DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
Summerer, M., et al. (2011). "The genetic distinctness of the Burmese people." Human Genetics.Y-Chromosome (ဖခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်မှု)တွင် ဗမာလူမျိုးများနှင့် ပျူလူမျိုးများတွင် Haplogroup O-M122 (ယခင် O3) နှင့် O-M119 တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရပြီး ယင်းသည် အရှေ့အာရှနှင့် တိဗက်-ဗမာ နွယ်ဖွားများ၏ ဘုံအမှတ်အသား ဖြစ်သည်။
Zhang, X., et al. (2015). "Genetic structures of the Tibeto-Burman populations." Journal of Human Genetics. မိခင်ဖက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA လေ့လာမှုများတွင်လည်း ပျူနှင့် ဗမာလူမျိုးများအကြား မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဗီဇများ ရောနှောနေမှုမှာ ဆင်တူကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ၉ ရာစုတွင် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ ကျဆုံးပြီးနောက် ပျူလူမျိုးများသည် အသစ်ဝင်ရောက်လာသော ရှေးပြေးဗမာဘိုးဘေး လူမျိုးများနှင့် ရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း ဆိုကြသည်။
Luce, G.H. (1985). "Phases of Pre-Pagan Burma." Oxford University Press. မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကလည်း ဤသမိုင်းဝင် "လူမျိုးစု ရောနှောခြင်း"ကို ထောက်ခံလျက်ရှိပြီး၊ ခေတ်သစ်ဗမာလူမျိုးများတွင် ပျူတို့၏ ဗီဇ အကြွင်းအကျန် များကို ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။
အေဒီလေးရာစုခန့်တွင် တရုတ်ပြည်၌ ''ချူကျူ''ရေးသော ခေတ်သည်ရေခေတ္တရာခေတ်မှဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာနဲ့စာပေများကိုတိုက်ရိုက်ဆက်ခံခဲ့လေရာပုဂံခေတ်ဟန်ဖြစ်လာလေသည်။
ဟွာယန်ကောကျိ(The History of The State of Hua-Yang) တွင် ဖျောက် (သို့) ဖျောင်း ဟုခေါ်သော ပျူလူမျိုးများကို စတင်ရေးခဲ့သည်ဟုယူဆကြောင်း၊ ပျူကို တရုတ်တို့က ဖျောက်ဟုခေါ်၍ ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်က ''ထုလော်ကျူ''ဟု ခေါ်တွင်ကာ ဂျာဗားအမျိုးသားတို့က ''တုလီချူ ''ဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း မှ သုံးသပ်သည်။
ဒေါက်တာသန်းထွန်း - ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်(တအကြိမ်)၊ p.61 မြန်မာ-တရုတ်သမိုင်းပညာရပ်သုတေသီ နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သော မှ ယခုလို သုံးသပ်ထား၏။
ယခုအခါ ''ဟွာယန်ဒေသသမိုင်း'' တစ်ခုပင်ကျန်ရှိ၍ အခြားသုံးကျမ်းမှာ ပျောက်ဆုံးနေပြီဖြစ်သည်။
သမိုင်းပညာရှင်ဖေယင်း (Fei Yin) သည်” သမိုင်း (The Annals of The Epoch of The Three Kingdoms - AD 220-80) ကိုမှတ်စုပေးခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ခရစ်နှစ် ၄၂၉-ခုနှစ်၌ ''ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း'' သည်ထင်ရှားသောကျမ်းတကျမ်း ဖြစ်နေသေး၍ မပျောက်ဆုံးသေးကြောင်းသိသာသည်။
ဖေယင်းသည် သမိုင်းမှ ၏အဆုံး ''ဝေ့ပြည်ထောင်အကျဉ်း'' ၌ အနောက်ဘက်မျိုးနွယ်စုအခန်းကို ထုတ်နှုတ်၍ မှတ်စုသွင်းပေးခဲ့သည်။
ဝေ့ပြည်ထောင်သမိုင်းအကျဉ်း၌ ပါသောစာပိုဒ်တွင် ဖန်ယွယ့် နိုင်ငံကို ''ဖန်ယွယ့်ဝမ်(င်)'' ဟူ၍လည်း ခေါ်၏။
ရည်စိန် - ပျူနိုင်ငံ၊ p.167-178၊ ဉာဏ်လင်းဓမ္မစာပဒေသာ၊ ၁၉၈၄-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသများသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချလာသူများမှာ တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြသည့် ပျူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။
