DavidErikMollberg/kennsluromur huggingface dataset:
Þær ganga svolítið út á hugmyndir um eigið mikilvægi að maður sé kannski með guðlega krafta
búi yfir einhverri mjög mikilvægri þekkingu sem enginn annar hefur
trúa því að maður hafi kannski einhvern hæfileika
sem bara enginn annar hefur og maður verði einhvern veginn að nýta til góðs fyrir fyrir fyrir aðra og fyrir fyrir samfélagið
Stjórnunarhugmyndir eru líka líka vel þekktar
Það er í rauninni eins og trúa að einhver annar stjórni hugsun manns
græða í þá í það
einhvers konar stjórntæki einhvers konar smákubb eða elektróðu og það væri að stjórna manni í gegnum það
Þetta gæti verið trú á að þetta væru geimverur sem stýrðu heilanum eða einhver einhver einhver einhver svona ákveðinn hópur sem væri í umræðunni á hverjum tíma
flokk eða sem sagt eru í rauninni skilgreindar sem skynjun á áreitum sem
en þá oftast heyrir fólk raddir
Gjarnan eru þessar raddir að segja segja þér að gera eitthvað
Stundum getur þetta verið tvær
eða rödd að tala um einstaklinginn í þriðju persónu
en fyrir einstaklinginn sem heyrir þessar raddir þá eru þær
raunverulegar mjög raunverulegar og það getur oft tekið já þær
hafa hafa þess vegna mjög mikil áhrif og geta stjórnað hegðun fólks mikið
enda segja þér að gera eitthvað og þú í rauninni heyrir þetta sem sem rödd sem sem mikilvæga rödd sem sem sem þú verður að fylgja þetta
geta auðvitað verið
eitthvað eitthvað svona sem skiptir kannski ekki öllu máli en en en stundum eru þetta raddir sem eru vondar eða þú veist vilja vilja láta þig gera eitthvað óæskilegt og það getur haft náttúrlega
að vera með lifa við þessar þessar raddir
Ég þegar ég var í mínu doktorsnámi þá hitti ég mjög mikið af fólki með með geðrofssjúkdóma og var að leggja
svona verkefni og svona vitræn próf fyrir fólk og ég man
sérstaklega eftir tilviki þar sem einstaklingur sat hjá mér þetta eru náttúrlega kannski
tveggja þriggja fjögurra tíma fyrirlagnir og alltaf reglulega sneri hann sér svona við og og var svona eins og hann væri að svara einhverju þá var hann alltaf í rauninni tala tala við einhvern þarna og hann einhvern veginn
mjög það var mjög áhugavert og sérstakt í rauninni að sjá það svona skýrt Af því að
þetta var ekkert þetta var svona þetta var svona bara pirrandi pirrandi rödd í því tilviki
En hætti ekki og bara var stöðugt alltaf að koma með einhverjar hugmyndir eða biðja biðja viðkomandi um að gera eitthvað gera eitthvað annað
Svo erum við með sem sagt truflun og hugsun
Þá eru verður hugsunarhátturinn svona óskipulagður oft órökrænn og svona bara
erfitt einhvern veginn að ná utan um hugsanir sínar setja þær fram rökrænt og
og hérna þannig að þannig að stundum verða samræður mjög ruglingslegar þegar þegar fólk er með mikla truflun á hugsun vegna þess að einstaklingar eiga bara mjög erfitt með að halda þræði í samtali
ákveðin einkenni sem hverfa af eðlilegri hegðun einstaklinga
eða minnka
Einstaklingur sem kannski tjáði sínar geðshræringar eðlilega áður fyrr verður
með sjúkdómnum mun svona flatari
Tal verður gjarnan gjarnan fátæklegt
þannig að það er svona eins og eins og það tengist einmitt slíka skorti á frumkvæði þannig að
það þarf svolítið að hafa fyrir því að fá fólk til þess að tala eða tjá sig
skortur á úthaldi anhedonia eða gleðileysi hefur nú stundum verið talað um það á íslensku
Gjarnan félagsleg einangrun fólk
eins og hún dragi sig út úr félagsskap sem það var áður í
Stundum tengist það jákvæðu einkennunum til dæmis ranghugmyndum um að vinir þínir eða fjölskylda fjölskylda sé að sé í kannski einhverju vondu liði sem er er að ráðast á þig
