DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ဂငယ်သုံးခု ဥသျှစ်ထု ဆိုတဲ့ သိုက်တဘောင်အရ…၊ [၁၂၈၄] ''မျောက်ဋီ''။
ဂုဏဝန္တေ ပဿန္တိနော သည် ဖြစ်သည်။
ဃရာဝါသော ဗဟုကိစ္စော သည် ဖြစ်သည်။
ဃရာဝါသော ဗဟုကိစ္စော ဟူသည်နှင့်အညီ အိမ်ထောင်သားမွေးနေသော ပုဂ္ဂိုလ်များအဖို့ ဇနီး၊ သားသမီး၊ မိဘတို့၏ အမှုတာဝန်များကို ထမ်းဆောင် နေရသည့်အခိုက်…၊ [၁၃၂၉] ''ဝိဇ္ဇာနိဒါန်း''။
ဃရေ ဒုဋ္ဌော မူသိကော သည် ဖြစ်သည်။
ဃရေ-အိမ်၌၊ ဒုဋ္ဌောစ-ဖျက်ဆီးတတ်သည်ကား၊ မူသိကော-ကြွက်တည်း၊ [၁၂၉၁] ''ဆယ့်နှစ်တွဲ''။
ငရုတ် တစ်လှမ်း၊ ခရမ်း တစ်ခုန် သည် ဖြစ်သည်။
ငါနှင့်ငါသာ နှိုင်းစရာ သည် ဖြစ်သည်။
ငါ့သားရွှေတောင် ရေကိုရှောင်၊ အောင်စံဖြိုး ရေချိုးရက် သည် ဖြစ်သည်။
ငါးပိနှင့်လောက်၊ ရွှေနှင့်ကျောက် သည် နှင့် ဖြစ်တစ်ခုသည်။
ငါး ငါးကြင်း၊ ဓား ဒီပဲယင်း သည် ဖြစ်သည်။
ငါးပတ် ပုပ်ပုပ်၊ ငရုတ် စပ်စပ် သည် ဖြစ်သည်။
ငါးသိုင်းများ ဟင်းဟုံ သည် နှင့် တစ်ခုဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့်ငါးသိုင်းများ ဟင်းဟုံဟု ဆိုရိုးရှိကြောင်း …၊" [၁၃၁၇] ''ပုံပြဆေး''၊ မ၊ ဒု။
ငိုချင် အူရွှင် သည် ဖြစ်သည်။
ငိုအားထက် ရယ်အားသန် သည် ဖြစ်သည်။
ငယ်ကအချစ် အနှစ်တစ်ရာ မမေ့သာ သည် ဖြစ်သည်။
ငယ်ကပေါင်း အနှစ်တစ်သောင်း မမေ့ကောင်း သည် ဖြစ်သည်။
ငယ်ကချစ် အနှစ်တစ်ရာ မမေ့သာ၊ ငယ်ကပေါင်း အနှစ်တစ်သောင်း မမေ့ကောင်းဆိုတဲ့ စကားကိုလည်း အမေ ကြားဖူးမှာပါပဲ၊ [၁၂၈၂] ''ဝေဝေ''။
ငွေနှင့်မိန်းမ စပ်လျဉ်းက၊ ရိုးကြသူပင် ဆန်း သည် ဖြစ်သည်။
ငွေများ တရားနိုင် သည် ဖြစ်သည်။
ငှက်ပျော ကဆုန်၊ ဝါး နယုန် သည် ဖြစ်သည်။
ငှက်ပျောတစ်ခိုင် သားတစ်ထိုင် သည် ဖြစ်သည်။
ငှက်ပျော လက်တစ်နှိုက်၊ အုန်း တည်စိုက် သည် ဖြစ်သည်။
ဒါမှ အပင်ဖြစ်လွယ်ပြီး အသီးမှာ မြန်မြန် သီးလွယ်တာပေါ့၊ [၁၃၅၁] ''ကျေးကလေး''။
ငှက်မသိက ဆက်ရက်ချိုးထင်၊ အချက်မသိက သမက်ကို သူခိုးထင် သည် ဖြစ်သည်။
ငှက်သိုက် မြေနား၊ ပြုလေငြား၊ မိုးများ ရွာဘူးပ သည် ဖြစ်သည်။
စကားခြောက်ခွန်း၊ လူ၌ထွန်း၊ လေးခွန်းကိုပယ်၊ နှစ်ခွန်းတည် သည် ဖြစ်သည်။
စကားဆိုထွေ သူလိုစေ သည် ဖြစ်သည်။
စကားဆိုထွေသူလိုစေ၊ ပေးကမ်းများထွေ နှံ့စပ်စေဟူ၍လည်းကောင်း၊ [၁၁၅၂-ခန့်] ''ကျည်း''။
စကားနောက် တရားပါ သည် ဖြစ်သည်။
စကားနည်း ရန်စဲ သည် ဖြစ်သည်။
စကားများ အမှားပါ သည် ဖြစ်သည်။
စကားအရာ အင်္ဂါလေးတန် သည် ဖြစ်သည်။
ပြောကပြေပြစ်၊ ချစ်နှစ်လို့ရန်၊ ဟုတ်မှန်ဖြောင့်သား၊ တရားညီစွာ၊ နီတိလာတိုင်း၊ အင်္ဂါလေးပုံ၊ ပြည့်စုံစကား၊ ခိုင်တည်ကြား၍၊ [၁၂၆၆] ''မဃ'' ၂၁၅။
စနည်းကို တောင်၊ တဘောင်ကို မြောက် သည် ဖြစ်သည်။
စနည်းကို တောင်၊ တဘောင်ကို မြောက် ဆိုသည်နှင့်အညီ အမရပူရမြို့ တောင်မျက်နှာ ကောလီဓာတ် ကုန်းမော်တံခါးတွင် စနည်းနာခံရာတွင်၊ [၁၂၈၅] ''သုသော''၊ ဆ။
စပါး တကုဗြတ်၊ မယား တစ်ခုလပ် သည် ဖြစ်သည်။
ခွေးကပ်၊ ကြွေးကပ်၊ ပွေးကပ် သည် ဖြစ်သည်။
အရ ခမေကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၈ ဦး၊ မ ၈၇၃ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၁၆၉၁ ဦးနေထိုင်သည်။
ငါ့ဝမ်းပူဆာ မနေသာ သည် ဖြစ်သည်။
စကားစကား ပြောဖန်များ စကားထဲက ဇာတိပြ သည် ဖြစ်သည်။
စကားအပေါင်းအုပ်သည် ကတိ၊ တရားအပေါင်းချုပ်သည် သတိ သည် ဖြစ်သည်။
စပါးနှံ အဆန်ပြည့်၍ ငုံ့၊ လူကုံထံ စိန်မာန်လျှော့၍ ကျုံ့ သည် ဖြစ်သည်။
စပါးလုံးများတော့ အစားခက်၊ စကားလုံးများတော့ အကြားခက် သည် ဖြစ်သည်။
စပါးလုံးများတော့ အစားခက်၊ စကားလုံးများတော့ အကြားခက် ဆိုသလိုပဲ ဖြစ်တော် မမူကြပါရန်…၊ [၁၂၈၃] ''လောကသာရ''၊ ၂၊ ၁၃။
စလယ်ဝင် ဖင်မမည်းခင်က ကွဲ သည် ဖြစ်သည်။
စာတစ်လုံး ဘုရားတစ်ဆူ သည် ဖြစ်သည်။
စာတတ်ကို စာမှတ်ဖျက်သည် သည် ဖြစ်သည်။
စာပေမြင့်မှ လူမျိုးတင့်မည် သည် ဖြစ်သည်။
စာမတတ်လျှင် လမ်းမှာဖတ် သည် ဖြစ်သည်။
စာမှာ သဒ္ဒါ၊ ဂီတမှာ ဒုံး သည် ဖြစ်သည်။
စားစရာမရှိ လျော်စရာရှိ သည် ဖြစ်သည်။
စားစရာမရှိသော်လည်း လျော်စရာရှိရသည်ဆိုသော စကားကဲ့သို့…၊ [၁၃၀၉] ''လက်ပြန်ရေး''။
စားရ ဝမ်းသာ၊ စေပါ ဝမ်းနည်း သည် ဖြစ်သည်။
