Thay máu sơ sinh ở trẻ bị vàng da bệnh lý
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Bác sĩ chuyên khoa I Đặng Thị Ngọc Chương -Khoa Nhi - Sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park. Chứng vàng da ở trẻ sơ sinh phân chia làm vàng da sinh lý và vàng da bệnh lý. Đối với trường hợp vàng da bệnh lý nặng, có thể trẻ sẽ cần thực hiện thay máu sơ sinh càng sớm càng tốt. Việc thay máu sẽ giúp trẻ khỏi bệnh vàng da và tránh được các di chứng nặng nề, thậm chí là tử vong. 1. Tìm hiểu về vàng da ở trẻ sơ sinh Bệnh vàng da ở trẻ sơ sinhlà tình trạng làm cho da và lòng trắng trong mắt trẻ có màu vàng. Đây là dấu hiệu cho thấy có quá nhiều Bilirubin trong máu của trẻ. Vàng da thường xuất hiện vào tuần đầu tiên sau khi trẻ ra đời, đa phần trẻ sơ sinh đều bị vàng da ở mức độ nhẹ. Sau đó triệu chứng sẽ biến mất sau 1-2 tuần mà không gây ra vấn đề gì. Tuy nhiên trong một vài trường hợp hiếm gặp, nếu nồng độ Bilirubin vẫn duy trì ở mức cao và không được điều trị có thể gây ra tổn thương ở não (bại não, di chứng) dẫn đến nhiều vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng xấu đến trẻ suốt đời, thậm chí là tử vong. 2
2. Nguyên nhân gây vàng da sơ sinh Trẻ sơ sinh thường bị vàng da với 2 lý do chính: Vàng da sinh lý: Sau khi sinh có hiện tượng phá hủy hồng cầu nhiều khiếnnồng độ Bilirubingián tiếp tăng cao, gây vàng ra. Vàng da bệnh lý: nhiễm trùng ,bất đồng nhóm máu ABO , Rh , tuyến giáp .. vàng da bệnh lýdo tan máu do bất đồng yếu tố Rh. Đây là một trong những nguyên nhân khá hiếm nhưng vô cùng quan trọng gây ra tình trạngvàng da bệnh lýở trẻ sơ sinh. Nguyên nhân là do bất đồng nhóm máu giữa yếu tố Rh+ trong máu của bố và Rh- trong máu của mẹ nên con sinh ra ngoài bị vàng da còn có thể bịthiếu máu, gan to, lá lách to. 3. Cách thức xử lý và điều trị vàng da bệnh lý Trong trường hợp vàng da nhẹ, trẻ có thể được chiếu đèn để giảm các chứng vàng da
3. Cách thức xử lý và điều trị vàng da bệnh lý Trong trường hợp vàng da nhẹ, trẻ có thể được chiếu đèn để giảm các chứng vàng da . Tuy nhiên nếu mắcvàng da bệnh lýnặng,mà chiếu đèn không đáp đáp ứng điều trị , và mức bilirubin ở mức nguy hiểm thì phương phápthay máu sơ sinhcó thể được chỉ định.Thay máu sơ sinhlà kỹ thuật được sử dụng để duy trì nồng độ bilirubin dưới mức gây độc thần kinh và cũng được sử dụng để điều trị một số bệnh khác như đa hồng cầu hoặc nhiễm khuẩn huyết nặng.Thay máu sơ sinhđược đánh giá là phương pháp điều trị nhanh chóng có kết quả và hữu hiệu được nhiều bệnh viện áp dụng. 3.1. Thay máu toàn phần Thay máu toàn phần khi Trẻ bị vàng da NẶNG tới long bàn tay chân < 1 tuần tuổi , và có triệu chứng thần kinh : gồng ưỡn , trợ mắt . Nếu mức bilirubin toàn phần tiếp tục tăng cao thì sẽ gây tổn thương não bộ (bại não, di chứng) và gây bệnh lý vàng da nhân . 3.2. Trích máu một phần Trẻ có thể được chỉ định thay máu một phần nếu kết quả xét nghiệm cho thấy chứng đa hồng cầu (Hct >65%) có triệu chứng lâm sàng. 4. Phương thức và quy trình thay máu sơ sinh 4.1 Phương thức thay máu sơ sinh Trường hợp bất đồng Rh: Nên dùng máu Rh- như mẹ để thay là tốt
