U men răng (Ameloblastoma): Những điều cần biết
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Trung Hậu - Bác sĩ Răng Hàm Mặt -Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Đà Nẵng. U men răng (ameloblastoma) là khối u lành tính xuất hiện ở xương hàm mặt, khiến cho vùng má sưng phù, biến dạng mặt. Nếu phát hiện muộn, u men răng có thể lan vào các tổ chức xung quanh, dễ trở thành u ác tính, di căn vào máu, hệ bạch huyết và dẫn tới tử vong. 1. U men răng - Ameloblastoma là gì? U men răng(tên gọi đầy đủ là u nguyên bào tạo men -Ameloblastoma) là một khối u hiếm gặp, lành tính, xuất hiện phổ biến nhất ở vùng xương hàm mặt. U men răng gây ra bởi các tế bào hình thành nên lớp men lót bảo vệ trên răng, có tổ chức giống như men răng, nhưng biệt hóa theo hướng bất thường và không tạo thành men răng. U men răng thường xảy ra nhiều hơn ở nam giới. Bệnh được chẩn đoán ở mọi độ tuổi nhưng thường gặp hơn ở người lớn trong độ tuổi từ 40 đến 60.Khối u men răngliên tục phát triển, xâm lấn một cách âm thầm. Sau một thời gian, u men răng có thể biểu hiện ác tính, xâm lấn vào vùng xương hàm, khiến chovùng má sưng đau, gây biến dạng mặt trầm trọng nếu u lớn
Rất hiếm các tế bào ameloblastoma di căn sang các khu vực khác của cơ thể, chẳng hạn như cáchạch bạch huyếtở cổ và phổi. Dou nguyên bào tạo menthường có tỷ lệ tái phát cao nên việc điều trị thường có xu hướng điều trị triệt để, nhất là đối với trường hợpu men răng tái phátsau khi được điều trị bảo tồn. Việc chữa trị dứt điểm với những khối u men đã lớn thường để lại nhiều di chứng nặng nề cho bệnh nhân về mặt thẩm mỹ và chức năng, nhất là ở bệnh nhân trẻ tuổi, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống sau khi điều trị bằng phẫu thuật. Do đó, việc chẩn đoán phát hiện sớmu men rănglà rất cần thiết. 2. Triệu chứng u men răng 2.1. U men ngoại biên Do sự bất thường trong quá trình biệt hóa của biểu mô tạo răng, dẫn đến các tế bào tạo men nằm lạc chỗ ở nướu răng hay xương ổ răng. Biểu hiện u men ngoại biên là một khối u với bề mặt nhẵn láng, gồm một hay nhiều thùy. 2.2. U men trung tâm Đối với xương hàm trên, các triệu chứng xuất hiện tùy vào mức độ phát triển, kích thước và khả năng xâm lấn củau men răng, bao gồm: Khối sưng phồng ở tầng giữa mặt, vùngmá sưng đau, phồng xương ngách lợi, khẩu cái, nghẹt mũi, mất khứu
Bệnh nhân thường bị tê môi trên, má và cạnh mũi cùng bên do ảnh hưởng đến dây thần kinh V2. Đối với xương hàm dưới,triệu chứng u men răngtùy theo giai đoạn bệnh: Giai đoạn sớm Trong giai đoạn đầu, khối u phát triển chậm, âm thầm, hầu như không biểu hiện bất kỳ dấu hiệu nào. Bệnh thường chỉ được phát hiện tình cờ trên phimX - quangchụp thường quy. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào hình chụp phim X - quang thì chưa đủ để kết luận chẩn đoán mà phải kết hợp thêm kết quả từ giải phẫu bệnh lý. Giai đoạn u men phát triển U men răngcó thể phát triển theo mọi hướng, gây phá huỷ xương và những phần mô xung quanh, làm tiêu ngót chân răng, tê môi cằm,... Khi khối u đã phát triển sau một thời gian, bắt đầu có kích thước lớn, gây phồng xương, bệnh nhân thường bị biến dạng mặt, mất thẩm mỹ. Quan sát bên trong miệng có thể thấy ngách lợi sưng phồng, nhưng thường chưa gây đau. Bề mặt u nhẵn, răng trên u có thể lung lay hoặc di lệch một ít. Một số trường hợp bệnh nhân cảm thấy đau, khó chịu và chảy mủ. Giai đoạn nặng Trong giai đoạn trễ của bệnh, khối u men có kích thước lớn, gây phồng xương nhiều, mặt bắt đầu biến dạng rõ, xương bị phá hủy nghiêm trọng
Bệnh nhân thường cảm thấy đau nhức nhiều, răng lung lay rõ và có thể bị xô lệch hẳn. Trường hợpu men răngđã phát triển từ lâu, kích thước quá lớn, xâm lấn kênh răng dưới, khiến cho môi dưới bị tê, thậm chí có thể dẫn đến gãy xương nếu bờ dưới xương hàm dưới bị phá hủy. 3. Chẩn đoán u men răng Chẩn đoán Ameloblastoma được thực hiện bằng các xét nghiệm, bao gồm: Xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh: Chụp X - quang, CT scan và MRI giúp các bác sĩ xác định mức độ củau nguyên bào tạo men. Sự sinh trưởng của tế bào hoặc khối u. Đôi khi, có thể chẩn đoán phát hiện bằng tia X thông thường tại phòng nha. Xét nghiệm mô bệnh học: Để xác định chẩn đoán, các bác sĩ có thể lấy một mẫu mô bệnh hoặc một mẫu tế bào và gửi đến phòng thí nghiệm để làm xét nghiệm. 4. Cách điều trị Ameloblastoma Những phương phápđiều trị u men răngbao gồm: Phẫu thuật cắt bỏ khối u: Khối Ameloblastoma thường phát triển vào phần xương hàm gần đó, do đó bác sĩ phẫu thuật đôi khi phải loại bỏ một phần xương hàm bị ảnh hưởng
