DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
ejus materiae decedat, non erit doctus. Quemadmodum qu
centenarius,
Et qui
autem materia centenarii sunt dies, ita materia non‐centenarii
sunt non‐dies, seu dierum subtractiones, qua seu quantitates
In summa magis est conjunctio.
Velut et ita. Quatenus. Hactenus. Eatenus. Circiter. Cur. Quia.
Sic id est hoc modo. Quomodo id est quo modo. Idem est de
est de Eodemmodo et Quodammodo. Aliter Alio modo.
id est quo modo illud, eo modo hoc.
Velut et ita
Hactenus, Eatenus, Quatenus
Quatenus generaliter idem significat, quod respectu
habito ad hanc propositionem Aethiops est albus quatenus
ur Homo est spiritualis qu immortalis quatenus homo
Id est Homo est immortalis respectu habito
Videtur
est mente praeditus.
in resolvendo saepissime utor.
etiam adhiberi posse ad explicanda adverbia magnitudinis,
pro mirifice calidus dici potest
Itaque adhibitis loci vocabulis tem loci, tem
mirum in modum.
hactenus posita reduci possunt ad nomina.
Sic adverbia diversitatis
Vicem hoc loco
idem esse puto
quod suppositionem
quae specialibus
etiam de tempore
solet sumi. Sic
pleraque (exceptis paucis
ut mutuo) possent referri
ad adverbia temporis,
quia in omnibus supposi
tionibus etiam tempus
quo fiunt spectari
Iterum id est secundum semel, seu secunda vice.
Antehac id est prius quam nunc. Olim id est ante tempus magnum.
Dudum id est olim et nunc. Adhuc id est antea et
Mox post tempus breve.
sive antrorsum sive retrorsum
Abhinc quod incipit vel desinit post nunc
tunc seu post certum aliquod tempus
Abinde quod incipit vel desinit post
seu statim post tunc.
notabili intercedente. Interim id est durante aliquo temporis intervallo.
Annis abhinc, tot. Seu tot annis qui incipiunt abhinc
donec sol illuceret, tempus hoc est seu usque ad momentum
tempus quo sol illuxit, seu toto tempore post quod statim sol illuxit.
id est aliquando et aliquando. Ter id est bis et aliqua
generaliter: Toties. Saepe seu multoties, seu multis vicibus. Adverbia
ut semel, bis, ter, quoties, toties, etc.
possunt, rectius referentur ad sequentia Adverbia diversitatis.
Pluries seu aliquoties. Toties. Bis. Ter. etc. Saepius Saepe. Raro.
Adverbia igitur
Plerumque. Iterum. Identidem. Praeterea. Primo; sequenti loco,
Nimirum semel idem est in adverbiis
quod unum in nominibus. Etsi autem dicam semel risit, no
secundo, tertio etc.
amen possum dicere Unum fuit ridens unus. Sed fuit risio una. Unde
autem an prosit ut hic et nunc exponimus hoc
loco, hoc tempore, possimus semel exponere una vice. At
facilius per nomen exponi potest, solum
Solum quoque non potest
commode sine abstracto exponi; amat solum, non significat ama
subjectum est Pamphilus, praedicatum id quod
seu aliquoties, id est aliquot vicibus. Toties id est Tot vicibus.
Saepe multis vicibus. Raro paucis. Plerumque plerisque
vicibus, id est omnibus praeter paucas. Unde tamen videretur
quod saepissime.
Est autem saepissime omnibus
omnibus vicibus praeter paucissimas.
