Cập nhật mới nhất về chiến lược chẩn đoán sớm ung thư đại trực tràng
Việc chẩn đoán sớm và chính xác là rất quan trọng để giảm tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ tử vong và cải thiện khả năng sống sót của bệnh nhân mắcung thư đại trực tràng, nhưng các phương pháp chẩn đoán sớm hiện nay có những hạn chế. Bài viết được viết bởi ThS. BS Mai Viễn Phương - Trưởng đơn nguyên Nội soi tiêu hóa - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Tổng quan Hiện nay,ung thưvẫn là một yếu tố quan trọng đe dọa sức khỏe con người.Ung thư đại trực tràng(CRC) là một trong ba loại ung thư phổ biến nhất trên toàn thế giới và là một trong những bệnh ác tính gây tử vong cao nhất ở người. Dữ liệu mới nhất cho thấy tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong doung thư đại trực trànglần lượt đứng thứ ba và thứ hai trong số các bệnh ác tính trên toàn cầu. Chẩn đoán sớm và chính xác là rất quan trọng để giảm tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ tử vong và cải thiện khả năng sống sót của bệnh nhân mắcung thư đại trực tràng, nhưng các phương pháp chẩn đoán sớm hiện nay có những hạn chế
Có phải tất cả người bệnh đều đồng ý tầm soát ung thư đại trực tràng? Công trình nghiên cứu của nhiều tác giả cho thấy rằng mặc dù có bằng chứng cho thấy phát hiện sớmung thư đại trực tràng(CRC) có lợi, nhưng có tới 50% ứng viên từ chối lựa chọn này thông qua sàng lọc những đối tượng không có triệu chứng và nhiều bệnh nhân bị ảnh hưởng được chẩn đoán ở giai đoạn tiến triển. Chẩn đoán sớm là điều cần thiết để điều trị ung thư thành công. Nhiều nghiên cứu lâm sàng đã chỉ ra rằng phát hiện, chẩn đoán và điều trị sớm có thể chữa khỏi một số bệnh ung thư nhất định. Cho đến nay, vẫn chưa có cách chữa khỏi hiệu quả đối với bệnh ung thư tiến triển. Do đó, điều trị ung thư nên ưu tiên các biện pháp phòng ngừa để đảm bảo phát hiện và chẩn đoán sớm. Cách tiếp cận này cung cấp nền tảng đáng tin cậy cho việc điều trị hiệu quả và là yếu tố quan trọng trong việc giảm tỷ lệ tử vong. Ung thư đại trực trànglà một trong những khối u ác tính phổ biến nhất trên toàn thế giới. Dữ liệu GLOBOCAN (Tổ chức nghiên cứu ung thư quốc tế) mới nhất cho thấy tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong doung thư đại trực tràngvào năm 2022 lần lượt đứng thứ ba và thứ hai trong số các bệnh ác tính toàn cầu
Các phương pháp chẩn đoán sớm ung thư đại trực tràng Hiện nay, các phương pháp chính để chẩn đoán sớm ung thư đại tràng bao gồmxét nghiệm phân,xét nghiệm máu, xét nghiệm trực quan và chẩn đoán hình ảnh Xét nghiệm phân Xét nghiệm máu ẩn trong phân(FOBT) là phương pháp phổ biến để chẩn đoán sớmung thư đại trực tràng. FOBT có thể làm giảm tỷ lệ tử vong ở bệnh nhânung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, do độ nhạy phát hiện thấp nên xét nghiệm này không làm giảm tỷ lệ mắcung thư đại trực tràng. Ngoài ra, kết quả xét nghiệm FOBT rất dễ bị ảnh hưởng bởi chế độ ăn uống, dẫn đến tăng tỷ lệdương tính giả. Do đó, FOBT đã dần được thay thế bằng xét nghiệm miễn dịch hóa học phân (FIT). Bằng cách sử dụng nguyên lý phản ứng kháng thể kháng nguyên hemoglobin của con người, FIT có thể khắc phục được những thiếu sót của FOBT, tránh ảnh hưởng của thức ăn và các yếu tố khác, đồng thời cải thiện đáng kể độ nhạy, độ đặc hiệu và giá trị tiên đoán dương tính của kết quả chẩn đoán. Điều này đã dẫn đến việc FIT được khuyến nghị bởi một số hướng dẫn trên toàn thế giới để chẩn đoán sớmung thư đại trực tràng
