DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
esse possint possint esse damnosa
et ad virtutem, id est
habitum agendi secundum sapientiam.
habente sunt interna, quae existunt in habente,
nostra potestate. In nostra potestate sunt
vel res in quarum possessione sumus, vel
rerum status.
vel prodesse.
aut juvare
utationem in melius. Damnum dare
Neminem laedere fas est, nisi majo
damnum si patri
nostri vitandi causa, ac tum quoque ex necessitate
nostra (c) cum necesse est.
Necesse est autem
Neminem laedere fas est, reparabiliter, nisi
Itaque hinc sequitur nos laedenti
ex necessitate.
offendere fas non esse. Si sponte
Si sponte faciat hostilem animum professus, fas
Offendere generalius quam laedere,
laedere affectate seu cum contemtu.
e, sed quod in iis quae pertinent ad caritatem,
in affectu hominis erga
per eam homines
Hinc statim occurritur Carneadi, qui
Caritas enim
Hoc ergo supererat,
itione
ut ostenderet Carneades,
nostram, id est
Caritatis et
Sapientiae notionibus
valida mentis inclinatione, quam sive sorte
nascendi, sive singulari Dei benificio, sive
crebro usu acquisivimus. Unde justitia quoque
Neque vero omnes amare possumus
omne genus humanum, sive potius omne genus
cum occasio tulerit, erga omnes
voluntatem nostram opere ipso testari.
honestum vocant,
felicitatem per se expetere, vel quod eodem
redit, alterius felicitate delectari. Nam
vere amanti felicitas amici, Unde difficilis aliqu
quaestio solvitur, quomodo amicorum commoda
possimus, cum tamen constet omnia
homines facere sui boni causa. Scilicet
amoris pars est etiam in affectu hominis
erga res inanimatas, ut cum equum pulchrum,
villam, statuam, in quas felicitas non cadit:
ita dicimur amare statuam, domum, equum
egregio statu, atque pulchritudine, et ipsa earum
cum voluntatem ejus animo praesumtam adimplere conamur.
ro plurium utilitates inter
se pugnabunt, praeferemus id
quod erit in summa melius, id
Ac caeteris paribus eo magis
eo magis quemque amabimus,
quo magis perfectione animi
Amare, et quomodo possibilis sit
se expetit.
expetimus jucunda sunt.
suis tamen
Justitia haec possibilis est
justitiae definitione
commodis etiam cum sua praesenti jactura
ipsimet maxime utile esse
ostendemus. Itaque desideratum
Socratis implebimus, qui honestatem
et utilitatem male dissociata
reconjungi optabat, illique
male precabatur, qui primus disjunxisset
optimam voluntatem
in futurum utile, et in Summa suadendum
quod ipse semper felix est
, nec unquam nobis doloris causa
erit infortunio suo, aut auxilio nostro
indigebit. Deinde quod cum semper
ratione omnia summa ratione
nullam certam regulam sequuntur
et tum maxime quoque ab illis quoqu
offendi possunt, qui eos maxime
maxime colere volunt.
quae jubet, seu
Et vicissim ea verissime vult, quae nos
vult velle, sive quae nos facientes vel
studiose conantes, praemio afficit; licet
ea non semper velit voluntate illa
nondum manifestata est, praesumere,
velle quae jubet, et absolute nolle
quae vetat.
(hoc est praeceptis seu dictaminibus
nobis declarata),
Voluntas absoluta praesumta. Eaque
ratione, quam omnes sequi debent,
donec aliud potius absolute velle vel
permittere Deum eventu constiterit.
Semper enim praesumtam Voluntatem
suam implere satagentes praemio, secus
facientes poena afficit. Quod etiam
faciunt alii sapientes Legislatores.
Fieri enim potest, imo solet, ut me Deus
aliquid velit agere atque conari,
quod absolute fieri aut mihi succedere
t vult aliquando ut petam,
quae non vult ut obtinea
atque conando agendoque exprimere
Dei existentia sublatum esse
exercere posse
et bonum inter
non tantum bene velle,
et nocendi
sed interdum
tuto et cum
est Deum
exercere caritatem.
existit, ideo
quo destituente nec defatigari
tristari... lassarive debemus.
