DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
Semper enim in spatio Tubi a Mercurio impleto non
nisi 27 (30) pollices remanebunt. Hinc Mercurius
Exp. 13
Exp. 14.
ut A. vel MI.
infra I.
Exp. 15.
Exp. 16.
Exp. 17.
Exp. 18.
nec duas rectas se in plu
ribus uno punctis secare
alioqui a puncto communi
exeundo, non exitur simi
liter. fies etiam hoc
modo reducitur ad
motum, seu generationem
quod videtur possemo
necessarium. Et ex
motu seu generatio _
apparet etiam plano
moto totum spatium
comprehendi et si aequabili
vel prosiditiona _
motu ex puncto duam.
Communi in duabus rectis
duo puncta egredantur
sequitur hinc distenti
rectas uninmas esse pro-
ditionales
etiam alius super alium spatio inter eos relicto
poterit suspendi.
Exp. 19. Porro notabile est Exp. 19
si Mercurio suspenso continuo, in infinitum, affundas
novum, aut adimas priorem; summum
punctum suspensionis nihilominus nunquam nec descensurum
nec ascensurum, sed fixum mansurum. Ratio
est quia quantum superfunditur tantum deprimitur,
aufertur, tantum attollitur. Quod
clarius intelligi illustrari poterit experi–
mento in Elaterio simplici capto, ex quo apparebit
liquorem non minus contra eundem liquorem, quam contra
Elaterium aliquod ex eadem semper altitudine ponderare.
Mercurius ab. in Tubo cf. premens Embolum
exacte tubo aptatum bd. embolum autem
per chordam cum rota e. communicare, eamque
descendendo circumagere, et hac circumactione
punctum summum
Elaterium quoddam tendere. Observetur altitudinis
ultra quam Mercurius descendere seu Elaterium
porro comprimere non potest nempe a.
Infundatur plus Mercurii, tantundem semper quantum
infundes descendet, at nihilominus summum Mercurii
punctum semper manebit a.
Cum enim Elaterium
sustineat ab. id semper
sustinebit, additum autem rem suam aget solum,
quippe nulla resistentia destructum, quam Elaterium
in ab. sustinendum totam consumit. Ergo
quicquid ultra ab. additur semper sine resistentia
descendet Elateriumque tendet. Similiter si ex ab.
adimas, tantundem sursum pelletur ab Elaterii
renisu, sed nunquam ultra a. Quare toto Mercurii
pondere ablato, Elaterium non attollet Embolum
ultra a. Hinc elegans propositio conficitur liquorem
Elaterium comprimentem nunquam descendere infra
altitudinem in quam ipsum Elaterium assurgit
non compressum, seu ut liquores ita Elateria quoque
determinatam altitudinem servare scilicet si
Elaterium ipsum sit liquidum, ut aer, ubi crassities
tubi af. nihil ad rem facit, ut constat ex aequipondio
liquorum. Hinc ut in Elaterio sicco res succedat, liquor
ab. aut ejus loco pondus quodcunque premens non debet
premendo
esse latius quam ut descendat praecise infra a. non
ultra. Et haec latitudo semel determinata
semper servanda est, altitudine tantum addendo
ad pondus demendove variata. At pro comprimendis
Elateriis liquidis non est opus hac cautione. Ut
in aere Baroscopium commune, imo et Tubus utrinque
clausus manifeste confirmant.
Ex his determinatae in Baroscopio
apparere
altitudinis causam satis detectam puto, quia
scilicet aeris columnae, gravitati columnae aereae, aut
huic aequali aeris resistentiae ad ulteriorem compressionem
aequiponderat. Hinc jam in aere compresso necesse est
aeris Baroscopium esse altius, et in rarefacto depressius.
+ et embolum deprimet, et Elaterium
porro tendet,
+ cylindricum
Propositio 1.
