DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
နည်းဗျူဟာတွင် ကျောင်းများ၊အလုပ်ရုံများကို ပိတ်ခြင်း၊ခရီးသွားမှုကို ကန့်သတ်ခြင်း နှင့် လူစုလူဝေးပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို တားဆီးခြင်းဖြင့် ရောဂါရှိသူနှင့် လူအများစု ထိတွေ့နိုင်မှုကို လျှော့ချနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။
တော်လှန်ရေး အာရပ် ဆိုရှယ်လစ်ဘားသ်ပါတီ(Arab Socialist Ba'ath Party)၏ ဦးဆောင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် (အီရတ်လူမျိုးရေးအဓိကဂိုဏ်း) ဘဂ္ဂဒက်အခြေစိုက် ဘားသ်ပါတီ နှင့် ၎င်း၏ဒေသတွင်းအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့် (အာရပ်ရောနှောမှု နှင့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကိုလက်ခံအားပေးသော ''ဘားသ်ဝါဒ'' ) အီရတ်ဘားသ်ပါတီတို့၏ ထိပ်တန်းအဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်သည်။
ရေနံထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံခြားဘဏ်များ ကို ၁၉၇၀၌ ဆဒမ်က ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့ပြီး ၏ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှု၊ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲ၊ အီရန်-အီရတ် စစ်ပွဲများကြောင့် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးစနစ်ကြီးသည် နောက်ဆုံးတွင် ကြွေးထူခဲ့ရ၏။
ဆဒမ်မမွေးခင်ကပင် ဖခင်နှင့် အကိုဖြစ်သူတို့ ကင်ဆာကြောင့် ဆုံးပါးခဲ့သည်။
ထိုဦးလေးသည် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသော ဆွတ်နီမွတ်ဆလင်တစ်ဦး၊ အင်္ဂလိပ်-အီရတ်စစ်ပွဲမှ စစ်ပြန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီးEric Davis, ''Memories of State: Politics, History, and Collective Identity in Modern Iraq'', University of California Press, 2005. ဆဒမ်အာဏာရသောအခါ ဘဂ္ဂဒက်မြို့တော်ဝန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
R. Stephen Humphreys, ''Between Memory and Desire: The Middle East in a Troubled Age'', University of California Press, 1999, p. 68. ထို့အပြင် အီဂျစ်သမ္မတ (Gamal Abdel Nasser)၏ ပန်-အာရပ် အမျိုးသားရေးဝါဒသည် ဆဒမ်ကဲ့သို့သော ဘားသ်ဝါဒီလူငယ်တို့အပေါ် နက်နဲစွာလွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး ''အနားဆယ်''၏ တော်လှန်ရေးသဘောများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်း၌ ၁၉၅၀၊ ၁၉၆၀နှစ်များ၌ အရိပ်ကဲ့သို့လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့ကာ အီရတ်၊ အီဂျစ်၊ လစ်ဗျားတို့၏ နန်းဆက်များပြိုလဲသွားခဲ့သည်။
ကားဇင်၏ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ၁၆ယောက်အနက် ၁၂ဦးမှာ ဘားသ်ပါတီဝင်များဖြစ်သော်လည်း ကားဇင်မှာ အနားဆယ်၏ အာရပ်သမ္မတပြည်ထောင်စု (United Arab Republic) သို့ဝင်ရန် ဝင်ရန်ငြင်းဆန်သဖြင့် ပါတီသည် ၎င်းအားဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။
ဆဒမ်အပါအဝင် လုပ်ကြံသူတချို့ သို့ ထွက်ပြေးနိုင်ခဲ့သည်။
CNN, "Hussein was symbol of autocracy, cruelty in Iraq," 30 December 2003. [ ဘားသ်ပါတီကို ခိုင်မာညီညွတ်စေ၍ ပြည်တွင်းရေးပြဿနာများ၊ ပါတီနောက်လိုက်တိုးချဲ့ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။
တုံ့ပြန်သောအားဖြင့် ယူအက်စ်က ဒုတိယ အီရတ်-ကာ့ဒ်စစ်ပွဲ၌ ''မစတာဖာ ဘာဇာနီ''၏ ကာ့ဒ်သူပုန်တပ်ဖွဲ့ကို ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် ဘဏ္ဍာရေးထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။
Khadduri, Majid. ''Socialist Iraq''. The Middle East Institute, Washington, D.C., 1978. နိုင်ငံပိုင်ဘဏ်များသည် ၎င်း၏ကြိုးကိုင်မှုအောက်ရောက်၍ ချေးငွေကိစ္စများမှာ နီးကပ်သူအသိုင်းအဝိုင်းပေါ်အခြေခံဆောင်ရွက်သည်။
Bay Fang. "[ When Saddam ruled the day]." ''U.S. News & World Report''. 11 July 2004. Edward Mortimer. "[ The Thief of Baghdad]." ''New York Review of Books''. 27 September 1990, citing Fuad Matar. ''Saddam Hussein: A Biography''. Highlight. 1990. အီရတ်လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် ဘာသာစကား၊ ဘာသာရေး၊ မျိုးနွယ်စုပြဿနာအက်ကွဲကြောင်းများရှိ၏။
Helen Chapin Metz (ed) ''[ Iraq: A Country Study:]'' "[ Internal Security in the 1980s"], , 1988 ဤထိန်းချုပ်မှုများအောင်မြင်ရန် အဓိကကိရိယာများမှာ ရဲအဖွဲ့များနှင့် ပါလီမန်ဖြစ်၏။
