DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
qu’autrement. De plus je m’attendois qu’en disant
il m’expliqueroit pour quoy cela ait esté le
plus convenable. Et qu’il m’en diroit autant
des et du soleil de la lune, des étoiles et
de leur mouvemens.
Plein de cette
esperance je pris et je parcourus les livres d’
Anaxagore avec grand empressement, mais
avant, au commencement qu’il ne parloit plus
de l’ornement ny de la perfection des choses
et qu’il introduisoit quelques matieres subtiles
que Socrate fait les choses avec intelligence, et
venant par après à expliquer en particulier les
causes de ses actions, diroit qu’il est est
icy, parce qu’il a un corps composé d’os, de chair,
ont des intervalles ou junctures, que les nerf
s peuvent estre tendus et relachés,
que c’est par là que le corps est flexible
si voulant rendre raison de ce present
discours, il auroit recours à l’air, aux organes
cependant les veritables causes, sçavoir que
les Atheniens ont crû qu’il seroit mieux fait
de me condamner que de m’absoudre, et
que j’ay crû moy mieux faire de demeurer
assis icy que de m’enfuir.
Car ma foy
que ces nerfs et ces os seroient auprès des
Boeotiens et Megariens, si je n’avois trouvé qu’il est
plus juste et plus honneste à moy de souffrir la
Et qu’enfin après avoir monstré
ce qui seroit convenable à chaque
chose en particulier, il me monstreroit
manuscriptorum, rituum indagatoribus nihil
putant ineptius. Quin et Astronomis succensent,
quod noctu diuque a Telescopio pendentes alias
vitae curas neglig alia vitae commoda
negligunt; et Geographos irrident, qui inquirunt
et qualitatibus, et entitatibus Et legis
civilium studium, tanquam circa arbitraria
hominum placita occupatum philosopho
autem abstractiones et formas, et quali
Et Medicorum doctrinam irrident, quod eleva extenuant, quod
facultates suas nondum attractrices et expultrices
nondum per corpusculorum motus et figuras
explicare possunt,
rhabarbaro homines
antequam didicere
purgare audent, cum tamen ignorent quibusdam
corpore extrahat vel everrat. Scholastic
autem abstractionibus, et formis, et qualitatibu
et Entitatibus, tanquam fictitiis
et inutilibus maxime insultant, atque hic potissimum
tanquam generis humani liberatores, et monstrorum
domitores triumphant.
Quae quidem
uti grata sunt imperitis adolescentibus,
paucis admodum sapi Itaque ipsi eruditionem
omnem, quae ipsis liberali homine digna videtur,
in pauca contrahunt: Linguam patriam,
de distinctione substantiae
de ideis claris et distinctis,
e et substantiae cogitantis. Linguarum
studium ad vernaculam redigunt, Historias Historiam ad
comprehensa, Astronomiam ad suos quosdam
vortices, physicam ad generales qu
Itaque paucis admodum eruditionem
quae ipsis liberali homine digna videtur, in pauca
contrahunt, adolescentibus imperitis, et hominibus
otiosis hominibus otiosis et delicatis rem gratam fortasse
facientes, quibus sapientiam qui vel sapientiam
vel certe loquaci philosophi titulum loquentiam
tam exiguo labore redimi posse gaudent;
tanquam chimaericum et inutile irridendi.
At contra videas pragma eos omnes
qui in quacunque arte et facultate excellunt
fastum calcare alio fastu. Geometrae quidem
intellectis, quodvis problema a se solvi posse
inaniter arbitrantur, nihil aggredientes interim
aut certe praestantes, quod non sit protritum, certe
saltem dudum a veteribus inventum.
libellos volutarunt
profundiorem, et conscientiarum regulas, et
amplissimas maximas de justitia et jure quaestiones,
saepe tetrici nimis et superciliosi, et amoenioris
et morum ac religionis custodes, in omnes
severius in illos statuunt, qui ab illo studiorum
genere sunt alieni, aut qui vel minimum a Scholae
placitis quadam philosophandi libertate recedunt.