Si Conatus simplex ex medio minus resistente de medio minus resistente
in medium transiens, in linea a xx incide et refgrangitur a perpendiculari: Idem
linea incidentiae est ad linea superficiem mediorum
separatricem facit angul angulum obliquum facit
refringitur a perpendiculari, si e medio magis resistente
in minus resistens transeat refringitur ad perpendicularem.
Sed si conatus tr conatus transit perpendiculariter, seu
refractio nulla est
si linea incidentiae ad superficiem sepa mediorum sepa–
ratricem facit angulum rectum in medio magis resistente
conatusque pergit in linea incidentiae continuata, celeritate
tamen minore in medio minus magis resistente, celeritate
majore in medio minus resistente.
Esto linea separatrix duorum mediorum ab Corpus quod ponatur
ex medio rariore acb. intrat in densius adb., esto
E punctum ponatur incidere linea incidere linea inci–
dentiae obliqua fgh. et si refractio absit continuaturum
esse motum in h. Patet ante omnia quicquid fertur
in linea obliqua fg. intelligi posse ferri conatibus
duobus un aequalibus uniformibus, altero in horizontali fi
ejusque parallelis f f lm. ng aliisque intermediis
altero in perpendiculari fn. ejusque parallelis op ig
aliisque intermediis, ea celeritatum inter conatus ratione,
quae est linearum cujusque cujusque. Nam si corpus E densi
intelligatur recta fn. pergitre in lineam op. linea
corpus E a linea
aut ei aequali et parallela, et eodem tempore ire
a linea fi. xx in lineam ng. linea fn. aut ei aequali
et parallela. Patet primum motus punctum fore f.
simu quod enim simul a linea fn. et linea fi. abit necesse
est ex ire ex f. puncto, solo harum duarum linearum rectam
communi. Patet quoque ultimum motus eo tempore absoluti punctum
fore g.
itur enim rectam simul in rectam ng.
et in rectam ig. id est in earum punctum commune g.
Si lineae ad qu ex quibus sint f xx. et fo. lineae ad quas
lp. et op. patet punctum primum fore f. ultimum p.
utcunque pergas sine fine
et p. incidet in lineam f fg. et quomodocunque subdividendo perga
in parallelas minores servata eadem proportione horizontalis
motus
ad perpendicularem omnia puncta intersectionum incid seu
in motus incident constituent rectam fg. Potest ergo conatus
fg. compositus intelligi ex conatibus in conatu in fi et fn
et parallelis.
Ubi ergo perveniet Corpus E. recto motu fg
perveniet in g. rest erit ei in eo duo conatus versus
h. compositus ex conatibus duobus in gq et gr Ponatur
corpus E. non nisi incipere intrare cor esse punctum, seu minus quo–
seu punctum ut
vis dato, quod scilicet primo incidentiae momento totum immergi
gatur medio novo; quod repraesentetur in figura proposita sphaerae
repraesentetur per sphaeram totam infra punctum g. positum in
medio novo positam. Patet Ergo his duobus conatibus alteri
ut gq alteri ut gr. oppositus conatus renisus novus excessus
renisus quo medium novum exce excessus resi–
stentiae medii novi super resistentiam medii prioris. Ponatur
resistentia medii prioris fuisse ut fl. gr. id est quo tempore
corpus E. absolvit rectam gb fg Eodem tempore a linea medio
ipsi detractam fuisse rectam gr. qu seu sine resistentia medii
absoluturum fuisse rectam eodem tempore rectam fr. Et po–
natur resistentia medii novi esse ut gs. Erit differentia seu excessus
medi resistentiarum seu excessus medii novi rs. Cumque hic
haec resistentia tam conatui horizontali gq, quam perpendiculari
gr opponatur, (utrique enim penetrandum medium seu resistentia
medii penetranda est) detrahatur linea rs. tam a gq. restabit
gt quam a gu gr. restabit gu Componetur ergo ergo
gravitatem massae in aere libero idem eventurum
ecce aliud levem experimenti commutationem quae hoc
quoque effugium praecludat. Scilicet fiat Experimentum
Torricellianum in aere libero, at Tubus ipse extremitate
A. intret in clausum. Ut prius Experimentum fiebat
in aere libero clauso, Tubus intrabat in liberum. Imaginare
Tibi in eadem fig. vas D. aliter locari in DD. ita ut
Tubum AB. cum vase subjecto C. non includat,
sed haec in aere libero relinquantur, nisi quod Tubus
AB. extremitate A. intret in vas DD. Delapso
Mercurio usque ad altitudinem residuam BE. aperiatur
Epistomium prope A. ut Aer vasis D. intret dividat
sese inter vas D. DD. et spatium AE. et proinde vasis tensio
in AE. diminuetur, tanto magis quanto vas
D. est majus. Quia enim tota tensio in AE. distribuetur
per totum spatium DD. et AE. simul, non potest non
exigua pars tensionis spatio AE. obvenire. Quo facto
necesse est, si verus est Funiculus, seu si Mercurius Tensione
potius materiae tenuis tensae in AE. quam gravitate contrapondio
massae aereae sustinetur; cessante nunc tensione ac tensione
nunc penitus diminuta, ac pene in nihilum redacta
Mercurium BE. pene totum delabi in vas C.