quod idem et sapientiae dictatum
et Domino colendo vel ideo felices
vero semper bona voluntate contentus
est, et omnia bene gesta, seu quae praesumta
declarandae. Licet autem nihil omnino fieri possit
ipso ita plane invito, ut contrarium decrever
it, ea tamen nolle dicitur, quae non
consentanea sunt, uberrime
quisque agat, quibus videtur se ipsum,
seu ut quisque conetur
rebus, ac publico bono procurando niti, licet
non semper successus faveat; quo destituent
nosse, et modos, quibus
solius est, tempora
Unde jam habemus conciliationem causam
Voluntatis cum posita supra definitione
justitiae, et conciliationem, sapientiae
caritatem. Cum enim Deus sit sapientissimus
pariter et potentissimus, justissimus erit,
et justis praestabit securitatem, ut tuto
deesset rebus, saepe justitia bono
statura esset intra ipsorum volunt
mali et belluino ritu viventes,
factis autem externis imitandi
et belluino ritu viventes, quos
oppugnare, vel etiam praevenire cogerentur.
statum naturae sibi relictae
sine rectore fluctuantis sane miserrimum
fingi quidem posse docendi causa, existere
in rebus non posse, Deus effecit. Immor
praesidio Dei est; nec vitae et membrorum
salutis anima
cura, verum erit justitiae fundamentum
et si necesse sit, dominio illo eminenti in
res singulorum uti, modo ne quis ad miseriam
redigatur, nam ille vinculo solutus esset, quo
ita dispensentur, quo suum cuique tribuatur.
Suum inquam, id est non ut antea, quod ei sine injustitia
udicio stricto jure petere potest a privato stricto j in societate judicio, extra eam bello;
autem ita fieri debet, quemadmodum postulat
derivanda sunt in auto
vicissim praec
gestorum autores fructum aliquem percipere
bent. Itaque saepe proportione virtutum meritorumque
distributio bonorum malorumque fiet, quam aequalitat
ac vitiorum aut criminum
in ipsa inaequalitate servatur aequalitas quaedam
rationum, ut scilicet inaequalibus inaequalia tribuantur
inter res tributas quae est inter personas.
hoc fieri ex accidenti,
per se autem dispensatorem publicum non analogiae
Verum sciendum est
sed maximi publici boni rationem habere
quod saepe cum hac proportionum aequalitate
consistere non potest. Quaerendum enim
ac criminibus (quae vulgo demerita vocant)
an potius in virtutibus ac vitiis id est futurorum
et metu.
in quo saepe non virtutis tantum ac
aliarum circumstantiarum ratio habenda est, ut minus vitium
juvandi nocendique,
vitii sed et
uno magis nocere possit, quam
quam in alio majus;
ut exemplum praemii poenaeque statuatur,
vitium magis punietur, cum nimium increbescit; et
quo magis homines excitentur.
et majoris virtutis minor ratio habebitur, cum minus
ria, aut satis frequens habetur:
Denique fieri
poenam luat, quando exemplo opus
alius multo
pejor pro temporum ratione
et in largitionibus atque exactionibus
mitius tractatur.
publicorum non tantum
enim in publica abundantia (
ut cum populus Romanus
Quae sane
potius, ut cuique instrumenta praebeantur atque adimantur
hostium agros inter
cives dividebat), hae in publica necessitate
Et in largitionibus
commodorum atque onerum
Et in utrisque non tam ullius
a singulis locum habent.
ratio habenda,
ac com
proportionis quam usus publici
gravetur, qua facilius carere Respublica potest.
plus alio,
idem non sunt.
moderatur.
in eo posita est, ut in Dei gratia atque amore
vivamus, cujus potentia et perfectio summa est.
Cumque idem sapientissimus sit, perfectionem rerum
generalem, et maxime praestantissimarum
creaturarum quae ratione utuntur, sibi propositam
habebit. Itaque qui Deum amat, id est qui
sapit, omnes amabit, sed unumquemque eo
magis, quo magis expressa in eo divinae
virtutis vestigia lucebunt, et quo promtiorem
validioremque in communi bono, vel quod eodem
Intellecta ergo justitiae, et quod ad eam rem
necesse erat, sapientiae caritatisque natur
a, manifestum est, quod Viro bono possibile,
impossibile, necessarium est, si nomen suum tuer
sunt ea nec facere nos posse credendum est:
Summa juris regula est
s quod habemus agendi
aut non agendi
bonorum datoris
ipsa virtus in universum, quatenus
neque ad societatem
(1) reliquae duae ad particularem,
singulorum potestate esse, ut cujusque vita,
quae inter ex usu publico dispensantur. Quamquam
enim optimae Rei in Optima Republica
Sane si Equidem in optima republica omnia
essent publici juris, et inter privatos distribuerentur
exceptis iis quae corpori cujusque cohaerent, et ad
commode vivendum necessaria sunt, sine quibus miseri
ut in rerum abundantia animum laxent, et
jucundam, sed ut necessariam,
vivendum esset omnibus et vicissim sub disciplina
praefectorum, velut in coenobiis, difficile esset
dispensatores reperire satis industrios et aequos et
benignos, plerumque enim homines potentia utuntur
ipsi rectissime sapere videtur; ideoque ut nunc sunt
homines libertas potius relinquenda est hominibus iis
respublica immensa singulorum cura exoneratur,
cavere tamen in universum debet ne facile si
in tum in optima Republica tum in nostra
Porro quae Respublica privatorum potestati reliquit,
in his omnes velut aequales habet; et quae quis
fortuna vel industria quaesivit, ea nemo etsi praestantior
ei auferre potest. Itaque cum in judicio de agri proprietate
disceptatur, non id agitur quis dignior sit, eum agrum melius exculturus,
et quomodo sit nactus.
