DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
in aliis casibus, nisi ubi par ratio est, quod
difficile est dijudicatu, cum veras formae
causa, proponatur hoc argumentum:
Omnis pius est felix beatus.
beatus. Quidam pius non est fortunatus.
Ergo quidam fortunatus non est beatu
Si terminus aliquis est
ejus numerus
in duabus propositionibus,
ita conflabitur:
aliae ubi etiam est vera, sed tamen in posteriore argumentatione
non sequitur ex praemissis neque consequentia sive forma
est bona; possunt enim dari etiam
innumera exempla ubi locum non habet,
exempli causa:
metallo +5
malleab. + c
quoddam aurum
Quoddam metallum non est aurum.
facile aliquis falli potuerit, quanto
facilius falletur in composita implicata et
Itaque res magna profecto
est numeros
ita excogitare, ut simplicissima quadam
simplicissimis quibusdam observationibus adhibitis,
statim inde judicari possit,
utrum argumentatio
aliqua sit legitimae formae an secus.
Regula autem sive observatio pro
syllogismis categoricis argumentationibus
categoricis sive simplicibus sive compositis,
et quocunque ordine compositis, propositis
unica est, quam
categoricis constent, haec
mutatis quibusdam etiam
ad modales et hypotheticas et alias quascunque
applicare licet, sed nunc quidem satis habebo
in categoricis specimen dare.
Termino (id est subjecto
vel praedicato propositionis categoricae)
In Propositione
I). In Propositione
sive observatio
Numerus pro homine sit +6, pro lapide, +15
communem habent divisorem seu
per eundem numerum dividi possunt, nempe 2.
gratia quoddam animal est homo, sunt numeri 2 et 6.
Patet cum neutri sit numerus cum
− etiam quod diximus non
Et cum in tam facili brevi argumentatione facile aliquis
divisorem habere,
Patet numerum
ad pronuntiandum
hanc propositionem esse
veram. V.g. quoddam argentum vivum non est mal
Omnis sapiens est justus.
Quidam sapiens est fortunatus.
Ergo quidam fortunatus est justus
particularis affirmativa sit vera.
Exempli causa quidam lapis est
et +13 communem divisorem
habere, adeoque propositio est vera
Omne malleabile
Omne argentum vivum
est metallum.
et perturbata.
Sit jam (Reg. I). In Propositione universali affirmativa debet
numerus subjecti cum signo + dividi posse per numerum praedicati
cum signo minus debet
seu non debent dividi posse per eundem numerum.
g. quoddam
non potest dividi
et 6.
aequ.. Ergo c aequ. f.
habitu atque situ exhibita
Ad calculum universalem constituendum
inveniendi sunt characteres, ex quibus
statim propositionum pro terminis
quibusque, ex quibus postea inter se
junctis statim cognosci queat propositionum
ex terminis conflatarum veritas.
Commodissimos characterum hactenus
invenio esse Numeros. Sunt enim
facile tractabiles omnibusque rebus
accommodari possunt, et ce
rtitudinem habent.
Termini ita
fient, si numeri
characteristici terminorum ex
quibus dati termini notio constituitur
inter se multiplicentur, productum
termini dati.
necesse est Numerum
characteristicum subjecti dividi posse
per numerum characteristicum
praedicati. Ita omne aurum
est trilaterum;
Item omne Triangulum
dicit tantum hujusmodi propositio
praedicatum inesse subjecto, adeoque et
inesse numero characteristico subjecti.
Inerit autem modo dicto, id est ut
multiplicantes insunt producto per
multiplicationem, seu, ut divisores
insunt dividendo. Nam productus
per aliquam multiplicationem semper
per producentem dividi potest.
Porro termini
sunt vel positivi
vel negativi. Exempli causa Terminus
positivus est homo; negativus non homo.
am positivor ut terminus positivus
sit negative expressus, ut negati infinitum
(quod idem est ac absolute maximum),
item ut negativus sit positive expressus, ut peccatum, quod est anomia
Itaque in omni propositione universali
In omni propositione particulari
affirmativa continetur praedicatum
In omni propositione universali affirmativa
continetur praedicatum in
subjecto, adeoque dividi potest numerus characteristicus
subjecti per numerum characteristicum praedicati.
