DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
est in specialibus rerum arcanis, modo hoc ipsum in genere
teneat, omnia a Deo optime facta esse, eo ipso jam satis
sapiens est, ad Deum super omnia amandum; caetera
eliori vitae servaturus. Qui autem cum Momo putant
aliqua in Mundo reprehendi posse, sciant non rerum
quem Et certe ut in republica, ita in
Mundo pessimum hominum genus est, malecontenti.
Qui vero
est), sedet praesumta fid filiali i fiducia
divinae bonitatis, omnia in melius dirigentis
Nam spes eorum in amore, id est divinae boni
pulchritudinis contemplatione fundata est.
Et in hoc mihi potissimum; sciuntque ideo omnia
praeparavit; et sciunt Deum amantibus
omnia in melius cedere debere.
Porro Scientia divina et providentia
a parte rerum certa sunt, sed non tollunt libertatem,
quia enim ignoramus nos quid futurum sit, perinde eligimus
quasi futurorum non esset
quid simus electuri, quia praescit
neque locum habet indifferentia nisi in his quae perfecte
e, scit quis futurus sit Mentis nostrae status
sit Mentis nostrae status, seu quid quandoque bonum
nobis sit appariturum. Eam autem Mentis nostrae
a se condendae scit futuram ess
e naturam, ut bonum apparens
Errant enim et notiones
majus, licet libere tamen certo
omnes turbant, qui putant nos posse aliquando velle
minus bonum, scientes tale esse, seu sub mali ratione
exercendae libidinem apud ipsos habere rationem boni apparentis
caeteris considerationibus praeponderantis. Neque unquam
exemplum in contrarium afferent, rationem autem multo minus,
posterio quod consequentiis absurdis manifestissimam per se
veritatem obscurare conantur.
eversio libertatis
ne invide sequatur fatalis omnium
autor Deus. Sed his incomparabilibus Sancti
summi viri et sanctitate et doctrina celebres Augustinus
et Thomas Aquinus abunde satisfecere. Nam
non pugnat cum certitudine, et quemadmodum certum est salva libertate
Deum semper eligere optimum, et Angelum in bono confirmatum
duobus positis exhibitis contradictoriis quorum unum peccati immune
esset aliud culpam involveret haud dubie prius esse electurum
expetere quod non est
vidit vel auris audivit quae Deus amantibus sui
acquiescere possunt, perseverando coronabuntur.
, quod sua quoque remini
scentia voluit Plato.
Et unaquaeque mens eo est
perfectior, quo minus per expe
rientiam discere opus habet
finitum infinito
tamen si nullus poneretur corporum
non necessario tamen certo eliget, quae est maxime
Linea recta, vel Hyperbolica aut parabolica
finem longitudinis non involvunt, et produci possunt
sunt lineae, ut qui in ipsis motum infi
concipere velit, priora vestigia relegere cogatur.
non potest augeri, sed assumendus est circulus novus
linea recta semper augeri potest. Eodem
modo dicendum est Corporis naturam, eo ipso
quia figuram habet, infiniti esse incapacem,
at Mentis natura nullos involvit limites.
Si quis vero dicat ipsummet Universum esse corp
infinitum sciendum est, ipsum non esse
unum aut totum, quemadmodum nec Numerus
quod ja
alii ostenderunt.
non habet locum
Infinitum scilicet actu
sed in illis tantum quae
concipiuntur, et in quibus infinitum ipsum
prius natura sive conceptu est, quam finitum,
quod scilicet accedente quodam limitante
conceptu ex infinito resultat. Mentem
autem nihil prohibet infinitam concipi, nam
Est ergo in Deo omniscientia qua
actu cogitat, quicquid possibile aut actuale
est, et quicquid praeteritum aut futurum est.
