DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
sequitur demonstrationem tantarum Veritatum non nisi ab Historia
adumbratur. Nimirum gens Judaeorum vetustissima in medio Idololatrarum
Deo sibi segregata, mirabili providentiae arcano Summi Numinis
cultum una intaminatum conservavit, huic dati a Deo prophetae, exiturum ex
illa gente Messiam generis humani erroribus perditi restauratorem dudum vaticinabant
sed quod nihil humani splendoris praeferret (quod nec facere debuit) a suis receptus non est,
at ille nihilo secius miris factis, et doctrina quadam supra humanam sortem elata, prae
in terris docuerat, occasu suo expiavit, seque purissimum Patri sacrificium obtulit.
latebris, et gente toto orbe contemta prodeuntes sola extincti magistri fiducia et
viventium adhuc sermonum ejus mirabili incredibili ardore animati, inter odia publica, inter tela
saxa et ignes, omnem sapientiam Graeciae, et florentissimi tunc Romani Imperii potentiam
aggrediuntur. Hos tanto zelo, tanta conspiratione agentes, severa plane et difficilia
et caritatem erga miseros; oppressae plebi patientiam erga tyrannos imponentes; no
n potentiam, non voluptatem, sed pericula et martyria, et testaturam de sinceritate animi
spe, si hanc non credidissent. An tot homines eo obstinatae insaniae ven
ut sectae tam infructuosae causa constanter vellent crudelissimas mortes subire, nullo neque in vita nec
edito profundissimae malitiae indicio. Quodsi Apostolos Magister decepit, usus est profecto arte supra
m, qua se pro divino homine a tot millibus haberi ac tot miracula de se credi fecit, non a
quibusvis, sed a perpetuis comitibus intimisque vitae suae spectatoribus, tanta in his persuasionis efficacia
ut extincto
intelligi poterit, quod nonnullis recentiorum
placita sine exceptione amplexis satis paradoxum
videbitur plus inesse soliditatis scholasticae philosophiae, Scholasticorum,
Lombardum aut Aristotelem scripsere scriptis plus saepe inesse soliditatis
naturae, attamen ad principia rerum intima intelligenda, neminemque ad
summam veritatis arcem perventurum, qui non in ipsa Metaphysica
sit versatus. Unde agnosci potest me, qui nullo hic sectae
eruditionis partem contemnendam censere, neque ab illis
et philosophicis disserui, ide
humanioresque literas
nunc tandem et ad civilem doctrinam
veniendum censeo. In quibus ego operam non contemnendam
philosophi et Mathematici, qui disciplinas exotericas tan
Quemadmodum enim
civiles tanquam incertas
studia physica et mathematica
politicos valde errare arbitror, qui
et doctrina
esse judico, qui bonas literas aliaque vitae ornamenta tanquam
inania damnant. Quod ut appareat melius de utroque politic
troque politicorum pariter et philosophorum errore aliqui
elegantibus et lectione veterum, aut civilibus studiis
superficiariis, vix a se impetrare possunt, ut ratiocinationem
longam veritatum attentione indigentium catenam necessaria
animi constantia absolvant. Quod illis quidem
est qui laboribus obruti aut aetate fessi ea merito quaerunt
quae lassatum genium facili jucunditate mulcere possunt;
non illis nimis delicatis atque impatientibus, qui omnem
non debent
physicis et Mathematicis
magnum usum capere
demonstrandam pietatem
et ex ea veritas religionis
t, quod hic nonnihil
adumbratur.
Historia enim servit ad
neque his saepe tam
veritatem quam
tractandi modum deesse.
recipi debere
in naturae
professione nec philosophus sum
nec medicus, nec mathematicus,
qui majorem temporis partem
divinae virtutis mentione
appellare fas est
quanquam sint
restabat scilicet ut quicquid adhuc gentium in extremo orbis
margine lateret, protraheretur haereret, e latebris protraheretur.
familia totam fere potentiam in se traxit Saraceno Mahometicam
vitaeque mollioris cultu a majorum robore descivissent; impares fort
et fortasse dudum sub Barbaris succubuissemus, nisi incognita antea
opportune subvenisset,
insigne providentiae munus agnosco. Hinc illae belli morae,
ltra seculum hostes occupentur.