In omni propositione particulari affirmativa
dividi potest numerus characteristicus subjecti,
per alium numerum multiplicatus, per numerum
characteristicum praedicati; ideo
qui sunt pure
semper procedet propositio aliqua particularis
affirmativa in terminis
Negationem alicujus termini, ut non‐homo,
non possum commode exprimere per
signum minus, quia id afficit totum
terminum, quod hic esse non debet. N
speciatim dico esse doctum sed non prudentem,
possem quidem dicere
sed tunc non tantundem dico.
Posset numero vel literae signum
praefigi quale radicis quadraticae est.
Nam termini incompatibiles possunt exprimi quodammodo
quod non‐non dat affirmationem, ita ‐ a · ‐ a
nam etsi hic componas injustum injustum
Si unus sit integer, alter ejus fractus, erunt
incompatibiles, nam in se invicem ducti
evanescent, sed quomodo inde judicabimus
propositionem impossibilem, an quia quod
inde oritur non amplius dividi potest per
ullum eorum? Ita certe non poterit, nisi inde
faciendo novum fractum.
Porro negativu
si velimus scire an negativus insit
alicui termino dividamus terminum per
ipsum negativum, prodibit contradictorium
negativi, seu numerus cui inest affirmativus. Itaque
non procedere divisionem.
Omnis fractus significat negationem nominator
aequalis termino
diviso significat
definito per definitum
per numeros incommensurabiles, quorum alter
ut a et - a. Estque haec similitudo
Verum in eo hic est discrimen, nam
discrimen, nam potius id significat
non inde facies justum.
affirmativi et componuntur ex pure affirmativis,
quia tunc nulla
U. N. Null. H
unquam oritur incompatibilitas.
affirmativi et
numerus characteristicus
Omn. H est A, ergo H aequ. rA.
Possumus simpliciter pro
U. N. adhibere
U. N. Null. H est B, ergo yH
yH inaequ. rB.
quidvis praeter hominem. Videtur
autem ille esse terminus unitati
contradictorium in lapide.
An sic commode pro
qui idem quod terminus Entis
seu cujuslibet
numeris: Omnem numerum
negatum transferemus
de subjecto in
nu divisorem, non ut
dividat, sed ut
separabimus ab alio
on‐justus scribemus
ipse terminus
negatis, affirmati affirmatis: in aequa
Numeri terminorum ad consequentiam
investigandam
ita conflabuntur:
sumi potest pro arbitrio; et tunc
alter assumatur quemadmodum
tantum propositione,
secundum leges formae, adhibendo
semper numeros primos
mos unius positionis
diversos ab his qui
sunt in alia proposit
positiones multiplicentur
in se invicem + in +, et
propositionibus omnibus.
Con Incipiendum
per Numeros.
Sed haec omnia in scholis tantum celebrata,
negliguntur in vita communi; qu
se. multas alias ob causas, tum vero
contra in usu loquendi et scribendi saepe una
velit. Unde solent homines imaginationis
vi, et consuetudine ipsa formularum sermonis,
et intelligentia materiae quam tractant, supplere
festinatione, et impatientia examinandi,
et verisimilitudine decipi; praesertim in rebus
quae oculis cerni ac manu tangi, et experimentis
comprobari non possunt: quanquam et in
his plerumque sero sapiant cum suo damno.
Difficile vero est huic malo mederi
secundum artes hactenus cognitas: nam cum
verbis utantur homines, manifestum est earum
significationes parum esse constitutas, et
particularum incrustatione falsam ratiocinationem
speciosissime adornari posse, ut vix appareat
sedes erroris; et ordinem naturalem elegantia
affectata, et aures mulcente saepe mirifice
perturbari, quo fit ut plerumque homines
jucunda oratione decipi quam sicco quodam
et aspero dicendi genere doceri malint.
remedium video unicum, si sive Lingua
sive Scriptura nova constituatur, excogitatis
signis aptis, sed alia longe ratione quam cuiquam
hactenus in mentem venit quibus notiones animi
Vera hujus
rei ratio nulli hactenus in mentem venit quod
aberrarunt a scopo, qui tale quiddam hactenus
tentavere. Efficacia autem ejus Effectus Sed
si aliquando eam exequi detur quemadmodum
concepi animo, erunt effectus ejus admirandi
et usus immensi.
periodus contineat decem syllogismos simplices,
si quis eam ad logici rigoris normam exigere
Fatendum est tamen eos saepissime
Ego re multum perpensa
accurate exprimantur.
defectum logicae.
phrasium et particularum
his paucissimis regulis per numeros
demonstrari possunt et examinari omnes consequentiae,
omnes figurae, omnes modi syllogismorum
compositi in vita communi frequentati,
sed in schola ignorati. Sed nunc quidem
satis habebo per has regulas
demonstrare in numeris omnes consequentias,
omnes figuras omnesque modos in logica
syllogismorum categoricorum simplicium
in schola jam receptos. Observando
Affirmationem aut negationem praemissarum
in quibus reperiuntur
adornatis, examinetur
postea an sua sponte idem quod in
regulis nostris praescripsimus, etiam in conclusione
locum habere deprehendatur. Hoc enim
deprehenso dicemus argumentum in forma
legitimum
secus, nullius esse momenti.
