DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
aut non procurando avertendoque
et justitia caritas sapientis.
sit, perfectionem rerum genera
quae scilicet ratione utuntur sibi propo
id est qui sapit commune bonum omnes
amabit, sed unumquemque eo magis
quo expressiora in eo divinae virtutis
vestigia lucebunt, et quo promtiorem
societati utilibus
Scientiam Juris naturalis tradere est, tradere
Leges Optimae Reipublicae.
Scientiam juris arbitrarii docere, est
leges receptas cum legibus optimae Reipublicae conferre.
Duae sunt partes juris, una de agendis, altera
de actionum praemiis poenisque et generatim cons
quae vel ipso jure
proprio motu, vel
explicato contingunt.
ob alterius postulationem alicujus
consequentiis, sive de bonis malisque
vel judicis officio, eoque vel
uicquid publice utile est, faciendum est.
Curandum ante omnia est, ut omnes sint contenti,
jucundissime viva
Itaque Potius est voluptatibus carere quam dolo
Bona malaque ita inter homines dispensanda sunt,
agere sciant, velint, possint. Prava autem
nec cogitent, nec velint, nec possint.
praemia poenaeque naturales pariter et civiles,
Praecepta sunt vel de actibus internis sive
cogitationibus, quae complectitur Theologia
moralis quam vocant seu Doctrina Casuum
Conscientiae; vel de Actibus externis qui
in aliorum cognitionem per se incurrere possunt,
de quibus agit
jurisprudentia civilis
Bona quae inter homines dispensari possunt,
arbitrio cujusdam potestatem habentis,
sunt vel spiritualia vel temporalia,
unde duplex jurisprudentia
Ecclesiastica et Secularis.
possibilia, impossibilia, necessaria sunt,
dicuntur. Nam quae contra bonos
sunt ea nec facere nos posse credendum est
j u s quod habemus agendi aut non
agendi potentiam quandam sive libertatem
efficit ut actu ipso ad
societatis bonum feramur, duo praeci
ut neminem laedamus, et ut cui
eritis prosimus,
st. Quarum discrimen ut intelligatur
cogitandum est, quaedam hominibus propria
benevolus est erga omnes, magis tamen
quo quisque majoris felicitatis perfecti
onis capax est quae maxime in virtute consistit,
(id est virtutem colere ut ad alios juvandos
nemini auferre, quod sua fortuna industriave
jure utuntur, et cum de agro disceptatur,
non quaestio est quis eo dignior sit et
melius agrum culturus, sed quis eum in potestate
habuerit: nam si bona pro dignitate
distribuere vellemus, sublata proprietate
etiam de singulorum sustentatione respublica
est quod ipsi tribui congruum est utilitati
publicae. Et hic quidem inspicitur,
aptiores simus, quod est justitiae universalis
fuerit, quo venerit, quove titulo
sive modo: nam si de dignitate
ageretur pro dignitate omnia
distribuere vellemus, sublata proprieta
Atque haec est
justitia commutativa, in qua proinde
locum habere ajunt.
