DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
Geometria, sed tamen succedit et in Physica, quoniam Suprema
Sapientia, quae fons est rerum, perfectissimum Geometram agit,
et Harmoniam observat, cujus pulchritudini accedere nihil potest.
Itaque principio hoc saepe utor tanquam comprobatione (probam
vulgo vocant) atque Examine sive probatione ad lydium q examine
et solo exteriore aspectu multarum opinionum male cohaerentium
detegi potest falsitas etsi ad interiorem discussionem non
perveniatur. Enuntiari potest hoc modo: Cum differentia duorum
sive positis, necesse est, ut possit etiam diminui simul
Quod pendet a principio generaliore, D
circuli fieri Conicas; et projectionem rectae esse rectam.
Ponamus Circuli autem Si jam recta circulum tangat in duobus punctis secet
etiam recta projecta circuli projectionem, verbi gratia Ellipsin aut Hyperbolam
in duobus punctis secabit. Et quanto propius sibi Et propius sibi accedentibus
punctis sectionum circuli, propius etiam sibi accedent Cum igitur porro
recta circulum secans immoto circulo sic moveri possit, ut magis
magisque extra circulum egrediatur,
et puncta sectionum sibi magis magisque
quo casu
incipit, sive ipsum tangit;
sequitur puncta
etiam projecta in se invicem abire, ac proi
recta circulo
projectionum etiam
in se invicem abeuntibus,
Quod est inter primaria Conicarum theoremata, et non
etiam rectam ab ipsa projectam,
modo sed et apparatu figurarum, sed facili mentis intuitu de
projectam, tangere
Constat casum vel suppositionem Ellipseos accedere posse
casui Parabolae, quantum quis volet, sic ut discrimen inter
fieri possit minus discrimine quovis dato;
longe removeri, ita enim radii ab illo remoto foco venientes, a
Ellipsin et Parabolam fieri
a parallelis tam parum different, quam quis volet,
modo vi principii nostri
de Ellipsi in universum applicari
poterunt ad Parabolam, siquidem haec consideretur tanquam Ellips
omnia Theoremata Geometrica,
infiniti expressionem
vitare velit) tanquam Ellipsis figura ab Ellipsi minus differens
foci alterius
Idem jam Principium ad
Quies considerari potest ut tarditas infinite parva, vel ut tarditas
quantitate data.
infinita. Et proinde quicquid verum est de celeritate et tarditate
in universum, id verum etiam suo modo esse debet de quiete, et
vult, meminisse debet, regulam quietis sic oportere concipi, ut
possit intelligi velut corollarium quoddam sive casus specialis regulae motus.
Quodsi id non succedat, certissimum signum est, regulas
Sic et aequalitas considerari potest, ut inaequalitas
infinite parva, ubi discrimen est dato quovis minus. Neglectu hujus ob
esse male constitutas.
Cartesius, in suis naturae legibus constituendis lapsus est.
nunc quidem alium fontem errorum ejus, supra a me obstructum
ex confusione
facilibus,
quo melius appareat ratio ipsam
in usum transferendi
positis demum est conciliare
pietatem rationi; quod
Mathematice vel
ut solet apud alios,
Conica separatim,
et minime inter se
magni licet ingenii vir,
rectae esse
agit agere et pati potest.
Intelligentiae purae agere possunt pati
non possunt. Itaque solus Deus est intelli
gentia pura, caeterae omnes corpor in
materia sunt, quemadmodum mens nostra
dinem in se potestate continere necesse
est, ideo materia continuum est plura
sive sensus atque appetitus capax.
nihilo minus omnia agunt secundum leges
Mechanicas, nam sensus atque appetitus organis et circumstantibus corporibus sive objectis de
organis et circumstantibus corporibus sive objectis
determinantur.
Omne corpus actu ipso agit et patitur.