အာဏာခိုင်မြဲစေရန်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဆဒမ်၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုးကွယ်မှုသည် အီရတ်တွင် ပျံ့နှံ့ခဲ့ကာ ၎င်း၏ရုပ်လုံးပုံ၊ ရုပ်တု၊ ပိုစတာ၊ နံရံဆေးရေးစသည်တို့ကို အီရတ်တစ်ခွင်တွင် တည်ရှိချိတ်ဆွဲစေ၏။
အီရတ်နိုင်ငံ၏ အာရပ်ကမ္ဘာနှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ လွန်စွာအပြောင်းလဲများသည်။
ပထမခရီးစဉ်မှာ စပိန်အာဏာရှင် ၏ ဖိတ်ကြားမှုဖြင့် ၁၉၇၄ ဒီဇင်ဘာတွင် သို့လည်းကောင်း[ El obsequio de Sadam a Franco ဒုတိယအနေဖြင့် ၁၉၇၅၌ ပြင်သစ် သမ္မတ ''ရှ(ခ်) ရှီးဟိုက်ခ်'' (Jacques Chirac)တွေ့ဆုံရန် သို့လည်းကောင်း သွားရောက်ခဲ့သည်။
Helen Chapin Metz (ed) ''[ Iraq: A Country Study:]'' "[ The West"], , 1988 ၁၉၇၅တွင် ဆဒမ်သည် အီရန်နှင့် နယ်စပ်အငြင်းပွားမှုအပေါ် အီရတ်က လိုက်လျောသည့် သဘောတူညီမှုရရှိကာ အီရန်က အပြန်အလှန်အားဖြင့် အီရတ်၌ရှိသော ကာ့ဒ်များကို ထောက်ပံ့ခြင်းရပ်ဆိုင်းရန် သဘောတူခဲ့သည်။
BBC, [ 1981: Israel bombs Baghdad nuclear reactor], ''BBC On This Day 7 June 1981'' referenced 6 January 2007 ၁၉၇၀ ကာ့ဒ်ခွဲထွက်ရေးခေါင်းဆောင်များနှင့် စေ့စပ်ဆွေးနွေးပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးပေးခဲ့သော်လည်း ထိုသဘောတူညီချက် ပျက်ခဲ့သည်။
Esposito, John, "Political Islam Revolution, Radicalism, or Reform", ''Political Islam and Gulf Security'', Lynne Rienner Publishers, , pp. 56–58 အီရတ်က အီရန်ကို ကျူးကျော်သည်။
လေဆိပ်၊ ရေနံကြွယ်ဝသော Khuzestanဒေသတို့ကို ၁၉၈၀ စက်တင်ဘာ ၂၂တွင် တိုက်ခိုက်ရင်း ထိုနေရာသည် အီရတ်၏ နယ်မြေသစ်ဖြစ်သည်ဟုလည်း ကြေညာခဲ့သည်။
အီရတ်-ကူဝိတ်ဆက်ဆံရေးများ လျင်မြန်စွာပင် ပျက်စီးလာသည့်အတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုထံမှ ကူဝိတ်အပေါ်ကျူးကျော်ရန်အလားအလာရှိမှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဝိရောဓိဖြစ်ဖွယ် သတင်းအချက်အလက်များကို ဆဒမ် ရရှိခဲ့သည်။
ရော်နယ်လ် ရီဂန် အစိုးရက အီရတ်အား အီရန်ကိုဆန့်ကျင်သည့်အနေဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးချေးငွေ ယူအက်စ်ဒေါ်လာ ၄ ဘီလီယံခန့် ထုတ်ပေးထား၍A free-access on-line archive relating to U.S.–Iraq relations in the 1980s is offered by ''The National Security Archive'' of the . It can be read on line at [ The Mount Holyoke International Relations Program also provides a free-access document briefing on U.S.–Iraq relations (1904–present); this can be accessed on line at [ . ဆဒမ်၏ အီရတ်အတွက် အမေရိကန်အကူညီအများဆုံးရသော တတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။
Alan Cowell, [ "Iraq Chief, Boasting of Poison Gas, Warns of Disaster if Israelis Strike"], ''New York Times'', 3 April 1990 မေလရောက်သောအခါ ယူအက်စ်၏ အစ္စရေးကို ထောက်ပံ့အားပေးမှုအားဝေဖန်ခဲ့၏။
Youssef M. Ibrahim, [ "Iraq Threatens Emirates And Kuwait on Oil Glut"], ''New York Times'', 18 July 1990 ဤခြိမ်းခြာက်မှုကို တုံ့ပြန်ရန် အမေရိကန်က လေယာဉ်များနှင့် စစ်သင်္ဘောများအား ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့သို့ စေလွှတ်၏။
Michael R. Gordon, [ "U.S. Deploys Air and Sea Forces After Iraq Threatens 2 Neighbors"], ''The New York Times'', 25 July 1990 ဇူလိုင် ၂၅၊ အမေရိကန်သံအမတ် အေပရယ်လ် ဂလက်စ်ပိုင်းက ဆဒမ်နှင့် အရေးပေါ်အစည်းအဝေး၌တွေ့ဆုံရာ ကူဝိတ်၊ ယူအေအီးအပေါ် အမေရိကန်၏ မူဝါဒကို တိုက်ခိုက်ဝေဖန်ခဲ့သည်။
ဝါရှင်တန်နှင့် အီရတ်ဆက်ဆံရေးအခြေအနေတင်းမာလာခဲ့သဖြင့် လက်ထက် ဆိုဗိယက်က အီရတ်နှင့် စစ်ရေးဆက်ဆံမှု ခိုင်မြဲအောင်လုပ်ခဲ့ပြီး စစ်ရေးစစ်ရာအကြံဉာဏ်၊ လက်နက်၊ အကူအညီများ ထောက်ပံ့ခဲ့၏။
အီရတ်က ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲပြီးနောက် ချမှတ်ထားသော ''မပျံသန်းရနယ်မြေ'' ကို အကြိမ်ကြိမ်ချိုးဖောက်သောကြောင့်ဟု အမေရိကန်ကဆိုသည်။
သမ္မတ ကလင်တန်လက်ထက်၌ ဆက်လက်ပိတ်ဆို့အရေးယူကာ ၁၉၉၈ ဒီဇင်ဘာတွင် ''အီရတ်နိုင်ငံအတွင်းမပျံသန်းရနယ်မြေများ''တွင် ကန္တာရမြေခွေးစစ်ဆင်ရေးအမည်ဖြင့် ယူအက်စ်၊ ယူကေတို့က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်း အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဆဒမ် ဟူစိန်အား ဒေသတွင်းတည်ငြိမ်မှုကို ခြိမ်းခြောက်သည့် ရန်လိုသော အာဏာရှင်အဖြစ်ဆက်လက်ရှုမြင်ခဲ့ကြ၏။
