DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
inc omni linea quae non in se Nam si aliud
Cum enim recta sit locus omnium punctorum
sui adduo puncta situs unicorum; isque locus
contume et interminate produci possit,
Cum ut suo loco ostendetur sars et similis
toti, patet nullum esse locum alteri alicui
puncto. Hoc singulare est ratiocinandi genus
Recta rectam non nisi in uno puncto
secare potest. Sedit enim Recta AB
rectam. AC in punctis A et D. cum
ergo recta ABD sit locus unicorum
ad puncta A, et D; et similiter recta ACd
coincident rectae ABd et ACd
Planum est locus unicorum ad
tria data puncta Sint puncta ABC
et rectae AB, AC, omne punctum unicum
ad tria puncta in plano, cadit nempe ipsa
A, B, C, cadit in planum. Sed praeteica
omne punctum plani est unicum ad. tria
si non sint
p_ illa puncta, quae non dehint esse in
eadem recta. Nam dato situ ipsius D ad A et C
non nisi duo puncta satis facere possunt D et S
Q_ per priora. sed tertium B, si non sit in recta
per A C non se habet eodem modo ad D et S.
Ergo situ ad ipsum B determinatur utra D eprae
D prae d. Tria ergo puncta non in directi
jacientia sufficiunt ad determinationem cujusque
puncti in plano
Hinc datis tribus punctis non
in directum jacentibus vel datis duabus
concurrentibus
rectis determinatur planum in quo
Hinc et duo plana non possunt habere
nisi rectam communem, seu quod deter
minatur ex duobus punctis, nam Si
nova determinatio accoderet; coinci
derent plana
≠ ut supra est ostensum
puncti ad punctum situs
Locus est e
mallus
Punctum est locus in quo non, est alius
locus. itaque si sit B in A erit A ∞ B
Locus constituitur per puncta. itaque Locus erit X
Spatium est locus omnium punctorum
constituitur per puncta quorum quodlibet ici potest X
sit punctum quodcunque X P, spatium erit _ P
in omni loco punctum est. Nam locus
compositus constituitur per locos simplices
Loci pars est locus
itaque in omni loci parte punctum est
Spatium est locus in quo omnis est
alius locus. Nam cum
in eo loco locus est in quo quodvis ejus
punctum est. si omne X sit Y erit X in Y.
Spatium est locus continuus omnium
Planum interminatum
quae cadit in sectionem solidi inteminati utrinque
planum est sectio solidi ut terminis.
ejus non spectatis trinque se habens eodem modo Se habentem eodem
sit solidum P quod sit solidum S, ejusque
segmenta _ V, X, sectio p., ita
ut omne. V et omne X sit S, et omne p sit V
it _ que omne p p sit X. erit P. V ∞
_ sitque P. V ~ P. X erit p pla
Dato A P et A existente
sumto puncto in
Punctum est locus simple
ita ut nullus alius locus in puncto sit
Hinc quicquod in puncto est illud
Hinc aliud in puncto
ipsum met. Et si A sit punctum, sitque B
in A, erit A ∞ B
Hinc etiam alius quivis locus constitutur
per puncta compositum scilicet per
Simplicia. Ita ut ubicunque sunt omnia puncta
quae sunt in loco ibi sit ipse locus. Et
pro inde si quodcunque punctum loci vocetur
X. ipse locus vocabitur X
Spatium est locus universalis. id est
spatium est locus omnium locorum, atque
adeo omnium punctorum. Unde sequitur
etiam esse locum omnium locorum, cum
ostensum sit locum esse, ubi sunt
omnia ejus puncta
Solidum est seu profunditatem habet locus
qui intus habet aliquid quod ab ali externo
tangi non potest; atque adeo solidum non est merum extremum
superficies est sectio solidi
Linea est sectio superficiei
spatium est locus universalis
spatium est locus universalis Spatii
Planum interminatum est sectio
solidi interminati utrinque se habens
eodem modo. spatium solidum interminatum
sit S, sectio P. segmenta V, et X
erit p.V ~ p. X
Planum est sectio solidi quae plano
interminato est in est.