Omne corpus in omnia alia agit et
sive omnia alia percipit
Omnis materiae portio utcunque parva
in partes
Itaque omnis substantia quendam
in se habet omniscientiae atque omnipotentiae
divinae gradum.
etsi confusa ejus
easdem esse
agnoscere possunt; hae enim solae
praemii poenaeque adeoque et legum
sunt capaces. Et his Deus non solum
principium est sed et princeps
Sunt enim cives in
Universi cujus rex Deus est. Cujus
cum optima sit, nihil in ea cives su
cum prohibere
extingui non patitur,
possit nullum [bonum] opus in ea
erit, nullum
actu divisa est in partes m
diverso motu cientur.
Consistentia corporis seu cohaesio partium
ejus ex eo oritur, quod eo cientur
otu, quo parum admodum sejunguntur,
cumque cum motu a
non possunt, id est sine aliqua systematis perturbation
systemate nacta sint,
corpus perfecte quiescit
Quando duo corpora ad se invicem
ex sola causa motus
potest, non ex ipso mot
utrum qui
aut moveatur
aut an ambo
moveantur. Idem est de
pluribus.
istas consecutiones ex hypothesi, a se jam tum pro falsa
agnita, et refutata esse [natas]. Sese enim in suo illo Inquirendae
Veritatis opere libro 6. cap. ult. ratiocinatum esse ex hypothesi
corporum perfecte durorum, cum tamen durities non nisi a circumstantium
compressione, nec ut Cartesius putaverat, a quiete partium oriatur,
Si tamen ponatur Deum creare
proinde nunquam sit perfecta et absoluta.
corpora perfecte dura, et simul servare eandem quantitatem motus
incredibiles consequentias a me notatas debere sequi, aut
vel corpus debilius a fortiore, celerius majore, quam ipsius est fortioris velocitas
repellatur, sine interventu Elastri, quorum utrumque parum admodum credibile ipsi videtur. Quibus a
contrahatur, non video cur velit nolit determinationem fortioris a
debiliore mutari. Mutatur illa semper ab occurrente, sed plus minusve.
Praejudicium hoc ex Cartesiano dogmate natum est, qui determinationem
ab ipso motu separatam, servat mutatve. Cum tamen
c) Sane cum tria sint, progressus quies et regressus
oppositorum, situs corporum, motus in iis producit, non apparet, cur sine ull
conservandarum virium ratio dictat,
de causa motuum aliquid facere potest uni corpori in aliud quae corpo
creare corpora, sequetur
si Deus vellet
ex Principio nostro Generali, Sapientiam ejus effecturam, rationi co
Utcunque autem sit,
Leges corporum quae revera in Mundo reperiuntur, hoc est Elasticorum
sequantur; concipiendo dura, ut Elastica perfectissima, quae
Et quanquam fatendum sit arbitrarium esse quid Deus de a voluntate
legibus naturae generalibus constituendis infringet, aut male cohaerentia colligata atque hiantia
Et si quid tale eveniret in natura, quale
fundamenta ponet.
R. Pater, credo Geometras prope non minus attonitum iri,
Sed nunquam opinor ullum ejus
exemplum occurret in natura, quod usque adeo offendat rationem. Etsi autem
accommodari non possent.
peculiaribus naturae phaenomenis, paradoxa hujus
exigua mutatio in datis [magnam] faciat effectus mutationem in eventibus,
ita scintillula ingenti massae pulveris pyrii injecta urbem evertere potest,
et videmus elaterium aliquod tensum, et in puncto constitutum, et exiguo
foramine obstaculo detentum, levi attactu liberari, et magnam vim exercere;
sed haec tantum abest, ut contraria sint principio nostro, ut potius
evenire ex ipsis principiis generalibus recipiant explicationem.