တချို့ကမူ၊ စားရဝမ်းသာ၊ စေပါဝမ်းနည်း၊ ကျော့ကျည်းမူနည်၊ ကွေ့လည်ကောက်ကျစ်၊ ကျင့်ညစ်သဘော၊ ဖြောင့်မချောဘူး၊ [၁၂၆၆] ''မဃ'' ၂၀၉။
စားသော် အတန်၊ ပေးသော် အလွန် သည် ဖြစ်သည်။
စားသော်အတန်၊ ပေးသော်အလွန်၊ စကားမွန်ကို မှတ်ကုန်မင်း၊ [၈၆၃] ''ကန်မင်း''။
စားလျှင် အသား၊ အိပ်လျှင် အား သည် ဖြစ်သည်။
စေတနာ ဝေဒနာဖြစ် သည် ဖြစ်သည်။
စေသည့်ကျွန်၊ ထွန်သည့်နွား သည် ဖြစ်သည်။
စေကျွန်ယောက်ျား၊ ထွန်သည့်နွားသို့၊ သွားရတုံဘိ၊ ပြစ်မရှိတည့်၊ [၁၂၆၆] ''မဃ'' ၂၀၇။
စေ့စေ့တွေး ရေးရေးပေါ် သည် ဖြစ်သည်။
စံပယ်ကောင်းလျှင် ပန်ချင်သူများသည်၊ အရွယ်ကောင်းလျှင် ကြံချင်သူများသည် သည် ဖြစ်သည်။
စံပယ်ကောင်းလျှင်ပန်ချင်သူများသည်၊ အရွယ်ကောင်းလျှင် ကြံချင်သူများသည်ဆိုတဲ့ ဆိုရိုးစကားအတိုင်း… အဆင်းနှင့်အရွယ် နှစ်သွယ် လောက်လုံ၍ စွယ်စုံသဘောအားဖြင့် ညီညွတ်နေတဲ့အတွက် အမျိုးတူ ဂုဏ်တူဖြစ်တဲ့ လုလင်ပျို များက လိုလားနှစ်သက်ကြသဖြင့်…၊ [၁၂၈၈] ''ထေရီ''၊ ပ။
စိုးနိုင်သော်လည်း ပိုင်ခဲသည် သည် ဖြစ်သည်။
အခုတော့ စိုးနိုင်သော်လည်း ပိုင်ခဲသည် ဆိုသလို မပိုင်ဝက်မွေး နေရသေးလို့ပေါ့၊ [၁၃၁၄] ''ဆောင်း''။
စက္ခု ရူပေန သံဝါသာ သည် ဖြစ်သည်။
စက္ခု (Cakkhu) - မျက်စိ ရူပေန (Rūpena) - ရူပါရုံ (အဆင်း) နှင့် သံဝါသာ (Samvāsā) - ပေါင်းဆုံခြင်း၊ ထိတွေ့ဆက်ဆံခြင်း ရာဂပုတ္တံ (Rāgaputtaṃ) - ရာဂ (လောဘ၊ တပ်မက်မှု) ဟူသော သားကို ဝိဇာယတိ (Vijāyati) - ဖွားမြင်သည် = စက္ခု ရူပေန သံဝါသာ၊ ရာဂပုတ္တံ ဝိဇာယတိ။
စင်ကောင်းသော် ဖရုံကောင်း၏၊ အရှင်ကောင်းသော် ကျွန်ကောင်း၏ သည် ဖြစ်သည်။
စောင်ဖြူ စောင်ကျား၊ ခြုံလို့ မလုံ၊ မေတ္တာခြုံမှ လုံ သည် ဖြစ်သည်။
စောင်းဆရာနှင့်၊ ယားနာပွေးကွက်၊ ပါဇရက်က၊ ပုရွက်ပလူ၊ အနူပြဒါး၊ ပေါင်းရှစ်ပါး သည် ဖြစ်သည်။
စစ်ကိုင်းထောင်သင်း၊ စလင်း လက်ယာ၊ ပြည်မှာ နဝဒေး သည် ဖြစ်သည်။
စစ်ကိုင်း ထောင်သင်း၊ စလင်း လက်ယာ၊ ပြည်မှာ နဝဒေး ဆိုတာ လူ ၃ -ယောက်မဟုတ်ဘူး၊ တစ်ယောက်တည်းက ဘွဲ့မည်ရည် ၃-မျိုးရနေတာ၊ [၁၃၃၂] ''စာအား''။
စစ်ကိုင်းအနောက်၊ အုတ်ကျောက်စုရာ၊ မသာပေထော သည် ဖြစ်သည်။
စစ်ခံ တစ်ရာ၊ စစ်လာ တစ်ထောင် သည် ဖြစ်သည်။
စိတ္ထေန နိယျတေ လောကော သည် ဖြစ်သည်။
စိတ္တေန (Cittena) - စိတ်ဖြင့် နိယျတေ (Nīyate) - ဆောင်ယူခြင်းခံရသည်၊ လမ်းညွှန်ခြင်းခံရသည် လောကော (Loko) - လောက = စိတ္တေန နိယျတေ လောကောဆိုတဲ့ သဘောအတိုင်း စိတ်ထက် ဆန်းကြယ်တာ ဒီလောကမှာ မရှိတော့ဘူး၊ [၁၃၁၅] ''မြဝတီ''၊ ၁၊ ၄။
စိတ်ထားတတ် မြတ် သည် ဖြစ်သည်။
စိတ်ထောင်း ကိုယ်ကြေ သည် ဖြစ်သည်။
နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။
စိတ် ထောင်း၍ ကိုယ်ကြေ၊ ကိုယ်နေကလည်း မကောင်း၊ စားမကောင်း အိပ်မပျော်သဖြင့် မြဒင်မှာ တစ်စတစ်စ အင်အားဆုတ်ယုတ် ရုပ်အဆင်း မှေးမှိန်ပြီးလျှင်…၊ [၁၂၉၆-ခန့်] ''မောင့်တွက်''။
စိတ်ပျို ကိုယ်နု သည် ဖြစ်သည်။
စိတ်ပျိုကိုယ်နုဆိုသော စကားမှာလည်း ဤအကြောင်းကို ရည်ရွယ်၍ ဆိုသောစကား ဖြစ်လေရာ…၊ [၁၃၀၁] ''ကြီးပွားရေး''၊ ၇၊ ၁၁။
စိတ်ရှိ ကန့်ပလူ၊ စိတ်မရှိ ကြက်သွန်ဖြူ သည် ဖြစ်သည်။
စိတ်သာ ရှင်စော ဘုရားဟော သည် ဖြစ်သည်။
ဆောင်းမှာ သားရေ၊ နွေမှာ သစ်ခေါက်၊ မိုးမှာ ဝါးယောင်းခြောက် သည် ဖြစ်သည်။
ဆည်တဲ့ ကန်သင်း၊ တည်တဲ့ ဟင်း သည် ဖြစ်သည်။
ဆိတ်ဆိတ်နေဘိ သမ္ဗောဓိ သည် ဖြစ်သည်။
အတွင်းစိတ်ဓာတ်တွေ ပေါ်ကုန်မည်ကို စိုးသည့်အတွက်ဆိတ်ဆိတ်နေဘိ သမ္ဗောဓိဟူသည့်အတိုင်း တိတ်တိတ် နေခြင်းသာလျှင် အကောင်းဆုံး ဖြစ်မည်ကို တွေးတောမိကြသောကြောင့်…၊ [၁၃၁၃] ''ကိုယ်စိတ်''။
ဆိတ်ဆိတ်နေမူ သဘောတူ သည် ဖြစ်သည်။
ဆန္ဒရှိက နည်းလမ်းရ သည် ဖြစ်သည်။
ဆန်ဖြူဆန်ကောင်း ထောင်းမှ သိ၊ လူတို့သဘော ပေါင်းမှ သိ သည် ဖြစ်သည်။
ဆပ်သွားဖူး ဆူးကဖျက် သည် ဖြစ်သည်။
ဆုပ်လျှင်စူး စားလျှင်ရူး သည် ဖြစ်သည်။
ဆုပ်သော် ဖရိုဖရဲ၊ ကြံသော် တထွေးလုံးလုံး သည် ဖြစ်သည်။
ဒေါသထွက်ခါ၊ ပညာချွန်းအုပ်၊ ဆုပ်သော်ကွားကဲ၊ ကြဲသောလုံးထွေး၊ ကျင့်ရေးခုနစ်မည်၊ [၁၁၈၉] ''ကုသ'' ၄၈။
ဆုပ်ကပြိုကွဲ၊ ကြဲကလုံးတတ်၊ ဆိုရိုးမှတ်၏၊ [၁၂၆၆] ''မဃ'' ၂၀၉။
