DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
aut multam fisco
persolvendam.
tantum actiones, sed et exceptiones sine
Item notandum hic est
suum cuique tribuendi. Sed quia dubitari saepe
i a est constans et perpetua voluntas
ubitatur, quid quisque suum recte dicat, sciendum est,
sive quod pro arbitrio tractare potest omnibus modis qui non expresse singulari quadam
rebus illud videtur quod in summa optimum est
si bonum generale spectemus,
benevolentia generalis
est ipsa caritas:
poterimus fortasse
vim justitiae melius complecti, quam si dicamus,
Charitatem qualis in sapiente est.
unum autem
est, et
quae vero contra bonos mores sunt ea nec facere nos posse
morali haberi potest; nam quae jure fieri impossibile est non possunt
in jurisprudentia pro impossibilibus habentur.
Et cum scire sit rationem
quousque satis
itaque Artem juris, sive
sive Causas
cujusque reddere posse,
aequi bonique praecepta tradituri, vera juris Principia ita trademus,
debemus, ut ex illis controversiae pleraeque omnes
certa ratione finiri possint.
est principia juris ex eo sumi debere dictum est, quod est optimum in summa, itaque explicari debet, quid sit bonum.
Justitiae rationes primas, sive quod idem
r, quae prout nunc sunt res humanae sperari
possit. Haec autem maxima perfectio obtinebitur, si
bona quae obtineri possunt, aut mala quae vitari non possunt
ita distribuantur, ut cuique ea assignentur quae eum maxime
juvant, aut minime laedunt. Quoniam enim
quae aliis b aliquibus valde bona, eadem aliis satis mala,
aut etiam minus bona sunt; ideo patet multum interesse,
quae cuique dentur, ac magno delectu esse opus, ac multum
interesse quae cuique tribuantur.
Quae ut intelligantur
distinctius considerandum est esse quasdam perfectiones
optimi, sive felicitatis;
arbitrio probari potest;
fieri possunt,
et quae fieri debent, pro necessariis
providentia sive ab industria, sive a fortuna,
agi, ne homines laedere velint, hoc vero ne possint
aut ut si laeserint, res restituantur. Manifestum est
etiam quemadmodum homines in distributione quae
ex publico fit distinguuntur perfectionibus,
ita in conservatione rerum privatarum aequales
quis magis opes mereatur, aut illis rectius usurus sit,
sed quis semel illas habeat, nisi cum gravis causa
ex jure publico nascitur, cur ab aequalitate juris
restrictione quae
correctionem quandam
quandam continet.
dictum a
rationum; alioquin subditi sibi Legislatoriam aliquam potestatem vindicarent
ut ingratis etiam nostris cogamur in earum rationes inquirere cogamur.
Male conceptae sunt Leges, si vel sint pugnantes, vel obscurae,
exprimant mentem dicentis (saepe enim fit ut homines aliud dicant,
Â sententia); vel denique multa negotia incerta relinquant
quod vitium est non singularum legum, sed systematis totius.
Si leges directa fronte pugnent, nec altera alteram abrogare
ponatur; item si obscuritas sit insuperabilis, habendae sunt pro non scriptis
erborum magnis satis argumentis tolli possit, significatio
reperta pro lege habenda est, nec opus est investigare rationes. Si vero
interpretatio verborum conjecturalis sic satis incerta sit, sequenda est
ea legis sententia, cujus ratio potior reddi potest; ratio enim caeteris
conjecturis magnum pondus addet. Quod si appareat Legislatorem
aliud dixisse quam voluit, sive dictum a sententia differre, potissimum
sententiae investigandae instrumentum praebet ratio, quae legislatorem
movere potuit,
genus enuntiatum est pro specie,
seu quando Legislator justo generalius
sumenda est ex rationibus,; non loquor autem de eo casu, quo lex exceptionem
per ipsam sui naturam patitur; hoc enim non est vitium legis, neque
enim exceptiones illas quae sponte patent ex aliis regulis, regulae
Ita regulae si quis mutuam pecuniam
pecuniam sumserit condictione certi tenetur, non est necesse
cuilibet subjici necesse est.