hefur þá líka áhrif á framgang sjúkdómsins og einkennum en það er mjög slæmt að draga sig
mikið út úr út úr samskiptum við fólk
Vitrænu einkennin
hugarstarfs verður oft minni líka
Einstaklingar eiga oft erfitt með óhlutbundna hugsun
og svona leysa leysa vandamál og annað slíkt Þannig það eru svona
margvísleg
einkenni sem koma fram
þessi einkenni öll sem við erum búin að tala um
eru samt mjög breytileg á milli fólks með þennan sjúkdóm Þannig að þannig að sumir geta
verið með meiri jákvæð einkenni meðan aðrir eru með meiri neikvæð og eins og með vitrænu einkennin þá er svona
almennt er er
fólk að standa sig verr en það væri mælt mælt á svona prófum taugasálfræðilegum prófum þessir þættir eins og athygli og minni en
sumir eru alls ekki að sýna sýna þessi vitrænu einkenni þannig að það er breytileiki
innan hópsins
Orsakir geðklofa virðast vera margvíslegar það virðast vera ákveðinn áhættugen
Umhverfisþættir spila líka nokkuð stóran þátt og þegar við tölum um um sjúkdóma eins og eins og geðklofa þá er eins og ég segi
búið að finna gen og það er ekki bara eitt gen það eru það eru nokkur
sem virðast spila saman
eru aðrir þættir samspil milli gena og samspil við umhverfisþætti
Ef við skoðum aðeins tvíburarannsóknir þá eru þar ágætis rök fyrir því að erfðir hafi mikið að segja um þróun geðklofa en þó
ekki allt að segja Ef við skoðum
myndina þarna vinstra megin þá erum við með eineggja tvíbura
Þar eru mjög sterk fylgni á milli tvíburanna
það er að segja hvað varðar geðklofann Hún er samt ekki fullkomin
Það segir okkur einmitt að það
samt rými fyrir fyrir aðra áhrifaþætti og það
sama ef við horfum á myndina hægra megin þar sem við erum með tvíeggja tvíbura
miklu minni og hérna
heldur milli þeirra heldur en heldur en milli eineggja tvíburana Aftur á
móti er fylgnin hjá tvíeggja tvíburunum meiri heldur en búast mátti við hjá bara
öðrum sem ótengdum aðilum Það er að segja þannig að þannig að það eru eru hérna klárlega bæði erfðaþættir og umhverfisþættir sem saman skapa
þessa tilhneigingu
til þess að þróa með sér geðklofasjúkdóm
Annað sem hefur verið talað um í tengslum við erfðirnar
er að aldur föður
virðist hafa hafa áhrif á það hvort einstaklingur þróar með sér geðklofa það er að segja hvað á hvaða aldri faðurinn faðirinn var þegar þegar barnið var getið
Þetta er vegna þess að það eru frumur sem framleiða sæði
Þær frumur skipta sér mjög reglulega
allt frá bara kynþroskaskeiði og fram eftir fram eftir ævinni
Eftir því sem einstaklingar
karlmenn eru eldri þeim mun
fleiri skiptingar á þessum frumum hafa átt sér stað
þess vegna eru meiri líkur á að
einstaklingar þrói með sér svona erfða svona
sjúkdóma eins og geðklofa þar sem eru þar sem er
sterkur erfðaþáttur Sem getur
komið fram sem sagt vegna einhvers konar villu í skiptingum á á þessum frumum sem svo framleiða sæðið En það eru
meiri líkur á að þessar villur komi fram ef ef ef feður eru eldri þegar þeir þeir geta börn
þetta á í rauninni bara hvað varðar geðklofann og þennan
þessa erfðafræðilegu áhættu þá tengist það í rauninni bara aldri föður
Það eru þó nokkrir umhverfisþættir sem hafa verið tengdir við auknar líkur á geðklofa eða að þróa með sér geðklofa
Eitt sem hefur verið nefnt er hvenær einstaklingar eru fæddir hvenær árs
Þeir sem eru fæddir seint um vetur eða snemma að vori
eru virðist vera líklegri til að fá geðklofa en þeir sem eru fæddir á öðrum tímum
Það eru alveg þó nokkrar rannsóknir sem hafa sýnt þetta