မြို့တော်ကျဆုံးပြီး ဆဒမ်တည်ရှိသော နေရာသည် မေးခွန်းထုတ်ဖွယ်ဖြစ်နေခဲ့သည်။
အီရတ်နိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၉၇၉-၁၉၉၁ နှင့် ၁၉၉၄-၂၀၀၃) အီရတ် လျှို့ဝှက်သတင်းရယူရေးဌာန (၁၉၆၃) အီရတ်နိုင်ငံ ဒုတိယသမ္မတ (၁၉၆၈-၁၉၇၉) အီရတ်နိုင်ငံ ဒုတိယသမ္မတ (၁၉၇၉–၂၀၀၃) အီရတ်နိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၉၇၉-၁၉၉၁ နှင့် ၁၉၉၄-၂၀၀၃) အီရတ် တော်လှန်ရေးကွပ်ကဲရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၇၉-၂၀၀၃) အာရပ်ဆိုရှယ်လစ်ဘားသ်ပါတီ ဒေသကွပ်ကဲရေးအတွင်းရေးမှူး(၁၉၇၈–၂၀၀၆) ဘားသ်ပါတီ အမျိုးသားကွပ်ကဲရေးအထွေထွေအတွင်းရေးမှူး(၁၉၈၉–၂၀၀၆) အာရပ်ဆိုရှယ်လစ်ဘားသ်ပါတီ ဒေသကွပ်ကဲရေးလက်ထောက်အတွင်းရေးမှူး(၁၉၆၆–၁၉၇၉) ဘားသ်ပါတီ အမျိုးသားကွပ်ကဲရေးလလက်ထောက်အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး(၁၉၇၉–၁၉၈၉)။
တွင် အမှတ် ၉ မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရဿည်။
ဒေါက်တာလှမိုးကို ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
တွင် အောင်မြေသာဇံမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။
နှင့် တို့မှ B.Sc., H.G.P, R.L ဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။
တွင် မွန်ပြည်နယ် အမှတ် ၁၁ မဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်။
KIA စစ်ဦးစီးချုပ် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဆွမ်လွတ်ဂွမ်မော်ကို ၁၉၆၃၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် ဒူကထောင်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၇၉၊ ဒီဇင်ဘာတွင် တွင် ဆက်လက်သင်ကြားပြီး ၁၉၈၇ တွင် မှ ပညာရပ်ဖြင့် (B.Sc) ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။
ဘွဲ့ရပြီးနောက် သို့ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် တပ်သားအဆင့်မှ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ယင်းနောက် ၂၀၀၃ မှ ၂၀၀၄ အထိ အမှတ် (-) တပ်မဟာမှူး နှင့် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး တာဝန်များကို ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
သူတို့တိုက်ခဲ့ရသော စစ်နှင့်သူတို့ရှာနေသောငြိမ်းချမ်းရေး (သန်းဝင်းလှိုင်) Nmai Gam(ZHA)။
ရွှေဥမင်ဆရာတော် အလောင်းအလျာကို ၁၉၁၃ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တနင်္လာနေ့ (၁၂၇၅ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့)တွင် မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက်ထိုမြို့၊ မုက္ခမူကျေးရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ဆရာတော်ဘုရားသည် ကျိုက်လတ်မြို့၊ ပစ္ဆိမာရုံကျောင်းတိုက် ရာကျော်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဘဒ္ဒန္တ သောဘိတ၊ ရန်ကုန်မြို့ မဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာ မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တသောဘန တို့ထံတွင် ဝိပဿနာတရားများကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။
ဆရာတော်ဘုရားသည် ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်၊ ပုရွက်ဆိတ်ကုန်းမြို့နယ်တွင် ရွှေဥမင်တောရကျောင်းတိုက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ပရဟိတကိုလည်း များစွာဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်။
ဆရာတော်ဘုရားသည် ရွှေကျင်နိကာယရတ္တညူမဟာနာယကအဖြစ် သာသနာ့တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ညနေ ၃ နာရီ မိနစ် ၃၀ တွင် ရွှေဥမင်ဓမ္မသုခတောရရိပ်သာတွင် ဘဝနတ်ထံ စံလွန်တော်မူခဲ့သည်။
သူရဦး ဦးဆောင်တည်ထောင်သည့် ပါတီဖြစ်သည်။
ပါတီကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် စတင် တည်ထောင်ခွင့် ‌ လျှောက်ထားခဲ့ရာ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင်တွင် တရားဝင် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခွင့်ရသည်။
တွင် မြို့နယ်ပေါင်း (၂၆၁) မြို့နယ်မှနေ၍ ကိုယ်စားလှယ်ပေါင်း (၉၂၇)ဦးဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။