quodsi non fiet, demonstratum est Funiculum seu
resistentiam materiae tenuis (aeris an alterius nihil
contra refert) materiae tenuis (aeris an alterius refert)
tensionem esse nullam suspensi Mercurii causam non esse.
Idem ut confirmetur uberius, ac praeterea speciatim
appareat an aer vim patiatur cum tenditur dilataturque
ipse dilatet sese, id est
an potius tensio seu dilatatio ipsi sit naturalis, seu an
ipse dilatet sese quantum potest, ubi a nullo circumjecto
premitur; Experimentum hoc instituatur: Esto Ampulla AB.
collo oblongo praedita
cujus collum AC. non aqua plena praeter partem
colli quantamcunque ut AC. quae Tubi ita exacte
et antliae vicem praestare possit. Esto paulo supra
Epistomium D. quo aperto Embolus EF. collo AC. exacte
quadrans immittatur in collum AC.
non tamen usque ad C. ut relinquatur spatium aere
plenum inter F. Embolum et C. aquam, in quod
spatium etiam incidat Epistomium D. quod cum sit apertum
aer ab embolo intrante pressus per Epistomium exibit.
Nunc claudatur Epistomium Embolusque totis viribus, ex
collo AF. extrahatur. Et ne follis contrahat sese,
tabulaeque sibi accedant, obstaculo pessulove impediatur.
Sentietur inter extrahendam resistentia ingens.
Claudatur Tubus A. ne aer externus intret. Certum
est si foramen G. aperiatur in Follis B. tabula quadam,
futurum esse ut aqua subito assurgens repleat
patroni fieri
spatium CD. Id funiculi patroni fieri dicent,
a pressione Massae aereae in aquam follis B. aperti
in totum follem clausum
ab una tantum parte seu a latere G.
non vero a latere F. exercitam. Funiculi defensores
dicent tensionem materiae in aerem qui in spatio
FC. residuus manserat ita fuisse tensum, ut coactus
sit replere spatium, totum AC. hanc autem tensionem
ei esse violentam, eumque conari se contrahere in priores
dimensiones, ac per consequens attrahere aquam claudere
et si placet a materiae tenuis in AE.
residuae tensione suspenso
in Tubo relictae
Item si foramine G. clauso manente, obstaculum
Tabularum Follis appropinquationem ad se
follem
invicem impediens auferatur,
subito se contracturum, quantum satis sit
ut aer ex aqua ex eo in spatium CH.