Venio igitur
ad demonstrationes
consequentiarum per Numeros.
subjectum duae propositiones habent idem
subjectum et idem praedicatum, et nos
colligimus ex veritate unius falsitatem
vero est huic
Quidam sapiens non est justus
vel contra
si falsa illa vera haec: Hoc patet ex
regulis nostris na
m si numerus sapientis v.g. 10
dividi potest per numerum
justi v.g. per 5,
utique dici non potest, quod divisio non succedat,
quod tamen ad
universali affirmativa
sapiens est justus. Quidam sapiens est
est justus. Item
Si terminus aliquis est in
duabus propositionibus,
numerus ita conflabitur:
l aequ. 1 et λ
(1) Graeci et latini respondentes semper
primi inter se
(2) In univ. aff. l aequ. 1 et λ aequ. 1.
ne partic. neg. l vel λ major 1.
(5) In partic. neg. s
In praedicato sit
In partic. neg. erit vel
Generaliter ita:
In prop. Un. Aff. l aequ. 1 et λ
In prop. part. neg. vel l vel λ vel
In univ. neg. s et π non
vel σ et p
In partic. affirm. sunt
omnes primi inter se.
sunt omnes primi
Negatio. Ita haec propositio: pius est felix,
affirmat; illa vero: sceleratus non est felix,
universalitas vel particularitas. Ut cum
dico: Omnis pius est felix, vel si dicam
nullus sceleratus est felix; sunt propositiones
universales, illa universalis affirmativa,
quidam sceleratus est fortunatus, quidam
pius non est fortunatus, Propositiones
sunt particulares, illa affirmativa,
haec negativa.
inesse dicitur subjecto, seu praedicati
cum dico: Omnis homo est animal; hoc volo:
animalis conceptum involvi in hominis conceptu
(nam hominis conceptus est, esse animal rationale).
si quis intelligat naturam pietatis,
etiam intellecturum in ea felicitatem veram
contineri. Itaque in propositione
universali affirmativa manifestum est
praedicatum in subjecto per se spectato
Sed si propositio sit
praedicatum non continetur in subjecti notione
per se spectata, sed in subjecti notione
Nam; id est
in aliqua subjecti specie. Fit enim species speciei
cum aliquo addito sumta.
ex notione generis, cum addita aliqua
Propositione Negativa dicimus prae
cum negamus praedicatum hoc modo qu
dixi subjecto inesse; vel quod idem est
subjectum contineri in termino
negationem praedicati sive terminum
praedicato contradictorium subjecto
inesse. Ut cum dico: Nullus
sceleratus est felix: idem est ac
si dicerem:
inesse cuidam Á speciei seu exemplo pii.
Considerandum porro est, omnem notionem
interdum positivis, interdum et negativis.
Exempli gratia cum dico: numerus primitivus
intelligo hoc: numerus non‐divisibilis
per majorem unitate.
generaliter procedamus: quamlibet
notionem exprimemus duobus notis Numeris
. Exempli gratia:
tivus est numerus indivisibilis.
Considerandum etiam est Terminos
omnes negativos, hanc habere
proprietatem, ut quando positivi se
habent ut genus et species, contra
negativi eorum se habeant inverso modo,
ut species et genus. Exempli gratia
Corpus est genus, Animal est species; nam Corporis
latius enim patet corpus quam animal, quia corpus continet animalia
Sed contra non‐animal est latius quam
animalia; ita contra plura dantur
vera ponere fundamenta calculi nostri.
Nimirum omnis notionis po
numerum characteristicum positivum
ex multiplicatione in se invicem omnium
notionum numerorum characteristicorum earum notionum positivarum v
ersehentlich, ex quibus ipsius termini positiva (negativa)
Ita sit animal rationale
sive +104 − 35.