aut fuissent, si quiddam aliud datum fieret
aut factum fuisset. Et quidem actualitatem
rerum novit ex cognitione suorum possibilitatem
rerum sive essentiam novit ex consideratione sui
intellectus, qui omnium rerum ideas seu essentias
expressas, continet; at actualitatem rerum novit
sive decretorum, quorum prima liberorum,
quorum primarium est ut res producantur
Quemadmodum Geometra
constructioni alligatus est, sed tamen pro
videtur conceptus, usque adeo ut enim omnia
bene a Deo instituta sunt, ut pro certo
sapientior et in universi cognitione provectior
eo magis agniturum esse, omnia ne nobis
quidem optari quidem posse meliora et neminem
simplex et universalis. Non ergo Deu
angelis quod peccare non potest. Quin imo
habendum sit, quanto quis futurus esset
perfectissimo modo.
non a sensu et experientia discuntur, sed fluunt
aeternae veritates
per se sunt, et eo ipso infinita sunt, quia absolute
compositionem ex partibus,
et sciunt
apparens licet
cogitationes celebrantur, Pythagoricorum scilicet et
Platonicorum.
Perfectissimum autem intelligitur, cui omnes
insunt Perfectiones, et quod nullam involvit
imperfectionem.
Perfectio autem est omnis conceptus pure
positivus qui nihil limitationis
involvit, adeoque absolutus quoque est seu nihil involvit
limitationis, omnis enim limitatio est negatio quaedam
ulteriorum in eodem genere. Ita agere, scire, po
sse, scire, posse, sunt perfectiones, seu conceptus
limitem, quemadmodum figuram habere, pati, fig
destrui, pati, figuram habere. Pr. Cum praedi
tem de Deo modo absolutissimo,. Possunt tamen limitem perfectiones illae limitem quem non involvunt,
recipere cum scilicet tribuuntur creaturis, omni enim
creaturae aliqua inest perfectio pro modulo suo, sed mista
imperfectioni sive limitationi. At in Deo absolutissime
actio ejus ita universalis ut omnia ab ipso dependeant,
cognit vita ejus est aeternitas, cognitio ejus
omniscientia, vis ejus omnipotentia.
Hinc sequitur Deum non esse corporeum,
est enim corporis natura limitata, cum figura
circumscriptum intelligatur. Itaque exploduntur
ineptiae gentium, quae solem et astra adoravere.
Credebant scilicet illi corpo
veri systematis Mundi, nam qui Mundum totum instar
pilae considerat, cujus extima sphaera stellis qua superficies astrigera
est instar crystallini aureis clavis distincta dist
aut saltem sedem nisi malit cum Aristotele Deum
extimae sphaerae alligare. At qui novit stellas
fixas esse totidem soles, neque ullum cognitum
esse in Mundo corpus primarium, agnoscet Deum esse ut
cujus sedes ubique est limes nusquam.
cum quemadmodum corporis perfectiones
attributa Deo insunt eminenter tantum,
etsi enim in loco non sit tamen praesens est, et liceat
motu careat, tamen movet; ita Mentis
attributa Deo insunt formaliter ut ita dicam
ita ut Deus recte dici possit Mens. Sciendum enim est
alias notiones pati infinitum, alias non pati, quod exemplo ex Geometria petito
illustrabo
ut libere quidem certo tamen
semper eligamus quod majus
inter nos et illos discrimine,
potest, ab illis non potest.
non ideo minus homo libere elegit. At instabis, potuisse
Deum immutata rerum serie hoc imp immutare impedire,
electurum, salva semper libertate, quia utriusque electio
per se est possibilis; ita non video cur nobis majorem
quam Deo ipsi atque angelis felicibus libertatem optemus
Difficultas autem illa de autore
peccati Deo, omnes omnium Hypotheses
premit, quicunque Deum omniscium omniumque rerum
utorem conservatoremque agnoscunt, cum et
qui eo metu ipsas divinas perfection
Apostolus ad illas ipsas potius perfectiones
tollere audent.