utilitatis possit expectari. Ubi quo
ad per commune bonum licet habetur
locus virtutis ac meritorum, vitiorumque ac
Cum vero multa ratiocinatione atque
t, tum sponte exequi velint, duobus
teneri satis esset, tum auxilio
potestate superiori, ut impetus naturae
nondum rectis assuefactae spe ac
metu coerceretur. Praecepta autem
Lege vocis acceptione leges
Itaque in jure civili
tractantur motus interni, qui Dei atque
Ecclesiae judicio relicti sunt, omittuntur etiam
multa virtutum officia, ut liberalitatis, officiositatis
urbanitatis, tum quod eorum gratia
in hoc consistit, ut spontanea sint, tum
maxime, quod multo majora et magis
necessaria inculcanda sunt, quae vix assequi
possumus, tantum abest, ut legibus (uti
nunc sunt res humanae), ad haec minora
endere vacet, restant ea tantum in
nomine judicium datur ad quae
posse legibus constitutum est; ubi si
praescriptus a Rep cogendi modus. Itaque
apud Magistratus moveri possunt, id
judiciis proponuntur; in publicis cum praemium
aut poena petitur,; in privatis, cum
postulationes ac
nunc toto fere orbe fit
educationis ratio habeatur
commoda
proportione meritorum et
virtutum, aut criminum et
vitiorum, habita
communis utilitatis
partitur
amissa persequi possunt sive bello, sive
querela apud potentiorem, quoniam eatenus non
dignitatis ratio habetur, sed omnes homines
aequales, ejusdemque juris compotes
tur,
agrum in potestate habuerit. Haec justitia
commutativa appellatur. Cum enim
homines periculo suo per se sustentationem
proprio studio cogantur,
esset disceptandum
Quia homines ipsi suae
sustentationi prospicere coguntur; itaque si
aequum est, ut quae relinquenda sunt illis
prospiciendum esset a Republica singulorum
commodae sustentationi
de justitia
congrui habent, ut ab aequitate dispensan
tis expectent, quod sibi convenit habita
quae locum habet tum in privato, ut benef
icia sua inter homines recte dispenset,
tum in Republi
partitur, quaedam administrationi singulorum
respublica cum poenas aut tributa exigit
neminem laedere intelligitur, neque enim
hominum propriae modo non homines ad miseriam
Atque haec justitia distributiva vocatur,
quam tum privati in rebus propriis
tum societas in communibus dispensandis
exercent. Comprehenditur sub ea et
contributiva, neque enim commoda
tantum sed et onera communia inter
singulos ex usu reipublicae pu
blico distribuuntur, itaque huc poenae
secundum hanc justitiam et poenae irro
gantur, rebus ita institutis ut mala in suos
autores refluant potius quam alios
affliga
intelligi potest quomodo tribus illis
praeceptis justitia universalis, particularisque
quo Deo tenemur, publicum quo societati,
privatum, quo singulis obstricti sumus, conti
neatur: quod discrimen sit inter jus
est actiones exceptiones, et exceptionum
exceptiones, imo et aliae petitiones
qualescunque
hoc enim, ut dixi, necessarium bonum est,
sine quo miseri sumus.
sive ut affectus regere queant. Alioqui
enim non diu contenti erunt, nam qui
passionibus indulget, minimis etiam turbari
potest. Moderatio vero efficit, ut tranquillitas sit
durabilis
danda opera est ut bona utilia sint
esse et moderati, etsi prudentes non sint,
sed hoc pendet a casu. Prudentia vero efficit,
Prudentiam intelligo, qualis et in rustico est,
qui familiae suae bene praeest.
etiam mediocria mala libenter ferant, ne
animatis bene futurum sit, malis male.
virtutem eorum ac potestatem agnoscant.
si virtute praediti sint, atque invicem aperti
sive sinceri, ut mutuas dotes agnoscant.
est ut artes quae apud exteros in arcano
habentur, nostris innotescant
bon dotes nostras, in promtu habeamus cum
opus est in promtu habeamus.
Si politicam tractarem, primo dicerem effi
iendum ut cives sint erga rempublicam bene
animati: et ostenderem ideo efficiendum etiam,
ut contenti sint. Sed nunc non publicam
utilitatem rectorum gratia, sed per se
tracto
virtute praediti, facultatibus abundantes,
nimirum, ut optima agere sciant, velint, possint.
n unam summam bonis singulorum.
Itaque maximum bonum commune consistit in
maxima multitudine ac magnitudine bonorum,
quae singulis obtigere.
sunt. Necessaria appello quae requiruntur
ad tranquillitatem mentis, sive sine quibu
im quorum contrariis affligimur. Caeter
caremus, utilia vocari possunt.
incomparabiliter majora sunt.