Quo factum est, ut vicissim ab aliis certatim
lacessantur. Nam liberiores quidam in hos
Magistros nostros sive Doctores omnem satyrae
nunc doctrinam, nunc lingua dictionem vellicantes.
jucundos in hominum congressibus reddiderit, et
homines parum grata sint Scholastica dogmata
tum argumento a sensibus remoto, tum tractandi methodo,
tum vero maxime tractantium supercilio, et
plerique homines in ea quae nolunt discere contemtu
tanquam ignorantiae Apologia utantur, mirum
si mathematici et novatores chimaeras opinionum
non est si
nexplicabiles chimaeras, si denique pragmatici
tanquam chimaericos si aulici et foeminae et
liberioris vitae amantes, tanquam l
udimagistros et vitilitigatores et gratiarum
hostes incessunt.
Est porro genus quoddam eruditorum inter
Mathematicos et Scholasticos medium, ex
utraque doctrina promtiora tantum et faciliora
atque in vulgus plausibiliora delibans, quae non
passim in quandam novam et popularem,
ipsisque foeminis et aulicis non ingratam, maxime
autem juvenibus laborem fugientibus placentem introduxerunt.
magnopere, si pro introductione interioris
doctrinae ac scientiarum profundiorum haberetur.
Sed video multos novae hujus philosophiae professores
solito mortalibus vitio, caetera illa magis
non attingunt, spernere ac traducere,
abdita quae ipsi
Edita doctrina sapientum templa seren
si Platonem, Aristotelem, aliosque veteres, nomines
in Ecclesia dogmata, humeros movent.
Lectione autorum, tempus perdi arbitrantur. Criticis
studiis, linguarum observationibus, orientali eruditione,
ritibus veterum, nihil putant ineptius linguarum
exoti (maxime veterum et orientalium) cultoribus,
et antiquitatum, nummorum veterum, inscriptionum,
judicia Academiarum,
mnis voluptas in
anima est, quoniam
omnis sensus in anima
est, etsi corpore mediante
fiat.
Porro nihil
aliud animae satisfa
boni alicujus
quod possidere credimus
Valde dubitari potest an
existentia sit
seu gradus realitatis: quoniam
existentia
numero quae concipi possunt
seu ex partibus essentiae: an vero
sit tantum quidam conceptus imaginarius
qualis est caloris et frigoris, qui non
est nisi perceptionis nostrae denominatio,
non rerum
Si tamen
nos aliquid
amplius concipere cum cogitamus
videtur absolute
verum esse, existentiam
esse gradum
quendam realitatis; idem
ionem ad gradus realitatis; non
realitatis gradus: nam de
aliquis realitatis
quolibet realitatis
gradu intelligi potest tum possibilitas
tum existentia: erit ergo existenti
realitatis
rei unius, supra gradum
realitatis rei oppositae, id es
id quod est perfectius existit, et q caeteris
et contra quod existit est caeteris perfectius
um ferre non possunt, qui se artem
sedentes, aut in circulis
declamantes, insensibilium corpusculorum magnitudines
figuras et motus jactant tantum praedicare
audiunt, nullo fructu, quandiu non docent,
q non ad usum vocent, neque docere pos
ex quibus atomorum dosibus constent corpora,
inuti ignotae figurae et magnitudines
quam occultae qualitates ignorantiae asyla sunt.
