DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
De perturbationibus et restitutionibus; de Isochronismo re natis inde recipro
cationibus. De Isochronismo reciprocationum liberarum et omnimodarum. Tempora
De vi magnetica.
et Solidis; ubi fluida hic considerantur ut omnimoda
De Duris fle firmitatis gradibus,
de fluidis, firmis, flexibilibus, tenacibus
m motu solidi in fluido.
Videntur revera omnia esse fluida, sed varie tantum plicata, sine solutione continui.
De his quae ex certis quibusdam legibus reflexionis et refractionis sequu
De fluido intra fluidum; de meatibus, soli fluido intra solidum, quod exire
non potest, de fluido extra solidum quod intrare non potest, de fluido permeante.
De fluido Elastico, ac de propagatione vibrationum in eo; ac de corporibus
figura crystallis coagulati aliisque corporum figurationibus.
continuo atque niti lucido sermone rem omnem exponere. Itaque sic ordiemur:
Cum felicitas humana in mentis perfectione consistat, mens a
actiones agendum corporis huma nostra in hac vita a corpore suo juvari ac laedi possit,
ideo corporum naturam nosse magna sapientiae pars haberi debet; ut vim eorum
Bona enim censenda sunt tum quae voluptate afficiunt, tum
tum vero quae nos reddunt potentiores ad voluptates grata comparanda, ingrata amolienda
nobis admoveri possunt, contra mala vel destrui sive immutari, vel impelli depel
referri possit,
Antequam enim corpora ad usus corporum natura ad usus nostros relata satis cognosci
corporum proprietates;
Duo sunt modi, quibus corporum attributa cognoscimus, experientia et ratiocinatio.
possit, prius ipsa per se intelligenda est.
magnes ferrum tracturus sit nemo unquam divinasset. Sunt alia quae praevideri possunt
sine ullo experimento, ut si libra quaedam accurate elaborata sit, ut aequae sint lances, a
eodem utrobique modo et est ab utraque parte eodem se modo habeat, et utro duo globuli accurate tor
nati aequales ejusdemque materiae duabus lancibus imponantur, nemo
ratione utens dubitabit bilancem in aequilibrio fore, etiamsi hoc nunquam fuisset expertus.
Sunt denique quae principiis partim a sensu partim a ratione sumtis, nituntur,
exempli causa, quod speculum concavum soli expositum materiam combustibilem in aliquo
loco, quem focum appellant accendet. Nam sensu didicimus radios solis collectos flaminam
vel sensu vel ratione constat radios lucis in superficiem aliquam
incidentes inde reflecti ad angulos aequales respectu tangentis; hinc jam adhibitis
cognitis facile colligitur radios solis ita
ropr in exiguo spatio colligantur, ibique adurant. Itaque fieri potest ut specula
sint inventum rationis potius quam casus: quemadmodum Tubi Optici jam apud Portam
fuissent mandati. Et hujusmodi multa alia
De concursu, seu de motu et resistentia inter se junctis. Ubi de variis
machinis, rotis, vasis
Hinc jam demonstrandum est: Spatium esse indefinite extensum, nam nulla
causa est ratio esse potest cur alibi finiatur, quia de quocunque aliquid
concludi potest, id de ejus simili similiter concludi potest. Itaque idem magis adhuc
majore concludetur, quod conclusum est de minore. Itaque impossibile
est assignari posse certam aliquam sphaeram, ultra quam ne spatium
quidem extet. Nam si ratio esset aliqua pro ista, eadem ratio proportionaliter
pro aliis simili omnibus valeret. Deus autem nihil agit sine ratione.
in partes minores, ac nullum in corpore assignari posse continuu
Ex hujus
divisionis modo oritur fluidum et firmum; spatium vacuum et corpus
fluidum nullo modo discerni posse.
Non dari
atomos. Non dari vacuum.
