Vị thuốc tang thầm: Những điều cần biết
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Bác sĩ Nguyễn Văn Đức - Bác sĩ Y Học Cổ Truyền - Trung tâm Y Học Cổ Truyền Vinmec - Sao Phương Đông Tang thầm là tên gọi của một vị thuốc Đông y để chỉ quả dâu tằm chín. Vị thuốc tang thầm được dùng trong nhiều loại trà chữa đau lưng mỏi gối, mất ngủ, râu tóc bạc sớm, táo bón... và là loại đồ uống thơm ngon bổ dưỡng, đặc biệt trong mùa hè. 1. Tang thầm là cây gì? Tang thầmhay còn gọi làquả dâu tằm, tang thực, tang táo, ô thầm, hắc thầm..., có tên khoa học là Morus alba, họ Dâu tằm Moraceae Theo quan niệm Đông y,tang thầmlà một vị thuốc trong Y Học Cổ Truyền có tác dụng bổ can ích thận, tăng sinh dịch cơ thể, chống khát, nhuận tràng. Câytang thầmthuộc loại cây thân gỗ, cây cao từ 2 đến 3m, lá dâu tằm có hình bầu dục, lá nguyên hoặc lá được chia làm 3 thùy, đầu lá hơi tù hoặc nhọn, lá mọc so le với nhau. Cây tang thầm thường ra hoa vào khoảng tháng 4 – 5, kết quả vào tháng 5 – 7 hàng năm. Quả dâu chínmọng nước, dài 1- 3cm, đường kính 7 - 10 mm, hình trứng, mọc từ trong các lá đài. Cuống củaquả dâu chíndài khoảng 1 – 1,5 mm, mặt ngoài không nhẵn
Cuống củaquả dâu chíndài khoảng 1 – 1,5 mm, mặt ngoài không nhẵn. Khi còn non, quảtang thầmcó màu trắng xanh, khiquả dâu chínsẽ chuyển sang màu đỏ hồng, sau đó có thể chuyển sang màu đen sẫm.Quả dâu chíncó mùi thơm và vị chua ngọt. 2. Phân bố và thu hái vị thuốc tang thầm Cây dâu tằmthường ưa mọc ở nơi ẩm và sáng, do đó dâu tằm thường được trồng trên diện tích lớn ở bãi sông, các vùng đất bằng phẳng hoặc trồng trên cao nguyên. Ở Việt Nam và Trung Quốc, cây dâu tằm được trồng khắp nơi để lấy lá nuôi tằm, lấy quả dùng làmvị thuốc tang thầm. Mùa thu hoạchquả dâu chínlà vào cuối mùa xuân, đầu mùa hè. Khi thu háivị thuốc tang thầmta thường chọn nhữngquả dâu chín, lành lặn (tránh dập nát), loại bỏ bụi bẩn bằng nước sạch thật nhẹ nhàng, sau đó đem phơi, sấy thật khô rồi bảo quản trong lọ kín, tốt nhất là lo làm bằng sành hoặc ngâm với đường. Sử dụngtang thầmngày dùng 2 lần, mỗi lần 10 - 15gvị thuốc tang thầmđem hãm với nước sôi trong bình kín, sau 15 phút uống thay trà. Có thể phối hợptang thầmvới các vị thuốc khác để nâng cao hiệu quả điều trị bệnh tật
Có thể phối hợptang thầmvới các vị thuốc khác để nâng cao hiệu quả điều trị bệnh tật. Tang thầmhoàn toàn có thể được dùng để ăn sống như một loại trái cây bổ dương, ngâm rượu, làm mứt hoặc ngâm với đường chế biến các loại nước giải khát mùa hè. Ngoài ra,tang thầmcòn được sử dụng dưới dạng trà, còn gọi là tràtang thầm. 3. Tác dụng của tang thầm là gì? Quả dâu tằm có chứa Anthocyanin (sắc tố tạo ra màu đỏ của quả chín), glucose, fructose,vitamin B1,vitamin C, tanin, protid và các loại acid hữu cơ. Theo quan điểm Đông y,vị thuốc tang thầmvị chua ngọt, tính lạnh, có tác dụng bổ âm và tạo máu dưỡng huyết,tang thầmcòn bổ can ích thận, tăng sinh dịch cơ thể, chống khát nước, nhuận tràng, chữa các chứng bệnh do can thận bất túc. Vị thuốc tang thầmchữa chứng huyết hư sinh phong gây ra: choáng, mắt hoa, đau lưng mỏi gối, tai điếc, tai ù, chữa râu tóc bạc sớm, làm đen râu tóc và trừ phong thấp, trị mất ngủ, ngủ hay mê,đái tháo đường, táo bón, chữa trị các khớp vận động khó khăn, run chân tay, liệt nửa người do nhũn não
Quả dâu chíngiúp tinh thần thanh sáng an bình, an thần trấn tĩnh, trí tuệ minh mẫn, âm khí hồi phục, râu tóc đen lại, trường thọ, làm cho tinh khí vững chắc, đen tóc, sáng mắt. 4. Các bài thuốc trị bệnh được bào chế từ tang thầm Tang thầmchữa thiếu máu, da xanh, mất ngủ, chóng mặt: sử dụng quảtang thầmthêm siro vào ngâm hay ngâm rượu. Ngoài ra còn có thể dùng 10gtang thầm, 10g câu kỷ tử, 10ghà thủ ôđỏ, 10g nhân hạt táo rồi đem tất cả đi sắc nước uống. Vị thuốc chữa mất ngủ: 15gtang thầm, 15gbạch thược, 15g thục địa hoặc chỉ dùng 15gtang thầmvà 12g táo nhân sau đó đem sắc nước và uống trong ngày. Tang thầm trị ramồ hôi trộm: Lấy 10g tang thầm và 10g,ngũ vị tửmỗi loại đem đi sắc nước uống trong ngày. Tang thầm chữa chậm tiêu: bài thuốc gồm có 10g tang thầm, 6gbạch truậtsắc nước uống trong ngày. Choáng, mắt hoa: Lấy 15g dâu tằm, 15g kỷ tử, 15g đại táo sắc nước uống trong ngày. Tang thầmchữa thiếu máu:bài thuốc gồm các loại dược liệu theo liều lượng là 15g tang thầm, 12g thỏ ty tử, 12g nữ trinh tử, 12g kỷ tử, 8g tiên linh tỳ, 8g thục địa, 8g phá cố chỉ, đem tất cả các vị thuốc kể trên đi sắc uống trong ngày
Chữa cao huyết áp: sắc thuốc gồm các vị như sau 15gtang thầm, 15g cát căn, 8g hoàng cầm, 8g cúc hoa, 8g tiểu kế. Chữa râu tóc bạc sớm: 15g tang thầm, 15g hà thủ ô, 15g nữ trinh tử và 10g cỏnhọ nồisắc lấy nước uống. Bài thuốcchữa táo bón: 15g tang thầm, 15g nhục dung, 15g vừng đen và 8g chỉ xác sao. Trị bế kinh: 15g tang thầm, 3ghồng hoa, 12g kê huyết đằng. Tuy có rất nhiều tác dụng nhưng vị thuốc tang thầm có tính lạnh,tác dụng nhuận tràng,do đó không nên dùng cho những người bịrối loạn tiêu hóa, hay đi tiêu lỏng do tỳ vị hư yếu, không nên dùng cho người đang cảm mạo, ho do phong hàn. Khi pha tràtang thầmtuyệt đối không được dùng ấm chén bằng kim loại.