sectio est locus qui in est duobus lacis
unum componentibus salva tamen
cujusque integritate separabilibus
sectio est ambitus
omnis ambitus est sectio, sed non omnis
sectio est locus qui in est duobus
locis separabilibus salva integritate
seu sese contigentibus tantum
quam cibi tempore, et preces matutinas atque ante coenam. Possunt accedere
Ecclesiae praecepta, possunt infantes a parentibus institui certa proscripta
forma. Possunt ipsae scholae publicae emendari, ut parentes distracti ea
cura liberentur. Ego caetera omnia nullius pretii habeo, si compa
rentur medicinae tum corporum tum animorum, id est curae sanitatis et justitiae
seu pietatis. Caetera inventa mechanica quibus astronomia, geograφia, res
nautica, statica, Belopoeetica, agricultura, metallica, botanica excolun
tur, quatenus his non inserviunt parvi facio. Moralia et medicinam
haec sunt quae unice aestimari debent. Quare Microscopia longe magis quam Telesco
pia aestimo, et si quis morbi cujuscunque certam exploratamque curationem
invenerit, eum ego majoris faciendum arbitror, quam si quadraturam circuli inve
nisset. Alia res est motus perennis, nam qui hunc invenit is quan
tum ad usum mechanicum totidem nova flumina novosque homines vel animalia
saltem produxisse in effectu dicendus est, quia ita parci laboribus, et homines alio
vertere curas possunt. Nauticae finis verus est mea sententia detegere et colere
novas terras, et earum homines ad cultum vitae veramque sapientiam traducere.
Finis Astronomiae mea sententia est ut caeterarum curiosarum scientiarum omnium admi
ratio harmoniae rerum, seu DEI. Sed Astronomiae finis peculiaris est, investigare, an
non possint aliquae rationes inveniri circa originemque finem connexionemque mundi.
Artis militaris finis est tum defendere sese, tum vero posse cogere populos
barbaros ad leges meliores, ubi omnis crudelitas abesse debet. Caeterae artes diriguntur
Exp. 3. Ideo generaliter quantaecunque sit crassitiei aut altitudinis
pondera incumbentia semper manebit in spatio
extabit ultra in altitudine quacunque ex d.
pondus minus altum pondus altitudinis minoris praevaleat
aequivaleat Quod si vero crassities non sit eadem,
aut pondera non sint homogenea, tunc semper
manebit supra c.
Exper. 3. Cujuscunque vero crassitiei aut
etiam heterogeneitatis pondera sint, quantum
ponderis
semper tantundem inter supra quodcunque assumtum in linea descensus punctum,
_ _ relinquetur. Esto in exem fig 1.
punctum assumtum c. Quantumcunque augeatur
pondus quod extabit supra c. semper aequiponderabit
columnae cd. Quia hoc solo sustentato solum pondus dc.
aut ei aequale sustentando , omnem vim suam
residuam (si ea pondera quae jam infra c. forsan
esse Elateriumque premere possunt adimas) consumit
impendit. Non ergo demittit unquam hoc pondus eive
aequalens, etsi caetera omnia superfusa adjectave _
sine resistentia demittat; id est demittet totum infra dc. quantumcunque sit
tantum praecise
demta quo parte quadam
columnae fc. aequiponderante, quantamcunque
sit totum.