Talið er að þetta sé vegna þess að þá eru mæðurnar líklegri til að fá svona árstíðabundnar flensur
sem ganga yfirleitt á ákveðnum árstímum Það er að segja yfir miðjan veturinn þannig að ef kona eignast barn um vor eða
seint um vetur þá væri hún líklegri til að hafa fengið flensu á viðkvæmum tíma í fósturþroskanum og það gæti verið geti aukið líkur á á þróun á á geðklofa
hafa verið athuganir sem sýna tengsl D vítamíns og þroska heilans og talið er að D vítamínskortur geti geti haft áhrif
gæti geti aukið líkur á að einstaklingur þrói með sér geðklofa
Það hafa verið gerðar rannsóknir á fólki sem
býr á norðlægum slóðum en er upprunnið af á suðsuðsuðlægari slóðum og er þá með dekkri húð
munurinn á dekkri og ljósari hún hvað varðar D vítamínið er að að þeir sem eru með ljósari húð virðast vinna D vítamín mun betur úr sólarljósinu það er að segja þeir þurfa
húð
þurfa þurfa mun meiri meiri birtu til þess að til þessa
til þess að fá D vítamín
Þannig að fólk með dökka húð sem býr á norðlægum slóðum hefur verið rannsakað og þar það virðist vera með meira D vítamín skort og það hefur verið tengt við auknar
líkur á geðklofa
mikill matarskortur
í Hollandi í lok seinni heimsstyrjaldarinnar talað um hungurveturinn mikla konur sem áttu von á barni á þeim tíma Þeirra
börn voru líklegri til þess að þróa með sér geðklofa síðar á ævinni
Reykingar á meðgöngu eru líka áhættuþáttur
Sykursýki á meðgöngu getur verið það líka
þannig að við erum með ýmsa þætti bæði erfðafræðilega og umhverfisþætti sem saman auka
geta aukið líkur á geðrof á geðklofa
Ef við skoðum svo aðeins rannsóknir á heilum fólks með geðklofa geðrofssjúkdóma
heilahólfin stærð heilahólfa
og þau eru svolítið stærri eða töluvert stærri þarna á þessari mynd
meðal fólks með geðklofa
heilahólfin eru þar sem heila
og mænuvökvinn er og ef þau eru stór eða þau eru að stækka þá
þýðir það að heilavefurinn taugafrumurnar
þeim er að fækka Heilavefurinn er að minnka eða er minni þannig að
eru stærri
og svo hægra megin er verið að skoða þá
gráa og hvíta efnið í heilanum gráa efnið er þá frumubolirnir
taugafrumubolirnir og við viljum hafa hafa sem mest af því þarna er verið að skoða svona
breytingar annars vegar hjá heilbrigðum og
á þessari mynd erum við líka að horfa á heilahólfin Þetta er
hjá tvíburabræðrum vinstra megin erum við með einstakling sem er ekki með geðklofa og hægra megin einstakling sem er þá með geðklofa og þar sjáið þið að heilahólfin eru
töluvert stærri og það er oft
minni heilavefur í rauninni hjá þeim einstakling
Geðklofi aftur á móti kemur fram eða greinist svona í
kringum tvítugsaldurinn aldurinn almennt
Oftast eru ekki merki um sjúkdóminn hjá börnum
þó að þegar horft er til baka sé stundum hægt að finna einhver eitthvað eitthvað sem gæti hafa verið vísbending en en en almennt kemur sjúkdómurinn fram bara svona upp úr unglingsárum og og og er að greinast í kringum tvítugsaldurinn
Það eru hugmyndir um það það sé kannski meðfæddur einhvers konar einhvers konar tilhneiging til að þróa með sér þennan sjúkdóm
en svo sér það á þessu aldursskeiði það er þarna á á
unglingsárum þá er eins og það
verði ákveðið eyðing á heilavef hjá þessum einstaklingum miðað við aðra
og gjarnan þegar þegar geðklofann sjúkdómur er er greindur Þá er í rauninni þessi eyðing búinn að eiga sér stað og einstaklingar sem mögulega voru að standa sig ágætlega í námi Að getan
er farin að hrapa svolítið hjá þeim í rauninni áður en að áður en að sjúkdómseinkennin til dæmis jákvæðu einkennin eru að koma fram og þá er verið að að að skýra það með því að það hafi orðið ákveðin eyðing þarna
