DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
La conference avoit
duré déja tout une matinée, et on n’estoit pas
plus avancé qu’auparavant, lors que Theophile
prenant la parole pour faire
changer un peu la conversation, commença ainsi:
’attache plus à ces disputes, qu’à la practique
de la pieté. Vous demeurés d’accord, que
ceux qui aiment Dieu sur toutes choses sont
en estat d’estre sauvés. Que faut il
o. Il ne suffit pas d’aimer Dieu, il faut obe
e represente en
h. Celuy qui aime Dieu veritablement sur
choses, ne manquera pas d’executer ce qu’il
sur toutes choses, puisque la raison luy peut apprendre
que Dieu est un estre infiniment parfait et
souverainement aimable. Mais auf Bl. 68
pas entendu parler de Jesus Christ, sans lequel
volontés de Dieu.
le nombre des pechés, s’ils se
trompoient mêmes, ils ne laisseroient
laisseroient pas d’estre utiles, car
les hommes croyans que ce qu’ils
font n’est pas peché, ne pecheront
le nombre des pechés contre
ils meuent les hommes aux
vertus chrestiennes, c’est à dire ils
reformateurs, nous en avons bon nombre mais il
il se donnent bien de garde de chocquer les
sentimens receus par les Docteurs.
vous les appellés reformateurs
comme sont les fondateurs et renovateurs
Augustini loca ostendere,
ucharistia accipi signum corporis Christi dixit, non intelligi signum
nudum; sed symbolum traditionis ipsius rei coelestis.
Lib. 3. de
Trinitate cap.
Quod cum per manus hominum ad
illam visibilem speciem perducitur (+ panis et vini scilicet +), non sanctificatur,
sit tam magnum
sacramentum, nisi operante invisibiliter spiritu Dei,
haec omnia quae per corporales motus in illo opere fiunt, Deus operetur.
Hoc quando caperet caro, quod dixit panem
carnem? Vocatur caro, quod non capit caro
sunt famosi erroribus Labyrinthi
Theologos potissimum
alter Philosophos exercuit; ille de
libertate, hic de continui compositione;
interiorem naturam explicari postulat
attingit.
Quemadmodum tamen Math
Geometrae et Physici esse
possumus, etiamsi
non consideremus utrum linea componatur
quantitates tam parvas, ut error qui inde
nasci potest sit minor dato, seu tam exiguus
quam volumus; ita Theologicae veritati
satisfacere licebit
licet modum ignoremus
dependent, dummodo pro rebus ipsis
rerumque actus a
pro rebus ipsis assumamus integras rerum
notiones sive ideas, quas in Divina Mente
esse ante omne decretum voluntatis
rerumqu
existentiam negari non potes
atque a se invicem
leraque idololatrica apud Christianos revixere: Sacrificia,
thus et odores, luminaria, imagines, lustrationes, festa, Musica,
canonisationes vel apotheoses novorum inter Deum
aliaeque potestates utriusque sexus quibus templa dedicata,
Dies festi celebrati, peculiares destinati cultus, sua quo
assignata provincia, in quibus morborum cura,
dispensatio quibus homines juvantur aut laeduntur.
Ita Antichristianismus pro Christo obtinuit, cujus
ta absurda, sermones non intelligendos, mysteria inexpl
icabilia, praxes ridiculas, degenerarunt
Pleraque idololatrica apud Christianos revixere: Sacrificia, thus et
coelibatus, vestimenta, consecrationes divinationes, magia, omina, praesagia,
inter Deum et homines mediatorum, boni malique geni daemones,
aliaeque potestates utriusque sexus quibus templa dedicata, Dies fe
peculiares destinati cultus, sua quo cuique assignata provincia, in quibus morborum
cura, et dispositio rerum dispensatio quibus homines juvantur aut laeduntur.
et facillima servatu in dogmata absurda, sermones non intelligendos
inexplicabilia, praxes ridiculas, degenerarunt.
tamen ei corpus humanum, ex carne et ossibus, confutabitur ex
eo, quod sanguis nisi corpori carneo tribui non potest:). Ita consistit
probatio corporis de testimonio carnis, probatio carnis de testimonio
sanguinis.
