Cập nhật các biện pháp can thiệp chế độ ăn uống trong bệnh Crohn
Ngày càng có nhiều mối quan tâm đến các phương pháp tiếp cận chế độ ăn uống trong điều trị bệnh Crohn với sự gia tăng ổn định của các ấn phẩm trong lĩnh vực này, tuy nhiên, cần có thêm kiến thức để củng cố các khuyến nghị về quản lý dinh dưỡng trong IBD. Bài viết được viết bởi ThS. BS Mai Viễn Phương - Trưởng đơn nguyên Nội soi tiêu hóa - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Tổng quan Liệu phápăn kiêngcó thể được sử dụng để giảm viêm hoặc cải thiện các triệu chứng ở những bệnh nhân mắcbệnh Crohn. Ngày càng có nhiều mối quan tâm đến các phương pháp tiếp cận chế độ ăn uống trong điều trịbệnh Crohnvới sự gia tăng ổn định của các ấn phẩm trong lĩnh vực này, tuy nhiên, cần có thêm kiến thức để củng cố các khuyến nghị về quản lý dinh dưỡng trong IBD. Các thử nghiệm chế độ ăn uống mang tính bước ngoặt ở quần thể nhi khoa đã được mở rộng để sử dụng ở quần thể người lớn, tuy nhiên vai trò của liệu pháp ăn kiêng vẫn chưa chắc chắn do có nhiều kiểu hình bệnh không đồng nhất và sự thay đổi về lối sống
Do đó, nhận thức về vai trò và hiệu quả của liệu pháp ăn kiêng trong IBD vẫn là một phần không thể thiếu trong việc đưa ra các khuyến nghị dựa trên bằng chứng cho bệnh nhân để quản lý IBD. Vai trò của chế độ ăn uống trong bệnh sinh và sinh lý học trong bệnh viêm ruột Nguyên nhân đa yếu tố của IBD liên quan đến sự tương tác động giữa khuynh hướng di truyền, các yếu tố môi trường,rối loạn miễn dịchvà sự thay đổi hệ vi khuẩn đường ruột. Trong số đó, chế độ ăn uống đã nổi lên như một yếu tố môi trường quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển và tiến triển của IBD. Các nghiên cứu dịch tễ học đã liên tục chỉ ra rằng chế độ ăn uống có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh bệnh của IBD. Trên thực tế, chế độ ăn uống của phương Tây đặc trưng bởi lượngđường tinh luyện, chất béo và thực phẩm chế biến cao và lượng chất xơ thấp có liên quan đến việc tăng nguy cơ mắc IBD và bệnh hoạt động nhiều hơn
Ngược lại, chế độ ăn giàu chất xơ, trái cây, rau và các chất dinh dưỡng chống viêm như axit béo omega-3 và vitamin D có liên quan đến việc giảm nguy cơ mắcbệnh Crohn Vai trò của các axit béo chuỗi ngắn, chẳng hạn như butyrate; một sản phẩm của quá trình lên men chất xơ trong chế độ ăn uống có đặc tính chống viêm, được đưa ra giả thuyết là có vai trò trong việc duy trì tính toàn vẹn của hàng rào ruột và cân bằng nội môi ruột. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng những bệnh nhân mắc IBD có mức axit béo chuỗi ngắn trong phân thấp hơn.  Chất béo trong chế độ ăn uống, bao gồmaxit béokhông bão hòa đa và axit béo omega-6 từ protein động vật, không bao gồm trứng và sữa, cũng có liên quan đến các trường hợp mắcIBD Vai trò nhận thức của bệnh nhân và bác sĩ lâm sàng Là một yếu tố lối sống có thể thay đổi, chế độ ăn uống là một lựa chọn điều trị hấp dẫn do có khả năng cải thiện chất lượng cuộc sống với ít tác dụng phụ hơn so với liệu pháp y tế. Hơn nữa, bệnh nhân thường chủ động bắt đầu thay đổi chế độ ăn uống, bao gồm chế độ ăn kiêng tự hạn chế, để kiểm soát các triệu chứng của họ