Exper. 4. Si Elaterium pariter et pondus liquida sint
altitudo crassitiesve
nec Elaterii, nec ponderis crassities ponderis sed species tantum
altitudinem suspensionis variat. Sed sola species
Elaterii. Species inquam, id est si pondus sit aqua
aut Mercurius, si Elaterium sit aer rarus aut
compressus, quae specie variare dico quia pari magnitudine
et figura alii externisque omnibus diversos tamen
exercent effectus. Ratio est, quia in liquoribus
crassities Liquores neque ponderant neque vim
Elasticam exercent, secundum crassitiem in
in vim aliam oppositam exercent, secundum crassitiem,
dudum in Hydrostaticis demonstratum est liquores
non pondere secundum crassitiem Tuborum vasorumque
quia liquor magis arctatus celerius movetur
inspice fig. 3. Ubi sipho bicrurus cruribus sursum
spectantibus apertisque diversae capacitatis aqua
homogeneo
liquore eo quodam plenus cogitetur. Constat, et
a Stevino aliisque dudum ostensum est, etsi
in tubo arctiore ab. minus sit aquae quam in
ampliore b. bc. attamen minorem majori aequiponderare,
dummodo eadem sit tuborum altitudo. Ratio
est, quia angustia tubi quantum
adimit materiae, tantum addit motui, necesse
est enim aquam cd. per tubum bc. exituram
celerrime moveri sursum, dum ipsa tarde descendit
in Tubo bc. Est enim generale omnium machinarum
principium, ut celeritate motus materia compensetur.
Cum ergo hoc principium generale locum habeat,
sive per pondus sive per Elaterium liquor cb. tendat in vas ex
tubo crure cb. per pondus sive per Elaterium liquor ex tubo cb. depressus ex crure cb. transeat in crus ba.
semper enim liquor in ab. tanto celerius movebitur, quam in cb. quanto crus ipsum
Il y a 3 pouces de saut à tous ces
endroits, A. B. C., distance à peu pres
d’un quart de lieue, ou de 7
ou 800 toises; elle a 4 pieds;
de haut aux moindres endroits;
sçauuoir deux choses: 1. en ostant
une digue ou barre comme cela;
on pertuit; (+ pertuis c’est le trou)
sçavoir l’eau baissera.
(+ dans un 4t de lieue nous adjoutant
trois pouces de pente dans tout
ces corps dans ce quart de lieue).
Il vient une crue d’eau
qui Sçauuoir combien elle
baissera au pied de la superieure
c’est à dire en ostant la digue
N. combien l’eau baissera
au dessous de la digue
Combien la
2de, la 3me
2. deux b Quand on
oste les barres M. N.
l’eau baissera davantage
à L, qu’elle n’avoit
fait à M., ostant N.
seulement, et on demande
la proportion, jusqu’en ostant
toute celle d’en haut.
2. d’une crue
d’eau, qui augmente
la riviere de 4 pieds
de haut (les sauts
alors deviennent beaucoup
plus grands,) on demande
toutes les barres estant
ostées combien l’enflure
en seroit elle moindre.
L’eau il y a peu de
pente et par consequent
l’eau va lentement
dans une telle riviere, où il y a le même saut
Quand il vient une crue d’eau de 4 pieds,
la pente devient plus grande
de 4 pieds, et l’epaisseur aussi et
par consequent la vistesse par 2 raisons
ante
Hos autem omnia persuasos velim, me nulla
hic vel ambitione, vel lucri cupiditate duci
Hos autem ante omnia persuasos velim
nihil me hic precisuum affectare, neque aliad
hortatoris instigatoris et
Qu aliam quam
horta
Volo autem omnia ex ipsorum non
minus sententia transigi quam mea; neque
aliam mihi quam hortantis personam sumo;
laborem autem caetera pari cum _ conditione
futurus, operamque illis eandem offerens, quam
ab ipsis desidero. Itaque ut per gradus
consilia arbitror communicari primum
eamus
quam primum
debere, ut constituantur Societatis Leges
quae illi e re videbuntur _ constituantur,
deinde I_ autem constitut_ earumque
executio maturetur.
Consilii mei summa _ et, quam illis
perficiendam submitto.
intelligentium
Consilii autem sive Desiderii mei summam
capita hic delineabo, quam _ judiciis summitto.
