Đánh giá đau cột sống cổ & cột sống thắt lưng
Đau cột sống thắt lưng (lưng dưới) và vùng cổ (cổ) rất phổ biến và thường là nguyên nhân khiến nhiều người tìm đến các cơ sở y tế. Căng cơ thắt lưng và bong gân là những nguyên nhân phổ biến nhất gâyđau thắt lưng. Đau cột sống cổ thường ít xảy ra hơn so với đau cột sống thắt lưng. 1. Sinh lý bệnh của đau cột sống cổ và thắt lưng Tùy thuộc vào nguyên nhân, đau cổ hoặc lưng có thể kèm theo các triệu chứng thần kinh. Nếu một rễ thần kinh bị ảnh hưởng, cơn đau có thể chạy dọc theo sự phân bố của rễ đó. Sức cơ, cảm giác và phản xạ của khu vực được chi phối bởi rễ thần kinh đó có thể bị suy giảm. Nếutủy sốngcó liên quan đến cảm giácđau cột sống cổvà thắt lưng, sức cơ, cảm giác và phản xạ có thể bị suy giảm ở cấp độ tủy sống và ảnh hưởng đến tất cả các đoạn tủy bên dưới. Trong một số trường hợp nặng,đau cột sống thắt lưngvà cổ có thể là dấu hiệu đi trước cho những biểu hiện nặng hơn như rối loạn chức năng ruột (táo bónhoặc đại tiện không tự chủ) và chức năng bàng quang (bí tiểuhoặctiểu không tự chủ), mất cảm giác quanh hậu môn,rối loạn cương dươngvà mất phản xạ trương lực trực tràng và cơ vòng
Bất kỳ rối loạn đau nào của cột sống cũng có thể gây ra phản xạ thắt chặt (co thắt) các cơ cạnh cột sống. 2. Nguyên nhân của đau cột sống cổ và thắt lưng Hầu hếtđau cột sống cổvà thắt lưng là do rối loạn các cấu trúccột sống. Đau cơ là một triệu chứng phổ biến và thường là do kích thích các cơ sâu hơn bởi sự hình thành của các gai lưng dây thần kinh cột sống và ở các cơ nông hơn do phản ứng cục bộ với chấn thương cột sống. Chủng rất hiếm gặp ở cột sống cổ và thắt lưng.Đau cơ xơ hóacó thể cùng tồn tại với đau cổ và lưng nhưng không có nhiều khả năng gây đau riêng biệt ở cổ hoặc lưng. Đôi khi, cơn đau là do rối loạn ngoài tủy sống (đặc biệt là mạch máu, đường tiêu hóa hoặc sinh dục). Hầu hết các rối loạn chức năng cột sống là do cơ chế chấn thương. Chỉ một số ít liên quan đến các vấn đề khác, chẳng hạn như nhiễm trùng, viêm, ung thư hoặcgãy xươngbệnh lý doloãng xươnghoặc ung thư. 2.1. Nguyên nhân phổ biến đau cột sống cổ và thắt lưng Hầu hết các cơn đau do rối loạn chức năng cột sống cơ học là do Đau đĩa đệm Đau rễ thần kinh Viêm khớp Sau đây là những nguyên nhân phổ biến nhất gây ra chứngđau cột sống cổvà thắt lưng
Thoát vị đĩa đệm Gãy xương do nén (thường ở ngực hoặc thắt lưng) Hẹp ống sống đoạn thắt lưng và cổ Thoái hóa cột sống Tất cả những nguyên nhân này cũng có thể xuất hiện mà không gây đau. Một số bất thường về giải phẫu (ví dụ như phồng hoặc thoái hóa đĩa đệm, thoái hóa xương, thoái hóa đốt sống, các bất thường về mặt) thường xuất hiện ở những người không bị đau cổ hoặc lưng. Tuy nhiên, căn nguyên củađau cột sốngthường là do nhiều yếu tố phối hợp, kể cả mệt