Et nunc quidem fallor an
tempus esse videtur ut vel convincantur vincantur vel corrigantur,
antequam translata ad eos omni Europaeorum scientia improbitas
in fidei perniciem armetur. Sed futuris Deo commendatis
finiemus hanc contemplationem cum notaverimus istis ipsis temporibus
quibus invento typographiae pyxidis magneticae, et pyrii pulveris
et artis typographicae rerum humanarum facies mutata est, novum
oculis, alios in
in immenso aethere orbes apparuisse,
quidem Tiphys restare videatur. Accensam
Accensam etiam
ane cuncta novum quoddam humanae gent
in naturam rerum imperium portendere videntur, invento praes
aliis omnibus accessisse.
novo hoc nostro cogitandi organo absoluto praesertim aliquando hoc
nostro cogitandi organo, quod magis augebit mentis nostrae
Sed nobis satis sit, hac digressiuncula
cultum, tum vero maxime ut agnosceretur ex Historia demonstrari
se ac debere Christianae religionis veritatem.
Quoniam vero ratiocinationibus nostris quibus Christianam
veritatem firmavimus non nisi ab ignaro literarum obsisti
degenerantibus vicissim imminebant, praesertim cum Ottomannica familia
Neque tantum
exitu comprobata, neque origine religionis hujus supra hum
artificium posita, sed et successu ejus autoris rerum Dei voluntas comp
consumsisset. Scilicet illi piscatorum discipuli sine armis, sine huma
nis artibus, quicquid in terris magnum et speciosum habetur, tandem
Christo subjecerunt. Non disputo de Constantini animo, sed fructum
Quasi ideo Romanis
et tantam
anis potissimam orbis partem subjecisset Deus, ut per
s uno ictu impietati caput amputaretur. Ubi vero Christiani
Deo barbaros ab extremo septentrione vocante,
ut ferus antea nunc mitis Sicamber, colla Christo summitteret;
Christianorum vitiis Saracenos a meridie velut
Germanas gentes, Francos
et Allemannos ex diversa orbis plaga excitos mature opposuit,
ut tunc cum Religio Christiana in margine praecipitii staret, Saracenos
integris adhuc viribus, memorabili in omne aevum
ictoria deleret; qua eaque profecto victoria Christianum nomen stetit,
erat. Si vero paulo serius
de Europa actum fuisset. Sed Deo scilicet rerum gerendarum momenta
constabant. Post eam cladem Saracenorum res retro sublapsae ultroque
ab Europaeis in ipsos itum. Sed a Caucaso monte, et Asiatica Scythia
nova illis subsidia summissa, dubiam nostris victoriam fecere; r
non dubitabant Christiani, Christum etiam in terris de impietate trium
novissimis persecutionibus extrema experta venenum suum
Ad demonstrationes
opus est Elementa
criticae per modum
agnoscendam providentiam
agnita jam melius
divinorum operum
gentes ad
cultum traductas,
eventu solvendum
a paganis Romanae felicitatis
solvere non poterant, quando
quod divini consilii
qui irrumpentibus barbaris
vivebant et gemebant,
eversionem neglecto deorum
patriorum cultui tribuentibus,
Caeterum licet hunc prin
humaniorum literarum usum
esse putem, ut serviant ad fidem Christianam ex antiquitate
demonstrandam, negare tamen nec possum nec volo, multis
aliis modis eas et pietati et utilitati publicae servire. Quid
eloquentia, quid poësi, quae divinior quaedam eloquentia et quasi Deorum lingua
repertum est efficacius?