ပျူနှင့် အနွယ်တူ ရှေးဟောင်းတိဗက်-ဗမာစကားပြော လူမျိုးစုများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် အရှေ့ဘက်ဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြပြီး ဝှမ်းနှင့် ဒေသများတွင် အခြေချခဲ့ကြသည်။
သန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်" (၂၀၀၂)။
Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press.ဤသို့ မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မြို့ပြများ တည်ထောင်နိုင်ခြင်းမှာ ပျူတို့၏ အဆင့်မြင့်မားသော ဆည်မြောင်းတာတမံ နည်းပညာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးစနစ် ထွန်းကားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။
ကိုရှေးဟောင်း သုတေသနပြု တူးဖော်သည့်အခါ ဝိကရာမ (Vikrama) နှင့် ဝါရမ (Varman) မင်းဆက်များ၏ အရိုးအိုးများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
ယင်းအရိုးအိုးများပေါ်ရှိ ကမ္ဗည်းစာတမ်းများအရ ၎င်းမင်းဆက်များသည် အေဒီ (၇) ရာစုခန့်တွင် သရေခေတ္တရာ၌ စိုးစံခဲ့ကြောင်း အခိုင်အမာ သက်သေထူလျက်ရှိသည်။
Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား ပျူလူမျိုးများသည် အရှေ့ပိုင်းဒေသသို့ ရောက်ရှိနှင့်နေသော (Indo-Aryan) များနှင့် နှစ်ကာလရှည်ကြာ ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ၎င်းတို့ထံမှ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု အတွေ့အကြုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိခဲ့ဖွယ် ရှိသည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များက သုံးသပ်ကြသည်။
Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books. တူးဖော်တွေ့ရှိရသော ဘုရားပုထိုးများနှင့် ရုပ်တုဆင်းထုများအရ ပျူတို့၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတွင် ဗြဟ္မဏဟိန္ဒူဘာသာ၊ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောထွေးနေကြောင်း ထင်ရှားသည်။
ပျူတို့၏ ဗိသုကာပညာမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ(Gupta period) လက်ရာများနှင့် ဆက်နွှယ်နေပြီး နှင့် စာပေများကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press. အက္ခရာအရေးအသားမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး အနွယ်ဝင် မျိုးနှင့် ဆင်တူလေသည်။
တရုတ်နန်းတွင်းမှတ်တမ်းများ (တန်မင်းဆက်မှတ်တမ်းဟောင်း "旧唐书") တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပျူလူမျိုးများကို အေဒီ (၄) ရာစုကတည်းက ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားနေသည့် လူမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။
Backus, C. (1981). ''The Nan-chao Kingdom and Ch'ien-p'i''. Cambridge University Press. အေဒီ (၈) ရာစုခန့်တွင် ပျူတို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော မြို့ကြီး (၅) မြို့နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်နယ်ငယ် (၁၈) နယ်ရှိခဲ့သည်။
အေဒီ (၈၀၂) ခန့်တွင် (Nanzhao) ဘုရင်သည် ဧကရာဇ်ထံ သံအဖွဲ့စေလွှတ်သည့်အခါ ပျူမင်းသားဦးဆောင်သော ကချေသည်အဖွဲ့လည်း ချစ်ကြည်ရေးအတွက် လိုက်ပါသွားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများရှိသည်။
ယင်းခရီးစဉ်သည် ပျူတို့၏ ဂီတနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားမှုကို တရုတ်နန်းတွင်းက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အေဒီ ၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ယူနန်ဒေသမှ တို့သည် ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အကြိမ်ကြိမ် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။