Sed in principiis, ac rebus simplicibus, nihil tale contingere
admitti potest, alioqui natura non foret effectus sapientiae infinitae.
quomodo vera Physica ex divinarum perfectionum fontibus sit
haurienda. Deus enim est ultima ratio rerum, et Dei cognitio
non minus est principium Scientiarum, quam essentia ejus et voluntas principia
sunt rerum. Omnes Quo quisque philosophorum Plerique philosophi Quo quisqu
in Philosophia interiore versatior est, eo facilius hoc agnoscit
. Sed pauci hactenus ex consideratione Divinarum proprietatum,
qui speciminibus istis excitabuntur. Sanctificatur Philosophia, rivulis ex sacro
Theologiae naturalis fonte in eam immissis.
Spinosae visum est, et ut causae finales excludi debeant, ut contra potius
ex sapientis consideratione sapientissimi autoris Mentis potiora
Physicae dogmata deducantur. Hoc jam praeclare a Socrate in Commentario
Phaedone Platonis annotatum est, in Anaxagoram invehente, aliosque
Philosophos nimium Materiales, qui cum agnovissent principium intelligen
B et C situs ante concursum,
et C post aequali
tempore a concursu quo prius B et C ante
concursum. Et erit hoc loco secundum Cartes.
peccaverit.
Sumamus exempli causa regulam motus primam et
secundam, has ajo inter se pugnare. Secunda enim ejus regula ejus
regula motus est: Si duo corpora B et C sibi directe occurrant
aequali velocitate, et B sit major quam C, reflecti C priore sua
continuare motum, atque ita ambo conjunctim ire ad partes in
prius tendebat B. Sed secundum regulam ejus primam, B et C
ambo ea qua venerant velocitate.
Hanc ego differentiam inter duos istos casus, aequalitatis, et
inaequalitatis nego esse rationi consentaneam. Cum enim
inaequalitas corporum magis magisque decrescere possit, tandemque
fieri quantumlibet parva, seu ab aequalitate tam parum differens
quam quis velit; et ita ut discrimen inter suppositiones duas
inaequalitatis et aequalitatis fiat infini minus tandem evanescat
minus sit quovis dato; igitur vi nostri principii, et luminis adeo
naturalis, discrimen inter effectus vel consequentias
harum suppositionum, etiam deberet continue decrescere,
et tandem quovis dato fieri minus. Verum si secunda regula
aeque vera esset ac prima contrarium eveniret. Nam ex
secunda regula, augmentatio utcunque parva corporis B, ante
et paulatim crescens pro crescente augmentatione, ut debebat, sed
statim maximum; ita ut hac additione indefinite parva ex
absoluta reflexione ipsius B, tota sua velocitate, fiat absoluta
continuatio ipsius B etiam tota sua velocitate, qui est ingens saltus
ab uno extremo ad aliud, cum ratio jubeat, aucta nonnihil magnitudine
minus quam ante,
magnitudine atque adeo potentia ipsius B reflecti ipsum paulo
exigui admodum et pene
motuum deprehendentur, quas nunc non persequar.
Porro cum R. P. Mallebranchius in libro De Inquirenda
Veritate praeclara non pauca monuerit, et nonnulla Philosophi
Cartesianae dogmata correxerit, et regulas quoque motuum
nec ab ipso hujusmodi incongruitates esse vitatas, quod feci eo
censui, quam utile sit haec admoneri, ut imposterum caveantur
hujusmodi lapsus, qui quae viris etiam ingeniosissimis imposuere.
