DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ဂျပန်သည် နှင့် လုံခြုံရေး ပဋိဉာဏ် စာချုပ်ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် လက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့ပြီး နှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် လက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့သည်။
ဂျပန်သည် ဂျီဖိုး နိုင်ငံများထဲမှ ၏ အမြဲတမ်း အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်ရန် ကြိုးစားနေသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ဂျပန်တို့သည် နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံသားတို့အား ပြန်ပေးဆွဲမှု နှင့် နျူးကလီးယားလက်နက် နှင့် ဒုံးကျည်များ ကိစ္စတို့ကြောင့် ပြဿနာ ဖြစ်ပွားလျက် ရှိသည်။
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပရီဖက်ချာပေါင်း ၄၇ ခုရှိပြီး ပရီဖက်ချာ တစ်ခုစီတွင် ရွေးချုပ်ထားသော အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၊ ဥပဒေရေးရာ အဖွဲ့ နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့တို့က ကြီးကြပ်သည်။
ဂျပန်နိုင်ငံသည် အရှေ့အာရှ ပစိဖိတ်ကမ်းရိုးတန်း တလျှောက်တွင် ကျွန်းပေါင်း ၆,၈၅၂ ကျွန်း ရှိသည်။
ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပျမ်းမျှ ဆောင်းရာသီ အပူချိန်မှာ ၅.၁&nbsp;°C (၄၁.၂&nbsp;°F) ဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှ နွေရာသီအပူချိန်မှာ ၂၅.၂&nbsp;°C (၇၇.၄&nbsp;°F) ဖြစ်သည်။
ဂျပန်တွင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် မျိုးပေါင်း ၉၀,၀၀၀ ကျော် ရှိပြီး ၊ ၊ နှင့် တို့ ပါဝင်သည်။
ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တင်ပို့ကုန်မှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် လူတစ်ဦးချင်းအားဖြင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၂၁၀ မျှ ရှိသည်။
တိုကျိုနှင့် အိုဆာကာ ကြားတွင် ဖြင့် ဆက်သွယ်ရန် အဆိုပြုချက်မှာ အတော် ခရီးရောက်နေပြီ ဖြစ်သည်။
အကြီးဆုံးသော နိုင်ငံတကာ လေဆိပ်များမှာ ၊ ကန်ဆိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် နှင့် ချူးဘူး စင်န်တာအဲယား အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၁၂၇.၃သန်းမျှ ရှိပြီး ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသော လူဦးရေမှာ ဟွန်ရှူးကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။
et al "Dynamics of Demographic Development and its impact on Personal Saving : case of Japan", with Albert Ando, Andrea Moro, Juan Pablo Cordoba, in ''Ricerche Economiche'', Vol 49, August 1995 ဂျပန်လူငယ်များထဲတွင် လက်မထပ်လိုသူနှင့် မိသားစု မထူထောင်လိုသူ များပြားလာသည်။
ကိုဂျပန်နိုင်ငံလူဦးရေ၏၀ဒဿမ၁ရာခိုင်နှုန်းကိုးကွယ်ကြသည် ထို့အပြင်ဟိန္ဒူဘာသာဝင်၊ ဆစ်ခ်ဘာသာဝင်နှင့် ဂျူးဘာသာဝင် အနည်းငယ်မျှလည်း ရှိသည်။
Ambasciata d'Italia a Tokio: [ Lo studio della lingua e della cultura italiana in Giappone.] = ၁၈၇၂ ခုနှစ် မေဂျီ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးခေတ်တွင် မူလတန်းကျောင်းများ၊ အထက်တန်းကျောင်းများ နှင့် တက္ကသိုလ်များကို စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
See for example, , ''Sept haïkaï'' (1962), (''Olivier Messiaen: a research and information guide'', Routledge, 2008, By Vincent Perez Benitez, page 67) and (''Messiaen the Theologian'', Ashgate Publishing, Ltd., 2010, page 243-65, By Andrew Shenton) ဂျပန်နိုင်ငံမှ ဂန္ထဝင် ဂီတဖန်တီးသူများတွင် နာမည်ကျော်ကြားသူများမှာ တိုရု တာကဲမိဆု နှင့် ရန်န်တာရိုး တာကီ တို့ ဖြစ်သည်။
သီဆိုခြင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အနှံ့အပြား ကျင့်သုံးသော ယဉ်ကျေးမှု တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဆိုင်းကကု၏ စာပေများ လူကြိုက်များလာခြင်းက စာဖတ်သူ လူတန်းစားနှင့် စာရေးဆရာ လူတန်းစား ပြောင်းလဲလာမှုကို ဖော်ပြနေခဲ့ပြီး က ကိုကင်းရှု ကဗျာ ယဉ်ကျေးမှုကို သူ၏ ဟိုက္ကူ ကဗျာများဖြင့် ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့ကာ ခရီးသွား ကဗျာမှတ်တမ်း အိုကုနော့ ဟိုဆိုမိချီကို ဖန်တီးခဲ့သည်။
နဆုမဲ ဆိုဆဲကိ နှင့် မိုရိ အိုဂါအိတို့မှာ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ခေတ်သစ် ဝတ္ထုရေး ဆရာများ ဖြစ်ကြပြီး သူတို့နောက်တွင် ရူးနိုဆုကဲ အကုတာဂါဝါ၊ ဂျူးနိချိရို တာနိဇာကီ၊ ရူကီအို မီရှိမာတို့ ပေါ်ထွက်ခဲ့ကာ လတ်တလောတွင် တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဂျပန်အစားအသောက်များသည် ရာသီအလိုက် အစားအစာများပေါ်တွင် အလေးပေးခြင်း[ "A Day in the Life: Seasonal Foods"] , The Japan Forum Newsletter No.September 14, 1999.၊ ပါဝင်သော ဟင်းခတ်များနှင့် ဟင်းပွဲပြင်ဆင်မှုတို့ကြောင့် ထင်ရှားသည်။
