DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
a circumstantibus omnibus quiescentibus distantiam
servaturum. Talia quae
stincte cognoscuntur
possunt per experientiam discere debemus.
ut si pondus quidem b sit duplum
ponderis a, sed brachium cb
dimidium brachii ca.
corpus secum ferens
Attributorum autem confusorum, ut resolu
investigemus, ac causas qualescun resolutionem
cum attributis distinctis. Quoties
appareat eorum concursus in idem objectum,
caerulei et flavi saltem a parte objecti colorati,
eo ipso intelligi causam viridis. Nondum tamen
intellecto. Non tamen ideo dici potest caeruleum
et flavum esse viridi natura priora sive simpliciora;
neque statim intellecto intelligimus aut
ex duobus triangulis rectangulis
conjunctis quadratum exurgere; vel ex duobus
si ingredientia descriptionis intelligantur,
intelligitur quod descriptum est; at secus est in
resolutione quae sola sensu fit; et quae hoc modo
resolvuntur, non cessant esse confusa; neque
enim nos capimus, quomodo ex apparentia confusa
horum duorum colorum tertius ille nobis offeratur.
Placet autem explicare hic paulo distinctius,
quomodo mihi medium inter Scholasticam et Mechanicam
philosophandi rationem tenendum videatur,
aut potius quomodo ab utraque parte sit veritas.
Hoc enim intellecto prior odia et contem cessabit
bellum illud philosophicum internecinum, quod nuper
non scholas tantum atque Academias, sed etiam
theologi et philosophi Scholastici Mechanicos
oder Mechanici enim Scholasticos velut rerum
vitae utilium ignaros, contemnunt, contra
Scholastici, et qui Scholasticam philosophiam
colunt Theologi, philosophos mech naturales
mechanicos velut religioni inimicos, odere;
et fateor excedi limites ab utraque parte, quaedam
etiam a philosophis periculosius dicta esse, quam
ut probari debeant. Ego vero sic sentio:
Omnia quidem sua natura esse clare distincteque
explicabilia, et a Deo manifestari posse nostro
intellectui, si vellet, et proinde omnia phaenomena
materialia habere rationes mechanicas, sed
quod et non posse corporis operationem intelligi
satis intelligi, nisi et partium ejus intelligatur
minime sequitur nihil aliud in corporibus intelligi
posse nisi quod sit materiale et mechanicum; imo et in
imo et in ipsa materia aliud quiddam
quam extensionem reperiri sunt et in
materia solam extensionem reperiri. Sciendum est
enim notiones d attributa distincta non tantum
Nam licet
attributa distincta corporum confusa
revocari possint ad distincta, sciendum est
duorum generum esse attributa distincta, alia
enim petenda esse ex Me Scientia Mathematica,
alia vero ex Metaphysica. Ex scientia
quidem Mathematica, magnitudinem, figuram,
locum, et horum situm, et horum variationes,
sed ex metaphysica existentiam, durationem,
actionem et passionem, vim agendi,
et actionis finem sive agentis perceptionem.
Itaque arbitror in omni corpore esse quendam
e quendam sensum atque appetitum, quandam
ac proinde formam substantialem sive animam
formam substantialem soli homi atque perceptionem soli homin
sive animam tribuere tam esse ridiculum, quam
credere omnia hominis causa
solius et terram universi centrum esse
Sed ab altera parte sentio, quoties de ubi semel
ex natura Dei sapientia Dei et natura animae
leges naturae mechanicas demonstraverimus, tunc in particularibus
Datur quaedam Attributorum confusorum
tamen facit, ut confusa esse
cessent
ac proinde nullam sperandam
ullius phaenomeni corporei explicationem,
explicationem, nisi adhibita partium
parte objecti
disseruerit; sed tum demum intellectui curioso
satisfaciet, ubi demonstrabit nobis talem
modum proponet, et quo semel intellecto videamus
possimus, necessarium fuisse ut ex his positis
gravitas oriretur. Itaque necesse erit ut
Nihil autem aliud in corpore Materia distincte
atque appetitum tribuat, huic quidem non repugno
corpus grave terram sentire atque appetere,
nisi simul explicemus quomodo ille
oriatur, ubi tandem ad
constructionem organorum sentientis, id
sensus atque appetitus
ad mechanicas rationes deveniendum esset.
