DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
st necessitas seu conservatio sui, ex qua sequitur unumquemque
omnia agere debere, quae ad pacem colendam et ad vitandas
querelas requiruntur; secundum principium est humanitas publica
felicitas, ut tantum non male nobis
sed et quam optime sit,
unde sequitur pro publico bono laborandum, quod
etiam in nos
redundat. Tria autem sunt principia ex quibus ad justitiam colend
quoad licet juvemus, quia bonum commune vicissim in nos redundat,
itaque honestati
periculum creetur tangimur tamen alienis malis, et aliena felicitate
delectamur, cum videmus virtutem praemia merita consequi: et in
hoc affectu hominis erga hominem consistit justitia et
nam qui
callidus magis quam bonus dicetur; nam ubi metus aberit spes
metusve sit spes fallendi miscebit sacra profanis. Itaque iste,
qui ex utilitate operatur unus cum aliis hominibus utilem tantum amicitiam
colet, alter honestam et veram. Cum vero omnibus hominibus
amemus, vitia odio
seu in factum; quasi delictis seu ex culpa;
delictis seu ex dolo.
personales sunt vel damni emen corrigendi
vel lucri obtinendi causa.
Damni
damnum quod sensimus eme sarciatur,
sive damnum futurum vitetur.
Lucrum habetur, sive lucrum cessans praeteritum ex facto aliquo praeterito cessans
restituatur, sive lucrum futurum acquiratur ex futuro facto nasciturum quaeratur.
natura aestimabilem, vel circa id pecuniariam,
vel circa alia commoda atque incommoda quae
vendi emique non possunt, sive quae in commercio
non sunt. Qualia sunt, honor, qui existimatio,
nomine datur actio injuriarum; si quis
alterum infa incommodet, dicteriis differat,
laedat, corrumpat dolore afficiat, corrumpat.
Cautionis usufructuariae petitio, et
actio ex novi operis nuntiatione qua
cautio petitur, ex eodem fonte oriuntur
nam omnis novitas periculosa e
In eo qui alterius rem tractat sui commodi
gratia, etiam possibile malum spectatur. Ideo
quia si damnum dederit, attamen cum discrimine.
Nam si gratis habet malum sarcire debet,
quod praevidere possibile fuit. Si vero jure
habet, saltem possibile damnum culpa damnum
ad cautionem exigendam suffic
et secundum fines ad quos tendunt.
vel tendit vel ad indemnitatem vel ad lucrum. Ind
ulatio est 1) quaecunque nobis utilis et nemini
damnosa est. 2) quae et nullius utilitati contraria est,
2) quaecunque nobis necessaria.
postulo: 1) quicquid mihi utile est, aliis indifferens
2) quicquid valde commodum est. Hinc
aliorum vero utilitati.
Omne 2) Omnis indemnitas etiam quae alii
Habemus actionem lucri, et actionem indemnitatis.
incommoda est.
Contra actionem lucri datur exceptio lucri, contra actionem
indemnitatis datur exceptio indemnitatis. Contra e
xceptionem indemnitatis datur replicatio culpae.
Si postulationi lucri opponatur exceptio lucri, datur
replicatio culpae.
postulationi lucri opponatur
exceptio indemnitatis datur replicatio doli
Ut Jus in artem redigatur; sic puto
agendum:
Condatur Edictum quoddam perpetuum, sive
nova quaedam Legum formula. In qua
enumere[n]tur Modi quibus jura constituuntur
et finiuntur.
Et quia sunt quidam modi communes pluribus
juribus, et ipsis factis alligati, haec facta
autem consistunt in rebus, personis, rebus,
antequam de jure.
Capita tractationis haec esse videntur:
Quis personam habeat.
Quando quis alterius personam gerat, seu de
Repraesentatione
De concursu plurium personarum,
De personarum privilegiis, sive commodis
beneficiis et oneribus.
De personarum definitio speci
De verborum definitionibus.
Sunt tamen et quaedam postea, in jure quorum
ratio reddi non potest
Et haec sunt ut ita dicam regularia juris. Sed
si quis velit omnia juris Romani complecti et
huic etiam irregularia annotanda sunt, ea
nimirum, quorum ratio tum ea quae sumuntur
ex aliis disciplinis,
theorematum juris ratio
reddatur, tum etiam errores conditorum juris et
interpretum, sive dum ipsi suis principiis dissona
dicunt, quae suis quaeque principiis ascribenda
sunt in usu, sive dum
falsa aliarum disciplinarum
theoremata assumunt.