Identidem seu
temporis, loci, vel alterius interstitii sumantur
quanquam re severe considerata attentius videtur
omnem vicem posse reduci ad tempus; quatenus nam
in loco spectari
potest tempus locum consideratione
est His missis; de quibus diximus; seu si ea
mittamus de quibus nunc diximus. Unde videtur praeterea potius
esse conjunctio, quemadmodum
jam et nunc et tandem, interdum conjunctionum potius
solus, sed amor est solus in eo. Nisi reflectamur in propositiones
Pamphilus solum amat.
tempore, sed et omni multitudine intelligi
quia non tantum
amant mutuo. Id est Paulus amat Petrum, et contra.
d seu ab, Animal seu extensum sentiens
us sentiens rationale, seu animal rationale,
vel 30? 6, homo est animal) signi
ficat in locum e vel 30 vel hominis substitui
posse d vel 6 vel animal. (3)
sive scribamus
e? d sive
tunc e
Nam in prop. d
Si homo est animal, et animal est sentie
tunc homo est corpus.
ergo e? a
a per artic. 4.
Homo. Animal Rationale
significat 30 et 6, 5 sibi
substitui posse. Ut hominem et animal rationale.
Homo est homo. Patet per se.
patet ex significatione ipsius
Si a C b et b C c erit a C
et ita porro, ita ut nullus reperiatur terminus positivus qui ejus sit
Non entis nulla sunt attributa, continet ipsius Nihili seu non Entis defi
nitionem.
totam subjecti naturam exprimens
praedicata ejusdem subjecti. Ut si dicam Alexander mag
vel omnipotens
possunt omnia praedicata ejusdem subjecti, seu qui totam subjecti naturam exhaurit,
sic poeta non est terminus
ejusdem subjecti demonstrari possunt, seu qui totam subjecti naturam exprimit,
est seu subjectum simul involvit, ut rex, id est subjectum regnans.
et animal magni capitis. Hoc discrimen in lingua rationali potest omitti.
Logici proprium vocant (quod soli, vel etiam omni competit), sed cujus
non opus est quaeri rationem cur rei tribuatur, Etyma enim ad Historiam
potius linguarum pertinent quam ad philosophiam. Ita Petrus, Johannes,
imo et Homo, Equus, sunt propria rerum vocabula; ea vero quae probanda
designantur attributa. Si quis tamen cum Grammaticis vocabula
propria nomina intelligat, quae solis singularibus competunt, per me licet.
Appellativa autem rursus vel necessaria, vel accidentalia sunt.
Sed haec Terminorum potius quam rerum vocabula sunt, et obiter tantum allata.
quam vulgo individuum vocant.
completum habet conceptum.
Sola enim substantia singularis
Non omnis Terminus substantivus designat substantiam singularem
hoc est certam et definitam, etsi semper aliquam substantiam
vagam, seu subjectum incertum involvat.
sit aliud ejusdem
A praedicatum quodcunque C, vel D vel E. Quod
si jam istud praedicatum quodcunque ipsius A, de eo demonstrari potest
per B, tunc B
designat substantiam
unicam, ita ut inde colligi possit, si L sit B, et M sit B,
L et M esse idem.
veritate, seu si A sit B et B sit A, erunt A et B idem eadem.
Si A sit L et B sit L, sintque A et B idem, erit u n
Ex his intelligitur unum
quodque intelligi possibile esse, de qu in cujus analysi usque ad primas
notiones nulla oritur contradictio seu impossibilitas, itaque quo
certo constat possibile esse; nihil enim est, unde
positivum, ita scilicet ut possit notio aliqua clarior nobis exhiberi,
sciendum est autem omne possibile extiturum esse si possit,
quia non omnia possibilia existere possunt, aliis alia impedientibus,
existunt ea quae sunt perfectiora. Itaque quod perfectissimum
est, id certo constat extitu
Est autem aliquod perfectissimum
seu Ens summe perfectum est possibile, quia nihil aliud est, quam pure
positivum.
unius ad alterum, vel ad aliquod tertium. Applicari sibi
invicem intelligo, quae simul percipiuntur. Ita duo circuli non
inveni
t usum definitionum
et divisionum.
. Plato Algebram, seu suppositionem quaesiti velut dati.
Aristoteles formas propositionum, et syllogismorum
absolutorum, et Loca Topica, seu fontes disserendi.