Điều này đã dẫn đến việc FIT được khuyến nghị bởi một số hướng dẫn trên toàn thế giới để chẩn đoán sớmung thư đại trực tràng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng độ nhạy của FIT trong chẩn đoán ung thư đại trực tràng là 73,8%, nhưng độ nhạy của nó trong việc phát hiện các tổn thương tiền ung thư tiến triển lại thấp, thường chỉ 23,8%. Công nghệCologuardphân tích hàm lượng hemoglobin trong các mẫu phân, nhiều dấu hiệu methyl hóa và đột biến DNA, và tổng lượng DNA của con người có trong các tế bào bị bong ra bởiung thư đại trực trànghoặc các tổn thương tiền ung thư  Tuy nhiên, nhược điểm chính của xét nghiệm DNA phân để sàng lọc sớm ung thư đại trực tràng trong dân số ở giai đoạn này là giá thành tương đối cao và không thực tế khi áp dụng để sàng lọc dân số trên diện rộng. Xét nghiệm máu Sinh thiết lỏng khắc phục được nhiều hạn chế của sinh thiết mô trực tiếp, và xét nghiệm máu để phát hiện tế bào khối u lưu thông (CTC) vàDNAkhối u lưu thông (ctDNA) là những xét nghiệm được nghiên cứu rộng rãi nhất
So với sinh thiết mô, phát hiện CTC và ctDNA có ưu điểm là không xâm lấn hoặc xâm lấn tối thiểu, phát hiện có thể lặp lại, độ nhạy và độ đặc hiệu cao, có thể cung cấp thông tin thời gian thực về tình trạng bệnh của bệnh nhân ung thư đại trực tràng và góp phần chẩn đoán sớm, đánh giá tiên lượng và theo dõi đáp ứng điều trị ung thư đại trực tràng. Một trong những mục tiêu của xét nghiệm ctDNAhuyết tươnglà đột biến gen. Tuy nhiên, do tỷ lệ đột biến của mộtgenđơn lẻ liên quan đếnung thư đại trực tràngthường dưới 60% nên khó đạt được mục đích sàng lọc và chẩn đoán thông qua việc phát hiện một đột biến gen đơn lẻ. Giải trình tự thế hệ tiếp theo có thể phát hiện nhiều đột biến gen cùng lúc. Tuy nhiên, do chi phí cao nên vẫn còn nhiều trở ngại đối với việc mở rộng ứng dụng hơn nữa. Một mục tiêu lý tưởng khác cho xét nghiệm ctDNA huyết tương là metyl hóa gen, ví dụ, gen SEPT9 metyl hóa trong các mẫu ctDNA huyết tương đã được FDA chấp thuận để chẩn đoán sớm ung thư đại trực tràng. Bao và cộng sự  đã nghiên cứu các mảnh vỡ DNA không có tế bào của nhiều loại ung thư khác nhau, bao gồm ung thư đại trực tràng, và phát triển một mô hình phát hiện sớm ung thư bằng các thuật toán khác nhau
So với FIT, xét nghiệm DNA đa mục tiêu trong phân và xét nghiệm máu có nhiều ưu điểm hơn trong chẩn đoán sớm ung thư đại trực tràng, nhưng chi phí cao hạn chế ứng dụng rộng rãi của chúng trong sàng lọc quần thể quy mô lớn. So với xét nghiệm mẫu phân, ctDNA huyết tương không chỉ có thể được sử dụng làm phương tiện sàng lọc và chẩn đoán mà còn có thể được áp dụng trong theo dõi động sự tái phát sau phẫu thuật củaung thư đại trực tràng, có ưu điểm là quản lý toàn bộ quy trình. Kiểm tra qua quan sát trực tiếp – Nội soi đại trực tràng Nội soi đại tràngcó vị trí độc đáo, là tiêu chuẩn vàng và không thể thay thế trong chẩn đoánung thư đại trực tràng, và là mắt xích cốt lõi trong toàn bộ quá trình chẩn đoán sớm ung thư đại trực tràng. Một số quốc gia phát triển sử dụng nội soi đại tràng để sàng lọc một bước, nhưng do khả năng tuân thủ kém và chi phí cao, hầu hết các quốc gia, sử dụng nội soi đại tràng như một xét nghiệm xác nhận theo dõi cho tất cả những người có kết quả xét nghiệm dương tính ở lần sàng lọc đầu tiên