De Modo autem dicam paulo distinctius, conferamque
cum illis, qui institut_ institut_ _ probabitur.
qui opera instituti rationem probabunt, auxiliaque
mutua pollicebuntur
Summa Consilii est Notitiarum humanarum potissimarum dudum cognitarum
vitae utilium ordinatio b ad inveniendum apta
quam Nam quemadmodum in numerorum progressionibus,
tabula quadam condita + apparere solet modus eam
sine ullo labore continuandi (ut si numeros quadratos ordine
aliqu_ qu_rat, seu qui fiunt numerorum quo multiplicatione
in seipsos, aliquis ordine quaerat, et in tabula exhibeat,
apparebit _ mox modus Tabulam continuandi facillimus
per solam additionem sine multiplicatione ulla,
Numeri 0 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8
Quadrati 0 1 4 9 16 25 36 49 64 81 100
Differentiae 1 3 5 7 9 11 13 15 17 19
seu impares
numerum
Nam si numerum imparem ordine respondentem quadrato
ut 49 addas, habebis quadratum sequentem 64.
velut in Tabula
in quolibet genere rerum
Eodem modo Inventis
sola additione, nec opus est numerum 8 in se multiplicare
numeris
idemque est in altioribus
recte ordinatis patebit modus inventa continuandi, id est inveniendi nova
longe facilior, quam si quis aliquod inventa aliqua eadem
singulatim et a serie sua _ velut avulsa
invenire _ tentaret
+ aliquousque,
FUbi difficilios multiplicatio et
ac proinde magnum habet
compendium hoc per
additionem
Exper. Florent. in Vacuo p. 113 sqq. Una Mignatta ultra horam in vacuo viva
sanaque mansit, quasi in aere. Idem fecit Lumaca, (Limax vel Cochlea) in qua
nulla plane differentia observata est. Duo Grilli per quartam horae partem in
vacuo mansere vivacissimi moventes se sed non saltantes. Al entrar dell’
aria spiccaron salti.
Una farfalla (papilio) sive a manibus inserentium
pressus sit, sive ab aeris absentia, certe aegre movit alas. Et paulo post
extractus obiit. Moscone, muscae grandiores scilicet, et, quali volando
fanno ronzio per l’aria col frullar dell’ale. Una clausa satis
fortiter se movit, sed vacuo facto jacuit ut mortua, et aere immisso licet
mox obiit. Lucertola in vacuo facile interiit. Nota ipsi
vacuum fecere non ut Boylius, attractione, sed lapsu argenti vivi.
Ideo eorum vacuum totum momento factum est. Aviculae subito defecere
pisces cum aqua inclusi supini ascendebant in summam, conabantur
se invertere, sed non poterant vesicae in ipsis repertae inflatae.
Piscium vesicae habent meatus ad aerem recipiendum et emittendum
pisces aerem reddunt non per aures, sed os.
Exper. Florent. de Conglaciatione an aqua se dilatet inter conglaciandum. Ita Galilaeus
argumento minuti ponderis et auctae molis.
Experim. 1. aqua in vase argenteo
congelare incipiens, vas rupit, non quasi contraheret sese, ob vacui fugam
alioquin operculum introrsum recessisset cum extrorsum convexum fuerit
planum
redditum. Cum Et mirum est tantam fuisse vim congelatio non nisi superiore
velut velo.
P. 134. conglaciationes artificiales egregie fiunt,
glacie sale aspersa, in qua vasa ponuntur.
Dicitur p. 137. colla phiolarum
clausarum minus firma, per conglaciationem projecta fuisse ad altitu-
dinem duorum triumve brachiorum.
Notabile pila aureus Globus
aqua plenus, cum aqua conglaciari inciperet, extendit se servata rotun
ditate, ob auri scilicet ductilitatem exper. 6. p. 139.