á heilavef
upp úr unglingsárunum
Það er svo nokkuð umdeilt hvað gerist í rauninni hjá fólki sem greint hefur verið með geðklofa upp úr
tvítugsaldrinum hvað á sér stað eftir þann aldur
en það er svona umdeilt hvort það verði versnun það er að segja hvort það verði meiri eyðing á heilavef og og versnun einkenna
Þar komumst við að að að þær svona kognitífu breytingar vitrænu breytingarnar minnið og athyglin og þessir þættir sem almennt eru jú tengdir heila heilanum og heilavefnum
þeir þættir þeir hnigna hjá fólki með geðklofa en ekkert meira heldur en hjá okkur hinum
Það var allavega niðurstaða þessarar þessarar rannsóknar og það eru fleiri sem sýna það sama En það
varðar þá þessa kognitífu
fólki með geðklofa sjúkdóm
en öðrum sem
ekki hafa sjúkdóminn
En það er svolítið umdeilt hvort að eða hvað í rauninni
gerist eftir að fólk hefur
verið greint með geðklofa það er að segja hvort það verður þá
áframhaldandi eyðing á
heilavef eða
hvort hún stendur bara í stað eða er mögulega svipuð hjá fólki með geðklofa sjúkdóm og hjá okkur hinum Það verður alltaf einhver einhver hnignun með aldrinum
Við skoðuðum hóp af geðklofa hér á Íslandi fyrir nokkrum árum
Þá vorum við að skoða vitræna þætti meta
minni athygli og aðra þætti og í rauninni skoða og reyna
að álykta út frá þeim gögnum sem við vorum með hvort að þeir sem
Niðurstaðan var sú að gögnin bentu ekki til þess að það væri meiri hnignun með meðal fólks með geðklofasjúkdóm
heldur væri hnignun En
hún var ekkert hraðari heldur en hjá fólki með sem var ekki með sjúkdóminn
en það eru þetta þá það eru fleiri
Mögulega er bara einhver munur á á einstaklingum innan þessara hópa
en þetta á klárlega eftir að eftir að rannsaka betur Þá ætlum við aðeins að
skoða mesólimbíska dópamínkerfið sem hefur verið
tengt jákvæðu einkennunum í geðklofa
Við vitum ýmislegt um
um svona hvað er hvað er mögulega gerist í heila fólks
með geðklofa með jákvæðu einkenni út frá í rauninni tilteknum lyfjum sem sem fólki hefur verið gefið og svo er fylgst með hvaða hvaða einkenni koma fram við erum
annars vegar með lyf sem flokkast sem dópamín tálmar það er með meðal annars
gamla gamalt lyf sem heitir til lyf sem heitir klórprómasín
Það í rauninni kom í ljós að það hamlar eða dregur úr ákveðnum einkennum jákvæðu einkennunum í geðklofa
Svo hafa verið skoðuð lyf sem virka öfugt
eru í rauninni dópamínörvar þannig að það er
auka tiltækt dópamín
til dæmis er þar ell dópa sem er sem við skoðuðum í tengslum Parkinson hérna í fimmtánda kafla Ell
dópa getur framkallað einkenni lík jákvæðu einkennunum í geðklofa Það
sama má segja um amfetamín og kókaín þau
virka svipað auka tiltækt dópamín og metýlfenídat
líka þannig að þarna kannski út frá svona rannsóknum er eða það eru
þessar rannsóknir eru eru hluta til rök fyrir dópamínkenningunni í geðklofa það er að segja að þeir
jákvæðu einkenni geðklofa megi að hluta til skýra þá með umframmagni af dópamíni tiltæku dópamíni í heilanum Þannig að
við höfum sem sagt ákveðin rök fyrir því út frá
rannsóknum á tilteknum lyfjum að
tiltekin lyf eða tiltekin efni svo sem ell dópa kókaín og
amfetamín
sem auka tiltækt dópamín
að þau geti kallað fram einkenni lík geðklofaeinkennum lík jákvæðu einkennunum í geðklofa
Svo höfum við rök fyrir því að að efni sem eru dópamíntálmar að þau
eins og klórprómasín að þau geti þá dregið úr þessum jákvæðu einkennum Dópamínkenningin
byggir einmitt á þessu það er að segja
talið að þetta sé á semsagt
mótun vaff té a svæðis ventral tegmental area