Sic igitur ille, ut in exemplo sententiam ejus proponamus. Sit
quae directe sibi occurrant. Statuit ambo reflecti qua qu
odque venerat celeritate. Sed si vel celeritas, vel magni
tudo alterutrius corporis velut B, tantillum augeatur, vult
ambo corpora simul in eam plagam ire, in quam prius tenderat solum
et quidem velocitate communi, quae erit circiter quatuor tertiarum, seu
quae velocitatem ipsius B priorem uno triente excedat; si scilicet ponamus
augmentationem potentiae circa B factam, tam esse exiguam, ut priores numeri
ad aliud facto, B quod prius reflectebatur velocitate ut 1, nunc ideo tantum
quia tantillum potentiae adjectum est, non modo non παρα λογον reflectatur,
sed etiam progrediatur celeritate ut. Ubi illud quoque prorsus Â
accidit, ut ictus contrarius alterius corporis C, non repellat corpus B nonnihil,
sed ipsum quodammodo ad se attrahat, et celeritatem conatum ejus contra se
contrarium sibi, augeat. Cum enim B tenderet ante ictum i ferretur ante
ictum celeritate ut l, nunc post occursum contrarii corporis C, continuat
motum velocitate ut. Quod puto digeri non posse. Haec cum ego
respondit R. P. Mallebranch. April. ejusdem anni p. 448
laudabili admodum ingenuitate, agnoscens animadversionem hanc
meam aliquid in recessu habere, paradoxas autem
quae in ipsis principiis
vel potius (ut ego
sentio) eandem
quantitatem virium,
Veritatis opere
in Replicatione mea ad
Dn. Abb. D. C.
et aequivelocia
non corpus tardius alteri dare
vel ad nos tantum relata
tantum relata
Deo removenda,
celeriorem motu ipsius B, cujus occasione id facit.
dijudicamus; exempli gratia si duo ova per omnia similia
ob oculos habeam, velimque ea distinguere, vel aliqua
nota in ipsis facienda est, quo reddantur dissimilia, vel
collocanda sunt in loco aliquo fixo, unum verbi gratia
supra, alterum infra; vel denique
si libera reliquenda
sunt, aut etiam si motus eis permittendus est,
verbi gratia si in aqua natant, tunc id unum
superest
ut motus eorum oculis persequar, quo
successione temporis situm mutent,
corporum quae in spatio esse intelliguntur
Mundi status; quorum tamen unus ex alio nascitur, secundum
certas quasdam Leges, quas tradere physici est, ut
praeteritis futura praesentibus praeterita ac futura
natura in natura satis profecisse dicendus est, qui praedictiones
Itaque quae Sceptici contra
observationes objiciunt, inania sunt. Dubitent enim qua
cum successu facere potest.
Un Dubitent sane ad fastidium us de rerum veritate,
ac si placet, quae nobis obveniunt, somnia vocent, sufficit
haec somnia inter se consentanea esse, certasque leges servare
ideoque ac proinde prudentiae humanae ac praedictionibus
relinqui locum. Quo posito sola de nomine quaestio est,
neque enim video cur video quomodo veriores vel reddi vel optari possint
hujusmodi enim
seu primae perceptiones
I. Ego sum qui percipio.
II. Varia sunt quae percipiun
alterum quod longe est foecundius. No Duo enim in se statim
involvit perceptio, percipientem, et perceptum, seu diversitatem
esse perceptiones, et unum eundemque
perceptionem. Priori continetur me
experienti occurrunt, varias
praeter me. Ex
cognitionem mei, ex posteriori in
etiam alia
priori pervenio in
cognitionem mundi.
Quod est facilius id est probabilius.
seu cujus gratia pauciores faciendae sunt suppositiones.
Facilius autem intelligo, quod quam pauciora habet requisita
donec appareat ratio credendi
vigilantibus obveniunt. Nam si quod somnium perfecte
cum statu vitae praecedentis cohaereret, et vigilans sese
aut si diu duraret sine ulla
solita somniis incongruitate nemo suspicari posset se
ac sequentis cohaereret,
somniare. Ac si quis Platonicus diceret vitam praesentem
bene cohaerens,
refutari potest ex cognita ratione universi quae
qui totum mundum negaret ulla existere corpora
alias substantias praeter ipsum cogitantem. Licet
ipsum cogitantem. Licet
substantias praeter ipsum
enim idem
nulla causa est, cur in universo tui unius ratio habeatur
hoc tamen non est consentaneum
tot aliae possint esse substantiae cogitantes te
c a
quotidie loquuntur,
ratio esse possit dubitandi de te.
