Quy trình chụp và can thiệp động mạch chủ số hoá xoá nền
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Lê Xuân Thiệp - Bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh -Khoa Chẩn đoán hình ảnh - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Hạ Long. Bác sĩ có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực chuẩn đoán hình ảnh. Chụp và can thiệp động mạch chủ số hóa xóa nền là phương pháp hiện đại giúp chẩn đoán và điều trị các bệnh lý của động mạch chủ, đặc biệt là phình và bóc tách nội mạc của mạch máu. 1. Chụp và can thiệp động mạch chủ là gì? Một số bệnh lý củađộng mạch chủtương đối nguy hiểm, trước đây chỉ điều trị nội khoa hoặc phẫu thuật thay đoạnđộng mạch chủbất thường nhưng đem lại kết quả không khả quan. Do đó, hiện nay kỹ thuật chụp vàcan thiệp động mạch chủlà phương phápcan thiệp nội mạchhiện đại mang lại hiệu quả cao và an toàn hơn cho bệnh nhân. Trong số các bệnh lý nguy hiểm ở động mạch chủ thì 2 bệnh gặp nhiều nhất là phình động mạch và bóc tách nội mạc mạch máu. Vớiquy trình chụp và can thiệp động mạch chủ số hóa xóa nềnsẽ sử dụng một đoạn giá đỡ lòng mạch nhân tạo có màng phủ (endograft) đặt vào trong lòng động mạch chủ, che phủ túi phình hoặc vị trí xuất hiện bóc tách nội mạc mạch máu. 2
2. Chụp và can thiệp động mạch chủ khi nào? Phìnhđộng mạch chủngực và bụng không có triệu chứng nhưng đường kính túi phình trên 55mm Phìnhđộng mạch chủcó triệu chứng vỡ hoặc dọa vỡ. Bóc táchđộng mạch chủngực không ổn định. Giả phìnhđộng mạch chủngực, bụng domảng xơ vữaloét dọa vỡ. Thủngđộng mạch chủbụng, ngực do chấn thương Thủngđộng mạch chủngực, bụng do các bệnh lý ác tính xâm lấn. 3. Chống chỉ định của can thiệp động mạch chủ Phình, bóc tách động mạch chủ lên Phình, bóc tách cung động mạch chủ ở trước gốc động mạch dưới đòn trái Đường kính động mạch chậu nhỏ hơn 7mm Suy thận giai đoạn cuốihoặc dị ứng với iot cản quang. Rối loạn đông máu chưa được kiểm soát. Phụ nữ mang thai. 4. Chuẩn bị phương tiện, thuốc trước khi chụp và can thiệp động mạch chủ Máy móc phương tiện Máychụp mạch số hóa xóa nền (DSA). Máy bơm điện chuyên dụng Phim, máy in phim, hệ thống lưu trữ hình ảnh. Áo chì, tạp dề để che chắn tia X. Các loại thuốc cần chuẩn bị Thuốc tê tại chỗ. Thuốc tiền mê và gây mê toàn thân nếu bệnh nhân có chỉ định. Thuốc điều trị tình trạngrối loạn đông máu. Thuốc đối quang iod tan trong nước. Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc. 5
Thuốc điều trị tình trạngrối loạn đông máu. Thuốc đối quang iod tan trong nước. Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc. 5. Chuẩn bị người bệnh trước khi can thiệp động mạch chủ Người bệnh được giải thích kỹ càng về thủ thuật vàquy trình chụp và can thiệp động mạch chủ số hóa xóa nềnvà ký cam kết đồng ý tiến hành thủ thuật trước khi thực hiện. Người bệnh cần phải nhịn ăn, nhịn uống trước đó 6 giờ hoặc có thể uống không quá 50ml nước. Sau khi vào phòng can thiệp chụp vàcan thiệp động mạch chủ, người bệnh nằm ngửa, được theo dõi các dấu hiệu sinh tồn như: nhịp thở, mạch đập, huyết áp, điện tim, khí máu động mạch bằng các loại máy móc. Trường hợp người bệnh không hợp tác hoặc quá khích sẽ được chỉ định thuốc an thần. Sát trùng bề mặt da bằng dung dịch sát khuẩn và phủ khăn vô khuẩn có lỗ. 6. Quy trình chụp và can thiệp động mạch chủ số hóa xóa nền Phương pháp vô cảm Người bệnh ở tư thế nằm ngửa và tiến hành lắp đặt đường truyền, thường dùng là dung dịchnước muối sinh lý 0.9%. Đa số các trường hợp chỉ cần gây tê tại chỗ
