DenisaB/htr_leibniz_dataset_v1 huggingface dataset:
omnes ergo notiones primitivae istae etiam
in subjecto concipi possunt, sive inter notiones
primitivas subjecti continentur.
Itaque concipi potest
propositio nostra hoc modo: si
subjectum pariter et praedicatum ex uno quodam
dato alphabeto
scribi possunt (et quidem unico modo aut diversis
in se invicem resolubilibus) et
praedicatum inesse subjecto, nullis licet aliis notionibus forinsecus
assumtis demonstrari potest, necesse est
demonstrationem solo calculo inveniri posse;
modo ostendi potest hac
ratione etiam problema quodlibet solvi
posse, si quidem ex his notionibus solvi
potest.
Itaque si quis certus sit se notiones
primitivas usitatiores
plerasque Alphabeto complexum esse, hunc certum est
plerasque veritates quibus
opus esse possit, posse solo calculo demonstrare posse.
Restat ut modum tradamus investigandi
Alphabetum notionum simplicium; hoc fiet
analysi
quadam; quemadmodum
ex notionibus primitivis compositas extruere
syntheseos sive combinatoriae artis officium est.
Artem autem hujus analyseos cum
in rem praesentem ventum erit,
dilucide exponemus.
alioqui enim necesse est
notiones
primitivas
ad demonstrandi
causa resolvi)
Omnis definitio causalis est etiam
nominalis esse potest, non contra. Nam
causalis eo solum differt a nominali, quod
in nominali resolutio quidem aliqua fit,
sed in eas tantum ideas, quarum possibilitas
a posteriori seu per experientiam tantum
explorata est. At causalis est nominalis
continuata usque ad primas ideas, vel usque
ad eas quae
Cogitationes nostrae
Quaecunque causam habent non possunt per se
concipi; concipientur enim multo perfectius
si causa eorum intelligatur per suam causam,
ex qua possibilitas earum demonstrari potest
Itaque caloris lucis calor, lux, aliaque id genus
non utique per se concipiuntur; tametsi nullae
earum definitiones facile a nobis assignari
possint.
Quaecunque uno simplici Sensus actu percipiuntur
eorum definitio
Quaecunque nullam aliam habent notam
qua cognoscantur, et ab aliis distinguantur
praeter unum simplicem actum sensus,
ea haberi possunt earum notiones haberi
primitivis
possunt interim pro
: ita
notio flavedinis haberi potest pro primitiva
neque enim an aliquid flavum sit alia ratione
quam oculi in rem conjectu simplici dignoscitur
at notio auri non est primitiva. Nam aurum
dignoscitur colore, pondere, sono aliisque modis.
Alphabetum cogitationum humanarum
est catalogus notionum primitivarum, qu seu quas earum quas
nullis definitionibus
neque a posteriori nunc quidem
possumus.
Tametsi notiones primitivae sint infinitae (uti exempli causa
infiniti sunt colores), sufficit tamen
adhiberi ex unoquoque genere paucas, et
quadam ad has relatione exprimi caeteras
Multitudo notionum reperitur in specialibus
qualitatibus quae sensibus externis objiciuntur;
sed in qualitatibus quae interno tantum sensu
percipiuntur, aut pluribus sensibus communes
sunt, ea sunt paucae sunt primitivae notiones.
Hujus rei manifestum, documentum dabo.
Pueri qui pauca experti sunt, nihilominus pleraque omnia intelligere
possunt, quae praeceptor prudens ipsis explicat, tametsi ille
ipsis nihil ostendat, sed tantum describat. Necesse
est ergo omnium illarum rerum notiones jam latere intra ipsos,
adeoque oriri ex paucis illis quas jam experti sunt.