Itaque qui videmus chymicorum et mechanicorum
meditationes multo ad praxin aptiores esse
faciliusque istos cum sensib rebus et efficere
aliquid et praedicere posse, quam, qui materiam
striatam, et subtilem, et corpuscula
striata aliaque a sensu remota loquuntur,
utcunque sibi aliisque otiosis pulchre ratiocinari
et inventa ab aliis explicare posse videantur
similes prophetis post factum
aliunde notos egregie
deducunt, nisi audiissent nunquam divinaturi
nisi audiis
ab hac nova philosophandi ratione dehortantur,
putant enim loquaculos tantum et in judicando
, laborum impatientes, et eorum quae non statim
adeoque a difficilioribus studiis seriaque animi
Omnium autem
gravissime in novam hanc philosophandi rationem
Theologi inprimis veterani invehuntur;
aliique multi viri pii et prudentes, qui verentur
ne eliminatis substanti formis substantialibus
ne introducta Mechanica naturae explicandae
ratione quorum alii verentur ne introducta
Mechanica naturam explicandi Methodo res per se
corpora a se ipsis nullo Dei consilio quadam necessitate
caeca generata credantur: inprimis si causarum
finalium usus proscribatur; alii formas substantiales
et accidentia realia proscribi non ferunt, nec corporis
materiam naturam in extensione collocari
patiuntur, quoniam ea ratione non ta
transsubstantiatio, sed et praesentia realis
semper prope ab ineunte aetate visum est nullum genus veritatum atque d
Eucharistiae mysterio perire videtur
emnendum; et sequiora judicia plerumque saepe vel ignarorum vel malitiosorum hominum ignorantiae suae excusationem
quaerentium, vel certe imprudentium inventa esse, quin et raro aliquid magnum nisi ab eo praestari, qui plura stu diversas
disciplinas inter se conjunxit. Plerumque enim ex illo connubio nascitur aliq
venisset. Itaque etiam et E Expertus scio, et Sunt qui Criticorum
sapientiaque satis indigna fuisse, ut taceam quanti
sit rem
insula, cum forte limites vicinorum agrorum nesciat. Quis enim nescit interesse reipublicae, ut Geographia etiam accurata diligentia tractetur
rbitror Geographum aliquem insignem incessere, qui de regno Sin quaerat utrum
et qui hoc facit alia quae forte rustico plebejo alicui homini notissima atque [ante] pedes sunt impune negligit; cum non desint ex quibus pervulgata
lla ubi opus
et voculas quasdam domesticas ignoret. Historiam et politices legumque studia contemnere non ni
homines impruden ignoranter faciunt, cum mathematica, mechanica, physica spernunt, quibus fere comm
qua licet res naturales mechanice atque per experimenta exponendi;
si formas et qualitates, aliasve separatas ab extensi
et tota quod dicitur aberrant via. Demonstrari
Qui vero in Machinis excellunt, utiliaque humanae
blicae, innituntur. In novis philosophis, qui Galilaeum, Baconum, Gassendum, Cartesiumve sequuntur, laudandum est
tantum ad extensa respiciatur. TANTUM
demonstrationem constare; alii Astronomos irrident, et tamen
nauticam, et Geographicam promoveri.
credita sunt
Ridiculae sunt Iniquum autem
magistrum septem artium iter ad oppidum quaerentem ridente) dignum
China comprehendatur, et utrum Japonia sit
opificia, et quicquid
ultima analysi careri
atque adeo Metaphysicos ac
ac Theologos irrident, tunc
Saepe in mentem venit mirari viros quosdam
ingenio praestantes,animum tamen ita occupatum
habere certis studiis, ut quicquid eos limites
egreditur, quos ipsis sors discendi
praescripsit, non tantum non degustent, sed et
spernant in aliis, et palam quasi inutile
literaturae cultor tetricas aliorum lucubratione
quem caeteri vicissim velut grammatistam aut
poetam alto supercilio despiciunt, et praeclara
etiam in aliis facultatibus ex veterum lectione
monentem audire turpe putant. Mathematicus aliquis
et cultor experimentorum, sibi soli videtur
tanquam alii circa chimaeras
tantum humanae mentis positaque in
opinione occupentur; sed in hunc vicissim
coorti caeteri, nunc quasi magum et chara
cteres tractantem pro suspecto habent, unde
in hunc usque diem Sylvestro
papae sive [Gerberto], et Rogerio Bacono aliisque
ea suspicio adhaesit; nunc religioni inimicum,
alios mundos, et in illis alios homines somniare
arbitrantur, unde veterum in Antipodes censurae
corpuscula tractantem audiunt, jam ad Epicuri
instar sublata providentia et substantiis
spiritualibus omnia fortuito particularum materiae
congressu conflare censent, qui aequius censent,
Algebraicas et Geometricas subtilitates et Physici
sive Medici religionem etiam proverbio
pro difficilibus nugis habent; caetera
utilia agnoscunt, non tam liberali Experimentorum
Socratem pulicum saltus
faciebat in theatro introducebat.
qui novae philosophiae speculationibus sese oblectant,
jam soli sibi arcem veritatis tenere videntur atque
Edita doctrina sapientum templa serena
apices rerum, et arcana divinarum veritatum
Theologi, cum res gravissimas sua quadam
severa ratione tractent, prima scilicet Entium
Est genus quoddam
et circulatoribus, vel certe
hominibus otiosis dignum,
inter Scholasticos et Mathematicos medium
ex utroque doctrinae genere promptiora delibans
eodem subjecto dici necesse est,
transparens. Nam
subtile, liquidum,
quicquam de ea re,
Sed si dicam transparens
Ens nomin neque aliud
de qua praedicatur aër
necessario praedicatur, quod non jam in
aëris notione contineatur. Daturque aër aut certe intelligi potest aër
id est Ens, de quo nihil aliud praedicari
queat, quam quod aëris natura postulat;
id est Ens in quo sit transparentia et
nihil ultra.
