Các nhóm thuốc điều trị tiểu đường type 2
Bệnh đái tháo đường type 2 là hiện tượng cơ thể vẫn sản xuất được insulin, nhưng sản xuất với lượng không đủ dùng hoặc do tế bào không sử dụng được insulin. Bệnh nhân tiểu đường type 2 không cần phải tiêm insulin ngoại sinh như type I nhưng phải sử dụng đến các thuốc hạ glucose đường máu. 1. Cơ chế bệnh sinh đái tháo đường Bộ máy tiêu hóa của con người sẽ biến chế một phần lớn thức ăn ăn vào thành một loại đường gọi là glucose. Glucose sẽ hấp thu vào máu và từ máu sẽ đi vào các tế bào để trở thành năng lượng. Insulinlà một nội tiết tố dotuyến tụytiết ra, đóng vai trò then chốt trong việc điều hòa lượng đường trong máu. Insulin được xem là chiếc chìa khóa để mở cửa cho đường từ máu đi vào bên trong tế bào, tế bào sử dụng đường để sinh năng lượng. Khi mọi việc xảy ra bình thường, glucose trong máu đi vào tế bào nhà tác dụng của Insulin sẽ làm đường máu giảm xuống, cơ thể được tiếp tế đầy đủ năng lượng cho hoạt động của sự sống. Ở người bệnhđái tháo đường, hệ thống này không hoạt động bình thường nữa. Tuyến tụy không sản xuất được insulin (đái tháo đường type I) hoặc cơ thể không còn khả năng sử dụng insulin để đưa đường vào bên trong tế bào (type II)
Đường không vào được bên trong tế bào mà ở lại trong máu làm đường huyết lên cao gây ra bệnh đái tháo đường. Khiđường huyếtvượt cao quá một mức nhất định, thận không giữ được đường nữa và thải ra nước tiểu đi ra ngoài. Người bệnh tiểu đường sẽ mang bệnh này suốt đời. 2.Các nhóm thuốc điều trị tiểu đường type II Có thể thấy, dựa trên cơ chế bệnh sinh, việc điềubệnh đái tháo đườngtype 1 chỉ dựa vào insulin đường tiêm (do tụy không sản xuất được insulin), đây là dạngtiểu đường không dùng thuốcuống, trái ngược vớitiểu đường type II.Bệnh đái tháo đường type 2là loại thường gặp nhất, chiếm 90% tổng số bệnh nhân đái tháo đường. Dùngthuốchạ đường máudạng viên để điều trị đái tháo đường là một trong những biện pháp chủ yếu để kiểm soát bệnh đái tháo đường type 2. Sau đây là một số đặc điểm củathuốc hạ đường huyếtđiều trị đái tháo đường: Thuốc viên điều trị đái tháo đường không chứa insulin: chỉ dùng cho bệnh nhântiểu đường type 2. Bác sĩ thường chỉ định dùng thuốc điều trị đái tháo đường khi bệnh nhân đã thực hiện tốt việc ăn uống có kế hoạch và tập thể dục nhưng vẫn không kiểm soát được đường huyết
Hiện tại có các nhóm thuốcđiều trị đái tháo đườngđược sử dụng hiện nay: Nhóm Sulfonylurea Nhóm Biguanid Nhóm thuốc ức chế men Alpha-glucosidase Nhóm Thiazolidinedione (pioglitazone, rosiglitazone) Meglitinides Nhóm thuốc ức chế DPP4 (ức chế men DiPeptidyl Peptidase 4) Thuốc đồng vận thụ thể GLP-1 Nhóm ức chế kênh đồng vận chuyển Natri-glucose SGLT2 2.1. Nhóm Sulfonylurea Acetohexamide Chlorpropamide Glimepiride Gliclazide Glipizide Glyburide Tolazamide Tolbutamide Cơ chế tác dụng: kích thích tụy tạng tiết thêm insulin, giúp cơ thể sử dụng tốt insulin, ức chế gan đưa glucose dự trữ vào máu. Ưu điểm: có thể được sử dụng lâu năm, làm giảm thiểu các nguy cơ biến chứng trên mạch máu nhỏ, giảm nguy cơ tim mạch và tử vong. Nhược điểm: Nhóm Sulfonylurea gây hạ glucose huyết và tăng cân. 2.2. Nhóm Biguanid Metformin: dạng duy nhất của nhóm này được sử dụng tại Hoa Kỳ. Cơ chế: Biguanides ức chế gan đưa glucose dự trữ vào máu và giúp cơ thể sử dụng tốt insulin. Ưu điểm: thuốc có thể sử dụng lâu năm, khi dùng đơn độc không gây hạ glucose huyết, không làm thay đổi cân nặng hoặc có thể giảm cân, giảm LDL-cholesterol, giảm triglycerides, giảm nguy cơ tim mạch và tử vong