Ut autem et sanguinis veterem figuram in vino
Quis, inquit, qui advenit ex Edom, rubor vestimentorum ejus ex Bosor,
sic decorus in stola vinolenta cum fortitudine? Quare rubra
vestimenta tua et indumenta sicut de foro torcularis pleno
conculcato. Spiritus enim propheticus velut jam contemplabundus
dominum ad passionem venientem, carne scilicet vestitum ut in ea
passum, cruentum habitum carnis in vestimentorum rubore
designat, conculcatae et expressae vi passionis, tanquam de foro
torcularis, quia exinde quasi cruentati homines de vini rubore
Hic iterum noto quod supra; non posse huc applicari
eorum sententiam, qui arbitrantur, cum Tertullianus hic de figura loquitur, intelligere
et vinum quae sub lege significabant tantum corpus et sanguinem Christi, hic revera
fiant. Nam ut illam Hieremiae, ita et hanc Esaiae figuram non
per Eucharistiam impletam esse dicit Tertullianus, sed per
corpore suo, et vinum pro sanguine adhibet, veterem
to manifestius Genesis in benedictione Judae, ex cujus tribu
Christum in Juda
delineabat. Lavabit inquit in vino stolam suam, et in
sanguine uvae amictum suum: stolam et amictum carnem
demonstrans, et vinum sanguinem. Ita et nunc sanguinem suum
in vino consecravit, qui tunc vinum in sanguine figuravit
id est sub vino sanguinis sui sacramentum, mystice expressit:) qui
Ita explicandus est hic locus ne prio
Cum dicitur Christum san (: Consecrationis
Christus vinum in sanguine figurasse, et sanguinem in vino
consecrasse, captandae antitheseos elegantis causa, alioqui dicendum
erat, sanguinem in vino figurasse et consecrasse. Et consecrasse nihil
aliud vult quam figurasse, in sacramento. Sacramentum enim
hic consecrationem figurationi, ut realem transmutationem figurata
prioribus refutantur, utrobique enim figuram esse, ex men
Tertulliani satis ostendimus.
us Christum eum corpus suum finxerat, adhuc erat panis.:)
certe panem revera esse, seu vere et propri
Christi, etiam Romanis dogmatis hodie adversum est. Quod si
et non magis peponem
quem Marcion cordis loco habuit
proverbium est de stolido, eum, peponem, genus fructus insipidi,
pro corde gestare:) non intelligens veterem esse figuram
panem per figuram corpus suum appellat. Unde iterum confirmatur
quod dixi ex sententia Tertulliani figuram esse cum dixit
Christus hoc est corpus meum:)
dicentis per Hieremiam:
adversus me cogitaverunt cogitatum (: cogitationem:) dicentes:
venite conjiciamus lignum in panem ejus scilicet crucem in corpus
eodem modo per os Hieremiae sit
tudio dicit non Hieremiam dixisse, sed Christum per Hiere
miam dixisse: panem pro corpore ut ostendat, quod
jam notavi, Christum non nunc nova, sed jam a se ipso usurpata figura uti;
unde etiam obiter infert contra Marcionem, quod idem sit ille veteris et
consensu. Scilicet a digressione quam immiscuerat, de vero non phantastico
corpore Christi; ad quaestionem primariam de eodem Legis et Evangelii
hoc est, quod eorum interpretatio huc non quadrat, qui volunt Tertullianum
faciendo quod panis qui tunc erat tantum figura corporis Christi, nunc
fieret revera corpus Christi, nam si hoc volebat, textus ille Jeremiae
nil facit ad rem, neque enim dici potest, Christum hunc
locum per Sacramenti constitutionem implevisse, quippe quem
ipse Tertullianus non ad Eucharistiam sed ad crucem refert; verum
Christum hunc locum esse secutum, seu ad exemplum
ejus locutum, et vetere figura usum, dum panem corpus suum dixit.
