Các rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt
Dễ tức giận, lo lắng, mất tập trung, đau đầu mệt mỏi, bức bối tay chân,... là các triệu chứng tiền kinh nguyệt mà có khá nhiều phụ nữ gặp phải. Theo đó, các rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt cũng là một vấn đề sức khỏe tương tự hội chứng tiền kinh nguyệt nhưng chúng có mức độ nghiêm trọng hơn. Có khoảng 20-40 % phụ nữ phải trải qua các triệu chứng tiền kinh nguyệt từ mức độ nhẹ đến nặng. Thực tế, hội chứng tiền kinh nguyệt và rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt đều là các vấn đề sức khỏe cần quan tâm nhưng chúng có mức độ nghiêm trọng khác nhau. Cả 2 tình trạng bệnh này đều có các triệu chứngrối loạn cảm xúc, hành vi và/ hoặc các rối loạn về thể chất, nhưng rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt gây ra sự thay đổi tâm trạng mạnh và có thể làm gián đoạn cuộc sống hàng ngày thậm chí là làm hỏng các mối quan hệ. Cùng tìm hiểu rõ hơn về rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt trong bài viết dưới đây. 1. Triệu chứng của rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt Các triệu chứng củarối loạn tâm thần tiền kinh nguyệtthường bắt đầu từ vài tuần trước khi hành kinh và kết thúc khi bắt đầu hành kinh hoặc có thể tồn tại cho đến sau kỳ kinh đối với phụ nữtiền mãn kinh
Hầu hết thời gian chúng đều nghiêm trọng và khiến người bệnh mệt mỏi, không thể thực hiện các hoạt động hàng ngày. Cáctriệu chứng tiền kinh nguyệtbao gồm 3 nhóm sau đây: Cáctriệu chứng tiền kinh nguyệtliên quan đến sự rối loạn về cảm xúc: Trầm cảmhoặc cảm giác tuyệt vọng Giận dữ và xung đột với người khác Căng thẳng, lo lắng và cáu kỉnh Mất ngủ Hay quên Lú lẫn Cáctriệu chứng tiền kinh nguyệtliên quan đến rối loạn về hành vi: Mất tập trung Mệt mỏi Thay đổi cảm giác thèm ăn Cảm thấy mất kiểm soát Cáctriệu chứng tiền kinh nguyệtliên quan đến rối loạn về thể chất: Chuột rút và đầy hơi Phù, căng tức vú, tăng cân nhanh do giữ nước Nhức đầu Đau khớp hoặc cơ Nóng bừng Mụn trứng cá 2. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt Nguyên nhân dẫn đếnrối loạn tâm thần tiền kinh nguyệtkhông rõ ràng. Nguyên nhân có thể gây ra hoặc là yếu tố góp phần tăng nguy cơ mắcrối loạn tâm thần tiền kinh nguyệtbao gồm: 2.1 Các thay đổi hormon Tăng prolactin máu Sự đáp ứng bất thường vớiestrogenvàprogesterone Sự tăng hoạt động của hormonADHhoặc aldosterone Sựthay đổi hormoneestrogen và progesterone về nồng độ liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt ở phụ nữ
Nhiều tác giả cho rằng chính sự giảm nồng độ hormone Estrogen kèm theo tăng nồng độ Progesterone đã dẫn tới các rối loạn này. Ngoài ra, sựthay đổi hormoneestrogen và progesterone còn có thể gây giữ dịch tạm thời, giống như thừa aldosterone hoặc ADH. 2.2 Thiếu serotonin Một số tế bào não sử dụngserotonincũng kiểm soát tâm trạng, sự chú ý, giấc ngủ và cơn đau. Đã có một số nghiên cứu cho thấy sựthay đổi hormoneở nữ có thể làm giảm lượng serotonin, dẫn đến các triệu chứng PMDD và khi sử dụng nhóm thuốc SSRI (làm tăng serotonin) đôi khi làm giảm các triệu chứng củarối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt. Ngoài ra, nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt còn do tình trạng thiếu magie, canxi và do các yếu tố di truyền. 