Hoc unum tantum in ista Numerorum efformatione
cavendum est ne idem aliquis numerus in signo plus et
positivis et in negativis contineatur,
est ne positivus
et plantas aliaque.
compositam, constare
propositio Universalis affirmativa:
formis secundum quantitatem et qualitatem
suos numeros characteristicos accommodemus,
illud in genere considerandum est; semper
repetendum est, quod supra diximus, Notionem
praedicati semper inesse subjecto aut ejus speciei., id est – re
Numeros charactericos subjecti, aut speciei ejus
semper dividi posse per numeros characteristicos
Hoc jam
in Numeros characteristicos ita transferamus: Esto propositio Universalis affirma
Omnis sapiens est pius
Patet subjectum praedicatum
ubjecti per se sumtae, adeoque numeros characteristicos subject
i dividi posse per numeros characteristicos praedicati
Omnis homo est animal rationale
− 35 dividi posse per − 5 et −
In Propositione autem Affirmativa
particulari, quemadmodum supra
diximus, praedicatum inest non
subjecto non per se, sed sufficit praedic
praedicati inesse notioni subjecti,
additamento aliquo auctae, seu praedicatum
inesse speciei subjecti, id est
praedicatum alia characteristicos numeros
subjecti multiplicatos per alios numeros
reddi posse divisibiles per characteristicos
numeros praedicati. Cumque id
semper possit fieri,
quando nulla est repugnantia in pri
quilibet enim numerus reddi potest per
alium numerum quemlibet divisibilis;
hinc patet propositionem particularem
affirmativam
semper habere
locum; nisi aliqua ex caeteris capitibus supra dicti
supra dictis
repug incompatibilitas seu repugna pugna
Porro antequam specialibus Propositionum
Omnis binarius minor vicenario
Omnis quaternarius non-major denario
Omne animal non-homo est corpus sentiens
si sic scripsissemus:
scripsissemus absurdum. Nam notio quae
significatur per +5, contradictoria est
ejus quae significatur per − 5. Itaque
cum in rationalis notione positiva 10 contineatur
(nam 10 dividi potest per 5 seu 10 fit
ex multiplicatione 5 in 2),
seu cum in rationali ponatur
5; in animali
autem contra negetur 5, seu contineatur
sequetur animal et rationale
contradictorium ipsius
esse incompatibilia, adeoque hominem ex ipsis
contradictionem quoniam
compositum implicare
cum falsum sit consequens est absurdam fore
hanc exprimendi rationem, adeoque semper
et negativus habeant eundem divisorem, sive ne.
Intellectis jam terminis sigillatim
sumtis, videamus et quomodo propo conju
possint; seu quomodo propositionum
dignoscatur. Nimirum generaliter
(in quantum id fieri
Pro omnis propositio
haec est:
in qua subjectum et praedicatum terminos habent continent
duo numeri characteristici quidam numeri
Exempli causa sit propositio:
pius est miser
contradictoria, ac proinde statim ex numeris ipsorum
Duo sunt quae in omni argumentatione
dijudicari debent: Forma,
et Materia. Contingere enim potest
ut argumentum aliquando succedat in
certa materia, quod aliis omnibus exemplis
ejusdem formae applicari non potest.
Exempli causa si ita ratiocinemur:
Conclusio bona est sed vi materiae
non formae, nam exempla similis formae
afferri possunt, quae non succedunt,
Omne metallum est minerale
Quoddam metallum non est aurum
Ergo quoddam aurum non est minerale.
Itaque et calculus qui Materiam
tangit a calculo formali separari potest
. Cum enim invenissem
sive Termino sive notioni, suum
et vero ob mirificam rerum complicationem,
nondum veros numeros characteristicos exhibere
rerum capita in ordinem redegero;
ac numeris demonstrari posse fictitiis,
qui loco verorum numerorum characteristicorum
interim adhiberentur. Quod ita patefaciam.
omni propositione Categorica
(nam ex his caeteras dijudicari posse alias
ostendam,
duo sunt
Termini subjectum
praedicatum; quibus
accedunt: copula (
est), affirmatio vel negatio, seu qualitas,
et denique
signum id est omnis vel quidam
seu quantitas.
Exempli gratia in hac: Pius est felix,
pius et felix sunt termini, ex quibus
pius est subjectum, felix praedicatum; est, copula.