(aequale spatio AF.) ascendere aeremque CF.
in maximam amplitudinem seu per totum
collum diffusum in priorem dimensionem seu
spatium AH. spatio CF. aequale, cogere
possit
Jam ponamus corpus A, impelli linea DE. Alibi autem a me ostensum est, in
linea qualibet alias omnes contineri, ideo qui impellit in linea DE is
etiam impellere putandus est in linea circulari EG, quae centro F
radio FE, describitur. Et ex omnibus lineis possibilibus, quibus impulsus cogitari
potest fieri, ea eligetur, qua facillime exitum sortitur impulsus, quia ex
omnibus punctis lineae HF, remotissimum a puncto impactus E est punctum
F, ideo maximus etiam radius FE, at maximo radio, major motus ,
seu facilior exitus. Haec causa est cur q corpora, quae alto s
nonnihil excelsa atque excelso loco impulsa, facilius evertantur quam
propellantur, caeterum quanto minor est EH et major HF tanto facilior
eversio est, cujus rei ratio est, quod quanto HF longior est, tanto magis
corpus ponderat in H, tantoque difficilius elevatur, quod tamen ad eversionem
necesse est. Conferenda ergo gravitas corporis ex H in H ex centro F,
cum attritu ipso HF. Ergo quanto si Hi, brevis, corpus facilius evertetur
et si attractus parum versus H, multum versus F. Sed hae facilia, corpus eversum
ponatur in aliam quandam faciem FK, qualis fuit HF, procedere,
ac denique ipsas HF, et FK esse admodum parvas atque sic satis
uniformes habebimus id quod rotam vulgo appellamus, in quo linea
HF valde parva, EH AH infinities major, ideoque eversio facillima, &
continuo repetenda ob figurae in se recurrentis uniformitatem. Manifestum
est autem huic eversionis motui attritum non obstare, neque ad raptura
flexuque partium scabrarum, neque subsultatione corporis ad eas separan–
das opus esse. Hinc jam colligitur quanto rotae sunt majores tanto
esse utiliores, eo enim major est linea FE. Si
Hinc colligo si currus non centris, rotarum inniteretur, sed tangentis
more ipsi circumferentiae incumberet, celerius iturum. Sed rationem
habuisse homines, quod centris incumbere maluerunt, quia ita eadem
rota perpetuo servit, at posteriore modo continua rotarum serie ad
currum perpetuo sustinendum opus foret aut arte, qua rota deserta seu
posterior subito inter priores collocaretur, quod nescio an nec credo
lucrum fore tantum ut incommoditatem sit pensaturum. Cur rotae radios
habeant, non solidae sint orbium instar, ratio est, ut quantum
poterat, salva firmitate de pondere detraheretur. Patet quoque
cur vietores, (les Tonneliers) tonnas sive vasa lignea facilius per plateas
provolvant, quam portent etsi enim attritus obstet, provolventi, non
obstet portanti, tamen portans onus sustinet, quod cum provolvis sustinet
terra. Attritus autem vald valde diminutus est, ope rotae.
Minueretur adhuc amplius attritus, si currus non aequalibus plateis
aut etiam profunda terra limoque, sed tabulis planis, irent, quem in
finem fieri posset, ut tabulae se perpetuo substernerent rotis, aliae
atque aliae, atque inseri in vicem redeuntes. Quod et nonnullos non infeli–
citer molitos intelligo
Ce que les Arithmeticiens appellent
Fraction n’est autre chose que le
égales
nombre des parties dans les quelles une
chose a esté divisée. Par exemple
deux personnes font societé ensemble, jean fournit
Mille écus, et jaques en fournit deux mille, pour
en faire le fond, qui est de trois mille écus; mille
écus est un tiers de ce fond,⅓, et deux mille ecus
En est deux tiers, ou deux troisiemes parties. ⅔. Ainsi
On peut dire que jean a fourni ⅓, et jaques deux ⅔