mỏi, suy giảm thể chất, đau cơ, tư thế kém, giảm khả năng ổn định cơ, giảm tính linh hoạt, và đôi khi căng thẳng tâm lý xã hội hoặc tâm thần bất thường. Do đó, việc xác định một nguyên nhân thường rất khó hoặc không thể. 2.2. Nguyên nhân không phổ biến đau cột sống cổ và thắt lưng Các nguyên nhân không phổ biến gâyđau cột sống cổvà thắt lưng thường nghiêm trọng và cần điều trị kịp thời để ngăn ngừa tàn tật hoặc tử vong
Các nguyên nhân nghiêm trọng ngoài tủy bao gồm: Chứng phình động mạch chủ bụng Bóc tách động mạch chủ Bóc tách động mạch cảnh hoặc động mạch đốt sống Viêm màng nãomủ cấp tính Đau thắt ngựchoặcnhồi máu cơ tim Một số rối loạn tiêu hóa (GI) (ví dụ:Viêm túi mật,viêm túi thừa, áp xe túi thừa, viêm tụy, loét dạ dày tá tràng,viêm ruột thừa) Một số rối loạn vùng chậu (ví dụ: Mang thai ngoài tử cung,ung thư buồng trứng, viêm vòi trứng) Một số bệnh lý tại phổi (ví dụ: Viêm màng phổi,viêm phổi) Một số bệnh lý tại đường tiết niệu (ví dụ:Viêm tuyến tiền liệt, viêm bể thận,sỏi thận) Di căn ung thư ngoài tủy sống Rối loạn thâm nhiễm hoặc viêm sau phúc mạc (ví dụ:Xơ hóa sau phúc mạc, bệnh liên quan đến globulin miễn dịch G4 [IgG4-RD], tụ máu, bệnh hạch) Rối loạn cơ do viêm (ví dụ:Viêm đa cơvà các bệnh viêm cơ khác, đau đa cơ do thấp khớp) Các nguyên nhân tại cột sống nghiêm trọng bao gồm: Nhiễm trùng (ví dụ: Viêm đĩa đệm, áp xe ngoài màng cứng,viêm tủy xương) Các khối u nguyên phát (của tủy sống hoặc đốt sống) Các khối u đốt sống di căn (thường xuyên nhất từ ​​vú, phổi hoặc tuyến tiền liệt) Rối loạn cột sống cơ học có thể nghiêm trọng nếu chúng chèn ép các rễ thần kinh cột sống hoặc đặc biệt là
nhất từ ​​vú, phổi hoặc tuyến tiền liệt) Rối loạn cột sống cơ học có thể nghiêm trọng nếu chúng chèn ép các rễ thần kinh cột sống hoặc đặc biệt là tủy sống
Chèn ép tủy sống chỉ xảy ra ở cột sống cổ, ngực và thắt lưng cao và có thể dohẹp ống sốngnghiêm trọng hoặc các bệnh lý khác như khối u và áp xe ngoài màng cứng tủy sống hoặc tụ máu. 2.3. Các nguyên nhân không phổ biến khác Đau cổ hoặc lưng có thể do nhiều nguyên nhân khác, chẳng hạn như Bệnh paget xương Trẹo cổ Hội chứng khớp thái dương hàm Herpes zoster (ngay cả trước khi phát ban) Bệnh thoái hóa đốt sống (thường gặp nhất làviêm cột sống dính khớp, nhưng cũng có thể là viêm khớp dính,viêm khớp vảy nến,viêm khớp phản ứngvà bệnh thoái hóa đốt sống không biệt hóa) Tổn thương hoặc viêm đám rối thần kinh cánh tay hoặc thắt lưng (ví dụ: Hội chứng Parsonage Turner) 3. Đánh giá chứng đau cột sống cổ và thắt lưng Nguyên nhân củađau cột sống cổhoặc thắt lưng thường do nhiều yếu tố gây ra nên khó chẩn đoán xác định ở nhiều bệnh nhân