ဂျပန် ကိုယ်ခံပညာများ ဖြစ်သော ၊ နှင့် ကန်ဒိုတို့ကို လူအများအပြား ကစားကြပြီး နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ပရိသတ် အများအပြား ကြည့်ရှုအားပေးကြသည်။
လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိကာ အမေရိကန်အနောက်ပိုင်း၏ အကြီးဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။
အတိုကောက်အားဖြင့် L.A. ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြပြီး "နတ်သမီးတို့၏မြို့တော်" (City of Angels) ဟုလည်း တင်စားခေါ်ဆိုကြသည်။
မြို့တွင် နေထိုင်သူများကို အိန်ဂျယ်လီနို (Angelenos) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ကယ်လီဖိုးနီးယားတောင်ပိုင်းတွင် ၄၉၈.၃ စတုရန်းမိုင် (၁,၂၉၀.၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းစွာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသော လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့သည် မြို့တွင်းလူဦးရေ ၃.၈ သန်းခန့်နှင့် မြို့ပြဧရိယာတွင် နေထိုင်သူ ၁၂.၉ သန်းခန့်ရှိပြီး ဘာသာစကားပေါင်း ၂၂၄ မျိုးအထိ ပြောဆိုသည့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ စုဝေးရာ ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူဦးရေအများဆုံးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအစုံလင်ဆုံးဖြစ်သော လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်ကောင်တီ၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ မက္ကဆီကန်၊ ဂျပန်၊ တရုတ်နှင့် ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးများအတွက် သီးခြားရပ်ကွက်များစွာ တည်ရှိပြီး၊ ကမ္ဘာပေါ်တွင် မက္ကဆီကန်လူမျိုး အများဆုံးနေထိုင်ရာ ပဉ္စမမြောက်မြို့အဖြစ်ပါ သတ်မှတ်ခံထားရသည်။
သာယာသော မြေထဲပင်လယ် ရာသီဥတုရှိသည့် လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့သည် ၄၆၄ ပေမြင့်သော မြို့တော်ခန်းမ၊ ၁၈ ထပ်မြင့် စာတိုက်နှင့် ၁၉၅ ပေမြင့် နာရီစင်ရှိသော ဗရင်ဂျီကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတို့ကဲ့သို့ ရှေးစပိန်လက်ရာနှင့် ခေတ်အမျိုးမျိုး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဗိသုကာဟန်များဖြင့် ထင်ရှားသည်။
ပစိဖိတ်ကမ်းခြေတွင် စက်မှုလက်မှု အထွန်းကားဆုံးမြို့ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ကမ္ဘာကျော် ဟောလီဝုဒ် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း၏ အချက်အချာဒေသ ဖြစ်ရုံသာမက လေယာဉ်တည်ဆောက်ခြင်း၊ မော်တော်ကားတပ်ဆင်ခြင်း၊ အစားအသောက်စည်သွတ်ခြင်းနှင့် တာယာထုတ်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းများလည်း ကြီးကျယ်စွာ လည်ပတ်နေသည်။
ထို့အပြင် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် ရေနံထုတ်လုပ်မှု၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်ကို ထုတ်လုပ်ပေးနေသလို မြို့ရှိ စန်ပီဒရိုဆိပ်ကမ်းသည်လည်း ကမ်းခြေ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆိပ်ကမ်းအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။
လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့တွင် မြန်မာကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး ရှိသည်။
စပိန်လူမျိုးတို့က စတင်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် လူနေအိမ်ခြေ စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
မက္ကဆီကိုပိုင် ကယ်လီဖိုးနီးယား၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့ဖူးပြီး ၁၈၄၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ရေတပ်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
မြို့အမည်မှာ စပိန်အမည်ဖြစ်သော El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles de Porciúncula ကို အတိုကောက် ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
အဓိပ္ပာယ်မှာ "ပေါ်စီအွန်စူလာ ကောင်းကင်တမန်တို့၏အရှင် ကျွန်ုပ်တို့သခင်မ၏မြို့တော်" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
သည် လန်ဒန်မြို့ကို ပင်လယ်နှင့် ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။
သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံတကာ ခရီးသည် အနေနှင့် ကြည့်လျှင် အလုပ်အများဆုံး လေဆိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
သို့သော် ရောမ ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ စိန့်မာတင် အင်သည်ဖီးလ် ဒေသတွင် ၄၅၀ ခန့်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။
