Bệnh phù gai thị giác: Chẩn đoán và điều trị
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Hoàng Thanh Nga - Bác sĩ Mắt -Khoa khám bệnh và Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Hạ Long. Phù gai thị là một dấu hiệu do nhiều nguyên nhân bệnh gây ra, từ dấu hiệu này có thể phát hiện được các khối u não không gây biểu hiện rõ ràng. Ngoài việc điều trị bệnh phù gai thị tại chỗ, cần xác định được nguyên nhân gây bệnh phù gai thị giác từ đó có phương pháp điều trị phù hợp. 1. Phù gai thị là gì? Gai thịhay đĩa thị là nơi mà thần kinh thị giác đi vào nhãn cầu. Khi soi đáy mắt thấy gai thị bình thường có hình tròn hoặc hình oval đứng, đường kính dọc trung bình khoảng 1,85-1,95mm, đường kính ngang trung bình 1,7-1,8 mm. Ở trung tâm phía sau võng mạc, cách gai thị về phía thái dương có một lỗ nhỏ tập trung nhiều tế bào chóp cỡ nhỏ là vùng cho thị lực tốt nhất gọi là hoàng điểm (điểm vàng). Phù gai thịlà tình trạng phần rìa của đĩa thị giác bị sưng phù và mờ. Hiện tượng phù nề đĩa thị là kết quả của sự tắc nghẽn dòng chảy ở sợi trục của các neuron thần kinh thị, dẫn đến phù sợi trục của đĩa thị
Hiện tượng phù nề đĩa thị là kết quả của sự tắc nghẽn dòng chảy ở sợi trục của các neuron thần kinh thị, dẫn đến phù sợi trục của đĩa thị. Cácnguyên nhân gây phù gai thịcó thể từ nhãn cầu, nội sọ, từ hốc mắt và nguyên nhân toàn thân như: ● Nguyên nhân từ nhãn cầu: Hạ nhãn áp nhiều đột ngột do chấn thương xuyên thủng nhãn cầu;tăng nhãn áptrongbệnh glaucoma(không chính xác),... ● Nguyên nhân hốc mắt: Những nguyên nhân gây đè ép nhiều lên dây thần kinh thị trong đoạn hốc mắt có thể dẫn đến ứphù gai thịnhư khối u hốc mắt: u sarcoma,...;áp xe hốc mắt; lồi mắt trongbệnh basedow... ● Nguyên nhân nội sọ: do u nội sọ nguyên phát và di căn; hẹp cống sylvius; tụ máu dưới màng cứng và ngoài màng cứng; xuất huyết màng dưới nhện; dị dạng động – tĩnh mạch não; apxe não; viêm não,... ● Nguyên nhân toàn thân như bệnhtăng huyết áp, bệnh bạch cầu, nhiễm độc thai nghén,... Phù gai thịnếu không điều trị sẽ chuyển sang tình trạng mạn tính và gâyteo gai thị, ảnh hưởng nghiêm trọng tớithị lực, thậm chí mù lòa. 2. Chẩn đoán bệnh phù gai thị Để chẩn đoánbệnh phù gai thịcần phải dựa vào triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng
2. Chẩn đoán bệnh phù gai thị Để chẩn đoánbệnh phù gai thịcần phải dựa vào triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng. Các triệu chứng lâm sàng giúp định hướng chẩn đoán và các biện pháp cận lâm sàng giúp đưa ra chẩn đoán chính xác, giúp xác định nguyên nhân gây bệnh. Cáctriệu chứng bệnh phù gai thị: ● Có tiền sửphù gai thịthoáng qua với các biểu hiện như: Mất thị lực cả 2 mắt tạm thời trong vài giây, nhức đầu, nhìn đôi, buồn nôn, nôn, ít khi gâygiảm thị lực. ● Nếuphù gai thịmạn tính thì có dấu hiệu giảm thị trường và thị lực ở trung tâm nghiêm trọng. ● Khám mắt thấy: Sưng phù và xung huyết gai thị, bờ gai thị mờ và che lấp các mạch máu. Dấu hiệu khác:Xuất huyết võng mạc, tĩnh mạch giãn ngoằn ngoèo, chấm trắng bông, điểm mù sinh lý rộng ra. Nếuphù gai thịmạn tính sẽ thấy teo gai thị, xuất huyết và chấm trắng bông mất đi. Ngoài ra có một số triệu chứng khác tùy theo nguyên nhân gây bệnh. Cácdấu hiệu cận lâm sàng: Chủ yếu giúp xác định nguyên nhân gây phù gai thị. ●Chụp CThay chụp MRI não: Được chỉ định trong các trường hợp nghi ngờ có khối u sọ não hay khối u ở hốc mắt, tụ máu ở não, các dị dạng động tĩnh mạch não..
● Nếu không do các nguyên nhân từ sọ não cần làm các xét nghiệm tìm các nguyên nhân khác nhưchọc dịch não tủyđể phát hiện nhiễm khuẩn. ● Chẩn đoán do nguyên nhân các bệnh toàn thân: Công thức máu, sinh hóa máu,... 3. Phương pháp điều trị phù gai thị Nguyên tắcđiều trị phù gai thị: Giải quyếtrối loạn tuần hoàn, dinh dưỡng tại dây thần kinh thị giác, chống viêm và kháng sinh nếu có nhiễm khuẩn. Ngoài ra để điều trị triệt để cần chẩn đoán đượcnguyên nhân gây phù gai thịtừ đó tùy thuộc vào từng trường hợp mà có biện pháp điều trị phù hợp. ● Dinh dưỡng cho dây thần kinh: bổ sung các loại vitamin nhóm B như vitamin B1, B6, B12. ● Các loại thuốc giãn mạch, tăng cường tuần hoàn. ● Chống viêm: dùng thuốc chống viêm steroid.Corticoidđược chỉ định trong trường hợp này vời liều cao đường uống hoặc tiêm. Thường kết hợp cả 2 đường uống và đường tiêm. Điều trịnguyên nhân gây phù gai thị Kiểm soát huyết áp nếu nguyên nhân gây bệnh dotăng huyết áp. Do khối u chèn ép: Phẫu thuật nếu được, kết hợp hóa trị, xạ trị. Những bệnh nhân có tiền sửbệnh bạch cầucần được xạ trị ngay để bảo vệ thị lực
Do khối u chèn ép: Phẫu thuật nếu được, kết hợp hóa trị, xạ trị. Những bệnh nhân có tiền sửbệnh bạch cầucần được xạ trị ngay để bảo vệ thị lực. Kháng sinh:Khi nguyên nhân gây bệnh do nhiễm khuẩn, cần chỉ định sử dụng thuốc kháng sinh để chống nhiễm khuẩn. Tùy vào tác nhân gây nhiễm khuẩn mà sử dụng loại kháng sinh phù hợp, thường sử dụng kháng theo kết quả kháng sinh đồ. Việcđiều trị phù gai thịkhá phức tạp bởi khi tìm hiểu chính xác đượcnguyên nhân gây bệnhthì kết quả chữa trị mới ổn định. Vì thế, khi có những triệu chứng nghi ngờ bịphù gai thịcần đến các cơ sở y tế để được khám và điều trị tránh ảnh hưởng tớithị lựcvà nguy cơ ảnh hưởng tới tính mạng donguyên nhân gây phù gai thịgây ra.