hoc tantum,
Sic et in calicis mentione (: mentione scilicet, ut ante appellatione,
id est figurata:) testamentum constituens sanguine suo obsignatum (: nempe
testamentum fuit calicis sive vini, obsignatio autem hujus testamenti sa
id est probavit verum et
Substantiam corporis confirmavit
sanguis esse potest, nisi carnis: nam et si qua qualitas corporis non carnea
si Marcion opponeret, se non negare Christo corpus aliquod verum, negare
per essentiam suam existunt, sive quae non sunt aeternae,
anti transitorias esse, sive quovis momento denuo
poni atque reproduci. Mundum enim omnem, ac rem
quamlibet in Mundo comprehensam, nihil aliud esse
quam praesentem suam positionem, quae utique diversa
est a praeterita et futura. Pos Quodsi ergo dantur
res transitoriae, utique aliquid aeternum dari necesse
est, res enim quovis momento destructae, utique in nihili
statu perseverarent, nisi ab aliquo aeterno reproduce
rentur. Hoc est argumentum Cl. Viri, quod
etiam Scholastici subodorati sunt, cum conservationem
praesentem independentem esse ab existentia prae
cedente, ac proinde res non esse perseveraturas,
nisi
a Deo recrearentur. Mihi autem sequentia nunc in
mentem veniunt, quae in eo desidero. Primum proband
concedam quidem, motum, tempus aliaque id genus
entia quae Scholastici etiam fluentia vocant, transitoria
esse, sed de substantiis, Mente Corpore, et attributis aliis
quibusdam quae permanentia videntur, ut extensio, potentia
agendi, continuus ille fluxus nondum satis probatus est.
Quamvis enim tempus fluat, et idem corpus nunc huic
nunc illi temporis momento inexistat, non ideo tamen
sequitur ipsum semper destrui ac de novo poni. Neque etiam
concedo idem esse rem et praesentem ejus positionem
Quod si quis urgeat, utique aliam esse rei existentiam
qua hodie existit, et qua heri existit extitit, ac
momenta, id concedam quidem, sed deum
et rebus aeternis applicari posse contendam, nam
utique et Deus existentia Dei hodierna non est existentia
ejus hesterna, existentia enim hodierna est coexistentia
cum Paulo, existentia hesterna est coexistentia cum Petro,
coexistentia autem cum Paulo est diversa a coexistentia
cum Petro, posito Paulum et Petrum non existere
simul, sed illum hodie, hunc heri. Afferenda ergo ratio
discriminis, cur idem quod rebus creatis eatenus
de Deo dici non possit; negari enim utique non potest Deum
durare, sive extitisse, existere, et extiturum esse; et
heri atque hodie nullo modo esse idem, ne quidem respectu
Dei: aliud dicere est tantum in vocabulis ludere. Illu
vis argumenti huc redit: omnes res quae non
Illud utique verum est, quod Deus qui per se existit,
etiam per se durat, res autem non durarent nisi a Deo con
servarentur; sed hoc verum licet, tamen adhuc demonstrandum
est. Dicent alii rem quae semel existit, propria vi in existendo
perseverare, donec sit ratio mutationis destructionis superveniat.
Dicent etiam non solum Deum esse aeternum, sed et materiam,
Epicurus etiam partes materiae atomos aeternas esse contendet.
Quae omnia falsa quidem accurata tamen demonstratione convinci
debent; quae daretur utique si evi probatum esset res quovis
momento denuo produci.