ဆွေကောင်းလျှင် တစ်စလယ်၊ မျိုးကြွယ်လျှင် တစ်စလောင်း၊ ဘူးကောင်းမှ စင်ခံ၊ လင်ကောင်းမှ စံရ သည် ဖြစ်သည်။
တစ်စလယ်: လယ်ယာမြေ အနည်းငယ် တစ်စလောင်း: ထမင်းစားသော ပန်းကန် အနည်းငယ် စင်ခံ: အိမ်၏ အပေါ်ထပ်ရှိ လသာဆောင် = ဤအသုံးအနှုန်းသည်လည်း အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး မိဘကောင်းလျှင် အရှိန်အဝါ ခံစားရုံသာဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်ဖက် ကောင်းမှသာ ဘဝကို အမှန်တကယ် ပျော်ရွှင်စွာ ဖြတ်သန်းနိုင်မည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဆွေချင်းထပ် မြတ်၊ မျိုးချင်းခြုံ လုံ သည် ဖြစ်သည်။
ဆေးကောင်း၊ အင်းစောင်းသလောက်ရှိ သည် ဖြစ်သည်။
ဆေးကောင်း အင်းစောင်း သလောက်ရှိသတဲ့၊ [၁၃၀၉] ''ဒဂုန်''၊ ၂၁၊ ၅။
ဆေးစာဖတ်ရာ နားထောင်ပါ၊ ရောဂါပျောက်နိုးနိုး သည် ဖြစ်သည်။
ဆေးစာဖတရာ် နားထောင်ပါ၊ ရောဂါပျောက်နိုးနိုးဆိုသည့်အတိုင်းပင် ဖြစ်လေရာ ဟိုကတစ်မျိုး၊ သည်ကတစ်ဖုံ ပြောချင်တိုင်း ပြောလာကြသည့် ဆေးနည်းအဖုံဖုံတို့မှာ မှတ်လို့သားလို့ လိုက်နာလို့ မကုန်ဆုံးနိုင်တော့သလောက်ပင်၊ [၁၃၃၂] ''ခရီးဝင်''။
ဆေးစက်ကျရာ အရုပ်ထင် သည် ဖြစ်သည်။
ဆံထုံးထုံး အမြိတ်နှင့်၊ စကားပြော အရိပ်နှင့် သည် ဖြစ်သည်။
ဆိုခဲစေ မြဲစေ သည် ဖြစ်သည်။
ဆိုရေးရှိက ဆိုအပ်လှ သည် ဖြစ်သည်။
ဆိုရေးရှိက၊ ဆိုအပ်လှ၊ ဆိုစများလျား၊ မထားကောင်းဘူးဆိုထင့်၊ [၁၁၄၆] ''ရာမ''၊ ပ။
ဆင်စွယ်မှန် ပိုးမစား သည် ဖြစ်သည်။
ဆင်မှာကား စေ့၊ ဝက်မှာ လေ့ သည် ဖြစ်သည်။
ဆင်သွားလျှင် လမ်းဖြစ် သည် ဖြစ်သည်။
ဆင်းရဲ ငရဲမကြောက် သည် ဖြစ်သည်။
ဆင်းရဲတစ်ခါ ချမ်းသာတစ်လှည့် သည် ဖြစ်သည်။
ဆင်းရဲလေလေ သံဝေရရ သည် ဖြစ်သည်။
ဆောင်းတွင်းအိပ်မက် ကတောက်ကတက် သည် ဖြစ်သည်။
စိန်ကဲ ကျောက်ကဲခတ်ရန် လွယ်သည်၊ လူကဲခတ်ရန် မလွယ် သည် ဖြစ်သည်။
စိန်ကဲ ရွှေကဲ၊ ထိုနှစ်ကဲထက်၊ လူအကဲခတ်၊ လွန်ခဲကတ်၏ဆိုသော စကားအတိုင်း…အမျိုးမျိုးသော လူတို့ကို ဆက်ဆံတွေ့ကြုံ နေရမည်ဖြစ်ရာ…၊ [၁၃၂၂] ''ဟံချုပ်''၊ နိဒါန်း။
စိန် အမှောင်၊ ကြောင် အလင်း သည် ဖြစ်သည်။
စွပ်လျှင်အစား၊ ကွယ်မှာထမ်းပိုး သည် ဖြစ်သည်။
ယွင်းဖောက်အင်္ဂါ၊ မနှံပါဟု၊…ပြစေသိသူ၊ မှန်၏ဟူက၊ ကွယ်သူ နှစ်ဆ၊ စစ်မရလည်း၊ ဥစ္စာ့သခင်၊ စွပ်လျှင်အစား၊ [၁၂၃၇] ''အဍ္ဍလင်'' ၆။
ဆရာကောင်းတပည့် ပန်းကောင်းပန် သည် ဖြစ်သည်။
ဆရာကောင်းတပည့် ပန်းကောင်းပန်ဟူသော စကားကဲ့သို့ တပည့်ကောင်း ပီသစွာ ခေါင်းဆောင်၍ ပွဲအမျိုးမျိုးတီးခဲ့ရာ၌…၊ [၁၃၂၄] ''တူရိယာ''။
ဆရာခံသတ် ဓားမချပ် သည် ဖြစ်သည်။
ဆရားနှစ်ပါး၊ အယူပြား၊ နောက်သားခက်စရာ သည် ဖြစ်သည်။
ဆရာများ သားသေ သည် ဖြစ်သည်။
ဆရာလွှတ်တော့ ရိုင်း၊ မျဉ်းလွှတ်တော့ ကိုင်း သည် ဖြစ်သည်။
ဆရာ့ထက် တပည့်လက်စောင်းထက် သည် ဖြစ်သည်။
ဆားမပါသည့်ဟင်း အရသာကင်း သည် ဖြစ်သည်။
ဆီပါလျှင် လွှစာပင်ကောင်းစမြဲ သည် ဖြစ်သည်။
ဆီရွမ်း ပေါက်ပြဲ တပို့တွဲ သည် ဖြစ်သည်။
ဆေးကောင်းလျှင် သန်းခေါင်း သည် ဖြစ်သည်။
ဇာတာ တစ်စောင်၊ လက်ဖွဲ့ တစ်ထောင် သည် ဖြစ်သည်။
ဇာဝီ တစ်ရစ်၊ ဆင် တစ်အစ် သည် ဖြစ်သည်။
ဇက်မကိုင်သော မြင်း၊ ကန်သင်းမရှိသော လယ် သည် ဖြစ်သည်။
ဇာတ်သမားလာလျှင် မှတ်သားစရာ ပါရမည်၊ ဇာတ်သမားပြန်လျှင် မှတ်သားစရာ ကျန်ရမည် သည် ဖြစ်သည်။
ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္ထ သည် ဖြစ်သည်။
ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်း သည် ဖြစ်သည်။
ညောင်စေ့လောက် လှူ၊ ညောင်ပင်ကြီးလောက် ရ သည် ဖြစ်သည်။
နှင့် နှိုင်းယှဉ်၍လည်း သုံးတတ်ကြသည်။
ညောင်ပင်ကြီးလောက်လှူ၊ ညောင်စေ့လောက် ရ သည် ဖြစ်သည်။
ဌာနဌနာ ကေသလ္လ သည် ဖြစ်သည်။
တကယ်လုပ်လျှင် အဟုတ်ဖြစ် သည် ဖြစ်သည်။
တပို့တွဲ၊ နွှဲ၍ရွာခြင်း၊ သန်မိုးကြွင်း သည် ဖြစ်သည်။
တပို့တွဲ၊ ပေါက်လဲငုံကင်း၊ ထန်းရည်နင်း သည် ဖြစ်သည်။
တပေါင်း တန်ခူး၊ မိုးသားကျူး သည် ဖြစ်သည်။
တပေါင်း၊ တန်ခူး မိုးသားကျူးဟူသော စကားအတိုင်း သက္ကရာဇ် ပြောင်းကူးသည့် တန်ခူးလရာသီအချိန်…၊ [၁၂၇၈] ''တင်မြ''၊ တ။
တပေါင်း၊ တန်ခူး လေရူးဆော် သည် ဖြစ်သည်။