Neque enim minus mechanice fit, quod fit
cum perceptione, et animae passionibus
respondent motus corporei in organo, qui semper
Scio viros quosdam optimos et doctissimos
ferre non posse ut omnia corporum phaenomena
mechanice explicentur, hoc enim putant obesse
religioni, perinde ac si sine opera Dei, aliarumqu
substantiarum incorporearum hoc enim posito sequi putant,
neque ulla alia substantia incorporea indigere,
quod merito absurdum et periculosum censent,
itaque alii immediatum Dei concursum ubique adhibent
alii angelos intelligentias sive angelos motores
passim introducunt; nonnulli statuunt quandam
animam mundi aut principium nescio quod
hylarchicum, cujus opera efficiatur, ut gravia
ad tellurem tendant, aliaque contingant ad systematis
conservationem pertinentia. Sed si considerassent
viri optimi principia mechanica haec omnia
non sufficiunt ad reddendas rationes, nam sive Deum,
sive angelum sive animam, sive nescio quam aliam
substantiam incorpoream operatricem introducamus,
philosophi ad solas causas
neglectis omnino finibus, et fine
sed qui sapiunt illi sciunt omnem effectum
tam finalem quam efficientem habere causam, finalem
quidem, quia quicquid fit a mente fit, efficientem vero
quia quicquid in corpore fit, illud fit per organon
corporeum et secundum corporum leges.
scivissent illi qui leges mechanicas oppugnant, ipsas
motuum physicorum rationes reddi per solas leges mathematicas
sed metaphysicas propositiones necessario adjungendas esse. Quod suo loco clarius patebit
exempli causa Lucis, subjectum, causa seu modus
quo, producitur vel augetur, contrarium seu modus
quo destruitur et minuitur; effectus denique consi
deratur, eo ipso id confertur cum aggregato
plurium aliorum attributorum confusorum ac distin
ctorum simul sumtorum. Sed prae caeteris consideranda
sunt attributa distincta, nempe magni duratio,
magnitudo, motus, figura angulus, aliaeque
circumstantiae, in tantum enim ratiocinari
possumus, in quantum attributa distincta
consideratione attributorum distinctorum
confusa comitantium consistit applicatio matheseos
angulos incidentiae et reflexionis radiorum lucis
perpendiculariter incidentis in planum
superficiem tangens, jam scientiam catoptrica
facile constituimus;
ad jacienda dioptrices fundamenta.
Quoniam autem nihil cognosci potest nisi
nihil nullius phaenomeni sufficiens ratio reddi potest,
nisi attri omne confusum sua natura in distincta
resolubile est, etsi fortasse id non semper sit
in nostra potestate, hinc sequitur omnes
corporum qualitates atque mutationes tandem sua natura
posse ad
possunt per Magnitudinem, Figuram et motum.
i causa, qui lucem, vim elasticam,
Scio multos
gravitatem, vim magneticam
viros doctos dissentire, et qualitates exempli
causa calorem, lucem, vim elasticam, gravitatem,
vim magneticam, considerare tanquam quaedam
entia absoluta ex forma substantiali emanantia,
neque ego hanc eorum considerationem
resolutionem quaeramus. Ita mechanicus non curat
utrum gra corpus ab intrinseco principio sit
grave, an vero ab externo impulsum ad tellurem
eratur, itaque mechanico permissum erit gravitatem gravitatem, Optico lucem licebit plerumqu
e sumere tanquam aliquid absolutum
et quod per se concipiatur; similiter Opticus
in rei tamen veritate, necesse est talium reddi
posse rationem, explicarique quomodo in corpore
oriantur. Fingamus itaque angelum aliquem
nobis explicare velle, quomodo corpora reddantur
gravia, is profecto nihil egerit, si de forma substantiali, a
liisque hujusmodi rebus quam bellissime
modus autem quo corpus operatur
distincte explicari non potest, nisi expli
cetur et quid partes ejus contribuan
nisi eorum relatio inter se et ad totum
hoc est ipsorum situs
figura et situs, et
hujus situs mutatio
et alia id genus mechanica intel
ligantur, haec enim semper operationem
nihil conferre ad explicanda
phaenomena pure materialia,
atque inde sequi
et geometrica certitudine demonstrare
sive id quod spatium replet,
nihil aliud distincte concipi potest
ipsi insunt ratione spatii,
hoc autem
variatio. Itaque quae materialia
sunt explicari possunt per
omnia aequalia et similia, ejusdem
talia sunt experimenta chymicorum
sunt observationes coelestes, ut cum scimus
ex duobus motibus oppositis fiat qui
distincte cognoscuntur
conditiones problematis
Relationes datae sunt conditiones problematis continentes
Relationes quaesitae sunt quae pertinent ad causam
vel relate ad cognitionem ejus, qui jam theoremata ad quaestionem solven
prolixior est, sed certa. Posterior magis a
Problema vel per se tractatur, vel resolvitur in alia problemata;
prior via est magis algebraica et recepta; posterior non
In omni
generationem quaesitae rei. Interdum
quibus agnosci possit, ubi inventum fuerit
causam efficientem
(2) Data et quaesita a rebus re
pluribus quantitatibus
habitis aeque haberetur quaesitum, utilius saepe est alias
prae aliis eligi; eligendae autem
quantitatis revocentur ad aequa
Omnes relationes
haberi aequationes quot sunt quantitates incognitae.
