DavidErikMollberg/kennsluromur huggingface dataset:
sem er skrifað með einu n i í nefni tveimur n um í nefnifalli og einu í þolfalli
yfirleitt alltaf borið eins fram í
borið fram með
bæði stuttu i og stuttu n í lokin Það er að segja það er langt i fyrra i ið er langt af því þar fer bara eitt samhljóð á eftir
Þetta er hvort tveggja borið fram bara himinn Vissulega getum við
beitt þarna andstæðuáherslu eins og áður var nefnt og sagt Ég sagði himinn ekki himiin
En en þannig er það ekki í eðlilegum framburði
Það er líka rétt að nefna að
að lengd í samsettum orðum
oft á reiki
hvern orðhluta um sig
eða orðið í heild
Og og
það ef að til dæmis
orð ef við erum með samsett orð sem endar á þar sem fyrri liðurinn endar á einföldu samhljóði og seinni liðurinn byrjar á samhljóði
eða hvort hún miðast við þann samhljóðaklasa sem kemur til við samsetninguna Ef við tökum bara orð eins og Ísland
ævinlega langt í vegna þess að það er bara eitt samhljóð eftir
þetta breyst
Þá fer lengdarreglan stundum að miða við
samsetninguna í heild
og við fáum stutt í Ísland
Ís land ef að reglan miðast við fyrri liðinn Ísland ef hún miðast við seinni liðinn
tekið staðaheiti eins og Dalvík
sem venjulega er borið fram með stuttu a af því að þar verður til klasinn l v
Dalvík En ef reglan miðaðst við bara við fyrri liðinn væri þetta borið fram Dal vík
tengsl á milli
stafsetningarinnar og
og lengdar eða það er yfirleitt þannig að að það sem er tvíritað samhljóðstákn í stafsetningu þá
sé um að ræða langt samhljóð en það er ekki líkt það er ekki líkt því alltaf Við
sáum
En í áhersluatkvæðum
meðal annars þannig að tvíritað
p p t t og k k það táknar aldrei langt hljóð heldur táknar það aðblástur
táknar
eins og happ
bytta bytta
og rökkur rökkur Aðblástur þar sem að h hljóð kemur á undan lokhljóðinu en ekki langt lokhljóð
Nú tvíritað ll og n n
getur vissulega táknað langt hljóð en langt samhljóð en gerir það ekki alltaf táknar oft d l og d n
og þau geta líka verið löng á undan
sérhljóði
til dæmis kossar höggið dimmur
ef samhljóð fer á eftir
Það er er þó jafnvel þó að þó að
þau séu tvírituð þá tvíritað samhljóð á undan öðru samhljóði er aldrei langt
Þetta getum við
séð til dæmis ef við athugum
sögnina að gúgla sem er nýkomin inn í málið
Menn deila stundum með það hvort eigi að skrifa þessa sögn
með einu eða tveimur g um
deila um það er þessi að
hvort tveggja getur vel staðist sem sé framburðurinn er nákvæmlega sá sami Það er enginn framburðarmunur á á klasanum g l
í við skulum segja orði eins og sögn eins og
bögglast sem er með tveim tveimur g um og sögn eins og ruglast sem er með einu g i
sam Samhljóðið er stutt í báðum tilvikum sem sagt g ið er stutt í báðum tilvikum þó það sé tvíritað í öðru tilvikinu og einritað í hinu
hafa í huga og var nefnt að að mörg smáorð eru áherslulaus í samfelldu tali sem er UNK eðlilegt og þá gilda um þau lengdarreglur áherslulausra atkvæða Það er að segja þó að orð
séu borin fram til
með sem og það svona ein og sér
Þá eru þau í samfelldu tali
Það er erfitt að bera þetta fram eðlilega svona þegar orðin eru lesin ein og sér en en maður heyrir þetta í samfelldu tali
Gildir einnig að það er ekki auðvelt að bera þetta fram á eðlilegan hátt þegar
en maður heyrir þetta í samfelldu tali
stundum getur
sérhljóð
í þessum orðum líka breyst í schwa sem sagt áherslulausa
hlutlausa sérhljóðið schwa getur komið fram
líka þó þau séu borin fram ein og sér
öfugt við orðin þarna á undan Það er að segja það er enginn sem segir uum og fraam það það er ekki eðlilegur íslenskur framburður Menn segja alltaf um og fram