Hoc lignum et Hieremias tibi insinuat, dicturis praedicans Judaeis, veni
mittamus lignum in panem ejus, utique in corpus (: hunc locum in lib. IV. cap. 40.
paulo fusius explicatur, quemadmodum audivimus:). Sic enim Deus in Evangelio quoqu
corpus in panem prophetes figuravit (: dominus scilicet, panem figuravit in corpus, seu corporis
figuram id est significationem pani dedit, prophetes corpus dicendo corpus, intelligendo panem,
prophetes contra corpus figuravit in panem, dicendo panem quod est corpus:) ipso Domino hoc
explicat hic locus sacramentum nihil aliud esse quam figuram sacram, quia jam prophetam
hoc sacramentum fecisse dicit, id est hac sacra figura usum esse, quam Dominus postea
solenniter stabilivit.:)
omissis, nam ita habet:
hinc jam eum intelligas corporis sui figuram pani dedisse et
significet, figurare, nam tametsi alioqui sciam, idem etiam significare
aquam reprobavit creatoris qua suos pedes abluit, nec oleum quo suos unguit,
nec mollis et lactis societatem qua suos infantat, nec panem quo ipsum corpus
velut mendicare coactus:).
Disputat capite praecedenti contra eos qui ex eo quod Christus dixerat in coelo non
nupturos, nec ducturos, sed fore angelis similes; intulerant in coelo non fore
non resurrecturam. Nunc illis respondet, qui ajebant carnem in coelo esse inutilem,
nam et Christum ipsum dixisse (Johannis cap. 6.), carnem nihil prodesse. His ita respondet
ac subjecto illius textus:) dirigendus (: sumendus:) est sensus (: interpretatio:). Nam quia durum
intolerabilem existimaverunt sermonem ejus, quasi vere (: non figurate:) carnem suam
est per spiritum intelligit, verbum suum:). Sicut et supra: qui audit sermones meos, et
credit in eum qui me misit, habet vitam et aeternam et in judicium non veniet, sed
quia spiritus et vita (: est:) sermo; eundem etiam carnem suam dixit, quia et sermo
caro erat factus, proinde in causam vitae (: vitae causa:) appetendus, et devorandus
figurate scilicet comedenda est caro Domini, id est sermo audiendus:) et raminandus
intellectu et fide digerendus. Nam et paulo ante carnem suam panem quoque coelestem
appellabat urgens usque quaque per allegoriam necessariorum pabulorum memoria
ergo secundum Tertullianum (in hoc Johannis loco) Christus panem fecit per allegoriam
fassi sunt Tertulliano hanc quae Johannis VI. introducitur manducationem carnis Christi allegoricam
tantum visam. Sed addunt eundem Tertullianum hunc locum non accepisse de Eucharistia
eorum confirmat, qui pro figura pugnant, cui locus Johannis plus satis favet.:)
Marcionis haeresis erat alium esse Deum creatorem, autorem Legis
Christus.
Ejusdem alia erit haeresis, corpus Christi
phantasticum fuisse, nec eum revera passum esse.
In has
haereses fuse pugnat Tertullianus libris quinque contra Marcionem,
sed maxime contra priorem, nam alterius obiter tantum, ita ferente
occasione, meminisse solet, velut per digressionem. Idque hoc loco
facit lib. IV. cap. 40. ubi cum multis disseruisset, non posse fer
subsistere duos illos aemulos Deos, legisque et Evangelii antitheses
, Marcioni somniatas, vel ideo
in Evangelio implevit, tandem
quod legem et prophetas Christus
ita pergit:
valde concupisse :) edere pascha ut suum
id est ut rem suo scopo, Evangelico
indignum enim ut quid alienum concupisceret Deus
indignum enim Deo, optimo scilicet, Evangelii autore, rem alienam, ab aemulo
profectam, pascha scilicet, sequi :) acceptum panem et
distributum discipulis corpus illum suum fecit (:
dixit:), hoc est corpus meum, dicendo,
id est figura corporis mei
non fuisset panis
figuram capere non posset. Aut si propterea panem corpus
sibi finxit (: finxit id est per figuram dixit:) quia corporis carebat
objiceret Marcion, vel ideo Christum dixisse per figuram, quod panis
sit corpus suum, quia nullum aliud revera habebat corpus, quam
vel phantasticum vel figuratum. figuratum istud; Respondebimus ei, debuisse ergo
etiam figuratum istud corpus, quod unicam habebat ex Marcionis sententia
Est aculeus potius quam argumentum Caeterum hinc saltem
habebat, pro nobis tradere.