တပေါင်း၊ တန်ခူး လေးရူးဆော် တပေါင်းလည်းကူး၊ မိုးသားကျူး သည် ဖြစ်သည်။
တပေါင်းသာခေါင်၊ လများနောင် သည် ဖြစ်သည်။
တပေါင်းလသာ၊ လတကာထက်၊ နှိုင်းရာဖက်ရှောင်၊ လများနောင်ကား၊ [၁၀၈၀ - ခန့်] ''ဆယ့်နှစ်ချုပ်''။
တပည့်ညှာ ဆရာရင်ကျိုး သည် ဖြစ်သည်။
တပည့်မကောင်း၊ ဆရာ့ခေါင်း သည် ဖြစ်သည်။
တို့မြန်မာစကားလည်း ရှိတယ်မဟုတ်လား၊ တပည့်မကောင်း ဆရာ့ခေါင်း ဆိုတာလေ၊ ဒီတော့ မင်းမကောင်းတာဟာ မင်းကြောင့်သက်သက် မဟုတ်ဘဲ ငါ့ကြောင့်လို့ သိတဲ့အတွက်…၊ [ ၁၃၃၂ ] ''မြဝတီ''၊ ၁၈၊ ၃။
တမာတစ်ခက် သွားတစ်သက် သည် ဖြစ်သည်။
တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ သည် ဖြစ်သည်။
တမာလည်းနု ကျေးလည်းဥ၊ တမာလည်းသီး ကျေးလည်းကြီး သည် ဖြစ်သည်။
တမာလည်းနု၊ ကျေးလည်းဥဟု၊ ရတုအလိုက်၊ လူ၌ဝေါဟာ၊ မှတ် သညာတိုင်း၊ တမာလည်းသီး၊ ကျေးလည်းကြီးလျက်၊ [၁၂၆၆] ''မဃ'' ၂၈၀။
တမန်းအိုအို ပျိုးပျိုပျို သည် ဖြစ်သည်။
တရား နတ်စောင့် သည် ဖြစ်သည်။
တရားဖက်တော့ အမျက်ပြေ သည် ဖြစ်သည်။
သံဃာဖက်တော့ အခက်ဝေ=== ဤဆိုရိုးစကားများသည်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆက်စပ်သော အကျိုးကျေးဇူးများကို ဖော်ပြသည်။
တရားရှာ ကိုယ်မှာတွေ့ သည် ဖြစ်သည်။
တူကြီးလျှင်ပေ၊ လူကြီးလျှင်တေ သည် ဖြစ်သည်။
တူကြီးလျှင်ပေ၊ လူကြီးလျှင်တေ၊ သျှောင်ကြီးလျှင်ငိုက်၊ လူကြီးလျှင်မိုက် ဆိုသလို ခေတ်အလိုက်ကို သတိမထားဘဲ…၊ [၁၂၇၇] ''မောင်ပုံ''။
တူရိယာအစ ဗြောသံက၊ ဂီတသံအစ အဲသံက သည် ဖြစ်သည်။
တေဇော မပိုင် ဆေး မကိုင်နှင့် သည် ဖြစ်သည်။
တေဇော မပိုင် ဆေး မကိုင်နှင့်၊ ကမ္ဘာအစ တေဇောကဟု ဆိုသော ဆိုရိုးစကားများအရ…၊ [၁၃၁၇] ''ပုံပြဆေး''၊ ဆ၊ ပ။
တောစကားကို အိမ်သို့ မရောက်စေရာ၊ အိမ်စကားကို ကျောင်းသို့ မရောက်စေရာ သည် ဖြစ်သည်။
တောဆူမှ မြို့ဝ သည် ဖြစ်သည်။
တောမီးတစ်ကွက် မုဆိုးတစ်သက် သည် ဖြစ်သည်။
တောသားရဲ ဆွဲထုတ် သည် ဖြစ်သည်။
တော်သလင်းတိမ်ညို၊ စားဖိုသည်ဆင်းရဲ၊ မိုးမစဲ သည် ဖြစ်သည်။
တော်သလင်းနေ ပုစွန်သေ သည် ဖြစ်သည်။
တော်သလင်းနေ ပုစွန်သေဟူသော စကားအတိုင်း နေ့အချိန်၌ နေသည် အလွန် ပူပြင်းစွာ တောက်ပသဖြင့်…၊ [၁၃၀၃] ''မင်းခွေး''။
တော်သလင်းမိုး ကန်သင်းကျိုး သည် ဖြစ်သည်။
တော်သလင်း မြစ်တွင်း သင်ဖြူးခင်း သည် ဖြစ်သည်။
တော်သလင်း လူပျင်းကွမ်းစိုက် သည် ဖြစ်သည်။
တံတားအို မှောင်ကို မလျှောက်နှင့်၊ စကားဆို တောင်လို မမောက်နှင့် သည် ဖြစ်သည်။
တိုးတိုးပြောတော့ ပြည်ပျက် သည် ဖြစ်သည်။
တက်ကပ်မှာ ပညာ၊ ဆုတ်ကပ်မှာ ဥစ္စာ သည် ဖြစ်သည်။
တောင်လေဖြူးဖြူး လှေသားမြူး သည် ဖြစ်သည်။
တောင်လေသုတ်ဖြူး လတန်ခူး သည် ဖြစ်သည်။
တောင့်တဆဲခါ ပေါ်ထွက်လာ၊ သတ္တဝါဓလေ့ စိတ်ချမ်းမြေ့ သည် ဖြစ်သည်။
တောင်းဆိုးပလုံးဆိုးသာ ပစ်ရိုးရှိသည်၊ သားဆိုးသမီးဆိုး ပစ်ရိုးထုံးစံမရှိ သည် ဖြစ်သည်။
ငါ့မှာ အမေဖြစ်နေတော့ တောင်းဆိုးပလုံးဆိုးသာ ပစ်ရမယ်၊ သားဆိုးသမီးဆိုးကို ပစ်ရိုးမရှိဘူးဆိုတဲ့ စကားလိုတဖားဖားနဲ့ ရုံးတို့ဂါတ်တို့ လိုက်နေရမယ် မဟုတ်လား၊ [၁၃၀၃] ''ဘဝ''။
တောင်းမှာအကွပ်၊ လူမှာအဝတ် သည် ဖြစ်သည်။
တစ်ကောင်ကြွက် တစ်မျက်နှာ သည် ဖြစ်သည်။
တစ်ကောင်ကြွက် တစ်မျက်နှာ အားကိုးအားထား မရှိရှာသဖြင့်…၊ [၁၃၀၂] ''ဂျာနယ်ကျော်''၊ ၅၊ ၁၀။
တစ်ခါဆက်ဆံ ဆယ်ခါလန် သည် ဖြစ်သည်။
ကျေးဇူးမသိတတ်သူဟာ တစ်ခါဆက်ဆံ ဆယ်ခါလန် ဆိုတဲ့ လူစားမျိုး…၊ [၁၃၄၅] ''လူမင်''။
တစ်ခါမယုံ ဆယ်ခါမယုံ သည် ဖြစ်သည်။
တစ်ချုံကွယ် တစ်မယ်မေ့ သည် ဖြစ်သည်။
တစ်နေ့ဆယ်ကြိမ် မတင်းတိမ်၊ ပန်းထိမ်သူခိုးညစ် သည် ဖြစ်သည်။
တစ်နေ့ဆယ်ကြိမ်၊ တင်းမတိမ် သည့်၊ ပန်းထိမ်လူမျိုး၊ ရတိုင်းခိုးသို့၊ [၁၂၆၆] ''မဃ'' ၃၁၁။
တစ်မိပေါက် တစ်ယောက်ထွန်း သည် ဖြစ်သည်။
တစ်မူးရလို့ တစ်ပဲလှူ၊ တို့ရှမ်းတောင်သူ တူနိုင်ရိုးလား သည် ဖြစ်သည်။
တစ်ယောက်ကစ တစ်ရာ သည် ဖြစ်သည်။
တစ်စတစ်စနဲ့ တစ်ယောက်ကစ တစ်ရာ ဆိုသလို…အရိဋ္ဌပြည် တစ်ပြည်လုံးမှာ အုန်းအုန်းကျွက်ကျွက် တော်ငလျင်နှက်သကဲ့သို့ဆူညံစွာ ပွက်ပြီးလျှင်…၊ [၁၂၈၆] ''ဒေတိ''။