Tuy nhiên, bác sĩ lâm sàng nên xác định những điều sau nếu có thể: Nguyên nhân gây đau có liên quan đến cột sống hay không Nguyên nhân gây đau có phải là một bệnh lý nghiêm trọng Nếu các nguyên nhân nghiêm trọng đã được loại trừ,đau cột sốngđôi khi được phân loại như sau: Đau cột sống cổhoặc thắt lưng không đặc hiệu Đau cột sống cổhoặc thắt lưng với các triệu chứng thần kinh Hẹp ống sống thắt lưng với bệnh lý tủy sống hoặc hẹp ống sống cổ với bệnh lý tủy Đau cột sống cổhoặc thắt lưng liên quan đến một nguyên nhân cột sống khác Tiền sử bệnh nên bao gồm thời điểm khởi phát đau, thời gian kéo dài cơn đau, mức độ nghiêm trọng, vị trí, bức xạ, thời gian đau, các yếu tố làm giảm đau hoặc trầm trọng thêm như nghỉ ngơi, hoạt động, thay đổi vị trí, gánh nặng và thời gian trong ngày (ví dụ: Vào ban đêm, khi thức tỉnh). Các triệu chứng kèm theo cần lưu ý bao gồm cứng khớp, tê, dị cảm, suy nhược, tiểu không tự chủ hoặc bí tiểu, táo bón và đại tiện không tự chủ
Các triệu chứng kèm theo cần lưu ý bao gồm cứng khớp, tê, dị cảm, suy nhược, tiểu không tự chủ hoặc bí tiểu, táo bón và đại tiện không tự chủ. Cần lưu ý các triệu chứng gợi ý nguyên nhân, bao gồm sốt, đổ mồ hôi và ớn lạnh (nhiễm trùng); giảm cân và chán ăn (nhiễm trùng hoặc ung thư);đau cột sống cổtăng lên khi nuốt (rối loạn thực quản); chán ăn, buồn nôn, nôn mửa, đái ra máu và rối loạn tiêu hóa; các triệu chứng tiết niệu và đau hạ sườn (rối loạn đường tiết niệu), đặc biệt nếu từng đợt, đau bụng và tái phát (sỏi thận); ho, khó thở, và trở nên tồi tệ hơn khi thở mạnh (rối loạn chức năng phổi); chảy máu hoặc tiết dịch âm đạo và đau liên quan đến giai đoạnchu kỳ kinh nguyệt(rối loạn vùng chậu); mệt mỏi, các triệu chứngtrầm cảmvàđau đầu(đau cổ hoặc lưng cơ học đa yếu tố)
Tiền sử bệnh trong quá khứ bao gồm các rối loạn về chức năng cột sống cổ hoặc thắt lưng đã biết (bao gồm loãng xương, viêm xương khớp, rối loạn đĩa đệm và chấn thương gần đây hoặc từ xa) và phẫu thuật, các yếu tố nguy cơ (ví dụ: Ung thư, bao gồmung thư vú, tuyến tiền liệt, thận, phổi và ruột kết cũng nhưbệnh bạch cầu), các yếu tố nguy cơ của chứng phình động mạch (ví dụ: Hút thuốc,tăng huyết áp), các yếu tố nguy cơ nhiễm trùng (ví dụ: Ức chế miễn dịch; sử dụng thuốc; phẫu thuật gần đây,chạy thận nhân tạo, chấn thương xuyên thấu, hoặc nhiễm khuẩn); và các đặc điểm của một bệnh lý toàn thân tiềm ẩn (ví dụ:Tiêu chảyhoặc đau bụng,viêm màng bồ đào,bệnh vẩy nến). 3.1. Thăm khám lâm sàng đau cột sống cổ và thắt lưng. Việc thăm khám lâm sàng cần tập trung vào cột sống và khám thần kinh. Nếu không rõ nguồn gốc đau cột sống cơ học, bệnh nhân sẽ được kiểm tra cơn đau nơi khu trú hoặc lan tỏa. Khi khám cột sống, lưng và cổ được kiểm tra xem có bất kỳ biến dạng nào có thể nhìn thấy, vùng ban đỏ hoặc phát ban dạng mụn nước hay không. Các cơ cột sống và đốt sống được sờ nắn để bị đau và thay đổi về trương lực cơ. Phạm vi chuyển động cũng cần được kiểm tra