anem sibi corpus finxerit, id est figuraverit, per figuram fecerit
vel dixerit. Nam de figura toto contextu loquenti, vid non video
neque enim hoc loco significat figmentum dicere; neque etiam effingere vel
efformare, quia manifeste satis fingendi vox ad figuram toties nominatam
Faciebat ad vanitatem Marcionis ut pa
nis crucifi (: id est utile erat, opus erat, ad vanitatem Marcion
stantiationi adversa videntur, nam dicit Tertullianus si panem
tradere pro nobis, debebat panis crucifigi. Si crucifigi debebat panis, utique
a e
Plerasque ratiocinationes a Viris egregiis probandae divinae
existentiae gratia prolatas notavi praeclari quidem
aliquid ac solidi continere, sed fere
deesse aliquid, quo minus perfectae demonstrationis
nomen mereantur.Multum autem interest inter
Paralogismum et Demonstrationem imperfectam; licet enim
supplementis perfici potest, prior insanabile vitium continet.
argu a Scholasticis apud Thomam
jam allatum et a Cartesio renovatum, quod scilicet Existentia
sit de conceptu Entis perfectissimi sive quo majus concipi non
potest, alioqui enim deesset ipsi aliqua perfectio, sive aliquis
realitatis gradus, contra hypothesin.
Quod si jam existentia
ex conceptu seu definitione Entis perfectissimi sive Dei
sequitur, utique de eo poterit existentia vere praedicari,
ac proinde Deus existit. Hoc argumentum pro imperfectum
est, assumit enim aliquem Entis perfectissimi conceptum
esse, sive Ens perfectissimum esse possibile. Sed qui
contradicere volent, respondere poterunt, Ens perfectissimum
fortasse implicare contradictionem, quemadmodum Motus
Celerrimus, Circulus Maximus, aliaque id genus. Illud
tamen praeclari continet haec argumentatio, quod ostendit
ex sola possibilitate Dei sequi ejus existentiam,
quod in aliis rebus locum non habet. Idemque brevius
concludi poterat, ex alia Dei definitione apud Scholasticos
jam recepta, quod Deus sit Ens per se, seu per suam essentiam
existens, sive Ens necessarium. Nam idem est essentia
cujusque rei, et ejus possibilitas existendi,
sequi existentiam ejus, idem est ac dicere, Deum si modo
possibilis sit, utique existere actu. Superest ergo
Quo suppleto proba erit demonstratio. Sed ad hunc
defectum implendum profundiore metaphysica mihi
opus esse videtur, quam est Cartesiana.
Celeberrimi viri Erhardi Weigelii ratiocinatio
quam passim amicis communicavit, etiam praeclara
non pauca mihi continere videtur,
quoniam tamen
generis humani interest demonstrationem conclusionis
tanti momenti summo rigore absolvi, ita ut non magis
ei contradici possit, quam demonstrationibus mathematicis, id
adhuc desiderandum videatur.
Equidem si bene memini
Sed hac responsione causam tradit. Nam si tunc passim
Ecclesiis fuere imagines, satis eas probabat usus Ecclesiae;
itaque vel tunc nondum frequentes fuere in templis imagines,
publiceque approbatae, vel Epiphanius se publicae Ecclesiarum
consuetudini opposuit.
hanc Epistolam, putat
Epiphanium loqui de imagine
hominis profani quae in illo velo fuerit depicta. Hanc
si vera esset
saltem hodiernam
quod non
Ecclesiarum consuetudinem, in quibus hominum imagines et statuae
Ultimum ergo remedium est, quod verba haec sint
Rationes ejus sunt,
haec Epistolae assuta videtur, quae ipsa omissa
Verum haec ratio
si aliis rationibus evinci queat supposititiam
omnes periodi exemtiles quales in autoribus infiniti
sunt, essent suspecti. Exemtiles voco qui licet eximantur,
sensus nihilominus sibi constat.
quod haeretici iconomachi hoc
iconomachi hoc loco non sunt usi. Ergo illorum tempore
in Epiphanii scriptis non extabat.