+ sola, quae simul causalis non est
+ primitivarum
Accendere est facere, ut ret combuctibilis flammam concipiat sive rem combustibilem in flammam
excitare
Accidit quod fortuito atque ex improviso evenit. P quod praeter opinionem geritur fit
Accingere est materiam flexilem ad vestem colligendam medio corpori circumjicere
Accipere et nova possessione beari. Accipimus ab alio, quod datur P incipere habere voluntate ejus qui simul definit habere
Acclivitas, quando aliquid leniter erectum et arduum in ascensu est. M Vel Quando locus
fere per lineam rectam in altum elevatur. Est augictus quem linea recta facit ad horizontem, quae
Sumitur secundum motus sursum tendentis directionem
Accolere est prope locum aliquem domum habere; vel potius agrum quem ipse colas
commodum alteri
Accommodare est aliquid aptum reddere, ut rei alteri quadret. commodum, videtur esse conveniensad patiendum
et aptam ad agendum
Acervus congeries quarumcumque rerum, plurimum minutarum. M vel est multitudo renum
in uno loco congregatarum ac sibi invicem incumbentium, ubi ordini non est locus. At strues est ligno
quia strui seu ordine locari possunt
Acetum est liquor, qui ex corruptione duliedinem amisit. Acetum liquor factus acidus, speciatim ex fermentantea
Acies acumen teli M vel pars extrema rei durioris a crasitudine in punctum aliquod
Acies potius in lineam est in quam corpus durum definit, acumen est punctum; sine acte secaonus acumine pungimus
Acquiescere est ultra rem obtentam desideria non extendere. sponte quiescere post motum tanquam
nonl altra convenientem
Acquirere rem expetitam labore suo sub suam potestatem redigere. jus rei habere incipere. jus rei dico seu
jus in rem omnimodum
Aculeus instrumentum vel membrum infectorum, quo pungunt. M. instrumentum pungens D vel est
acies rei ad res perforandas apta. oblongum non crassum, acuminatum, aculeus ergo habet acumen
exitas corporis duri exitus in punctum, ideo aptum ad penetrandum
Acumen est rei in tenuem partem coitio. Acumen ingenui est acies sagacitatis D vel quando
anima cogitans in intima quasi viscera rei penetrare potest.
Additamentum est quod rei jam perfectae accedit.
vel generatim eundo
Adeo pedibus incedens me alterisistere prosentem conos.
Adjuro id est, sanctissime ominbus confirmationis adhibitis signis juro, vel aliquem ad juramentum
prstandum provoco praestandum provoco. interrogando juramentum tibi pue eo, ut respondens hoc ipso jurasse videaris
Adipisit est post praevium conatum alicujus rei participatem fieri, vel in possesionem suam aliquid
possidere incipere: adi pisei est facti, acquirere juris
accipere.
Administratio est exercitium actuum circa munus commissum nequisitorum.
Admittere est concedere alicui licentiam, ut se nobis praesentem sistat.
adnihilare et essentiam rei ita destruere, ut nihil relinquatur.
Consilium de Encyclopaedia nova
conscribenda methodo inventoria.
Saepe mecum cogitavi, homines multo
quam sunt feliciores esse posse, si
quae in potestate, etiam in numerato haberent
ut cum opus est uti possent; Nunc nescimus
ipsi opes nostras scirem q candem esse santentiam
magnorum virorum usus sum proponere Consilium
aliquod _ nunc vero opes nostras a nos met
ipsis ignorari et quat congerimus vix postentasi
non ipsis nobis sed posteri vix posteritati
post multo
Saepe mecum cogitavi, homines multo quam
sunt feliciores esse posse, si quae in potestate habent,
etiam in numerato haberent, ut cum opus est
uti possent. Nunc vero nescimus ipsi opes nostras,
similes Mercatori qui libros rationum nullos confecit,
aut Bibliothecae quae indice caret. Sed et ita
laboramus, ut non ipsi st nos, Sed et, uti nunc
agimus, posterita sera magis posteritati qu labora seris
nepotibus fortasse seris proderimus, ipsi laborum
nostrorum fructum non capiemus;
Sene Sine fine disputamus, sine fine congerimus,
nunquam de_ raro aliquid demonstrando
terminamus, aut repertorio quondam destiguamus,
in repertorium referimus; vix unquam utimur labore nostra con
studiis nostris. Et verendum est si sic pergimus, ut ne
aliquando impossi immedicabile reddatur malum, et studiorum taedio barbaries reducatur
cum nimia rerum librorumque multitudo omnem
delectus spem adimet, et solida ac profutura
mole inanium obruentur
Et cum mihi crebrae meditationes nonnula
etiam inventa non contemnenda denique gregorum
magnorum Virorum applausus sp_ aliquam
rationem est vi_ judicia spem aliquam fecissens,
posse nonnibile sive consiliis sive, desideri
Qua ratione occurri posset tanto malo et
saepe meditatus sum, et egregios viros consului,
quorum aut colloquiis frui licuit, aut scriptis:
et cum tandem aliquod mihi viderer remedium invenisse, deprehendisse
quod et maxime compendiosum, et efficax
et in privatorum aliquot a_ potestate esset,
et sumtibus exiguis transigeretur; et ci_ praeterea
ipsam art inveniendi; artem aut nonnulla parum
explorata mihi detexisse videre arcana
quaedam artis Inventoriae divino munere mihi obtigissent
consecutus videres illustribus admodum speciminibus illustrium admodum speciminum
explorata experimento experiment experimento
comprobata quibus fidem ve quae ubi producam in publicum,
spei majoris non contemnendos fidejussores fortasse
dedisse videbor: ideo ausus sum egregios
viros aliquot prostantes doctrina et optima in rempublicam
voluntate praestantes ad communem operam invitare
15 jun . 1679.