Taugafrumur þar og í accumbens kjarnanum og möndlunni á þessum svæðum sé í rauninni ofvirkni á taugamótunum og
og rannsóknir sýna að það virðist vera að fólk með geðklofa losi meira dópamín það
hafa líka verið rannsóknir sem hafa sýnt að mögulega hafa fólk með geðklofa fleiri viðtaka til að taka við dópamíni en það virðist
þó ekki vera aðalástæða geðklofa heldur meira meira
horfa á samanburð á viðmiðunarhópi og og sjúklingum með geðklofa og við sjáum að meðaltali virðist geðklofahópurinn losa meira dópamín og ef við skoðum hina myndina þá virðist vera ákveðin fylgni á milli jákvæðra einkenna og þá losunar á dópamíni
Fyrir miðja síðustu öld þá voru í rauninni þá voru engin lyf engar meðferðir sem virkuðu
almennilega
hjá fyrir fólk með geðklofasjúkdóm
Það er svona um miðja síðustu öld sem fyrstu lyfin fara að koma og breyttu náttúrlega gríðarlega miklu af því að fyrir þann tíma þá var í rauninni mjög lítið gert og það var kannski nokkuð köld og heit böð og rafstuð og eitthvað slíkt sem læknaði ekki mikið sjúkdóminn og linaði lítið eða sló lítið á einkennin
Fyrstu lyfin svona gömlu
geðrofslyfin þau
virðast þó hafa alvarlegar aukaverkanir sem komu fram eftir langvarandi notkun þeirra og það er
þessi síðkomna hreyfitruflun
Þessi mynd á svona að sýna hvernig slík einkenni geta verið þetta eru svona
ósjálfráðar miklar hreyfingar í andliti og háls hálsinum þetta er svolítið öfugt við Parkinson einkenni þar sem fólk á mjög erfitt með að hefja hreyfingar
þarna ertu ertu hérna
þarna eru þessar þessar stöðugu stöðugu kippir og grettur
Það hafa komið það er hægt að
sjá sambærileg einkenni hjá fólki sem fær of mikið af ell dópa
þannig að út frá því hefur verið dregin sú ályktun að þetta tengist eitthvað dópamíninu dópamínviðtökunum
það sem talið er að þegar dópamínviðtakarnir eru blokkeraðir til lengri tíma sem er þá gert og var
gert með þessum geðrofslyfjum þessum eldri þessari tegund af lyfjum ef þeir eru
til lengri tíma þá geta þeir orðið ofurviðkvæmir og þá fara þessi þessi einkenni að koma fram þetta var
mestu er hætt að hætt að nota þessi lyf eða alla vega svona í þessu magni eins og þau voru hérna áður fyrr
Þá virðist það tengjast neikvæðu og vitrænu einkennum geðklofa Áðan vorum við að tala um
jákvæðu einkennin og
svæði á á ennisblöðum
og það virðist vera að þetta virkni á þessu svæði fremri hluta ennisblaðanna
sé sem sagt tengdur neikvæðu og vitrænu einkennunum og það sé minni virkni þar meðan við vorum í rauninni að tala um áðan meiri virkni
á öðrum svæðum í hvað varðar dópamínframleiðslu
eða tiltækt dópamín
en nú erum við að tala um minni virkni þarna á ennisblöðunum og það sé tengt neikvæðu einkennunum í geðklofa Við erum þá í rauninni að
tvö ferli eða tvö kerfi Við erum með
og skerta virkni eða minni virkni þar sjáum á myndinni þarna prefrontal cortex og hins vegar erum við þá að tala
um mesólímbíska dópamíkerfið sem er þá sjáum
líka á þessari mynd VTA svæðið
og mandlan og accumbence kjarninn en þar er ofvirkni á á dópamín taugamótum
Það og það tengist á jákvæðu einkennununum
það hefur þó tekist að þróa lyf sem hafa þá eiginleika að þeir eru
hlutdrægir örvar Það er að segja
það örvar það er örvi
á svæðum þar sem er litið lítið magn á af á eðlilega boðefninu Þarna værum við að horfa á dópamínið en virkar sem
Það er einmitt þannig lyf sem þyrfti þá í í í þennan sjúkdóm og hefur verið þróað abilify
þetta er sem sagt lyf sem sem getur þá virkað virkað sem tálmi í limbíska kerfinu þar sem of mikið af dópamíni til staðar en örvi í hérna á fremri ennisblöðunum þar sem vantar meiri virkni og það getur því virkað mjög vel þegar taka þarf