Lullius artem disserendi de quovis longius produxit. Petru
produxere. seu doctrinam de supposito. Joh. Suisset
calculator aestimationem seu Logicam Mathematicam
circa rerum gradus
enumerationem Modorum absolutorum.
demonstrationem conversionum suppositis identicis et
aliarum figurarum
ex prima suppositis identicis et
conversionibus. Idem Leges κατ universalitatis, necess
perfectionis, in propositionibus seu κατα
et in universum Tabulas seu divisionum et subdi
visionum catenas frequentari fecit; quem secuti
reigius, Keckermannus, Alstedius, al
consideravit, ostenditque
omnes consequentias
pecies varias exquisitius
revocari posse ad syllogismos.
non possunt discerni, quandiu unumquemque separatim examinamus, etiamsi
in memoriam vel tabulam referamus, quicquid in utroque deprehendimus.
Ita utrobique enim deprehendemus easdem proprietates, ut angulum
rectum in semicirculo, eosdem angulos in respondentibus segmentis,
duos illos circulos simul consideremus, poterimus notare
discrimina; idem erit si mensuram aliquam ut pedem
modo uni modo alteri applicemus.
ex. g. arcus sextantis et arcus quadrantis, longe alia
natura prior.
derentur hoc est ambo consideranti per se patet ad et
partem dicimus esse natura prius seu simplicius, et ad id ipsum necessario
requiri, idque patet nulla adhibita ratiocinatione, sed immediate.
Terminus est requisitum immediatum commune
investiganda sunt, ut causae; alia sunt immediata ut partes,
Si duobus simul consideratis positis, eo ipso
Si pluribus simul positis, eo ipso unum aliquod poni intel
hoc est eodem tempore.
Nec vero necesse est eodem tempore
existere aut eodem loco, sufficit, ut eodem tempore considerentur.
Ita ex omnibus imperatoribus Romanis simul Unum aggregatum
conflatur. conficimus. Revera autem nullum ex partibus pluribus
componitur Ens vere unum, et omnis substantia est indivisibilis
non sunt Entia, sed phaenomena tantum. Unde
veteres his rebus, quas Unum per se facere dixerunt, tribueru
quae partes habent
formas substantiales, ut Mentes, Animas, Activas Entelechia
seu primas Entelechias, et negarunt Materiam per se aliquod
Unum Ens esse. Certe quae his carent, non magis unum Ens
sunt quam strues lignorum, imo non magis Entia realia sunt,
perseverant, cum tamen verae substantiae maneant sub
mutationibus; id enim in nobis experimur, alioqui enim ne
memoriam aliquam involvat. Sed haec obiter.
Libenter definirem Homogenea quae transformatione
possunt reddi similia, quemadmodum definio Aequalia
quae transformatione reddi possunt congrua, sed in transformatione
ad minima usque, sed manent partes, tantumque transponantur, verum
quando v.g. ex recta fit curva, unde cognoscemus idem maner
revera nihil
remaneat; nulla enim
in curva est superstes, quod si quis dicat omni
quod ante, cum tamen
superesse puncta, rem valde obscuram dicet, nam non est in reb
pri rectae
continuo certus definitusque punctorum numerus, Itaque nisi in rebus aliq
admittatur non apparet quomodo maneant.
Possumus tamen transformationem nostra
saltem aliquo indicio definire,
scilicet Transformatio a nobis dicetur, cum ex uno fit aliud
transformatione sua aliud constituat, hoc est (ne transformatio definitionem transfor
ut licet mutetur, tamen mutatione sua ad rem
nulla parte addita vel ademta; quamvis enim partes priores destruan
in duobus planis.
enim in uno quam in alio proportio chordae ad sagittam reperietur.
s dicitur. Quod nec majus est, nec minus, et tamen
homogeneum, id est aequale.
conditio est.
ligitur prius quod simul est cum causa, posterius quod simul est cum effectu.
Vel prius intelligitur quod est simplicius vel quod est alterius requisitum.