Hơn nữa, bệnh nhân thường chủ động bắt đầu thay đổi chế độ ăn uống, bao gồm chế độ ăn kiêng tự hạn chế, để kiểm soát các triệu chứng của họ. Trong các bảng câu hỏi quy mô lớn, có tới hai phần ba số bệnh nhân báo cáo rằng họ tránh các loại thực phẩm mà họ thích để giúp ngăn ngừa tái phát IBD và phần lớn (85,4%) bệnh nhân tin rằng chế độ ăn uống gây ra tái phát. Tương tự như vậy, 59% bệnh nhân đánh giá dinh dưỡng ít nhất cũng quan trọng như liệu pháp dược lý để kiểm soát IBD, bao gồm 62% tin rằng chế độ ăn uống quan trọng hơn trong việc ảnh hưởng đến quá trình bệnh Ngoài ra, gần một nửa (43,8%) bệnh nhân mô tả việc thay đổi chế độ ăn uống, dù là tự điều chỉnh hay theo chỉ định của bác sĩ lâm sàng, đều ảnh hưởng đáng kể đến đời sống xã hội của họ. Theo quan điểm của bác sĩ lâm sàng, chế độ ăn uống ngày càng được công nhận là phương pháp điều trị bổ sung cho liệu pháp dược lý và các chuyên gia dinh dưỡng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý đa ngành của IBD khi họ có sẵn. Một chiến lược quan trọng là đưa một chuyên gia dinh dưỡng giàu kinh nghiệm vào làm tiêu chuẩn chăm sóc trong việc quản lý IBD
Một chiến lược quan trọng là đưa một chuyên gia dinh dưỡng giàu kinh nghiệm vào làm tiêu chuẩn chăm sóc trong việc quản lý IBD. Các chuyên gia dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá và có thể điều chỉnh các kế hoạch cá nhân hóa trong việc tiếp cận quản lý suy dinh dưỡng, hướng dẫn chế độ ăn uống điều trị và làm giảm các triệu chứngbệnh Crohn Chế độ ăn uống Địa Trung Hải Chế độ ăn Địa Trung Hải(MD), đặc trưng bởi lượng tiêu thụ nhiều trái cây, rau, ngũ cốc nguyên hạt, đậu, cá và dầu ô liu, và lượng thịt đỏ và thực phẩm chế biến thấp, là đặc điểm của việc thay đổi lối sống và liệu pháp ăn kiêng trong sức khỏe tim mạch và chuyển hóa. Nó liên quan đến mức độ viêm hệ thống thấp hơn và các dấu hiệu căng thẳng oxy hóa trong dân số nói chung. Chế độ ăn uống của MD có điểm tương đồng với các loại thực phẩm được cho là yếu tố bảo vệ và nhằm mục đích tránh các loại thực phẩm được cho là yếu tố nguy cơ gây rabệnh Crohn. Dinh dưỡng đường ruột độc quyền Dinh dưỡng đường ruột độc quyền (EEN) đã nổi lên như một lựa chọn điều trị hấp dẫn trong việc thúc đẩy thuyên giảm và chữa lành niêm mạc ởbệnh Crohnmà không có một số tác dụng phụ liên quan đến liệu pháp dược lý
EEN bao gồm việc tiêu thụ độc quyền một công thức dạng lỏng đầy đủ dinh dưỡng trong khi loại bỏ lượng thức ăn rắn thường xuyên. Các chế độ phổ biến bao gồm thời gian sử dụng độc quyền từ sáu đến tám tuần, sau đó dần dần đưa chế độ ăn bình thường trở lại. Các cơ chế mà EEN phát huy tác dụng có lợi của nó được đưa ra giả thuyết là liên quan đến việc điều chỉnhhệ vi khuẩn đường ruột, giảm tính thấm của ruột, tác dụng chống viêm và cung cấp sự nghỉ ngơi cho ruột có thể góp phần vào quá trình chữa lành niêm mạc Một phân tích tổng hợp đã chứng minh rằng EEN không hiệu quả hơn steroid như liệu pháp