ထိုရွေးကောက်ပွဲသို့ ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သူ သူရဦး ဝင်ပြိုင်ခြင်းမပြုခဲ့ဘဲ၊ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သူ အကုန်လုံးမှာလည်း ရွေးကောက်ပွဲတွင် နေရာတစ်နေရာမှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်မှုကို မခံရပေ။
ပြည်ထောင်စုကောင်းကျိုးဆောင်ပါတီသည် စစ်ကောင်စီလက်ထက်ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အသစ်၏ စစ်ဆေးမှုကို ခံယူခဲ့သေးသည်။
သည် ပြည်ထောင်စုကောင်းကျိုးဆောင်ပါတီအား ၂၀၂၂ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၇ရက်ကစပြီး နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ်မှတ်ပုံတင်ခြင်းမှ ပယ်ဖျက်၍ ပါတီအား ဖျက်သိမ်းသည်။
ယနေ့ခေတ် ယူနန်ပြည်နယ်အလယ်ပိုင်းတွင် အဓိကအားဖြင့် တည်ရှိခဲ့သည်။
နန်ကျောက်တိုင်းပြည်၏ တရားဝင်အမည် အားဖြင့် Dameng (大蒙) ၇၃၈ မှ ၈၅၉ အေဒီ၊ Dali (大禮) ၈၅၉ မှ ၈၇၇ နှင့် Dafengmin (大封民) ၈၇၇ မှ ၉၀၂ အထိခေါ်ခဲ့ ကြသည်။
နန်ကျောက်နိုင်ငံကို တည်ထောင်သူများမှာ တိဗက်-ဗမာ လူမျိုးအုပ်စုအနက်မှ ယီ (Yi) သို့မဟုတ် လိုလို (Lolo) အဖွဲ့များနှင့် နီးစပ်ကြသည်ဟု သုတေသနပညာရှင်အများစုမှ သဘောတူကြသည်။
Herman, J. E. (2007). "The Kingdom of Nanzhao and its Tibeto–Burman Origins". Journal of Asian History.နန်ကျောက်နိုင်ငံ၏ လူမျိုးရေးဖွဲ့စည်းမှုတွင် မှ လိုလို (Loloish)၊ ယီ (Yi) နှင့် ပိုင် (Bai) တို့ကဲ့သို့သောလူမျိုးများ အဓိက ပါဝင်ကြပြီး၊ တိုင်လူမျိုးများသည်လည်း ယူနန်တောင်ပိုင်း နယ်စပ်ဒေသများတွင်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်Yang, Bin. (2009). Between Winds and Clouds: The Making of Yunnan (Second Century BCE to Twentieth Century CE). Columbia University Press.။
သို့ရာတွင် အထက်တန်းလွှာလူများသည် နှင့် နီးစပ်သော တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော ''နော့ဆူ'' (''ယီ'' ဟုလည်းခေါ်သည်) ဘာသာစကားကို မူကွဲတစ်ခုအနေဖြင့် ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။
ထိုအုပ်ချုပ်သူ အထက်တန်းလွှာ နန်ကျောက်တို့သည် အေဒီ ၂၂၅ အတွင်းကာလ၌ ''တိုင်းယွမ်''နယ် မှ ယူနန်နယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီးဖြစ်သော (Cuan မျိုးနွယ်စု)မှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။
ထိုပြည်ထောင်ဒေသများကို ''ကျောက်'' (zhao) ဟူသော အသံဖြင့် အသိများသည်။
နန်ကျောက် သို့ နန်စော ကို ''တောင်ဘက်စောနယ်''ဟု မြန်မာလိုသုံးနှုန်းနိုင်သည်။
တရုတ်ပညာရှင်များက အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားများသည် ''ပိုင်''(Bai) သို့ ''ယီ''(Yi) မျိုးနွယ်မှဖြစ်ကြသည်ဟုဆိုသော သဘောတရားကို နှစ်သက်ဟန်ရှိသည်။
နောက်ဆုံး၌ ''တွမ့်စစ်ဖျင်''က ၉၃၇တွင် အာဏာရရှိလာကာ တာ့လီပြည်(Dali Kingdom)ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
နန်ကျောက်ဒေသသည် ဝိရာယာန (Vajrayana or Tantric Buddhism)ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်ပတ်သက်မှု ခိုင်မာသည်။
Megan Bryson, "Baijie and the Bai: Gender and Ethnic Religion in Dali, Yunnan", ''Asian Ethnology'' 72, 2013, pp. 3-31 (ယနေ့ခေတ်-ကျင့်ချွမ်းနယ်နှင့် အနီးပြည်နယ်များတွင် ရှိသည်)။
Megan Bryson, "Mahākāla worship in the Dali kingdom (937-1253) – A study and translation of the ''Dahei tianshen daochang yi''", ''Journal of the International Association of Buddhist Studies'' 35, 2012, pp. 3-69 နန်ကျောက်တို့ နိုင်ငံ၊ ပြည်နှင့် ဝင်္ကဒေသ(Bengal)တို့နှင့်လည်း ဘာသာတရားဆက်သွယ်မှု ရှိကောင်းရှိနိုင်သည်။
Thant Myint-U, Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia, Part 3 နန်ကျောက်နှင့် တာ့လီဒေသတို့တွင် ကိုးကွယ်သော အဓိကဗုဒ္ဓဘာသာပုံစံမှာ ဝိရာယာနပုံစံဖြစ်သော အာစရ (သို့) အာချာရ( ၊ : ) ဘာသာအဖြစ် အသိများသည်။
ဖာသာ ဂျိုးဇက် လဖုန်း (အေဒီ ၁၈၇၀ - ၁၉၄၈) သည် ရှိ ထင်ရှားသော စိန့်ဂျိုးဇက်ဘုရားကျောင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် ပြင်သစ် ကက်သလစ်သာသနာပြု ခရစ်ယာန်ဘုန်းတော်ကြီးဖြစ်သည်။
ထို့နောက် ပီနန်ရှိ ဘုန်းတော်ကြီးဖြစ်သင်တန်း၌ စာချပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ခုနှစ်နှစ်ခန့် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
ပြောင်းလဲခြင်းလုပ်ဆောင်ချက်တချို့မှာ အရာဝတ္ထု၏ အနေအထားမပြောင်းဘဲ ရွေ့ရှားခြင်း၊ အချိုးညီ ရောင်ပြန်ထင်ဟပ်မှု၊ ဗဟိုချက်တစ်ခု၌ အရာဝတ္ထုလည်ခြင်း၊ အရာဝတ္ထုအချိုးအဆပြောင်းလဲခြင်းများဖြစ်သည်။