Requisitum autem definivi conditionem natura simpliciorem eo cujus
Mutatio est aggregatum Si dicatur A
conditio est
u verum esse de diverso tempore: Metimur autem
tempus uniformi quadam mutatione ad partes rei permanentis applicata
ita ut prius sit quod applicatur parti minus distanti a termino assumto.
Illud est fundamentum mensurandae rerum durationis, quod
assumtis diversis motibus uniformibus, seu
cum aliquo aut
quaecunque fiunt aut sunt simul, aut ali
priora aut posteriora.
positione inquam id est posita serie rerum.
Si transformationem nolimus adhibere in definiendo,
communem, vel exactam, vel utcunque exactam, ut scilicet
posterius, sed quia diversae uniformes mutationes sunt simul, est aliqua causa
horologia non efficiunt sed indicant tantum prioritatem et posterioritatem,
sed illa. Idem est de motu coeli neque enim a motu horologii differt, quam ut
Loco nam efficit causa prima
Idem est de
majus et minus.
ut omnia distantiam quandam habeant.
vel posteria.
reale est in spatio et tempore, id est in Deo omnia complectente.
nos venire ad divinae naturae considerationem.
Aliquid vel Ens. Substantia.
Assumere possumus notiones:
Totum et Pars.
imo puncta sunt modi
Semper autem adhibebo concreta.
Si sapiens est felix, justus
est felix, certe
justus non est miser: utique;
si justus est miser sapiens non est felix
Si quidem; si sapiens est
Ex quibus propositionibus prima est absoluta affirma
tiva, secunda absoluta negativa, tertia est
conditionalis simplex
Si sapiens est felix non
statim felix est sapiens.
nihil attinet.
qui sequitur
confert ad voluptatem.
m est quod confert ad dolorem.
est initium actionis.
aliquid prae alio cogitandum.
caeteris paribus requisitis alterius pluribus similia
et aequalia.
Percipere dicimur, quod simile cogitationi
cogitationi nostrae.
et causam ejus proximam
nostrae praesentis
Sed haec vox non satis respondet
necessari nos semper credere experimur, et
probare tamen impo quas in alias resolvere
impossibile est. (+ Tales sententiae sunt,
in iis quae rationis sunt principium contr
dictionis, in his quae sunt facti,
perceptiones quarum intra nos conscii sumus. +)
Fames, sitis, dolor, an passiones? Non videtur,
quia non oriuntur a quadam ra
Si imago quam percipimus multum similitudinis
habeat cum rebus quas antea noxias experti
Quod si soliti sumus antea nos contra eam
semel junctis, mox rursus jungendis.
hujus ipsius quod res consideratu digna sit
ultra considerari digna non s
ac si hac consideratione ei valediceremus
esse omnis attentior
cogitatio cum id quaeritur an imposterum
est attentio animi ad inveniendum vel
judicandum.
Ira, metus, etc, animum
occupant, sed non sunt considerationes.
neglectio personae.
videntur esse
cultus in signo.
Affectus videntur esse magnae opiniones
. Fames et sitis non sunt opiniones
seu sententiae animi rationibus subnixae,
sed sunt sensus. Itaque non videntur ad affectus
pertinere.
circa bonum et malum nostrum.
Si id quod bonum esse credimus,
Cum id quod malum vel inutile esse credimus
Singulare est cujus attributum paucis aliis competit.
sed ita est ad actionem ut curiositas ad
contemplationem
(Masenii liber De utili curiositate.)
quo quis magis ad contemplandum fertur
quam alius, seu plurium curam habet
quam alius, itaque forte melius cura.
Sententia est vel opinio vel perceptio,
a ratione,
perceptio
sensu.
Sententia item vera vel falsa,
certa vel verisimilis.
Dubia nulla est, nam non
est utique sententia ejus
qui dubitat
cujus contemplatio jucunda est,
cum scilicet reddi ratio potest
jucunditatis, seu clare distincteque
percipitur, seu cum intelligere
jucundum est.