khởi đầu ở nhóm người lớn, với các tác dụng phụ bao gồm buồn nôn, nôn,tiêu chảyvà đầy hơi. Tính ngon miệng và không dung nạp EEN với các triệu chứng buồn nôn, nôn và mệt mỏi là những lý do phổ biến khiến bệnh nhân ngừng thuốc. Các báo cáo ban đầu cho gợi ý hiệu quả cao hơn với sự liên quan đến ruột non trong khi dữ liệu về bệnh đại tràng đơn độc vẫn còn mơ hồ. Sự không hài lòng khi không thể ăn, đặc biệt là trong những dịp giao lưu, cũng góp phần vào việc tuân thủ kém. Điều này nhấn mạnh rằng việc thực hiện EEN có thể là một thách thức và việc tuân thủ có thể khó khăn trong thời gian dài
Điều này nhấn mạnh rằng việc thực hiện EEN có thể là một thách thức và việc tuân thủ có thể khó khăn trong thời gian dài. EEN cũng có thể được sử dụng như một liệu pháp thay thếsteroid, bao gồm liệu pháp bổ sung để tối ưu hóa dinh dưỡng và giảm các biến chứng sau phẫu thuật ở những bệnh nhân suy dinh dưỡng trước khi phẫu thuật ruột liên quan đến IBD theo yêu cầu hoặc cho bệnh kháng trị kết hợp với liệu pháp y tế Chế độ ăn kiêng đối với bệnh Crohn Chế độ ăn kiêng loại trừbệnh Crohn(CDED) là chế độ ăn có cấu trúc nhằm mục đích giảm viêm ruột bằng cách loại trừ một số loại thực phẩm được biết là làm trầm trọng thêm các triệu chứng và có thể gây ra phản ứng miễn dịch và loạn khuẩn đường ruột. Chế độ ăn kiêng này tập trung vào việc loại bỏ các thành phần thực phẩm cụ thể, chẳng hạn nhưgluten, sữa, thực phẩm chế biến và một số chất phụ gia, đồng thời khuyến khích tiêu thụ trái cây, rau,proteinnạc và các loại thực phẩm giàu dinh dưỡng khác. Một nghiên cứu trên bốn mươi bốn người lớn mắcbệnh Crohnnhẹ-trung bình cho thấy 57% thuyên giảm lâm sàng vào tuần thứ 6 và 68% khi kết hợp với dinh dưỡng qua đường tiêu hóa một phần
Tám mươi phần trăm những người thuyên giảm vào tuần thứ 6 vẫn duy trì thuyên giảm lâm sàng vào tuần thứ 24, với 35% thuyên giảm nội soi tại thời điểm đó. Các nghiên cứu nhi khoa trước đó đã chứng minh sự gia tăng thuyên giảm không dùng steroid ở những bệnh nhân mắc CDED, với sự gia tăng hiệu quả khi dinh dưỡng qua đường tiêu hóa một phần được bổ sung Một trong những điểm mạnh chính của CDED là khả năng cung cấp lượng chất dinh dưỡng thiết yếu cân bằng và đầy đủ, không giống như chế độ ăn kiêng hạn chế nghiêm ngặt có thể dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng. CDED được triển khai theo từng giai đoạn, cho phép đưa trở lại dần dần các loại thực phẩm bị loại trừ. Phương pháp tiếp cận theo từng giai đoạn này giúp xác định các tác nhân kích hoạt chế độ ăn uống cụ thể và duy trì sự tuân thủ lâu dài. CDED cung cấp một giải pháp thay thế tốt khi không dung nạp được EEN với khả năng tuân thủ được cải thiện (85% so với 63%). Chế độ dinh dưỡng SCD SCD là chế độ dinh dưỡng hạn chế hấp thụ carbohydrate phức hợp và thúc đẩy tiêu thụ monosaccharides, dễ hấp thụ và được cho là giúp giảm thiểu tình trạngloạn khuẩn đường ruột