subjici exceptionem nisi solverit. In universum enim in alio
genere, seu quando leges casus casuum quorundam specialium mentionem
faciunt, cum tamen etiam in aliis similibus idem vo
etiam sequitur
Negari tamen non potest
videantur, ubi scilicet eadem ratio est.
odia restringenda, quia
plus haec minus rationis habent,
non sunt trahenda ad consequentias.
Negari tamen non potest magnum adhuc dubium esse, an
que Jurisconsultis liceat verba legis restringere aut extendere.
Et quidem non id licere, nisi ex praesumta mente Legislatoris. Hae
nisi ex praesumta mente Legislatoris. Haec autem cessat, si
Legislator diserte vetet hujusmodi interpretationes fieri, quod alicubi
in Novellis fecit Justinianus tametsi ejus prohibitio parum hodie curetur.
Cessabit etiam si conjecturae non sint satis fortes, quo casu satiu nam
tunc satius erit, negotium de quo agitur habere pro indefinito
nondum definito, solutionemque ejus quaerere ex jure naturali, quod
in omnibus casibus faciendum est, ubi lex cessat. Sed cum non appareat
sit satis liquidum quae conjecturae sint satis fortes, hinc magna controversiarum
seges enasci potest, praesertim si magnum sit volumen legum, ubi parum
pariter et judicibus
nisi ex praesumta
leges enim
scire est non verba
earum tenere, sed
cessat lex
Constat leges etiam male constitutas in his
quae contra conscientiam nonsunt privatis
uendas esse. Itaque si recte
Male conceptae
est si essent clarae et in varios casus sufficient
saepe tamen quod
unus abrogatum ait,
alius negat, et
variant tribunalia
et collegia
respondit etiam quas non attigit
postulationem diserte non concessam
pro negata esse habendam;
tunc enim ex variis textibus variae et pugnantes conjecturae sumi
possunt, quia idem etiam contrariis, simile esse potest, secund
Utrum autem praevalere
diversa comparationis capita. Utrius autem potior habenda sit ratio cura
saepe judicari facile non potest. Itaque ut jus certum habeatur
in Republica, praestat omnem tam restringendae quam extendendae legis
potestatem edicto vetare adimere Jurisconsultis pariter et judicibus
edicto adimere, dareque operam, ut Codex legum novus accurate
scriptus habeatur. Cum tamen nihil in rebus humanis perfectum sit
jubeantur inferiora tribunalia, collegiaque Jurisconsultorum, oblatis gravibus
actio vel exceptio, vel replicatio cuiquam detur, nisi quam ex ipsis
legibus probare possit, ut controversiae tollantur, quae praetextu
Nec facile occuret
ubi magna
et tantisper repellenda erit postulatio ejus, qui fundamentum
Nunc autem Leges Romanae, quibus utimur, tam saepe obscurae sunt ob
vetustatis ignorationem locaque truncata aut corrupta; et pugnantes vel
expresse vel per consequentias; deinde tam vastae et multiplices, et confusae
et nihilominus tam multa indefinita relinquentes; ut tale nihil d
illis edici possit. Digesta certe pariter ac magna pars Codicis
compilata sunt ex responsis Jurisconsultorum et rescriptis Imperatorum circa
causas singulares; quae scripta non erant animo ferendae legis etsi
et habemus subinde commentaria Jurisconsultorum in Edictum perpetuum aliasve
ipsa autem Edicti verba non habemus, unde necessario cogimur per
ipsas leges raro satis expressas. His jam accedit, quod ipsae Leges
saepe dubiae sint autoritatis; multa enim passim abrogata habentur nostris
tribunalia et collegia. Accedit quod hodie communes doctorum opiniones
passim invaluerunt, ut prope vim consuetudinis habeant habere censeantur,
itaque quas alii prope consuetudinis vim habere censent, alii contra illis ne
probabilitatem quidem tribuunt. Hinc ingens controversiarum materia
Quare cum tam saepe jus incertum sit, recurrendum est ad jus naturae, id
est ad rationes legum morales.