ဝီလီယံသည် မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်စွန်းတွင် အင်္ဂလန်ရှိ ကျောက်တုံးဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော နော်မန်ပုံစံ ရဲတိုက်များထဲမှ ပထမဆုံးဖြစ်သော ကို မြို့နေလူထု ကြောက်ရွံ့စေရန် ရည်ရွယ်၍ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
လန်ဒန်မြို့မမှာ အရောင်းအဝယ်အစည်ကားဆုံးသော ရပ်ကွက်ဖြစ်၍ မြို့တော်ဝန်က ကောင်စီ လူကြီးများနှင့်တိုင်ပင်၍ အုပ်ချုပ်လေသည်။
ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး သည် ထိုလန်ဒန်မြို့မ၌ပင် သီတင်းသုံး၍ ဗဟိုဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးမှာ စိန်ပေါကက်သီဒရယ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးဖြစ်၏။
လန်ဒန်မြို့တွင် အဂ‡လန်နိုင်ငံသမိုင်း၌ ထင်ရှားခဲ့သော အဆောက် အအုံပေါင်းများစွာရှိ၏။
စိန်ပေါ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ ဝက်စမင်စတာအက် ဗေးနှင့် လန်ဒန်ရဲတိုက်ကြီးတို့သည် အဂ‡လန်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံကြီးများဖြစ်လျက် ဗတ်ကင်ဟမ်နန်းတော်နှင့် စိန်ဂျမ်းနန်း တော်တို့သည် လန်ဒန်မြု့၏ အလယ်ဗဟို၌တည်ရှိလေသည်။
ဗြိတိသျှပါလီ မန်အဆောက်အအုံကြီးသည် တင်းမြစ်ကမ်းပေါ်တွင် ထယ်ဝါခန့်ညားစွာ တည်လျက်ရှိပြီးလျှင် ထိုအနီး၌ပင် လန်ဒန်မြို့တော်ခန်းမကြီးရှိလေသည်။
ပါလီမန်အဆောက်အအုံမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော အဆောက်အအုံ များတွင် အပါအဝင်ဖြစ်၏။
စိန်ပေါဘုရားရှိခိုးကျောင်းမှာ ခမ်းနားကြီးကျယ် သော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးဖြစ်၍ နယ်လဆန်၊ ဝယ်လင်တန်စသော နာမည်ကျော်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတို့၏ ရုပ်ကလာပ်ကို မြှုပ်နှံထားသည်။
ဝက်စမင် စတာအက်ဗေးမှာ အဂ‡လန်ပြည်မှ နာမည်ကျော်စာဆိုတော်များ၊ နိုင်ငံခေါင်း ဆောင်ကြီးများနှင့် ရှင်ဘုရင်များကို မြှုပ်နှံရာဌာနဖြစ်လေသည်။
လန်ဒန်မြို့တွင် ထင်ရှားသော လန်ဒန်တက္ကသိုလ်ကျောင်း၊ နာ မည်ကျော် အီတန်၊ ဟာရိုကျောင်းများနှင့် အခြားကျောင်းပေါင်းများစွာလည်း ရှိ၏။
မြူနီစပယ်ကျောင်းများ၊ စက်မှုလက်မှုပညာသင်ကျောင်းများလည်း ရှိသေးသည်။
လန်ဒန်မြို့ကြီးသည် အဂ‡လန်မြို့ပြည်တွင် စာပေ အနုပညာနှင့် သိပ္ပံပညာများကို လေ့လာရှာမှီးရာ ဗဟိုဌာနတစ်ခုလည်းဖြစ်လေသည်။
လန် ဒန်မြို့ရှိ ဗြိတိသျှပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်များ မြိူ့တော်၏ ကျက်သရေ ဆောင်ဌာနကြီးများဖြစ်၍ ပညာဗဟုသုတ လိုလားသူတိုင်းပင် လန်ဒန်မြို့သို့ ရောက်လျှင် ထိုနေရာများသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခြင်းမပြုဘဲ မနေနိုင်ကြ ချေ။
အမျိုးသားပန်းချီပြတိုက်၊ ဝိတိုရိယနှင့် အယ်လဗတ်ပြတိုက်၊ တိရစ္ဆာန် ရုံ၊ သဘာဝသမိုင်းပြတိုက်ခန်းများ၊ သိပ္ပံပညာပြခန်းများ၊ ဘူမိဗေဒစသည် ဖြင့် ပညာရှာမှီးလိုသူတို့ သွားရောက်လည်ပတ်ကြည့်ရှုရန် ကောင်းသောဌာန များမှာလည်း လွန်စွာပင်ကြီးကျယ်၍ ပြည့်စုံလှပေ၏။
ထရာဖဲလဂါပန်းခြံ (နယ်လဆန်၏ ရုပ်တုရှိရာ) မှာလည်း ထင်ရှားသော နေရာဌာနများတွင် အပါအဝင် ဖြစ်လေသည်။
လူအများစုရုံးသွားလာနိုင်သော ကွင်းပြင်ကြီးများရှိသည့် ပန်းခြံ များလည်းရှိ၏။
ပန်းခြံများတွင် ဟိုက်ဒပတ်ပန်းခြံမှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်၏။
ထိုပန်းခြံသည် ၃၆၁ ဧကရှိ၍ ရန်ကုန်မြို့ အင်းယားကန်ကဲ့သို့ပင် တနဂ‡နွေ နှင့် အခြားရုံးပိတ်ရက်နေ့အားများတွင် လူများအပန်းဖြေလာရောက်ကြသဖြင့် အလွန်စည်ကားသောနေရာဖြစ်လေသည်။
နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်လိုသူများသည် ထိုဟိုက်ဒပတ်ပန်းခြံတွင် ပရိသတ်အား သူတို့ပြောလိုသော အကြောင်းအရာ များကို ပြောဟောခြင်းအားဖြင့် ပရိသတ်အလယ်တွင် စကားပြောခြင်း အတတ်ကို လေ့ကျင့်လေ့ရှိကြ၏။
ရီးဂျင့်ပန်းခြံတွင်ကား တရိစ္ဆာန်ရုံနှင့် ပန်းဥယျာဉ်ရှိလေသည်။
လန်ဒန်မြို့သည် ကုန်ပစ္စည်းများကို အကြီးအကျယ် ထုတ်လုပ် ဖြန့်ဖြူးသော မြို့ဖြစ်၍ စက်ရုံအလုပ်ရုံကြီးများမှ အလှကုန်ပစ္စည်းများ၊ အိမ် ထောင်ပရိဘောဂများ၊ အထည်အလိပ်များနှင့် စားကုန် သောက်ကုန်များ ထွက်ပြီးလျှင် မော်တော်ကားနှင့် အခြားအထည်ကြီးစက်ကိရိယာပစ္စည်းများ ကိုလည်း ထုတ်လုပ်လေသည်။
ဗဟိုဌာနကြီးဖြစ်၍ ဘဏ်လုပ်ငန်းမှာလည်း အလွန်ကြီးကျယ်လှပေသည်။
လန်ဒန်ဆိပ်ကမ်းမှာ သဘေ‡ာကြီးငယ်တို့ဖြင့် ကြက်ပျံမကျ စည်ကား၍ သဘေ‡ာကျင်းကြီးကိုးကျင်းမျှရှိ၏။
အဂ‡လန်ပြည်ရှိ မီးရထားလမ်းများ ဆုံရာဌာဖြစ်၍ ဝါးတာလူး၊ ချားရင်းကရော့စသော ဘူတာများမှာ မီးရထားလမ်းများဆုံသော နေရာဖြစ်ပြီးလျှင် လျှပ်စစ်မီးရထား များမှာ များသောအားဖြင့် မြေအောက်တွင်သွားလာကြ၏။
တူးမြောင်းများ လည်းရှိ၍ တာဝါဗရစ်ခေါ် မျှော်စင်တံတားရှိရာ တင်းမြစ်၏အောက်တွင် လူများယာဉ်များသွားလာနိုင်သော ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းများရှိလေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက လန်ဒန်မြို့သည် အပြင်းအထန်ဆုံး ဗုံး ကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းခံရသည်။