Chế độ này dựa trên lý thuyết cho rằng một số carbohydrate không được tiêu hóa và hấp thụ hoàn toàn, dẫn đến quá trình lên men và phát triển của vi khuẩn gây bệnh trong ruột. Ở nhóm trẻ em mắcbệnh Crohn, các nghiên cứu đã quan sát thấy những cải thiện về mặt lâm sàng và xét nghiệm sau liệu pháp SCD cũng như những thay đổi đáng kể trong hệ vi sinh vật đường ruột. Việc sử dụng SCD đã được chứng minh là làm tăng quần thể vi khuẩn có lợi và làm giảm các dấu hiệu viêm ở nhóm trẻ em mắc bệnh Crohn đang hoạt động. Một thử nghiệm ngẫu nhiên so sánh SCD với MD ở bệnh nhân trưởng thành mắcbệnh Crohnđã phát hiện ra tỷ lệ thuyên giảm sớm tương tự nhau ở tuần thứ 6 (46,5% so với 43,5%) với mức giảm calprotectin trong phân lần lượt là 34,8% và 30,8% . Tuy nhiên, có rất ít nghiên cứu có kiểm soát so sánh SCD với chế độ ăn không hạn chế, hạn chế việc áp dụng rộng rãi như liệu pháp ăn kiêng đầu tay trong điều trị IBD. Những nhược điểm tiềm ẩn khi sử dụng SCD trong thời gian dài bao gồm bản chất hạn chế của nó do loại bỏ đường, sữa có hàm lượnglactosecao và rau chứa nhiều tinh bột
Chế độ ăn ít Fodmap Chế độ ăn ít FODMAP, ban đầu được phát triển để kiểm soát hội chứng ruột kích thích (IBS), ngày càng được nghiên cứu về những lợi ích tiềm năng của nó đối với những bệnh nhân mắcbệnh Crohn. Can thiệp về chế độ ăn uống này tập trung vào việc giảm lượng carbohydrate hấp thụ kém ở ruột non và dễ lên men, có khả năng làm trầm trọng thêm các triệu chứng như đầy hơi, chướng bụng và đau bụng thông qua tình trạng giãn lòng ruột và thay đổi nhu động ruột. Do các triệu chứng chồng chéo giữaIBS và IBD, đặc biệt là trong giai đoạn nghỉ ngơi của giai đoạn sau, chế độ ăn ít FODMAP được coi là một phương pháp tiếp cận dinh dưỡng có giá trị để kiểm soát các triệu chứng ở bệnh nhân IBD. Chế độ ăn ít FODMAP có lợi cho việc kiểm soát triệu chứng ở IBD, với khoảng một nửa số bệnh nhân thấy cải thiện các triệu chứng đau bụng, đầy hơi, đầy hơi và tiêu chảy. Việc tuân thủ có thể là một yếu tố hạn chế trong việc sử dụng rộng rãi và việc tuân thủ thấp hơn có liên quan đến việc thiếu hiệu quả
Việc tuân thủ có thể là một yếu tố hạn chế trong việc sử dụng rộng rãi và việc tuân thủ thấp hơn có liên quan đến việc thiếu hiệu quả. Một đánh giá có hệ thống đối với 319 bệnh nhân mắc IBD (96% thuyên giảm) cho thấy sự cải thiện đáng kể về tình trạng tiêu chảy, cải thiện các triệu chứng đường ruột, đầy hơi, đau, mệt mỏi; tuy nhiên không cải thiện tình trạngtáo bón. Vi dinh dưỡng và đa dinh dưỡng Giảm lượng thức ăn nạp vào do chán ăn, buồn nôn và đau bụng, kết hợp với kém hấp thu và tăng nhu cầu chuyển hóa, góp phần gây ra tình trạng thiếu hụt chất dinh dưỡng đa lượng và năng lượng.  Tài liệu tham khảo 1.  Shakhshir M, Zyoud SH. Global research trends on diet and nutrition in Crohn's disease. World J Gastroenterol. 2023;29:3203-3215.  [PubMed]  [DOI]  [Cited in This Article: 2]  [Reference Citation Analysis (0)]2.  Podolsky DK. Inflammatory bowel disease. N Engl J Med. 2002;347:417-429.  [PubMed]  [DOI]  [Cited in This Article: 1] 3. Chen L, Srinivasan A, Vasudevan A. Examining dietary interventions in Crohn’s disease. World J Gastroenterol 2024; 30(34): 3868-3874