Quaesita (ffff) Revocatis omnibus ad quantitates
aut locus infinitarum
vel plures numero determinatae
loca numero determinata,
Si problema calculo tractandum sit,
ad quantitates
incognitae a se invicem
modo revocandi relationes alias
Quot sunt quantitates incognitae a se invicem
ad aequationes
ndentes, tot oportet esse aequationes a se
Interdum pl pauciores sunt incognitae quam videntur.
et quaesita
constructio quaesita
in duabus
e modo revocandi aequationes plures ad pauciores, et denique
aliae aliis conjungi debeant).
De modo inveniendi valorem quantitatis quae
De modo inveniendi potentiam quamlibet literae
quae in duabus aequationibus habetur.
De modo tollendi eam lite
Si incognitae omnes homoeoptotae erit eadem
aequatio pro omnibus seu reperientur simul.
De natura constitutione et limitibus aequationis
in quibus ipsa incognita.
ad unicam novissimam deque ordine in eo servando (quomodo
De transform modo tollendi quosdam terminos;
De sublatione fractionum, semper succedit multiplicatione radicum.
De sublatione irrationalium, non succedit hoc solo.
aequationis per aliquam rationale
De modo extrahendi etiam radices
irrationales propositae formae, quando id fieri
potest. Hoc potius referendum ad superiora de
inventione duarum aequationum ejusdem incognitae
blema reduci posse
Corpus est extensum, mobile resistens mobile, resistens. Id est
et pati potest quatenus extensum est; agere quatenu
est quod agere
Consideranda itaque primum
deinde Motus, tertio Resistentia seu concursu
quod habet magnitudinem et
Est autem magnitudo modus
est forma rei modus secundum quem
plura simul percipi possunt determinandi rem cum quibus res percip
designandi omnes rei partes;
Magnitudo rei exacte cognita est cognito numero partium cuidam mensurae
tam certis seu definitis, quod est Arithmeticae, tam indefinitis quod est
Hic de aequalitate et ratione. Nam aequalia su
nt quae congrua fieri possunt. Ratio est ad aequalitatem, ut numerus ad unitatem.
Situs partium
sunt quae reddi possunt similia. Omnia similia et aequalia sunt congrua.
agendum de situ punctorum. Spatio
figura agatur,
ipso et de puncto. De
nam tres sphaerae se in duobus punctis secare possunt. Hinc habebimus
aliis punctis
et naturam lineae rectae, cur scilicet duae rectae non possint duo puncta
habere communia; hinc jam elementorum facilis erit demonstratio.