sem sagt ef ef orðin eru borin fram ein og sér þá verður m ið langt
þá eru er bæði sérhljóðið og m ið stutt en sérhljóðið verður sem sagt aldrei langt
Í þessum fyrirlestri er fjallað um lokhljóð
sem eru einn helsti flokkur samhljóða
Lokhljóð
það er lokað fyrir loftstrauminn frá lungum
lungunum örstutta stund
Og þessi lokun getur verið á mismunandi stöðum í
munnholinu Og
vegna þess að það
við heyrum eitthvert hljóð eitthvert hljóð myndist eru sveiflur sameindanna loftsameindanna
þegar lokað er fyrir loftstrauminn Meðan á lokuninni stendur þá er ekki um neinar sveiflur að ræða
Vegna þess að loftið kemst ekkert í burtu það er kyrrt
þegar sem sagt er lokað fyrir straum þess einhvers staðar í munnholi við varir eða eða tannberg eða annars staðar í munninum
lungun halda áfram að dæla lofti upp þá auðvitað fyllist rýmið að baki lokuninni mjög fljótt og
og ekkert loftstreymi verður fyrr en lokunin er rofin
Þetta sem sagt á við um órödduð lokhljóð eins og
Í mörgum málum eru hins vegar einnig til rödduð lokhljóð þar að segja
þýðir sem sagt að að
jafnvel lokað fyrir í munni lokað fyrir loftstrauminn í munni
raddböndin
hleypa yfirþrýstingnum upp og svo framvegis eins og hefur verið
er lýst í fyrirlestri um röddun
Þannig að vegna þess að raddglufan er ekki galopin
órödduðu hljóðunum þá
fyllist
loftrúmið ofan raddbanda en
fram að lokuninni fyllist það hægar heldur en ella
En það fyllist samt á tiltölulega skömmum tíma
En meðan það er að fyllast
geta raddböndin haldið áfram að titra og við fáum hljóð
að sé lokað fyrir loftstrauminn í munnholi
Þannig fáum við eins og raddað b   bera bera
uppgómmælt hljóð vegna þess að að í varamæltu hljóðunum
er allt munnholið undir það er segja
það þarf að fylla allt munnholið
áður en að að hérna verður algjör stöðvun á loftstraumnum milli raddbandanna Í uppgómmæltum hljóðum er lokunin miklu aftar holrúmið sem að er hægt að fylla miklu minna
Í íslensku eru þessi fjögur pör lokhljóða sem eru sýnd hér á glærunni varamælt lokhljóð
Og á hverjum myndunarstað eru
tvö hljóð bæði fráblásið
og ófráblásið
fráblásið eins og í tala
fráblásið eins og í
ker ófráblásið eins og í gera
og fráblásið eins og í
kala ófráblásið eins og í gala
Það er sem sagt
það sem greinir á milli hljóðanna í hverju pari innbyrðis
er þessi blástur sem
kemur þarna á eftir að lokunin rofnar
Fráblásturinn er sem sagt
loftgusa
áður eftir að munnlokun rofnar en áður en næsta hljóð hefst áður en til dæmis raddböndin fara að titra fyrir eftirfarandi sérhljóð eða eitthvað slíkt
Ástæðan fyrir þessum mun á
rödduðum og órödduðum fráblásnum og ófráblásnum lokhljóðum
mismunandi tengsl milli talfæra í munnholi annars vegar og raddbandanna hins vegar
Það er þannig að að þegar munnlokunin rofnar í fráblásnum hljóðum
þá er raddglufan galopin
og það þýðir að það líður örstutt stund ekki nema örfáar millisekúndur en samt
örstutt stund
nógu mikið til þess að röddun geti hafist
Í ófráblásnu hljóðunum þá er það aftur á móti þannig að að meðan á munnlokun stendur liggja raddböndin saman
Og það þýðir
að þau geta farið að titra
um leið og munnlokunin rofnar þau þurfa ekki þennan tíma til þess að að færast saman
Og þetta er sýnt hér á þessari mynd þar sem að efri hlutinn sýnir
Ófráblásin hljóð
Neðri hlutinn sýnir fráblásin hljóð
opin
rás í munni
Sem sagt ekki ekki lokað neins staðar í munninum
raddböndin liggja saman
við getum hugsað okkur að þetta sé orð eins og vita eða eitthvað slíkt
þar sem að eru sérhljóð bæði á undan eftir lokhljóðinu
