Các công dụng của cây gạc nai
Cây gạc nai hay có tên gọi khác là rau cần trôi, một loại cây dại chủ yếu được sử dụng để làm thức ăn cho gia súc, khi cần thiết có thể sử dụng để ăn như một loại rau. Người dân thường sử dụng các lá non của cây gạc nai để ăn tương tự các loại rau xanh. Vậy theo Y Học Cổ Truyền, cây gạc nai có tác dụng gì và trị bệnh như thế nào? 1. Đặc điểm cây gạc nai Cây gạc naicòn có những tên gọi khác như cần trôi, ráng gạc nai hay quyết gạc nai..., tên khoa học là Ceratopteris thalictroides (L.) Brongn, thuộc họ gạc nai (Ceratopteridaceae). Công dụng của cây gạc naibao gồm lợi tiểu, điều kinh, trị một số bệnh ngoài da (sử dụng cả cây). Đặc điểm của cây gạc nai: Thuộc loài Dương xỉ thân rễ, mọc thẳng đứng; Lá mọc thành túm, phần cuống lá dày, mọng nước, trần và xốp. Phiến lá không sinh sản hay dựng đứng, phiến lá chỉ hơi khía ở cây còn non, phiến xẻ lông chim hai lần rất sâu ở cây đã trưởng thành, nhìn trông giống lá rau cần. Các thùy lá dài ngắn không đều nhau, rất hẹp và có đầu nhọn. Lá chét bậc nhất mọc so le, có cuống lá dày, các đoạn cuối cùng hình thuôn, dạng giống như ngọn giáo, gân lá có hình mạng, các lá mọc thành túm
Lá chét bậc nhất mọc so le, có cuống lá dày, các đoạn cuối cùng hình thuôn, dạng giống như ngọn giáo, gân lá có hình mạng, các lá mọc thành túm. Phiến lá mang bộ phận sinh sản (phiến sinh sản) ở mặt dưới thì hẹp hơn, có các đoạn co lại, hình dải, có gân dọc, mép lá cong lại và phân nhánh như sừng con nai; Túi bào tử của cây gạc nai có hình cầu, không có cuống. Khi soi bào tử có hình bốn cạnh, màu vàng nhạt. Mùa sinh sản của cây gạc nai là vào khoảng tháng 6 - 8. ChiCeratopteris Brongncó tổng cộng 8 loài, sống dưới nước và phân bố chủ yếu ở những vùng khí hậu nhiệt đới. Ở Việt Nam, hiện nay chỉ ghi nhận có 1 loài là cây gạc nai. Bên cạnh đó, cây gạc nai còn phổ biến ở một số quốc gia khác như Thái Lan, Ấn Độ, miền Nam Trung Quốc. Riêng tại Việt Nam, cây gạc nai phân bố chủ yếu ở vùng núi hoặc trung du với độ cao dưới 1000m, như vùng núi Tam Đảo (tỉnh Vĩnh Phúc), Ba Vì, Hà Tây (Chùa Hương), Hòa Bình (Lương Sơn, Kỳ Sơn, Tân Lạc, Mai Châu), Phú Thọ (Thanh Sơn), Cao Bằng (Quảng Hòa, Hòa An, Thạch An)...Cây gạc naicó đặc điểm hay mọc thành đám ở những vùng đất ngập nước như bờ suối, ruộng nước gần chân núi, các vũng lầy trong thung lũng hoặc những nơi có bóng râm
Cây gạc nai là loài có khả năng đẻ thêm nhánh ở gốc, đặc biệt ở nơi có nhiều bùn chúng sẽ sinh trưởng mạnh mẽ, có khi tạo thành khóm lớn cao gần 1m.Cây gạc naicó thể tái sinh tự nhiên thông qua bộ phận bào tử. 2. Cây gạc nai có tác dụng gì? Để tận dụng nhữngcông dụng của cây gạc nai,người dân thường sử dụng toàn bộ cây ở dạng tươi hoặc phơi khô. Một số vùng người dân còn trồng cây gạc nai với mục đích làm cây cảnh để trang trí các bể thủy sinh hoặc hồ nuôi cá. Thành phần hóa học của cây gạc nai, bao gồm: Caroten (2.6 mg%); Vitamin C(7,5 mg%); Các hợp chất Antherozoid; Anthropogen. Theo Y Học Cổ Truyền, cây gạc nai có vị ngọt đắng, tính hàn. Công dụng của cây gạc nai bao gồm hoạt huyết, chỉ lỵ, giải độc. Cây gạc naihay cần trôi trước đây chủ yếu được dùng làm thức ăn cho gia súc. Đối với người, một số trường hợp cần thiết người dân có thể thu hái lá gạc nai non ăn sống tương tự các loại rau hoặc đem đi chế biến như xào, luộc hoặc nấu canh. 3. Cây gạc nai trị bệnh gì? Theo y học dân gian,cây gạc naithường được dùng trong các bài thuốc giải độc, chữa rắn cắn hay trị bệnhhen suyễn
3. Cây gạc nai trị bệnh gì? Theo y học dân gian,cây gạc naithường được dùng trong các bài thuốc giải độc, chữa rắn cắn hay trị bệnhhen suyễn. Liều dùng mỗi ngày là khoảng 15 – 30g, đa số điều chế bằng cách sắc nước uống hoặc đôi khi dùng ngoài, đắp tại vị trí da bị tổn thương. Theo y học Trung Quốc,cây gạc naicó thể mang lại hiệu quả cao trong chữa chứng đờm tích, ho hen, ly, lâm trọc (chứng đái ra nước tiểu đục) hoặc dùng ngoài da để chữa trị các vết thương chảy máu. Còn ở Malaysia và Ấn Độ,cây gạc naiđược ứng dụng trong các bài thuốc chữa bệnh lý ngoài da. 4. Bài thuốc từ cây gạc nai 4.1. Chữa rắn độc cắn Cách 1: Cây gạc nai 30g, dây thần thông 30g (lấy hết lá). Lấy 2 dược liệu này giã nát, chiết lấy phần nước uống còn phần bã đắp lên vị trírắn cắn. Cách 2: Sử dụngcây gạc nai, rau đắng biển, dây mơ lông, lámướp đắngmỗi vị 30g; đọt non cây sậy và rau má mỗi thứ 20g. Đem tất cả nguyên liệu dạng tươi đi giã nát để lấy phần nước uống còn phần bã dùng đắp ngoài da. 4.2. Bài thuốc chữa hen suyễn Nguyên liệu: Cây gạc nai, rễ tầm sét, hoa cúc vạn thọ, nhân trần, thài lài tía, rễbạch đồng nữ, tinh tre mỡ mỗi vị lấy số lượng bằng nhau (từ 20 – 30g)
Đem tất cả đi sắc với khoảng 400ml cho đến khi còn 100ml thì ngưng. Lấy phần nước chứa cây gạc nai chia làm 2 lần uống trong ngày. Bài thuốc này là theo kinh nghiệm của nhân dân vùng đồng bằng sông Cửu Long. Tóm lại, theo Y Học Cổ Truyền, rau cần trôi vị ngọt đắng, tính hàn, có tác dụng hoạt huyết, chỉ lỵ, giải độc nên được dùng làm thuốc giải độc, chữa rắn cắn, hen suyễn. Liều dùng là từ 15 – 30g, sắc lấy nước uống hoặc dùng đắp tại chỗ.