Nhược điểm: Chống chỉ định ở bệnh nhân suy thận (chống chỉ định tuyệt đối với bệnh nhân có eGFR< 30 ml/phút), gây rối loạn tiêu hóa như đau bụng, tiêu chảy, nhiễm acid lactic. 2.3. Nhóm ức chế men Alpha-glucosidase Acarbose Glyset Cơ chế: Nhóm thuốc ức chế men Alpha-glucosidase ức chế sự phân hóa carbohydrate thành đường glucose ở trong ruột, làm chậm sự hấp thu glucose vào máu, giúp giải quyết tình trạngtăng đường huyếtsau bữa ăn. Ưu điểm: dùng thuốc đơn độc không gây hạ glucose huyết, thuốc cho tác dụng tại chỗ là giảm glucose huyết sau ăn. Giảm HbA1c 0.5 – 0.8% Nhược điểm: gâyrối loạn tiêu hóa, sình bụng, đầy hơi, tiêu phân lỏng. Cách giảm thiểu tác dụng phụ bằng cách bắt đầu với liều thấp. Những bệnh nhân mắc bệnh đường ruột không nên dùng thuốc nhóm này. 2.4. Nhóm Thiazolidinedione Pioglitazone Rosiglitazone Cơ chế tác dụng: kích thích cơ bắp sử dụng insulin và giảm việc đưa glucose vào máu từ đường dạng dự trữ trong gan. Hiện nay không sử dụng Rosiglitazone vì nguy cơ tim mạch, trong khi Pioglitazone còn phải cân nhắc. Ưu điểm: khi dùng đơn độc không gây hạ glucose huyết, giúp giảm triglycerides, tăng HDL-cholesterol
Ưu điểm: khi dùng đơn độc không gây hạ glucose huyết, giúp giảm triglycerides, tăng HDL-cholesterol. Nhược điểm: gây tăng cân, phù/suy tim, dễ gãy xương, K bàng quang, đau cơ... Nhóm thuốc Thiazolidinediones có thể gây tổn thương ở gan do đó FDA Hoa Kỳ khuyên nên thử chức năng gan trước khi dùng thuốc này và trong năm đầu sử dụng nên thử chức năng gan mỗi 2 tháng. Dấu hiệu thương tổn ở gan: ói mửa, đau bụng, mệt mỏi, chán ăn, nước tiểu đậm màu, vàng da, vàng mắt. Người bệnh gan, suy tim hay phụ nữ mang thai không nên dùng nhóm thuốc này. 2.5. Meglitinide Repaglinide: dạng duy nhất của nhóm này được dùng hiện nay Cơ chế tác dụng: kích thích tế bào beta tuyến tụy tiết thêm insulin, nhóm thuốc này cho tác dụng nhanh hơn sulfonylureas. Uống lúc bắt đầu bữa ăn giúp đường huyết không tăng quá mức cao sau khi ăn. Ưu điểm: giúp glucose huyết sau ăn Nhược điểm: gây tăng cân, hạ glucose huyết và phải dùng nhiều lần 2.6. Thuốc ức chế men DPP-4 Sitagliptin Vildagliptin Saxagliptin Linagliptin Cơ chế tác dụng: ức chế hoạt động men DPP-4, làm tăng GLP-1, làm giảm đường huyết do kích thích tiết insulin và ức chế tiếtglucagon. Thuốc được sử dụng 1 lần/ngày, không phụ thuộc bữa ăn
Thuốc được sử dụng 1 lần/ngày, không phụ thuộc bữa ăn. Ưu điểm: thuốc dùng đơn độc không gây hạ glucose huyết, dung nạp tốt, giảm HbA1c 0.5 – 1% Nhược điểm: Có thể gây dị ứng, ngứa, nổi mề đay, phù, viêm 2.7. Thuốc đồng vận thụ thể GLP-1 Liraglutide Exenatide Semaglutide Cơ chế tác dụng: Thuốc làm tăng tiết insulin khi lượng glucose máu tăng, đồng thời ức chế tiết glucagon, làm chậm nhu động dạ dày và làm giảm cảm giác thèm ăn Ưu điểm: giúp làm giảm glucose huyết sau ăn, giảm cân, khi dùng thuốc đơn độc ít gây hạ glucose huyết, giảm tỷ lệ tử vong liên quan đến bệnh tim mạch ở bệnh nhânđái tháo đường type có nguy cơ tim mạch cao, giảm HbA1c 0.6-1.5% Nhược điểm: gây buồn nôn, nôn, viêm tụy cấp. Không dùng khi có tiền sử gia đình mắc bệnh ung thư giáp dạng tủy, bệnh đa u tuyến nội tiết loại 2. 2.8
Không dùng khi có tiền sử gia đình mắc bệnh ung thư giáp dạng tủy, bệnh đa u tuyến nội tiết loại 2. 2.8. Nhóm ức chế kênh đồng vận chuyển Natri-glucose SGLT2 Dapagliflozin Canagliflozin Cơ chế tác dụng: Ức chế tác dụng của kênh đồng vận chuyển Natri-glucose SGLT2 tại ống lượn gần, tăng thải glucose qua đường niệu, khi dùng đơn độc ít gây hạ glucose huyết, giảm cân nặng, giảm huyết áp, giảm tỷ lệ tử vong liên quan đến bệnh tim mạch ở bệnh nhân đái tháo đường type có nguy cơ tim mạch cao, giảm HbA1c 0.5-1% Nhược điểm: gây tác dụng phụ nhiễm nấm đường niệu dục, nhiễm trùng tiết niệu, nhiễm ceton acid, mất xương (với canagliflozin). 3. Lưu ý khi sử dụng thuốc hạ đường huyết Người bệnh cần biết tênthuốc hạ glucose đường máuđang dùng. Biết rõ uống thuốc lúc nào để uống đúng giờ mỗi ngày Hỏi ý kiến bác sĩ nếu muốn ngưng thuốc hay chỉnh liều lượng. Thuốc điều trị đái tháo đường có thể kết hợp nhiều loại với nhau theo chỉ định của bác sĩ điều trị, không tự ý bỏ bớt thuốc. Tái khám đúng ngày Không chia sẻ liều thuốc tiểu đường với người khác, không nên uống thuốc tiểu đường theo liều của người khác. Thuốc điều trị tiểu đường không thể thay thế chế độ ăn uống khoa học và vận động thân thể
Thuốc điều trị tiểu đường không thể thay thế chế độ ăn uống khoa học và vận động thân thể.