ခေါက်ချိုးညီခြင်းကို နေရာအနေအထားဆက်သွယ်ချက်သဘောတရားအနေဖြင့်လေ့လာခြင်း၊ ဂျီဩမေထြီပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်စဉ်မှ တစ်ဆင့်သော်လည်းကောင်း လုပ်ဆောင်ချက်ဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲခြင်းမှ တစ်ဆင့်​သော်လည်းကောင်း လေ့လာစူးစမ်းနိုင်သည်။
ဂင်္ဂါမာလဆတ္တာသည် ''ဂင်္ဂါမာလ'' အမည်တွင်သည့် ဆတ္တာသည်သည် ဥဒယမင်း၏ နေ့ဝက်မျှစောင့်သော သီလအကျိုးဖြင့် မင်းအဖြစ်ကြောင်း ကြားသိသောအခါ တရား၌ကြည်ညိုစိတ်ဖြစ်လာ၍ သို့ တောထွက်သည်။
ထိုသို့ တရားဟောရာ၌ ဘုရင်ကို အမျိုးအမည် ''ဗြဟ္မဒတ်'' ဟုသုံးနှုန်းခေါ်ဝေါ်သည်ကို မယ်တော်၊ မိဖုရား အပါအဝင် ဆွေတော်မျိုးတော်များကြား၍ အမျိုးယုတ်ဆတ္တာသည်သည် ဘုရင်ကို ထိုသို့ခေါ်သည်ဟုဆိုကာ အမျက်ထွက်ကြသည်။
ရေသည်ပြဇာတ် = ဤဇာတ်တော်ကို မြတ်ဗုဒ္ဓဟောကြားခဲ့ပြီးနောက် အတိတ်နှင့် ပစ္စုပ္ပန်ကို ဆက်စပ်ပြ(ဇာတ်ပေါင်း)သည်။
ရေသည်ဖြစ်သော အဍ္ဎမာသကမင်းသည် ၊ ဥဒယမင်းမယ်တော်သည် ၊ မိဖုရားသည် ၏၊ ဥဒယမင်းသည် မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တိုင် ဖြစ်ကြောင်း ဇာတ်ပေါင်းခဲ့သည်။
ကံကောင်းစွာဖြင့် ညီအကိုအရင်းများဖြစ်ကြသော နှင့် တို့ကျန်ရစ်သည်။
လူသူစုဆောင်းကာ မှ သို့ရောက်ရှိသည်။
ထိုအခါ မိဖုရားကြီးက မင်းတုန်းမင်းအား "''မောင်လွင်ရယ် ပြောပါရစေ၊ မင်းနဲ့ ကနောင်များ စစ်ပြိုင်ကြမယ်ဆိုရင် ကနောင်ဆိုတာလေ လက်ရုံးရည်၊ နှလုံးရည်နဲ့ သိပ်ပြည့်စုံတာ။
သွားမေးဦးမှပေါ့''" ဟုဆိုသောအခါမှ မင်းတုန်းမင်းက နောက်လိုက်များဖြင့် ကနောင်မင်းသားဆီသို့ သွားမေးခဲ့သည်။
ထိုသွားရောက်နေစဉ် ကနောင်မင်းသားနှင့် ဦးပုညတို့မှာ ကစားနေလေသည်။
မင်းတုန်းမင်းရောက်၍ လူနာနံဘေးရောက်လျှင် ကနောင်အားစမ်းကြည့်၍ ကိုယ်ပူသည်၊ ဘေးနားမှ အစေများကို သူ့အားအကြောင်းမကြားရစကောင်းလားဟု ငေါက်ငန်းကာ သမားတော်ခေါ်ခိုင်းခြင်း၊ ကဲ့သို့ အားရှိစေသော အစာများလုပ်ခိုင်း စသဖြင့် စိတ်ပူတော်မူသည်။
ထိုသို့ စိတ်ဝမ်းကွဲခဲ့ကြရာ၌ မင်းတုန်းမင်းကလည်း "''မိမိတစုံတရာမကြံစည်ကြောင်း၊ သားဆိုသည်မှာ လိုသလောက်ရ၍ ညီတော်ကားနောက်ထပ်မရနိုင်ကြောင်း''" ပြောဆိုခဲ့သည်။
မှော်ဘီဆရာသိန်း၏ မူကွဲ ရေသည်ပြဇာတ်သည် ကနောင်အိမ်ရှေ့မင်းနတ်ရွာစံပြီးနောက် အားထီးနန်းပေးချင်သော်လည်း မက္ခရာမင်းသား၏ မယ်တော်မှာ အခြေမမြင့်သော မိဖုရားဖြစ်သဖြင့် အခြားသောမင်းသားများ၏ သဘောကိုစုံစမ်းရန်နှင့် အခြေနိမ့်သော ရေသည်ဘဝမှ အိမ်ရှေ့မင်းဘဝရောက်ခန်းပါသော ဂင်္ဂါမာလဇာတ်တော်ကို ဦးပုညအားတင်ဆက်စေ၍ ကပြစေတော်မူသည်ဟု မှော်ဘီဆရာသိန်းက မှတ်ချက်ပြုသည်။
ကနောင်မင်းသားနတ်ရွာစံပြီးမှ ရေးသောပြဇာတ်ဖြစ်သဖြင့် သုံးသပ်ချက်အရ ဦးပုညသည် ထိုစဉ်က အသက်မသေသေးဘဲရှိသည်ဖြစ်၏။
စကားပြော၊ တရားဟော အလွန်ကျွမ်းကျင်သော ကြီးထံသို့ သာယာဝတီမင်းက လွှတ်၍ ပညာဆည်းပူးခိုင်းသည်။
ဆရာတော်ထံ၌ ရှင်ပြု၍ ''ရှင်ပုည'' ဘွဲ့တော်ရရှိသည်။
မင်းတုန်းမင်း၏ အမိန့်ဖြင့် ယိုးဒယားဇင်းမယ်ကို နိုင်သည့်အကြောင်း ''ယိုးဒယားနိုင် မော်ကွန်း'' ကိုရေးစေခြင်း၊ နန်းတွင်းမိဖုရားအချို့ ဖောက်ပြန်ကြသဖြင့် ''ပဒုမဇာတ်''ကို ညတွင်းခြင်း အပြီးရေးသား​စေခြင်း၊ ဘုရင့်သားတော်အချို့ ဆိုးသွမ်းသောကြောင့် ''ဝိဇယပြဇာတ်'' ကိုရေးသားစေခြင်းများရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် ကနောင်မင်းသားနှင့် မင်းတုန်းဘုရင်တို့ ပြန်လည်ပြေလည်စေရန် ''ဂင်္ဂါမာလ ခေါ် ရေသည်ပြဇာတ်'' အားရေးသားခဲ့သည်။
ထိုအခါ ရေသည်ယောက်ျားကို ရေသည်မိန်းမက ပြည်လည်ခေါ်ဆိုပုံမှာ "''ငွေလေးရွေးနှင့်ဌေးအောင်ကြွယ်ဝ၊ ဥစ္စာပေါတဲ့ဇောတိကငယ်''"ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုပုံတွင်လည်း အမြီးအမောက်မတည့်သော စကားလုံးများသုံး၍ ပြုံးချင်စဖွယ်ဖြစ်အောင် ဖွဲ့ထားသည်ကိုတွေ့ရသည်။
ဘုရင်မင်းမြတ်နှင့် ရေသည်ယောက်ျားတွေ့ဆုံရာတွင်လည်း "'' ငွေစလေးရွေး၊ မြို့ရိုးကြားမှာ၊ သူနေရှာတဲ့ ဟိုဟာကလေးကိုလဲ၊ ပြေး၍ယူချင်လှပါသေးသည်''"၊ "'' ဝတ္ထု ကာမဂုဏ်၊ ငွေစနှင့်ကြုံသောအခါ အာရုံကိုဖြတ်နိုင်ခဲလှပါသည်''" ဟု လောဘသရုပ်ကို ရှင်းလင်းသည့် အရေးအသားနှင့် ပုံဖော်ထားသည်။
အိမ်ရှေ့မင်းဘဝကိုမတင်းတိမ်ဘဲ တစ်ဦးတည်းထီးနန်းလိုချင်သည်ကို ကြံစည်ရာ၌ "''...သိမ်ဖွဲသေးနုပ် မင်းနှစ်ယောက်လုပ်ရတယ်၊ စိတ်ရှုပ်စရာ...''"၊ "''... တပါးတည်းပိုင်ပိုင်၊ ဧကရာဇ်မင်းခမ်းနှင့်၊ ရွှေနန်းကို ထိုင်ရအောင်၊ ချိုင်လိုက်တော့မည်လေဟယ်။