အေဒီ ၈၃၂ တွင် နန်ကျောက်တို့သည် ဟန်လင်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပျူလူမျိုးအမြောက်အမြားကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ပျူတို့၏ နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုမှာ အလွန်အမင်း ဆုတ်ယုတ်သွားခဲ့သည်။
Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press. ပျူတို့ အင်အားနည်းသွားချိန်တွင် မြောက်ဘက်မှ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား တို့နှင့် ပေါင်းစီးခဲ့ကြပြီး တိဗက်-ဗမာ မျိုးနွယ်တူများ ဖြစ်ကြသည့်အလျောက် ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဗမာတို့သည် ပျူတို့၏ စာပေ၊ ဗိသုကာနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်။
Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books. သမိုင်းပညာရှင်များက "ပျူ" ဆိုသည်မှာ ရှေးဦးဗမာတို့၏ အမည်ကွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊၉ရာစုအတွင်း ယူနန်နယ်မှ ဝင်ရောက်လာသော အနွယ်တူ တိဗက်-ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောကာ ဗမာလူမျိုးဟူသော အမည်သစ်ဖြင့် ဆက်လက်ရပ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။
ပျူစာပေနှင့် ဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၂ ရာစုအထိ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်။
အေဒီ ၁၁၁၃ တွင် ရေးထိုးခဲ့သည့် (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) သည် ပျူဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားသော နောက်ဆုံးသော သမိုင်းဝင်အထောက်အထား ဖြစ်သည်။
Aung-Thwin, M. (2005). ''The Mists of Rāmañña''. University of Hawai'i Press. ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ပျူစာပေအသုံးပြုမှု ကွယ်ပျောက်သွားပြီး မြန်မာစာပေက အစားထိုး နေရာယူလာခဲ့သည်။
ခေတ်အဆက်ဆက် ခမ်းနားထည်ဝါခဲ့သော ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများသည် အချိန်တန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် စုန်ဆင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုရေစီးကြောင်းသစ်များထဲတွင် တဖြည်းဖြည်းချင်း ပျော်ဝင်သွားခဲ့ကြသည်။
သီးခြားလူမျိုးတစ်မျိုးအနေဖြင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သော်လည်း သူတို့တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အုတ်နီခဲများ၊ သူတို့ရေးထိုးခဲ့သည့် အက္ခရာများနှင့် သူတို့ယုံကြည်ခဲ့သည့် ဘာသာတရားများကို မြန်မာတို့၏ လက်ထဲသို့ အမွေအဖြစ် သိမ်မွေ့စွာ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့ကြသည်။
ပျူတို့၏ နေဝင်ချိန်သည် အမှောင်ထုထဲသို့ ရောက်သွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့လူမျိုးစု သမိုင်းကြောင်းကြီးအတွင်းသို့ တစ်သားတည်း ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတော့သည်။
ယနေ့တိုင် မြစေတီကျောက်စာတိုင်၏ ပျူစာကြောင်းများထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ပုဂံစေတီပုထိုးများ၏ အုတ်စီလက်ရာများထဲတွင်လည်းကောင်း ပျူတို့၏ နှလုံးသွေးများသည် မြန်မာတို့၏ သွေးကြောထဲ၌ စီးဆင်းလျက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
ပျူလူမျိုးများသည် အမျိုးမျိုးသော ဂီတတူရိယာများကို ကိုယ်ပိုင်ဟန်ဖြင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်။
အေဒီ ၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ပျူမင်းသား ဦးဆောင်သော ဂီတနှင့် အကအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် တရုတ်ဧကရာဇ်၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ သို့ သွားရောက်ဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။
