bệnh sử dụngthuốc an thầntừ tối hôm trước mổ nếu cần thiết. Các phương tiện cần để thực hiệngây mê nội khí quảnbao gồm: Hệ thống máy gây mê kèm thở, nguồn oxy bóp tay, máy theo dõi chức năng sống (các chỉ số ECG, huyết áp động mạch,SpO2, EtCO2, nhịp thở, nhiệt độ), máy phá rung tim, máy hút,...; Đèn soi thanh quản, ống nội khí quản các cỡ, ống hút, mặt nạ, bóng bóp, canul miệng hầu, kìm Magill, mandrin mềm; Lidocain 10% dạng xịt; Salbutamol dạng xịt; Các phương tiện để dự phòng đặt nội khí quản khó: ống Cook,mask thanh quản(laryngeal mask), ống soi phế quản mềm, bộ mở khí quản, kìm mở miệng,... 3. Quy trình gây mê nội khí quản phẫu thuật cắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổ 3.1. Các bước thực hiện gây mê nội khí quản phẫu thuật cắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổ Sau khi kiểm tra hồ sơ và kiểm tra người bệnh, ê-kíp gây mê cho người bệnh nằm ngửa, tiến hành lắp máy theo dõi và thiết lập đường truyền hiệu quả, thực hiện tiền mê nếu cần thiết, thở oxy 100% lưu lượng 3-6 lít/phút trước khởi mê ít nhất 5 phút, ..
Tiến hànhkhởi mêvới các thuốc: Thuốc ngủ: dùng một trong các loại thuốc như thuốc mê tĩnh mạch (propofol, etomidate, thiopental, ketamin,...), thuốc mê bốc hơi (sevoflurane, Isoflurane,...) Thuốc giảm đau: fentanyl, sufentanil, morphin,... Thuốc giãn cơ: rocuronium, vecuronium, succinylcholin,... được dùng nếu cần thiết. Đểđặt ống nội khí quản, cần người bệnh ngủ sâu và đủ độ giãn cơ (trong đa số các trường hợp). Có hai kỹ thuật có thể dùng để đặt nội khí quản là:đặt nội khí quản qua đường miệngvàđặt nội khí quản qua đường mũi. Quy trình đặt nội khí quản qua đường miệng: Bác sĩ (hoặc điều dưỡng chuyên khoa gây mê hồi sức) mở miệng bệnh nhân, đưa đèn soi thanh quản vào bên phải miệng, gạt lưỡi sang bên trái, đẩy đèn sâu, phối hợp với tay phải đè sụn giáp nhẫn tìm nắp thanh môn và lỗ thanh môn. Tiến hànhkhởi mênhanh và làm thủ thuật Sellick trong trường hợp dạ dày đầy (ấn sụn nhẫn 20-30kg ngay khi người bệnh mất tri giác tới khi đặt ống nội khí quản xong). Nhẹ nhàng luồn ống nội khí quản qua lỗ thanh môn, dừng lại khi bóng của ống nội khí quản đi qua dây thanh âm 2-3cm. Rút đèn soi thanh quản, sau đó bơm bóng nội khí quản
Rút đèn soi thanh quản, sau đó bơm bóng nội khí quản. Bác sĩ sẽ nghe phổi và kết quả EtCO2 để kiểm tra ống nội khí quản đã đúng vị trí hay chưa. Nếu đã đúng vị trí, bác sĩ sẽ cổ định ống bằng băng dính và đặt canul vào miệng để tránh cắn ống (nếu cần thiết). Quy trình đặt nội khí quản đường mũi: Bác sĩ chọn bên mũi sẽ đặt ống nội khí quản, nhỏ các thuốc co mạch cuốn mũi như naphazolin, otrivine,... Chọn ống nội khí quản với kích cỡ phù hợp (ống nội khí quản đặt vào đường mũi nhỏ hơn so với đường miệng), luồn ống nội khí quản đã được bôi trơn bằng mỡ lidocain qua lỗ mũi. Bác sĩ mở miệng bệnh nhân, đưa đèn soi thanh quản vào bên phải miệng, gạt lưỡi người bệnh sang bên trái, đẩy đèn sâu, phối hợp với tay phải đè sụn giáp nhẫn tìm nắp thanh môn và lỗ thanh môn. Nếu thuận lợi, tiến hành luồn nhẹ nhàng ống nội khí quản qua lỗ thanh môn, dừng lại khi bóng của ống nội khí quản đi qua dây thanh âm 2-3cm. Nếu gặp trường hợp khó thì dùng kìm Magill hướng đầu ống nội khí quản vào đúng lỗ thanh môn, người phụ đẩy ống nội khí quản từ bên ngoài. Nhẹ nhàng rút đèn soi thanh quản, sau đó bơm bóng nội khí quản
Nhẹ nhàng rút đèn soi thanh quản, sau đó bơm bóng nội khí quản. Bác sĩ nghe phổi và kiểm tra kết quả EtCO2 để kiểm tra ống nội khí quản đã đúng vị trí chưa. Nếu ống nội khí quản đã đúng vị trí, cố định ống nội khí quản bằng băng dính. Bác sĩ gây mê sẽ chuyển sang thực hiệnquy trình đặt ống nội khí quản khónếu thực hiện không thành công hai quy trình trên. Đểduy trì mêkhi phẫu thuậtcắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổdiễn ra, người bệnh sẽ được sử dụngthuốc mê tĩnh mạchhoặc thuốc mê bốc hơi, thuốc giảm đau và thuốc giãn cơ (nếu cần). Hô hấp người bệnh được kiểm soát bằng máy hoặc bóp tay. Độ sâu của gây mê sẽ được theo dõi chặt chẽ dựa vào các thông số như nhịp tim, huyết áp, vã mồ hôi, chảy nước mắt (PRST); MAC, BIS, Entropy (nếu có). Bên cạnh đó, phải luôn theo dõi chặt chẽ cácdấu hiệu sinh tồnvà đề phòng ống nội khí quản sai vị trí, gập, tắc. 3.2. Tiêu chuẩn rút ống nội khí quản Sau khi phẫu thuậtcắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổkết thúc, ống nội khí quản được rút khi người bệnh đáp ứng các tiêu chuẩn: Người bệnh tỉnh, làm được theo lệnh, tự nâng đầu trên 5 giấy, TOF >0.9, tự thở đều, tần số thở trong giới hạn bình thường