3. Chẩn đoán rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt Để chẩn đoán xác địnhrối loạn tâm thần tiền kinh nguyệtbác sĩ sẽ yêu cầu bệnh nhân theo dõi đánh giá các triệu chứng của mình hàng ngày trong từ 2 chu kỳ trở lên. Người bệnh phải có ≥ 5 trong số các triệu chứng sau trong hầu hết tuần trước khi có kinh và các triệu chứng phải còn ít nhất hoặc mất hoàn toàn trong tuần sau khi có kinh nguyệt
Triệu chứng phải bao gồm ít nhất một trong những mục sau đây: Tâm trạng thay đổi rõ rệt Tức giận, cáu kỉnh rõ ràng hoặc dễ gây mâu thuẫn với người khác Cảm giác tuyệt vọng chán nản và những suy nghĩ kiềm chế bản thân Căng thẳng, lo lắng Ngoài ra, phải có ít nhất một trong số những biểu hiện dưới đây: Giảm quan tâm tới các hoạt động bình thường Kém tập trung Năng lượng giảm hay mệt mỏi Sự thay đổi về cảm giác thèm ăn Rối loạn giấc ngủ Cảm giác choáng ngợp, mất kiểm soát Các triệu chứng thể chất liên quan như vú căng đau, phù nề Các triệu chứng trên phải xuất hiện trong hầu hết 12 tháng trước đó, và các triệu chứng phải đủ nghiêm trọng và can thiệp vào các hoạt động và chức năng hàng ngày. 4. Điều trị rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt 4.1 Thuốc chống trầm cảm Các chất ức chế giải phóng serotonin chọn lọc (SSRIs) có thể làm giảm các rối loạn cảm xúc và cáctriệu chứng tiền kinh nguyệtkhác như mệt mỏi, thèm ăn và các rối loạn giấc ngủ. Các SSRI hiệu quả bao gồm fluoxetine, sertraline, paroxetine và citalopram
Các SSRI hiệu quả bao gồm fluoxetine, sertraline, paroxetine và citalopram. Những loại thuốc này có thể được kê toa liên tục hoặc chỉ trong khoảng thời gian giữa ngày rụng trứng và bắt đầu kỳ kinh - giai đoạn hoàng thể 14 ngày sau của chu kỳ kinh nguyệt. 4.2 Liệu pháp hormone Ở các phụ nữ, liệu pháp hormone có hiệu quả, các lựa chọn thuốc bao gồm:Thuốc tránh thaiuống, progesterone bằng thuốc đặt âm đạo, progestogen uống, progestin tác dụng kéo dài 4.3 Thuốc chống viêm Một số loại thuốc giảm đau không kê đơn nhưaspirin,ibuprofenvà thuốc chống viêm không steroid (NSAID) có thể làm dịu cáctriệu chứng tiền kinh nguyệtnhư đau đầu, căng ngực, đau lưng vàchuột rút. 4.4 Bổ sung dinh dưỡng Bổ sung 1.200 miligam canxi mỗi ngày có thể làm giảm các triệu chứngrối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt.Vitamin B6,magievà L-tryptophan cũng có thể hữu ích, nhưng hãy trao đổi với bác sĩ để được tư vấn trước khi dùng bất kỳ chất bổ sung nào. 4.5 Liệu pháp trị liệu tâm lý Liệu pháp nhóm đồng đẳng, liệu pháp nhận thức hành vi có thể giúp người bịrối loạn tâm thần tiền kinh nguyệtcải thiện được triệu chứng của mình