Amabile est, cujus
contemplatio cogitatio per
Gratae sunt propositiones, amabiles
Res grata
dicitur, cum existere ipsam gratum
An sic potius: pulchrum est
sunt res.
quia ad aliud jucundum
est illud, cujus aliqua
actio in se ipsum, qualis in me est.
tatus mentis qui conscientiae causa proxima est.
est status aliquis qui
i o est mutationis
aliquis qui effectus proximus mutationis est.
ex quo eadem ratione sequi deberet
qua nulla sequitur actio ad extra.
agendi ad externa ortus ex cogitatione.
intellectio cujus et causae conceptus
Sententia est
quae involvit intellectionis simplicis causam
causam sui involvens aggregatum ex intellectione
simplici et intellectione causae ejus. Unde
Mentis erga illam causam, seu Voluntatem,
nam quicquid agit, patitur.
contemplatio jucunda est
Itaque non omne pulchrum amamus. Nam
quas in
pulchrum cadit in res etiam possibiles
tantum consideramus; amor est earum
solummodo rerum quas existere
credimus.
Itaque potest aliquis
comminisci animo
sed non ideo ipsum
si nuspiam extet.
pulchrum aedificium,
amare dicetur,
Hinc sequitur si hominem amamus, nos ejus
ex felicitate delectationes, nam eo magis percipi
poterit quo felicior erit.
Si quis tamen amorem aeque late extendat
ac pulchritudinem, non resistam.
Admiratio magnitudinis, Cartesio existimatio.
Admiratio parvitatis,
Cartesio contemtus
Admiratio magnitudinis (parvitatis) nostrae,
Miriones, qui rara ideo tantum quaerunt,
ut admirentur, seu propter solam delectationem
ex novitate
Amor est commotio animae producta motu
spirituum, qui eam incitat ad voluntate
se jungendum objectis, quae ipsi conveniunt
Ita Cartesius, sed hoc modo non posset
dari amor Dei.
Voluntas jungendi non est cupiditas se
jungendi, sed concipiendo se velut jam junctum
rei amatae in unum totum
Amor distingui potest secundum existima
tionem de re amata, nam
si minor fit nobis ipsis est simplex
benevolentia, si aequalis amicitia, si
superior, devotio.
quia semper totius majorem partem praeferimus,
hinc in simplici benevolentia nos
praeferimus; in devotione non metuimus
rem, quia per sensus externos ut pulchra
exhibita est. Contrarium est horror,
vel aversio quae est erga deformia
melius displicentia diceretur. Nimirum
a spiritibus per quam disponitur ad
volendum in futurum res quas sibi
repraesentat, ut conveniente
inspiciendum quomodo differat ab amore,
videtur eo differre quod jucunditas est in eo quod
tantum utilitas
Appetitus vindictae
aliquod repraesentant nullo boni
malique respectu, vel ut bonum malumve.
Cum sine boni malique respectu, affectus
Cum objectum repraesentatur ut bonum
Cum nos ei junctos credimus oritur
laetitiam vel tristitiam
cui nos junctos credidimus laetitiam vel
tristitiam peperit
ex opinione
nec cum
Haec possibilitas vel simplex est
vel conjuncta est cum probabilitate
facilitatis opinion
sensu sensione boni malive praeteriti renovata opinione rei praesentiae cuid (similis)...
cohaerere, ut scilicet eam conservemus
et augeamus
cupiditate est et ad summum pervenit
diuque durat, efficit, quae nocet magis
mixta est, torporem enim quasi
quendam inducit; ideoque de ea tantum locum
habent quae Cartesius disserit de physica
laetitiae causa et effectibus, et quae ille
tribuit amori, ego laetitiae cupiditati mixtae
tribuere malim.
part. 2. de pass. artic. 107. 109. 111.
Cartesius amorem a cupiditate
satis clare
distinxit.
vel perfectionis quae dicitur
Contemtus est vel nostri
vel alterius.
Virtus est habitus
Über opinione vel sensu:
agendi secundum
pendent vel a nervis, vel a fortuito
spirituum motu.