etiamsi caecitas ignorantia nostra caliget ad hunc solem, judicandum
esse ex ipsa tamen Divinae perfectionis magnit
praejudicandum esse, nihil nisi justissime atque
Deo fieri. factum
ut ita dicam aequissime
esse. agi. Sed neque putandum est invictam esse objec
tionem. Equidem vidit Deus quid esset peccatum esse
futurum, si Mundum crearet ut fecit; imo eam seriem
Adamo, quo posito peccatum certo electurus erat
possunt. Sed non ideo minus,
haec omnia a nemine negari
nisi qui negat omnia a Deo sciri et depende
an ergo Deus dicendus est, Autor peccati. Absit
Fateor. Ergo imputanda erit
nec tamen voluisse.
culpa aliqua, nisi os? Minime, nisi ostendatur
At inquies ergo peccatum voluit; respon
dum oportet Deum aliquid odisse, qui a nulla re laedi
potest. Vetuit, edixit homini se puniturum; utramque
proposuit viam vitae et mortis. Sed non ita pecca
tum odit, ut absolute vellet ipsum non extare in
Haec jam curiosior quaestio
peccatum esse extiturum.
At mallem, ais non
tu ne extiturus quidem oras.
At insurgunt inferorum
sed ab imperfectione creaturae
viris felix Adae peccatum esse nominatum, quod
divinissimo incarnationis mysterio expiaretur.
At damnati queri possent in se sortem cecidisse.
Verum iniqua est querela, quia eam instituere non poterant
ipsis poterant, salvos fore si vellent; neque aliquid unquam
malam peccantium voluntatem undecunque natam, requiri.
Et fortasse nec damnati ullo modo queri possunt, si verum
est quod quidam putant eos sibi voluntario Dei justissimi
judicis odio damnationem sponte perpetuare. Denique
non minus ineptae sunt illae querelae
providentiae et fati, si quis nollet ped
em movere ex praetextu quod argumento quod decret
hanc potius rerum seriem elegit, in qua praesciebat,
Peccati tamen causa non sita est
in Dei voluntate, sed in
aut Dei gratia sustentetur prona
prona est ad judicandum de
non satis intellectis. At
inquies cur non Deus gratiam
seu cur
vid. Poemander, aliique veteres
in se includentis
ut ita dicam
aut si sine nostra culpa abrupta sit, semper animum
sine periculo salutis aeternae potest, indulgeamus.
Itaque infallibilitas Ecclesiae in iis quidem
quae ad salutem necessaria sunt, pro certa habenda est,
credendumque non permissurum esse Deum, ut dogma
damnabile, credendum fidelibus ab Ecclesia caeteras
Catholicae notas [habente] injungatur. In rebus tamen
personisque singularibus, quae a Synodis aliisque judicibus
rationis, ubi salva salute errari potest, non video
cur necesse sit infallibilitatem a Deo Ecclesiae datam
esse. Agnosco tamen et in his rebus Ecclesiam habere veri
praesumtionem, nec temere ab ejus judiciis esse
dissentiendum.
Quod ad Concordiam Sacerdotii et imperii
potestatisque Ecclesiasticae ac secularis limites attinet,
sed potestati seculari a nobis praestandam
Omnes quidem principes et potestates non minus
Ecclesiae submissos esse, quam minimum quemque ex
fidelibus, itaque et excommunicari censuris Ecclesiasticis
subjici, et excommunicari posse; et si
ipsos a et reverentiam et obedientiam
Ecclesiae debere, quousque salva conscientia possunt.