ယင်းခရီးစဉ်တွင် ပျူတို့၏ တူရိယာပစ္စည်း ၁၂ မျိုးနှင့် သီချင်းများကို တရုတ်နန်းတွင်း၌ တင်ဆက်ခဲ့ရာ ပျူတို့၏ ဂီတအနုပညာ မြင့်မားမှုကို တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် အံ့ဩချီးကျူးစွာ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည်။
ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ"၊ သီရိဆွေစာအုပ်တိုက်၊ စာ-၂၀၅-၂၀၆။
တရုတ်မှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားများသည် ခေါင်းတွင် ပန်းရောင်ဖျဉ်စကို ပေါင်းထားပြီး ပန်းများနှင့် ငှက်တောင်များကို စိုက်ထူ၍ အလှဆင်လေ့ရှိကြသည်။
အမျိုးသမီးများသည် ယနေ့ခေတ် များကဲ့သို့ပင် ပန်းရောင်ပုဝါရှည်များကို လက်တွင်စုံချ၍ ကိုင်ဆောင်လေ့ရှိပြီး ယပ်တောင်များကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။
အိမ်ထောင်သည် အမျိုးသမီးများသည် ဆံပင်ကို သျှောင်ထုံး ထုံးဖွဲ့ထားကြသည်။
ပျူလူမျိုးများသည် ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကောက်များနှင့် ပုတီးစေ့များကို အမြတ်တနိုး ဝတ်ဆင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။
ပျူလူမျိုးသည် ကိုယ်ပိုင်ပျူစာပေကိုတီထွင်ခဲ့သည်။
ပျူဘာသာဖြင့် နောက်ဆုံးတွေ့ရသည် ကျောက်စာမှာ ရေးထိုးသည့် ဖြစ်သည်။
မြို့ဟောင်းသည် အရှေ့တောင်ဘက် ငါးမိုင်အကွာတွင်ရှိသည်။
တောင်ဘက်မြို့ရိုးအပြင်ဘက်၌ အရှေ့ပျူတိုက်၊ အနောက်ပျူတိုက်နှင့် သင်္ချိုင်းကျန်ရှိသေးသည်။
သို့သော် ရာဇဝင်အဆိုအရ သရေခေတ္တရာ မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးကာလတွင် နန်းလုပွဲများနှင့် ပြည်တွင်းစစ်များကြောင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။
မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ပထမတွဲ)။
ထိုအခါ အတိတျာမင်း၏ သားတော်နှင့် ညီတော်ဖြစ်သူ ဂြိဇတြ တတဗံး (ခေါ်) သုပညာ တို့ နန်းလုကြရာမှ ပြည်တွင်းစစ် မီးစတင်ခဲ့သည်။
ညီတော်ဖြစ်သူ သုပညာသည် သက္ကရာဇ် (၅) ခုနှစ်တွင် နန်းတက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နန်းစံ (၁၁) နှစ်တာ ကာလအတွင်း မင်းအချင်းချင်း ပုန်ကန်ခြားနားခြင်း၊ စစ်ထိုးခြင်းများဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ခဲ့ရသည်။
မှန်နန်းရာဇဝင်၊ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်ကဏ္ဍ။
ယင်းကဲ့သို့ မင်းနှင့်တကွ ပြည်သူများ အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲကာ သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဂြိဇတြ တတဗံးမင်းကို "သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း" (မြို့ပြကို ဖျက်ဆီးသောမင်း) ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
Moore, E.H. (2007). ''Early Landscapes of Myanmar''. River Books. ပြည်တွင်းရေး မငြိမ်မသက်ဖြစ်မှုနှင့်အတူ မြောက်ဘက်မှ နန်ချို တို့၏ ကျူးကျော်မှုများ ပေါင်းစပ်ကာ သရေခေတ္တရာ၏ ခမ်းနားသော နေ့ရက်များ ကုန်ဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။
အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ ဒေါက်တာ ဦးဘဦး သည် ၏ ဒုတိယမြောက် သမ္မတဖြစ်သည်။
ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ ခေတ်အတွင်း မှ ဂုဏ်ထူးဆောင် သမ္မတ အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက် ခံရခြင်း ဖြစ် သည်။
ဘိုးဘေး များ သည် များ ဖြစ်ပြီး ဖခင်မှာ အရေးပိုင် ဦးဘိုးလှ (စီ-အိုင်-အီး၊ ကေ-အက်၊ အမ်-အေ) ဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ ဒေါ်ညွန့် ဖြစ်သည်။