Mạchhuyết ápổn định, thân nhiệt bình thường, Không có biến chứng của gây mê và phẫu thuật. 4. Các tai biến có thể gặp khi gây mê nội khí quản phẫu thuật cắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổ 4.1. Tai biến trào ngược dịch dạ dày vào đường thở Nếu phát hiện người bệnh có dịch tiêu hóa trong khoang miệng và đường thở, ê-kíp gây mê tiến hành hút sạch ngay dịch, cho bệnh nhân nằm đầu thấp, nghiêng đầu sang bên. Đặt nhanh ống nội khí quản và hút sạch dịch trong đường thở. Người bệnh được theo dõi chặt chẽ sau mổ để đề phòng nhiễm trùng phổi. 4.2. Tai biến rối loạn huyết động Trong quá trìnhgây mê nội khí quảnđể phẫu thuậtcắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổ, người bệnh có thể bị các rối loạn huyết động nhưtăng huyết áp,hạ huyết áp, cácrối loạn nhịp timnhưnhịp tim chậm,nhịp tim nhanh, loạn nhịp. Bác sĩ sẽ xử trí tùy theo triệu chứng và nguyên nhân cụ thể. 4.3. Tai biến do đặt nội khí quản Các tai biến có thể xảy ra trong quá trình đặt ống nội khí quản như: Không đặt được ống nội khí quản: bác sĩ sẽ chuyển sang quy trình đặt ống nội khí quản khó hoặc chuyển sang phương pháp vô cảm khác
Đặt nhầm vào dạ dày: Nếu ống nội khí quản bị đặt nhầm vào dạ dày sẽ không có tiếng rì rào phế nang, không đo được EtCO2. Ê-kíp gây mê sẽ tiến hành đặt lại ống nội khí quản. Co thắt thanh-khí-phế quản: Nếu khó hoặc không thể thông khí cho bệnh nhân, nghe phổi có ran rít hoặc phổi câm, ê-kíp gây mê tiến hành sẽ cung cấp oxy đầy đủ, thêm thuốc ngủ và giãn cơ, đảm bảo thông khí và cho cácthuốc giãn phế quản, corticoid. Chuyển sang thực hiện quy trình đặt ống nội khí quản khó nếu vẫn không kiểm soát được hô hấp. Các chấn thương có thể xảy ra trong quá trình đặt ống nội khí quản như chảy máu, gãy răng, tổn thương dây thanh âm, rơi dị vật vào đường thở,... Thương tổn được xử lý theo từng tổn thương cụ thể. 4.4. Các biến chứng về hô hấp Thiếu oxy và ưu thán sẽ xảy ra nếu ống nội khí quản bị gập, tụt, bị đẩy sâu vào một phổi, tụt hoặc hở hệ thống hô hấp, hết nguồn oxy, soda hết tác dụng,... Ê-kíp gây mê sẽ đảm bảo ngay thông khí, cung cấp oxy 100% và tích cực xử lý nguyên nhân. 4.5. Biến chứng sau rút ống nội khí quản Sau khi rút ống nội khí quản, bệnh nhân có thể gặp có biến chứng nhưsuy hô hấp,viêm đường hô hấp trên, đau họng khàn tiếng, co thắt thanh-khí-phế quản, hẹp thanh-khí quản,..
Bác sĩ sẽ xử lý theo triệu chứng và nguyên nhân. Để đảm bảo an toàn cũng như hạn chế biến chức sau khi gây mê nội khí quản phẫu thuật nội soi cắt bỏ u mạch máu vùng đầu cổ, bệnh nhân cần tuân thủ theo đúng chỉ định của bác sĩ. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmeclà một trong những bệnh viện áp dụng nghiêm ngặt các tiêu chuẩn thực hành gây mê phẫu thuật an toàn theo các hướng dẫn quốc tế. Với một đội ngũ bác sĩ và điều dưỡng gây mê giàu kinh nghiệm, cùng với các trang thiết bị hiện đại như máy dò thần kinh, máy siêu âm, hệ thống kiểm soát đường thở khó của Karl Storz, hệ thống theo dõi gây mê toàn diện AoA (Adequate of Anesthesia) của GE bao gồm theo dõi độ mê, độ đau và độ giãn cơ sẽ mang lại chất lượng cao và an toàn, giúp bệnh nhân gây mê vừa đủ, không thức tỉnh, không tồn dư thuốc giãn cơ sau mổ. Hệ thống Y tế Vinmec cũng tự hào là bệnh viện đầu tiên tại Việt Nam ký kết với Hiệp hội Gây mê Thế giới (WFSA) hướng đến mục tiêu trở thànhbệnh viện an toàn nhất về gây mê phẫu thuậttại Đông Nam Á.