ဂျာမန်တို့က ဒလကြမ်းဗုံးကြဲချသဖြင့် လူပေါင်း နှစ်သောင်းကိုးထောင်ကျော်ကျော်မျှ သေဆုံး၍ လူပေါင်းငါးသောင်းကျော်ခန့် ဒဏ်ရာရကြသည်။
မီးလောင်ဗုံးများကြောင့်လည်း အဆောက်အအုံများ ပျက် စီးခဲ့ရလေသည်။
လန်ဒန်မြို့တော်ကို ရှေးဦးစွာတည်ဆောက်ခဲ့စဉ်က ရွှံ့နွံ့များ ထူ ထပ်သော တင်းမြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တဲစုများဖြင့်ပြီးသော ရွာငယ်ကလေး တစ်ခုမျှသာဖြစ်ခဲ့၏။
ခရစ် ၄၃ ခုနှစ်ခန့်တွင် ရောမတို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး နောက်၌ လန်ဒန်သည် အရေးပါသောနေရာတစ်ခုဖြစ်လာသည်။
ထိုစဉ်က လန်ဒီနီယမ်ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့၏။
ဗြိတိန်ကို ရောမတို့အုပ်စိုးစဉ် ၃၆၉ ခုနှစ်မှ ၄၁၂ ခုနှစ်အထိမြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။
အရှေ့ဘက် ဇုံနိုင်ငံ၏မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့ စဉ်ကလည်း ကုန်ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု ဖွံ့ဖြိုးခဲ့၏။
လန်ဒန်မြို့ကို ဒိန်း လူမျိုးတို့က မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီးနောက်တွင် အဲလဖရက်ဘုရင် ပြန်လည်တည် ဆောက်ခဲ့သည်။
နော်မန်တို့ ရောက်လာပြီးသည့်နောက်တွင်လည်း လန်ဒန် မြို့သည် ဗြိတိန်ကျွန်း၏ ကုန်သွယ်မှု ဗဟိုဌာနဖြစ်ခဲ့၏။
ကူးသန်းရောင်း ဝယ်ရေးသည် များစွာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့လေသည်။
လန်ဒန်မြို့သည် နှင်းဆီ စစ်ပွဲများအတွင်းက ယော့ဂိုဏ်းသားများဘက်မှလည်းကောင်း၊ အဂ‡လိပ်ပြည် တွင်းစစ်ပွဲအတွင်းက ပါလီမန်ဂိုဏ်းသားများဘက်မှလည်းကောင်း ပါဝင်ခဲ့ ၏။
လန်ဒန်မြို့တွင် ၁၆၆၅ ခုနှစ် ပလိပ်ရောဂါကပ်ကြီး ဆိုက်ရောက်ခဲ့၍ ၁၆၆၆ ခုနှစ်တွင် မီးအကြီးအကျယ်လောင်ကျွမ်းခြင်းခံရသည်။
ရပ်ကွက် ပေါင်း ၁၅ ရပ်ကွက်၊ လမ်းပေါင်း ၄ဝဝ၊ အိမ်ခြေပေါင်း ၁၃၄ဝဝ နှင့် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၈၉ ကျောင်း မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။
သို့သော် မလျှော့သော ဇွဲသတ္တိဖြင့် မြို့ကိုပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ရာ မှန်မှန်ပင် တိုးတက်လာခဲ့၏။
ဝိတိုရိယ ဘုရင် မကြီး လက်ထက်တွင် လန်ဒန်မြို့သည် တန်ခိုးအာဏာတိုးတက်လာ၍ ပိုမို စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့၏။
မီးရထားလမ်းများ ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာတွင် မီးရထား လမ်းဆုံကြီးဖြစ်လာသည်သာမက စီးပွားရေးနှင် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာမြို့တော် လည်းဖြစ်လာခဲ့လေသည်။
မြို့မတစ်ဝိုက်တွင် ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်များ ပေါ် ပေါက်လာ၍ နောင်အခါအဆက်မပြတ်သော မြို့တန်းရှည်သဖွယ် ဖြစ်လာပြီး လျှင် မဟာလန်ဒန်ဟူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) -->။
အောက်ပါ ကဗျာသည် ခေတ်သစ်မော်ဒန်ကဗျာစတိုင်မျိုးဖြစ်သည်။
အငွေ့အသက် အသက်ရှုသံတွေကြားမှာ ပေါက်ဖွားလာခဲ့တဲ့ ရင်ခုန်သံတစ်စုံဟာ အဲဒီ အသက်ရှုသံတွေကြားမှာပဲ ပျောက်ဆုံးပျက်စီးသွားခဲ့တယ် ... အိပ်မက်တစ်ခုကို မက်လိုက်ရသလိုပါပဲ နိုးထလာချိန်မှာတော့ ဖမ်းဆုပ်မရတော့ပေမယ့် ဝေဒနာဒဏ်ချက်တွေကတော့ ယနေ့အချိန်ထိပဲ နှလုံးသားကို ရိုက်ခတ်ဆဲ ...။
ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘကြည်ကို ၁၉၁၂ခု၊ ဇူလိုင်လ ၁၆ရက်နေ့တွင် ၌ မွေးဖွားသည်။
ခုနှစ်တွင် ပြန် ပန်းချီဆရာကြီး (အာရ်၊စီ၊အေ၊လန်ဒန်) ထံတွင် ပန်းချီပညာဆည်းပူးခဲ့သည်။
ခုနှစ်တွင် အစိုးရ ပညာသင်ဆုရကာ တွင် တစ်နှစ်ပညာသင်ခွင့် ရသည်။
ထိုသို့ ပညာဆည်းပူးနေစဉ် ကမ္ဘာ့ပန်းချီပြပွဲကြီး "Le Sa Lon 49" တွင် ဝင်ရောက်ပြသနိုင်ပြီး ၊ မြို့များတွင် ကျင်းပသည့် ပန်းချီပြပွဲကြီးများတွင်လည်း ပါဝင်ပြသနိုင်ခဲ့သည်။
ခုနှစ်တွင် အစိုးရ ပညာသင်ဆုရ၍ ပန်းချီအကယ်ဒမီတွင် တစ်နှစ် ပညာဆည်းပူးခွင့်ရခဲ့သည်။
ထိုနှစ်မှာပင် တွင် တန်း တက်ခွင့်ရခဲ့သည်။
ခုနှစ်တွင် မှ ရာသက်ပန်အဖွဲဝင်အဖြစ် "F.R.S.A." ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။
ဆရာကြီး ဦးဘကြည်သည် မြန်မာပန်းချီလောက၏ ဖခင်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မြန်မာရိုးရာပျော်ရွှင်မှုဆိုင်ရာ အကအခုန် သရုပ်ဖော်လက်ရာများ၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လမ်းသဘင် သရုပ်ဖော်လက်ရာများ၊ ဇာတ်၊ ဆိုင်ရာ ပန်းချီကားများ၊ သရုပ်ဖော်ပန်းချီကားများရေးဆွဲခဲ့သည်။
ဆရာကြီး ဦးဘကြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံ များတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၁၀ ကြိမ်၊ ဝင်၊ ဝင်၊ ဝင်၊ ပန်းချီအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဆရာကြီး၏ထင်ရှားသော ပန်းချီလက်ရာများကို ရန်ကုန်ရှိ ၊ ၊ ၊ ဟော်လန်နိုင်ငံ အမ်စတာဒန်မြို့ရှိ ပန်းချီပြတိုက်၊ တို့တွင် ချိတ်ဆွဲပြသထားကြသည်။