Việc sàng lọc nội soi đại tràng sigma có thể làm giảm đáng kể tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong do ung thư đại trực tràng trong dân số; tuy nhiên, do những hạn chế vốn có của nó,nội soi đại tràng sigmakhông thể quan sát được đại tràng phía bên phải, có khả năng dẫn đến chẩn đoán sai hoặc bỏ sót các tổn thương ung thư đại tràng phía bên phải. Ngoài ra, việc thiếu thuốc an thần và sợ đau là những rào cản đối với việc tham gia nội soi đại tràng sigma bằng ống mềm.Nội soi viên nang(CCE) có ưu điểm là ít đau và tiện lợi cho bệnh nhân. Hiện nay, một số nghiên cứu đã cố gắng sử dụng CCE để chẩn đoán sớmung thư đại trực tràng. Một rào cản đối với CCE là yêu cầu chuẩn bị đại tràng, đặc biệt là nếu không thể thực hiện nội soi đại tràng trong cùng ngày. Trí tuệ nhân tạo và máy học đặc biệt hứa hẹn trong CCE, với tiềm năng xét nghiệm tự động và có thể kết hợp với sàng lọc bộ gen hoặcprotein. Kiểm tra hình ảnh Chụp cộng hưởng từ(MRI) là công cụ phân loại ưu tiên cho ung thư đại trực tràng giai đoạn đầu, có độ chính xác cao trong việc xác định vị trí khối u, xác định phạm vi cắt bỏ và xác định mối quan hệ giữa khối u và sự tái phát phúc mạc
MRI có các đặc điểm là độ phân giải cao, không có bức xạ ion hóa, độ an toàn và độ chính xác cao, có thể hiển thị rõ ràng sự xâm nhập của các tế bào ung thư và mối quan hệ với cấu trúc mô xung quanh, và là phương pháp chụp ảnh quan trọng để chẩn đoán ung thư đại trực tràng. Công nghệ này rất hứa hẹn, nhưng cần có nhiều nghiên cứu quy mô lớn hơn. Chụp cắt lớp vi tính(CT) cung cấp độ phân giải mật độ cao. Khi kết hợp với thuốc cản quang, CT có thể hiển thị rõ mặt cắt ngang của thànhđại tràng, đánh giá chính xác độ dày và hình thái bệnh lý của thành đại tràng, đồng thời hiển thị hiệu quả các vùng xung quanh bên ngoài thành đại tràng. Do đó, chụp CT có thể cung cấp thông tin có giá trị liên quan đến tình trạng xâm lấn thành ruột, mức độ lan rộng ra ngoài thành,hạch bạch huyếttại chỗ có to ra không, có di căn xa không, v.v. , có thể giúp xác định giai đoạn trước phẫu thuật củaung thư đại trực tràngvà cung cấp cơ sở để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp
, có thể giúp xác định giai đoạn trước phẫu thuật củaung thư đại trực tràngvà cung cấp cơ sở để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Hình ảnh CT có thể hiển thị các hạch bạch huyết xung quanh ổ chính và vùng dẫn lưu, nhưng không thể hiển thị cấu trúc bên trong của hạch bạch huyết và kích thước chỉ được sử dụng làm tiêu chuẩn để đánh giá di căn, có một số hạn chế nhất định.Nội soi đại tràng ảo CTlà phương pháp chẩn đoán khối u ruột bằng cách thu được hình ảnh ba chiều của vùng đại tràng thông qua hình ảnh mô phỏng chụp CT bụng có độ chính xác cao sau khi làm sạch ruột. Phương pháp này đòi hỏi phải chuẩn bị ruột, thao tác tương đối phức tạp, kiểm tra tốn kém và có nhiều vấn đề như dương tính giả, nguy cơ bức xạ và tỷ lệ chấp nhận của dân số thấp. Phần kết luận Chẩn đoán sớm và chính xácung thư đại trực trànglà điều cần thiết để giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong cũng như cải thiện khả năng sống sót của bệnh nhân ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, vẫn còn một chặng đường dài trong các nghiên cứu lâm sàng và nghiên cứu cơ bản về ung thư đại trực tràng để tối ưu hóa kế hoạch chẩn đoán sớm và cải thiện các chiến lược chẩn đoán sớm nhằm tăng tỷ lệ chẩn đoán sớm và giảm tỷ lệ tử vong
Tài liệu tham khảo 1.  Pérez-Holanda S. Non-participation of asymptomatic candidates in screening protocols reduces early diagnosis and worsens prognosis of colorectal cancer. World J Gastroenterol. 2024;30:3198-3200.2. Liu SC, Zhang H. Early diagnostic strategies for colorectal cancer. World J Gastroenterol 2024; 30(33): 3818-3822