Maintenant si la societé avait gagné cent écus, et
s’il falloit les distribuer entre jean et jaques, on en
donnera ⅓ à jean et ⅔ à jaques. C’est à dire il
faut diviser 100 ecus en trois parties egales, en donner
une à jean et deux à jaques. Or 100 est autant que
99 et un, et ce et un tiers de 99 est 33, c’est à dire
99 divisé par 3, ou bien ⁹⁹⁄₃ egal à 33. Et mais
comme un ce qui est dans 100 au delà de 99 ne, peut
oubien
pas estre divisé par 3; on en fait un tiers ⅓
Ainsi la troisieme partie de 100 est 33⅓; Et
Jean aura une fois 33 ⅓, mais jaques l’aura
deux fois c’est à dire 66 ⅔
on voit deja par là la multiplication comment
une faction est multipliée par un nombre. Car ⅓
multiplié par 2 fait ⅔, et ⅔ multiplié par 2
fait ⁴⁄₃, c’est à dire ⁄₃ ³⁄₉ + ⅓, c’est à dire 1 et ⁄₃
et ⅔ Et comme la fraction ⅔, est le nombre
des parties egales, c’est à dire des troisiemes, dont il y en a 2
il est mantfeste que multiplier la fraction, c’est multiplier
le nombre des parties egales, c’est à dire le denominateur
Numerateur, par exemple si deux septiemes ou ²⁄₇
devaient être multipliées par 3, puisque 2 sont 2 2 pris 3 fois fait
ou trois fois deux fait 6, il viendra ⁶⁄₇ c’est à dire six septiemes
on appelle 2 le Numerateur des parties egales, et 3 est ici
appellé le denominateur de ces parties, par ce
que dans le cas present ce sont des troisiemes.
Signatur: LH 35, 4,12,[9]-5r
ptricas appellavi, quibus objecta aequiapparentia, superficies
ordinate
refringentes aut reflectentes, denique loco foco imago
ejusdem puncti, objecti; focique ejusdem puncti (nullius
enim puncti o focus unus, nullius objecti unica imago
est) circumscriberentur aut connecterentur. Ita differen–
tia punctorum ejusdem objecti inter se, quod ad focum pro–
jiciendum attinet, ingens, discriminisque ratio atque illud
simul apparuit, quod nos aucta apertura cujus
apertura tam exigua reddita, tot radios
velut inutiles excludere cogamur. Reperto mali fon
te. Reperto mali fonte, (remed remedium
sponte patuit, inventumque a inventumque est a me
Lentium, quas quia maximam quantamcumque a-
perturam ferunt, Pandochas appellare soleo novum
genus quae certis genus pene profecto novum nec
ab ullo quod sciam tactum genus, cujus species variae
una omnium simplicissima, figurae pars facile
parabilis, ex qua caeterae pro commoditate mu–
tilatae
Omnium autem commune est,
nullo distantiae figuraeque objecti aut fundi excipien–
tis discrimine, ut omnia objecti puncta non minus
distincte repraesententur ac si unumquodque eorum
in axe optico esset, quod hactenus in mentem venit
nulli. Quantus ingens incredibilis autem hujus in–
venti fructus unicuique neminem Opticae intelligentem
latet. Constat enim magnitudinem quidem apparentem
vitris
posse augeri in infinitum, sed ea aucta deminui lucem.
Sed Sed si aperturas maximas facere liceret lu Unde ut nunc
sunt lentes defectu lucis, in augenda magnitudine apparente parci
esse debemus : Si vero aperturas maximas adhibere liceret,
cum radii quoque futuri sint proportione plures, ac proinde
lux major, poterunt radii quoque in majorem amplitu–
dinem imaginis salva luce et distinctione impune re–
fringi
Observations de Mons. Perrier . Faisant des observations, pendant cinq ou 6 mois je trouuay que d’ordinaire
et communement le viv argent se haussoit dans les tuyaux en temps froid et humide ou couvert, et s’abaissoit en temps chaud et sec; mais que quelque fois
aussi le viv argent s’abaissoit le temps devenant plus froid et plus humide, et se haussoit quand le temps devenoit plus chaud ou plus sec.