တွင် စတုရန်းပေ ၃၀၀၀ ရှိ နံရံပန်းချီကားကြီးမှာ ဆရာ့အား ကမ္ဘာကျော်စေသည့် မြန်မာမှုသရုပ်ဖော် လက်ရာမွန် ပန်းချီကားကြီးဖြစ်သည်။
ဆရာကြီးဦးဘကြည်သည် ၁၅ရက်၊ဧပြီလ၊၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ ညနေ ၆နာရီ ၅၅မိနစ်တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်။
ဇာတ်တော်ကြီးဆယ်ဘွဲ့၊ ဆရာကြီး ပန်းချီဦးဘကြည်၊ တကြိမ်၊ ဇူလိုင် ၂၀၀၁၊ Quality Publishing House ၊ ရန်ကုန်။
လွတ်လပ်ရေး ရသည့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်တွင် လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အလံတော်လွှင့်ထူချိန်တွင် စတင်သီဆိုရန် ၁၉၄၇ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင်သတ်မှတ်ပြထမ်းခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တရားဝင် နိုင်ငံတော်သီချင်း အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့်အားကစားပွဲများ၏ အခမ်းအနားအစ တွင် ဆက်လက်သီဆိုနေဆဲဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများ၏နိုင်ငံတော်သီချင်းများတွင် ဒုတိယအကောင်းဆုံး နိုင်ငံတော်သီချင်းအဖြစ်သတ်မှတ်ထားသည်။
ရာသီဥတု (Climate) တွင် ဒေသတစ်ခုအတွင်း ရှည်လျားသော အချိန်ကာလအတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်သော အပူချိန်များ၊ စိုထိုင်းဆများ၊ မိုးရေချိန်များ၊ လေထုတွင်းရှိ အမှုန်အမွှားတို့၏ အရေအတွက် နှင့် အခြားမိုလေဝသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များပါဝင်သည်။
နေရာတစ်ခု၏ ရာသီဥတုကို ၎င်း၏ လတ္တီကျု၊ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်၊ အမြဲတမ်းဖုံးလွှမ်းနေသော ရေခဲ သို့မဟုတ် နှင်း စသည်တို့နှင့် အနီးအနားရှိ တို့နှင့် ၎င်းတို့၏ ရေစီးကြောင်းများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈-ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက်နေ့တွင် ကိုရရှိခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ဖိုင်:Declaration of Independence of Burma.jpg
အမျိုးအစားများမှာ- # သီချင်း # # သီချင်း # သီချင်း # # # # # အရိုး # # # ရိုးရာသီချင်းများ(Folk-Songs)မှာ- # # # # # # # # = ဝစနာလင်္ကာရသီချင်းသည် ဂီတထက် ကဗျာကို ပို၍ အလေးပေးကာ စပ်ဆိုသီကုံးထားသော သီချင်းမျိုးများဖြစ်သည်။
ဂျပန်၊ မလေးရှား၊ မွန်ဂိုလီးယား၊ မြန်မာ၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ ထိုင်း၊ ဗွီယက်နမ် (။
နန်ကျင်းမြို့ (Nan Jing 南京市; အတိုကောက်အားဖြင့် 寧) သည် ကျန်းဆူးပြည်နယ် (江蘇省 Jiang Su) ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သည်။
နန်ကျင်းမြို့သည် (長江) အောက်ပိုင်းရှိ မြစ်ကမ်းဘေးတွင် တည်ရှိပြီး လူဦးရေ ၅ သန်းကျော်ရှိသည့် တရုတ်ပြည် အရှေ့ပိုင်းဒေသ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံး စီးပွားရေး အချက်အချာမြို့ ဖြစ်သည်။
တရုတ်သမိုင်းတွင် နန်ကျင်းမြို့သည် မင်းဆက်ပေါင်း ၆ ဆက်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည့်အပြင် ၁၉၁၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၉ ခုနှစ်အကြား (中華民國; Republic of China) ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။
အောက်မြန်မာပြည် သာသနာရွှေး အရာရှိ (၁၉၅ဝ)၊ အစိုးရ ပါဠိ ဘာသာ ပညာရွှေး အဖွဲ့ တွဲဖက် အတွင်းရွှေးမှူး (၁၉၅၁ - ၅၂)၊ လက်ထောက် သာသနာ့ ၫှှန်ကြားရွှေးဝန် (၁၉၅၃ - ၅၄)၊ ထိုနှစ်တွင်ပင် ပါဠိ ပညာရွှေး အဖွဲ့တွင် သာသနာရွှေး ဝန်ကြီး ဌာန ကိုယ်စားလှယ်၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဆြ သမိုင်းရွှေး တာဝန်ခံ အရာရှိ အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။
သည် တရုတ်တွင် အကြီးဆုံးသော လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၉၂% ခန့် ရှိသည်။
တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၈% ခန့်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး လူမျိုးစုလည်း ဖြစ်သည်။
နှင့် တို့သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသော်လည်း အဆိုပါဒေသနှစ်ခုလုံးသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသများ ဖြစ်သည်။
ဟု တရားဝင်အမည်တွင်သော ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံသားများကိုလည်း ရံဖန်ရံခါတွင် "ထိုင်ဝမ်လူမျိုး"ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသော်လည်း ယင်းတို့ကို "တရုတ်လူမျိုး"ဟုလည်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။
ရှမ်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူမျိုးစုကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး peopleurl= Britannicalanguage=enarchive-date=2020-10-04archive-url= အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ တွင် နေထိုင်ကြကာ ၊ ၊ ၊ နှင့် တို့တွင် နေထိုင်ကြသလို ၊ ၊ နှင့် ၊ ၊ နှင့် တို့နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသော ဒေသများတွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။