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng liệu pháp hành vi nhận thức có thể làm giảm đáng kể cáctriệu chứng tiền kinh nguyệtso với nhóm chứng. 4.6 Bấm huyệt Bấm huyệtcó tác dụng nhất định trong việc giảm các triệu chứng. Bấm huyệt liên quan đến việc ấn nhân tạo lên các vùng phản xạ cụ thể trên cơ thể. 4.7 Liệu pháp thư giãn, xoa bóp Liệu pháp thư giãn cơ và đọc tạp chí giải trí có thể làm giảm đáng kể các triệu chứng thể chất. Liệu pháp thư giãn cơ vàliệu pháp xoa bópcó thể cải thiện các triệu chứng ban đầu. Hầu hết mọi người sử dụng liệu pháp thư giãn như một phương pháp điều trị bổ sung cho các phương pháp điều trị khác. 4.8 Phẫu thuật Ở những bệnh nhân có triệu chứng nặng không thể điều hòa được bằng thuốc và các phương pháp khác hoặc bị quá nhiều tác dụng phụ cần cân nhắc đến lựa chọnphẫu thuật cắt buồng trứnghai bên. 5. Điều trị rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt theo Y học cổ truyền Y học cổ truyền không có tên gọirối loạn tâm thần tiền kinh nguyệtnhưng vẫn có đề cập đến các chứng bất thường trước sau kỳ kinh và cũng bao gồm các rối loạn về cảm xúc, thể chất và hành vi tương tự như trong PMDD
Có 6 thể bệnh và bài thuốc cơ bản để điều trị, nhưng còn tùy thuộc vào tình trạng mỗi bệnh nhân mà thầy thuốc có sự gia giảm bài thuốc phù hợp: 5.1 Can khí uất trệ Triệu chứng: Đau vú trước kỳ kinh, trướng hoặc nổi cục, chướng bụng và đau cả hai bên sườn, bứt rứt, tinh thần suy nhược, hay thở dài, thậm chí bứt rứt ngồi không yên, mất ngủ, nhức đầu dữ dội, sưng phù tay chân, rêu lưỡi trắng, mạch huyền hoặc huyền hoạt. Phép trị: Sơ can lí khí Bài thuốc:Sài hồsơ can tán gia vị 5.2 Huyết ứ Triệu chứng: đau đầu dữ dội thời kỳ tiền kinh, hayđau thắt lưngvà khớp gối, gặp nóng giảm đau gặp lạnh đau tăng, hoặc sốt khi hành kinh, đau bụng, chân tay phù nề, cử động khó khăn, sắc kinh đậm màu có cục, chất lưỡi tím sẫm hoặc có điểm ứ huyết, mạch huyền sáp. Phép trị: Lý khí hoạt huyết hóa ứ thông lạc Bài thuốc: Huyết phủ trục ứ thang gia giảm 5.3 Huyết hư Triệu chứng: chóng mặt và nhức đầu trong hoặc sau khi hành kinh,đánh trống ngực, thiếu ngủ, tinh thần mệt mỏi, hay đau tê mỏi toàn thân, yếu tay chân, hay sốt, đổ mồ hôi trộm, khó thở và ngại nói, kinh lượng ít, sắc nhạt và, chất lưỡi đỏ nhạt, rêu trắng, mạch vi nhược
Phép trị: Ích khí dưỡng huyết Bài thuốc: bát trân thang 5.4 Tỳ hư Triệu chứng: sưng phù chân tay khi hành kinh, chướng bụng, chán ăn, phân lỏng, hay chóng mặt trước và sau kỳ kinh, tức ngực và buồn nôn, kinh nguyệt ra nhiều, sắc mặt nhợt nhạt, chất lưỡi hồng nhợt, rêu lưỡi trắng trơn mạch nhu hoạt hoặc trầm hoãn. Phép trị: Kiện tỳ ôn dương lợi thủy Bài thuốc: Linh quế truật cam thang gia vị 5.5 Thận dương hư Triệu chứng: chân tay phù nề khi hành kinh, đau mỏi thắt lưng và đầu gối, phân lỏng, chân tay lạnh, tiểu ít, kinh nguyệt ra nhiều, chất màu nhạt và loãng, chất lưỡi nhợt rêu trắng, và mạch trầm trì. Phép trị: Ôn thận trợ dương lợi thủy Bài thuốc: Chân vũ thang gia vị 5.6 Thận âm hư Triệu chứng: trong hoặc sau khi hành kinh đổ mồ hôi ban đêm, chóng mặt, đau và yếu thắt lưng, đầu gối, hay sưng vú, hay mòn lưỡi, miệng họng khô rát, hay khàn giọng, bứt rứt, nóng trong người, ngũ tâm phiền nhiệt, kinh nguyệt trước kỳ lượng ít sắc hồng hoặc kinh kéo dài, chất lưỡi đỏ, rêu ít, mạch tế sác. Phép trị: Tư thận dưỡng âm Bài thuốc: Tả quy hoàn Có thể nói các rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống cũng như sức khỏe của chị em phụ nữ
Vì thế, khi xuất hiện các triệu chứng của căn bệnh này thì bạn nên sớm đến các trung tâm y tế để thăm khám và được bác sĩ tư vấn về phác đồ điều trị.