alios quoque cogitantes, cum
debent, cum eadem atque extra
consentientia pluribus
tua adeo limitata ratio tot mutationum
et ex natura
reperiri non possit
novarum inter se cohaerentium apparitionum
reddi non
dum phaenomenis situs quidam certi
possit. Hinc obitur
rerum observantur atque anguli, qui sine causa
nisi vis quaedam
Atque hoc spatium omnibus
eo loco iterum reperire non dubitamus,
adeo ut nil nullum sit phaenomenon,
et ea ipsa
phaenomena vocamus
situm hujusmodi certum non habent, ut iris,
cui non situs suus
ut imago in aqua,
contingant mutationes, hinc modum excogitavimus eas
sive simpliciter apparitiones.
quae situm rebus assignatum perturbare videntur
distinguendi quae quibus sint priora aut posteriora, aut simul, adhibitis in
confusionis causa, excogitatus est modus
quod etiam generale est, cunctaque complectitur
sunt uniformes, quales sunt motus stellarum; atque hic
quod non sit prius vel posterius vel simul alteri cuilibet dato
nihil enim contingere pote
totam somnium
de eo est,
possibile esset
cum toto
esse ac te, cum
Causae quoque
non immutantur.
aut alius casus
rebus commune
Quae vero
hinc evitandae
habentur, ubi simul explicatur,
ab his quae nobis
assignare possumus, ut stellas; nullumque est corpus quod non in spatio illo generali esse,
et a dato alio corpore distare cogitetur.
invenimus ex corporum actionibus reddimus
simpliciter apparitiones.
idem corpus simul
loco in locum
sive quae situm invicem habent
quae nulla hujusmodi interludia patitur, omnia enim
ex caeteris secundum certas quasdam leges exurgunt
Nam unitas semper manet quanta
maxima pote
quia omnis divisio passio
sive mutatio, omnis autem mutatio
semper minima est, quae potest, nihil enim
fit sine ratione salva multitudine
quod fit si corpora
plicari potius quam
dividi intelligantur.
nulla sit pars ejus quae non
peculiarem habeat motum.
propositionem satis intelliget,
vanas quaestiones de sede animae
ridebit.
actio reactio ex eo oritur quod
corpora se mutuo turbant
Sunt quaedam corporum actiones
Prima corporis cujusque actio est
ut tendat recedere a majori
conatus partium ad dissipationem
qualis scilicet in sole
est, alioque corpore
Primos rerum fontes quaerenti quae
dum investigandum est quomodo
in tales, et quis earum motus.
Videtur autem divisa in partes q
Hoc ita mihi investigasse videor.
Semper unitas multitudini – jungenda
est quantum licet. Itaque divisam ajo
materiam non quidem
leritate aequales, sed in partes
conatu inaequales, ita ut
ratione. Ita enim omnia turbata mira omnium
turbata quidem erunt, sed
si turbata non essent, mortua essent, non viverent,
si non certa ratione turbata ess
nullam voluptatem perciperent.
non cognoscerentur
quibusdam contemplationibus nititur de natura De
His poenae; his praemia
cujus Rex Deus est.
cogitant quid universo debeant, aut
regit. Unde sequitur
quisque magis noscit autorem suum eo esse
Caeterarum animarum princeps non est:
potius quid Deo.
vita digniorem.
omnia animata
cum sensu atque appetitu agant, attame
ecundum leges Mechanicas
Hoc eorum causa adjeci, qui
Video plerosque in hoc negotio in extrema
causasque finales
geri putant, omnes substantias incorporeas
jam sibi
tollunt. Contra qui has admittunt,
nescio quo instinctu quidvis efficere
nec quaerunt quomodo res
posse videntur,
conjungendas, omnia enim fieri voluptatis animarum causa
adeoque
animas volendo agere, sed vicissim
sint et
neque enim illis notus esse
substantia quae cuncta
velut una quaedam
Prima corporis cujusque actio es
celeritate aequales, sed in partes
mole autem et mot conatu
non cognoscerentur.