Et haec quidem
Motus seu mutatio situs; ubi sphaerae modus efficiendi
circulum et rectam. Hic explicanda erit scientia tornatoria, sive de
Sequitur jam
motuum vestigiis. De modo exhibendi regulam, planum, sphaeram, conum; coni
sectiones earumque in plano delineatio, de polis delineationem;
magis adhuc compositis, de varia motuum compositione. De
Mixtae sunt quae ex sensualibus et intelle
ctualis inter se ju
Inductiones habent suos gradus universali
tatis, suntque aliae aliis certiores. Exempli
gratia nemo prudens dubitat, quin cras
sol sit oriturus; sed rhabarbarum purgare,
vitrum antimon non aeque certum est,
ut nonnulli nec fortiss vix fortissimis medica
mentis solicitentur. Nonnullae inductiones
sunt plane insufficientes, et imprudenter illis
u. notaverunt suo tempore nullam esse declina
insulam Corvi dictam non insulas Canaria
dictas, non ideo concludere debuerunt
idem sequentibus temporibus futurum esse,
nec proinde debuerunt hujus observationis
causa primum meridianum per has insulas
ex sensualibus partim ex intellectualibus
concluduntur. Itaque semper sunt conclusiones
Exempli causa quod speculum concavum
sensu deprehensa, quod nimirum radii
angulus incidentiae et reflexionis radii sint
aequales, et ex consideratione ter partim
Ubi notandum nos ratione quidem conjicere
et reflexionis; sed quia nobis non est satis cognita
imo, ubi naturam lucis cognoverimus, etiam
demonstrare. Sed ad discendam lucis naturam
prius opus est observationibus sensuum, ex quibus
haec ipsamet de angulorum aequalitate,
eandem veritatem uni posse esse intellectualem,
alteri sensualem, prout in ejus notitiam
devenit. Notandum est etiam etsi in
ratiocinationibus physicis saepe opus sit
conjecturis, tamen ipsam conjectandi artem
certis quibusdam regulis niti, quas etsi
quandoque eventus destituat, plerumque tamen
respondent; et prudentis viri officio functi
sumus si eas sequamur. Serviunt vero
hae conjecturae non tantum in usu
reddamur an recte
Et hic quidem modus procedendi per
conjecturas utramque in physicis et
moralibus paginam facit, imo et in arithm
endum etsi postea deprehenso successu certior
probandi modus sit quaerendus. Est tamen ut
dixi certa quaedam conjectandi seu conjectura
quoque propositiones ad scientias pertinent
exempli causa quia spiritus ardens
ex vino destillare potest, probabile erat
eundem destillaturum et ex frumento
et aliis,
tentandum tamen erat antequam
crederetur:
ita is qui observaverat aquam in antliis
tantum ad triginta pedes elevari
vix ad totide
sed opus erat experimento ut securi
redderemur, poterat enim haec elevationis
terminatio ab alia longe causa quam
liquoris gravitate oriri.
etsi utilissima sit ad resolutionem
intellectualem reddendam
faciliorem, non tamen eam
statim exhibet, neque
nam quoties propositio aliqua sola inductione
constituitur, nunquam certi sumus eam esse
plane universalem;
esse cogimur propositionibu
plerumque veris
Attributa distincta petuntur ex Metaphysicis
et Mathematicis, confusa a sensu tractantur
et Mathematica, et eatenus
Physica his duabus subordinata est. Confusa
in Metaphysicis
vero physicae propria sunt, et in his
nullam resolutionem sive analysin instituere possemus.
angulum incidentiae et reflexionis radii
lucidi esse aequales; ex hac hypothesi
in physica ratiocinari possumus geometrica
Resolutio autem quae sensu deprehendit
neque efficit, ut notio cesset esse confusa.
eprehendum deprehensum est ex flavo et
existere viride; sed non ideo demonstratum
esse constanter deprehenderetur, non ideo menti
nostrae apparet quomodo ex apparentiis illis pr
ab ambabus existat, qui vi nempe coloris viridis
apparentia coloris viridis. In his vero quae
distincte percipimus longe secus est, exempli causa quomodo
tactu circulum
quid sit lux vel rubedo. Circulus
autem quid sit explicare illi possum,
etsi nunquam vel visu vel
distinctae definitione,
at confusae sola ostensione sive sensu aliis
aliis traduntur.
et in his consistit
historia naturalis, ad
tunc motus erit absolutum quoddam, et duobus corpo
ribus appropinquantibus dici poterit utrum moveri
moveatur aut quiescat; et qua moveatur vel, si ambo
moventur, quanam moveantur celeritate. Atque
conclusiones, quas olim ostendi in Theoria
motus abstracte a praesenti systematis statu
considerati. Sed revera Spatium illud res non
est, neque motus est aliquid absolutum, sed
sibi concurrant, celeritas inter ipsa ita
animo partienda est, ut sibi occurrere intelliga
ntur eadem vi. Itaque
si duo corpora
concurrentia intelligantur aequalia, statim
omnia phaenomena experimentis consentanea
reflectantur, alia mollia quae simul maneant.
mo Et de mollibus hanc propositione
celeritate concurrentia, post concursum
simul manere; dura vero ea qua venere
celeritate reflecti. His positis sit navis
LMN, in qua duo
eadem celeritate
ihil aliud considerari posse, quam molem, ite hoc est extensio
redit spatii impletionem; in motu autem nihil aliud con
siderari posse quam mutationem eorum quae diximus, seu mutati
Quod si ergo nihil aliud affirmare
volumus, quam quod ex his notionibus sequitur, dicemus causa
mutationem loci.