Sciendum est aut enim rationes Legum alias quae scilicet Legislatorem movere,
alias consistere in privata utilitate, et affectibus, sed hae ad jus ma leges magis
reformandas, quam interpretandas spectant sed harum in Legibus interpre
tandis supplendisque ratio non potest haberi, et ipse Legislator eas dissimulat, alias
rationes sunt vel verae vel apparentes; verae et vel morales vel politicae,
illae virtutis hae sufficientiae rerum in civitate causa. Et hae rationes
vel praeterito tantum civitatis statui conveniebant, vel hodieque subsistunt
ob vetustatis ignorationem
vel expresse vel per
ac per summa rerum
capita procedat
Et quidem rationum verarum hodieque subsistentium rationem habet
Legislator, tum etiam Magistratus sive in casibus lege non definitis, sive
etiam in illis quos lex diserte ejus arbitrio commisit. Rationes ve
Rationes vero apparentes, sive principia quaedam non satis accurata, quae
atque utilitatis publicae legislatores quidam efformavere, et
n legibus condendis adhibuere, ab interprete legum aut magistratu
omnibusque qui legis abrogandae potestatem non habent, perinde adhibendae
sunt, ac si prorsus validae essent. Ad consequentias tamen
nisi manifesta sit mens Legislatoris trahenda, extendendaque non sunt.
prout exigit majus commune bonum, unde aestimandum est quid cuique congruat, seu
voluntatis ad habitus tend constans voluntatis ad volupt felicitatem – (cc) propensio
etiam priora involvit, huc tendens ut quisque virtutem colat, id est voluntatem assuefaciat,
ut rationi ad propriam felicitatem ducenti obsequ ad rationem felicitatis suae viam
monstrantis. Itaque virt Virtutes omnes justitiae universalis praecepto continentur, inque ipsis
complectuntur. Nam caeterorum interest ut ego si (si sapiunt, id est si felices esse volunt) ut ego
priora praecepta, complectitur. Nam in optima republica, cujus rector Deus est, nihil negligitur
Quare caeterorum interest, ut ego sim felix quantum in ipsis est, ego sim felix; mea, ut quantum
in me est, felices sint ipsi.
Regula prima: Si quis volens damnum dedit malo animo, datur actio ad omne quod interest.
praeceptum j
ipsis, exempli causa; pulchritudo et robur: nam si in eodem hom
inde nascitur, quam horum duorum bonorum aggregatum
vocant, sive summa. Aliae vero sunt perfectiones,
quae non simplici additione, sed velut multiplicatione
quadam sive ductu in se invicem conjunguntur,
oritur aliquid longe majus aggregato singulorum;
ejusmodi sunt sapientia, pietas, potentia.
ex quibus
Quoniam si idem pius, potens, sapi prudens, potensque sit,
manifestum est, incredibiles inde fructus nasci, unum autem eorum
sine alio vires suas exerere non posse; prorsus qu
ac proinde ut in multiplicando, unum totum singulis
alterius partibus applicatur,
Hinc sequitur, quanto
quisque pietate et sapientia praestat, hoc majorem potestatem
paria sint, eum qui locupletior est aliis praeferri, velut aptiorem rebus gerendi[s];
imponuntur locupletioribus, magis etiam quam proportione
facultatum, nam fieri potest, ut quod pauperem pauperi proportione
judicari potest non tam aequalitatibus aut proportionibus
quibusdam, quam potius effectu ejus quod in summa bonum generale
omnia dijudicari.