မြို့ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ နှစ်ဘာသာသင် ကျောင်းတွင် စာသင်ခဲ့ရသည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် မောင်ဘဦး ၉ နှစ်သား အရွယ်တွင် ဖခင် အမှုထမ်းဆောင်ရာ မြို့ ရှိ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာနှစ် ဘာသာသင် အစိုးရ အလယ်တန်း ကျောင်းတွင် တက်ခဲ့ရပြန်သည်။
ထိုမှတစ်ဆင့် မိဘများသည် မောင်ဘဦး တို့ ညီအစ်ကိုအား မြို့ နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် (ဗိုလ်ချုပ်လမ်း)ပေါ်တွင်ရှိသော အစိုးရကောလိပ် ကျောင်းသို့ ပို့ခဲ့သည်။
ဝတ်လုံဘွဲ့ ယူပြီးနောက် ၊ ၊ ၊ နိုင်ငံများ မှ ဖြတ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ သို့ ပြန်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖျာပုံခရိုင် (ယခု-ဧရာ၀တီတိုင်း) စက်ရှင်တရားသူကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် ၊ ၊ ၊ ခရိုင် များတွင် ခရိုင်စက်ရှင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ယင်းနောက် ၁၉၃၀ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ တွင် တရားလွှတ်တော် အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရ သည်။
ထိုနှစ်များသည် တောင်သူ လယ်သမား အရေးအခင်း များ ဖြစ်၍ နှင့် အပေါင်းအပါ တော်လှန်ရေးသမား များ ထကြွသောနှစ်များ ဖြစ်သည်။
ယင်းရာထူးသည် ဖြစ်သည်အထိ ဖြစ်သည်။
ဒေါက်တာ ဦးဘဦးသည် တရားဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ် ၁၉၃၇ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။
ယင်းနောက် အဓိပတိ အစိုးရ လက်ထက်တွင် တရား လွှတ်တော်ချုပ် တရားဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင် ခဲ့ရသည်။
အင်္ဂလိပ် တို့ မြန်မာနိုင်ငံအား ပြန်လည် ဝင်ရောက်ချိန် ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီတွင် တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန် ပေးအပ်ခြင်း ခံရသည်။
ဆွေးနွေးပွဲတွင် မြန်မာတို့ ဘက်မှ နှင့် အတူ ဒေါက်တာဘဦး လည်း တက်ရောက် ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး မရမီ ကလေးတွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရ တို့က ''ဘွဲ့ဖြင့် သူကောင်း ပြုခြင်းကို ခံရသည်။
အာရှ အရှေ့ တောင်ပိုင်း ဆိုင်ရာ မဟာမိတ် တပ်ဖွဲ့ သေနာပတိ မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက် သော အခါ ဒေါက်တာ ဆာ ဘဦး သည် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဧည့်ခံခဲ့သည့်အချိန်တွင် စကား ပြောဆိုရင်း မြန်မာနိုင်ငံ အား ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ရေး ပေး ရန် စကား ဆိုခဲ့သည်။
သမ္မတကြီး သည် ဘာသာရေး ကို သက်ဝင်ယုံကြည် သူဖြစ်သည်နှင့်အညီ ၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၁ ရက် နေ့တွင် သာသနာပိုင် ဆရာတော်ကြီးများနှင့် အဖွဲ့ဝင်များ၊ ဝန်ဆောင်သံဃာအဖွဲ့ဝင် ဆရာတော် ကြီးများ အား အိမ်တော်သို့ ပင့်ဖိတ် ၍ ဆွမ်းကပ် လှူဒါန်းခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၆၀ပြည့်နှစ်တွင် ဦးဆောင်သော ပထစအစိုးရတက်လာသောအခါ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။
သမ္မတဟောင်း ဒေါက်တာဘဦးသည် လူမှုဝန်ထမ်း လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သော ၊ ၊ ၊ စသည်တို့တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော် အစိုးရက ဒေါက်တာ ဘဦး အား ဘွဲ့ နှင့် ဘွဲ့များကို ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရပြန်သည်။
ယင်း အပြင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်က ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရပြန်သည်။
ဒေါက်တာ ဘဦး သည် သမ္မတအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည့်နေ့မှစ၍ က ပေးသော ဆာဘွဲ့ကို စွန့်လွှတ် ခဲ့သည်။