Danda opera est ut bona necessaria
sint potius in multis utcunque, quam in
paucis excellenter.
Contra danda opera est ut bona utilia
Jurisprudentia distingui solet a scientia
procurandae publicae felicitatis. Neque
t u r
Reipublicae. Scientiam juris civilis
tradere est Leges receptas
cum Legibus optimae Reipublicae conferre.
Optimae Reipublicae finis est, felicitas
omnium in maxima possibilis singulorum.
volumine, seu multitudo in unitate; sive
essentiae quantitas. Haec enim omnia eodem
redeunt intelligenti.
Quaecunque juvant sentientem faciunt
voluptatem; nam quae juvant potentiam
augent, quae potentiam augent, augent perfectionem,
ergo quae juvant sentientem augent sentien
tis perfectionem. Sensus autem crescentis
perfectionis est voluptas. Ergo quae juvant
sentientem faciunt voluptatem
sive viri boni, quales
Ut jus in artem redigatur, variis
modis procedi potest, quorum quisque
prout scopum aliquem certum sibi
praefixit scriptor. Nam si judici scribamus,
quaenam postulationes admittendae sint, aut
Si scribamus advocatis per
currenda omnis res Oeconomica est; s privatis
eorumve advocatis, vitam remque familiarem
hominis percurremus, et quodnam ex quoque
facto jus nascatur dicemus: eaque ratione
Si Legislatorem instruere velimus, eumve
qui legislatoris vice fungitur, qualis est
hodie judex id est cui juris supplendi
atque interpretandi potestas concessa est,
tractandum est ei jus per causas, dandaque
opera est, ut omnia reducantur aut
annotatis placitis irregularibus, velut exceptio
nibus; nam quae contra rationem juris
recepta sunt, ad consequentias trahi
non debent. Haec tradendi ratio scientialis
est; priores magis indicum rationem habent
prorsus quemadmodum Geometria dupliciter
in systematis formam redigi potest, uno
modo scientifico quem tradidit Euclides per
rationes, altero practico pro illis qui
propositiones scire satis habent, etsi rationes
non intelligant.
quod sua natur per se publice utile est, per
magnam nimis mutationem, aut diuturnam
nimis inquirendi moram requir
singulorum. Itaque maximum bonum commune
Quemadmodum plantae in illo potius solo collo
candae sunt in quo maxime fructus ferent;
et recrementa in loca maxime sterilia abjiciuntur.
Omne Bonum aut necessarium aut
requiritur ad animi tranquillitatem, reliqua
Itaque de felicitate actur
o, de Optimis Legibus acturo quaerendum est,
in quo consistat Civium perfectio.
Cumque perfectio in eo consistat, quemadmodum
diximus, ut potentia rei augeatur, quod fit
sublatis impedimentis sive aucta libertate
(nam ostendi potest ipsam per se potentiam
in rebus augeri non posse, omnemque rem si
non ab aliis impediretur, infinitam virtutem
habituram esse) ideoque intell scire debemus,
in quo consistat potentia humana, sive
ipsa per se personae, et quae
sint impedimenta quibus natura
ejus velut coercetur.
Sed quia
id quod diximus de tollendis tantum
impedimentis non satis omnes forte intelli
gunt; familiarius nihil nonnihil agendum
atque perinde disserendum est, ac si duobus
modis augeri posset potentia, tum in se,
tum sublatione impedimentorum.
Considerandum itaque est tum quae sit
Potentia Hominum, tum quae sint ejus
impedimenta.