à stockholm
Je crois pourtant qu’on pourroit faire cette regle avec quelque
Les observations de Messieurs Canut et des Cartes à Stockholm confirmerent la même chose.
certitude que le viv argent se hausse toutes les fois que ces deux choses arrivent tout ensemble, sçavoir que le temps se refroidist, et qu’il
se charge ou couure, et qu’il s’abaisse au contraire, toutes les fois que ces deux choses arrivent aussi ensemble, que le temps devienne
plus chaud et qu’il se decharge par la pluye ou par la neige; quand l’une de choses ar deux d’une costé et se rencontre
L’Argent viv baisse et hausse à toutes sortes de vents en toutes
avec une de deux de l’autre celle qui prevaut l’emporte.
il faisait ces jours
saisons quoyque il soit ordinairement plus haut en hyver, qu’en esté, quoyque cette regle ne soit pas seure. Car par exemple je l’ay veu à Clermont
le 16me de Janvier 1651 à 25. poulces 11. lignes et le 17 à 25 poulces dix lignes, qui est presque son plus bas estat.
là un calme doux et un grand ouest.
Et on l’a veu à Paris le 9. d’Aoust 1649 à 28 poulces 2 lignes, qui est un Estat, qu’il ne passe
Cela n’est arrivé que ce jour
Clermont le plus haut 26 poulces 11 lignes et demie, le 14 Fevr. 1651. Nort bien gelé et assez beau.
car en beaucoup d’autres durant le même hyver, il a eu 26 poulces, 10 lignes ou 9 lignes, et même XI lignes le 5 Novemb. 1649.
à Stockholm
25 poulces 8 lignes, le 5 Octobr. 1649 quelques autres à 25 poulces 9 lignes ou 10 ou 11. La difference à Clermont entre le plus bas et le plus
haut 1. poul. 3. lign..
À Paris le plus haut 28 p. 7. l. le 3 et 5. 9bre 49, le plus bas 27 poulces 3 lignes et demie 4 octobr. 49.
le plus haut 28 poulces 7 l. le plus haut 8 Decembre 49 auquel jour M. des Cartes remarque qu’il faisoit fort froid, le plus bas 26 poulces 4 lignes et 6 May
1650 vent soit d’ouest temps trouble et doux. Les inegalitez à Stockholm plus grandes, et aussi plus promptes, comme en deux jours en Xbre, un pouce de
difference à Paris en dix jours. Xbre M. Perier dit de pouuoir faire imprimer ces observations si l’on desire. Mons. Chanut
qu’il ne faut pas seulement observer le froid chaud humide et sec, trouble et serain, mais aussi celles des vents regnants, qui causent une diminution ou augmentation
uniforme et quasi reguliere.
De Detrimento Motus (ab attritu scilicet:)
Esto corpus A. insistens plano in BC, impulsum linea DE, pondere suo innititur,
Ponatur impelli recta DE, sentietur aliqua in propellendo difficultas.
Et etsi Ac primum quaestio es an
Equidem si planum ponatur esse perfectum atque ita durum, ut planitiei
summa aequalitas nullo incumbentis nisu mutari possit, difficultas tamen
superfutura eadem, ab ipso illo nisu unionis, quo corpora jungantur. Sed non arbitror,
alioqui enim summe polita in summe politis, ut glacies maxima onera
non tanta facilitate propellerentur. Et si unionis vis a nisu est tanta
foret unio, quantus est nisus, et separare volentibus superandum esset totum corporis
pondus, nec facilius esset impellere corpus in glacie aut aqua quam tollere
in sublime. Eo Credendum est ergo attritum omnem esse a corporum
inaequalitate. Pari inaequalitate, seu seu scabritie; si par est seu
scabrities, L Aestimanda autem sunt, sca quantitas contactus, scabrities,
pondus innitentis, quantitas contactus, nam plurimum interest globum, an cubum
propellas; scabrities, nam refert in marmore polito, an in tapete
globulus sitac decurrat ; ac pondus innitentis, nam globus ponderosior caeteris
paribus non aeque procurret xx sed re recte expensa nihil conferre arbitror pondus, nisi
ita judico. Si corpus, ut globulus decurrat super tapete, nihil conferre