videtur sequi
Itaque Sed difficu Hinc
appellari debere species infimas,
notio scilicet perfecta sive talis est,
quadam injustitia profi[ci]scuntur, qua
alter alterum affligit. Nemo enim est, qui
sibi applaudat, qui se aliquid esse
putet, nisi habeat aliquem, quem
despicere aut cui injuriam facere poss
it. Potentes non putant sese gustare
felicitatem suam, nisi ostendant, sibi privilegium esse
impune laedendi; et qui Moderatiores sunt satis
habent vires monstrasse. Omnes autem Qui inferio
rem non habent, quaerunt aequalem Caeteri aequalibus
ingenio superiores videntur. Hae mortalium
ineptissimae deliciae sunt. Inde vero conjurata
omnium in omnes malitia, quod in
parat. Quaerunt plures quae pauci habere possunt,
negligunt parata et de quibus nemo
contendit, ita necessario etsi meliora.
Et eo res rediit, ut nemo nisi qui nocet,
aestimetur.
O miseros mortales, quibu
naturam opibus, ut omnibus sit satis, ita
eam esse in omnes animas
omnium animas
dotibus ornatam esse mentem humanam,
ad caeteror communem felicitatem pro suo
suo quisque modulo conferre partem possint.
potius et ostendi possit quanto plures
felices erunt, tanto singulos fore feliciores.
Non nisi miserum esse qui inter miseros;
felicitatis autem eam esse naturam, ut
quanto plures felices erunt, tanto singulos
feliciores.
matre novercam fecimus
in molli educatione et vivendi
discernunt. Caeterae autem infelicitates
a stultissima quadam injustitia profi[ci]scuntur,
per alterius ruinas sibi viam ad potestatem
negligunt parata et de quibus nemo contendit,
O miseros mortales, quibus
At vero contraria est natura
esse contagio qui inter miseros vivit, fel
Ignari eam esse naturam verae beatitudinis,
ut ipsa communicatione augeatur, et quanto
plures felices sunt, tanto singulos esse
sanitas, sapientia, et amicitia (bbb)
quidem fateor sanitatem non esse in
estate, et amicitiam,
Ignari miserum
aut negotiorum
strepitu obturbatus
sine boni malive
fortuna ipsa pristina
felicitas im
me miseriores
malitia jacto,
cum potius
cum quo
ad quietem animi
corporis dolores, et terrores
animi dubios futuri et de rerum summa incertos
duo maxima ad
in naturam tribuit, amicitia et nos contra
rerum fontes aperit, et potestatem nobis
in naturam
facit, ut mutuo adjutorio tutiores simus, e
facilius nobis res externas subjiciamus. Utrinque
expers voluptas exurgit,
charactere veras utilitates insignivit.
omnia abeant),
verae beatitudinis,
augeatur, et quanto plures
eo singulos esse feliciores.
naturam felicitatis
beate vivendum
amicitia et nos
quo natura
eam esse naturam
ut ipsa communicatione
nisi forte animus
ignorantiave torquescens
bruti vitam
despicere possint
obstaculi apud eos qui successibus
afficiat. Et objecta difficultate
aut natante fortuna ipsa
impatientiores facit
majore scilicet sensu
injuriae aut obstaculi
apud eos qui successibus
barbaris testibus
Expensis omnibus credo Mundum
continuo perfectione augeri, neque
rculum redire velut per revolutionem. Ita
enim causa finalis abesset. Et licet
in Deo non sit voluptas,
est tamen
hoc voluptati analogum, ut perpetuo
consiliorum successu gaudeat. Nulla autem
voluptas foret, si quis sed stupor,
qu consisterem in summo al eo statu,
quodam inco persisterem in eodem
statu, utcunque
Felicitas
postulat perpetuum ad novas voluptate
progressum. Equidem
executio tamen
vel summa statim
alioqui nullus in agendo scopus esset.