ထို့အတူ အိမ်ရှေမင်းက တောထွက်တော့မည်ကို ၎င်းမိဖုရားအားအသိပေးပြီး အိမ်ရှေမိဖုရားက အတူလိုက်ပါမည်ဟူသောစကား၌ "''... ပတ္တမြားအပွင့်၊ မြကေဆင့်၊ မေခင့်လည်ဆွဲ၊ ရဝေရိပ်ကြာ၊ ရွှေလိပ်ပြာ၊ သေခါမှ ခွဲမယ်လို့...''" စသဖြင့် မေတ္တာသစ္စာကို စကားလုံးလှပစွာဖြင့် ဖွဲ့နွဲ့သည်မှာ ဖတ်ရှုသူများအတွက် ချစ်ရေးချစ်ရာခံစားမှု သဘောပေးစွမ်းနိုင်သည်။
မည်သည့်သက္ကရာဇ်တွင် စတင်ထုတ်ဝေသည်ကို မသိနိုင်သော်လည်း မြန်မာသက္ကရာဇ် (၁၂၃၇) တော်သလင်းလ၌ ထုတ်ဝေမှုတစ်ခုရှိခဲ့ပြီး ထိုမူရင်းဟု ယူဆသောမူကို အခြေပြုလျှက် အမျိုးသားပညာဝန် ဦးဖိုးကျားက "''စလေဦးပုည အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့် ဂင်္ဂါမာလဇာတ်ခေါ် ရေသည်ပြဇာတ်''" အမည်ဖြင့် (၁၉၄၆)တွင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
မြန်မာစာပေအပေါ်၌ လွှမ်းမိုးမှုရှိသည့် အဓိကသက်သေမှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြေခံပညာအထက်တန်း တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတွင် ရေသည်ပြဇာတ်အား ပြဋ္ဌာန်းစာအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့လာစေသည်။
တစ်ရက်တွင် ယွန်းဆယ်ရီသည် မြို့၌ လေထီးစီးနေစဉ် ရုတ်တရက် ဖြစ်ပေါ်လာသော လေဆင်နှာမောင်းက ဆွဲယူသွားပြီး သူ့ကို သတိမေ့သွားကာ လမ်းကြောင်း လွဲသွားစေသည်။
ယွန်းဆယ်ရီ သတိရလာသော အခါတွင် စစ်မဲ့ဇုံ အတွင်း သစ်တော တစ်ခုအတွင်း (တောင်ကိုရီးယား နိုင်ငံသားများအား တားမြစ်ထားသော နယ်မြေ) ရောက်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။
ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၊ သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ၊ B.A (ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး-သီရိလင်္ကာ)၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသမဟာထေရ် တိပိဋကသူစိကျမ်း နှင့် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တကုမာရထေရ် တိပိဋက သုတ္တသူစိ ဝိဘာဝိနီ ၁။
ညောင်ရွှေသက်မွေးပညာသင်တန်းကျောင်း သည် တောင်ခြေမြင်းစခွန့်ရွာအနီးတွင် တည်ရှိသည်။
လက်အောက်တွင် ရှိပြီးတွင် ဖွင့်လှစ်ထားသော သက်မွေးပညာသင်တန်း ကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်သည်။
နည်းပညာ၊ သက်မွေးပညာနှင့် လေ့ကျင့်ရေး ဦးစီးဌာန သည် လက်အောက်ရှိ ဦးစီးဌာနတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ စက်မှုနှင့်သက်မွေးပညာဦးစီးဌာနသည် ၁၉၅၄ ခုနှစ်မတိုင်မီက စက်မှုလက်မှုဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်၌ စက်မှုလက်မှုပညာ ညွှန်ကြားရေးဌာန၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်မှစ၍ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်၌ စက်မှုလက်မှု ပညာ ညွှန်ကြားရေးဌာနအဖြစ် လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်။
အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်များ # GTC(တောင်ဒဂုံ) # GTC(မန္တလေး) # GTC(ကျောက်ဖြူ) # GTC(ရေွှဘို) # GTC(မြင်းခြံ) # GTC(မိုးညှင်း) အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံများ အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်းများ သက်မွေးပညာသင်တန်းကျောင်းများ # ELPS (NPT) # (YGN) # (Shan) # SITE (YGN) # JMASVTI = GTC/ GTI # ၊ # ၊ # ၊ # ၊ # (IT)၊ # (IE) GTHS # အဆောက်အဦနည်းပညာသင်တန်း၊ # အီလက်ထရောနစ်နည်းပညာသင်တန်း၊ # လျှပ်စစ်နည်းပညာသင်တန်း၊ # စက်ပစ္စည်းအစိတ်အပိုင်းများထုတ်လုပ်ခြင်းနည်းပညာသင်တန်း၊ # မော်တော်ယာဉ်နည်းပညာသင်တန်း၊ # ရေခဲသေတ္တာနှင့်လေအေးပေးစက်နည်းပညာ သင်တန်း၊ # သုတနည်းပညာသင်တန်း၊ # သတ္တုပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှုနည်းပညာသင်တန်း = နည်းပညာ၊ သက်မွေးပညာနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ ကျောင်းများတွင် ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက်ရှိသော ကာလတိုသင်တန်းများမှာ အမျိုးအစား/ အမည်အားဖြင့် စုစုပေါင်း (၅၄)မျိုးခန့်ရှိသည်။
File:ကုန်းတောင်းသိမ်တော်.jpg - ရှင်အရဟံ မထေရ်မြတ်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့် ရှင်အရဟံ အုတ်ကျောင်း ပြုပြင်တည်ဆောက်မှု မှတ်တမ်း။
ထိုမြို့တော်သည် ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၈၀မိုင် (၂၉၀ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် တည်ရှိပြီး မိုဆူးမြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် ၆၈မိုင် (၁၁၀ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