Potentia Possunt autem
homines cogitare et agere extrinsecus.
repraesentatio multorum in una substantia
simul facta in re per se una
expressionem rei
in notitiam alterius. Sic Numeros repraesentamus
per characteres, lineas per literas, res
per verba et notis istis semel bene constitutis,
saepe ipsis ratiocinando utimur loco rerum.
sua natura statim sequitur conatus agendi,
re per se una repraesentari necesse est,
nimirum quicquid sit denique id quod appellatur
ad quod et ad hoc unum pertinent omnia
quae et in hoc uno sunt omnes illae reprae
sentationes cogitantis. In quo multum
dif praecipue differt repraesentatio,
quae fit in cogitatione, a repraesentatione,
quae contingit in speculo aut
pictura. Nam repraesentatio est
aggregatum quoddam ex variis partibus,
insunt, et si pro nimis propinque accedamus
ad Tabulam totum non videmus. At Ego
sum una quaedam substantia, in qua tota
rei quam sentio repraesentatio est.
Percipio enim me unum omnes illas
repraesentationis partes percipere. Atque hoc adeo verum est,
idem ideam unius substantiae habituri essemus, ni
potest in quo consistat ejus perfectio,
Ergo hic non agitur tantum de necessitate qua
Inutile est excogitare divisiones facti,
quae non pariunt differentiam in jure.
Malim libertatem definire potestatem in
necessitas omitte faciendi vel omittendi potestas
erit libertas, et quod ei obstat eodem
prius assumta libertatis patitur) comprehendet
Imo qui impedit vel destruit obligationem meam
erga alios, mihi beneficium dat. Vult ergo dicere,
qui impedit obligationis executionem. Praetere
sunt alii laedendi
est et alius modus Verum omissi
modi, si verbi gratia me prohibeat uti re mea
ut si auditu si lib (quam tamen ipse non detinet
non‐executionem, utique etiam ille qui me alteri
satisfacere impedit, non exequitur obligationem
suam omittendi hoc impedimentum. Hoc
on placet perpetua subdivisio
et injustas, quibus numerus
actionum duplicatur sine causa.
Satius est hoc discrimen semel
et alias dicitur solvere debere
eum qui injuste egit, id quo
locupletior est, hoc intellige,
potest enim ex
re mea factus esse locupletior sine
quid enim si industria sua inde
fructus perceperit, quos ego non
in universum admoneri
forte nullus alius.
productio vel operis laedentis vel facti meri.
vel meae erga alium
m agendi
libertati omittendi
Haec obscura in tabula, clariora in
aliaque societas aut locus in ea nobis competens.
C est rei vel divisibilis vel indivisibilis.
sit petitur divisio. Si petitur ut vel rem restituat
recepturus, vel pretium, vel pretium ipse reddat.
Sed ita electio videtur dari detentori, quod jam
injustum est.:)
si sit agitur tantum ad id quod interes
alterius rei (: nec quicquam hic novi affertur, potest
meae actionis esse ipse reus.
Videtur et detentor esse posse, ut si me impediat quo
autem corruptor
minus agam:).
ad singulas res, sed et ad
et possessio non sint
certam definitamque massam
non video cur dominium
facultates singulares, et cur
haereditas sit talis facultas:). Qualis facultas est:
haereditas, legatum, legitima, servitus, dos, pignora.
In genere notandum
aut damnum restituere cogatur, si laesit factis.
Hoc discrimen applicat autor tantum ad laesiones
facultatis singularis specialis, cum videatur pertinere
etiam ad alias facultatis imo et libertatis laesiones.
tam efficax ad conservandam nostram facultatem,
silentium ei impositum ad servandam nostram
quanquam silentium omni praetensioni obstet, quemadmodum et affirmatio seu propria confessio.
effectum agendi
est, secundum
laesionis corrigendae species supra
id quod interest
Sin irreparabile sit, solvendum
varietates, est enim obligationis ad dandum
finita; est reparabilis vel irreparabilis.
cum impedior, dare, facere omittere qu uti debeo,
est durans vel finita.
his divisionibus omnes Actiones
vel postulationes, juris naturalis; secundum
autorem nostrum absolvuntur.
nec spe
I obligat ad restituendum id quod interest laes
Hoc discrimen in universum admoneri satius erat
, quam in singulis speciebus nova
subdivisione inculcari, qua tantum numerus
actionum sine causa duplicatur.