Itaque opus hujusmodi capitibus:
sulti volunt recipi, huc praesumtiones juris
et de jure; et de probationibus.
causa, effectu, toto, parte et similibus.
notatione temporum.
In his omnibus multa recipiuntur, contra
rerum ac disciplinarum veritatem et α
vel quia contenti exactitudo non est necessaria,
diametri, vel quod lapsi sunt Legislatores,
privato tamen Jurisconsulto etiam latentibus errantibus
illis parendum est
In postulationibus vel generaliter spectatur
commodum incommo lucrum et damnum, sive
ut quis plus quatenus quis locupletior aut
ipsarum rerum ratione; vel consider
etiam res ipsae, nam etsi quis indemnis servari
possit pretio restituto, tamen saepe volet
aliquis rem retinere recipere, quam
pretium.
Postulatio Actio
Id omne postulare quis potest,
ile est, quicquid privatim utile est.
De his quae debentur
sive jure postulantur:
1) quicquid Reipublicae interest.
Jure fit quodcunque nemini incommodum est2
est, quicqu quidvis.
rei incommodum
necessarium sit ad indemnitatem.
Si faciens culpa sua damni causa sit
ut ego in culpa essem.
Quadruplicatur si – et ego in dolo fuerim.
Excipitur secundo, si tibi
sed haec quadruplicatio rejicitur.
Libertatis exceptio est incom.
Si is cui factum incommo tu dolo tuo
bi damnosum sit. Replica
Est et Historia juris.
unitur
malitia
imprudentia
damnum ex malitia vel imprudentia.
Infelicitas puniri non debet.
Puniri solet imprudentia eti malitia etiamsi
Minima non puniuntur.
damnum non sit secutum, ut consta
tum non sit, ut si infans cadat culpa
sua, nec ideo damnum ferat, punitur
tamen, etsi natura ejus imprudentiam
lapsu infelici punire supersederit.
Praemio afficitur insignis probitas,
prudentia
imo aliquando simplex sola
felicitas.
Praeterita puniuntur aut praemio afficiun
tur; futura exiguntur.
Jurisprudentia absolvitur enumeratione poenarum
ac praemiorum, quae voluntate publice
constituta sunt; item aliarum rerum
factorum quae quis ab altero exigere potest,
itemque modo exigendi.
Potest aliquis
etiam a Republica exigere praemium
et Respublica ab ipso poenam.
Itaque hinc concludo jurisprudentiam totam
consistere in enumeratione actionum, et
quae has elidunt exceptionum, et
c., quibus praemittenda sunt primum
generalia de jure, deinde descriptiones Ma
gistratuum ac judiciorum, quibus aliquid
exigi potest, ac deinde generalibus quibusdam
observationibus circa res personas et facta
quae in actionum actione serviunt, ne
postea ubique interseri necesse sit.
Haec sequuntur
denique actiones.
De jure naturae, divino, gentium, civili,
legibus, statutis, consuetudine, et
aliis hujusmodi.
In universum de Norma
De Magistratibus.
De judiciis.
De causis jud quae inter privatum et Rempublicam
versantur, ac primum
de praemiis
Etiam praemia et poenae a privato exigi
aut privato cedere possunt. Ideo non
referenda praemia et poenae, ad ea quae inter
privatum et rempublicam versantur.
De praemiis, quae quis exigere potest.
De poenis.
rerum repetitione.
Quicquid juris naturalis ac divini est, etiam
juris civilis haberi debet.
Circa quae pacta fieri possunt circa ea etiam
leges condi possunt.
Leges juri naturae contrariae condi possunt
circa illa omnia in quibus aliquis juri suo
renuntiare potest.
Cessante lege civili pronuntiandum est secundum
Discrimen inter merum jus et aequitatem.
Utrum lex ad eum casum extendi possit,
Videtur cum
lex scilicet aequitatem habet. Non ita,
cum duram esse constat.
Tractatio de principum rescriptis non
pertinet ad doctrinam de Legibus, sed
ad doctrinam de judiciis, sententiis, et
aut praemii spes
poenae metus aut
s est libertas in agendo a poenae metu
soluta.
sentis cui factum tuum displicuit.
poenas censeri potest, etiam praemii denegatio
aliis et inter facta numero etiam omissiones,
Poena est etiam praemii denegatio.
Factum voco omne voluntarium.
Inter facta etiam omissio censetur
. Impossibilium nulla est obligatio vel
Neque enim nulla est libertas circa impossibilia,
et necessitas quae in illis est non oritur
ex poenae metu, sed rei natura.
metu [non] fieri non potest.
tum est cujus oppositum debitum non est.