Raddböndin liggja saman hér meðan er opin rás í munni hér er sem sagt verið að mynda sérhljóð þar sem raddböndin titra
kemur að lokhljóðinu lokun í munni í þessu tilviki ef við erum með orðið vita er lokunin við tannberg
raddglufan opin það er að segja það er ekki titringur raddböndin liggja ekki saman til þess að að
geta ekki titrað
á þessum tímapunkti hér sem örin vísar á þegar munnlokun lýkur þegar hún rofnar og og loftið fær aftur að streyma óhindrað um munninn
fyrir í eftirfarandi sérhljóði þá eru raddböndin
hafa þau færst saman aftur og geta strax byrjað að titra
fáum engan blástur þarna á eftir
heldur röddun umsvifalaust Neðri hlutinn sýnir svo
aftur á móti fráblásnu hljóðin
byrjunin alveg eins Það er að segja að hér er opin rás í munni
fyrir undanfara í undanfarandi hljóði Raddböndin
Hér er sú lokun í munni fyrir lokhljóðið en munurinn kemur fram hér
á þeim stað þar sem að
Þá er raddglufan ennþá
galopin og
um titring að ræða í raddböndunum þannig að
meðan raddbönd
raddglufan að lokast meðan raddböndin eru að færast saman
þá streymir loftið tiltölulega lítið hindrað
upp á milli raddbandanna
sem titra ekki sem sagt af því þau liggja ekki saman
og út um munninn af því að það er engin lokun í munni
Það er þessi blástur þetta sem við köllum
loksins á þessum tímapunkti
þá hefst getur röddun hafist á ný en
Það er reyndar rétt að
nefna það að að fráblásturinn
hann er hljómar talsvert mismunandi Það er að segja að hann getur
þó að það sé venja að að hljóðrita hann alltaf sem sem h lítið h
það hefur fráblásnu hljóðin hafi oft verið kölluð hörð
talað um harðmæli og þau ófráblásnu kölluð lin talað um linmæli
og það með því er
Lítum hér svo á
einstök lokhljóð það
myndun fráblásnu eða staða vara og tungu við
myndun fráblásinna og ófráblásinna hljóða er svo lík að það dugar ein mynd fyrir hvert par hér sem sagt höfum við
p og b eins og í pæla og bæla
varirnar loka fyrir loftstrauminn
loftið streymir hér óhindrað upp og gómfillan
fyrir nefholið
staða tungunnar skiptir ekki máli tungan er yfirleitt í einhverri svona hvíldarstöðu hér
tannbergsmælt lokhljóð t og d eins og í
eins og í týna og dýna
er það tungubroddurinn sem lyftist upp að tannberginu og og
lokar þar fyrir loftstrauminn brúnir tungunnar leggjast út að jöxlunum
í efri gómi lokar þar fyrir loftstrauminn
og og eftir sem áður er eða eins og í varamæltu hljóðunum er
lokar gómfillan fyrir loftstraum upp í nef
Athugið þið að
tungubroddurinn getur verið misframarlega
en hann getur líka verið eitthvað aftar þetta getur verið að einhverju leyti einstaklingsbundið
hérna neðst til vinstri eru svo framgómmæltu hljóðin
eins og í í kæra og gæra
alveg eiginlega frá tannberginu og aftur undir gómfilluna
þegar tungan færist hérna frá þá færist hún fyrst
frá gómnum að aftan
og og síðan að framan og það veldur því væntanlega að við skynjum þessi hljóð
iðulega sem tvö hljóð eða okkur finnst þetta gjarnan vera k plús j og g plús j
en en myndunarlega séð eru þetta í þetta eru þau samt ein heild
Að lokum eru svo
k og g eins og kaldur og galdur
Þar lyftist aftari hluti tungunnar upp
tungubakið og og leggst hér upp að ja aftari hluta af gómnum eða gómfillunni eða eða svæðið sem er þar á mörkunum
Gómfillan lokar eftir sem áður upp í nefholið
Þetta eru þau lokhljóð sem koma fyrir í
en auk þeirra
svonefnt raddbandalokhljóð
sem er myndað þannig að raddböndin eru klemmd þétt saman og loka algjörlega fyrir loftstrauminn örstutta stund
kemur þetta er einstaklingsbundið kemur oft fyrir í máli barna