Facilis responsio est et
res ipsa docet Epiphanii Epistolam non extitisse amplius graece, sed
tantum latine inter opera Hieronymi qui eam verterat fuisse
conservatam, itaque iconomachos, quippe Graecos, ea non usos mirum non est
si scindere voluerat, justum erat ut aliud
daret velum atque mutaret. Quod cum audissem me
daturum esse pollicitus sum, et illico esse missurum. Paululum
autem morarum fuit in medio, dum quaero optimum
velum pro eo mittere, arbitrabar enim de Cypro mihi esse
mittendum. Nunc autem misi quod potui reperire
et precor ut jubeas presbyteros ejusdem loci suscipere
velum a latore, quod a nobis missum est: et deinceps
praecipere, in Ecclesia Christi, ejusmodi vela
quae contr
religionem nostram veniunt, non
Decet enim honestatem tuam hanc magis
habere solicitudinem,
ut scrupulositatem tollat
quae indigna est Ecclesia Christi, et populis qui
crediti sunt.
Hic locus mire torsit imaginum defensores
Epiphanium propter
(qui Deo formam humanam tribuebant)
velum hoc sustulisse
loco ac tempore insigniter viguisse Anthropomorphitas null
est vestigium non apparet; et ratio verba Epiphanii generalia
(velum quod sustulit fuisse contra autoritatem scripturarum,
indignum Ecclesia Christi), quod non dixisset, si ad abusum
aliquem tantum qui inde nasci poterat, et peculiare scandalum
respexi
et. Praesertim cum non de Dei, sed Christi aut sancti
cujusdam imagine loquatur.
fatetur Epiphanium errasse; sed excusat eum ab haeresi
quia tunc nihil fuerit ab Ecclesia de hac re definitum.
poni coepisse,
ab Epiphanio
quod ex loco
Epist. 12. ad
Severum a
Bellarmino hic
vivorum quoque
hominum ac
proinde non
imagines in
Ecclesiis paulatim
abusu semper
hoc loco non
Christi contra
S. Epiphanius Salaminae Cypri Episcopus scripsit Epistolam contra
Johannem Episcopum Hierosolymitanum Origenis defensorem
quam S. Hieronymus suae contra eundem Johannem Epistolae
latine versam, praemisit, alioqui haud dubie periisset: graece
et Epiphanii.
Nempe in Tomo [II.] Operum Hieronymi pag.
in Tom. II. Operum Epiphanii pag. 312. editionis
Parisinae
Petavii,
nec a quoquam in dubium
Praeterea audivi quosdam murmurare contra me,
quia quando simul pergebamus ad sanctum locum
qui vocatur Bethel, ut ibi collectam tecum ex more
Ecclesiastico facerem, et venissem ad villam quae dicit
Anablatha, vidissemque ibi praeteriens lucernam ardente
et interrogassem, quis locus esset, didicissemque esse
Ecclesiam,
intrassem ut orarem, inveni ibi velum pendens
habens imaginem quasi
in foribus ejusdem Ecclesiae,
Christi vel Sancti cujusdam. Non enim satis memini
cujus imago fuerit. Cum ergo hoc vidissem, in Ecclesia
Christi contra autoritatem scripturarum hominis pendere
imaginem, scidi illud, et magis dedi consilium
custodibus ejus loci, ut pauperem mortuum eo
obvolverent et efferrent. Illique contra murmurantes
Iconomachos convincitur duo alia similia loca fuisse Epiphanii
locis inserta.