ad mortem ipsam pro pietate, pro republica oppetendam inflammantur. His
pingitur vitiorum deformitas, pulchritudo virtutum adornata colori
heologorum sublimes meditationes, Hymni illi admirabiles, quibus animi p
conciones penetrabiles, et totius pene auditorii
emendatrices, a duabus illis artibus suos colores quibus placent, sua
piorum prope extra se collocantur,
vim qua commovent, mutuantur. Et, si Rectoribus
gentium curae e
eorum eloquentia non nocere posset, potentissima in illis ad regendos populos
habituri essent,
saepe in sedandis turbis, in solandis miser
in erigendis adversus publica mala animis eloquentia plus quam vis,
plus quam ipsa ratio possit. Ipsa Poësis theatralis cujus abusus passim
culpatur profecto pro schola publica esse posset, si ex usu reipublicae institueretur.
Quicunque in Veterum Scriptorum lectione versati sunt, agnoscunt in
illis grandius aliquid et erecto ingenio dignius, quam passim in hodiernis
apparet servilis imitatio, sive quia non videntur animos attollere supra seculum
illos credibile est, quia nunc quoque tantopere placent. Quod unquam
poëma vel nostro vel superiore seculo scriptum est, quod accedat ad Virgilii majesta
rerum peritus non intelligit Ciceronem de ipsa philosophia
majestatem, laudem in tanta
scribere, non dicam tam eleganter, sed tam valide et lucide, ut saepe mihi
majestatem? Quis
generi comparari
quando visum fuerit dolendum, veras sententias sententi
et exponere et
possunt qui
cognitas fuisse homini, qui egregie adeo
confirmare posset qualescunque? Seneca certe, quanquam haud dubie multa
habeat pulchra et acuta, a caeteris Ciceronis tamen lectione venienti, levior
et affectatior apparet. At de Plinio majore fatendum est opus ejus esse sine exemplo
posse vid
nam imitatores ill
similes videntur qu
res ipsas consulentes, nec aliquid
suo genio tribuentes, centones
tantum alienorum lineamento
veterum monumenta plane
negligentes, nunquam in picturis
Tabulis suis ad sublimem illum
genium assurgunt, sed gothicum
quiddam aut plebejum spirant,
nunquam facile opera daturi,
quae sint ad saporem omnium
seculorum. Hunc autem
Nec negligenda alia
studia humanitatis,
eloquentiae et poëseos
de mira eloquentiae
De gustu antiquorum.
alteri pictorum
quale in tanta rerum copia, nunquam quisquam nostro seculo aggredi
t ausus. Atque utinam Plinius iste nunc scripsisset, plura
adeo multa affert atque exquisita de toto rerum atque artium
daretur detur qualis suis temporibus habebatur, nec si ille periisset, quantum
in natura indaganda progressi essent Veteres,
daretur. Tametsi negari non possit, saepe, memoria saepe excerpendi festinat
et ad posteritatem transmitti merebantur breviorem fuisse.
In scientias quoque Veterum inprimis Graecorum maxima
sunt merita. Philosophia vetustissima Moschi Phoenicis motu Moschus
Phoenix creditur autor atomorum, sive potius illius philosophiae, quae motu
insensibilium materiae partium naturae phaenomena explicat. Extat praeclarus
Leucippi ejusdem philosophiae sectatoris locus apud Laertium, ubi
exponere conatur originem orbis terrae planeque vortices quosdam
inducit, ex quibus etiam gravitatem derivat, nec dubito ut
mirari subeat Aristotelem in tanta luce caecutire maluisse. Nec
dubito Democritum Virum admirabilem, tanta Geometriae, tanta
naturae cognitione instructum, tam exquisito judicio,
experimenta quae ipse sumserat obsignaret; multa
lucidissime exposuisse, quae nunc vel ignorare vel de integro quaerere
cogimur. Sed periere illa Scripta, quod ad saporem vulgi non essent,
cui desultoria nugae faciles magis placent. Hoc saltem animadver
ione dignum censeo, quod Ari Democritus saepe asseruit solummodo
spatium et materiam (sive ut ille loquebatur, vacuum et inane) et materiae
ge sive opinione; id scilicet voluit, quod inculcant recent
colores, calores calorem aliasque qualitates sensuum, non veras res
esse ex sentientium et medii dispositione pendentia
invenit. Pythagoram fuisse summum virum dubitatio
nulla est, sed ille negatur scripta reliquisse, consilium ejus erat, homines
et secta ejus potius cuidam ordini religiosorum
quam discipulorum auditorum colluviei similis fuit. Tendebant consilia
quia tunc civitates
plura alia secula
secula suum Plinium
De philosophia Veterum,
corpuscularis, et de Pythagora.