In his divisionibus ergo haec emendanda videntur:
1 quod aliquae species omissae, ut damnum culpa datum.
2 quod coepta divisio deserta, speciesque disparatae sub se
invicem comprehensae. Ut cum laesio divisa est in
laesionem facultatis operandi, et libertatis omittendi.
Et postea sub laesione potestatis omittendi, comprehendit
laesio libertatis dandi, vel faciendi, omittendi.
obligationis ad faciendum, aliter
ad dandum
differentiam juris adeoque sunt sine necessitate,
de laesione obligationis tertii erga me, v
nc generalem vel specialem
Imo plures sunt gradus. Est in laedente
casus, culpa, dolus.
casus, restituet
quo factus est locupletior; si culpa, aestimationem
aestimationem communem, si dolus id quod interest
interest laesi.
Omnis dichotomica methodus hoc habere
debet, ut ex collectis omnibus differentiis
praecedentibus formetur definitio specie
impedimentum vel obligationis, sumitur modo
pro ipsa obligatione laesa et impedita,
modo pro impedita executione.
in omnibus casibus particularibus.
Deberet ut ante distin dividi in laesionem ipsius
obligationis, aut ejusque nonexecutionem
quidem iisdem principiis insistendum sit.
Neminem laedere,
Damnum culpa datum
est aestimatione communi.
Ex cujus facto damnum secuturum est,
is securitatem praestare debet
Judicium privatis datur ex omnibus
illis causis, ex quibus alioqui hominibus
extra civitatem ad vim prosilire jus
esset.
Fundamentum juris privati est aequalitas,
ut scili. Videntur enim homines. Cum enim difficillima
sit dijudicatio praestantiae, hinc antequam certa
Nam si constet esse aliquem eousque praestan
tem, ut intersit omnium, plus ei juris concedi
quam caeteris, jam alia erga ipsum
juris ratio est.
De actione
cessit in lucrum tuum,
quo locupletior factus es.
De actione e x dam culpa tua qua mihi
damnum datum a d communem rei
aestimationem, quamvis damno meo
nihil ad te pervenerit. Dicitur et actio ex quasi delicto.
omne quod mea interesse p interfuit. Dicitur... delicto.
De Actione securitatis. Haec ut verum
fatear non peculiari indiget capite, sed erit vel
actio in fact
o Actione innoxiae utilitatis. Nascitur
ex casu,
pere possum; si quid tu patiaris.
aliquem locupletem fieri posse; una: actione
in factum innoxiae utilitatis, altera: actione ex
dolo,
nam in id quod interest etiam lucrum
cessans venit.
Actio securitatis potest reduci ad praecedentes, nam
nascitur vel ex facto, vel culpa dolove.
Actio injuriarum est ex dolo, comprehenditque
id omne quod quis alteri facit animo quis
facit. Itaque et vulnera libero
homini inflicta huc pertinent. Quin imo videtur
quis alteri aeg
et ex culpa dari, tendit autem tum ad
emendationem imposterum, tum ad hoc ne
damnum fiat. Etsi autem aestimari non possit pecuni
aestimatur tamen utcunque. Dabitur et quasi actio injuriarum, ut rem mihi inco
inno inutilem auferas. Datur ergo actio injuriarum ex f
Haec sola
Imo ex
quanti locupletior
eris es, itemque actio innoxiae
utilitatis sunt in factum
vel ex quasi contractu.
Actiones ex in factum contumacia
ut de edendo.
De personarum generibus
De rerum
Plures ex dolo vel delicto singuli tenentur
solidum, uno solvente caeteri liberantur. Nescio
an hoc aequ
est se intra biduum Romae sistere promiserit,
omnibus capitibus praecedentibus datur actio tum
tum cavendi.
scire velle
culpa dolo
De Actione ex culpa ad aestimationem.