á bæði jákvæðu og neikvæðu einkennunum og það hefur sýnt sig að það virðist hafa nokkuð góð áhrif hjá allavega að stórum hluta fólks sem er með geðklofa sjúkdóm Þetta
þessi hlutdrægi örvi sem abilify er Og ef við rifjum aðeins upp
hvað gerist á taugamótum sem við fórum vel í öðrum kafla hérna í fyrra
Þá erum við að tala um að taugaboðefni bindast í svona sérstakt sæti í jónagöngum og þannig geta þeir opnað eða lokað jónagöngum eftir því sem við á Ef við horfum hérna
á efri myndina þá
mikið mikinn styrk taugaboðefnis þessir svörtu
punktar og ef þið horfið og Jónagöngin sem eru teiknuð þar þessi grænu þá eru þau öll opin upp á gátt þannig það er mjög mikil virkni í taugafrumunni
Svo er þá þessi hlutdrægi örvi gefin það eru þá þessir
og þeir koma þá eða
opnunina á jónagöngunum þá Sjáið þið hvernig hvernig þessi hlutdrægi örvi þetta lyf
hefur þá áhrif og dregur úr virkni taugafrumunnar Ef við horfum svo niðri
jónum og lítil virkni þá í taugafrumunni sem eru að taka við þessum boðum
Hlutdrægi örvinn ef þið horfið á myndina hægra megin niðri
Hann kemur þá til skjalanna tengist á bindisstaði jóna ganganna
og opnar opnar þau meira þannig að þannig að á þá
sú leið sem talið er að þessir hlutdrægi örvi noti getur þá dregið úr virkni á svæðum þar sem er of mikið af af boðefninu eins og dópamínin
eins og eins og er við erum að sjá þá í limbíska kerfinu hjá fólki með geðklofa
og aukið virkni á
svæðum þar sem er of lítil virkni eins og eins og virðist vera á þessum ennisblöðum fremra ennisblöðum hjá
hjá fólki með með geðklofasjúkdóm sem hefur þá með neikvæðu einkenni gera þannig að sama lyfið
styrkur boðefnis og svæði í heila þar sem er minni styrkur
Í þessum þriðja hluta af ellefta kafla erum við að tala um hömlun viðbragða
Og þar er vel við hæfi að rifja upp tilfellið um hann Phineas Gage námuverkamann manninn sem fékk járntein í gegnum höfuðið
Það var einmitt kviðmiðlæga fremra ennisblaðið meðal annars sem sem varð fyrir skemmd í þessu slysi hans og hann missti svona þessar hömlur varð svolítið óviðeigandi í hegðun varð svona skapmeiri en hann hafði verið áður og annað slíkt og þetta einmitt tengist þessari þessari virkni eða starfsemi kviðmiðlæga fremra ennisblaðsins sem við ætlum að skoða aðeins betur hérna
Í þessum kafla ellefta kafla geðshræringa þá höfum við verið aðallega að tala um svæðið möndluna og fremri ennisblöðin
Mandlan við vorum að tala um hana að hún virkjaðist til dæmis við hræðslu hjá fólki
Meðan fremri ennisblöðin væru væru svona meira mótvægi
Þegar þau virkjuðust þá væri það til þess að slökkva á til dæmis skilyrtu viðbragði það væri til þess að hamla einhvers konar viðbrögðum og núna förum við einmitt að skoða aðeins hvernig hvernig þessi ennisblöð fremri ennisblöðin eða hluti af þeim hafa með að gera siðferðilega dómgreind svona flóknari félagsleg hegðun
Það rímar mjög vel við það sem við sjáum hérna á þessari mynd sem er mynd úr bókinni þar sem er verið að sýna mismunandi þroska möndlunnar og fremra ennisblaða og mandlan þroskast mun fyrr tekur tekur tekur þroska og er komin með nokkuð góðan þroska hjá börnum
Meðan fremri ennisblöðin þroskast síðar og ná ekki fullum þroska fyrr en á fullorðinsárum
Siðferðileg dómgreind er eitthvað sem við þurfum á að halda mjög oft í daglegu lífi og talið er að sé stýrt að stórum hluta með svona geðshræringum