Omne corpus agit in omne aliud
corpus, et ab eo patitur.
omnia plena sunt omnis impressio propagatur
corpus etsi debilioris effectus
sit minor.
Omnis corporis potentia infinita est;
i unum autem corpus voco, cujus
partium actio omnis ipsius illius corporis unius
actio est, cujusque autem corporis infinitae
sunt partes, adeoque infinita vis, quae cum
a circumstantibus deter pari aut etiam
majori nisu pollentibus contineatur, ne
scilicet extra agere, aut imposita corpora
a se rejicere possit, intra seipsam
remoto sponte se dilatat in sp
majus quam credi possit.
Si omnia corpora juxta se quiescerent, aequalis
tanta foret unius potentia, quanta
Nam unumquodque omnium aliorum vim
sustineret. Declarari potest similitudine Elastri
aëris, unumquodque
exigua aëris portio est, quae non toti ponderi
atque Elastro aëris incumbentis et circumstantis
Cujuslibet corporis partes unum continuum
Hoc exemplo chordae declarari potest,
singulorum ejusdem molis.
vim earum in infinitum ituram
mechanicis legibus determinari. Eas
autem ex pari nisu contrario aliorum
corporum oriri. Itaque anima
hominis efficere non potest, ut corpus
altius exiliat, quam pro impetu,
quem ei motus sanguinis
partium interiorum in eum usum
collectus imprimere potest. Neque
est cur nos illi imitan sibi prae
aliis sapere videantur, qui
omnibus corporibus praeterquam humanis
animas ridicula dissimulatoris
fortasse magistri imitatione adimunt.
Nam quemadmodum non ideo minus
homo secundum leges motuum
agit patiturque, etsi sentiat atque
appetat, ita
in caeteris animatis
idem proportione quadam intelligetur
Ideo non est quod animae animas
brutorum hominumque ejusdem conditionis
fore metuamus.
Omnia in natura ph
ssent per solas causas
ac si nulla
finales, perinde
ausa efficiens;
naturae phaenomena
per solas causas
nulla esset finalis.
ad generale bonum
Cartesius consentiunt, ille dum
locum definivit a superficie ambientis,
motum a mutatione vicinitatis.
Spatium absolutum non magis
etsi imaginationi
strari potest
talia non esse
res, sed
tantum relationes mentis omnia
ad hypotheses intelligibiles,
motus uniformes
loca immota
revocare conantis; atque inde deductas
Actio substantiae in
est in Metaphysico
quod creaturae dependent in depen
dentia creaturarum, quae continua
est) nec revera
a corpore
in corpus ullus transfertur impetus
sed ut phaenomena quoque
confirmant,
recedit quod est a
motu partium ipsi
existentium. Et vero vis
est vis
altera fuit Democriti, quam suo quodam
modo nostra aetate egregii quidam
viri resuscitavere.
Potest enim Deus
incipium rerum corporearum, tum ut
Rector animarum, ut enim partes
materiae motu semel impresso, ita
animas sensu boni
excitat.
Illi demum utramque methodum
conjungunt, qui sciunt, quaecunque quaecu
quadam geri in animabus.
et summe sapientem esse
eumque et magnitudinem suam et pulchritudinem
in mundo
et in
haec et in usu vitae
ipsis scientiis utilia sunt, prodest
fines rerum ususque ex ipsis effectibus
divinemus. Quod saepe fit ab
anatomicis, ex usus partium consideratione.
ut exemplo utar etiam in alio rerum gener
leges reflexionis
acilius demonstrantur
ex contemplatione finalis
quam efficientis
Forma substantialis seu Anima est
vero multitudinis et mutationis.
Cum enim corpus dixerimus divisum esse in partes
actu, quae diverso singulae motu cientur, et
ob eandem rationem quaelibet pars rursus divisa
sit, sane si solam materiam spectemus nunquam
ratio erit dicendi aliquod corpus esse unum
ultra punctum, et idem ultra
tamen Cumque ipsa puncta ipsaque
momenta, non sint res, sed termini sive modi
rerum, itaque si sola in corpore materia esset,
sola in corpore forma esset, nihil in eo mutabile
esset atque imperfectum.