aliaeque ineptiae
sed Epicuro tribuendae, qui
longe impar facilius tamen
sectatores invenit.
a ut extincto Magistro, et cum eo omni humana spe, homunciones
isti neque ab ortu neque ab educatione, sed a solis Domini verbis generosi,
cum vivo ipso timidi et pusillanimes viderentur, a morte ejus novis viribus
receptis subito coorti, incredibilem Doctrinam certo exitio
suo per gentes ferrent; et intra paucos annos sectam suam
in immensum augerent. Excutiantur loculi omnes politicae fraudis artisque
rhetoricae, et talis persuasionis miracula explicentur.: An scilicet
Quid vero dicamus de miris Quid dicam Et quid dicemus de factis mirabilibus
Non facta quoque mira ipsorum Apostolorum non inferior
quam ipsius Christi, quae fuisse somniata omnia quis capiat, quando
fraudis credibilitatem supra removimus. Dicendu Hoc ergo unum dicendum superest
Si quis autem concedat neque Christum neque Apostolos fuisse deceptores
mira ab eis praestita fuisse, quemadmodum asserebant; sed velit
felicem semper casum illis praesto fuisse, nam et nunc aegrotum vi
imaginationis c in persuadendis hominibus, in curandis aegris, curationesque un a s persuasionis
persuasis fiduciae imaginationisque effectus fuisse; et adolescentem
is, si providentiam admittit universi gubernatricem, cogetur
asserere, admirabili ejus consilio cuncta ita coordinata fuisse, ut ad
Christo praestandam exacte conspirarent, quod non minus quam
qui unum miraculum omnibus Christi et Apostolorum miraculis aequi
unum miraculum
sufficeret ad tantundem fidei Christi conciliandum Christianae religioni
quantum ab ipsis Christi Apostolorumque miraculis posset, quoniam ill
ud unum haec omnia virtute contineret. Nam si Deus non est deceptor
, quomodo tot machinas in credulitatem nostram commentus
fing intelligi potest, ut salvis prudentiae et inditae ab ipso
rationis legibus non possemus non fidem adhibere assensum adhibere.
Qui vero providentiam negat (quanquam illa ex Historia quidem
naturali confirmetur, ex abstractis autem a Materia Metaphysicae
casum ipsum per se adeo
per omnia felicem Christianae religioni affuisse fingens, qui ei omnia daret, quae al
veritatibus demonstretur absolute)
omnibus quae firmissime et ut vulgo vocant morali certitudine credimus, ob
negaretur vixisse olim Caesarem Augustum, esse hodie regnum aliquod
admirabili ejus
quantum ad summam
ob causam
difficilis cum Judaeo aut Turca aut barbaro disputatio
disputatio est foretque adhuc
difficilior, nisi Judaeorum libri Messiae,
Turcarum Alcoranus Christo testimonium perhiberent),
est quanta sit utilitas studii linguarum et antiquitatis. Et ego
tradi, quae suis quibusdam demonstrationibus niterentu
scilicet etiam resistentes convinci possent. Pro fundamento erunt
reliquiae vetustatis, quas adhuc sensibus usurpare licet, nempe inscription
statuarum, annulorum vasorumque, et quicquid tale passim servant curiosi,
nunc omittam. Itaque enumeranda erunt quae hujusmodi hodieque extant,
praesertim momenti majoris ad hoc institutum; texenda est Manuscriptorum
historia ex quibus excusi sunt veteres libri, adjicienda indicia aetatum,
et ex quibus notis monumenta quaeque genuina noscantur. Hinc jam
facile erit Historiae Graecae et Romanae sed maxime Sacrae astruere
suam fidem, ubi prius ostensum erit monumenta libros qui habentur
genuinos esse, et saepe ipsis rebus coaetaneos. Veraces postea, consensus
librorum tum inter se, tum vero cum nummis et marmoribus
in Canonem receptis sua constabit autoritas, ut primum genuini, inte
unere ad docendum genus humanum destinati, probentur.
