Hội chứng ung thư vú và buồng trứng di truyền
Bài viết bởi Tiến sĩ Hoàng Quốc Chính - Khối Di truyền y học, Trung tâm Công nghệ cao Vinmec Hội chứng ung thư vú và buồng trứng di truyền (HBOC – Hereditary Breast and Ovarian Cancer) là hội chứng làm tăng nguy cơ mắc một số loại ung thư và khởi phát ở tuổi trẻ hơn tuổi măc bệnh ung thư trung bình của quần thể. Người mang hội chứng HBOC có nguy cơ cao bị ung thư vú, buồng trứng, và một số loại ung thư khác. 1. Nguyên nhân của hội chứng HBOC Hội chứng HBOC được gây ra bởi sự bất hoạt (đột biến) của những gen liên quan đến việc sửa chữa các sai hỏng của hệ gen. Khi những gen này bị đột biến thì khả năng sửa chữa các bất thường của hệ gen sẽ bị mất hoàn toàn hoặc một phần, do đó, dẫn đến sự tích tụ của các đột biến trong tế bào. Nếu không may, những đột biến xảy này ra trên các gen gây ra bệnh ung thư thì tế bào mang đột biến sẽ bị chuyển đổi thành tế bào ung thư. Cáctế bào ung thưliên tục sinh trưởng, phát triển và hình thành khối u. Hội chứng HBOC là một bệnh di truyền do đột biến gen gây ra. Điều này có nghĩa là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư sẽ được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác trong một gia đình
Điều này có nghĩa là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư sẽ được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác trong một gia đình. Đột biến trên genBRCA1vàBRCA2là nguyên nhân phổ biến nhất của hội chứng HBOC. Nữ giới mang đột biến trên genBRCA1vàBRCA2có nguy cơ mắc bệnhung thư vúvà buồng trứng cao hơn quần thể. Nam giới mang đột biến trên hai gen này cũng tăng nguy cơ bị ung thư vú và tuyến tiền liệt. Đột biến trên hai gen này cũng làm tăng nhẹ nguy cơ mắc các bệnh ung thư khác. Bệnh cạnhBRCA1vàBRCA2, đột biến trên những gen khác như làTP53, PTEN, CDH1, ATM, CHEK2,hoặcPALB2cũng là nguyên nhân của hội chứng này. Khoảng 1% dân số mang đột biến trên genBRAC1/2và khoảng 10% bệnh nhân ung thư vú nữ và 20% bệnh nhân ung thư vú nam mang đột biến di truyền trên genBRCA1/2. Khoảng 30% bệnh nhân ung thư vú nữ được chẩn đoán ở tuổi trẻ hơn 60 và có bộ ba âm tính mang đột biến di truyền trên genBRCA1vàBRCA2. Do đó, các bệnh nhân này thường được khuyên cáo tư vấn di truyền và xét nghiệm gen. Hội chứng HBOC thường được phát hiện trong gia đình có nhiều người cùng bị ung thư vú hoặc/và buồng trứng
Hội chứng HBOC thường được phát hiện trong gia đình có nhiều người cùng bị ung thư vú hoặc/và buồng trứng. Nếu gia đình có 4 bệnh nhân ung thư vú được chẩn đoán ở tuổi nhỏ hơn 60, thì nguy cơ bị hội chứng ung HBOC của một người trong gia đình là 80% trong khi con số này chỉ khoảng 10% nếu gia đình có một bệnh nhân ung thư vú nữ được chẩn đoán ở tuổi nhỏ hơn 50. Hội chứng HBOC không có các biểu hiện bề ngoài đặc trưng, do đó không thể được phát hiện thông qua việc thăm khám bác sỹ thông thường. Việc chẩn đoánhội chứng ung thư vú và buồng trứng di truyềnchỉ được thực hiện thông qua phân tích các gen liên quan đến hội chứng này. 2. Ai nên thực hiện xét nghiệm? Mỗi tế bào của một người có hai bản sao của một gen; một bản sao được di truyền từ bố và bản sao còn lại được thừa hưởng từ mẹ. Hội chứng HBOC là hội chứng di truyền trội, nghĩa là chỉ cần một bản sao của gen bị lỗi là đủ để gây ra hội chứng này. Trong quá trình thụ tinh, hợp tử (tế bào mẹ của một cơ thể) có thể nhận một bản sao bị lỗi hoặc một bản sao bình thường từ bố hoặc mẹ nếu bố hoặc mẹ là người mang đột biến di truyền