á ákveðnum tíma í máltökunni en eldist síðan af þeim en þetta er líka ýmsir
fullorðnir málhafar sem
Það kemur það kemur fyrir í innstöðu aðallega á undan lokhljóðum eða í
í staðinn fyrir þau þannig að menn segja í staðinn fyrir Bjarni eða Bjarni segja menn Bjarni Bjadni Í staðinn fyrir einnig segja menn einnig einnig Í staðinn fyrir fótbolti segja menn fót fótbolti
skulum við líta aðeins á hljóðróf þessara hljóða
Það er hægt að að nota
forritið Praat til þess að að skoða
því hvað um er að vera
þrjú orð
taða daða og staða
Og það sem að
þetta ljósasta hérna
hér fremst táknar
þögnina táknar sem sagt lokunartímann sjálfan
þetta er nú svoldið misjafnt hvernig þetta kemur út á hljóðrofsritum Stundum er það
ljósara en þetta
En alla vega það er það er alveg greinilegt hvar skil eru
Hér síðan þar sem að litla h ið er sett undir þar tekur fráblásturinn við
Og fráblásturinn er sem sagt
streymi óhindraður loftstraumur eins og við höfum talað um
þannig að það sýnir að þarna eru sveiflur á á ýmsum tíðnisviðum
Síðan taka hér við
kannski ekki mjög greinilegt en á þó alveg að mega sjá það
að þarna skiptast á
og aðeins ljósari ljóðrétt lóðrétt bönd
Þetta eru
sem sagt bönd sem sem svara til raddbandasveiflnanna Þar að segja þar sem að er dökkt lóðrétt band
er radd er raddglufan opin
kemur kemur loft á milli handanna og sveiflur fara af stað og þessar sveiflur
skila sér í sem sem
dökkt band á hljóðrofsritinu
eins og við vitum í í sveiflum raddbandanna þá lokast þá verður lokun þegar
þrýstingnum neðan raddbanda hefur létt af Þá lokast fyrir loftstrauminn engar sveiflur í loftinu
fyrir ofan og þar af leiðandi enginn styrkur og þá kemur ljósara band
sjáum við hér eins og hefur verið rætt um í kafla í fyrirlestri um formendur sjáum við þessi dökku
láréttu bönd hér í gegn Það eru sem sagt formendurnir það eru þau tíðnisvið sem eru sterkust í viðkomandi hljóði Hér er og þar eru fyrst frekar stutt á milli fyrsta og annars formanda
Svo kemur hér
raddaða lokhljóðið og þið sjáið að að þar er eru áfram af því að ð er raddað þá eru áfram þessi reglulegu
lóðréttu bönd
Ef þið berið þetta saman fráblásturinn þá sjáið þið mikinn mun á því Það af því að
fráblásturinn er óraddaður þá eru ekki svona regluleg bönd
Og svo kemur sérhljóðið aftur hér
Daða
þar er ekki fráblástur
og og þið sjáið
að byrjun orðanna er ólík Hér er sem sagt lokunin alveg eins og í taða en
um leið og lokunin rofnar það er ekkert þarf ekki að bíða eftir því að raddböndin færist saman
sett hér bara til samanburðar
á eða eða gefið í skyn að þarna væri fráblásið hljóð
En það er aldrei ekki ekki heldur í máli þeirra sem hafa
eins og kallað er
Það er enginn sem segir sthaða sthaða með fráblásnu Og þið sjáið það s ið er mjög greinilegt hér
færslan frá hreyfingin frá lokun yfir í sérhljóðið er miklu líkari því sem hún er í Daða heldur en því sem hún er í taða
Það passar líka ágætlega við það að
flestir kannast við það að börn á máltökuskeiði
í eiga oft
erfitt með klasa með s plús samhljóða í framstöðu þannig að að hérna s ið
dettur oft
dettur oft framan af
en en þá
og s ið dettur framan af
þá segir barnið ekki pila
heldur bila jafnvel þó það sé búið að ná valdi á fráblásnum hljóðum
þannig að að þetta meðal þess sem sýnir okkur greinilega að þarna er ófráblásið hljóð
Nú er
hvernig við förum að því að gera mun á lokhljóðum
Það hefur verið nefnt að að
þá heyrist ekkert hljóð
Sem sagt lokunin
Og þá er spurningin hvernig
hvernig gerum við þennan mun
Og svarið er
Við greinum
eftir því hvar hún er í munnholinu