Eadem Critica circa
homines ad incorruptae veritatis testimonium et vetustatis testimonium
se revocari patiantur. Cum brevis et simplex nondum se fecerat artem
Religio, nondum titulum pietatis habebat fulmineus Mavors et sceptr
regula dictabat non solis nota Magistris, sed populi commune
praecellentior, et antiquitatis Ecclesiasticae peritior est, eo ad pacem Ecclesiae
dira cupido
reddendam esse proniorem, eoque intelligere manifestius saepe in hominibus
ad tantum bonum generi rei Christiano orbi procurandum bonam
praestaret, cum sanctissimi illi viri Apostolicis temporibus propiores, et vita
potius atque ipsa morte, quam clamoribus ac factionibus veritatem propugnantes, animos
piorum ab inani curiositate ad amorem divinum, regendosque mores vocarent.
hinc homo ingeniosus
quidem, sed solidae eruditionis
expers, et suo ingenio nimium
veritates nostras in dubium vocet
quibus asserti sunt,
ex veterum versionibus
sive Criticae Scientiae
quod contra fieri
creditu difficilia,
salutaribusque
velabat, ut illis tantum innotescerent, quos post quinquennii Novitiatum
alios discipulis potius committebat. Extranei auditores exotericis sermonibus
ad eorum captum compositis, vitae tamen instituendae utilibus tenebantur.,
his rerum causae et demonstrationes tradebantur, omnis enim accurata
cognitio in omni genere rerum Mathesis, quod Latinis doctrinam
significat, dicebatur. Nihil habetur physicum ex Py Nec consilia successu caruere
ab ejus amicis vel discipulis regebantur. Sed cum fortasse mortuo praeceptore degenerassent
et suae tantum sectae hominibus favendo sese odiosos reddidissent, conspirationibus
populorum oppressi sunt. Nihil physicum ex Pythagorica Schola Pythagora
dubito an Timaei Locri aut Ocelli Lucani dogmata, quorum illa Plato, haec
Aristoteles expressit, fuerint ipsius Pythagorae. Et altiora eum profundiora eum
animo agitasse, Systema mundi facit ut credam, quod a veteribus
tributum Pythagorae, ab Aristarcho Samio excultum, et magno Archimedi visum
non contemnendum felicissime Nicolaus Copernicus ad extrema Balthici maris
tanto post intervallo resuscitavit. At in Numeris et Geometria Pythagoram
quia ejus scripta extant; ex quibus noscendus est, non ex Plotino aut
et mystica affectantes tanti
Po recentioribus Marsilio Ficino, qui mira semp
tanti viri doctrinam corrupere, quod miror ab viris doctis non eruditis
Non sine admiratione vanitatis humanae notavi Platonicos posteriores, quae Magister
de Republica, de definiendi ac dividendi arte, de Scientia universalium et
quae vero illi excidere hyperbolica cum forte genio indulsit, et po
it, de Anima Mundi, de ideis subsistentibus, de purgationibus
animarum et Pyriphlegethonte, de Antro illo umbroso, etiam
aliaque similia; a praeclaris illis discipulis avide arripi, et multis nov
Philostratus, imo et Proclus
nescio quem superstitionibus dediti erant et miracula jactabant, sive vitio animi
Christianorum cum
sive ut venerationem sibi conciliarent, sive aemulatione
profundissimas meditationes, dicendi vero genus plane divinum, quod su
cum sublime sitmira, claritate tamen maxima
quadam simplicitate
Itaque saepe miratus sum nondum extitisse quendam qui ex
non contemnendi vir ingenii Pseudo‐Platonicorum lectione animum corruperat.