De actione ex dolo ad id quod interest.
De Actione injuriarum, quando id quod
interest sua natura actionem non recipit.
Huc pertinere puto etiam cum quis aliqu
facit solo animo aegre faciendi.
De Actione in factum, sive ex casu.
Si quis damno meo locupletior sit factus.
Is enim mihi non culpa sua, neque dolo, sed
casu tenetur.
actione ex casu, in quantum quis locupletior factus est.
securi Actione securitatis, seu damni infecti.
Exc Dabitur tamen tibi exceptio libertatis, ut
aliqua lucri pars ad TE perveniat
De Rebus juris atque obligationis
De Rerum generibus.
De rerum privilegiis, exempli causa, quod negatur
picturam tabulae cedere.
De rerum connexionibus.
De Actibus quae juris effectum habent.
De actuum generibus.
De actuum privilegiis.
De actuum connexione.
De actuum adjectionibus.
De actuum interpretatione sive signis
Quaeritur an haec divisio laesionis
obligationis ad dandum, in detentionem
et corruptionem, eadem sit cum divisione laesionis
obligationis, in impeditionem vel destructionem obliga
struit obligationem ad eam dandum. Qui vero rem
detinet non impedit eam obligationem, sed ipsius
executionem.
Praeterea tum demum destruitur
obligatio ad dandum, cum detentio est finita,
ut si per te stetit quo minus rem mihi reddas,
seu si effecisti ne reddere possis.
in casu rei fraudulenter alienatae vel amotae, et
in casu destructionis et deteriorationis videtur
esse obligatio ad omittendum, aut si non omitta
tur praestandum id quod interest
Si respondere debet divisio laesionis obligationis
ad faciendum divisioni
laesionis obligationis ad
ita dividendum erat: laesio obligationis ad
faciendum est vel impedire omissio (quae respondet
detentioni) vel contraitio (quae respondet corruptioni),
est autem contraitio
reddit factum impossibile
vel quae reddit
difficile (quae respondet
Est autem Factum vel aestimabile vel inaestimabile
et laesio in eo facta est vel in specie repara
bilis vel non, quo casu reparanda per aequiva
lens quatenus id fieri potest.
Quatenus ipsius obligationis destructio aut deteriora
in eo ac restitutio in integrum
spectatur, in eo habet obligatio rationem rei, licet
incorporalis et pertinet ad obligationem ad dandum.
Non laesio obligationis finitae, sed laesio obligationis durantis
adhuc querelam seu actionem parit
ua laesio metuitur; vel custodia ejus, ne laedat,
Ad Cautionem pignoratitiam refero retentionem.
varia ratione laesionis.
Est autem laesio vel
Quae est generalis divisio laesionis
unde incipienda erat tota haec tractatio.
laesio obligationis ad faciendum est
Factum vel aestimabile vel inaestimabile
laesio obligationis ad faciendum est vel
vel inaestimabile
Malitia non est si intercepto lucro meo factus sis
locupletior, modo non mihi ipsi rebusque meis
vim adhibueris. Ut si ambo curram
quia ad ipsum certe pertinet queri. Haec ergo
licet tibi me praevertere, non licet supplant
Si tamen casu eveniat nos concurrere,
tenebere. Quid si negligentia mea inter
cesserit. Ne sic quidem opinor. In his
casi causis videtur tantum dolus
praestari, sed hic demonstratione opus
est. Negligentia tamen semper punienda
videtur, at non semper ita ut poena
Querela de damno possibili locum habet, cum aliquid
a me postulatur, unde periculum qualecunque
nascitur, inprimis cum in alterius potestate est
securum me praestare.
Quoties non de specie sed aestimatione agitur:
Querela ob malitiam tendit ad id quod
interest querentis.