ဒီလိုမှ မလုပ်ကြဘူးဆိုရင်ဖြင့် တစ်ယောက်ကစ တစ်ရာ ဆိုသလိုဝမ်းကိုက်ရောဂါ အနှံ့နှံ့အပျံ့ပျံ့ဖြစ်ပြီး သေတဲ့လူလည်း သေကုန်ကြပါလိမ့်မယ် ကိုမြထူးရဲ့၊ [၁၃၁၇] ''စာဗိမာန်''၊ ၄၊ ၂။
တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းပြို သည် ဖြစ်သည်။
တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းပြို ဆိုသောစကားအရ တစ်ယောက်သောသူက ခေါင်းဆောင်ရှေ့သွားပြု၍ ရဲရင့်လိုက်ပါလျှင် နောက်ပါငယ်သားတို့လည်း အားရှိရှိနှင့် ရဲရင့်ကြ၍…၊ [၁၂၈၄] ''စာဏကျ''၊ တ။
တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းဗိုလ်ခြေ၊ ညက်ညက်ကြေ သည် ဖြစ်သည်။
တစ်ယောက်ကောင်း၊ တစ်သောင်းဗိုလ်ခြေ၊ ည်ကညက်ကြေဆိုတဲ့ စကားလိုလူအစုအပုံကြီး မများသော်လည်း အားထားလောက်သော သူရဲကောင်းများ လိုတယ် မောင်မင်းရဲ့၊ [၁၃၀၃] ''ဒဂုန်''၊ ၁၂၊ ၁၃၆။
တစ်ယောက်ချမ်းသာ၊ ကိုယ့်ဖို့ရှာ၊ သတ္တဝါအပေါင်း၊ ဆင်းရဲကြောင်း သည် ဖြစ်သည်။
အင်နှင့်အလျောက်၊ တစ်ယောက်ချမ်းသာ၊ ကိုယ်ဖို့ရှာ၍၊ သတ္တဝါအပေါင်း၊ ဆင်းရဲကြောင်းဖြင့်၊ မကောင်းမှုကြီး၊ ဖြစ်သည်တည်းဟု၊ [၁၁၃၈] ''ငွေတောင်''။
တစ်ယောက်တစ်လက် ကျောင်းသားလက် သည် ဖြစ်သည်။
တစ်ရေးနိုးသော် အကြံပေါ်၊ ပေါ်သည့်အကြံ တစ်သိန်းတန် သည် ဖြစ်သည်။
တစ်ရွာသား တစ်အားငယ် သည် ဖြစ်သည်။
တစ်လုတ်စားဖူး သူ့ကျေးဇူး သည် ဖြစ်သည်။
နေ့တိုင်းမလပ် သားမယားနှင့်တကွ ကျွေးမွေးလျက်ရှိသော ငါ၏ကျေးဇူးတော်ကိုကား အဘယ် ဆိုဖွယ်ရာရှိအံ့နည်းဟု ချီးမွမ်းတော်မူ၏။
တစ်သားမွေး တစ်သွေးလှ သည် ဖြစ်သည်။
တစ်သက်တစ်ခါ စန်းဇာတာ၊ လူမှထစမြဲ သည် ဖြစ်သည်။
တစ်သက်မှာ တစ်ခါသေရစမြဲ သည် ဖြစ်သည်။
တစ်ဦးခေါင်း တစ်ပညာ သည် ဖြစ်သည်။
တစ်ဦးခေါင်း တစ်ပညာ ဆိုသော စကားအတိုင်း ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ တတ်ကျွမ်းကြသော စာရေးဆရာပေါင်းများစွာတို့ ပါဝင်ရေးသားခြင်းကြောင့်…၊ [၁၂၉၄] ''ဒဂုန်''၊ ၁၂၊ ၁၄၅။
တစ်ဦးမေတ္တာ တစ်ဦးမှာ သည် ဖြစ်သည်။
မေတ္တာတစ်ဦး၊ ချစ်ကြည်နူးက၊ တစ်ထူးသူလျှင်၊ ချစ်မြဲပင်ဟု၊ အထင် အရှား၊ စကားတစ်ဆူ၊ တံခွန်ထူလျက်၊ [၁၁၈၉] ''ကုသ'' ၃၇၁။
တတ်သည့်ပညာ မနေသာ သည် ဖြစ်သည်။
ရုပ်သေးပညာသည်များမှာ တတ်သည်ပ့ညာ မနေသာ ဆိုသကဲ့သို့ ရွာစဉ်လျှောက်၍ စင်ထိုးကာ ခင်းကျင်းပြသနေကြသော်လည်း…၊ [၁၃၁၈] ''စာဗိမာန်''၊ ၄၊ ၈။
တန်ခူးမည်မှတ် ဖက်ဆွတ်ရေတိုး၊ သင်္ကြန်မိုး သည် ဖြစ်သည်။
တန်ခူး ရေကုန်၊ ကဆုန် ရေခန်း သည် ဖြစ်သည်။
တန်ဆေး၊ လွန်သေ သည် ဖြစ်သည်။
တန်ဆောင်မုန်းတွင်း၊ ဆီးနှင်းတစ်ပြိုက်၊ မိုးတစ်လိုက် သည် ဖြစ်သည်။
တန်ဆောင်မုန်းမိုး ကန်ကျိုးအောင်ရွာ သည် ဖြစ်သည်။
တန်ဆောင်မုန်း၊ သောင်ကတုံးချောင်ခွာ၊ မအိပ်ရာ သည် ဖြစ်သည်။
တိမ်တောင်သဖွယ်၊ မင်းရေးကျယ် သည် ဖြစ်သည်။
တိမ်မယောင်နှင့် နက်၊ လွယ်မယောင်နှင့် ခက် သည် ဖြစ်သည်။
တွေ့ဖန်များတော့ ယဉ်၊ မြင်ဖန်များတော့ လှ သည် ဖြစ်သည်။
ထမင်းအသက် ခုနစ်ရက်၊ ရေအသက် တစ်မနက် သည် ဖြစ်သည်။
ဒါကြောင့် ရေကို မသောက်ဘဲ ကြာကြာ မနေနိုင်ကြပါဘူး၊ မြန်မာဆိုရိုးစကားမှာတောင် ထမင်းအသက် ခုနစ်ရက်၊ ရေအသက် တစ်မန်ကလို့ ရှိတယ် မဟုတ်ပါလား၊ [၁၃၁၆] ''စာဗိမာန်''၊ ၃၊ ၈။
ထလို့ပြေးချင် ရေအိုးတင် သည် ဖြစ်သည်။
ထသွားပြန်ကြည့် သည် ဖြစ်သည်။
ထီးမှာ ခရိုင်၊ နိုင်ငံမှာ မင်း သည် ဖြစ်သည်။
ထု−ဓမ္မရံ၊ ဉာဏ်−သဗ္ဗညု၊ အနု−အာနန္ဒာ၊ တန်ခိုး-​ရွှေစည်းခုံ သည် ဖြစ်သည်။
ထူးလျှင်လည်းထူး၊ ရူးလျှင်လည်းရူး သည် ဖြစ်သည်။
ထောက်ထားလျှင် နှောင့်ယှက်၊ မြှောက်စားလျှင် ရောင့်တက် သည် ဖြစ်သည်။
မြှောက်စားလျှင်ရော့င်တက်၊ ထောက်ထားလျှင် နှောင့်ယှက် ဆိုတဲ့စကားအတိုင်း တကယ်လို့ သခင်ကြီးဘုရားရဲ့ အလိုတော်အတိုင်း လိုက်ပါခဲ့မယ်ဆိုပါလျှင် …ထွတ်ထွတ်မှာ ခက်ရမှာမို့…၊ [၁၂၈၇] ''ထီး''၊ တ။
ထင်တိုင်းလည်း မဆိုနှင့်၊ ဝင်တိုင်းလည်း မမျိုနှင့် သည် ဖြစ်သည်။
ထင်းမရှိတော့ ထရံဖျက်၊ ဟင်းမရှိတော့ ကြမ်းစွန်းငှက် သည် ဖြစ်သည်။
တောင်တန်သည့်စကား ရယ်ပေါ့ သည် ဖြစ်သည်။
တန်ဖိုးထားရမည့် စကားကို ပြက်ရယ်ပြုလျှင် တန်ဖိုးမရှိ ဖြစ်တတ်သည်။
ထန်းသီးအုန်းအုန်း၊ ဖားအုန်းအုန်း သည် ဖြစ်သည်။
ဒီဝိ စမ္မေသု ဟညတေ သည် ဖြစ်သည်။