De magno fructu
qui ex Platonis
philosophia capi
potest, circa cogni
tionem Dei et
animae
In Platone autem (ut minora omittam) haec maxime egregia sunt, quod
Animam sta Mentem statuit esse substantiam se moventem, ve
contra materiam agnoscit esse actionis per se expertem, et quodammodo
omnem esse rerum aeternarum. Universalia sive aeternas ver illas Essentias potius
Mentem singularium cognitione et materiae contagio variisque affectibu
infici, sola vero liquida aeternarum veritatum cognitione a materia
abstrahi perficique.
rerum essentias repraesentent, ideoque scientiam nostram esse
si recte interpreteris,
Quae sane omnia verissima sunt,
nec mihi notus est philosophus qui de Substantiis incorporalibus
recta dogmata, tamdiu nugis quibusdam involuta sepulta
Aristotelis doctrina notior est quam ut brevitatem nostram morari
eat, quia tamen tam pugnantes hodie tantopere variant judicia variarunt
perplexi haerent; nos pro moderatione nostra dicemus, opinor, quae omnibus
aequa sentientibus satisfacere possint. Aristotelem constat olim fidei
hostem habitum, postea in Scholas receptum ita venerationi fuisse, ut
non alia dogmata tuendis fidei articulis aptiora viderentur. Hunc non Averroës
tantum, sed et D. Thomas pro genio pro humani ingenii in aliique insignes viri
pro humani ingenii miraculo habuere, eundem hodie passim etiam pueri rident.
icam quid mihi videatur, qui ut Aristo Peripateticam disciplinam hausi, qu
adultus Aristotelem non perfunctorie inspexi, qui tamen sentiendi libertatem
etiam puer exercui, et postea Mathematicis disciplinis atque experimentis sum delect
atus: postea extra Academias positus, vitaeque genus longe aliud secutus, non
eo cur aut scholis adulem, aut non sum ex eorum numero quorum
ident. Primum ergo comperi Ciceronem et D. Thomam, aliosque laudatissimos
viros non injuria Aristotelem laudasse. Quae in doctrina morum scripsit
ad sublimem illam virtutem non forment, quam Plato et Epictetus sibi proposu
isse videntur, et quae proxime accedit ad perfectionem Christianam. Quod eo minus
miror, quia Moralis Scientia proles Metaphysicae est, et qui de providentia Dei atque immor
talitate animae non optime sentit, nimium tribuere cogitur huic vitae. In Politicis
autem et Rhetoricis plane regnat Aristoteles, longe omnes veteres post se relinquit
qui ad nos pervenere. In humanos quoque affectus profunde satis introspexisse videtur.
At in Organo
Pleraque enim corporum attributa,
sunt quam verae qualitates, et
philosophia probanda vel
res obscure perfectionem
nostram ad quandam Dei
participationem referendam.