cur corpus unum aliud impellat, petendam esse, ex natura impe
netrabilitatis, dum enim corpus A impingit in corpus B, et ipsum
penetrare non potest, non potest motum suum continuare, quin
ipsum secum abripiat. Cumque in ipso momento concursus per
gere conetur, conabitur alterum secum abripere; cumque hinc si in
et B) utique conatu suo ipsi eundem conatum imprimet. Nam
Omnis enim conatus est initium motus seu effectus in uno, et
initium effectus id est incipiet abripere, seu alteri quoque cona
tum imprimet eadem celeritate et directione prosequendi,
omnis enim conatus est initium actionis, ergo et initium
continet effectus, seu passionis in eo in quod agitur. Et is quidem
conatus successum habebit plenum, atque A quidem eadem celeritate
autem obstat, si corpus B ante concursum ponatur esse in
sive indifferens ad quemlibet motum recipiendum, itaque
in casu figurae 2.
et totum ex A et B compositum nunc tardius moveri, quam
aliud quam spatii impletionem et mutationem intelligimus,
duci non potest.
vero in fig. 3. ponamus duo
corpora sibi occurrere celeritate aequali, post concursum
ambo quiescent. Nam corpus A in momento concursus duos
habebit conatus, unum pergendi celeritate qua
venit, nempe celeritate A A, alterum regrediendi
est aequalis, itaque ex quod autem mo itaque moveri
intelligetur duobus motibus oppositis aequalibus, omnis enim
conatus plenum ut uterque conatus effectum habere intelligatur
id est quiescet. Nam si in fig. 4. in navi LM pila
i suo conatu locum non
Si vero ut in fig. 1. alterutrum corpus fortius celerius
eidem puncto N
moveatur id vincet, nam cum am id qu corpus B moveatur
et ambo pergent directione quidem celerioris, differentia autem
celeritatum. Nam corpus quidem A momento concursus duos habebit
corpus vero B
rursus motus istos inter se componamus, quos
motibus oppositis simul, in summa movebitur differentia celeritatu
in navi interim procurrens a prora versus puppim celeritate
id duabus ferri celeritatibus oppositis,
contraria QP
(aequali ipsi C C) ergo
revera transferri respectu ripae ex loco Q in locum R,
celeritate QR quae est differentia celeritatum PR et QP.
ut in fig. 2.
(ubi puncta B et B
id est ambo simul
easdem partes in quas
tendit navis, seu directione
His positis sit navis LMN, in qua duo globi
o A veniente a prora L ad medium
ad idem medium M, celeritate proinde
aequali, et motu uniformi seu aequab
ili. In M autem concurrentes, si
perfecte capacia sint
reflectantur, et eodem
tempore eademqu
celeritate redibun
celeritate redibunt A quidem
L, et B ex M in
L, at B ex M in N.
Haec dum in navi
perinde fiunt, ac si
motu aequabili secundo flumine deferatur, ita
in initio motus globulorum sit in loco L M N,
momento autem concursus in loco L M N, et deniq
concursum ad priora loca sunt reversa, sit in loco
L M N. In ripa autem PY sint punct
Itaque si duo
seu affectionibus singulatim spectatis
formis et de
causa de
magnitudine, duritie,
duro, albo: ac de subjectis figura,
motu, duritie, colore:
exempli causa
in quibus
de igne, aqua, arena,
quae scilicet pluribus formis
concurrentibus constituuntur.
perspicuum liquidum
Formae rursus
sibi relinquatur),
ac certae tenacitatis
aliae sunt
quae a nobis perfecte intelliguntur,
magnitudo, figura, motus, resistentia
sive impenetrabilitas.
atque hae
geometrico plane rigore tractari possunt.
Aliae sunt compositae, quas satis
quae comparatione definiri possunt.
insipidum frigidum
et de subjectis
ipsum B tardius inque ipsum impingat tunc ambo pergent simul
celeritati minori, cum celerius incurrit in tardius. Nam impingit in
ipsum solo excessu celeritatis, quatenus enim eandem celeritatem habent
unum in alterum non agit, perinde ac si in eadem navi lata
motu ejus communi, celerius autem in absolute in ipsa autem navi tardius
quidem quiescere, celerius autem differentia celeritatum in ipsum
semper alias fit, sed celerius suam retineret velocitatem, tardius summa
velocitatum moveretur, et ita fieret celerius.