En að þegar við erum að leysa sem við köllum siðferðilegan vanda moral dilemmas að þá virkist kviðmiðlæga fremra ennisblaðið sem við vorum búin að tala svo mikið um og það sé nauðsynlegt til að leysa leysa þessi þessi verkefni
Við skulum kíkja aðeins á svona tilbúin tilbúin verkefni þar sem talið er að reyni á þessa siðferðilegu dómgreind okkar lestarverkefnið sem fjallað er um í kennslubókinni svona klassískt klassískur siðferðilegur vandi ímyndaðu þér að þú sért á lestarteinum
Það kemur lestarvagn og hann er við það að keyra yfir fimm manneskjur
Þú getur tekið í í svona stöng stýrt lestinni yfir á annað lestarspor bjargað þessum fimm manneskjum en þá deyr einn
Önnur sviðsmynd mynd bé hérna að ofan þar værirðu í svipuðum aðstæðum
Þú værir við lestarteina lestin væri við það að keyra á fimm manneskjur
Ef þú myndir hrinda einni manneskju af brúnni þar sem þú stendur
Þá myndi hann stoppa lestina hann myndi deyja en þú myndir bjarga þessum fimm einstaklingum
Þetta er bæði svona mjög óraunverulegar aðstæður og erfiðar  ákvarðanir að taka
flestir myndu þó segja að í seinna tilvikinu væri erfiðara að taka ákvörðun vegna þess að þar værirðu að hrinda manneskju í staðinn fyrir bara að toga í í einhverja stöng
Til þess að taka þessa siðferðilegu ákvarðanir þá virðist kviðmiðlæga fremra ennisblaðið virkjast
Einstaklingur sem væri með skerðingu á því svæði hann ætti þá í rauninni mjög auðvelt með að taka svona ákvörðun
Hann tæki hana eingöngu rökrétt Það væri ekkert mál þá að ýta þessum eina út af brúnni vegna þess að hann notaði bara rök rökvísina og við værum þá þarna að það væri verið að bjarga fimm manneskjum á kostnað einnar manneskju
Hér sjáið þið nokkur dæmi sem tekin eru úr rannsókn sem fjallað er um í kennslubókinni
Og þarna er í rauninni verið að aftur að reyna að greina á milli hvað felst í þessari siðferðilegu dómgreind það er að segja svona aðstæður þar sem sem sem reyna þar á og þá erum við að tala um að þetta þriðja þriðja tilvikið sem lýst er hér að þar sértu í rauninni að reyna á þá þætti
þessu er mjög vel lýst í kennslubókinni til þess að átta sig betur á því hvað hvað átt er við með þessari siðferðilegu dómgreind hvað átt er við með virkni kviðmiðlæga fremra ennisblaðsins í þessum tilvikum
Þá erum við kominn í annan hluta ellefta kafla þar sem við erum að tala um aggression sem er oft
þýtt sem árásargirni Stundum þýtt líka sem vígi
En árásargirni er sem sagt hegðun sem er þá sérstök fyrir hverja dýrategund
Árásargirni tengist mjög oft æxlun getur líka verið tengd sjálfsvörn
Það getur verið um að ræða ógnandi hegðun sem er þá var í rauninni ætluð til þess að vara annað dýr við árás Þetta er
getur verið líkamsstaða eða hegðun sem gefur til kynna að hitt dýrið eigi að hypja sig eða fa fara í burtu annars verður ráðist á það
Dýrið sem er ógnað það getur þá gjarnan sýnt varnarviðbrögð
ógnandi hegðun eða árás á það dýr sem er að ógna þér eða því dýri Það getur
sýnir fram á að dýrið muni ekki muni ekki ógna meir
Annað hugtak sem er einnig fjallað um þarna er afrán Það er
árás dýrs á einstakling af annarri tegund
Árásardýrið er þá ekki beint reitt við dýrið sem það ræðst á Árásin er einfaldlega ætluð til þess að afla sér matar
mandlan með sínum kjörnum central nucleus basal og medial nucleus hvernig það ýmist örvar og hamlar önnur svæði og stýrir
þar með varnarviðbrögðum
Ég hvet áhugasama til að lesa sér til um þetta í bókinni Þetta er
spennandi ferli en ég ætla ekki að fara í það nánar hér
Ég fæ alltaf reglulega spurningar um hvað hvað það þýði
Þessi bók er náttúrulega mjög umfangsmikil ég fer
ítarlegar í sum efnin og