Forma, nimirum
quoniam ita tam positivus
ejus numerus +130, quam
negativus dividi potest
in terminis
+5 communem
I. Si qua offeratur propositio, tun
pro quolibet ejus Termino, subjecto scilicet
vel praedicato, scribantur numeri
diversarum notarum et diversorum terminorum
dividi per unum eundemque numerum.
quorum unus est pro subjecto, alter pro
Nullus pius est miser, sumatu
pro pio
nota est + alterius −) et diversorum terminorum
(nam unus est pro subjecto alter pro praedicato)
divisorem, seu dividi possunt per eundem
nempe per 2 (nam +10 dividi
numeri isti propositioni
Universali negativae
contingere ut duo numeri diversarum notarum et diversorum terminor
quisnam eorum sumtus sit ex praedicato, quisnam ex subjecto.
Itaque salva regula
tum modo unus modo
aeque unus atque alter terminus
subjectum aut praedicatum
esse potest
universalem negativam
Si quid duobus modis inveniri
possit, uno per a, b, c, d,
est tamen regula generalis.
Si quid inveniri possit per
et per d, e, dabitur
ex duplici methodo idem inveniendi
novum aliquid detegi solet.
praemissa sit particularis
quidam fortunatus est miser)
i (fortunati)
terminorum jam in praemissis rite
in universali negativa diximus) se
in conclusione non habere, signum
est ipsam conclusionem particularem
affirmativam recte ex praemissis deduci
divisorem communem 2,
universalem affirmativam contradictorie
neque simul falsas. Nam
regula quod in Universali Negativa requiri diximus, reg. 3. nempe
simul veras,
est Universalis
negativa debet locum non habere
sed (unde omnis Univ. affirm. includit partic. affirmativam)
et numerus subjecti
potest per numerum praedicati
ejusdem notae.
Et contra
terminis secundum praemissas rite
affirmative ex praemissis rite deducetur.
Verbi Itaque exempli causa: in propositione,
omnis omne malleabile
metallum
numerus
et procedet universalis affirmativ
a quia
propositio: * quae omnia Universalis Affirmativa habet cum particulari affirmativa commune,
g. quidam fortunatus est miser) et unius termini (verbi gratia miseri)
salva semper reg. 1. quod imposterum
quidam numeri ex illis qui diversarum sunt
notarum et terminorum, verbi gratia modo
munem divisorem habeant).
Et contra si contingat numeros
at vero numerus subjecti
+20 dividi potest per numerum praedicati +10
et numerus subjecti − 21 per numerum
parti proprium est illis terminis quorum
unus de altero universaliter affirmari potest)
Ergo quidam sapiens est pius, vide quemadmodum
patet ex dictis proxime sub signo *
coroll. 2.
Universalis Affirmativa potest converti
particulariter. Omnis sapiens est pius. Ergo
quidam pius
est sapiens. Nam si omnis sapiens
est pius, Ergo quidam sapiens est pius, per
coroll. praecedens, sed si quidam sapiens est
est pius
Omnis sapiens
per reg. 1.
sign numeros diversarum notarum et diversorum
terminorum dividi posse per eundem
et 21 divis. per 3. dat 7
numerus qui est loco 21, dividi potest per numerum
qui est loco 3 per reg. 5. Jam si numerus qui
habeant communem divisorem, propositi
est Universalis Negativa per reg. 3. Ergo habemus
intentum, seu sapiens de non‐pio poterit
universaliter negari.
(VI) Si praemissa sit particularis
quod in propositione universali
aliquid eorum deesse, quae
ad veritatem Universalis affirmativae
vel numeri diversarum notarum
ersorum terminorum habebunt communem
locum habet universalis affirmativa
negativa; unde patet ex universali negativa particularem
negativam sequi) vel numeri subj in subjecto
non poterunt dividi per numeros subje praedicati
(nam de illis qui sunt eorundem
quia in ea duo numeri diversorum signoru
res semper patet per reg. 1.) +20 et
item +10 et − 21, non habent communem divi
non habere (in particulari
Hinc etiam statim
sequitur particularem affirma
tivam posse converti simpli
de universali negativa
diximus, cui opponitur.
Nam utrobique conditiones
subjectum a
praedicato non distinguunt
diversae notae habere
per reg. 3. locum haberet
in situ posteriore seu converso
situs posterior
Si mihi propositum esset Chinensem
vel etiam puerum vix infantia egressu
usu, sed certa methodo docere linguam nostram
et cum lingua scientias; ostendendae ipsi essent res
et nomina, rerumque status et mutationes,
pronuntiatis simul propriis cuique h
et vocabula adjecta cujusque appellatione.