ejus pondus ad attritum, Consideranda semel Sed pondus idem agit
etiamsi in vacuo se moveretur totam enim vim motus statim reducit
ad certum moderamen: eaque vis obstaculo aliquo recepto, et saepe continuato
ut quando in tapete decurrit continue decrescit. perinde ac si in corpus
in media aquae procurrat. Sed ita Idem est quando
globum ponimus decurrere in tabula glutinosa. Sed quando ponimus
tabulam esse inaequalem, pondus corporis ad rem pertinere arbitror;
majore enim vi opus est, ad elevandum corpus, ut exiguum quendam montem
superet, quam ad ipsum a glutine avellendum. Ibi enim glutinis
tantum vis superatur, et corporis in quantum xx xx motui in plano
resistit pondus ejus. Hic vero ipsum Corporis pondus, idem est de alio
nisu corporis contra aliud corpus quod contingit, ut chordarum contra
rotas. Excutiendum tamen obiter est, antequam pergamus, an xx unde
fiat, ut corpus in plano etiam politissimo videatur difficulter propelli
posse. Ego non video unde ea resistentia oriri possit, nisi ab eo qui
superest attritu, contra aerem et alia corpora per quae decurrit. Pone
sagittam horizontaliter projici, pondus eam tandem ad terram deducit,
ita pondus vehae, sive d’un traineau, agens contra inaequalitates glaciei
tandem vim impressam destruit. Quod longius projicimus pilam plum–
beam quam aeneam, ligneam, ratio esse videtur, quod plumbum, solidum,
xx unde minus in eo materiae extraneae, sive aethereae atque ideo
minus attritus, quemadmodum , chartam in globulum, compressam
longius projeceris, quam expansam, quia xx aut ne huic exemplo
chartae latitudinem objicias, longius projicies spongiam compressam, quam
dilatatam. N et sane ab ejusmodi detrimento oriri pendulorum et
elateriorum cessationem, aut certe detrimentum videtur manifestum.
Satis ergo fortis causa ad rationem reddendam, cur corpora majora
difficilius impellantur. Videmus ergo ab attritu oriri magnorumphaenomenorum
quantumvis magna, in aqua ita librata, ut xx facillimo nisu huc illuc
impelli queat, ictum fortem non recipiat. Acceleratio allegari non
potest, pone enim arcum attingere corpus projiciendum fine ictus. Res
mira, resistentia nimia obtrudit, mediocris et proportionata adjuvat vim
impressionis. Nec puto Elaterium facile advocari posse dicendo si corpus
diu resistat comprimi, et se restituere. pone Primum enim eandem projectio–
nis rationem puto fore in non duris. Deinde ponatur hoc, sane nihil
aliud inde orietur, quam ut corpus xx idem quod provenisset sine
Elaterio.
(1) Sumatur pila lignea plumbo ita temperata, ut in aquae ubi propemodum aequili–
bret: inde manu in media aqua xx projiciatur: quae resistentia sentietur,
non erit utique a pondere aqu pilae, sed ab aquae attritu, quaestio est an pila
ita in aqua manu longe projici, aut alteri corpori etiam in aqua posito,
ictum fortem inferre possit. Si non facit; sequitur in aere ideo eandem
pilam fortem ictum corpori in quod projicitur imprimere, quod projicienti pondere
suo magis restitit. Sin vero ictum nihilominus imprimit fortem, sequitur
vim ictus impressi ab ipsa corporis soliditate pendere. Prius est probabilius.
(2) In Tabula polita pila manu, vel chorda a pondere aut elaterio tensa (ut
magis constat quae sit vis ictus imprime projicientis) impellatur propellatur,
ac primum comparatio instituatur inter ferream, v.g. et ligneam ejusdem
molis, deinde inter ferream et ligneam ejusdem ponderis; xx scilicet ictus
sit ictuum, quem in sub tabulae exitum in corpus objectum, (v.g. pondus, aqua
extrahendum) exerceat ratio. Credibile est, eundem fore ictum a
pilis ponderis aequalis. Quod si evenit priori experientiae consonat.