et Jurisconsultis perutilia
ideoque juvenibus cognoscenda
qui ad negotia accessuri sunt,
et doctrinas in scholis
otunditate orbis terrarum prodiderant, quae ipsi obscuriora licet
de Atlantide insula et fortunatis, de extremis Africae, de India
orientali reliquere, Argonautas nostros excitas
dubium nullum
constat. Quodsi extitisset Relatio Cosmae Monachi, quam
ab Emerico Bigotio ex Medicea Bibliotheca nu
Thevenotius vir et doctrinae incomparabilis et laudabili animo
humanis proponi ab homine major possit (2)
controversiae quae sive de scientiis humanis sive etiam
de singularibus vitae negotiis, rebusque agendis oriri possunt
utrinque rationibus possibile est. Ita scilicet, ut cum sufficientia
sunt data ad veritatem infallibiliter determinandam, demonstratio
habeatur veritatis; sin minus, habeatur saltem interim demon
stratio maximae probabilitatis, quae argumentorum utrinque
pugnantium commodorumque atque incommodorum aestimatione
certo semper determinari ex datis potest. Nec jam
clamoribus res agatur, sed dissentientium alter alteri, dicere possit: calculemus
Non enim solos Logicorum Syllogismos
dicere possit: calculemus.
sed et computistarum rat
dispositiones ac processus, recte, argumenta in formam
redacta nominabuntur.
Error autem omnis erit vel
calculi, vel omissionis alicujus ex datis; et error quidem calculi
semper emenda deprehendi ex atque emendari poterit ex ipsis
hominum studia viden
rationes reddentium
um magnus satis numerus sit, enumerare nihil attinet, praesertim
cum eam provinciam dudum viri docti occuparint. Heronis Illud admonere
operae pretium erit optandum videri, ut quicquid eorum superest ineditum, publicetur. paulat
Harmonica Ptolemaei quam sum Meibomium
Marcum Meibomium edidisse veteres Musicos omisso
aberi potest eorum princeps. Hunc tandem opportune publicavit Wallisiu
meque illa cogitatione liberavit, ad quam si quando vacasset,
Verum caeteris studiis Mathematicis Veteres vicimus,
sumus (1); quicquid etiam evolutiones nostras artificiosissimas jactemus. Quanquam
are lectis, agnovere. Neque est quod artificiosissimas Evolutiones
nostras variis figuris elegantiam praeferentes jactemus,
artificialium, negligere exercitia naturalium, quibus, luctandi, saltandi,
quae, quibus veteres militi robur et agilitatem membrorum parabant
et quibus Turcae nunc quoque nobis formidabiles sunt, licet Tacticam
dicere potest, quod Cicero de
excelluere. Sed quis de nostris militibus
esse videri quam brachia et artus ipsos corporis artus.
pingendi, sculpendi, aedificandi superari a nobis veteres homines
peritissimi harum artium dicere non audent. Machinas
et ex mirificis quibusdam spectaculis judicari potest, quae ipsi
edidisse scribuntur. Quodsi extaret liber Stratonis Lampsaceni De
Machinis Metallicis, facilius inde comparatione cum nostris facta judicaretur.
Sed haec atque alia veterum
a Guidone
deperdita a
nunc attingere animus
nostrorum temporum
intermissa literarum Graecarum
Bigotius an supersit
calculi regulis;
insufficientem enumerationem emendare pertinet
ad artem inveniendi non ad formam sed ad materiam,
id est non ad artem judicandi, sed inveniendi. Initia
autem hujus
unde apparebit, an sperari possint, quae pollicemur.
Quod si d certa demonstratione conficiemus,
haec non tantum possibilia, sed et in potestate nostra
sita esse; omnium certe mortalium quod sua
voluntates excitari oportet, ad favendum constitutioni
tantae artis, sed eorum maxime, qui de maximis rebus
deliberantes majore periculo decipiuntur; plerumque enim
omnes; quantivis pretii erit in rebus divinis ac moralibus
a ratione pendentibus, circa Deum atque Animam demon
certitudinem, aut etiam maximam probabilitatem
gradum definientes. Fatendum est enim hactenus in his
rebus potius demonstrationum tentamenta,
vel simulacra, quam demonstrationes haberi. In
publicis quoque negotiis maximum artis usum esse necesse
ut solent