Jam ut addiscere
tur p. 143. maxima dilatatio quam aqua accipit per frigus, duae factae
sunt experientiae, altera per mensuram, altera per pondus. Per mensuram
in canna vitrea aequabilis quantum possibile erat crassitiei et ex una parte
clausa, aqua ad medium impleta posita in nive minutissime trita et cum
sale incorporata compertum est, altitudinem aquae glaciatae ad non glaciatam
esse ut 9. ad 8. circiter. Sed quia haec aequabilitas non satis perfecta sumta est canna
da pistola. Utile est aquam non sale tantum sed et aqua ardente aspergi,
quae ut omnes norunt, mirifice fortificat virtutem glaciei in conglaciando.
Ponderata
Alia inita est via per pondus, in canna vitrea. Mensurata enim aqua
quae intraret in cannam ultra immissam, simplicem, quae intraret
ultra immissam conglaciatam, deprehensum est bilance ¹⁄₄₈ grani mon-
strante, pondus hujus ad pondus aquae initio intrantis, ad pondus postea
aquae glaci
intrantis esse ut 25 ad 28¹⁄₁₉ quod parum differt a proportione 8 ad 9.
seu 25 ad 28⅛.
Quae p. 147 dicuntur notabilia sunt, circa progressum
conglaciationum, adhibita est ampulla vitrea diametro octavae brachii partis
cum oblongo circiter brachii et dimidii subtili, et accurate divisi in gradus. Intus posuimus
aquam naturalem, et ascendere fecimus ad sextam circiter partem colli. Aqua po
sed subito
Ampulla postea in glaciem salitam immissa, subito ad contactum nonnihil aqua in-
tumuit seu assurrexit, id ut postea ostendemus, ob vasis contractionem. Inde (+ Ergo
sic observari possunt contractiones per frigus, et extensiones per calorem etiam in duris +) postea
cum motu salis ordinato aequabilique ac media velocitate descendit ad certum usque
gradum atque ibi aliquandiu quievit, postea paulatim resurgere incepit motu tar-
dissimo et apparenter aequabili, unde sine ulla proportionali acceleratione erupit
subito in saltum furiosissimum oculo non mensurabilem, sed haec summa velocitas subito
desiit in alium motum, satis quidem velocem sed incomparabaliter minus praecedente, ita as-
surgere prosequens pervenit ad summitatem colli, et inde effluxit. Inter conglaciandum
postquam aqua forte illud frigus percipere coeperat Bullae aereae copiose surgebant.
Aqua semper aut tota fuit fluida, aut tota agglaciata. Agglaciationis tempus brevissimum.
Aqua glacie
Aqua gla Ampulla paulo antequam aqua ad summam illam saltus periodum
adveniet, glacie exemta, etiam extra eam saltum fecit, et subito quasi instanti
fluxum perdidit et glacie astricta est, et quidem tota.
Hinc jam cum
repetitis experimentis easdem semper periodos teneri observaremus, voluimus
in variis liquidis experimenta instituere, et notare hos status: statum naturalem,
statum primae levationis, statum contractionis, statum quietis, statum eleva-
tionis, statum saltus in puncto conglaciationis. Nam de status motus post saltum
prosecuti calculum rationem habendam non putavimus, cum non sit nisibus prosecutio
rarefactionis a gelu dum induratio penitus absolvitur. Caeterum Glacies istae
artificiales non habent totam illam duritiem, et praeterea rupturam pilae
vitreae metuimus, exeruimusque antequam eo res pervenire posset. In aqua fontana
ita circiter evenit, aqua in statu naturali attingebat gradum vasis 143.