omnia illa quae servari possunt, sine salutis aeternae
Caeteri autem fideles hanc unam
tutissimam mea sententia regulam observabunt,
et primae Ecclesiae praxi consentaneam, quoties
Ecclesiae magis deberi obedientiam, sed potestati
seculari a nobis praestandam patientiam. Nam in dubio pro omni quidem superiore, major tam
Hoc discrimine observato, non est cur principes
imperium in imperio vereantur,
pro Ecclesia
in iis exercendis communi tantum aliorum principum
Porro tantum abest, ut credam nimiam
potestatem hodie a pontifice exerceri, ut
contra arbitrer, e re Christiana fore, ut in rebus
plus ejus judicio tribuatur, quam vulgo fieri solet inter Catholicos
imperatoribus prava imperantibus non obtemperasse, saevientibus vero nec restitisse
Hierarchia Ecclesiastica, et in ea discrimen
Pontificis Maximi, Episcoporum et Presbyterorum
et ubi semel constituta est, nulli
ambiguitati obnoxiam,
Specimen exponendae sententiae
circa articulum de Ecclesia.
Ecclesia Catholica per Hierarchiam suam visibilis
Ecclesia Catholica per Hierarchiam suam
visibilis in rebus ad salutem necessariis
habet infallibilitatem, in aliis praesumtionem
seu maximam autoritatem
et omnino autoritatem tantam
quantam maximam homines
habere possunt
Itaque Clericorum a Laicis,
Primum ergo de Ecclesia Catholica ita sentio,
Divinam providentiam instituisse ac conservasse
Hierarchiam quandam, ut omnes fideles
una quadam Republica Ecclesiastica contineantur
exigere, ut erga omnes Christianos
animum fraternum geramus, et quantum in nobis
est hoc publica communione, sive sacra synaxi
unionem testemur.
sibi semper conservare coetum quendam notis
visibilibus distinctum, quem ab omni errore
damnabili spiritus sancti sui promisso in
perpetuum auxilio immunem praestet.
In hoc coetu Divina providentia instituit
Ecclesiasticam, cui omnes fideles obsequium
Ea perpetua Episcoporum Constat illa Episcopis
sive Ecclesiarum rectoribus conservaturque perpetua
convenire non possunt, et multitudo eorum
autoritate aliqua contineri debet, caput
aliquod necessarium fuit, cui Romani Imperii
principis Urbis Episcopum a providentia
destinatum fuisse, multis judiciis colligitur.
vis consistit in potestate clavium, ut contumaces
ligare, et poenitentes solvere possit, Deo
judiciis eorum, cum justa sunt, autoritatem commodante
Itaque excommunicati non possunt frui sacramentorum
gratia, Si tamen Autoritatem autem istam
nemo habet, nisi qui ab Episcopis le in hac
quoque et Presbyterorum discrimen juris
divini esse arbitror, quemadmodum Episcoporum
haec omnia ordinario jure. Nam an in
carere Ecclesia aliqua casu aliquo
erecta, ubi pastores aut saltem Episcopi
non sunt, ideo Sacramentorum gratia carere
debeat, asserere non ausim.
Obedientia
quae Rectoribus Sacris debetur, continet
Ecclesiasticae potestati debetur, duobus
constat membris, uno ut credamus vera esse
quae credenda ab Ecclesia proponuntur,
et facienda esse quae ab ea jubentur,
altero extraordinarii, ut etiamsi injuriam nobis
judicio eorum qui in Ecclesia autoritatem habent
fieri, aut injusta a nobis exigi credamus,
ordinarii juris
et in religione pariter et philosophia
vetustissimas et communissimas sententias
novatores semper existimavi
et rite explicandis et irrefragibiliter
demonstrandis, et per novorum inventorum
ingenii vim ostendant; quam eversis rec
quae tamen optimum sensum
ut caeteros Christianos
oducendo
lubricam et
minime duraturam
secularibus est
vero non est resistendum.
famam quaerant.
clesiae plus quam principibus secularibus est
obediendum, principibus vero non est resistendum
Opponitur Judicium Bello.
eam addidimus in definitione Judicii. Nam ipsa natura certaminis
per vim talis est, ut plerumque sub finem ejus appareat quis
sit victor. At cum rationibus certatur plerumque raro sub
sub certaminis initium spes est ad exitum perveniri posse;
at cum Disputatio inchoatur sine judice sive norma verendum
est ne nihil agatur, sed idem qui ante fuit, sit sub finem
disputationis rerum animorumque status.