Injustum est cujus oppositum debitum
quamdiu injustum esse non const
Jurisprudentia absolvitur enumeratione eorum
Nam his enumeratis, caetera justa esse
Vindecta postquam meus a praetore recessi
cur mihi non liceat jussit quodcunque voluntas.
Excepto si quid Masuri rubrica notavit.
Injusta aut poenam habent arbitrariam
aut definitam.
Injustum est quicquid publice nocet in Republica
Injustum est quicquid is qui potestatem pr
habet in republica, pro noxio a se haberi
cum puniendi animo testatur,
Injustum est in Republica, quicquid poena dignum
poena dignum pronuntiatur, sive quicquid Magi
Debitum habetur in Republica, quicquid Magistratus
aut omissum punit, aut imposterum exigit.
Quaedam ita exiguntur, ut ne poena quidem omissi
exactam quies concedatur, sed nova semper poena
irrogetur continuatae omissionis, donec aut
Omne factum tamdiu habetur justum,
quae fieri vel non fieri debent
Magistratus punit.
obedientiam posse, aut denique pareatur.
quando circa alios versantur.
dirigens societatem hominum, non quatenus
cives sunt, sed quatenus acquirunt, retinent vel
ammittunt ea bona, quae sub dominium cadunt.
deterior
humani.
in una civitate.
homines trahuntur, ita ut scriptura opus non sit.
Itaque quae juris consuetudinarii sunt disci solent
ex hominum laudibus et vituperiis.
est vel universale, hinc primum praeceptum
Vel particulare, et
quae praecipit
interpretandi.
propositio universalis vim cogendi habens,
ecta ratione seu prudentia profecta,
eisque necessitatem
hominum liberorum,
operandi imponens.
Leges sunt circa ea quae contingunt ut
De constitutionibus principum pugnant
textus. Nam l. 1. hic dicitur quae
etiam aliis legem facere. Contra est in l. 2.
et 3. Cod. de LL., adde l. 8. h., at Justinianus
l. ult. C. h. iterum quamvis sententiam inter
litigantes dictam vult pro lege esse.
acquisitionem perficit. Itaque quando
pretio inter Emtorem et venditorem
entum est, jam res non amplius domini sed emtoris
est; nondum tamen dominus est Emtor neque partem quandam
corporis ejus facit, antequam tradatur.
Centumviri, quibus decemviri praeerant cum praetore
de jure cognoscebant; judices pedanei de facto;
qui ubi quaestio juris difficilior inciderat, ad centumvi
Majores Magistratus erant, qui potestatem regiam potesta
exercebant, ut Consules, Censores, Praetores, aediles
Dignitas tribuit praerogativam etiam circa j
l. majorem 8. D. de pactis, l. fin. C. qui bonis
naturalis licet emancipatus vel alteri in adopti
§. quod si nemo J.
datus sit dignitatem retinet. Quod secus est in filio senatoris
Patri nondum Senatori natus sit l. 5. eod.
Viduae nubentes inferioris gradus marito pristinam
exercebantur, et quidem sine appellatione. Nam
mandata principis jurisdictione fungi videbatur: a
mandatario autem ad mandantem non appellabatur.
provincias suas mittebat proconsules velut
Magistratus populi Romani, qui habebant legatos suos,
Praeses Magistratus seipsum praesidem dare non potest
l. 5. de officio praesidis, l. ult. de officio praetorum.
Ex l. 6. § 1. h. probare volunt judicem debere
judicare secundum acta et probata.
Mulcta est poena arbitraria a judice Magi
potest l. 6. §. ult. de officio praesidis. At poenam
pecuniariam legibus statutam remittere non potest.
an filius
insitus sit ille humanitatis sensus, hinc oritur conscientiae
stimulus, ut scilicet homo qui secus agit, sibi ipsi non satisfaciat,
sentiatque intus quosdam laniatus et ictus, quae poena est naturalis.
obtineat, quae satis tutos homines ab hominibus praestare non potest,
naturalis perfectio petenda est a cultu Dei, id est substantiae
nec effugere potest. Itaque Deus efficit, ut idem sit utile
et Quo fit ut idem sit utile et honestum, nullum vitium
peccatum impune, nulla praeclara actio inanis et praemii expers.