Phantasiae quae pendent a nervis sunt
Phantasiae quae pendent a fortuito spirituum
motu, simili illi quem alias nervi excitare
corpori nostro, vel animae
quae tamen non sunt res verae sed ima
Ita calor aquae, qui alius atque alius apparebit
eodem tempore nobis ipsis, modo una modo
alia corporis parte tangentibus.
sunt quales: Fames sitis, dolor, titillati
sunt capaces praeter affectus: neque enim
decipi possumus, cum iram in
nobis sentimus
at nec cum famemus? Item an non
mniare possumus
esse iratos?
producuntur, conservantur et corroborantur
per aliquem motum spirituum
sive sensationes, quia eodem modo ab anima
cognoscuntur, ut objecta sensuum externorum.
validae, quae in anima fiunt
cognoscitur causa proxima ad quam referri possi
nam sentiuntur
producuntur, conservantur et corroborantur per
in hoc distinguuntur
haec discriminatio
non est sensibilis cuivis, itaque aliam afferre
a volitionibus.
+) Anima potest sistere motus externos;
non potest sistere passiones, nisi arte et
paulatim
Quicquid amamus existimamus,
non semper quod odimus
cogitatio animum occupat, quia
ab aliqua cogitatione. Haec
cogitationis ipsius, vel ratione
objecti. Ratione cogitationis
singularis, vel quia refertur
ut bonum malumve. Cum
ad voluptatem vel dolorem
molestiam dolorem.
a cupiditate
s est opinio boni futuri.
Metus opinio mali futuri
tamen esse praesens et esse possibile
titillatione sequitur, inde oritur quod
omnis jucunda sensatio consistit ex eo quod
motum in nervis,
objecta sensuum excitant
qui possit ipsis nocere,
ni satis virium
ad resistendum haberent,
quae cum
animae exhibeat corporis robur,
difficile aliquid aggredimur.
voluptas ex eo quod rem difficilem superavimus,
unde recordatio malorum jucunda
et cessationem omnis m
vel admirationis
Cartesius oblitus est explicare oscitationem
in libro de passionibus. Ea enim valde
similis risui et fletui.
Anima de rebus noxiis primum dolore
admonetur, inde sequitur tristitia
vel aliam similem.
Idem ordo
est a laetitia voluptate ad laetitiam,
atque inde ad amorem rei vel alterius
voluptas ex
Actiones vel Passiones.
quales sunt voluntates cogitandi, vel
terminantur ad corpus, ut voluptates agendi
illae quas sequitur motus voluntarius
vel corpus
sunt perceptiones cogitationum,
earum inprimis quae animae voluntate
aliquo metu. (+
opponitur despectui. Nam
possumus aliquem aestimare verbi
gratia insignem artificem, etsi
eum non timeamus.
est aliquando
etsi nullum distincte bonum
cogitemus.
Videtur ergo
consistere in sensu illo libertatis
cum nihil nos turbat impeditque, et
libertas nobis est
Videtur tunc tamen
hoc saltem nempe sanitatem ipsam
et euexiam nos nobis
instar bonum imaginari
est timor scrupulosus
possessoris boni;
est timor aemuli
in possessore.
aversiones speciales
oriuntur a speciali
quodam casu qui infanti
ita appetitus
generales oriuntur ex
iis qui omnibus infantibus
contingere solent
est despectus
si existimatio ei conjungatur dividi
potest in benevolentiam, amicitiam et Devotionem
existimamus quam nos. Talis est etiam erga canem.
putamus. Haec non est nisi hominis erga hominem.
nobis longe praeponimus.
locum habet erga
Talis maxime
erga principem, aliumve virum magnum
Videtur et odium cum existimatione conjungi
Amor odiumque sunt vel erga res
malasve jucundas et molestas, vel erga
utiles et noxias.
Id est de bonitate
rei judicari potest vel sensione
vel ratione.
Prior affectus fortior, quia posterior
ratione ad priorem reducendus est.
accommodari potest.