ကျောင်းသား ဘ၀ တွင် လန်ဒန်သို့ပညာသင်သာ သွားရောက်ခဲ့သည်။
ဒေါက်တာဘဦးသည် ၁၉၁၃-ခုနှစ်တွင် ဖခင်၏အစ်မကြီး ဒေါ်ရှင်နှင့် ခရိုင်စက်ရှင် တရားသူကြီး ဦးအောင်ဇံ (ကေအက်စ်အမ်)တို့၏ သမီးဖြစ်သူ ဒေါ်ငြိမ်း ငြိမ်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ရာ သားနှစ်ယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရေးခရီးနှင့်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း (ရန်ကုန်၊ ပုဂံစာအုပ်တိုက်၊ ၁၉၆၉) စာ- ၂၄၃ :D. Hugh Tinker. Burma : The Struggle for Independence, 1944- 1948. p.339-340. :E. မြန်မာနိုင်ငံ စစ်သမိုင်း ပြတိုက် နှင့် တပ်မတော် မော်ကွန်းတိုက်၊ တပ်မတော် သမိုင်း(တတိယတွဲ) ၁၉၄၅- ၁၉၄၈ (ရန်ကုန်၊ သတင်း နှင့် စာနယ်ဇင်း လုပ်ငန်း၊ ၁၉၉၅) စာ ၁၂ :F. မြန်မာ့သမိုင်း ဖြစ်ရပ်မှန်များ ပြုစုရေး အဖွဲ့၊ မြန်မာနိုင်ငံရေး ၁၉၅၈-၁၉၆၂၊ ပထမတွဲ (ရန်ကုန်၊ တက္ကသိုလ်များ ပုံနိုပ်တိုက်၊ ၁၉၉၁) စာ ၁၂၉ :G. ရန်ကုန်သတင်းစာ (၄ ဖေ ၁၉၆၁ ) စာ -၁၉ :H. မြန်မာ့သမိုင်း ဖြစ်ရပ်မှန်များ ပြုစုရေး အဖွဲ့၊ မြန်မာနိုင်ငံရေး ၁၉၅၈-၁၉၆၂၊ တတိယတွဲ (ရန်ကုန်၊ တက္ကသိုလ်များ ပုံနိုပ်တိုက်၊ ၁၉၉၁) စာ ၂၁၈ :I. ရွှေဉဩ၊ တစ်ချိန်က ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး များ (ရန်ကုန်၊ ရွှေသိမ်သား ပန်းချီနှင့်စာပေ၊ ၁၉၈၆) စာ ၁၆၄-၁၆၇။
အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ ဦးဝင်းမောင် (ခ) မန်းဝင်းမောင် သည် ၏ တတိယမြောက်သမ္မတဖြစ်သည်။
တိုင်းရင်းသား ဖြစ်၍ နိုင်ငံရေးလောကတွင် မန်းဝင်းမောင်ဟု လူသိများ ထင်ရှားခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်က လှည်းဆိပ်ရွာတွင် ပညာသင်ကြားပြီး ပုသိမ်မြို့၊ မွန်−ကရင် အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်းအောင်သည်။
လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုအဖြစ် ထင်ရှားသည့်ဖြစ်ရပ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ မဟာမိတ်အကူအညီဖြင့် ပြည်တွင်းတော်လှန်ရေးသမားများနှင့် ဆက်သွယ်ရန် လေထီးဖြင့် ဆင်းသက်လာသည့်တပ်သားများတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည့်အတွက် ဟုလည်း တင်စားခေါ်ကြသည်။
သမ္မတမန်းဝင်းမောင်သည် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်ခဲ့သော အဂ္ဂမဟာ သရေစည်သူ၊ အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မဘွဲ့များအပြင် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်)၊ နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်) ဘွဲ့တံဆိပ်များ ရရှိခဲ့သည်။
မန်းဝင်းမောင်သည် ၁၉၄၂-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့နေ ဦးစံလှ၊ ဒေါ်ဒွေးတို့၏ သမီးဖြစ်သူ ဒေါ်မြမေနှင့် လက်ထပ်၍ သားသမီး(၆)ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။
သမ္မတဟောင်း မန်းဝင်းမောင်သည် ၁၉၈၉-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၄)ရက်နေ့၊ အသက်(၇၃)နှစ်အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
File:MannWinMg.jpg File: mann win mg.jpgဘဝနောက်ပိုင်းအချိန်များတွင် တွေ့မြင်ရသည့် သမ္မတဟောင်း မန်းဝင်းမောင် File: mann win mg2.jpg ထိုင်းဘုရင် ဘူမိဗလအဒူလျာဒက်ချ်နှင့် အတူတွေ့ရသည့် မန်းဝင်းမောင်။
နေဝင်းအမည်ရှိသည်များမှာ - ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင်၊ စစ်ဗိုလ်၊ ဘောလုံးသမား - အပါးတော်မြဲ၊ စာရေးဆရာ - မြန်မာနိုင်ငံ၏ စတုတ္ထမြောက် သမ္မတ - မဖြိုးဖြိုးအောင်၏ဖခင်၊ နိုင်ငံရေးသမား၊ ဆရာဝန် - တေးရေးဆရာ - အဆိုတော် - အယ်ဒီတာ ၊ ထုတ်ဝေသူ ၊ စာရေးဆရာ ၊ ဂျာနယ်လစ် - အမျိုးသားစာပေဆုရ စာရေးဆရာ - သရုပ်ဆောင် - အမျိုးသမီး အဆိုတော်။