in saltu immersionis attigit gradum 145. postea descendit ad gradum 119½ ibique
quievit, inde ad 131. assurrexit, ac denique ad 170 (in alio vase ita longo,
ut effluere exiliendo non posset) exiliit. Facta quidem sunt experimenta
Saltus maxime differebat in diversis fluidis, cum caetera sic satis con-
gruerent. Saltus autem erat altior et velocior, in iis quae fortius
conglaciabantur. In aqua di canella stillata nullus plane observatus
saltus, sed ejus loco subito transiit ad motum elevationis paulo velociorem
solito, ubi et gelu a quo tempore et gelu corripiebatur. Aqua di neve
stratta lentius et differenter admodum ab aliis liquoribus conglaciabatur. Ea
enim cum saltus tempus erat accelerationem tantum sumsit, sed lentam si mo-
tui caeterorum liquorum compararetur. Glacies producta non erat aequalis, sed
ut in aliis sed interrupta venis disordinatis in omnem partem. Vin rosso di
Chianti etiam saltu caruit, substituta acceleratione motus. In Moscadello
bianco non fuit saltus, sed nec allevatio lenta, sed loco allevationis lentae
et saltus simul allevatio nonnihil solito celerior. In aceto saltus agglaciationis
altissimus quidem, sed minoris velocitatis quam aquae majoris quam Moscadelli
aquae canellae et aceti non distillati. Agro di limone lentissimam tantum
elevationem habuit. Spiritus vitrioli lentissime assurrexit et uniformiter,
agglaciatus interim de loco in locum in diversis planis, ut aqua naturalis
messa in vasi di vetro ad agghiacciarsi in sereno.
Oleum ecce condensatum tan-
tum, totumque in pilam absorptum, atque ita conglaciatum est, sine omni rarefactione,
unde fit, ut oleum conglaciatum solum summergatur in fluido. Spiritus
vini mire condensatur frigido, sed nec rarefit, nec conglaciatur. Quod
jam pag. 168 sqq. attinet conglaciationes Naturales ibi sciendum
ipsam materiam, etiam insubtilissimis illis velis filisve duriorem, solidio
rem et quasi magis cristallinam. Caeterum vasis variis vitreis terreis metallicis,
variae figurae magnitudinis, plenitatis adhibitis nunc huic nunc illi vento
expositis, nil nisi summa irregularitas reperta est, modo his modo illis primo
glaciantibus, eodem tempore. Nisi quod vasa terrea prae caeteris con-
glaciationem promoveant.
aqua superior recipit se commincia a rappigliarsi in giro, e da quel primo nastro
Ordo congelationis naturalis hic est: primum
di gielo che ricorre la circomferentia del vaso incipit mittere versus partes
medii subtilissima fila postea per omnem profunditatem, et ex his in omnem
partem postea fila ista incipiunt obtundi schiacciarsi manentia nihilominus
alia parte crassiora quam altera forma cultellorum dalle costole dei
quali reincipiunt excire alia fila subtilissima, ma fitti e spessi a guisa della
piuma, o delle foglie della palma e questi a quel primo ordito fanno
per modo di dire un ripieno scompigliato e confuso, finche crescendo per ogni
parte il lavoro si va compiendo la tela col totale agghiacciamento dell aqua.
La superficie poi di essa si vede tutta graffiata in varie diritture come
un cristallo intagliato a bulino finissimo. Superficies apparet primum plana,
sed postea cum perficienda est fit colma, et irregularis. Glacies in vacuo magis
aequalis, magis dura, minus transparens, minus porosa, magis gravis in specie.
Signatur: LH 35, 14, 2, [263] - 132r
has scientias satis perfecte tradere
Quoniam vero
deduere majus est opus, nobis tempore
inprimis utendum est; ideo consilium esse
meum est; ut opere inter multos partito
quam maturrime licet delineationem ejus
qualemcunque quamprimum formemus. Quae sit
caeterorum basis, augerique et poliri et
maj indies queat, et gradus esse possit
ad majora. Nec video quid
vetet a viginti viris eruditis absolvi tale
quid intra biennium, quod certum sit ab uno
intra decennium sie praestari posse; qui sufficientem
rerum notitiam habeat.