aliquod confugere debemus.
fiat finis.
certaminum finis, neutro vincente. Quando scilicet ambo cecidere,
quando ambo superstites atque integri anceps certamen pace
diremere; quando neuter alterum convicit, quando apparet
inane fuisse certamen, controversiae scilicet statu non
in rebus aut sententiis, sed verbis posito, quibus semel
declaratis quaestio cessavit.
ergo natura appareat illius hominum status,
qui judicium appellatur,
resumta ejus definitione paulo
ante posita considerandum est, quinam sint illi qui certant.
est experimentum virium eo animo utrinque
captum, ut appareat uter sit potentior.
Cum autem qui animo atque intelligentia praediti sunt nihil
frustra faciant, patet certantibus, propositum esse aliquod
victoris gloria sit, sive aliud quoddam lucrum cujus spe
ardor certantium animatur.
Certari potest viribus ingenii aut corporis; imo et fortuna.
Nam ille quoque qui fortunatior est censeri potest potentior.
Potens enim est, qui amicum habet potentem, nempe fortunam.
judicari possit expectari exitum debere. Itaque non hic de illa
spe loquor, quam sibi quisque fingere potest, sed quam res ipsa
suppeditat, sive de sperandi causa, quam Galli vocant apparence
perinde ac si dixissem judicium esse statum rationibus
certantium sub justa
exitus spe.
Papa non deponat principes, nec
ut vim potius a tali principe patiantur, quam prava molienti
quam semel
De salute eorum qui sunt extra Ecclesiam, ita
statuendum videtur: Amorem Dei super omnia
Quicunque superveniente Spiritus Sancti gratia,
vero Dei amore, super omnes creaturas incenditur,
non dari nisi per Messiam generis humani redemtorem.
de Judaeis eorumve Messia, nec de Christo secundum
Carnem quicquam audivere, dicendum erit Deum occulta
quadam ratione mentes eorum illuminasse, et notitiam
illis aliquam fidei salvificae de filio suo, quanta ad
salutem sufficiebat, inspirasse. Quoniam aeternum
est justitiae Divinae axioma, facienti quod in se est
(qualis est quisquis Deum super omnia amat), gratiam
non denegari. Idem autem multo magis dicendum
est de his qui baptisati sunt, et fidem Christianam
externa Ecclesiae Catholicae sint exclusi, sive quod Sch
isma, sive quod haeresis illis tribuatur, sive
Nam qui Deum super omnia amat, eum impossibile
est etsi in schismate aut in haeresi sit,
Verus scilicet, et ut scholae loquuntur, formalis
Nam si omni conatu id aget, ut in Ecclesiam recipiatur,
et quicquid in eam rem sibi possibile est facit, erit
pertinaciter, sed omnem diligentiam adhibet, quae
studio pacis et veritatis ardebit. Itaque unionem
tamen eteris fidelibus tanquam ingens bonum
voluntatis sed judicio intellectus defendet;
sententiam enim mutare non est arbitrii nostri
vel a memoria
potestate est. Unde sapientissime dictum
est Errantis poenam esse ut doceatur.
Anathematismos quoque Conciliorum in pertinaces
dirigi arbitror,
vera, et inter Catholicos probata putem, nolim tamen
amore animata deleri non potest. Amoris autem hujus divini
pretiosa valde, nec semper omnibus obvia ubique gratia est.