ဒီပိ (Dipi): ကျားသစ်ကို စမ္မေသု (Chammesu): အရေတို့ကြောင့် ဟညတေ (Hanyate): သတ်အပ်၏ = ဒီပိ-သစ်ကို၊ စမ္မေသု-အရေတို့ကြောင့်၊ ဟညတေ-သတ်အပ်၏။
ဒေါင်ဒေါင်မည်မှ အိုး၊ သုံးလွန်းတင်မှ ကြိုး၊ အနောင်တောင်ထောင့်မှ မိုး သည် ဖြစ်သည်။
ဒေါင်း ပုစွန်၊ ဝံနှင့်ငါး၊ စာလေးပါးအက္ခရာ သည် ဖြစ်သည်။
ဓားကောင်းကိုင်လျှင် သွေး၊ မြင်းကောင်းကိုင်လျှင် ကျွေး သည် ဖြစ်သည်။
ဓားသွားထက် ကလောင်သွားထက် သည် ဖြစ်သည်။
ဓာတ်တူနံတူ ဆေးကိုယူ၊ နံတူသတ်က အသေရ သည် ဖြစ်သည်။
ဓာတ်တူနံတူ ဆေးကိုယူ၊ နံတူသတ်က အသေရဆိုတဲ့အတိုင်း သံခဲလို မာနေတဲ့ အမာ့ကို ချိန်ပြီး စိန်ကြီးလို အမာစားလုပ်နေမှ တော်မယ်၊ [၁၂၇၆] ''မြင့်''၊ စ။
ဓမ္မသတ်တရား၊ ရှိပါငြားလည်း၊ တိမ်းပါးငဲ့ကွက်၊ လက်ဆောင်ဖျက် သည် ဖြစ်သည်။
ဓမ္မသတ်တရား၊ ရှိပါငြားလည်း၊ တိမ်းပါးငဲ့ကွက်၊ လက်ဆောင်ဖျက်ဟု၊ စဉ်ဆက်ဆိုရိုး၊ မျှော်စောင့်ကြိုးလော့၊ [၁၂၆၆] ''မဃ'' ၃၉၆။
ဓမ္မသောက၊ အင်းဝရာဇာ၊ အိမ်ထောင်ဖက်၊ အသက်မရှည်ရာ သည် ဖြစ်သည်။
ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မာစာရိံ သည် ဖြစ်သည်။
ဓမ္မော (Dhammo): တရားသည် ဟဝေ (Have): စင်စစ်ဧကန် ရက္ခတိ (Rakkhati): စောင့်ရှောက်၏ ဓမ္မစာရီ (Dhammacari): တရားကျင့်သောသူကို = ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရီ၊ မွေ့သိမ်နက်ကိ၊ ပါဠိထင်ရှား၊ ဟော မြွက်ကြားတိုင်း၊ တရားမထောင့်၊ အမှန်စောင့်က၊ စောင့်သည့်တရား၊ စောင့်သူ အားကို၊ မမှားဆတ်ဆတ်၊ စောင့်သတတ်တည့်၊ [၁၂၆၆] ''မဃ'' ၂၆၆။
နဂိုဓာတ်ဟောင်း မဖျက်ကောင်း သည် ဖြစ်သည်။
နဖူးစာ ရွာလည် သည် ဖြစ်သည်။
နယုန်မိုးသေး မြက်သားမွေး သည် ဖြစ်သည်။
နယုန်မိုးသေး မြက်သားမွေးဆိုသော စကားအတိုင်း တိမ်လိပ်တိမ်ခဲများမှ မိုးသေးမိုးဖွဲကလေးများ တစ်ပြိုက်နှစ်ပြိုက်ကျလျက် မြက်ခင်း စိမ်းလဲ့လဲ့ကလေးများ မြင်ရစပြုလျှင်ပင်…၊ [၁၃၀၃] ''ဘဝ''။
နဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ သည် ဖြစ်သည်။
ဝေရာနိ (Verāni): ရန်တို့သည် ဝေရေန (Verena): ရန်တုံ့မူခြင်းဖြင့် နဟိ ဥပသမ္မန္တိ (Nahi Upasammanti): မငြိမ်းကုန် ကုဒါစနံ (Kudācanaṃ): မည်သည့်အခါမျှ = "နဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ၊ သမ္မန္တီဓ ကုဒါစနံ။
နာဂဆင်ဖြူ၊ ရောက်မူပြည်ရွာ၊ ဝပြောသာ သည် ဖြစ်သည်။
နာစရာရှိလျှင် လွမ်းစရာနှင့်ဖြေ သည် ဖြစ်သည်။
နားတစ်ထိုင်၊ သွားတစ်ထိုင် သည် ဖြစ်သည်။
နီလာအလျား၊ မြကားအပြာ၊ ပတ္တမြားအမောက်၊ စိန်မှာအစောက် သည် ဖြစ်သည်။
နီးတကျက်ကျက် ဝေးတသက်သက် သည် ဖြစ်သည်။
နီးလျက်နဲ့ဝေး သည် ဖြစ်သည်။
နုရာ ငါးရာ၊ ရင့်မှာ တစ်ကျိပ် သည် ဖြစ်သည်။
နေခါသူ့နောက်၊ ဆိုခါသူ့အောက် သည် ဖြစ်သည်။
နေဝင်မီးလက် စီးပွားတက် သည် ဖြစ်သည်။
နေ့ကိုလို ဝါဆို၊ ညကိုလို ပြာသို သည် ဖြစ်သည်။
နေ့ပူလို့ညချမ်း၊ တပေါင်းလ လသရမ်း သည် ဖြစ်သည်။
နေ့ပြော နောက်ကြည့်၊ ညဉ့်ပြော အောက်ကြည့် သည် ဖြစ်သည်။
နေ့မြင် ညပျောက် သည် ဖြစ်သည်။
နံနက် ငှက်ပျော၊ ညဉ့် သင်္ဘော သည် ဖြစ်သည်။
နောက်ပစ်ညသတ် သမာနတော သည် ဖြစ်သည်။
နောက်ပစ်ယသတ် သမာနတော သည် ဖြစ်သည်။
ကသ္မာ-အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူကား နောက်ပစ်ယသတ် သမာနတော-နောက်ပစ်နှင့် ယသတ်တူလေသောကြောင့်တည်း၊” [၁၂၁၄] ''ပေါဋီ''။
နိုင်လျှင်ကာ ရန်၊ ရှုံး ပူပန် သည် ဖြစ်သည်။
နည်းအမျှ များအဝ သည် ဖြစ်သည်။
နည်းအမျှ များအဝဆိုဟုတ်သေးရဲ့၊” [၁၂၉၆] ''ဂန္ထ''၊ ၂၁၊ ၁၂၁။
နတ်တော်ရောက်ငြား၊ မိုးသားမငြိမ်၊ ဆင်ရာတိမ် သည် ဖြစ်သည်။
နတ္ထိ ဝိဇ္ဇာ သမံ မိတ္ထံ သည် ဖြစ်သည်။
ဝိဇ္ဇာသမံ (Vijjasamaṃ): အတတ်နှင့်တူသော မိတ္တံ (Mittaṃ): အဆွေခင်ပွန်းမည်သည် နတ္ထိ (Natthi): မရှိ = "နတ္ထိ ဝိဇ္ဇာ သမံ မိတ္တံ" [၁၂၉၁] ''ဆယ့်နှစ်တွဲ''။
နတ်ရေးတဲ့ဖူးစာ လူပြင်ရာမခံ သည် ဖြစ်သည်။
နွားကောင်းမကောင်း ချောင်းတက်ကျမှသိ သည် ဖြစ်သည်။
နွားရှိသသူ နွားကြောင့်ပူ၊ သားရှိသသူ သားကြောင့်ပူ သည် ဖြစ်သည်။
နွေ ထနောင်း၊ ဆောင်း မန်ကျည်း သည် ဖြစ်သည်။
နွေ ထနောင်း၊ ဆောင်း မန်ကျည်းလို့ ဆိုရိုးရှိသမှုတ်လား၊” [၁၃၅၃] ''မန္တလေးသား''။