Unusquisque +
meditationes
multas soleat habere
constat
et inventa
Quoniam vero dubium nullum est, viros varia
singulari
doctrina et veritatis amore praestantes, multa
habere solere cogitata + praeclara, sparsa et licet
et varia, que tamen mirifi nec in unius scientiae
corpus coeuntia, quae fere magnia re plerumque
magna reipublicae jactura pe interire solent,
ea cum ea cum mirifica ea ut si in chartam conjiciant
communicentque, inelaborata licet utcunque inelaborata, atque incohaerentia
mirifice totum hoc institutum juvabunt,
suaeque gloriae velificabuntur, quam cuique
ex inventis suis societas summa fide summa
sartam tectamque praestabit.
+ ex curiosis eorum qui
veritatem amant
t ac res profundius con-
siderant
+ vel experimenta
Il est asseuré que l’abus de la philosophie nouvelle fait grand prejudice à
la pieté, particulierement en quelques pays où ces dogmes sont fort connus
non seulement des doctes, mais generalement de tous ceux qui se piquent un peu d’esprit et
de curiosité. Car comme ils donnent moyen aux personnes sans étude de parler hardiment
de toute sorte de matieres, et de mépriser les maistres et les docteurs, qui ont
passé leur vie à mediter et à enseigner; on voit que quantité de personnes,et particulierement
les jeunes gens ne manquent pas de donner là dedans. Ce qui ne seroit pas un grand
mal, si cette liberté de philosopher qui rejette les abstractions et rapporte tout à la necessité
de la matiere, et à ce qui frappe l’imagination, ne disposoit quelques fois au libertinage;
outre qu’elle nuit au progrés des sciences en accoustumant les gens au babil qui n’
aboutit à rien, au lieu d’une meditation utile.
Cependant ceux qui s’opposent au cours de ces opinions ne s’y prennent pas souvent
de la bonne façon. Car ils confondent les bonnes découvertes des modernes, avec quelques
visions entremélées, et par là ils se font tort, et rendent les gens opiniastres dans
l’erreur, en combattant aussi bien ce qui est clair et convainquant, que ce qui
est faux douteux
Les fondateurs de la philosophie moderne sont Bacon, Galilei, Gassendi et Descartes.
Le Chancelier Bacon fait des belles reflexions sur toutes sortes de doctrines, et s’attache
principalement à faciliter les experiences. Galilei a commencé la science du mouvement,
et a embelli l’Astronomie particulierement le systeme dans l’Hypothese de Copernic; et on luy peut
joindre Kepler, dont les suuivans ont fort profité. Gassendi a ressuscité les sentimens
de Democrite et d’Epicure; que Descartes a corrigés en y joignant quelques opinions
d’Aristote touchant le plein et le continu, et la morale des Stoiciens.
On ne peut que louer le dessein de ces auteurs d’expliquer mecaniquement les phenomenes
particuliers de la nature, et de s’y opposer c’est se faire tort aussi bien que de nier la pesanteur
et le ressort de l’air, et plusieurs autres découvertes de nos temps. Mais on ne doit pas souffrir
que nos modernes pour embellir la physique particuliere nous détruisent la metaphysique
et nous renversent la morale et la Theologie, à quoy il semble que quelques unes de leur
opinions pourroient porter.
Car en soûtenant que les verités eternelles de la Geometrie et de la morale,et par con-
sequent aussi les regles de la justice bonté et beauté sont l’effect d’un choix libre ou arbi
traire de la volonté de Dieu, il semble qu’on luy oste sa sagesse et sa justice, ou plustost
l’entendement et la volonté, ne laissant qu’une certaine puissance démesurée dont tout
emane, qui merite plus tost le nom de la nature que celuy de Dieu. Car comment est il
possible que son entendement(dont l’objet sont les verites des idées enfermées dans son
essence) puisse dependre de sa volonté? etcomment peut il avoir une volonté, qui n’a
pas l’idée du bien pour son objet, mais pour son effect?
Et en bannissant de la physique les causes finales (: outre qu’on se prive par là du moyen