lokunin hefur áhrif á
fyrst og fremst eftirfarandi hljóðs undanfarandi hljóðs líka að einhverju leyti
ef maður hugsar um þetta
þegar við erum að tala að talfærin komi sér fyrir í stellingum fyrir tiltekið hljóð
síðan myndum við hljóðið og
svo séu talfærin færð í stellingar fyrir næsta hljóð Svo myndum við það
Talfærin eru aldrei í kyrrstöðu þau eru alltaf á hreyfingu
frá stöðu eins hljóðs yfir í stöðu næsta hljóðs
Þetta þýðir það að þegar til dæmis
lokun rofnar
lokun fyrir lokhljóð
þá eru talfærin ekki alveg strax komin í stöðu fyrir eftirfarandi hljóð
Svona dæmigerða stöðu eftirfarandi hljóðs þau þurfa örstuttan tíma til þess að færast yfir í þá stöðu
sem sagt hafa þau
stöðu sem sem
litast af
þeim stað þar sem að lokunin var
og það hefur áhrif á á og hvers konar hljóð er myndað meðan talfærin eru á hreyfingunni
þannig að í
átt að varamæltu
lokhljóði lækka allir formendur allir formendur svigna
niður í átt að varamæltu lokhljóði og við sjáum þetta hér í orðinu apa
Það er enginn vandi að að greina hvar lokunin er
En við sjáum það hérna að formendurnir þeir lækka þetta er misgreinilegt svo sem en nokkuð sæmilega greinanlegt samt að formendurnir eru lægri hérna
lokhljóð lokuninni sitthvorum megin við hana
Hérna í átt að tannbergsmæltu lokhljóði
fyrsti formandi niður
svignar ekki niður og jafnvel frekar frekar upp Þið sjáið hérna
lokuninni í ata
gliðni örlítið hérna milli fyrsta og annars formanda
átt að gómmæltu lokhljóði
eins og og hérna í aka
þá svignar fyrsti formandi niður annar
en sá þriðji sem er hér hann hann svignar niður
þetta er ekki ósvipað í framgómmæltu lokhljóðunum en sveigingarnar eru meiri þar enda eins og við sáum þá er er
leggst tungan upp að
gómnum á stærra svæði þar
og það táknar að hún er svoldið lengur að færast lengur að koma sér í og úr þeirri stöðu og þannig að áhrifin vara lengur inn í lengra inn í
hljóðin í kring
Þetta manni virðist kannski að þessar
sveigingar formendasveigingar séu ekki mjög áberandi hérna á þessum myndum
greina milli lokhljóða
Við sem sagt heyrum mun á lokhljóðum vegna þeirra áhrifa sem þau hafa á hljóðin í kringum sig
Þetta er hægt
lokunina
með því að spila
bara sérhljóð á eftir lokhljóði
ef þið prófið það þá heyrið þið að að það er enginn vandi að sem sagt
greina hvað um hvaða lokhljóð er að ræða þó að þið séuð strangt tekið bara hlusta á sérhljóðið
og um röddun Lítum fyrst hérna á mynd
af þeim líffærum og líkamshlutum sem taka þátt í hljóðmyndun
Forsenda fyrir hljóðmyndun er loftstraumur yfirleitt
við útöndun þó sum
stundum séu málhljóð reyndar mynduð við innöndun mynduð á innsoginu eins og sagt er
en venjuleg málhljóð mynduð við útöndun Það sem að gerist er að
magavöðvar og brjóstholsvöðvar þeir hérna
þrýsta lungunum saman Þindin lyftist upp þrýstir lungunum saman
það það pressast upp upp um
barkann
orðið hindrun á vegi þess sem við komum að núna á eftir Nú síðan fer loftið áfram
upp um upp í kok
og svo út úr líkamanum annað hvort um
eins og það gerir venjulega við útöndun
eða þá um munn
eins og það gerir við myndun tals
þó það fari reyndar stundum um nefið líka Það sem að stjórnar því hvort að loftið fer um út um nefhol og nef eða út um munnhol og munn er staða gómfillunnar sem er hér aftast í í munnholinu
við komum að henni síðar
En sem sé fyrsta hindrunin í
getur orðið í barkakýlinu
og þar þarf loftstraumurinn sem sagt að fara
upp á milli hinna sem nefnast raddbönd
og raddböndin liggja upp með hliðarveggjum barkakýlisins og og slímhúð þeirra rennur saman við slímhúð barkans