Porro si jam satis in hominibus sapientiae
atque caritatis esset, ac si civitates ita ordinari
possent, quemadmodum Ordines Religiosorum, ut omnia
essent in cura ac potestate Reipublicae, singulis autem
usus prout e re esset, attri operae fructusque
laborum pariter ac fructuum voluptatumque dimensum
daretur, nihil aliud spectandum esset in Jurisprudentia, quam ut
cuilibet illi labores tribuerentur in quibus minima
illis vicissim praemiis excitaretur, quibus maxime juvaretur,
sine maxima rerum conversione sperari non possunt,
et ea est hominum impe et homines, ut nunc facti sunt,
statim ignavia torperent, si extra necessitatem positi
assignata sunt aliqua, sive a Reipublica sive
a fortuna aut majoribus, in quibus industriae privatae
ne ista perpetuo fluctuarent, placuit, ut non circa j quodammodo convenit inter homines, placui
ne hic amplius de meritis quaereretur,
Nam et illud
ut in his quae jam inter homines providentia
potens idem sapiensque sit
in qualibet facultatum ejus
unde fit ut saepe dandum sit habenti
et facilius
quam pauperem ditescere.
in eo consistit, ut assuefiat ani potenti quod
autem animi est, potentia ejus in corpus, et maxime
in affectus qui sunt motus corporis, animum maxime validi afficientes,
afficientes, quos si satis compescere possimus, nihil est quod
n eo exercendi sunt homines
nde a juventute, ut rationem perficiant rationis usum
virtutumque habitus contrahatur.
docendo atque assuefaciendo,
in Republica Magistratuum cura summa esse debet:
exemplis, praemiis, poenis.
publica cura
autem animi est, potentia ejus in
corporis affectus motusque, quos si satis compescere
possimus nihil est quod nos prohibeat rationem
sequi, id est virtutem colere. Itaque in eo
exercendi sunt homines inde a juventute, ut
ut rationis usus perficiatur, et habitu
contracto virtutum exercitatio jam hominibus
etiam jucunda reddatur. Haec domi parentu
magistrorum in schola, haec sacerdotum
haec in
in Ecclesia, haec in Republica Magist
cura prima esse debet. Alterum e
autem, ut ea quae cuique assignata sunt, sive a providenti
hominis honestatis id quidem agitur
ne homines laedere vellent, hoc
Altera cura est, ut cuique pro modulo
modo perfectionis suae, prout in virtutum cultura
praefecit, aut etiam prout profecit quin imo et caeterarum
et prout aliis etiam bonis abundat, ita de publico
maxime et ipsius perfectioni ipsius futurae, et
in summa optimo Reipublicae bono generali consulatur,
quod ex maxima possibili singulorum perfectione exurgit.
Differt autem hoc praeceptum a praecedenti; nam cum
in nobis aliisque perficiendis laboramus, bona cuique illa tribuimus,
quae aliis communicari non possunt, distributione
in multos non minuuntur,
qualia sunt, sapientia et virtus, in quibus ho
Sed hoc loco de illis bonis agitur,
quae cum uni tribuuntur, alteri decedunt. In his
Tertia cura est Tertium praeceptum est, ut ea
quae cuique assignata sunt, sive a republica
quoniam superiori
docendo assuefaciendo;
adhibitis rationibus,
exemplis, praemiis,
perfectiones quae
aequales haberentur,
Multiplicemus ergo corpus A quod est ut 1,
multiplicemus corpus B quod est ut 4, per suam
celeritatem quae est ut 1, productum seu quantitas
motus erit ut 4. Ergo quantitas motus corporis
existentis in D, est dupl
quantitatis motus
existentis in F, et tamen paulo ante vires utrobique
inventae sunt aequales. Itaque magnum est discrimen
inter vim motricem et quantitatem motus, ita ut unum per alterum aestimari non possit,
Ex his apparet, quomodo vis aestimanda sit
a quantitate effectus, quem producere potest,
exempli gratia ab altitudine ad quam corpus
grave datae magnitudinis et speciei potest elevare,
imprimere. Non enim dupla sed
est ad duplam eidem corpori dandam celeritatem.