Cartesius introducta
sua materia subtili, vacuum solummodo nominetenus sustulit
quae ex sola necessitate materiae explicari non possunt; qualia sunt
leges motus; quae pendent ex principio Metaphysico de aequalitate
cujusque corporis. Hic ergo agendum de anima, et ostendendum
corpus non est esset ens aliquod, quia nulla ejus pars assignari potest, quae non
iterum ex pluribus constet, itaque nihil assignari posset in corpore, quod dici posset
De natura animae seu formae esse perceptionem
Sed illis tantum animabus Omn
ae sunt impri inextinguibiles, sed eae demum immortales sunt,
solae cives sunt in Republica universi, seu quibus Deus non
solum autor sed et Mona Mon Rex est, his enim peculiari quadam ratione
conjungitur, hae animae dicuntur Mentes, hae nonn nunquam obliviscuntur
sui, hae solae cogitant Deum; distinctasque habent de rebus perceptione
Ineptum est perceptionem soli homini tribuere velle; cum tamen omnia
corpora perceptionem aliquam pro modulo perfectionis suae habere possunt,
adeoque et habeant, nam quicquid fieri potest, nullo aliorum detrimento, id utique
et doloris quae est nihil aliud quam potentiae perceptio successus, seu perfectionis
aque cum conatui satisfit, successus est, cum ei resistitur oritur dolor.
sunt specula universi quot mentes; omnis enim mens totum universum percipit,
sed confus
vi seu potentia nunc agendum est; ubi sciendum est, eam
potentiam effectus et causae inter se aequales, nam si aequales essent
si minor, non haberemus motum perpetuum physicum. Hic operae pretium
Recepta quaedam opinio passim pro lege naturae invalui
virium in aliud transferente, summa motuum sit eadem post concursum
Ut dupli in aqua duplo ma Ut in duplicata aquae men Sic ut duplicata
Sic ut muria dupli triplicatae mensurae et Sic ut in triplis tribus congiis
Et quemadmodum in tribus congiis muriae duplo salsioris sextuplo plus est
in una libra uno gradu celeritatis mota.
Quemadmodum autem porro
si aquae salsae affundamus dulcem seu salsedine carentem, eadem manet
utique u. si corpus motu praeditum quiescenti partem
virium communicet, volunt idem esse tantum motus in ambobus simul
manere debere, quantum erat ante in uno; et generaliter utcunque corpora duo aequa
agant in se invicem, eandem superesse quantitatem motus in summa,
ipso diu admitteretur
aliquoties labore, tandem fontem deceptionis originem depreh
reperi difficultatem , quam
m (conservandam scilicet) per ductum materiae in velocitatem a
ob variam potentiae acceptionem, quaestio circa rem ipsam huc
redit. Ponamus corpus 4 librarum moveri velocitate unius gradu
s et corpus aliud unius librae quiescere. Deinde illud totam
solum moveatur. Quaeritur quantum velocitatis accipere debeat corpus unius
aliis quoque
corpus unius librae. Ex sententia Cartesianorum, passim ab aliis
recepta, corpus unius librae accipiet velocitatem 4 graduum
accipere corpus simplum nisi duplam
alioqui, habituros nos motum perpetuum mechanicum, que
o absurdo habendum sumo esse tanquam axioma indubitatum assumo
posito eandem summam
quasi motus
Si duo tantum essent puncta in rerum
hoc non posset notari, quia dista situs cognoscitur
per distantiam ab alio. Distantia est magnitudo
intervalli. Magnitudo autem cognoscitur sola
punctum b mutet situm, et transeat per loca
1b, 2b, 3b, hoc notari non poterit ex a,
neque an moveatur, quia nullum est principium
judicandi utrum ex a utrum recta a2b sit
poterit quomodo
moveatur, quia nullum
est principium judicandi utrum angulus
loca puncta a, 1b, 2b cadant in unam
rectam, et utrum 1b, 2b, 3b cadant etiam
in unam rectam.
Si vero loco punctorum adhiberentur
corpora, mutatio illa posset notari.
