Đau dây thần kinh sinh ba
Bài viết được viết bởi ThS, BS Nguyễn Văn Thái, Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park Đau dây thần kinh sinh ba hay còn gọi là đau dây thần kinh tam thoa gây ra các cơn đau kịch phát một bên mặt. Tần số có thể từ ít lần đến hàng trăm lần/ ngày và thường kèm theo sự co thắt vùng mặt. Cơn đau có thể tự phát không yếu tố khêu gợi, hoặc liên quan các yếu tố triggers khi kích thích vùng mặt hay trong miệng (các vùng triggers). 1. Đại cương Đại cương Tỉ lệ mắc mới hàng năm khoảng 4.3/100.000 dân, ưu thế nữ so nam. Độ tuổi điển hình mắc bệnh 60-70 tuổi, ít ghi nhận trước 40 tuổi. Hầu hết các trường hợp ghi nhận rải rác, tuy vậy có ghi nhận một số có tính gia đình. Một số thoái lui tự phát, nhưng đa số tình trạng tồn tại. Phân loại bao gồm:Đauthần kinh sinh ba thểkinh điển (còn gọi là đau thần kinh sinh ba vô căn) chiếm trên 85% các trường hợp.Bệnh lý đau thần kinh sinh ba triệu chứng: chiếm tỉ lệ thấp (với sự hiện diện tổn thương nền, nguyên nhân không do xung đột thần kinh-mạch máu). Đauthần kinh sinh ba thểkinh điển (còn gọi là đau thần kinh sinh ba vô căn) chiếm trên 85% các trường hợp
Đauthần kinh sinh ba thểkinh điển (còn gọi là đau thần kinh sinh ba vô căn) chiếm trên 85% các trường hợp. Bệnh lý đau thần kinh sinh ba triệu chứng: chiếm tỉ lệ thấp (với sự hiện diện tổn thương nền, nguyên nhân không do xung đột thần kinh-mạch máu). 2. Nguyên nhân - cơ chế bệnh sinh Cơ chế bệnh sinh không được xác định rõ ràng. Tuy nhiên trong đau thần kinh sinh ba vô căn ghi nhận có sự mấtmyelinthứ phát do xung đột thần kinh-mạch máu, chèn ép mạch máu của thần kinh sinh ba tại góc cầu tiểu não hoặc trong trường hợp không xác định nguyên nhân. Các xung động lạc chỗ được truyền từ sợi không đau sang sợi đau. Ngoài ra trên bệnh nhân đau thần kinh sinh ba cũng ghi nhận góc cầu não - thần kinh sinh ba nhọn hơn bình thường và teo dây thần kinh xảy ra sau đó. Khác biệt với đau thần kinh sinh ba thể kinh điển, trong đau thần kinh sinh ba triệu chứng ghi nhận các bất thường có thể như tổn thương chiếm chỗ góc cầu tiểu não, u tại vị trí rễ thần kinh, dị dạng động tĩnh mạch, chèn ép xương, nhồi máu não nhỏ vùng cầu não và hành tủy. 3. Triệu chứng lâm sàng Đặc trưng bởi cơn đau kịch phát một bên mặt, đau nhói mức độ nặng, kéo dài từ 1 giây đến 2 phút liên quan phân bố cảm giác dây V
Tần số có thể từ ít lần đến hàng trăm lần/ ngày và thường kèm theo sự co thắt vùng mặt. Cơn đau có thể tự phát không yếu tố khêu gợi, hoặc liên quan các yếu tố triggers khi kích thích vùng mặt hay trong miệng (các vùng triggers). Các yếu tố triggers điển hình thường gặp như nói chuyện, cười, nhai, chải răng, cạo râu cạo mặt, tiếp xúc gió, trang điểm. Bên nửa mặt phải thường ghi nhận hơn nửa bên mặt trái (tỉ lệ 1.5:1). Nhánh thường gặp nhất là nhánh hàm trên, nhánh mắt ít gặp nhất. 4. Phác đồ điều trị 4.1 Mục tiêu và nguyên tắc điều trị Mục tiêu: Kiểm soát đau và đạt thoái lui cơn đau hoàn toàn Cân bằng kiểm soát bệnh-tác dụng phụ thuốc Nguyên tắc: Điều trị nội khoa: tất cả trường hợp mới được chẩn đoán đau thần kinh sinh ba thể kinh điển, đáp ứng hạn chế đối với đau thần kinh sinh ba triệu chứng. Phẫu thuật: + Xem xét khi không đáp ứng điều trị nội khoa, hoặc không thể dung nạp thuốc do tác dụng phụ trầm trọng đối với đau thần kinh sinh ba vô căn + Phẫu thuật điều trị nguyên nhân đối với đau thần kinh sinh ba triệu chứng. 4.2 Điều trị nội khoa Các loại thuốc điều trị hàng đầu Carbamazepine:Thuốc điều trị hàng đầu trong đau thần kinh sinh ba thể kinh điển
4.2 Điều trị nội khoa Các loại thuốc điều trị hàng đầu Carbamazepine:Thuốc điều trị hàng đầu trong đau thần kinh sinh ba thể kinh điển. Liều 100-2400 mg/ ngày Oxcarbazepine:Liều 600-1800mg/ ngày Baclofen:Liều 10-80 mg/ ngày Phenytoin:Liều 300mg/ ngày Gabapentin:Liều có thể đạt tối đa 2700mg/ ngày Lamotrigine:Liều thông thường 100-400mg Levetiracetam:Khởi đầu 500mg ×2 lần/ ngày, tăng liều gấp đôi sau 2 tuần Topiramax:Liều thông thường 100-400mg chia 2 lần/ ngày 4.3 Điều trị phẫu thuật Chỉ định:trên bệnh nhân kháng trị với thử nghiệm đầy đủ của ít nhất 3 thuốc trong đó có phải bao gồm Carbamazepinephẫu thuật hở,phẫu thuật qua da 4.4 Theo dõi Tốt nhất nên được đánh giá lại sau mỗi tuần, sau đó khoảng cách thời gian đánh giá lại sẽ dài hơn nếu đau được kiểm soát. Thử nghiệm ngưng thuốc: nên được thực hiện thử nghiệm sau khi đạt được tình trạng không đau 4-6 tháng Khi có những triệu chứng ban đầu của bệnh, bạn nên đến cơ sở y tế uy tín để được khám và tư vấn điều trị sớm từ các bác sĩ chuyên khoa