Nemo vero miretur in vulgaribus machinis, vecte, axe in
peritrochio, trochlea, cuneo, cochlea et similibus aequilibrium
esse, cum magnitudo unius corporis celeritate alterius, compensatur;
seu cum magnitudines sunt reciproc (positis (posita
eadem corporum specie) sunt reciproce ut celerita
motus. Ibi enim etiam eadem utrobique futura esset
Caeterum cum nihil sit probatione nostra simplicius,
mirum est vel Cartesio vel Cartesianis, viris doctissimis,
in mentem non venisse. Sed illum quidem nimia fiducia
autem vereor ne paulatim Peripateticos nonnullos imitari
rerum, consulendis magistri libris assuefiant.
quae ex dispositione machinae
oritura esset
seu quantitas motus erit ut 2;
Complures Mathematici
Complures Mathematici cum videant in machinis vulgaribus
celeritatem et molem inter se compensari, generaliter
vim motricem aestimant a quantitate motus, sive
producto ex multiplicatione corporis in celeritatem
suam. Vel ut magis geometrice loquar, vir
es duorum corporum, esse dicunt in ration
seu molium earum quas habent
rationi consentaneum sit, eandem motricis potentiae
summam in natura conservari:, quoniam videmus
quoniam videmus nullam vim ab uno corpore
i, quin in aliud transferatur; neque augeri,
quia vel ideo motus perpetuus mechanicus nuspiam
succedit, quoniam nulla machina, ac proinde ne
integer quidem mundus suam vim intendere potest
sine novo externo impulsu; inde factum
eandem quantitatem motus a Deo in mundo
conservari.
Ego vero, ut ostendam quantum inter haec duo
ex certa altitudine acquirere vim eousque rursus
assurgendi, si directio ejus ita ferat, nec quicquam
externorum impediat: exempli causa,
pendulum ad altitudinem ex qua dimissum est, praecise
rediturum esse, nisi altitudo aëris resistentia
similiaque impedimenta exigua alia nonnihil de vi ejus
vi opus esse ad elevandum corpus A unius librae usque
quatuor ulnarum, quanta opus est
ad elevandum corpus B duarum librarum, usque
Omnia haec a Cartesianis pariter ac caeteris
Philosophis et Mathematicis nostri temporis
Hinc sequitur, corpus A delapsum ex altitudine
praecise tantum acquisivisse virium, quantum
B lapsum ex altitudine EF. Nam corpus
(A) postquam lapsu ex C pervenit ad D, ibi habet
vim reassurgendi usque ad C, per suppos. 1, hoc est, vim
elevandi corpus unius librae (corpus scilicet proprium)
corpus (B) postquam lapsu ex E pervenit ad F, ibi habet
vim reassurgendi usque ad E, per suppos. 1, hoc est
vim elevandi corpus duarum librarum (corpus scilicet
proprium) ad altitudinem unius ulnae. Ergo
per suppos. 2, vis corporis (A) existentis in D,
et vis corporis (B) existentis in F, sunt aequales.
Videamus jam, an et quantitas motus utrobique
eadem sit. Verum ibi praeter spem discrimen
maximum reperietur. Quod ita ostendo. Demonstratum
est a Galilaeo, celeritatem acquisitam lapsu CD, esse duplum
torum, ac sua mole pariter ac motu
agentium
a quibus nos quidem nunc
animum abstrahimus.
aecla
a Cicerone dictum
est: opinionum commenta delet
dies, naturae judicia confirmat. Id
Mundi Systema, quod
circa verum
ies experimur.
inventis Pythagoraeum
magis magisque extra
Hypothes
accedit. Ut jam vix quisquam sit
Astron intelligentiorum Mathematicarum
non praeferendam fateatur, si mod
r superiorum decreta liceret.