4. Phương thức và quy trình thay máu sơ sinh 4.1 Phương thức thay máu sơ sinh Trường hợp bất đồng Rh: Nên dùng máu Rh- như mẹ để thay là tốt. Còn đối với trường hợp bất đồng ABO ta có 3 lựa chọn sau: Cách 1:Dùng hồng cầu rửa ABO giống mẹ và huyết tương cùng nhóm với con hoặc nước muối sinh lý (Natri clorua 0,9%) pha theo tỷ lệ 1⁄2 (1 hồng cầu, 2 huyết tương). Cách 2: Hoặc dùng máu tươi nhóm O có nồng độ kháng thể kháng A và B thấp Cách 3:Hoặc lựa chọn máu để thay theo bảng: Nhóm máu con: O ; Nhóm máu mẹ: Bất kỳ => chọn nhóm máu: O Nhóm máu con: A ; Nhóm máu mẹ: A-AB => chọn nhóm máu: A-O Nhóm máu con: A ; Nhóm máu mẹ: O-B => chọn nhóm máu: O Nhóm máu con: B ; Nhóm máu mẹ: B-AB => chọn nhóm máu: B-O Nhóm máu con: B ; Nhóm máu mẹ: O-A => chọn nhóm máu: O Nhóm máu con: AB ; Nhóm máu mẹ: AB => chọn nhóm máu: Bất kỳ Nhóm máu con: AB ; Nhóm máu mẹ: O,A,B => chọn nhóm máu: O 4.2. Quy trình thay máu sơ sinh Khi thay máu nên đặt trẻ trong lồng ấp cố định tay, chân. Dùng đường tĩnh mạch rốn hoặc tĩnh mạch bẹn, đặt thông dạ dày. Đảm bảo trẻ hô hấp và tuần hoàn ổn định trong suốt quá trình thay máu. Nếu trẻ có kích thích hoặc hay cử động có thể dùng thuốc an thần
Đảm bảo trẻ hô hấp và tuần hoàn ổn định trong suốt quá trình thay máu. Nếu trẻ có kích thích hoặc hay cử động có thể dùng thuốc an thần. Chu kỳ bơm rútthay máu sơ sinhsẽ gồm 4 thì chính: Thì 1: Rút 5-10ml máu bệnh nhi để làm xét nghiệm trước khi thay máu. Thì 2: Thực hiện bơm máu từ bơm tiêm vào lọ chứa máu Thì 3: Rút máu từ túi máu để thay vào bơm tiêm Thì 4: Bơm máu từ bơm tiêm vào người bệnh nhi. Lượng máu bơm vào sẽ tương đương lượng máu rút ra khỏi người bệnh nhi. Dựa vào cân nặng của trẻ để xác định lượng máu rút mỗi lần: <1500g: 5ml/lần 1500-2500g: 10ml/lần 2500-3500g: 15ml/lần >3500g: 20ml/lần Cứ 100ml máu thay cho vào người bệnh nhi 1ml Canxi Gluconate 10%. Trước khi kết thúc thay máu bác sĩ sẽ lấy máu làmxét nghiệm bilirubin, Hct, Hb, điện giải đồ... Trong quá trình thay máu, trẻ có thể sẽ gặp phải một số phản ứng phổ biến như: Trẻ bị choáng,rối loạn nhịp timthì cần điều chỉnh giảm tốc độ bơm-rút máu. Nếu trẻ bị hạ thân nhiệt thì cần đảm bảo giữ ấm trong suốt quá trình thay máu
Nếu trẻ bị hạ thân nhiệt thì cần đảm bảo giữ ấm trong suốt quá trình thay máu. Nếu bị tắc mạch do khí thì cần xem lại hệ thống bơm, đảm bảo hệ thống 4 chạc kín không có bọt khí Để tránh trẻ bịnhiễm trùng huyết, cần phải đảm bảo vô trùng tuyệt đối, cho trẻ dùng kháng sinh toàn thân sau khi thay máu. Bị huyết tán do máu thay bất đồng: Có thể thực hiện xét nghiệm Coombs trực tiếp để chọn tiếp nhóm máu thay phù hợp. Trẻ em bị mắcvàng da bệnh lý nặngnếu không được thay máu sớm sẽ rất nguy kịch, để lại biến chứng về não bộ hoặc tử vong. Ngược lại nếu được điều trị sớm, đúng cách, trẻ sẽ hết vàng da và không để lại bất cứ di chứng gì sau này. Vì thế việc nhận biết sớm các dấu hiệuvàng da bệnh lýở trẻ sơ sinh rất quan trọng để có thể đưa trẻ đến viện kịp thời. Bác sĩ chuyên khoa I Đặng Thị Ngọc Chươngđã từng làm việc tại Bệnh viện Nhi Đồng I, Bệnh viện Thủ Đức và Bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM. Với thế mạnh trong việc chẩn đoán, khám bệnh lý sơ sinh - hồi sức sơ sinh,Bác sĩ Chươnghiện đang là Bác sĩ Nhi tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park và là thành viên hiệp hội Nhi khoa Thành phố Hồ Chí Minh