Querela ob culpam ad
aestimationem communem (hanc enim praevidere
debebat qui in culpa est). Querela ob casum
ad id quo factus es locupletior damno meo.
Notandum videtur, si id quo factus is qui in
culpa est factus sit locupletior damno meo
quam in aestimatione communi est, id omne
Nam actio in factum actioni de culpa inest,
quemadmodum actio de culpa inest actioni de
dolo, itaque si aestimatio communis excederet
id quod mea interest (quanquam ille casus
vix evenire possit), aestimatio potius debebitur
quam id quod interest. Per id quod
interest non intelligitur usus quem aliqui
inde percepturus est, sed ille quem inde
Etiamsi major
sit quam quem quisque paterfamilias dili
inde percepturus esset
demonstranda sunt et in fontes inquirendum.
ad securitatem in futurum, sed et ad reddendam
ei qui laesus est animi tranquillitatem,
Querela de malitia alterius ob
tendit vel ad speciem vel id quod interest querentis
tendit ad aestimationem communem seu rei pretium
ejus de quo agitur, sed ad id quod interest querentis.
vim exprimendam.
Ex Harum divisionum combinationibus omnes juris
naturalis postulationes oriuntur.
querela tendit ad ipsam speciem de qua agitur per
tendit ad ipsam speciem de qua agitur
una Aequilibrium instituendum est inter difficultatem
aestimandi atque obtinendi ejus quod interest ab una
parte, difficultatemque exprimendi speciem per vim
ab altera parte.
utique ex dolo teneri incipit seu malitia teneri
ita de malitia tua intelligenda est, si lucrum meum
mpedivisti non ob lucrum tuum sed anim
Innoxiae utilitates intelliguntur etiam quae sine
exiguum incommodum magno alterius
bono, ma imprimis maximae necessitati post
Imo etiam
Impossibile vel necessarium habetur, quod valde
difficile est, aut cujus contrarium valde difficile est.
stimatio instituitur comparando cum rebus
aestimationem qualemcunque.
Si omne pignus continet hypothecam sequeretur
hinc etiam jus retentionis continere
Quaeritur an aliquis ad hypothecandum
a creditore cogi possit, si creditor hoc malit, quam
Quae in sequentibus dicuntur subinde de laesione durante
possunt referri ad laesionem praesentem
Utrumque certum vel vero simile, vel possibile.
vel de fortuna seu casu, quam et vocant actionem in factum.
Omnis querela est vel ob damnum emergens vel ob
querela tendit vel ad speciem boni malive obtinendam aut amoliendam
autem vel communem, vel personae propriam, seu
qua scilicet bonum malumve nostrum pendet
O quibus scilicet bonum obtineri aut malum averti
J est caritas sapientis, seu quae boni prudentisque viri arbitrio
hominem, benevolentiam scilicet atque odium, moderans ac dirigens secundum
aut verecundiam, et omnino quae
et omnino
ea nec facere nos posse credendum est, l. 15. D. de condition
Juris tamen vocabulum varias habet acceptiones alias, vid. l. penu
sumitur pro facultate, interdum pro ipsa recta ratione, quae societatem
igit et conservat. Quo sensu jus est vel naturale,
vel gentium vel civile.
natura omnia animalia docuit, cum scilicet homines faciunt ex
recta ratione, quod animalia ex instinctu naturae. Huc pertinet
aec si negligant homines sunt bestiis deteriores.
colere, pietas in parentes et patriam; contractus, et societates
civiles, et cum inter homines quod hominem homini insidiari nefas.
non est sumta ab intrinsecis differentiis: nihil enim refert an
homines aliquid cum bestiis commune habeant, et magna est
inter ipsas bestias in hac re varietas. Summa ergo juris
divisio est, quod aliud est Naturale, aliud Legitimum seu Positivum,
quod non valeret, nisi esset receptum. Naturale tres habet
gradus pro tribus principiis ex quibus potest demonstrari; quorum primum e