Mihi vero videtur
eam esse mentem, ut eos condemnatos
sed qui
temere eam propugnant,
et Scripturam
Sacram minus proprie
intelligentes fatentur tantis hodie nove repertis
argumentis adjuvari Copernicanos, ut temeritas
llis imputari non possit,
et prudentiores ex ipsis
fatentur Scripturam
Sacram proprie et apte
fuisse
locutam, imo aliter non debuisse
etiamsi ipsi scriptores Copernici
quasi eos in universum
locutam censent.
censent. Hodie autem omnes rerum
etsi nec potuisse
schola Copernici prodiisse fingerentur.
incubui, tandemque subita quadam
luce hausta supra ipsam spem
mihi visus sum magna voti parte
positus.
hae sunt 1)
empora esse Sectoribus Ellipticis
ex sole abscissis proportionalia,
quadrata a
planetarum esse ut cubos mediarum
physicas quasdam rationes
subesse debere; ego diu in
a sole distantiarum.
planetam atque adeo aethera
ejus deferentem
sic ut tempora
Nam generali
id est sic ut
positis distantiis a sole existentibus
progressionis Arithmeticae, sint velocitates
circulationis progressionis Harmonicae; et contra
Generale enim theorema demonstra
circulatione harmonica circa aliquod centrum,
motu quocunque paracentrico respectu ejusdem centri
describere areas temporibus proportionales; et contra.
Et vicissim si has describat, motum ejus in dictam
circulationem resolvi posse.
Deinde investigavi, quaenam debeat esse lex
motus paracentrici seu attractionis ad solem
P. Mersennus in
Gallia et P. Honoratus Fabry,
alii complures statuunt
Unde no
ipsius Ecclesiae judico, ne
literariae, et
amplius
obex ingeniis in hoc argument
ansa detur, quasi veritas in Italia
Quod ut admoneam ansam studiosius
quae nobis arcana systematis
causas pro bona parte aperire
Cum nempe viderem Keplerum
cogitavi ego
saepe mecum cogitavi an
quod tandem annis abhinc aliquot
unde apparebat
ex Tychonicis observationibus et
dari principium determinandi
quodnam corpus quiescat in mundo
absolute quiescat, aut absolute tali
motu moveatur.
m aut aliam vim movendi exerceat
et tamen non moveatur absolute
in rigore mathematico sed quiescat
manu impulsus in
ut si corpus in tabula incurrat
lineam rectam horizontalem, a prora versus
puppim, et navis interim aequali
celeritate contraria moveatur in direction
a puppi ad proram; nullus absolute erit
in navi
t et in alium globum quiescentem ictum
Et speciatim
eciatim demonstravi eam esse naturae
Legem, ut omnia phaenomena non tantum
concurrentium sic prodeant, ut quas eodem
modo prodeant, ubicunque demum quies
aut determinatus motus absolutus existat
. Hinc sequitur quoties unum
systema alteri praefertur, aut ve
non posse id aliter intelligi accipi,
quam ut unum alio sit intelligibilius et rebus de quibus agitur
dicitur vera altera falsa, hoc intelligendum est
verissima dici potest, Copernica
Theorica planetaria Copernici verissima dici potest
quia idem hic
est verum quod
rectum et
recepit et
publicae eruditorum
ut optima phaenomenorum explicatio, id est
verissima hypothesis habeatu
absolute autem nil definiri
potest, cum nova redeat
quaestio de ipsa ripa
penes quos censurae jus est.