Universum est ad instar
aut animalis
hactenus ut ad
maturitatem tendat
Sed hoc interest,
quod neque nunquam ad summum
pervenit maturitatis gradum, nunquam
etiam regreditur
aut senesci
in Atlantico mari, habitatam beatissimis
mortalium, et proxime ad auream Paradisi terrestris
vitam accedentem.
Sed invisibilem esse, et solere,
esse appellere ad litus,
Paucissimis datum
et scienti
qui lucem quandam admonentem et vocantia secuti
applicare ad litus, esse enim fatales
periodos temporum, quibus emicet lux quaedam
momento utentes, statim directo cursu vocantia
fata ventosque sequantur, ad has beatorum
sedes pervenire; qui vero occasionem semel
neglexerint frustra ad eadem maria idem
ostentum quaesituros redire.
animos afficere, ut imaginatione optatam
sanitatem firmam, et animis vigorem admirabilem
omnibus medicamentis nostris superiora, quo
ad vires membrorum et sensuum acumen augendum
conservandumque; denique regnare admirabilem consensum
tenerrime omnes
tenerrimoque affectu
et neminem dum nemo
esse, neque ullum esse
non habeat, quo super alios omnes excellat,
unumquemque naturali quodam jure quandam
in Republica habere partem potestatis. Corpora
Ignorari morbos, Unam
non morbis affligi
immortalitatem deesse, sed nec Den fol
etzt: Hanc insulam alii quaerant, nos hanc
domi habemus felicitatem negligimus, et naturam
ex matre novercam fecimus. Neque enim dubium
et vivendi intemperantia
injuriis vires frangamus, quibus barbari pollent, et animalibus di
nisi in molli educatione
Caeterae autem infelicitates nostrae a stultissima
Itaque qui generis humani bono, idem omnium
felicitati consulit
Quoniam igitur, qui generis humani bono, idem
omnium felicitati consulit
igitur his duabus rebus, Scientia et Amicitia,
atque in universum societatis humanae rite ordinandae praecept
doctrina contineantur,
aliud opus est ad humanam Felicitatem, quam ut
Lux clarissima accendatur in animis, atque inde
ver (c) scientiae nostrae perfectione vera Lux
et quod hinc sequitur officiorum scientia acquiratur
accensa magnus ardor recte faciendi in voluntate
concipiatur, ut v Voluntas magno recte faciendi ardore
calore exardescat. Unde virtutum exercitatio et
acquisitio instrumentorum Ex quibus porro consequitur
exercitatio virtutum, et acquisitio instrumentorum majoris
augendae nostrae perfectionis, et rectus usus bonorum
quae nobis liberalitas divina concessit.
duplex differentia hoc loco consideranda
est. Sunt enim aliae aliis majoris momenti et
aliae jam inventae, [aliae] adhuc inveniendae. Et
quidem ita sentio, exceptis pri illis quae ad prima
rerum Principia, et ad et deinde quae ad sa
cognitione primarum causarum, fontium universi,
prima cognitione primordiorum et sanitatis et
rerum primordialium universi, et rerum
illis demonstrationibus hic illic meditatione quadam
reducti dispelli debent possunt, hic magna experi
undi et experimenta observandi, et ex observatis collige
ndi industria tolli debent;
partim latentia inter homines, partim dispersa,
per homines librosque ita dispersa, ut vel ignorentur,
vel non cum opus est in promtu habeantur. Et
tatis gradum jam tum in nostra potestate esse;
est quam Tantali undi instar in mediis undis
tamen nunc conditio est generis
Fateor magnam hoc seculo cupiditatem
sciendi exursisse, qualem nulla omnium retro temporum
in barbariem revolvamur damnata
ndere coeperat. Etiamsi
praestat nos ipsos frui sementis nostrae messem facere
ficaturas post nos
sementem spargere
illi quorum in potestate est homines sibi
matura pare
creditos ad magnas res brevi tempore praestandas excitare,
de quo mox pluribus dicetur;
quaeque hominum
delectu ante omnia habito,
quondam recte ordinatum condi
libris contineantur sive
cujusque spargantur. Deinde Scientia
curiosorumque hominum multitudine, in certa
et quibus Europa nostra
Nigritarum aut
Canibalum barbarie
et quasi lucem quandam
beatorum insula emicuisse, sed
si prorsus irritum transire patimur, hunc coelibus
et late patentem
annorum diligentia
effici posset