recipere in se deberet; quod cum hodie fieri facile nequea
societas a se rejicit, relinqui homines in statu
aequalis habetur
unus brevis staturae toga prolix
alter vastissimi corporis vix mediam partem
tegeret sua, non ideo ad permutandum cogi possent, Atque haec est aequa
Atque haec est aequalitas illa, quam vulgo arithmeticam
omnes enim ae nam ut nulla circumstant boni
ejus quod congruum est, habita ratione, illud stricte
ac nulla personarum habita ratione hoc unum spectetur,
ut quisque tantundem recipiat, quantum alterius
Potest tamen
Respublica hanc libertatem variis legibus
circumscribere, cum possit omnino tollere, exempli
etiam inviti vendere cogantur, sublevandae annonae
causa. Deinde in publica causa imperare tributa potest
nulla congrui habita ratione,
ut loquuntur universalem, nam vitae honestas
nihil aliud est, quam virtus in universum seu
habitus animi ad rationem sequendam affect
affectusque continendos obfirmati. Cum enim
perfectio animi consistat in virtute, et tanto
quisque magis prodesse possit, quanto magis
virtute pollet; sequitur justitiam particularem,
studium imperare, quo maxime ad juvendam
Versatur autem commutativa in privato,
distributiva in publico jure. Quod ut recte
intelligatur, sciendum est alia bona singulorum
seu habitus
affectusque
obfirmati.
Cum enim perfectio
animi consistat in
est justitiam
possit, quanto magis
virtute pollet; sequitur justitiam
virtutis studium imperare, quo maxime
ad juvendam societatem praeparamur
ad particularem, quae
vel commutativa est et
versatur in jure privatorum
ac laesionem cavet; vel distributiva,
distributiva, quae in jure publico
primum nos ipsos emendare, et perfectionem animi sive virtutem intellectus voluntatisque
persequi debemus, quae in eo consistit, ut regulas vitae si
in omnibus rationem affectusque moderandos,
bonum refertur hominem praeparat: et manifestum
est, primum praeceptum justitiae particularis esse, ut virtutem sive
loquuntur, honeste vivamus, etiam in his quae primo
aspectu ad aliorum commoda non pertinent, neque ad
societatem referri videntur.
duo justitiae particularis praecepta, proxime ad
aliorum bona malaque referuntur, et pertinent;
atque ita distinguuntur
e ex qua tres aliae nascuntur, etiam
Prima pertinet ad justitiam, ut loquuntur
nam vitae
nihil aliud
est, quam
confusae sint, neque in numerato
habeantur; mirum non est, jurisprudentiam
passim incertam esse. Danda itaque opera
est tum ut Leges ordinentur, tum
principia constituantur, addita methodo
quadam certa quae sit filum in
labyrintho, qua principia variis causarum
figuris accomodentur.