Itaque Historicus Sic qui in navi est
male dicet globum supradictum quiescere;
qui vero in ripa stans globum videt
recte dicet eu non
Itaque Historici et scriptores sacri
one terrae non tantum uti potuerunt
cendum est scripturam sacram popularit
omnes scientiarum
minus accurate
Censura Copernicanum systema praeferre
tanquam Hypothesin ad intelligendos plane
tarum motus aptissimam; permissum
defendere autem ejus veritatem
nihil aliud est revera, quam defendere ejus
s intelligibilitatem; itaque hoc sensu, nemo
seq (c) tuendi systema Copernicanum
Copernicanus esse potest.
honoris Italiae
ibi minus quam apud alias
et praeclaris inventis incumbere, quae nunc
ab aliis praeripiuntur. Neque aliam ego summ
Et vero tanta est Copernicani Systematis
ut fatendum
non intelligeret
Tantaque indies
sapientiae occasione.
aliquando non
tandem aliquando
non parum
icia de sensibilibus ex sequentibus
principiis sumenda sunt:
Omne judicium vel verum vel falsum est.
Nullum judicium simul verum et falsum est.
Si affirmatio est vera negatio est falsa
Aut affirmatio aut negatio vera est.
Aut affirmatio aut negatio falsa est.
Quicquid
Omnis veritatis ratio reddi potest, exceptis
illis primis, in quibus idem affirmatur de se ipso
Omnis falsitas refutari potest exceptis
primis, in quibus idem negatur de seipso, vel
affirmatur de opposito. A non est A. A est
Scilicet connexio (vel separatio) praedicati et subjecti
quae fundamentum est veritatis, vel immediata est, vel
mediata, ac proinde ad immediatam reducibilis per reso
s est extensum resistens.
ut extensum, sed resistentia nulla
tale quid reperiatur alia quaestio est.
nos alia corpora percipimus,
Si duo corpora sibi resistant
agit in id a quo patitur.
Physica est Arithmeticae sive Algebrae subordina
ta quatenus agit de magnitudine; Geometriae
quatenus agit de situ; Metaphysicae quatenus de
resistentia sive actione et passione.
Si duo corpora sibi resistant, et nos
unius percipiamus velut ad nos pertinentem,
alterius velut alienam, illud corpus dicetur
cessante licet actione objecti.
existit perfectissimum Ens quod omnes perfectiones continet seu
secludunt, uti sapiens Architectus lapides quadratos non ita jungere
ut anguli lateribus jungantur ita junget, ne plus spatii occupent quam
sua nullius alterius existentiam impedit, id existit. Denique operationes
constructiones reperire exhibere novit.
vera vel falsa.
Principium intellectuale de rerum
materia superius, non utuntur tamen ejus opera, cum philosophandum est
de universo, et loco ejus quod ostendendum erat, quomodo intelligentia
omnia optime ordinare, eamque esse rationem eorum quae ipsa producere
dignum judicavit, eamque esse rationem rerum quas producere ipsi visum
finibus suis scopo suo conveniens judicavit, confugiunt potius
motus atque concursus brutorum corporum confundentes conditiones
Perinde est (ait Socrates)
et instrumenta cum causa vera.
ac si quis rationem redditurus cur ego hic sedeam in carcere,
fatalem haustum expectans, nec potius in itinere verser a sim
ad Boeotios, aliosve populos, cum non fuerit fugam, ut poteram,
ceperim, hoc ideo fieri diceret, quod ossa et tendines
et musculos habeam, ita flexos, quemadmodum ad sedendum opus.
Profecto nec ossa ista nec musculi hic forent, nec me vos
subire quod Leges jubent. Meretur
ille Platonis locus integer legi, habet enim cogitationes solidas
Effectus naturae et posse et
Socrate, legibus obedire
atque ipsius adeo Mechanicae, non possunt amplius m
sed ad rationem earum
ordinatricis non negligantur.
egibus mathematicae necessitatis deduci,
in partes. Hoc si considerasset Henricus Morus, aliique viri docti ac
ex incrementis Philosophiae Mechanicae vel Corpuscularis. Quae
tantum abest, ut a Deo et Substantiis immaterialibus nos
illuc ducat. multo melius quam antea factum est a philosophis,
nos ad sublimiora illa ducat
nec pro amplitudine sua cognitum. Absolutae est necessitatis in