Sed in nominandis rebus servari posset ordo duplex,
nostris hominibus conversari, alter aptus ad
accuratam rerum connexionem cognitionem
cum voca verbis comparandam. Quos et con
jungere inter se Et quidem praestaret ambos conjungere
inter se, quam alterutri soli insistere, ne
aut vulgaribus tantum notionibus imbutus de
integro postea scientiis animum applicare cogatur,
aut tempore aut ac labore duplicato tempore
ac labore, ne dicam animo per confusas conceptiones
praeoccupato; aut a causis principiis veris
quidem sed remotis rerum in medio positarum
incipiens, toto institutionis suae tempore fructu studiorum
studiorum fructu careat, similis magnificum
dio agere, quam aedes mediocres ingredi mallet.
homini, quae ad pietatem et mores, ad victum et
amictum, ad defensionem sui, ad colendas amicitias
et commercia ad obtinenda alimenta, ad
hominibus, denique ad vitae commoditates pertinerent.
Efficeremque ut experimenta statim caperet eorum
quae promte et commode experiri licet, caetera
observatione constituta, haec enim sunt
de quibus locum habet illud Aristotelis per
vulgatum, oportet discentem credere. Denique
in his omnibus magis sensuum, observationum, ac
traditionum, quam int de intellectus e
scientiae et causarum rationem haberem.
maximam majorem temporis
et horas maxime pomeridianas, sumta non
Et huic
tam magistri quam familiaris persona. Method
una popularis
autem sublimiori non nisi paucos septimanae dies, nec
nisi paucas illorum dierum horas darem. Nam quae observatione
Methodus docendi hominem allog
aut rudem
bonheur consiste dans le contentement, et que le contentement depend
la nature de Dieu et de l’ame;
de là il s’ensuit,
science est necessaire au vray bonheur.
que la
Mais la science depend de la demonstration, et l’invention des demonstrations
d’une certaine, laquelle prise dans toute son étendue; et sur tout autant
qu’elle touche les choses immaterielles, j’ose dire estre encore incon
tout homme soit capable de juger d’une proposition, car demonstration puisqu’il
ne meriteroit pas ce nom, si tous ceux qui la considerent attentivement, ne s’en trouvoient
faute de loisir ou de
strations, ny de les proposer nettement quand elles sont trouvées: methode
mathematiques. Encor est elle fort imparfaite à l’égard des mathematiques mêmes, comme
j’ay eu le bonheur de faire voir à quelques uns (qui passent aujourdhuy pour
estre des premiers mathematiciens du siecle) par des preuves surprenantes. Et j’espere
d’en donner des échantillons qui ne seront peut estre pas indignes de la posterité.
Cependant si la Methode des Mathematiciens n’a pas esté suffisante pour découvrir
tout ce qu’on pouvoit souhaiter d’eux; elle a esté au moins capable de les garantir
des fautes; et s’ils n’ont pas donné dit tout ce qu’ils deuvoient, ils n’ont
les mathematiciens
nous serions fort heureux: et il y a long temps que nous aurions une Metaphysique
asseurée, aussi bien que la morale qui en depend; car puisque la
la connoissance de Dieu et de l’ame, qui doit regler nostre vie.
Outre que nous aurions la science des mouvemens, qui est la clef de la physique, et
par consequent de la medecine. Il est vray que je croy que nous sommes en
estat maintenant d’y aspirer, et quelques unes de mes premieres pensées ont esté
que de faire certaines
communement: afin d’etablir là dessus le bastiment d’une physique asseurée et
Or la raison pour quoy l’art de demonstrer ne se trouve jusqu’icy que dans les
mathematiques n’a pas esté bien remarquée de penetrée de qui que [ce] soit, car
si l’on avoit connu la cause du mal, il y a long temps qu’on auroit aussi
trouvé le remede. Cette raison est, que les Mathematiques portent leur épreuve
avec elles: Car quand on me presente un theoreme faux, je n’ay pas
besoin d’en examiner ny même d’en sçavoir la demonstration. Car
découvriray la fausseté à posteriori par une experience aisée, qui ne coûte rien que
de l’encre et du papier, c’est à dire par le calcul; qui fera connoistre l’erreur
pour petit qu’il soit.
S’il estoit aussi aisé en d’autres matieres de verifier les
raisonnemens par les experiences, il n’y auroit pas de si differentes opinions. Mais le mal