Nam si ponamus a quiescente b transferatur
mutatio, sumtis enim in b duobus corpore moto
punctis c, d, quae durante motu ipsi puncto
medio b parallela ferantur, angulus
cad tanto erit minor, quo crescente
distantia diminuetur, exempli causa
angulus autem ut ef notari pot ut 1ca1d
notari poterit in partibus ipsius corporis a,
nempe in ef
n d
s a t
quod situm cum aliis mutati situs sui cur
pars quaelibet ipsius situm cum aliis mutet;
Haec definitio
ola mutatio situs cum aliis vicinis rationem
Ex sola mutatione situs cum vicinis,
Pona Consideremus tria haec corpora, terram
quae cum inter se distantiam sive situm
mutent, adeoque et situm, dicimus
quidem aliquem adesse motum, sed non ideo
utrum motus sit in sole solum
dicere possumus,
luna vel tellure, tellure, vel luna tantum
quodcunque enim horum assu
eorum moveatur
aut quiescat, et an fortasse ambo moveantur,
gratia si telluri quaedam
quae illam
se abigeret in fluido tellurem
ambiente quaedam contingerent, ex quibus
sequeretur in ipsa quae ex motu corporis quod
ambitur sole consequi debeat ex vi quadam
aliter autem per causam aliquam explicari non possint, nempe
sint corpora situ mutatio situs notari potest.
Exempli causa ponamus tria esse corpora a, b, c, et per a, b
vero a
per quae transeat circulus cujus centrum sit d et
in quo sit spectator, et ponamus ipsa eandem quid
mutare distantiam inter se,
a transire ex loco 1a in locum 2a, ipsis
ipsis b et c immotis, utique
notare potest spectator angulum 2acb esse
non posset
Hac igitur occasione
excitatus
non male appelles, Elementa condere aggressus sum,
quorum specimina dedi per propositiones quasda
m Mathematico more demonstratas, hic autem
per determinatam quantitatem effectus qui a causa praestari potest,
veluti datum pondus ad datam elevare altitudinem,
datum Elastrum ad datum tensionis gradum redigere,
dato corpori quiescenti datum imprimere gradum velocitatis.
potentias habebunt in eadem ratione in qua sunt numeri repetitionum.
Est tamen ea in re subtili opus consideratione, unde
potentia ad idem pondus in triplam altitudinem elevandum, vel ad triplum
pondus elevandum in eandem altitudinem; vel etiam ad triplam
vel ad celeritatem eandem triplo ponderi imprimendam.
Sed falsum esse deprehendimus triplam potentiam sufficere
ad triplam velocitatem eidem ponderi imprimendam,
opus enim est noncupla, et ad duplam velocitatem imprimendam
opus est potentia quadrupla, ut mox patebit.
seu datus effectus simplex praecise repetitur ter in pondere
vel altitudine triplicatis, non vero in velocitate triplicata.
Nam pondus trium librarum, velut LMN ad unum pedem
PQ elevare, est ter elevare unam libram ad unum pedem, nempe
L, et libram M, et libram N; ad pedes L L, M M, N
pedem N N. Et pondus unius librae ad tres pedes elevare
est etiam ter unam libram elevare ad unum pedem; nullo utique
in repetitionibus discrimine. Similiter pondus trium librarum
unius librae velocitatem habens trium graduum ter continere
unam libram velocitate praeditam unius gradus. Et sane unam
libram ad tres pedes elevando tres habemus casus seu tria themata
quiescentem in
elevare ad pedem DE, et postremo quiescentem in E elevare
per pedem EF ut postremo in F sustentetur. Sed cum una eademque
libra tres habet gradus velocitatis non potest hic casus, vel hoc
thema dividi in tria themata gemella inter se realiter diversa
esse potentia
restabunt duo gradus velocitatis sed sine libra
successivis aequalium graduum velocitatis in idem corpus,
non est per omne gemellus casui ejusdem
gradus denuo
gradum unum velocitatis, et deinde jam moto
intutum sit fidere probabilitati, ubi de mathematica rigore
ubi exactae proportiones quaeruntur.
Sed ne diutius expectationem lectorum veritatis avidorum suspensam
omnis transferatur in cor transferenda sit in corpus unius
librae in eodem horizonte quiescens, hoc est si cesset mo
ita scilicet
est, corpus
parallelas describunt, tales sunt
circularis.
corpus corpori
in locum ejus perventurum esset.
non nisi rectus et
corpore si ob vitandam penetrationem
moveatur in contrariam partem, dicitur
major pars
in motu antecedit rem quae protrahi
adhaeret (imo et simili), an sit quod applicato
Retensile idem quod Elasticum.
adhaeret, vix ut elui possit,
ergo nec glutinosus.