caption = မတ်တပ်အနေအထားဖြင့် ဟန်မူရာဘီသည် ရှမတ်ရှ်နတ်ဘုရား ((သို့) မာဒုနတ်ဘုရား) ထံမှ တော်ဝင်အဆောင်အယောင်ရယူနေဟန်၊ ဟန်မူရာဘီသည် ဘုရားစာရွတ်ဆိုသည့် လက္ခဏာအဖြစ် ပါးစပ်နေရာ၌ လက်ကို ထားထားသည်။
ကျန်းမာရေးချူခြာသောကြောင့် နန်းစွန့်ခဲ့သော ခမည်းတော် ''ဆင်း-မူဘာလစ်'' (Sin-Muballit) ၏ အရိုက်အရာကိုဆက်ခံခဲ့သည်။
ဘာဘီလုံ၏ တရားစောင့်နတ်မင်းဖြစ်သော ''ရှမတ်ရှ်'' (Shamash) ထံမှ ရရှိသည်ဟု ၎င်းကဆိုသည်။
ပို၍ရှေးကျသည့် ''အာနမ်မူးဥပဒေစည်းမျဉ်း''ကဲ့သို့သော "ဆူးမားဥပဒေစည်းမျဉ်းများ" နှင့် မတူဘဲ ဟမ်မူရာဘီဥပဒေသည် အပြစ်ကျူးလွန်သူကို ခန္ဓာကိုယ်အား အပြစ်ပေးခြင်းအပေါ်၌ ကြီးမားစွာအလေးထားကိုင်တွယ်သည့် ပထမဆုံး ဥပဒေစည်းမျဉ်းများဖြစ်သည်။
ဟမ်မူရာဘီ စည်းမျဉ်းဥပဒေနှင့် ဟီဘရူးသမ္မာကျမ်းစာမှ ၏ တိုးရကျမ်း(Torah)တို့တွင် တူညီသောပါဝင်မှုများစွာရှိသည်။
ဟမ်မူရာဘီသည် ပြည်သူတစ်ရပ်လုံးကို ဘာဘီလုံ၏ နတ်ဘုရား ''မားဒ ''(Marduk)အား အတင်းအကျပ် ကိုးကွယ်စေခဲ့သည်။
အဆီးရီးယားဘုရင်သစ် ''မာ့-အက်ရှ်ကာရ်'' အား လက်ဆောင်ပဏ္ဏာဆက်သစေခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ''ဒီယာဘက်ကာရ်''မြို့ပြနိုင်ငံကဲ့သို့ မြောက်ဘက်အတော်ဝေးသောနေရာ၌ ဟမ်မူရာဘီ၏ ကျောက်စာတစ်ချပ်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ထိုခေတ်မတိုင်မီ ကျောက်စာဥပဒေများနှင့် မတူဘဲ ဘာဘီလုံတွင် နေ့စဉ်ပြောဆိုစကားဖြစ်သော ''အာကေးဒီးယန်း''ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားကာ မြို့အတွင်းရှိ မည်သည့်စာတတ်သူမဆို ဖတ်ရှုနိုင်သည်။
အစောပိုင်း ဆူးမားဥပဒေစည်မျဉ်းများသည် ခံရသူ(တရားခံ) အားနစ်နာကြေးပေးရာ၌ အလေးထားဆောင်ရွက်သော်လည်း ''ဟမ်မူရာဘီစည်းမျဉ်းဥပဒေ''သည် အပြစ်ကျူးလွန်သူ၏ ကိုယ်ကာယအား အပြစ်ပေးခြင်းကို အလေးထားသည်။
များစွာသော ပြစ်ဒဏ်များသည် သေဒဏ်၊ ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက်ဖြစ်အောင် ဒဏ်ခတ်မှု တစ်နည်းဆိုရသော် "''မျက်လုံးတစ်လုံးအတွက် မျက်လုံးတစ်လုံး''"၊ "''သွားတစ်ချောင်းအတွက် သွားတစ်ချောင်း''" ဆိုသည့် ''တန်ပြန်တူညီသောလက်စားခြေခြင်းအယူအဆ'' ပြစ်ဒဏ်ခတ်ခြင်းမျိုးများဖြစ်၏။
ကျောက်ချပ်ပြားအပေါ်ပိုင်းတွင် ပြထားသည်မှာ ဟမ်မူရာဘီသည် ဘာဘီလုံတရားစောင့်နတ်ဘုရား ''ရှမတ်ရှ်'' ထံပါးမှ ဥပဒေများရယူနေဟန်ပုံဖြစ်၏။
ပြီးလျှင် ထိုကျောက်စာ နိဒါန်း၌ ဟမ်မူရာဘီကို ''ရှမတ်ရှ်''ကရွေးချယ်၍ ထိုဥပဒေများကို လူအများထံယူဆောင်ရန်ဟု ဆိုသည်။
ဒေးဗစ် ပီ ရိုက်(David P. Wright)က ဂျူးဘာသာစည်းမျဉ်းဥပဒေသည် ဟမ်မူရာဘီ၏ ဥပဒေများအပေါ် ''တိုက်ရိုက်၊ မူလအရင်းခံဖြင့်၊ နှံ့နှံ့စပ်စပ်'' အခြေခံပါသည်ဟုဆိုသည်။
ဟမ်မူရာဘီကို ခရစ်တော်မမွေးခင် ဒုတိယမြောက်ထောင်စုနှစ် အတွင်းပေါ်ထွန်းခဲ့သော ဘုရင်များထက် သာလွန်သည်ဟု ဂုဏ်ပြုကြသည်။
အောက်လွှတ်တော်ခန်းမဆောင်တွင် ဟမ်မူရာဘီရုပ်ကြွပုံ။
လက်ထက်က အီရတ်တပ်မတော်၏ ပထမဆုံးဟမ်မူရာဘီ သံချပ်ကာတပ်ကို နှင့် အာရပ်ခေတ်မတိုင်မီ မက်ဆိုပိုတေးမီးယား ယဉ်ကျေးမှု ဆက်စပ်ခြင်းကို အလေးပေးရန်ကြိုးပမ်းမှုတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ထိုတပ်အား ဟမ်မူရာဘီကို အစွဲပြု၍ နာမည်ပေးထားသည်။
မီးစုန်းဓာတ်ဟုခေါ်သော ဖော့စဖောရတ်(Phosphorus)သည် နိုက်ထရိုဂျင်အုပ်စုထဲမှ ပေါင်းစည်းလွယ်သော သတ္တုမဟုတ်ဒြပ်စင် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဖော့စဖောရက်စ်အက်ဆစ်ပြင်းအား လယ်ယာစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရေးတွင် ဓာတ်မြေဩဇာအဖြစ် အသုံးပြုသည်။
သန့်စင်သော ဖော့စဖော့ရက်စ်မှာ သဘာဝတွင် မတွေ့ရှိရပေ။
လူ့ခန္ဒာကိုယ်တွင် အရေးပါဆုံး အရာဖြစ်သော ဖော့စဖောရတ်ကို အများအားဖြင့် ဖော့စဖိတ် အနေဖြင့်သာ တွေ့ရှိနိင်ပါသည်။
အဖြူရောင်ဖော့စဖောရတ်သည် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအတွက် လက်နက်ခဲယမ်းကဲ့သို့ ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံများမှ ကျွနု်ပ်တို့ပတ်ဝန်းကျင်ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာသည်။
ဂျာမေနီယမ် သည် အက်တမ်နံပါတ် ၃၂၊ သင်္ကေတ Ge ရှိသော ဖြစ်ပြီး ကာဗွန်အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။
သန့်စင်သော ဂျာမေနီယမ်သည် ကဲ့သို့သော တစ်ပိုင်းလျပ်ကူးဖြစ်သည်။
ဂျာမေနီယမ်သည် အရေးကြီးသော တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်းဖြစ်ပြီး ထရန်စစ်စတာ (Tarnsistor) နှင့် ဆားကစ်ပြားများတွင် အဓိကအသုံးပြုပါသည်။