Factum est autem nescio quo fato
ut ego adhuc puer in has cogitationes inciderem,
quae ut solent primae inclinationes, postea semper
altissime infixae menti haesere. Duo me mihi pro fuere mirifice,
fateor, ingeniis plerum teneris in ambigua, et saepius pluribus noxia esse solent)
noxia esse;) primum, quod fere essem autodidactos,
alterum quod quarerem nova in unaquaque scientia ut primum eam attingebam
cum saepe ne communia quidem ejus elementam satis
percepissem. Itaque cum Sed ita duo lucratus primum ne fascina animum inanibus et
potius docentium quam argumentis recepta sunt
cum primum ne rebus pervulgatis, et qu dediscendis implerem, quae sola autoritate
tempus perderem, alterum, ut
qui tum demum quiescerem cum ut alterum,
alterum, ut ne ante quiescerem quam ubi
cujusque doctrinae fibras ac radices essem rimatus,
et ad principia illa ipsa pervenissent, unde
mihi proprio marte omnia. Quae tractabam,
invenire liceret.
Cum ergo ab historici A Ag cuna lectione
autorum historianum (qua ab infantia mire fueram
de lectatus) et a styli ligati cura, (quam ego
in prosa ligataque ea felicitate exercueram
ut vererentur praeceptores ne ad has delicias
obhaerescerem) traductus essem ad logicam et philosophiam,
tum ego ut primum aliquid in his rebus intelligere
coepi, Di boni quam multas statim chimaeras
in meo cerebro natas chartis illevi ? aut praeceptoribus
in exercitiis inter alia objiciebam quas subinde
proponebam praeceptoribus mirantibus. Inter
alia dubitationem aliquando movebam de
praedicamentis. Dicebam enim quemadmodum
haberentur praedicamenta Notionum sim praedicamenta
seu classes notionum simplicium, ita debere
haberi novum praedicamentorum genus, in quo
et propositiones ipsae seu Termini complexi
ordine naturali dispositae haberentur. Huic objectioni
meae cum non satisfacerent Praeceptores
scilicet ignorabam u ig demonstrationes tunc
nec per umbram, et nesciebam hoc ipsum, quod ego desiderabam,
hoc ipsum facere Geometras, qui propositiones
eo ordine collocarit, quo una ex alia demonstratur
itaque peritis quidem erat mea dubitatio; sed
cum ei non satisfacerent Praeceptores, ego
novitate cogitationis prosecutque, moliebar
condere hujusmodi praedicamenta propo Terminorum
complexorum, seu propositionum. Cui studio
cum intentius incumberem, incidi necessario
in hanc cogitation contemplationem admirandam,
quod scilicet excogitari posset quoddam Alphabetum
literarum
cogitationum humanarum, et quod
hujus Alphabeti combinatione omnia inveniri possent
et diju et vocabulorum ex ipsis factorum analysi
omnia et inveniri et dijudicari possent.
Hoc ego deprehenso _ ego mirifice
exultavi, paerili quidem gaudio, nam tunc rei
magnitudinem non satis capiebam. Sed postea
quanto majorem in rerum cognitione progressum feci ego
magis confirmatus sum in consilio rem
adultiar et jam
tantam prosequendi. Forte tunc viginti
annos natus moliebar exercitium Academicum
cui itaque scribi pa scripsi dissertationem de
Arte combinatoria, quae postea libelli forma
publicata est in qu anno 1666. in qua
mirabile hoc inventum publice proposui
Sed tamet Erat quidem ea dissertatio
Est quidem ea dissertatio qualis scribi potest potuit
a juvene nunc primum e schola prodeunte
bantur, quodsi cemm
et nullis adhuc scientiis realibus imbuto, ideo (neque enim illis in locis mathematica excole
pari et si parisiis
exegissem pueritiam
duas tamen ob causas eam scripsisse non poenitet
quemadmodum pascalius
primum quod mirifice placuit, multis ingeniosissimis
forte ipsi maturius
viris, deinde quod jam tunc in ea esse
ipsas scientias auxissem)
os testatus vibi quid feri posse putem. Ne quis me
indicium aliquod
talia inveni indicaverim orbi aliquam orbi fecerim
inventi mei rationem, ne nunc primum
videar talia comminisci.
Tres tamen Viros miror _ hanc tam ad tantam rem non accessisse
in hanc rem non incidisse. Aristotelem, Joachimum Jungium
Germanum, et Renatum Cartesium Gallium.
Cur nemo mortalium, ex quo hominum memoria