Unde sequitur eum etiam qui excusabiliter extra visibilem Ecclesiam est,
ac potestate Ecclesiae Catholicae
unumquemque pium dare operam debere, ut sit
Hierarchia inde ab Apostolicis temporibus non
interrupta ad nos pervenit;et nihil videam in
Concilii Tridentini decretis circa fidem, aut professione
fidei a Pio V. praescripta, cui non ex animo sub
scribere possim, si quemadmodum mihi et verba
admittere, et sententia videtur postulare, intelligantur:
quia tamen inter eos natus educatusque su
mutatio maxima circumspectione indiget; et praeterea
sententias quasdam habeo, certa, ut mihi videtur,
demonstratione persuasus quae a communibus
opinionibus aliquando dissidentia; mihi licet
ac tutius existimavi proponere quicquid hoc est
, negotium candida professione,
Theologis Romanae Ecclesiae prudentia et autoritate
ri possit; quam semel receptus periculum
incurrere censurae, quae aliis scandalo sit,
mihi perplexum animum reddat, qua offendantur
perplexitatem inveniam.
certa quae tam clare mentibus
deleri possint. Nec ulla
sura efficiet,
censura Ecclesiastica de sententia
olim rotunditatem terrae, quae ipsis perabsurda
quin et analogiae fidei contraria videbatur,
Astronomum, sola Ecclesiastica autoritate motum
acced ex animo renuntiare unquam dogmati
clare percepto, potuisse? Itaque si caetera Christianus
et Catholicus hanc unam ob causam vel non
receptus vel rejectus fuisset, ausim dicere tam
eum futurum in Ecclesia fuisse, quam qui errore
vel malitia judicis excommunicatus
externa quoque Ecclesiae communione fruar.
Ecclesiae Catholicae sententia sit, ut an vera, aut saltem tolerabilis sit, judicetur.
satis in animo sunt praesentes, nec
distincte percipiuntur, modo reminiscamur
et praeterita in arbitrio non sunt,
et jam tum proinde ipso voto
suo in communione Ecclesiae
ne Concilia Deo ipso, cujus
Sed tutissimum tamen existimat prius discere an
licet a fiducia mei, omnium quibus innotui
crebras meditationes amor
veritatis expressit
Sed tutissimum tamen existimat prius discere an dogmata
ejus recte intellexerit, nihilque amplectatur, quod non aut
occasionesque aut vincendi
tui erroris, aut procurandae
unitatis negligas
Autor putat omni studio id sibi agendum esse
ut sit in communione Romanae Ecclesiae
Periculosissimum saluti est, etiam citra culpam suam
extra Ecclesiam Catholicam visibilem constitutum
saepe et saepe illis qui Pontificis
reverentiam inanibus verbis ostentant,
et nullum cum aulae Romanae addictis
hominibus commercium habente
proficiscerentur. Et certe nescio
agnoscere omnes cogerentur. Contradicendi
entur. Contradicendi autem studium,
e inde appareret, quod tutissimae
alios criminandi nullum faciunt, et
sibi adversa in pessimam partem interpretantur,
modestiores contradictionis invidiam derivat.
occultam dat notitiam saluti sufficientem
filii sui. Et qui hunc actum amoris exercet, non potest
esse haereticus aut schismaticus formalis
quod nunc occurrit
etiam in homini pio et injuria
in demonstrationes quasdam incidisse a
quibusdam Scholasticae theologiae opinionibus dissidentes
controversias quae in
nasci possunt
gamus, consideranda erit persona certantium, praemium
certaminis, spes exitus ex ipsis certandi legibus, ac denique
rationes quibus certatur.
Nam tractatio sive de
standi in judicio, sive an audiri debeant. Quae sane controversia
dubitatio etiam in sacris controversiis obtinet. Quaeritur enim
an sit cujusvis etiam Laici in has res accuratius inquirere,
scripturam sacram legere aliaque vetustatis documenta
controversiam de religione publice movere,
et reformationem flagitare: Et an non qui talia privatim
instructionis causa suscipit, eruditus aut etiam
peculiariter illuminatus esse debeat.
Et an is qui publice
actionem instituere de his rebus audet, peculiari missione sive
sive ordinaria sive extraordinaria debeat
esse instructus.