Haec quae de concursu corporum ita conclusimus, in eo
maxime ab experientia dissentiunt, quod magnitudine corporis
movendi aucta, ut in fig. 2. non ideo statuitur celeritatis minui;
nam de reliquo, eadem fere fiunt, si ponamus duo corpora
mollia elastro carentia, et concursu a se invicem non repulsa
vi post concursum dissilire cogantur
concurrere sinamus, ut
quod divisio per eorum summam instituenda est, seu corpo celeritas
dimidianda est, cum corpora sunt aequalia. Cogitabam autem
abstracta Motus in statu corporum extra systema
contingerent, quae ita concluseram, ita, ut corpus maximum
a minimo impingente eadem qua minimum celeritate abriperetur,
in systemate tamen seu in corporibus circa nos tale quid fore perab
surdum, mi ita enim minimo negotio maxima turbarentur, et proinde
praedita, et flexilia, et partem impelli toto saepe toto non impulso;
sed cum cogitarem quomodo in universum ratio reddi posset, quod
in summa experimur, ut adjecta aucta mole auge minuatur celeritas,
oneratur, haesi utique, atque omnibus frustra tentatis deprehendi
hanc ut ita dicam inertiam corporum, ex sola illa initio posita materiae
et motus notione, qua materia quidem intelligitur id quod extensum est
seu spatium replet; motus autem spatii mutatio; deduci non posse,
sed praeter haec quae ex sola extensione ejusque variatione ducuntur seu modification
non tamen in ipso Deo esse, sed
lege continuandi consistunt.
in eo erratum est, quod olim
motum quidem consideravere
autores, sed non potentiam
motricem seu motus rationem
quam etsi De a Deo rerum
autore et gubernatore pet
ab eo in rebus produci
sed potentiae, in mundo
educuntur, adjiciendas
agnoscendas esse in cor
poribus notiones sive
formas quasdam ut
ita dicam immateriales
sive ab extensione inde
pendentes; quas appella
re possis potentias, quibus
attemperatur, quae potentiae
[co]natu seu motus tentam
sed in causa motus
empus erat quo credebam, omnia Motuum
Phaenomena principiis pure Geometricis explicari
posse, nullis Metaphysicis propositionibus assumtis,
motuum compositionibus pendere; sed hoc impossibile
didicique veritatem tota mechanica potiorem,
scilicet omnia quidem in natura explicari posse Mechanice,
sed ipsa principia mechanica ex metaphysicis et quodammodo
moralibus, id est contemplatione causae efficientis et
finalis, Dei scilicet perfectissime operantis, dependere;
brutis caecis autem compositionibus motuum nullo
modo deduci posse.Et proinde si nihi impossibile esse,
ut nihil sit in mundo praeter materiam ejusque variationes
quod Epicuri secta statuebat.
Quod ut clarius appareat
repetebam repetam prius paucis, quae olim statui posse credideram,
et deinde dicam quid me ab ea sententia abduxerit.
in locis A et B, et proinde celeritatem unius celeritates
est tardius B abripi a celeriore A, et post concursum A B
simul A ex A in A, et B ex B in B, nunc post
loci mutatio est
si corpora
considerantur ut
dura, nec aliquid
aliud quam molem
sive materiam
motus nihil aliud
obstaculi superati quod nasci forte potu
adhaesione aut attractione, aliisque materiae
concretae accidentibus. Sed consideratur
tantum materiae quantitas locum mutans
quod praestitum est, nempe ejus quod est
translatum et spatii per quod facta est
translatio; in actione vero integra
praestitus est effectus,
etiam temporis, quo
ratio habetur.
quae scilicet motui essentialia
sunt, itaque Effectum vel
secus ac sunt effectus alii qui a peculiari
qualitate moti, aut obstaculo occurente
ac superato nasci forte possunt.
Ut quantitatem materiae contentam
in AB translatam esse ex A B
quae est lineae A A a quocunque corporis
puncto ut A, descriptae
ubi nempe linea a quocunque mobilis
velocitate motus aequidistributi),
efin. 1. dicti cap.).
Itaque si haec mensura in
motu repetatur, etiam toties repetetur
seu multiplicabitur quantitas
Effectus. Hunc autem
quae scilicet
motum non in se
do, posse attribui ejus corpori a cujus conta
ctu provenit mutatio.
Notandum tamen
formaliter, sed ratione causae considerando,
e ostendere non posse eandem servari quantitatem motus, sed servari tamen eandem
quantitatem potentiae.
In universo tamen eade videndum est an non servetur
eadem quantitas motus.