Điều này đồng nghĩa với việc bố, mẹ, anh, chị, em, và con ruột của người mangđột biến di truyềncó 50% nguy cơ mang cùng loại đột biến (hình 3). Hội chứng ung thư vú và buồng trứng di truyền thường được phát hiện ở người có một trong những biểu hiện dưới đây. Tuy nhiên, những tiêu chuẩn này chỉ giúp phát hiện được khoảng 50% số người mang hội chứng HBOC. Trong gia đình có một người mangđột biến di truyềntrên những gen làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư Bệnh nhân ung thư vú được chẩn đoán ở tuổi 45 trở xuống Bệnh nhân ung thư vú, và trong gia đình có tiền sử bệnh ung thư Bệnh nhân ung thư vú với bộ “ba âm tính” và được chẩn đoán ở tuổi 60 trở xuống. Bệnh ung thư ở cả hai bên vú hoặc buồng trứng. Bệnh nhânung thư buồng trứng, ung thư vú ở nam giới,ung thư tuyến tụyhoặc tuyến tiền liệt di căn. Đột biến genBRCA1/2được phát hiện trong khối u. 3. Phương thức làm giảm nguy cơ Phẫu thuật ngăn chặn. Phẫu thuật loại bỏ cả hai bên vú có thể giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư vú lên tới 90%. Chỉ khoảng 3% bệnh nhân ung thư vú mang đột biến di truyền trên genBRCA1hoặcBRCA2được chẩn đoán trước 30 tuổi, do đó phụ nữ mang đột biến di truyền trên genBRCA1hoặcBRCA2có thể cân nhắc phẫu thuật sau 30 tuổi
Loại bỏ buồng trứng và ống dẫn trứng có thể làm giảm 90 nguy cơ mắc bệnh ung thư buồng trứng và 50% nguy cơ mắc bệnh ung thư vú. Vì phẫu thuật ngăn chặn là một thủ thuật xâm lấn và không thể đảo ngược, nên quyết định thực phậu thuật ngăn chặn cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Bác sỹ và nhà tư vấn di truyền có thể cung cấp thông tin về lợi ích và nguy cơ dựa trên sức khỏe của bạn, loại đột biến, và bệnh sử gia đình, nhưng không thể quyết định thay bạn. Thuốc làm giảm nguy cơ. Một số loại thuốc có thể giúp làm giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư. VD: Phụ nữ có nguy cơ cao uống Tamoxifen trong 5 năm có thể giảm 50% nguy cơ mắc bệnh ung thư vú. Một cách tương tư, raloxifene (Evista) và chất ức chế aromatase (AIs) cũng có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư vú ở người có nguy cơ cao. Tuy nhiên tác dụng giảm nguy cơ của các loại thuốc này đối với người mang đột biến gen vẫn chưa được làm sáng tỏ. Uống thuốc ngừa thai trong 5 năm có thể giảm 50% nguy cơ mắc bệnh ung thư buồng trứng đối với người mang đột biến genBRCA1hoặcBRCA2. Duy trì lối sống khỏe mạnh
Duy trì lối sống khỏe mạnh. Thực hành lối sống khỏe mạnh, bao gồm “ăn đúng, ngủ đủ, thường xuyên luyện tập, tránh xa ưu phiền và các chất kích thích, và duy trì BMI < 23 kg/m2), là phương thức giảm nguy cơ hiệu quả và hữu hiệu nhất không chỉ đối với bệnh ung thư mà còn đối với đa số các bệnh mãn tính. Hiện tại,Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmeclà cơ sở y tế đầu tiên của Việt Nam có khả năng triển khaisàng lọc ung thưbằng việc kết hợp 4 công nghệ: xét nghiệm gen, nội soi, siêu âm và xét nghiệm miễn dịch. Trong đó,sàng lọc ung thư công nghệ genđang là phương pháp được coi là bước đột phá của y học. Sàng lọc sớm được coi là “chìa khóa vàng” để phát hiện và đưa ra các phương pháp ngăn chặn, giảm nguy cơ tử vong và chi phí cho người bệnh. Do phát hiện muộn (70% bệnh nhân điều trị khi đã ở giai đoạn cuối) tỷ lệ tử vong do ung thư tại Việt Nam rất cao.