ဂျာမေနီယမ်ကို နေ့စဉ်တစ်မီလီဂရမ် စားသုံးသင့်ပါသည်။
လေထုထက် ပိုမိုလေးလံသောကြောင့် မြေပြင်တွင် ပျံ့နှံ့တည်ရှိနေပါသည်။
မိုလစ်ဘ်ဒီနမ်သည် သံမဏိ သတ္တုစပ်များကို ပိုမို ခိုင်မာစေရန် ပြုလုပ်ရာတွင် အလွန်အသုံးဝင်သော သတ္တုဖြစ်သည်။
မိုလစ်ဘ်ဒီနမ်သည် အက်ဆစ်မြေဆီလွှာထဲတွင် ပျော်ဝင်မှု နည်းပါးပြီး အယ်ကာလိုင်း မြေဆီလွှာထဲတွင်မူ ပျော်ဝင်နိုင်မှု ပိုမိုများပြားသည်။
တိရစ္ဆာန်များ၏ လက်တွေ့သဘာဝတွင် မိုလစ်ဘ်ဒီနမ် နှင့် ၎င်း ဓာတ်ပေါင်းများသည် အဆိပ်အတောက်ဖြစ်မှု မြင့်မားသည်။
သေးငယ်သော မိုလစ်လ်ဒီနမ်ပမာဏသည် အဆိပ်အတောက်ဖြစ်မှု မြင့်မားသော်လည်း အခြားသော သတ္တုများနှင့်အတူ အားလုံးသော သက်ရှိ မျိုးစိတ်များအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။
လူတက်သီယမ် သည် လုပ်ငန်းခွင်တွင် အသုံးပြုနိုင်လောက်သည့် အရည်အသွေးရဖို့ အထိ သန့်စင်မှု ပြုလုပ်ရန် ကုန်ကျမှု အလွန်များသောကြောင့် စီးပွားရေးအရ အသုံးပြုမှု အလွန်နည်းပါးသည်။
လူတက်သီယမ် သည် ရှာပါးဒြပ်စင် အုပ်စုထဲတွင် ဈေးအကြီးဆုံးသော သတ္တု တစ်ခု ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။
ပျော်ဝင်နိုင်သော လူတက်သီယမ် ဆားများသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ရောက်ရှိပါက အားပျော့သော အဆိပ် အတောက် ဖြစ်စေပြီး မပျော်ဝင်နိုင်သော ဆားများမှာမူ အဆိပ် အတောက်မရှိပါ။
လူတက်သီယမ် သတ္တု မှုန့်များသည် မီးဘေးနှင့် ပေါက်ကွဲမှု အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ရီနီယမ် (Rhenium) သည် ငွေသတ္တုဒြပ်စင် တစ်ခုဖြစ်၍ အလွန်ရှားပါးစွာ တွေ့ရှိရပြီး၊ အလွန်မြင့်မားသော အရည်ပျော်ဝင်နိင်စွမ်း ရှိကာ ကာဗွန် နှင့် တန်စတင် တို့ပြီးနောက် တတိယ မြောက် အရည်ပျော်ဝင်နိင်မှု အကောင်းဆုံး ဒြပ်စင် တစ်ခုဖြစ်သည်။
ရီနီယမ်သတ္တုကို ရေနွေးငွေ့သုံး အင်ဂျင်များ၏ ဓားသွားများအတွက် အလွန်ကောင်းသော သတ္တုစပ် အဖြစ် ယနေ့ လက်ရှိ တိုင်အောင် အသုံးပြု နေကြဆဲ ဖြစ်သည်။
ရီနီယမ် ကို သတ္တုများ နှင့် မပေါင်းစည်းပဲ လွတ်လပ်စွာ မတွေ့မြင်ရနိင်ပါ။
ရီနီယမ် ၏ အဆိပ်အတောက် ဖြစ်မှုကို အနည်းငယ်သာ သိရှိရသေးပါသည်။
ရီနီယမ် သည် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အလွန်နည်းပါးစွာ တည်ရှိနေပြီး၊ သက်ရှိ သတ္တဝါများ၊ အပင်များ နှင့် မြေဆီလွှာပေါ်တွင် တည်ရှိနေမှုသည်လည်း မရှိသလောက် နီးပါးဖြစ်သည်။
ရက်သီနီယမ် (Ruthenium) ဒြပ်စင်သည် rhodium, palladium, osmium, iridium, platinum စသော ဒြပ်စင်များနှင့်အတူ platinum group metals အုပ်စုထဲတွင် ပါဝင်သည်။
ရက်သီနီယမ်ဒြပ်စင် ကို လျှပ်စစ်စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဓာတုဆိုင်ရာ စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်း နှင့် အခြားသေးငယ်သော သတ္တုစပ် လုပ်ငန်းများတွင် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း ဖြင့် လိုအပ်လျက် ရှိသည်။
ရက်သီနီယမ်သည် ကမ္ဘာမြေပြင်တွင် တွေ့ရှိနိုင်သော အရှားပါးဆုံး ဒြပ်စင်ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ရက်သီနီယမ် ဒြပ်ပေါင်း လူအများစု အပေါ်သို့ သက်ရောက်မှုသည် ကြုံတောင့်ကြုံခဲ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
အပင်များအပေါ် ရက်သီနီယမ် ဒြပ်စင်၏ အကျိုးသက်ရောက်မှု အလွန်နည်းပါးသည်။
ရိုဒီယမ် ဒြပ်စင်၏ ၈၅ ရာခိုင်းနှုန်းသည် ကားများ အတွက် catalytic converters အဖြစ် အသုံးပြုသည်။
ရိုဒီယမ်ဒြပ်စင်သည် ပေါင်းစပ်မှု့မရှိသော ဒြပ်စင်များကဲ့သို့ ရှားပါးစွာတွေ့ရသည်။
Rhodium ဒြပ်စင်များကို ရှားပါး တွေ့ရှိရသည်။
ပန်းချီ ဝင်းဖေမြင့်ကို ၊ တွင် အဖ မြေစာရင်းအင်စပက်တော် ဦးဘဂျမ်း၊ အမိ ဒေါ်တင်အေးတို့မှ ၁၉၅၁-ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသည်။
မကွေးကောလိပ်ကို ဆက်လက်ပညာသင်ကြားပြီး ၁၉၆၈-ခုနှစ်တွင် သို့ ပြောင်းလာခဲ့သည်။
ပန်းချီဆရာ ဇော်ဝင်းဖေကို ၊ လယ်ကိုင်းရွာတွင် ၁၉၆၀-ခုနှစ်၊ မေလ (၄)ရက်နေ့တွင် အဖ ကျန်းမာရေးမှူး ဦးတင်မောင်အေးနှင့် ကျောင်းဆရာမ ဒေါ်ဝမ်းတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
မောင်ကိုကို (အမရပူရ) ရေးသော ခေတ်ပြိုင်ပန်းချီဆရာများ၊ ၂၀၁၅၊ ဩဂုတ်လ၊ စာ-၆၈။
ပန်းချီ မောင်ညိုဝင်းကို ၁၉၄၂-ခုနှစ်တွင် ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
သူ၏ဖခင်မှာ မြန်မာပန်းချီလမ်းကြောင်း၏ အင်ပရက်ရှင်းနစ်အဖြစ် ကျော်ကြားလှသော ဦး ဖြစ်သည်။