Tổng quan về hội chứng rễ thần kinh
Bài viết được tham vấn chuyên môn cùng Thạc sĩ - Bác sĩ Huỳnh An Thiên - Khoa Khám bệnh và Nội khoa, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Đà Nẵng. Hội chứng rễ thần kinh là tập hợp những vấn đề có liên quan đến các rễ thần kinh cột sống. Tình trạng này thường gây ra những biểu hiện là đau, tê hoặc yếu các nhóm cơ tùy vào vị trí của các rễ thần kinh chi phối. Trong đó, nguyên nhân và vị trí thường gặp nhất là do chèn ép và tại vùng thắt lưng. 1. Hội chứng rễ thần kinh là gì? Rễ thần kinhlà một đơn vị giải phẫu chỉ phần đoạn đầu của một dây thần kinh khi rời khỏihệ thống thần kinh trung ươngtừ tủy sống. Các loạirễ thần kinhđược phân loại từ vào loại dây thần kinh, bao gồm: Rễ thần kinhsọ là đoạn đầu của từng một trong 12 cặp dây thần kinh sọ khi rời khỏi hệ thống thần kinh trung ương từ thân não hoặc tại mức cao nhất của tủy sống. Rễ thần kinhcột sống là đoạn đầu hoặc đoạn gần nhất của một trong 31 cặp dây thần kinh rời khỏi hệ thống thần kinh trung ương từ tủy sống. Mỗi dây thần kinh đi ra từ tủy sống được hình thành bởi sự kết hợp của mộtrễ thần kinhcảm giác (dẫn truyền tín hiệu hướng tâm) và mộtrễ thần kinhvận động (dẫn truyền tín hiệu ly tâm)
Điều này có nghĩa là có đến 62 cặp rễ lưng và bụng cho cả hai bên thân mình. Tất cả các tổn thương trênrễ thần kinhlà thuộchội chứng rễ thần kinh. Trong đó, dấu hiệu hội chứngrễ thần kinhthường gặp là có thể gây tê liệt phần cơ bắp hay rối loạn cảm giác trên vùng da thân mình tại vị trí do dây thần kinh cột sống chi phối. Nguyên nhân phổ biến gây rahội chứng rễ thần kinhlà do chèn ép, chấn thương hay các ảnh hưởng bởibệnh lao cột sống, ung thư, viêm cột sống. Trong đó, một chẩn đoán phổ biến nhất thuộchội chứng rễ thần kinhlàđau thần kinh tọa. Những dấu hiệu đầu tiên của bệnh, đôi khi đã có từ trước trong vài năm, là đau vùng thắt lưng và cơn đau, kèm cảm giác tê lan xuống hai chân. Tương tự như cáchội chứng rễ thần kinhnói chung, nếu đau thần kinh tọa không được phát hiện và điều trị sớm, các cơn đau gây ảnh hưởng rất lớn đến những sinh hoạt hằng ngày cũng như tâm lý, chất lượng cuộc sống của người bệnh. 2
2. Dấu hiệu hội chứng rễ thần kinh là gì? Do một cặp rễ thần kinh chứa hai thần phần là mộtrễ thần kinhcảm giác (dẫn truyền tín hiệu hướng tâm) và mộtrễ thần kinhvận động (dẫn truyền tín hiệu ly tâm), dấu hiệu hội chứngrễ thần kinhsẽ biểu hiện cùng lúc rất đa dạng, bao gồm: Đau nhức lưng, nhất là vùng cột sống cổ hay vùng cột sống thắt lưng; Co thắt các cơ bắp; Giảm khả năng cử động cột sống; Ấn có các điểm đau chói trên cột sống; Cơn đau lan theo vùng dây thần kinh tại vị trí chi phối. 3. Dấu hiệu hội chứng rễ thần kinh theo từng vị trí thường gặp 3.1 Hội chứng rễ thần kinh chi trên Rễ thần kinh C5: Đau tại vị trí được tìm thấy và lan dọc theo bên ngoài cánh tay, làm yếu các cơ tại vùng cánh tay. Điều này phân biệt với các bệnh yếu cơ bẩm sinh là xảy ra tại cơ delta, cơ hình trám. Rễ thần kinh C6: Đau được tìm thấy dọc theo mặt trước của cánh tay bị ảnh hưởng, làm hạn chế sấp ngửa cẳng tay. Rễ thần kinh C7: Đau được tìm thấy dọc theo ngón giữa của cánh tay bị ảnh hưởng, làm giảm khả năng uốn cong cổ tay, duỗi ngón tay