Sao Sāimöng, ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University, Cornell, 1969 (2nd ed.) ရှမ်းလူမျိုး အရေအတွက်ကို ၄ သန်းမှ ၆ သန်းအထိ ရှိလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားပြီး မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေစုစုပေါင်း၏ ၁၀% ခန့် ဖြစ်သည်။
ရှမ်းတို့သည် မိမိကိုယ်ကို တိုင်း (တႆး) ဟု ရည်ညွှန်းကြပြီး ယင်းအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။
အဆိုပါဝေါဟာရအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အဖြစ် မွေးစားအသုံးပြုထားသည်။
တွင် ရှမ်းတို့အား Tai Yai (ไทใหญ่, ) သို့မဟုတ် ဘာသာစကားဖြင့် ဟု ခေါ်ကြသည်။
ရှမ်းကို : ဖြဝ်ꩻ, : ၥဲၫ့, နှင့် သေံဇၞော် (''sem)'' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။
ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၃၉၀,၀၀၀ ခန့်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။
ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ ၊ ၊ နှင့် တို့ ဖြစ်သည်။
ရှမ်းလူမျိုးသည် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စုအတွင်းပါဝင်သည့် တိုင်လူမျိုးများဖြစ်ပြီး၊ ၏ နယ်မြေများအတွင်းနေထိုင်ခဲ့သူများဖြစ်သည်ဟုယူဆနိုင်သည်။
နန်ကျောက်နိုင်ငံ (ယခုတရုတ်ပြည် ယူနန်ပြည်နယ် တာလီဒေသ) သည် အေဒီ ၉ ရာစုတွင် ၏ တန်ခိုးတိုးတက်လာမှုအောက်တွင် တဖြည်းဖြည်းအင်အားလျော့သွားခဲ့သည်။
Wade, G. (2009). "The Yunnan Connection: The Nanzhao and Dali Kingdoms in Chinese and Southeast Asian History". Journal of Southeast Asian Studies. အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် (ယွမ်းမင်းဆက်) တရုတ်နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ရာမှ နန်ကျောက်တွင်နေထိုင်သော တိဗက်-ဗမာနှင့် တိုင်လူမျိုးများသည် အနောက်နှင့် တောင်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့ကြသည်။
Ethnologue (2024). "Shan language". SIL International. ရှမ်းလူမျိုးသည် တွင်ပါဝင်သော တိုင်အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်တောင်ပိုင်းတွင်နေထိုင်သော များနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာနီးစပ်မှုများရှိကြသည်။
Genetic study source တရုတ်တောင်ပိုင်းဒေသမှ အဖွဲ့များ အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမသို့ ဝင်ရောက်အခြေချမှုများဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးများပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။
Migration reference မျိုးရိုးဗီဇအချက်အလက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများ၏မျိုးရိုးဇ ထဲတွင် အဓိကအားဖြင့် ခရာ-ဒိုင် နှင့် လူမျိုးများတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသော Haplogroup များ တွေ့ရှိရသည်။
Haplogroup များတွင် O1b1a1a (O-M95) သည် ရှမ်းလူမျိုး ၃၀% မှ ၄၀% တွင်တွေ့ရသော haplogroup ဖြစ်ပြီးO-M122 reference အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအများစုတွင် တွေ့ရသော အဓိက Y-DNA haplogroup များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ရှမ်းလူမျိုးများတွင် ဒုတိယအများဆုံးတွေ့ရသော haplogroup O2 (O-M122) သည် ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၂၀% မှ ၃၀% အထိ တွေ့ရှိရပြီး တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးများ၊ ဟန်တရုတ် လူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု သုတေသနများတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ရှမ်းလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဩစထြိုအေးရှားတစ်–တိုင် အခြေခံမျိုးရိုး ပါဝင်နေပြီး ခန့်မှန်းအားဖြင့် ၄၀–၅၀% ခန့်ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။
ထို့အပြင် ဟန်တရုတ် နှင့် ဗမာ မျိုးရိုးကဲ့သို့ အရှေ့အာရှ မျိုးရိုး စိတ်အပိုင်းကိုလည်း ၂၅–၃၀% ခန့် တွေ့ရှိရသည်ဟု မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာမှုများတွင် ဖော်ပြထားသည်။
ရှမ်း ဟူသောအမည်သည် အခြားလူမျိုးတို့က ရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။
အင်းဝရှိ မြန်မာမင်း (၈၆၃-၈၈၈) အားနည်းချိန်တွင် မြောက်ဘက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားများ အင်အားကြီးမားလာပြီး အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် မိုးညှင်းစော်ဘွား မိုးညှင်းစလုံ (၈၈၈-၉၀၄) က သက္ကရာဇ် ၈၈၈၊ တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်တွင် အင်းဝကိုသိမ်းပြီး နရပတိကို သတ်ကာ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို သားဖြစ်သူ မှ ဆက်ခံသည်။