Við skulum nú skoða þessa mynd hérna af barkakýlinu
og sjáum margar betri myndir á eftir
Hér er er sem sagt
skjaldbrjósk
Þetta er hér vinstra megin er horft á barkakýlið að framan
og og hér er skjaldbrjóskið sem er stór stórt brjósk sem er það sem
við getum og hérna hornið hérna á því er það sem við
síðan hér fyrir neðan er svo kallað hringbrjósk
og svo eru
og þar þar sér maður
fleiri brjóskflögur könnubrjósk sem eru tvær hérna þríhyrningslaga brjóskflögur
sem liggja ofan á hringbrjóskinu brjóskinu og efst á þeim efst á
könnubrjóskunum eru eru litlir þríhyrningar sem nefna nefnast hnýfilbrjósk
Hér er barkalokið
sem leggst yfir barkann við kyngingu þannig að matur fari ekki ofan í ofan í barkakýlið og barkann
En þetta má svo allt saman skoða miklu betur á hreyfimyndum sem við gerum núna á eftir
Hér er svo langsnið af barkakýlinu annað sjónarhorn á þetta
Það sem við sjáum hér er hér barkann
og barkabrjósk semsagt brjóskið brjóskhringina í barkanum
Hér er hringbrjóskið
og hér má svo sjá raddböndin
sjáið þau eru sitthvorum megin tvær örvar hér og loftið kemur hér upp frá lungunum
þrýstist hér upp á milli raddbandanna Þetta er hér er sýnt þetta er þröng loftrás en það er hægt að víkka hana og það er líka hægt að loka henni algerlega
Og hér fyrir ofan eru svo aðrar
barkalokið sést hér og svo framvegis Það er nú
miklu betra að átta sig á þessu á á hreyfimyndum gerum það rétt á eftir En hér er bara svona aðeins fleiri myndir svona kyrrmyndir
sést á myndinni hér á undan þessari hérna að raddböndin eru í beinu framhaldi í raun og veru af slímhúðinni innan í barkanum
að framan eru þau svo fest á innan á skjaldbrjóskið Þetta er skjaldbrjóskið hér raddböndin eru fest þar innan á
Að aftan eru þau hins vegar fest á þríhyrndar brjóskflögur könnubrjóskin
eftir því sem þörf krefur og þetta er sem sagt þannig að við venjulega öndun þá glenna könnubrjóskin raddböndin sundur að aftan þannig að loft á greiða leið um raddglufuna
Og þetta getum við séð hér til dæmis á þessari mynd hér er í raun og veru horft eins og sé horft ofan í barkakýlið og raddglufan galopin við öndun hér
Þá eru könnubrjóskin hreyfð reyndar ekki bara könnubrjóskin en þetta er flóknara en það en
til einföldunar getum við sagt að það séu fyrst og fremst könnubrjóskin sem eru hreyfð þannig að raddglufan
lokast að nokkru leyti eða algerlega sem sagt raddböndin sem eru sem eru glennt sundur að aftan hér á myndinni lengst til hægri
Að framan liggja þau alltaf saman af því að þar eru þau fest í skjaldbrjóskið en að aftan eru þau fest í könnubrjóskin sem eru hreyfanleg þannig að það er hægt að glenna raddglufuna sundur hér að aftan
Við myndun raddaðara hljóða þá er það gert þá færa könnubrjóskin raddböndin þannig að þau liggi saman að aftan og síðan
opnast þau og lokast til skiptis við röddun eins og við komum að í í næsta fyrirlestri
loft frá lungun lungum og lokað fyrir loft loftrásina niður í lungu líka Barkalokið leggst yfir barkann lokar því raddböndin eru lokuð það er ekkert loft á ferðinni
Þannig að að að á þennan hátt geta raddböndin haft mismunandi stöðu eftir því hvað við erum að gera hvort við erum að anda að okkur og frá
tala eða neyta fæðu
skoða þetta miklu betur og átta sig miklu betur á þessu með alls konar myndefni Hér er til dæmis
líkan þrívíddarlíkan af barkakýlinu og
það sem að við sjáum hér skjaldbrjóskið
og það er hægt ef við
förum á þetta hérna höldum vinstri músarhnappnum niður og
færum þetta til þá getum skoðað raddböndin líka