Các cơ cột sống và đốt sống được sờ nắn để bị đau và thay đổi về trương lực cơ. Phạm vi chuyển động cũng cần được kiểm tra. Ở những bệnh nhân đau cột sống cổ, cần thăm khám thêm vai. Ở những bệnh nhân bị đau thắt lưng, cần thăm khám thêm phần hông. 3.2. Cách kiểm tra cột sống cổ Khám thần kinh đánh giá chức năng của toàn bộ tủy sống. Các bài kiểm tra phản xạ là một trong những bài kiểm tra thể chất đáng tin cậy nhất để xác nhận chức năng bình thường của tủy sống. Rối loạn chức năng đường ống tủy được biểu hiện bằng các ngón chân cái hướng lên với phản ứng cổ chân và dấu hiệu Hoffman, thường xảy ra với chứng tăng phản xạ. Để kiểm tra dấu hiệu Hoffman, các bác sĩ lâm sàng gõ nhẹ vào móng tay hoặc vuốt nhẹ bề mặt của ngón tay thứ 3; nếu vùng xa của ngón tay cái gập lại, dấu hiệu dương tính, thường cho thấy rối loạn chức năng ống tủy sống do hẹp đốt sống cổ hoặc cótổn thương não. Các dấu hiệu rối loạn cảm giác là chủ quan và có thể không đáng tin cậy. Bài kiểm tra nâng chân thẳnggiúp xác nhận chứngđau thần kinh tọa. Bệnh nhân nằm ngửa, duỗi thẳng hai đầu gối và gập cổ chân. Bác sĩ từ từ nâng chân bị ảnh hưởng lên, giữ cho đầu gối mở rộng
Bệnh nhân nằm ngửa, duỗi thẳng hai đầu gối và gập cổ chân. Bác sĩ từ từ nâng chân bị ảnh hưởng lên, giữ cho đầu gối mở rộng. Nếu đau thần kinh tọa, độ cao từ 10 đến 60 ° thường gây ra các triệu chứng. Mặc dù, đầu gối thường được sờ nắn từ phía sau để đánh giá chứng đau thần kinh tọa, nhưng có lẽ đây không phải là một bài kiểm tra chính xác. Đối với người vượt qua kiểm tra nâng chân thẳng, chân không bị ảnh hưởng được nâng lên; kết quả là dương tính nếu đau thần kinh tọa xảy ra ở chân bị ảnh hưởng. Thử nghiệm chân thẳng dương tính là nhạy cảm nhưng không đặc hiệu cho thoát vị đĩa đệm; thử nghiệm nâng chân thẳng bắt chéo ít nhạy hơn nhưng đặc hiệu 90%. Thử nghiệm nâng chân thẳng khi ngồi được thực hiện khi bệnh nhân đang ngồi với tư thế gập khớp háng 90 °; chân dưới từ từ nâng lên cho đến khi đầu gối được mở rộng hoàn toàn. Nếu bị đau thần kinh tọa, cảm giác đau ở cột sống xuất hiện khi chân duỗi ra. Nghiệm pháp chùng xuống tương tự như nghiệm pháp nâng chân thẳng trong việc tác dụng lực kéo lên rễ thần kinh cột sống nhưng được thực hiện với bệnh nhân ở tư thế "chùng xuống" (gập các đốt sống ngực và thắt lưng) và gập cổ khi bệnh nhân đang ngồi
Trong khám tổng quát,kiểm tra chức năng tim phổicũng cần được quan tâm. Kiểm tra bụng xem có đau, có sờ thấy khối hay không và đặc biệt ở những bệnh nhân trên 55 tuổi có chứng phình động mạch chủ bụng hay không. Các bác sĩ lâm sàng gõ vào góc xương sống vùng hông nếu thấy đau có thể nghi ngờ viêm bể thận. Kiểm tra trực tràng, bao gồm xét nghiệm phân để tìm máu ẩn trong phân và ở nam giới thực hiện kiểm tra tuyến tiền liệt. Ở những phụ nữ có các triệu chứng gợi ý rối loạn vùng chậu hoặc sốt không rõ nguyên nhân sẽ được thăm khám vùng chậu