Respondeo ea alias excutiam, nunc enim
non sunt ad manum. Et fortasse ne ipsa quidem supposititia
sunt, sed nec ex uno loco corrupto sequitur alios omnes
iles esse corruptos.
est, quod
Epiphanii ipsius Epiphanii imaginem in templo collocasse. Verum
nec septima synodus pro se ipsa testimoni loquens magnae fidei est,
et er possunt discipuli abir solentque discipuli abire a doctrina
t i o, quod tempore Epiphanii Basilius, Nyssenus et
alii imagines in templis probabant. Haec ratio non contemnen
da est. Videtur tamen illud responderi posse: satis adhuc
Epiphanium fuisse adhuc prisci instituti retinen
raras fuisse,
et unicum dissensus inter Patres, ut unus damnet, quae
alius probat.
(imagines in templis esse contra Scripturam) sit manifeste
absurdam non concedent iconomachi, nec Concilium Eliber
nec perpetua Judaeorum traditio. Cherubini in templo fuere
peciali Dei jussu, (praesertim cum non essent oculis expositi).
fregisse imagines Christi et Sanctorum ante ipsum Serenum
Episcopum Massiliensem ad quem scribit. Verum potuit
Pammachium contra
eundem Joannem Hierosolymitanum, totam fere hanc Epistolam
quae nihil cum quaestione de Origene commune habebat, non nisi inepte
in Epistolam ad Pammachium transferre potuisset.
vellem hoc docuisset Bellarminus, mihi secus videtur
Novembr. 1678
singulae partes unum
qui communem habeant, vel
Pono item in corpore nihil aliud quam extensionem intelligi
plures partes, quae sint etiam corpora.
sive non, id enim Unionem eorum
sive magna sit eorum distantia
in corpore nihil aliud quam extensionem
nullum dari unum corpus.
nec ulla dari corpora, quae nihil aliud
unt quam corpus et corpus
Hinc sequitur aut corpora esse chimaer mera
phaenomena,
sive lateres illi aut ligna in strue
verum esse sive
quendam motum vel
aliud quiddam
sint bene coordinata,
non facit majorem;
non vero Entia realia, aut in corporibus aliud
quam extensionem
Cum saepe videam homines
Cum in ea tempora inciderimus, ubi quibu
Video passim egregios viros praedicare felicitatem
quicquid egregium habuit antiquitas; nec tantum historiae ac meliorum
literarum lux pura effulsit, sed et scientiarum omnium arcana
magis magisque patent. Neque ego diffiteor non agnosco Divinorum
beneficiorum magnitudinem, sed quoties abusum eorum considero, et
cohorresco totus, et saepe timeo, ne tanto graviora nobis
benignitatis magnitudinem sed quoties cogito ingratitudinem
nostram et animorum levitatem considero, saepe vereor, ne tantis
Historiae ut Divinam providentiam illustret, et veritatem religionis
pollent, eo minus habere pietatis; et alios, quo magis scientia
ex multiplici lectione sua ea tantum corradunt, quae ad elevandam
auto sacrorum nostrorum autoritatem facere videntur,
ostendunt nobis sa difficultate loca scripturae diffici sacrae difficilia,
sanctorum patrum naevos, conciliorum tumultus, devotorum seculorum
actus aliquando ipsam religionem petunt. Sed iidem dissimulant
admirabilem in scriptis nostris sacris cum simplicitate majestatem,
sanctissima praecepta, integrans sic divinam in convertendis barbaris
gentibus providentiam, et in media barbarie salvam semper rei
catholicae summam. Philosophi ab altera parte insinuare videntur
Ab altera parte philosophi quidam egr
egii causarum finalium
inquisitione tollunt, omnia mechanica quadam necessitate
vim quandam immensam producentem quicquid potest, qualis
quem quidem Deum credas et an rejicias nihil interest
humanam vitam regendam. Sed non considerant satis
totam naturam machinam quidem esse, sed at quae at se
incomparabili artificio, ubique indicem sui autoris sapientissi
ad sublevationem vitae sed et ad cognitio potissimum ad per
fieri posse, ut nunquam reperiamus causas re
animi quae maxime
mundi structuram, sed non fieri posse ut ignoremus rerum
effectum. Et licet absurd temerari