skoðað barkakýlið fyrirgefið þið líka frá hlið og
síðan getum við snúið lengra skoðað þetta aftan frá Hér fáum við upp heiti á á ýmsum hlutum þess epiglottis er sem sagt barkalokið og arytenoid cartilage er er
er sem sagt könnubrjósk
corniculate cartilage er hnýfilbrjósk
svo getum svo getum við haldið sem sagt áfram að snúa þessu lengra og lengra snúa því
hring eftir hring
til þess að átta okkur betur á
virkar allt saman
sem er um að gera að skoða vel til þess að átta sig á þessu Þetta er er sem sagt
um barkakýlið og ef við bara rennum aðeins í gegnum þetta byrjum á þessu hérna location and functions
þá er eins og þið sjáið það er hérna hægt að að það sem er dökk blátt hægt að smella á það og þá
fær maður skýringar inn á myndirnar
og hér er málbeinið tungan
og vélinda
og síðan er hér sem sagt
loftrásin milli
milli koks og barka
Síðan getum farið til baka hérna í
larynx menu
skoðað næsta þarna
Þar sem er haldið áfram að farið svona í nánari atriði í lýsingu
Hér ef þið sem sagt
smellið hérna á walls of the larynx þá
sjáum við svona þversnið af af barkakýlinu
hér eru brjóskin
í hinum ýmsu hinar ýmsu brjóskflögur merktar epiglottið sem sagt barkalok
og og síðan er hérna hringbrjósk og
könnubrjósk hnýfilbrjósk
og hérna svo að lokum skjaldbrjósk
Þessi brjósk hér cuneiform veit ég ekki hvað heita á íslensku
Og svo eru sýndar svona sýnd bönd og ýmis bönd og himnur
Og hér er svo um vöðva barkakýlisins
alls konar vöðvar hér sýndir sem að stjórna hreyfingum raddbandanna
og svo er hérna
sýnd þessi svona slímhimna sem sem er hér innan í barkakýlinu
Förum áfram í yfirlitið
hér getum við skoðað
þessi þessa þetta brjósk brjóskflögurbetur Hér sem sagt er skjaldbrjóskið
hérna er þessi hérna
fremsti hluti þess sem að við sem sagt getum fundið fyrir ef við þreifum á barkakýlinu að framan
hérna fyrir ofan er málbeinið sem er tengt við
barkakýlið með himnum þetta er eina beinið í líkamanum sem er ekki tengt við beinagrindina
Hér er svo hringbrjóskið Og
það er hægt að snúa þessu hérna smella hérna á rotate og
Áfram í yfirlitið
Hér er sem sagt erum við komin að barkalokinu og
sem er hér sem sagt sem að leggst yfir barkakýlið lokar barkakýlinu þegar við kyngingu Og það er
getum séð þetta hér á þessu þessari hreyfimynd
Ef þið fylgist með
barkalokinu þá sjáið þið hvernig það ýmist lokar fyrir barka kýlið eins og núna eða opnar
Þarna fer sem sagt fæða niður vélindað og af því að barkalokið lokar barkakýlinu lendir hún ekki ofan í barkakýlinu
En síðan þegar er
kyngingu er lokið þá má opna aftur fyrir loftrásina
Hér er yfirlit yfir þessar brjóskflögur hérna
könnubrjóskin hér
eru tengd þarna við
hér eru svo alls konar vöðvar sem eru tengdir þarna við þessi brjósk og við raddböndin eða stjórna hreyfingu raddbandanna
og og hér er sem sagt sýnt hvernig
raddböndin hreyfast á mismunandi hátt Þið sjáið mjög mismunandi hreyfingar hérna Hér sem sagt liggja
könnubrjóskin
þrenn þar sem raddböndin eru tengd við þau Ef
Ef þið ýtið hér á þá færast þau í sundur en af því þau eru
þríhyrningslaga og bara fest svona hér að neðan þá geta þau hreyfst á mjög margvíslegan hátt
Nú áfram
Hérna sjáum við inn í barkakýlið
þar sem eru þessi þessi tvö pör af himnum annars vegar raddböndin hér þessi neðri og svo fölsku raddböndin þarna efri
hvernig þessar himnur
og þetta eru sem sagt raddböndin Og
það er sem sagt svona stoðband í hvoru raddbandi
Og svo er hér fölsku raddböndin Nú
áfram með yfirlitið hér
Hér er sýnt hvernig spegli er brugðið þarna fyrir ofan barkakýlið til þess að sjá stöðu raddbandanna í því