Superest summus juris gradus, quem
pietatem appellavimus: quemadmodum enim
proprietatis perfectius est, continet enim non tantum
conservationem rerum cujusque (quamquam ea nec
obtineri sola proprietate servata possit), sed
etiam emendationem in melius quousque inter
homines mutuis auxiliis fieri potest. Ita
juri societatis non modo societatis praecepta
complectitur, quae ad societatem spectare
non videntur; sed etiam felicitatem spondet
, quam homines mutuis auxi mutua
ope sibi dare non possunt. Cum enim
omnia sint in potestate Dei, sequitur
etiam minimos motus nostros interiores
ad placitum ejus componendos esse, ne societatem
cum ipso nascendo initam, vivendo cultam
violemus, quo nihil periculosius intelligit
quia nihil eum latet, nihilque apud eum legiti
negligitur: sed omnibus peccatis poenae,
omnibus recte factis praemia destinantur bene
Quod si
recte colimus, id est si Deum vere amamus,
si omnia ad perfectionem nostram,
ipsius sive commune bonum dirigimus dirigimus animi
dirigimus,
nihil homine felicius fingi potest:
Immortalis enim anima est, et Mundus sub Rectore
Rectore optima respublica est, magis
etiam quam mortalium animi et si daretur
nobis seriem nosse futurorum, agnosceremus
ne fingi quidem aliud aliquid optabilius posse, his quos
Quid ergo
his quos amat et quibus amatur.
non nisi minuere possunt, augere non possunt?
Statu Duobus tantum sta Tantum virtuti,
hoc est intellectus voluntatisque perfectioni, qua licet
studeamus, et subinde operam demus, ut
bona quae largitus est nobis Deus (omnibus autem magna largitus est)
in caeteros diffundamus. Nam si haustus aquae frigidae
em habebit, quid his futurum est qui magnum aliquid in rebus
intelligi non potest, sine optima educatione
quae nunc adultis jam hominibus non est in
potestate; etiam illud docendum est, quomodo
ab optimae Reipublicae idea pro
rerum statu sit abeundum: quemadmodum
illi qui de muniendi arte tractant, etiam ad
irregularia propugnacula deflectere coguntur.
sint magistratuum ac privatorum officia
Magistratibus autem rerum communium
dispensatio atque interpretatio legum, id est usus
relictus. Nam si districte Magistratibus
omni interpretatione interdictum sit, redibitur ad jus
aliud jus strictum sive merum, sed
fieri potest eo magis quo leges sunt
enim imperfectam legem supplet. Nam
si omnia ita formata essent, ut non vacillandum
esset hominibus, sed velut filum in labyrintho
datum certusque viaque designata, ut nisi volentes
esset rebus humanis. Itaque in optima
republica sublatum esset, jus strictum proprietatis,
sed ejus loco introductum esset jus strictum
privati de rerum proprietate ac commutatione
nec judices de distr interpretatione legum
ac dispensatione rerum communium dubitare
possent: itaque privatis non aliis esset
opus juris praeceptis, quam ipso legum
recte agendi, ac traditione virtutis
a majoribus recepta, a cujus consuetudine nemo
vel hilum declinare posset, quin statim
in eum animadverteretu
leges ipsae per se
commutativae ac distributivae praeceptis apud magistros
definitionibus ac demonstrationibus legesqu
ut prius illud quo cuncti aequales
veram felicitatem
cum saepe plurium utilitates inter se pugnent
virt affectus hominis erga hominem ratione
mensuram revocandus, ut vera non rebus tantum
sed et personis pretia ponamus. Itaque
esse nequeat, qui sapiens non est, sed quod vir
aget ex praescripto sapientum, cui si vis addita sit
cogendi etiam hos ut instar qui boni non sunt,
orro quae viro bono possibilia impossibilia
contra bonos mores sunt, ea nec facere nos
est necessitas, illi scilicet imposita, qui viri
Cum enim apud sapientes pro demonstrato sit,
esse Monarcham universi Deum, cujus potentia
pariter et sapientia summa est, felicitas certa certa
erit in hujus gratia esse: certa pernicies
constet perfectionem rerum, pro cujusque natura
erit, plus in rem publicam conferre posse
ac velle videbitur, tanto magis in eo et divinae
virtutis imaginem colemus, Ex hac regula
nascuntur tres aliae, quae tribus juris partibus
colere, virtus autem est habitus
bene consulta non jam difficulter
eo quisque perfectior erit et ad bonum ju ad commune
bonum juvandum aptior erit, quo magis non tantum
intelligens, sed et in recte agendo exercitatus erit,
vitium animi indicat, suspectum se facit; contra
justum esse
Omnis de jure tractatio versatur circa bon
a et mala quibus alter alterum afficere
potest, quae si prudenter et cum ratione dispensata
sint, recte juste id factum dicetur, sin minus querelae
esse caritatem sapientis. Sive ac virum justum
u m id esse omnes consentiunt, de quo
ratione queri pot
ut prosit omnibus noceat nulli. Sed cum hoc id
saepe fieri nequeat, in conflictu saepe alterutri nocere
non omnibus aeque prodesse possimus, et quod
mea interest, saepe cum aliorum utilitate pugnet,
erga hominem ratione moderandum esse constat,
etsi non esset sapiens, sapientem tamen in
a, appellamus, quaecunque viro bono possibilia
sunt factu.
credendum est.
aut impossibilia aut necessaria
Nam quae facta contra bonos mores sunt ea nec
facere nos posse credendum est.
moralis, quae scilicet viro bono imposita est,
si nomen suum tueri velit.