Caeterum apud sapientes religio et honestas seu virtutis amor idem
est, illi enim sciunt feliciter vivere, esse in omnibus sequi contendere
qui sic animatus est, eum super omnia Deum amare necesse est,
bonum cedere Deum amanti, et viros bonos vicissim Dei amicos
virtutis corollario fruuntur, imo virtus cum animi summum ani
animi voluptatem pariat, ipsa praemium sibi est. Si quis
suam veram sapientiam non pervenit, apud eum
religio aliquid separatum est a virtute, itaque honestati superaddit.
Exempli causa solus amor honesti neminem solus sapiens
In universum manifestum est jus esse
circa ea quae pertinent ad perfectionem humanae societatis, et humanae
dirigitur ad perfectionem ipsius civitatis quatenus civitas est,
ita ut extra civitatem non habeat
civitas quaelibet personae instar est, jus privatum locum habet; secus est
si plures civitates in unam ditionem coalescant, novamque constituant
est non tantum privatum sed et publicum vel naturale vel civile
legitimum esse. Necesse est enim quaedam jura publica esse communia, quae
in utraquaque civitate obtinere debeant.
est vel consuetudinarium, scriptum quod introducitur et conservatur
scriptura, consuetudinarium, quod mentibus tacito consensu introducitur,
hominum assuefactione conservatur, ideo validius est. Discitur ex hominum
laudibus et vituperiis. Est juri naturali bestiarum simile, quia homines trahit
ut natura, ita et consuetudo, quae est altera natura.
est praeceptum justitiae particularis commutativae, ut scilicet
aequalitas Geometrica servetur, ne quis minus habeat quam ante, alter autem
communia inter singulos distribuenda, ubi locum habet consideratio meritorum cujusque
et publica utilitas
Omnis enuntiatio capax est interpretationis, et duplex est interpretatio, una
agnatum tutorem esse jusserat, cujus ratio esse videtur, quia ubi successionis
habet providere potest, ne Patrimonium depereat. Itaque et imponi tutelam invito
Propositum nobis est in Legum juris civilis rationes inquirere,
ut eas interpretari possimus.Jurisconsulti enim est non verba tantum legum tener
ed vim et potestatem l. 17. D. de L
interdum clare quidem locutus est Legislator, sed aliud dixit quam in mente
quod frequentius genus pro specie, aut speciem pro genere. Priore casu
opus est restrictione, posteriore opus est extensione verborum. Sententia
autem Legislatoris, seu quid in mente habuerit, cognitum erit, si rationes
quae illum ad legem ferendam movere nobis sint compertae. Nam ex
praesumta Legislatoris voluntate legem latam ad similia extendemus,
l. non possunt 12. D. de Legibus. Ita lex duodecim tabularum proximum
commodum est, ibi tutelae onus esse debet; quin imo qui spem succedendi
successori aequum est, et non denegari volenti. Quaeritur jam quis liberti sit
voluntatem legislatoris legem generalem ex aequitate restringemu
haec enim est natura aequitatis.
titulo censentur. Malum titulum habent, quae sumuntur ex affectibus ejus
aut privata utilitate cum publico bono pugnante; hae in legibus inter
pretandis ex hujusmodi rationibus nullum jus sumitur Quae bonum
titulum habent, sunt verae vel apparentes. Apparentes, quae nituntur
principiis quibusdam quae specie boni justi et aequi sibi testator efformavit,
quae licet erronea sint, aut parum accurata, tamen sequenda sunt,
neque enim nostrum privatorum aut Magistratuum inferiorum est abrogare
leges, et corrigere legislatorem, cum fieri possit, ut ipsimet errent,
jure naturae vel ex ratione status; et spectatur vel virtus civium
vel sufficientia rerum; et rationes quae tempore legislatoris valebant
vel subsistunt adhuc, vel mutato rerum statu cessant, sed non
ideo lex cessat, licet minus sit favorabilis. Hujusmodi rationes
non cuivis loco seu civitati, nec cuivis civitatis tempori convenientes,
postulant cognitionem historiae et Geographiae, ex quibus propositio minor seu
assumtio syllogismi discenda est, quemadmodum propositio major ex Ethicis
Rationem alicujus propositionis reddere, est eam a priori demonstrare
sufficiat modum exponere definitiones et axiomata investigandi. Ante
de re praedicantur, vel de quibus ipsa praedicatur, sive sint ejus individua, sive species,
sive ob homonymiam
aut tropos singulorum
verborum, sive ob amphibo
liam aut figuras quae
in connexione verborum
deprehenduntur. De
Arte poetica
neque ad consequentias
possunt trahi, professa
enim injustitia non nisi
per vim obtinet.
prope solus, quae sit magni momenti
in republica, cogi potest, ut discipulos relinquat.