Nullus est locus sine corpore, et nullum
tempus sine mutatione.
Qui non satis intelligunt principia metaphysica
facile vacuum et atomos, sive corpora infran
gibilia credunt cum tamen absurdum sit esse
Si jam
onamus omne corpus actu divisum esse in
partes, facile resolvuntur eorum objectiones e
contra plenum. Et vero manifestum est si omnia
plena ponantur, inter interstitia novos
motu, tande tantum enim necesse est mino
Jam si possibile
globos celerius moveri.
etiam omnia plena erunt,
est omnia esse
absurdum est enim locum vacuum
relinqui inutilem, in quo infinitae creaturae
esse possunt. Eadem est ratio cur nullum
tempus si
sine mutatione. Erit enim perinde
si non esset
p a
nec punctum assignari poterit quod
cum altero maneat, nec momentum
realitatis sive perfectionis.
(7) Ergo
sunt inter se.
idem esse cum medio puncto alterius, ideo dicemus
diametrorum circuli puncta coin
8) Quae eadem sunt, eorum unum alteri substitui
potest salva veritate, (seu si sit propositio
(5) tunc fieri) veram. (6) Nam alioqui * et +
9) Quae eadem sunt uni tertio eadem
(per prop. 8)
vera (per 4 et 5) Q. E. D. (per 3
10) Quod diverso ab alio idem est, ab illo
diversum est.
(1) A # B (2) et B non # C (3) dico fore
. Co
us est Extensum quod in motu
Cum enim corpus sit substantia quae age passionis
capax. Omnis autem substantia actu ipso operetur, ut suo loco demonstratur
et omnis
patiens plura simul habeat, sive extensum
locali: Et actio quoque extensi motus sit causa
passionis in alio extenso adeoque motus localis,
causa autem motus localis sit motus localis;
sequitur corpus omne esse extensum in motu.
Et vicissim extensum in motu erit corpus.
Corpus est
corpus est substantia extensa.
Demonstrari potest has definitiones coincidere,
item omne extensum esse mobile, et omne
mobile esse extensum. Adeoque corpus et mobile,
et extensum aequivalere. substantia enim
a me definitur, quod agere et potest; actio
autem extensi cum motu est, scilicet locali.
Omne corpus actu ipso movetur.
Nam omnis substantia actu ipso operatur, quod
in Metaphysicis demonstratur.
Omne corpus actu ipso divisum est in
partes minores adeoque non dantur atomi.
Nam omnis substantia finita actu ipso patitur
(cum enim actu ipso agat, semper refringitur actio
ejus sive nonnihil impeditur)
corporis est cum divisione.
omnis autem passio
Omnis enim substantia tam perfecta est
quam per caeteras
esse potest. Per caetera autem corpora
non stat quin in unoquoque anima sit, sive appetitus
tantus quanta est in eo vis agendi, tantusque
sensus quanta est in eo vis patiendi. Soli autem homini aliisque paucis corporibus
animam tribuere, tam ineptum est, quam credere omnia solius hominis causa facta esse
Nam exempli causa quod radiu
BC faciunt angulos incidentiae ABD et reflexionis CBE
aequales, dupliciter demonstrari potest,
in perpendiculari BHcumque incidens
cum tum in perpendiculari BH (ejusque parallela)
motus autem compositus ex directionibus BH et BL est in FC.
Sed idem veteres demonstravere argumento
petito a causa finali, hoc modo:
et aliud
Sit punctum
posito jam quod illi assumunt,
Quis sit ille radius, sive sitne AMC an ABC
positum C
Hoc ut inveniant utuntur principio sumto a
causa finali, quod scilicet natura aliquem sibi
finem proponens optima media eligit. Ita