Tiếp cận phẫu thuật từ sớm sẽ làm giảm nguy cơtái phát u men răng; Phẫu thuật sửa chữa hàm: Nếu phẫu thuật cắt bỏ u liên quan đến việc loại bỏ một phần xương hàm của bệnh nhân, bác sĩ có thể tiến hành một phẫu thuật khác để sửa chữa và tái tạo lại hàm. Điều này giúp cải thiện tính thẩm mỹ và chức năng của hàm (hỗ trợ cho hoạt động ăn uống và nói chuyện). Xạ trị: Liệu pháp xạ trị sử dụng chùm tia mang năng lượng cao nhằm điều trị triệt để khối u sau phẫu thuật. Ngoài ra, xạ trị cũng được lựa chọn nếu bệnh nhân chống chỉ định với phẫu thuật; Chăm sóc hỗ trợ: Các chuyên gia có thể hỗ trợ bệnh nhân trong những hoạt động như nói chuyện, nuốt, ăn uống trong và sau khi điều trị. Sau điều trị, bệnh nhân thường phải tái khám định kỳ để theo dõi thường xuyên trong vài năm tiếp theo. 5. U men răng để lại di chứng khi điều trị muộn Sự phát triển, xâm lấn củau men răngthường diễn ra một cách âm thầm, liên tục, gây biến dạng mặt trầm trọng về sau này. Nếu phát hiện trễ, việc điều trị sẽ vô cùng khó khăn và tốn kém, thậm chí để lại nhiều di chứng đáng tiếc, chẳng hạn như lép mặt, mất nhiều răng, cản trở chức năng nhai, nuốt, ảnh hưởng đến khả năng ăn nói
Ngược lại, nếu bệnh nhân phát hiện ra bệnh sớm thì phẫu thuật sẽ đơn giản và hiệu quả hơn, tiên lượng tốt, bảo toàn được răng và chức năng hàm. Điều đáng nói là hiện nay, hầu như người dân chưa biết tới căn bệnh này, chỉ thấy răng bị lung lay là muốn đi nhổ bỏ, má sưng thì nghĩ là do nguyên nhân nào đó khác và chỉ xoa bóp dầu thông thường. Khiu men răngphát triển to, dẫn đến lệch khuôn mặt mới đi khám. Vì vậy, nhiều bệnh nhân được phát hiện và điều trị muộn màng, hậu quả để lại nhiều di chứng nặng nề về thẩm mỹ và chức năng hàm mặt. 6. Lời khuyên của bác sĩ Hiện nay, chưa rõ nguyên nhân gâybệnh u men răngnên rất khó để phòng ngừa. Nhiều giả thiết cho rằng u răng là do tình trạng sâu răng, nhiễm trùng răng hoặc chấn thương hàm. Vì vậy, để phòng bệnh nên tránh các tổn thương này. Trẻ em khi chậm mọc răng, hàm bị thiếu răng, cần phải đi nha sĩ chụp kiểm tra xem răng đang nằm vị trí nào, có u chèn vào răng hay không. Ở tuổi trung niên, bệnh nhân thường có suy nghĩ cho rằng mình bị sâu răng, răng yếu, lung lay và cố chịu đựng hoặc muốn đi nhổ bỏ
Ở tuổi trung niên, bệnh nhân thường có suy nghĩ cho rằng mình bị sâu răng, răng yếu, lung lay và cố chịu đựng hoặc muốn đi nhổ bỏ. Đây là điều không nên vì để phát hiệnu men răng, bệnh nhân cần phải được chụp X - quang toàn bộ vùng xương hàm, mà kỹ thuật này thì không phải phòng khám nào cũng có thể đáp ứng được. Đặc biệt, khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện bất thường nào, như răng lung lay, lệch xương hàm, có biểu hiện tương tự như viêm xoang, viêm mũi lâu ngày không khỏi thì cần thăm khám để kiểm tra. Ngoài ra, người dân cũng cần lưu ý đi khám răng định kỳ mỗi 6 tháng hoặc một năm. Để thăm khám và điều trị các vấn đề răng miệng, quý khách có thể đến chuyên khoa Răng Hàm Mặt - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec. Vinmec là cơ sở y tế chất lượng cao tại Việt Nam với đội ngũ y bác sĩ có trình độ chuyên môn cao, được đào tạo bài bản, chuyên sâu trong nước và nước ngoài, giàu kinh nghiệm. Hệ thống thiết bị y tế hiện đại, tối tân, sở hữu nhiều máy móc tốt nhất trên thế giới giúp phát hiện ra nhiều căn bệnh khó, nguy hiểm trong thời gian ngắn, hỗ trợ việc chẩn đoán, điều trị của bác sĩ hiệu quả nhất
Không gian bệnh viện được thiết kế theo tiêu chuẩn khách sạn 5 sao, mang đến cho người bệnh sự thoải mái, thân thiện, yên tâm.   Nguồn tham khảo: Mayoclinic.org