နောက်အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်းလွန်လျှင် ဆက်လက်စိုးစံရာ စစ်ကိုင်းမှ က တိုက်ခိုက်အနိုင်ယူကာ ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
ရှမ်းပြည်အစ ''မိုင်းမော'' က- ဟူသော စကားအရမိုင်းမောမှတဆင့် စော်ဘွား ၉-ဆက် ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟူ၏။
ဇမ္ဗူတံဆိပ် ကျမ်းရင်းတွင် ဖော်ပြချက်အရ - လင်း၊ သက်၊ ချင်း၊ ခုံ၊ ရင်၊ ကတူး၊ မြန်၊ အကျော်၊ ဂင်၊ ရှမ်း(၁၀)။
အခြားကျန်ရှိသည့်ရှမ်းမျိုးနွယ်စုဝင်များ = ရှမ်းပြက္ခဒိန်သည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံထားသည်။
ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးသည့် အချိန်၊ လယ်ယာလုပ်ငန်းများ နားနားနေနေရှိသည့် မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။
Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015. နှစ်သစ်ကူး နံနက်ခင်းတွင် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားများထံ သွားရောက်၍ ကန်တော့ကြသည်။
လူငယ်များက လူကြီးမိဘများအား ကျန်းမာပါစေကြောင်း ဆုတောင်းပေးကြပြီး လူကြီးများကလည်း ပြန်လည်၍ မေတ္တာပို့ ဆုတောင်းစကားများ ပြောကြားကြသည်။
ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆွမ်းကျွေးခြင်း၊ တရားနာခြင်းနှင့် အလှူအတန်း ပြုလုပ်ခြင်းများကို တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။
ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲ၏ အသက်မှာ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်သည်။
ကတိုးအက နှင့် တိုးနယားအကသည် ကံကောင်းခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်သံများဖြင့် ကခုန်ကြသည်။
ခေါက်ပုဒ် (ရှမ်းခေါပုတ်) ကို နှစ်သစ်ကူး အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အိမ်တိုင်းလိုလို ပြုလုပ်၍ ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။
Shan State Cultural Department, Annual Report 2022. = သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုသည် သို့ အေဒီ (၁၁) ရာစု ပုဂံနိုင်ငံတော်မှတဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ တဖြည်းဖြည်းချင်း စီးဝင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်"၊ ၁၉၆၄။
ရှမ်းသင်္ကြန် (ပွႆးသၢင်းၵျၢၼ်ႇ) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အတာနှစ်ကူးကာလ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ တွက်ချက်မှုစနစ်အပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်အခြေခံသည်။
ရှမ်းလူမျိုးတို့တွင် နတ်တော်လ တွင်ကြရောက်သော ရှမ်း(တိုင်)နှစ်သစ်ကူးနေ့ ရှိသော်လည်း၊ အရ ကျရောက်သော သင်္ကြန်ပွဲတော်ကိုလည်း "နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်ကူးခြင်း" အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆင်နွှဲကြသည်။
Sai Kam Mong, "The History and Development of the Shan Scripts and Culture", 2004. ရှေးယခင်ကပင်ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်းစောလက်ထက်မှစ၍ ရှမ်းနှင့် ဗမာလူမျိုး တို့အကြား နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အပြန်အလှန် ထိတွေ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။
အေဒီ ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ပါဠိစာပေ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်နည်းများ ပါသွားခဲ့သည်။
ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သင်္ကြန်စာထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးခြင်း ဓလေ့များမှာ ထိုအချိန်မှစ၍ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ရွှေကိုင်းသား၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၁၉၆၀။
အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များတွင် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်အကြား အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့သည်။
နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရာမှတဆင့် အတာသင်္ကြန် ဓလေ့များသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။
ရတနာပုံခေတ် နန်းတွင်းသင်္ကြန် ကျင်းပပုံများသည် ရှမ်းဟော်နန်းများသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး စော်ဘွားများကဒေသတွင်း မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်အတိုင်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။
နန်းယဉ်ယဉ်ဝင်း၊ "ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ"၊ ၂၀၁၉။
ရှမ်းရိုးရာတွင် သင်္ကြန်ကာလ၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သဲပုံစေတီ တည်ခြင်းကို အလေးအနက် ထားကြသည်။