Rễ thần kinh C7: Đau được tìm thấy dọc theo ngón giữa của cánh tay bị ảnh hưởng, làm giảm khả năng uốn cong cổ tay, duỗi ngón tay. 3.2 Hội chứng rễ thần kinh chi dưới Những tổn thương tronghội chứng rễ thần kinhchi dưới không chỉ làm yếu cơ, rối loạn cảm giác mà tại chi dưới còn có thể gây ra triệu chứng củavẹo cột sống, co thắt cơ bắp vàđau thắt lưng mạn tính. Rễ thần kinhL4: Đau nằm ở phía trước đùi và cẳng chân, tiếp tục lan ra phía mắt cá chân bên trong hay đôi khi là ngón chân giữa. Thỉnh thoảng, cơn đau làm yếu cơ tứ đầu và làm phản xạ xương bánh chè trở nên yếu hơn. Rễ thầnkinhL5: Cơn đau lan sang bên đùi và cẳng chân dưới về phía sau bàn chân và ngón chân 1-3. May mắn là tất cả các phản xạ đều được bảo tồn. Rễ thần kinhS1: Cơn đau lan tỏa đến phía sau đùi và tại cẳng chân đến mắt cá chân, đôi khi lên đến ngón chân thứ tư. Hệ quả còn là gây yếu nhóm các cơ mông và gặp khó khăn khi đứng trên ngón chân. 4
Hệ quả còn là gây yếu nhóm các cơ mông và gặp khó khăn khi đứng trên ngón chân. 4. Các nguyên nhân gây ra hội chứng rễ thần kinh và chẩn đoán như thế nào? Hội chứng rễ thần kinhcó thể xảy ra khirễ thần kinhtrong cột sống bị kích thích hoặc chèn ép bởi một trong nhiều tình trạng sau đây nhưthoát vị đĩa đệm cột sống, hẹp ống sống, thoái hóa cột sống, hình thành gai xương hay hiếm gặp là các trường hợp có u bướu nội tủy hay từ bên ngoài gây chèn vào. Việc chẩn đoánhội chứng rễ thần kinhsẽ bắt đầu bằng khai thác tiền sử, những dấu hiệu qua thăm khám các triệu chứng thực thể. Trong đó, bác sĩ sẽ tìm kiếm các hạn chế vận động ở cột sống, các vấn đề về duy trì trạng thái cân bằng cơ thể cũng như bất kỳ sự mất hiện diện phản xạ tại tứ chi, yếu cơ, mất cảm giác hoặc phản xạ bất thường do nguyên nhân tủy sống. Ngoài ra, các phương tiện hình ảnh học cũng có vai trò trong chẩn đoánhội chứng rễ thần kinh. Một phim X-quang thẳng để đánh giá tư thế, cấu trúc của cột sống và chụp cộng hưởng từ giúp đánh giá cấu trúc tủy sống vàrễ thần kinhđi ra là các xét nghiệm hình ảnh điển hình được sử dụng để khảo sát bệnh lý tại cột sống nói chung, chẩn đoánhội chứng rễ thần kinhnói riêng
Tuy nhiên, nếu người bệnh có các chống chỉ định của việc chụp cộng hưởng từ thì chụp cắt lớp vi tính sẽ được chỉ định thay thế. 5. Làm sao để điều trị hội chứng rễ thần kinh? Các phương thức điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và giai đoạn của bệnh, được chia thành hai nhóm lớn: 5.1 Các điều trị không phẫu thuật Vật lý trị liệu và/hoặc các bài tập được thiết kế để ổn định cột sống và tạo điều kiện mở rộng không gian thoát ra cho cácrễ thần kinhtrên cột sống. Điều này là rất cần thiết trong giai đoạn cấp tính, người bệnh được hướng dẫn tập các bài tập kéo và thư giãn cơ. Các loại thuốc, chẳng hạn nhưthuốc chống viêm không steroid(NSAID) để giảm sưng và đau và thuốc giảm đau để giảm đau. Tiêm steroid ngoài màng cứng và tiêmrễ thần kinhđể giúp giảm sưng và điều trị cơn đau cấp tính lan tỏa rộng hoặc xuống chân. 5.2 Các can thiệp phẫu thuật Phẫu thuật sẽ được sử dụng khi các phương pháp nêu trên không mang lại kết quả. Tuy nhiên, phẫu thuật lại là chỉ định đầu tay, nên được thực hiện càng sớm càng tốt trong cáchội chứng rễ thần kinhbị chèn ép cấp tính sau chấn thương nhằm tránh mắc phải di chứng tê liệt cơ bắp không hồi phục về lâu dài
Mục tiêu thông thường của các phương pháp ngoại khoa là tìm cách giải nén trên dây thần kinh và ổn định cột sống. Tóm lại,hội chứng rễ thần kinhlà những tổn thương xảy ra tại vị trí xuất phát của dây thần kinh đi ra từ tủy sống. Do chức năng củarễ thần kinhrất quan trọng, tiếp nhận cảm giác và điều khiển vận động một vùng rộng trên cơ thể, việc tìm kiếm nguyên nhân và điều trị phù hợp là cần thiết, phòng tránh di chứng tàn phế về sau. Để hiệu quả điều trị đạt được kết quả tốt, thời gian phát hiện ra bệnh rất quan trọng, tỉ lệ thuận với kết quả điều trị. Ngay khi xuất hiện những triệu chứng bất thường, bạn nên đến ngay cơ sở y tế uy tín để thăm khám, chẩn đoán và điều trị sớm.