နွယ်မြက်သစ်ပင် ဆေးဖက်ဝင် သည် ဖြစ်သည်။
နှလုံးကောင်း ဝန်ကြီး သည် ဖြစ်သည်။
နှဲချောလျှင် တယော သည် ဖြစ်သည်။
နှဲမှာအသံ၊ ပတ်မှာဟန် သည် ဖြစ်သည်။
နှိုင်းနှိုင်းချိန်ချိန်၊ သုခမိန် သည် ဖြစ်သည်။
နှစ်ဆယ်ကျော် အစိတ်အပိုင်း၊ အရွယ်တော်တစ်ဆိတ်ဟိုင်း သည် ဖြစ်သည်။
နှုတ်ကတော့ ပျားသကာ၊ စိတ်ကတော့ ခါးတမာ သည် ဖြစ်သည်။
နှုတ်ကြီးလျှင် သူခွာ၊ လက်ကြီးလျှင် သူလာ သည် ဖြစ်သည်။
နှုတ်ကြောင့်သေ၊ လက်ကြောင့်ကြေ သည် ဖြစ်သည်။
ဘယ်အရာမျိုးမဆို အကြောင်းရှိသည်ကို အစအဆုံး အကုန်အစင် ဒိဋ္ဌ မသိသမျှကာလပတ်လုံး နုတ်ထွက်မဆိုးကြလေနှင့်၊” [၁၂၇၅-ခန့်] ''ပါးစပ်''။
နှုတ်ချိုလျှင် လက်တို သည် ဖြစ်သည်။
နှုတ်ချို သျှိုတစ်ပါး သည် ဖြစ်သည်။
နှုတ်တစ်ရာ စာတစ်လုံး သည် ဖြစ်သည်။
နှမ်းကောင်းလျှင် တစ်အိမ်ရာ၊ ဝါကောင်းလျှင် တစ်ထောင်ပို့ သည် ဖြစ်သည်။
ကမ်းနားလမ်းသည် ရန်ကုန်မြို့လယ်ရှိ အဓိကလမ်းမတစ်ခုဖြစ်ပြီး အနောက်မှ အရှေ့သို့ နှင့်အပြိုင် ဖောက်လုပ်ထားသည်။
ထိုပြန်လည်အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်းလုပ်ငန်းများတွင် လမ်းများတို့ချဲ့ခြင်းတို့ပါဝင်ပြီး ထိုအထဲတွင် နှစ်လမ်းသွား ရထားလမ်းတစ်ခုပါဝင်ပြီး ရှည်လျားပြီး မှ သို့ ဆက်သွယ်ထားသည်။
File:Strand Road, Rangoon.JPG၁၈၉၀ ခုနှစ်များဆီက ကမ်းနားလမ်း File:Strand Road riverfront 16.jpgကမ်းနားလမ်း (၂၀၁၀ ခုနှစ်) File:Strand Road riverfront 01.jpgကမ်းနားလမ်း (၂၀၁၀ ခုနှစ်)။
မြေနီကုန်းလမ်းဆုံသည် ရှိ စီးပွားရေးအချက်အချာကျသော နေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆူးလေးဘုရားအဝိုင်းပြီးလျှင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ အများအပြားတည်ရှိရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပြတိုက်သည် လေးထပ်ရှိသော အဆောက်အဦ၏ တတိယမြောက်အထပ်တွင် တည်ရှိပြီး အနီးတွင် တည်ရှိသည်။
တောင်ကြီး ဖဝါးအောက် သည် ဖြစ်သည်။
တစ်ခါလာတော့ ရွှေဧည့်သည်၊ နှစ်ခါလာတော့ ငွေဧည့်သည် သည် ဖြစ်သည်။
အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း အမှတ်(၁) အင်းစိန်သည် ၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး ကျောင်း၏ ပင်မဆောင်ကို အဖြစ် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ထားသည်။
အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း အမှတ်(၂) ပန်းဘဲတန်းသည် ၊ တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာတန်း ကျောင်းဖြစ်ပါသည်။
ကျောင်းပင်မဆောင်ကို တွင် ထည့်သွင်းထားပြီး ရန်ကုန်မြို့စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီမှ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသည်။
သတ္တုရှာဖွေကိရိယာ ဆိုသည်မှာ ပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး များကို ထောက်လှမ်းနိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။
အခြား Metal Detector အမျိုးအစားမှာ "Walk Through" ဟု ခေါ်သော လူတစ်ကိုယ်လုံး လမ်းလျှောက်ဝင်သွားနိုင်သည့် Metal Detector အကြီးစားမျိုးဖြစ်သည်။
သတ္တုထည်တိုင်းသည် လျှပ်ကူးနိုင်စွမ်းရှိသည့် အချက်ကိုအသုံးချ၍ Metal Detector တွင် လက်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်း Alternating Current ကို ထုတ်လွှတ်ပေးနိုင်သော Coil တစ်ခုပါဝင်မှာဖြစ်ပြီး ယင်းမှနေ၍ Alternative magnetic field သံလိုက်စက်ကွင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
တန်ဆေး လွန်ဘေး သည် ဖြစ်သည်။
တန်ဆောင်မုန်းမိုးစွေ ကျွဲအိုနွားအိုသေ သည် ဖြစ်သည်။
တိမ်တေ လေဧစ်၊ လျှပ်စစ်ပဉ္စော၊ သံတယော သည် ဖြစ်သည်။
ထောင်တန်သည့်စကား ရယ်ပေါ့ သည် ဖြစ်သည်။
အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း အမှတ်(၄) တာမွေသည် ၊ တွင် တည်ရှိသည်။
ယခုအချိန်ထိ ကျောင်း၏နံဘေးတွင် စိန့်ဖရန်စစ်ကတ်သလစ်ဘုရားကျောင်းတည်ရှိနေပြီး ဘုရားကျောင်း၏ တည်ရှိသည်။
အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း အမှတ်(၅) တာမွေသည် ၊ တွင် တည်ရှိပြီး ကိုလိုနီခေတ်က ထိုကျောင်းသည် ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စိန့်ဖရန်စစ် ယောက်ျားလေးကျောင်းဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။
စိန့်ဖရန်စစ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းသည် ကျောင်း၏နံဘေးတွင် တည်ရှိနေပြီး ထိုဘုရားကျောင်း၏ တဖက်တွင် တည်ရှိသည်။
လာရောက်ခဲ့ကြသော ပညာရှင်များထဲတွင် အမေရိကန်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ဂျွန်ဂျူဝီ (John Dewey)၊ ဗြိတိသျှ အတွေးအခေါ်ပညာရှင် (Bertrand Russell)၊ ဂျာမန် အတွေးခေါ်ပညာရှင် ဟန့် ဒါအစ် (Hans Driesch)၊ အိန္ဒိယ ကဗျာဆရာ (Rabindranath Tagore) တို့ပါဝင်ခဲ့သည်။
သက်တမ်းအားဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ဝခန့် ရှိနေပြီဖြစ်သော နန်ကျင်းတက္ကသိုလ်တွင် ကျောင်း ၁၉ ကျောင်း၊ မဟာဌာန (၄)ခု၊ အင်စတီကျူ့(၄)ခု တို့အပြင် ဂျွန်ဟော့ကင်း တက္ကသိုလ်နှင့် တွဲဖက်ဖွင့်လှစ်ထားသော တရုတ်- အမေရိကန် လေ့လာရေးစင်တာ (Hopkins-Nanjing Center) တို့ရှိသည်။
ပညာရေးအဆင့်သတ်မှတ်အရ တရုတ်နိုင်ငံတွင် နံပါတ် ၂ နေရာတွင် ရပ်တည်နိုင်ပြီး အာရှဒေသတွင်းတွင် နံပါတ် ၄ နေရာ၊ အာရှပစိဖိတ်ဒေသတွင် နံပါတ် ၂၃ နေရာတို့တွင် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။
အနောက်တိုင်းစာပေနှင့် အတွေးအခေါ်လေ့လာရေးအတွက် ပထမဦးဆုံး စတင်ဖွင့်လှစ်နိုင်သော တက္ကသိုလ်ဖြစ်ကာ ဘာသာစကားအားဖြင့်လည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကား၊ ဂျာမန်ဘာသာစကား သင်ကြားရေးဌာနများကို တရုတ်နိုင်ငံတွင် ပထမဦးဆုံး ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။
နန်ကျင်းတက္ကသိုလ်မှ ကျောင်းသားဟောင်းများထဲတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခေတ်သစ် သိပ္ပံစွန့်ဦးတီထွင်ပညာရှင် ဝိုင် အိပ်ဂျ် ဝူး (Y. H. Woo)၊ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ရူပဒေအမျိုးသမီး ပညာရှင် ချန်ရှိအန်ဝူ (Chien-Shiung Wu)၊ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဗဟိုဘဏ်စနစ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သူ ဆု ပို ယန် (Hsu Po-Yuan)၊ စင်ကာပူနိုင်ငံ စက်မှုလုပ်ငန်းကို တည်ထောင်ခဲ့သူ တန် အိ ဖန် (Tang I-Fang)၊ ဟောင်ကောင် ရုပ်ရှင်ငန်း တည်ထောင်သူ ချောင် ချန်း (Chang Cheh)၊ တရုတ်နိုင်ငံ လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူ နိုင်ငံရေးသမား ဂေါင်ကန် (Guo Quan) တို့ပါဝင်သည်။
ဝက်စ်ပွိုင့်တွင် ရှိသော အဓိကပရဝုဏ်များအားလုံးဟာ နော်မန်စတိုင်လ် အဆောက်အဦးများဖြစ်ကာ မီးခိုးရောင်နဲ့ အနက်ရောင်ရှိတဲ့ ကျောက်တုံးကြီးများနဲ့ တည်ဆောက်ထားပါတယ်။
ဝက်စ်ပွိုင့်ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကတော့ ၁၇၇၈ ခုနှစ်မှာ ဗြိတိသျှကြည်းတပ်ဟာ ဝက်စ်ပွိုင့်ဒေသကို သိမ်းပိုက်ပြီးတဲ့နောက်မှာ ကြည်းတပ် တပ်ဖွဲ့အင်အားတောင့်တင်းဖို့ရန်အတွက် စစ်လေ့ကျင့်ရေးစခန်းကို တည်ဆောက် ခဲ့ခြင်းပါ။
ဝက်စ်ပွိုင့်တွင် တက်ရောက်လိုတဲ့ သင်တန်းသားများဟာ အသက် ၁၇နှစ်မှ ၂၃နှစ်အတွင်း ရှိတဲ့ အိမ်ထောင်မရှိသူ၊ သားသမီးအထောက်အပံ့ပေးရန် မရှိသူဖြစ်ရမဲ့အပြင် အထက်တန်းအောင်မြင်သူ (သို့မဟုတ်) ကောလိပ်မှ ဒီဂရီရရှိပြီးသူ၊ ကိုယ်ခန္ဓာကျန်းမာသန်စွမ်းသူဖြစ်ရပါမယ်။
ဝက်စ်ပွိုင့်ရဲ့ စာပေသင်ကြားနည်းစနစ်ကတော့ သက်ဆိုင်ရာနည်းပြက ပို့ချမှုတွေပြုလုပ်ပြီး တပတ်ကြာမှာ အဆိုင်းမန့်တင်ရလေ့ရှိကာ မိမိရဲ့ အဆိုင်းမန့်နဲ့ပတ်သက်ပြီး သင်တန်းသားကိုယ်တိုင်က ရှင်းလင်းတင်ပြမှုတွေပြုလုပ် ပြီးနောက် သက်ဆိုင်ရာနည်းပြက အမှတ်ပေးတဲ့ စနစ်ပါ။
ဝက်စ်ပွိုင့်ရဲ့ ထူးခြားမှုကတော့ သင်တန်းကာလမှာ စီနီယာ၊ ဂျူနီယာ အုပ်ချုပ်မှုစနစ် လုံးဝမရှိပါဘူး။
အလယ်တန်းဒုတိယနှစ်တွင် လူတွေ့ ရွေးချယ်‌ခြင်း ခံရပြီး၊ စတားဒပ် ပရိုမိုးရှင်းနှင့် စာချုပ် ချုပ်ခဲ့သည်။
ရှိ ၂၂ခုတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။