လွန်ခဲ့သောနှစ်အတွင်းက မိမိတို့၏ ခြေထောက်တွင် ပါသွားသော ဘုရားဝင်းအတွင်းမှ မြေကြီး၊ သဲများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းသည့် သဘောနှင့် ကုသိုလ်ယူသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။
Sao Noom Han, "Rituals of the Shan New Year", 2018.သင်္ကြန်ရေကစားရာတွင် ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်၊ မောင်းနှင့် ကတိုး၊ တိုးနယားအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခြင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။
Shan State Cultural Department, "Annual Cultural Report", 2023. = ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ (ပွႆးသၢင်ႇလၢင်း) သည် အမျိုးသားကလေးငယ်များကို သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းချီးမြှင့်သည့် ပွဲတော်ဖြစ်သည်။
Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.ရှင်လောင်းများကို နန်းတွင်းမင်းသားငယ်များကဲ့သို့ အလွန်ခမ်းနားစွာ ဝတ်ဆင်ပေးသည်။
ခေါင်းတွင် ပန်းပွင့်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေရောင် ခေါင်းပေါင်းများ ၊ ပိုးထည်ဖြင့်ရက်လုပ်သော ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ပေးသည်။
မျက်နှာကိုလည်း အလှပဆုံး မိတ်ကပ်လိမ်းခြယ်ပေးထားပြီး ရှင်လောင်းများကို မြေကြီးပေါ် ခြေမချစေဘဲ "နတ်မြင်း" ဟု ခေါ်သော လူကြီးများက ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်း၍ သွားလာကြသည်။
နန်းယဉ်ယဉ်ဝင်း (၂၀၁၉)၊ "ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ"ရှင်လောင်းများကို ထမ်းထားသူများက ရှမ်းအိုးစည်သံနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကခုန်ကြသည်။
Shan State Cultural Department, Annual Report 2022. တရုတ်၊ လာအိုနှင့်ထိုင်း နယ်စပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗမာပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။
ဘာသာအယူဝါဒအရေးတွင် ရှေးအခါက နတ်ကိုးခြင်းများကို ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။
သို့သော် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် မင်းကြီးမှ ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို သိမ်းသွင်းပြီးနောက်တွင် အဆိုပါ အယူများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်စေခြင်း မရှိတော့ပဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်စေခဲ့သည်။
ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတကြီး အာဇာနည် ဝန်ကြီး မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး လဲချား စော်ဘွားကြီး ဗိုလ် ဗိုလ် ဗိုလ် ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင် ရှန်ဟဲမယ် အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဆုံး ဟန်နရီဒူးနန့် ဆုရှင် တေးပြုစာဆို ဒေါက်တာ တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် ရော့ခ် အဆိုတော် ရော့ခ် အဆိုတော် အဆိုတော် အဆိုတော် အဆိုတော် Nang Kham Noung ဒုတိယသမ္မတ ဒေါက်တာ အဆိုတော် သရုပ်ဆောင် မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူး သျှမ်းအိုးစည် သျှမ်းခမောက် သျှမ်းသိုင်း သျှမ်းတိုးနယားအက သျှမ်းကိန္နရာ၊ကိန္နရီအက သျှမ်းဗုံတိုအက တပင်ရွှေထီး၊ဘုရင့်နောင် ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်စဆုံး သုတေသနသရုပ်ပြ အဘိဓာန်ကျမ်း ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း။
နှင့် တွဲဖက်၍ အသုံးပြုရိုး ရှိသည်။
ထပ်အချွန်သည် မြားတံအသားကိုပင် အဖျားရှူးစေကာ ချွန်ထားစေခြင်း ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ ကဲ့သို့သော အခြားပစ္စည်းသား ခပ်မာမာတို့ဖြင့် မြားခေါင်း ပြုလုပ်ထားခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
Pneumonoultramicroscopicsilicovolcanoconiosis သည် အင်္ဂလိပ်စာလုံးဖြစ်ပြီး Silica အမှုန့်ရှုမိလျှင်ဖြစ်တတ်သော အဆုတ်ရောဂါအမည် ဖြစ်သည်။
ဗဟိုအာဖရိကရှိ ပစ်ဂမီလူမျိုးများနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ နီဂရီတိုလူမျိုးများကဲ့သို့ပင် ထရုမ်းလူမျိုးများသည် အရပ်အလွန်တိုကြပြီး၊ အမျိုးသားများ၏ ပျမ်းမျှအရပ်သည် ၊ အမျိုးသမီးများ၏ ပျမ်းမျှအရပ်သည် ဖြစ်သည်။
ထရုမ်းလူမျိုးများသည် ၎င်းတို့၏ မူရင်းနေရပ်ဖြစ်သည့် ထရုမ်မြစ် (ဒူရုံ/ဒူလောင်)၏ မြစ်ဖျားခံရာဒေသမှ အမည်ကို ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုဒေသ၏ ပထဝီဝင်အနေအထားမှာ သစ်တောထူထပ်ပြီး ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသော တောင်ကုန်းများ၊ ရေစီးသန်သော ချောင်းများ၊ နှင်းဖုံးတောင်များ ပါဝင်ကာ၊ အပြာရောင်သိုး နှင့် အရွက်စားဒရယ် ကဲ့သို့သော ရှားပါးသားရဲတိရစ္ဆာန်များ နေထိုင်ရာဒေသဖြစ်သည်။