Commander, No. 1 Shan Rifle Battalion (1964) Director, Directorate of Aritllery and Armour Corps (1966) Commander, 88th Light Infantry Division (1969) Commander, Strategic Operation Command (1972) Commander, North Eastern Regional Military Command (1972) Commander, North Western Regional Military Command (1974) Commander, Yangon Regional Military Command (1975) Vice Chief of Staff (Army) - (1976) Chief of Staff (Army), (1981) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း)၊ သီရိပျံချီ၊ ဦးအေးကိုသည် နောက် တက်လာသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယာယီသမ္မတ ဖြစ်သည်။
သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာနထုတ် ခေတ်ရေစီးထဲက ပုဂ္ဂိုလ်များ စာအုပ်မှ ဦးအေးကိုသည် မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ထိ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
Hot New ဂျာနယ်၊ အမှတ်(၉)၊ အတွဲ(၁) စက်တင်ဘာ(၁၇)ရက် ဘွဲ့ရ တပ်မတော် အရာရှိကြီးဖြစ်သည်။
ဗဟိုဌာနချုပ်မှာ တွင် တည်ရှိခဲ့ပြီး ဗဟိုအသင်း ၁ သင်း၊ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း အသင်းများ ၁၇ သင်း၊ ခရိုင်အသင်းများ ၆၆ သင်း၊ မြို့နယ်အသင်းများ ၃၂၀ သင်းပါဝင်ကာ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကောက်ယူထားသည့် စာရင်းအရ အသင်းဝင် ၅၂သန်းခန့်ရှိခဲ့သည်။
ယင်းပါတီ၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သူမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ဖြစ်သည်။
အစိမ်းခံစတုဂံ (အလျား ၂လက်မ၊ အနံ ၃လက်မ) တွင် အနီခံဒိုင်းပါရှိပြီး ဒိုင်း၏ ဘေးပတ်လည်၌ ရွှေဝါရောင် သပြေရွက်များ ပါရှိသည်။
ချင်မင်းဆက်ကို ထူထောင်ခဲ့သည့် သည် တရုတ်ပြည်၏ ပထမဦးဆုံးသော ဧကရာဇ်အဖြစ် လူသိများသည်။
နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော် ကြာမြင့်သည့် ဟန်မင်းဆက်ကို သာမန်လူတန်းစားဖြစ်သည့် (劉邦) က တည်ထောင်ခဲ့ကာ တရုတ်သမိုင်းတွင် အထွန်းကားဆုံး မင်းဆက်တစ်ဆက်အဖြစ် နောင်လာ နောက်သားများက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။
ယနေ့ထိတိုင် တရုတ်လူမျိုးကို ဟန်လူမျိုး၊ ကို ဟန်စာလုံးဟု ပြောစမတ်ပြုလျက်ရှိသည်။
နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး ခေတ်သစ် ကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။
တရုတ်သမိုင်းရာဇဝင်တွင် ရှင်းမင်းဆက်သည် မင်မင်းဆက်ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ၎င်းမင်းဆက်ကို မှ ဆက်ခံခဲ့သည်။
Marshall Broomhall (1907). ''The Chinese Empire: A General and Missionary Survey, Volumes 678–679''. Morgan at Scott. pp. 2–3. အိုက်ရှင်းကြွယ်‌လော် ၏ အိမ်တော်ခေါင်းဆောင်နှင့်မင်မင်းဆက်၏လက်အောက်ခံသားThe Cambridge History of China: Volume 9, The Ch'ing Empire to 1800, Part 1, by Willard J. Peterson, p. 29Rowe (2009), pp. 14–15. နူအာဟာချီသည် ဂျာချန်မျိုးနွယ်စုများ (နောက်ပိုင်း မန်ချူး ဟုလူသိများသည်) ကိုပေါင်းစည်းပြီး ၁၆၁၆ခုနှစ်တွင် ဒုတိယချင်းမင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး မင်မင်းဆက်၏အုပ်စိုးမှုကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။
မန်ချူဧကရာဇ်ပီပီ ဧကရာဇ်ကန်ဇီ (၁၆၆၁-၁၇၂၂) သည် မင်းမြတ်၏ အခန်းကဏ္ဍကို နှစ်သက်သဘောကျခဲ့ပြီး ကို ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။