Cum laetitiae et tristitiae ac
incidimus in voluptatem
et dolorem, haec
pirituum in laetitia et cupiditate
in deliberando
Res quae speratur aut metuitur vel pendet
a nobis vel a nobis non pendet. Cum
seu exercitio agendi secundum rationem, tum in
Timor errandi vel spes non‐errandi
est vel in virtute deliberatione vel in
xecutione; timor errandi in deliberando
Spes in executione non errandi est
quae victoriae spes est. +) Imo
Videtur animositas esse ante executionem,
Si error detegatur post actionem oritur tristitiae species
poenitentia
Sequuntur Laetitiae et
C a
Quisquis sperat, laetatur.
Qui sperat cupit.
Qui timet fugit.
Qui cupit amat.
ideo quia aliis successit. Est ergo
sine certamine, et est solum
in imitatione cum cupiditate
aemulatio non est spes victoriae sed conjuncta
cum spe victoriae
id est minuta nimis quam ut cum caeteris
rebus quas cogitamus comparari possint,
attoniti videmur; et talis est status
in ebrietate, in morbo, imo ut credibile
est, etiam in morte.
Cogitatio aliqua confusa est,
sed plures cogitationes quarum
licet earum partes sint confusae,
pro distinctis, quia distingui
Potest autem cogitatio animum determinare
milem, sed cognatam.
una ad aliam determinati incli
animi occupatio.
Cogitatio causa est alterius cogitationis vel quia
vel quia
quod fit cum incidimus in aliquid singulare; quod
cum aliis similitudinem aut connexionem non habet)
Inclinatus est autem animus ad unam cogitationem
vel cum illa ab alia distin cum una plus materiae
Omnis cogitatio animum vel in se una occupat,
vel occupat aliqua cogitandi serie secundum
Si persequendo seriem cogitandi incidamus in
quandam cogitationem quae alteri cuidam
seriei communis est, sitque plus virium in serie
secunda, hanc sequimur deserta priore.
Series cogitandi oritur vel ex ideis distinctis, ut
cum rei causas cogitamus, et causarum causas;
consideramus et effectuum effectus:
possumus aliam quandam seriei legem sequi, quae
non a causis et effectibus, sed gradibus, similitudinibus,
vel oritur
ex ideis confusis, nempe ex iis quae simul
experti sumus, quae temporis locorumve ordine
certo persequimur.
Series aliquando est in se recurrens, eaque
hominem diu defixum tenere potest, recurrentibus
semper prioribus velut per circulum.
Nunquam quisquam in eadem cogitatione
defixus est, sed semper seriem quandam
recurrentem sed non late evagantem percurrit,
quod tum maxime fit, cum eadem res multa ei
quae homo ille alioquin expertus est, diversa aut
aliena sunt.
Series ideo ingredimur cogitando, ut in illis
reperiamus aliquid, quod quaerimus. Et fieri
potest ut diversas series successive ingrediamur,
ut eligamus, quod reperiemus in utraqu
e. Fieri etiam potest, ut in ea serie
incidamus in aliud quod antea quaesivimus, et
ita interrupta serie, hoc potius eligamus,
dimissa inquisitione prioris, quod duplicem
ob causam fieri potest, vel quia ejus quod
quaerebamus obliti sumus, vel quia hoc magis
Necesse est causam nobis esse credendi nos eam
rem in ea serie reperturos, item causam nobis esse
eam rem quaerendi.
Causa rem quaerendi
licet ignotam haec est, quia saltem aliquid de
ea novimus, quod nobis bonum esse cogitamus.
Causa autem quaerendi in ea serie haec est, quod
scimus eam rem quae id de quo agitur
praestat vel necessario vel probabiliter
in ea serie contineri. Quod judicari potest, si
quando omnes res certae cujusdam
naturae, ex quibus nostra una est, in ea serie
cur seriem ingressi simus, consideramus. Quod
fit sive reperta re quam quaerimus, sive
finita serie ante repertionem inventionem