Regularum autem quibus caritas sapie
haec summa est; ut dirigantur omnia ad majus
bonum generale, quod obtineri potest.
Quae ab hominibus fiunt, ea justa atque injusta
haberi constat, dum ad bona malaque aliena
et ratione admirabili consecutum
esse, itaque de praeterit
voluntas praejudicata est, sed
materiam industriae reliquit
dabimus operam, ut quantum
judicii nostri vis penetrare
potest, voluntatis ejus
instrumenta simus;
proinde
habemus agendi aliquid aut omittendi est
quandoquidem qui ad justitiam erudiere
multos quasi stellae fulgebunt. Itaque quo
major quisque est, hoc si sapit felicior erit
; sed et eo infelicior, si rationem
administrationis reddere non potest. Caeterum
amor ipse Dei satis magna cuique merces
erit, pro mensura sui gradus: et satis
omnium animi affectuum, amor odiumque efficacissimi
summa fel nihil esse felicius potest
quam amare quod perfectissimum sit, eoque
semper potiri. Inde enim maxima
animi voluptas, et quod caput est, perpetua
expectatio etiam in maxima fortuna, expectatio
securitas majoris securitas.
Est autem
quam sensus crescentis perfectionis. Dei
autem perfectio quodammodo in nos transfunditur,
quo magis in
rerum interiora admittemur,
eo major admirationis materia nascentur,
alter delectationis novae materia
nasceturalternante perpetuo admiratione rerum novarum, atque subsequente earum intellectu
ac perceptione. At
qui sciunt, quam
usque jucundum, novas semper admirandasque
perfectiones invenire in eo, quod amamus.
Sed abripior argumenti suavitate, quanquam
de eo nimia dici non possint, neque omnes
quid amor quid visio Dei satis recte assecuti
videantur; nam si intelligerent, non
possent non commoveri.
jam principiis conscientiae regendae
disciplina inaedificanda est, quae ju
nam si Deus non esset, sapientes
ad caritatem non ultra obligarentur, quam
ex usu suo esset; Deus autem accedens efficit
honestum sit utile, et
omne turpe damnosum, atque qui publici
ut omne
boni causa
etiam se morti et
cruciatibus exponeret, non ideo desipere
judicaretur.
Itaque Elementa juris naturalis tradituro, primum
commutativae, de eo quod fieret observabitur inter ho
onorum malorumque publicorum pro singulorum portione
hujus vitae bonum. Quarto
Deum de virtute universa
et obligatione naturali erga Deum, ut felicitati
His jam
de obligatione erga
Jus autem legitimum tradetur, enumerando officia
magistratuum, et privatorum
sunt subjicienda
Elementa juris legitimi humani ac divini,
perpetuae consulamus.
Ex his intelligi potest secundum
secundum tria illa praecepta, tres esse
aequales habentur, neque ideo quis re quam tenet, gratis
carere volet,
non cognoscunt, unusquisque possessiones suas
congruo judicare, etiam constitutis societatibus
placuit jus hoc merum in bonis privatorum
excipiatur usus publici causa, quo privatae
administrationis libertas
Agitur ergo hic de possessione ac titul
in hoc
sive causa, de dominio sive certo sive praesumto,
quod ex possessione nascitur, de in
acquirendi sive titulis possessionis; de Dominio
vero ac praesumto; caeterisque juribus in rem, denique
de damno quod mihi datum est de rerum vindicatione,
aut petitione aestimati
de obligationibus, nempe aut
atque ex ejus damno lucratus est; aut cum
ipsius culpa res intercidit, quo casu perinde ab
eo petitur, ac si inde lucratus esset, aut
observatione homines felices esse non possint;
nisi sibi sufficere, et recta sapere omnes intelligantur,
perpetuas enim querelas nasci necesse est, maxime
ostendat, alium alio sapientiorem ac magi
omnia ordinentur secundum maximum bonum
commune, et ut quisque quantum in se est
u m sese praebeat in abdicando jure suo
stricto, cum id ex societate cum foenore sit
inter homines, quibus quisque se paratum ostendit
ad aequam societatem atque amicitiam;
ex quibus nascitur denique quaedam reipublicae
ordinatio secundum rationem rerumque statum
ircumscribitur, et praemia poenaeque definiuntur,
et Magistratus constituuntur, tuendi ju
tur, tuendi juris causa.