Đa số các trường hợp chỉ cần gây tê tại chỗ. Tuy nhiên với các trường hợp ngoại lệ cần phải tiêm thuốc tiền mê hoặcgây mê toàn thânnhư: trẻ em dưới 5 tuổi, chưa có ý thức hợp tác với bác sĩ hoặc bệnh nhân quá kích động, sợ hãi... Mở đường vào lòng mạch Bác sĩ sử dụng kim kích cỡ 21G chọc vào động mạch đùi chung Đặt ống thông vào lòng mạch cỡ 5-6F Chụp động mạch chủ Đưa hệ thống ống thông và dây dẫn lên đến gốc động mạch chủ. Thay ống thông bằng ống Pigtail. Chụp DSAđộng mạch chủsố hóa xóa nền để khảo sát các tổn thương củađộng mạch chủ Đưa hệ thống giá đỡ nhân tạo vào động mạch chủ Mở rộng động mạch đùi bằng hệ thống ống thông động mạch cỡ lớn 18-22Fr. Đưa đoạn giá đỡ lòng mạch nhân tạo có màng phủ Endograft vào quá ống nối cỡ lớn 18-22Fr và được dẫn đường bằng dây dẫn cứng (stiff wire) đến vị trí tổn thương đã được xác định trước đó. Đặt Endograft vào lòng động mạch chủ Xác định vị trí của Endograft so với vị trí tổn thươngđộng mạch chủthông qua DSA. Sử dụng hệ thống cố định Endograft để cố định vào vị trí tổn thương. Dùng bóng nong để tạo hình lòng mạch bên trong Endograft. Sau đó, tiến hành chụp mạch máu kiểm tra sự lưu thông sau khi đặt giá đỡ vào lòng động mạch chủ
Sau đó, tiến hành chụp mạch máu kiểm tra sự lưu thông sau khi đặt giá đỡ vào lòng động mạch chủ. Rút toàn bộ hệ thống ra ngoài cơ thể bệnh nhân. Đóng đường vào động mạch đùi chung bằng bộ dụng cụ đóng lòng mạch (closure device). Băng ép và cố định để tránh chảy máu. 7. Đánh giá kết quả sau chụp và can thiệp động mạch chủ Quy trình chụp và can thiệp động mạch chủ số hóa xóa nềnđược xem là thành công dựa vào các tiêu chuẩn sau: Endograft bao phủ được toàn bộ lòngđộng mạch chủbị tổn thương và không gây tắc những mạch máu tách ra từđộng mạch chủ. Không có dòng chảy của máu xen giữa Endograft và thànhđộng mạch chủ Các động mạch lớn tách ra từđộng mạch chủlưu thông tốt. 8. Tai biến và hướng xử trí sau khi can thiệp động mạch chủ Nhiễm trùng và tụ máu vùng bẹn Do đường vào của phương phápcan thiệp động mạch chủcần được mở rộng hơn các thủ thuật khác do đó khả năngnhiễm trùngvà tụ máu cũng cao hơn. Cách xử trí phổ biến là điều trị nội khoa và theo dõi, chăm sóc tại chỗ. Tổn thương động mạch đùi chung Hệ thống ống thông và giá đỡ đưa vào động mạch đùi có kích thước lớn 18 - 22Fr làm tăng nguy cơ bóc tách, vỡ động mạch đùi. Xử trí bằng cách đặt stent hoặc phẫu thuật
Xử trí bằng cách đặt stent hoặc phẫu thuật. Để hạn chế biến chứng này cần đánh giá chính xác đường kính của động mạch chậu đùi trước khican thiệp động mạch chủ. Nhiễm trùng khung giá đỡ lòng mạch Đây là tai biến ít gặp, tỷ lệ nhiễm trùng khoảng 0.5 - 1 %. Đa số chỉ cần điều trị nội nhưng số ít trường hợp cần phẫu thuật, làm cầu nối nhân tạo.