Huc ergo pertinet quaestio de permittenda aut prohibenda
scripturae sacrae lectione; de libris prohibitis et indice expurgatorio,
de fide implicita simplicium; de jure puniendi dubitantes
disputantes, negantes, apostatas, relapsos; deque inquisitoribus
haereticae pravitatis. De admittendis ad disputationes, colloquiaque
haereticis, et salvo conductu ipsis concedendo ac fide servanda,
denique de Missione ordinaria, extraordinariave. Haec enim omnia
Semper enim quaeritur de jure admittendi aliquos ad
controversias de religione privatas publicasve aut ab
iis repellendi.
persuasio. Quae persuasio est vel adversarii ipsius vel aliorum, audientium.
Ea enim demum plena victoria est, quae ut ille ait,
Confessos animo quoque subjugat hostes,
et vero tunc neque judicis autoritate, neque militari executione
neque poenae metu, opus est, ad rem nostram consequendam
quodam contineatur adversarius si quid ultra moliri velit,
tum ut applaudentium judicio atque autoritate quod volumus
onsequamur.
certantibus propositi; vel etiam rei nostrae de qua alius controversiam
fecerat; securitas nostra per poenam improborum stabilita.
meliores reddere conamur;
quamquam fructus inde etiam
in nos redundet, est enim inter caritatis opera, errantes
docere. Caritati autem maxima praemia a Deo constituta esse
certum
habendi notam victoriae sensibilem.
Nota sensibilis, quae nulli disputationi subjecta est, exempli causa
color aliquis oblatus ater an albus sit, non disputant homines, et
omnino de iis quae praesenti sensu percipiuntur ab omnibus certamen
nullum est, quoniam obvius quisque vocatus statim pronuntiaret pro victore
haereat quam mea, nulla quaestio est de victoria, nam obvius
quisque vocatus, statim dicet sagittam tuam esse propiorem etsi
Modus perveniendi ad notam sensibilem in judiciis pendet ex
Quaeritur autem nota sensibilis
vel veritatis, vel persuasionis. Si persuasionis, quae alia haberi
potest, quam approbatio auditorum, quae utique res est sensibilis,
idque sufficit in civilibus, ubi auditorum autoritate atque assensu nostram
assequi consequimur quod certando quaesivimus, gloriam scilicet aut
non sufficit persuasio, neque approbatio auditorum, nisi illi sint infallibi
in argumento de quo agitur.
Notae veritatis sunt ratio aut autoritas. Autoritas divina aut
humana. Item muta aut vocalis.
Autoritas divina aut
aliquod testata. Huc pertinet et probatio per ignem, aquam, sortem,
felicitatem temporalem, aliasque notas, quarum fundamentum est Deum
providentiae consentaneum esse ut Deus aliquod signum det; sive
subsistens, sive novum cum nobis id postulare libuerit, quorum
posterius minus probabile.
Autoritas humana est aut de iis
circa quae testimonium alicujus recipitur, aut de iis circa quae nemini
credi necesse est nisi habeat privilegium infallibilitatis. Utraque
est rursus muta vocalisve. Patrum exempli causa muta est autoritas,
potest enim disputari de explicatione.
Autoritas humana
est vel singularis, vel universitatis, ut integri alicujus seculi,
familiae, sectae, gentis.
Autoritas hodierna vocalis e sola vocalis
est, estque aut hominis cujusdam aut gentis, aut etiam multitudinis
Infallibilitas pendere potest aut a divina
gratia, aut a rei natura, ut cum aliquis de re facti testatur
nec est cur credamus corruptum ejus judicium, aut etiam scimus cor
rumpi non potuisse. Exempli causa testimonium alicujus multitudini
ab omnibus seculis, talis est etiam sententia aliqua hodierna recepta,
quoties circa rem aliquam facti, quoties non potest ostendi mutatio,
sequitur enim eam factam non fuisse. Huc pertinet principium
datae foret necessitas ordinatoris ad sacramentorum ordinationem
ita enim illi qui successionem haberent, haberent praesumtionem.