Ở những phụ nữ có các triệu chứng gợi ý rối loạn vùng chậu hoặc sốt không rõ nguyên nhân sẽ được thăm khám vùng chậu. Những dấu hiệu sau đây cần được lưu ý: Động mạch chủ bụng > 5 cm (đặc biệt nếu mềm) hoặc khó bắt mạch ở chi dưới Đau cấp tính, đột ngột ở cột sống cổ và thắt lưng Ung thư được chẩn đoán trước đó hoặc nghi ngờ Sốt hoặc ớn lạnh Các biểu hiện tại đường tiêu hóa như đau khu trú ở bụng, dấu hiệu phúc mạc hoặc tụ máu Các yếu tố nguy cơ nhiễm trùng (ví dụ: Ức chế miễn dịch; sử dụng thuốc qua đường tĩnh mạch; phẫu thuật gần đây, chấn thương xuyên thấu hoặc nhiễm trùng do vi khuẩn) Bệnh lý màng não Đau dữ dội về đêm hoặc tàn phế Giảm cân không giải thích được Mặc dù các nguyên nhân nghiêm trọng ngoài tủy sống (ví dụ: Ung thư,phình động mạch chủ, áp xe ngoài màng cứng, viêm tủy xương) là những nguyên nhân không phổ biến gâyđau cột sống cổvà thắt lưng, nhưng chúng vẫn có thể xuất hiện gặp, đặc biệt ở những nhóm có nguy cơ cao. 3.3
3.3. Các xét nghiệm cận lâm sàng Thông thường, nếu thời gian đau ngắn (từ 4-6 tuần), không cần xét nghiệm trừ khi có dấu hiệu cảnh báo, bệnh nhân đã bị chấn thương nghiêm trọng (ví dụ: Va chạm xe cộ, ngã từ độ cao, chấn thương xuyên thấu) hoặc đánh giá gợi ý một nguyên nhân cụ thể không phải cơ học (ví dụ viêm bể thận). Chụp X-quang thường có thể xác định hầu hết các trường hợp xẹp lún đĩa đệm, thoái hóa đốt sống, lệch khớp, gãy xương do loãng xương (hoặc dễ gãy), viêm xương khớp và các bất thường nghiêm trọng khác về xương (ví dụ: Do nhiễm trùng hoặc khối u) và chúng có thể hữu ích trong việc quyết định xem có cần thiết để chỉ định thêm các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khác như MRI hoặc CT. 4. Một số biện pháp điều trị đau cột sống cổ và thắt lưng Khi có biểu hiệnđau cột sốngở vùng cổ và/hoặc thắt lưng, người bệnh nên đến khám tại các cơ sở y tế để được đánh giá một cách tổng quan.Đau cột sống cổvà thắt lưng có thể do nhiều nguyên nhân gây ra, trong đó có một số bệnh lý tiềm ẩn nghiêm trọng thường gặp ở nhóm có nguy cơ cao. Các nguyên nhân gâyđau cột sốngthường không xuất hiện đơn độc và cần được giải quyết nếu đã xác định
Các nguyên nhân gâyđau cột sốngthường không xuất hiện đơn độc và cần được giải quyết nếu đã xác định. Đau cột sốngcấp tính có thể được làm thuyên giảm đi bằng: Thuốc giảm đau Ổn định đoạn cột sống thắt lưng và cổ Luyện tập thể dục với cường độ hợp lý Thay đổi chế độ làm việc và nghỉ ngơi (lên đến 48 giờ) nếu cần Ở những bệnh nhân bịđau cột sống thắt lưnghoặc cổ không đặc hiệu cấp tính (không rõ nguyên nhân), có thể bắt đầu điều trị mà không cần đánh giá sâu rộng để xác định căn nguyên cụ thể.