Tenax aliquid dici
est lentum simul et tenax,
Creta lixivii, crocus chalcanthi vitro pertinaciter
Itaque non omne tenax lentum
potest hoc sensu non absolute
respective, ita Hydrargium est tenax auri
r est halitus, qui reconsistens est
Nidor est halitus, cujus
i o est cum ex corpore firmo fit
et leve.
liquidum ob permistionem cum liquido.
seu cavitas angusta.
per ejus poros.
sincera non facit.
earundem contactu.
pultem abeunt.
ex qua non facilis reductio.
converti potest.
Videtur tamen nidor odorem corporis pinguis inferre.
est, ut odore, sapore, vi caustica, quibus aliquid
aeque crasso, et consistente denso, consistente, effici
Nota aliud esse rarum et densum, aliud tenue et
crassum, aliud consistens et inconsistens, aliud denique grave
tenuius aqua, quia per poros corii transiit.
s est meatus exitum habens.
Non omne penetrantius est
non satis accurate vitreata transit, quod aqua
ut nihil amplius
solvat, eique non permiscentur, alia cum eo i
Liquor saturatus est, qui plus non liquat.
aërem corroso, ut alumen, vitriolum.
et iisdem permiscente aqua tandem residet.
Terra simplex
quae nec aquis
non nisi progressu facto notari possit, potest tamen et ipse motus
Ita in Barometro ascensus Hydrargyri vel descensus est insensibilis,
sup et tamen ex inspectione ipsa judicari statim
potest utrum et quorsum tendat, id est ascensumne an descensum
moliatur. Nam si motus tendat sursum, superficies erit convexa,
sin descendat, concava erit. Quoniam media minus extremis
resistunt, quia extrema ad Mo ipsa interna tubi superficies contactu
suo descensum moratur.
Ex Mediis igitur procedentibus in
ascensu intumescit superficies, in descensu excavatur
ingredientia salis armoniaci sunt sal, fuligo, urina
E voco cum ex uno corpore fiunt
plura. Ut ex vitriolo, spiritus oleum et colchotar.
C sunt partes corporis ab aliis partibus
qualitate differentes. Itaque si statua habeat caput
et pedes non dicemus ejus partes componentes,
membra non dicemus partes ejus componentes,
M sunt partes corporis inter se figura
in talco in quas quae in eo jam a natura discer
nuntur, ut caput in homine, folia in talco.
Quoniam desunt nomina satis apta his in
terim utemur, dum alia occurant.
Ingredientia subsistentia itemque educta
subsistentia, sunt componentia, sed non
nata; in corporis formatione fuerint nata; similiter
non omnia componentia possunt educi, fieri enim
potest ut corpore dissoluto simul destruantur.
nifesta. Occulta, ut
Quaecunque tam ingrediuntur quam educi
possunt ea componentia esse verisimile est, ut
quia ex sale et aqua mixtis fit Muria, et rursus
quanquam nonnunquam et pro physice certo
haberi potest, praesertim si eadem iterum quan
titas prodeat, nullumque sit indicium factae destructionis.
Absolute tamen demonstrativum hoc non est, nam
fieri posset, ut ingredientia destructa reproducerentur.
us ex muria iterum educi possunt sal et aqua
valde verisimile est aquam et sal in muria superfuisse,
eorum, quorum
miscentur quae prius contiguae erant
multae corporum A et B,
si tam A quam B dividantur in multas
partes, eaeque ita disponantur, ut
quaelibet pars ipsius A ex ipso A (vel B)
sumta, reddatur contigua parti
alicui ab ipso B (vel A) sumtae.
exempli causa serica, et linea,
non est mixtura, quia sibi adhuc cohaerent.
Si fila varie sibi implicentur,
et crassioris pervasio. Ita salis Ut salis et aq