Itaque pars haec
juris naturalis, de congruo, nihil aliud est,
quam jus civile optimae reipublicae sive de rebus
ad commune bonum maximum bonum commune
ordinandis;
sed in nostris quia optima respublica
bonum. Ut si qui forte sibi occurrant, qui se
efficere, ut quo magis
amamus eo magis fruamur
animi, sive imprudentiae praebuit,
quo casu cautio damni infecti
exigi potest
neque ad honestatem nisi suae
suae perfectionis causa,
causa, cujus in hac vitae
brevitate, si anima
ratio satis haberi
alterius virtutem fidemque
potest, ut judicet sua
interesse, societatem
quandam iniri, in qua
jure suo quisque aliquatenus
discedat, ut cuique tribua
tur quod ipsi
communis boni.
sive universalibus
sive particularibus
cum in
cujus est neminem laedere,
ut cuique quod ei convenit
cujus est omnes nostras actiones
non videntur pertinere ad societatem,
quia certe cum Deo nobis
societas intima est, in quem
peccamus, quicquid male agimus.
contra qui rationem constanter sequitur
ratio in rebus omnibus quod pecunia in commercio,
possit: Et quem in rationis verba jurasse
scimus, cum eo certum habemus tractandi modum
cum alii saepe inanibus offendantur, et sese in
omnes formas mutent. Primum itaque juris
praeceptum est virtutem sequi etiam in his quae
rebus rationem sequentes, perficiamus animum, et
ad juvandam societatem promti, ad nocendum difficiles
tardique reddamur. Et in hoc quidem virtutum
exercitio vitae honestas consistit. Proximum est,
possunt homines in animo, si perniciosa dogmata
aut mali mores ipsis instillentur,
efficiamus, sive apud notos in universum, sive apud
in sive abalienatis amicorum
animis amicorum apud amicos ejus abalienatis
animis sive amicorum ejus sive caeterorum quibus innotuit. Se
in judiciis agitari solet. Sciendum est autem
si res humanae optimam rempublicam paterentur
virtutis ac meritorum prout effi consultius e
re publica foret, cuique rem bene gerendi amplissima
instrumenta praeberi: Nec dubito quin hoc consequi
et difficile est invenire incorruptos et
satis diligentes, et erga omnes officiosos rerum
dispensatores;
cuique est acquirendi variasque res quas natura e sinu
suo effundit in potestatem redigendi libertas,
in quo tum fortuna tum industria dominatur. Jam ergo
de agro lis est, non quaeritur, uter dignior
sit, aut uter melius sit culturus, sed uter
tum inter singulos ita distribuendo quemadmodum societatis interest; hoc est proportione meritorum
merita sperari possunt: sed et in malis distribuendis vitiositatis ratio habenda est, ut
intelligi potest, in praemiis poenisque, et justitia dist
ars aequi et boni, hoc est scientia
est, eo tamen magis quo quisque ad commune
bonum aptior est.
in mediocritate continendo hominis prudenti continendo
comprehendi omnia non possunt boni prudentisque viri arbitrio committantur
hominis erga
quae recte, atque ut virum bonum decet, facturo impossibilia
sunt, ea in jure nec facere nos posse credendum
potentia moralis: et
cessitas moralis, unde quorum necessitas viro
Regulae juris generales sunt
Honeste vivere, neminem laedere, suum cuique
quo animum indicet vitio corruptum quod societati
Societati autem actu
laedendo, vel bona minuendo. eos qui in ea
vivunt laedendo offendendo, quod prohibetur altero
communia non ita distribuendo, quemadmodum
e re est societatis interest, id est pro cujusque merito
hoc est secundum cujusque merita et virtutes,
interest autem societatis frui unumquemque
communibus bonis proportione meritorum in
et quia mala quorundam evitari
nequeunt, nocentes potius quam alios reliquos
affligi: qui sensus est praecepti quo jubemur
Unde sequitur etiam commune bonum procurandum
Tres itaque habemus
esse, malum averruncandum.
justitiae partes, universalem, particularem in
tractentur, nisi cum bonum commune aliter
partes jurisprudentiae de justitia universali, de justitia
te facies et cavendum, fiduciamque
et tranquillitatem tolles: et
et satis jam laesisti, si