တိဗက်၊ မွန်ဂိုလီးယား နှင့် ရှင်ကျန်းတို့ အပါအဝင် အာရှအတွင်းပိုင်းကို ထိန်းချုပ်ချဲ့ထွင်ပြီး နှင့် ဗီယက်နမ်ကဲ့သို့ အစွန်းအဖျားနိုင်ငံများထက် သာလွန်ကောင်းမွန်ကြောင်း အခိုင်အမာပြောဆိုရာတွင် တရုတ်၏မြစ်လက်တက်စနစ်၏ စံနှုန်းများကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
တွင် ကလလတ သည် ၊ ၊ နှင့် တို့နှင့်အတူ စစ်ကောင်စီအား တရားဝင် စစ်ကြေညာခဲ့သည်။
ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး - ကလလတ (KNPLF) သည် ၁၉၇၈ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် (KNPP) ထံမှ ခွဲထွက်ပြီး သီးခြားရပ်တည်ခဲ့သည့် တပ်ဖွဲ့ဖြစ်သည်။
KNPP သည် ၎င်း၏ ကိုယ်စားလှယ်များကို ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ထံသို့ လေ့လာရေး လွှတ်ခဲ့ရာ ထိုအဖွဲ့များ ပြန်လာချိန်တွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒဘက်သို့ ယိမ်းသွားသည်ဟူ၍ နိုင်ငံရေးအယူဝါဒဆိုင်ရာ ပြဿနာဖြစ်ခဲ့သည်။
ဗဟိုကော်မတီဝင်တဦးဖြစ်သည့် သည်လည်း (NUG) ၏ ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနတွင် စတင်ဖွဲ့စည်းချိန်မှစ၍ ယခုအထိ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူထားသည်။
ကလလတ၏ နယ်ခြားစောင့်တပ်များသည် စစ်ကောင်စီကို ပထမဆုံး ပြန်ပုန်ကန်၍ ခုခံတော်လှန်ရေးဘက်သို့ ဘက်ပြောင်းသည့် ဖြစ်သည်။
တပ်ဖွဲ့ဝင် ၆၀၀ ကို ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် လစာများ ရရှိခဲ့သည်။
သို့ ဝင်ရောက်ရန် အဖွဲ့ဝင်အချို့မှာ ကချင်ပြည်နယ် တိုးတက်ရေးပါတီသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကို NDA-K ထံမှ ကေအိုင်အေက ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အနီးရှိ NDA-K ၏ အမှတ် ၁၀၀၃ နယ်ခြားစောင့်တပ်ရင်းကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ အမှတ် ၁၀၀၁ တပ်ရင်းသာ ကျန်ရှိတော့သည်။
အောက်တိုဘာလ ၃၂ ရက်နေ့တွင် ကေအိုင်ကေနှင့် တို့သည် ဖီမော်အနီးရှိ လက်ကျန် အမှတ် ၁၀၀၁ နယ်ခြားစောင့်တပ်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ကရင်နယ်ြခားစောင့်တပ်သည် ""အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
နယ်ခြားစောင့်တပ်နှင့် ပတ်သက်၍ အစိုးရအနေဖြင့် တရားဝင်လမ်းညွှန်ချက်များ ထုတ်ပြန်ထားခြင်း မရှိသော်ပေ။
နယ်ခြားစောင့်တပ်များသည် အစိုးရက တာဝန်ပေးအပ်ထားသော နေရာတွင်သာ ဆောင်ရွက်ရမည်။
နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့ဝင်များအားလုံးကို တပ်မတော်ရှိ စစ်သားများတန်းတူ လစာပေးအပ်ထားသည်။
သမိုင်းတလျှောက်မှ တို့က အချက်အလက်များ၊ အခြင်းအရာများ၊ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်စဉ်များကို တစ်ဦးထံမှ တစ်ဦးထံသို့ သိရှိရေး (ဆက်သွယ်ရေး)အတွက်၊ ပတ်ဝန်းကျင်မှ အခြင်းအရာမျိုးမျိုးကို မည်သည့် အသံထွက်ကိုယ်စီဖြင့် ညွှန်းဆိုကြမည်ဟု ညှိုနှိုင်းသတ်မှတ်၍ များ ဖြစ်လာပြီး၊ ထိုစကားလုံးများကို အဓိပ္ပါယ် အခြေအနေ အမျိုးမျိုးအတွက် စီစဉ်တွဲစပ်နည်း အမျိုးမျိုး (သဒ္ဒါ) ကိုလည်း ဆက်လက်တီထွင်လာကြသဖြင့်၊ ဘာသာစကားများ ဖြစ်လာကြသည်။
နှင့် ဟု ၂မျိုး ခွဲနိုင်ပြီး လူအများကြား နေ့တဓူဝသုံးနှုန်းနေကြသည်မှာ အရပ်သုံး ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်။
အစောပိုင်းကာလများက ဘာသာစကားတွင် အသံထွက်ပြောဆိုသောဘာသာစကား နှင့် လက်ဟန်ခြေဟန်ဖြင့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား တို့သည် ဖွဲ့တည်ပုံအရလည်းကောင်း၊ အသုံးချပုံအရလည်းကောင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသည်ဟုယူဆပြီး သုတေသနလေ့လာမှုများကို သီးခြားစီသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာရှင်းလင်းပါက ဘော်ဒီလန်းဂွေ့ချ် ကိုယ်အမူအရာဖြင့်ပြသသောဘာသာစကား [ ဟုခေါ်သော ကိုယ်အမူအရာဖြင့်ပြသသော ဘာသာစကားကိုလည်း၊ အချင်းချင်းဆက်သွယ်မှု အတွက် အသုံးပြုနိုင်ပါက ဘာသာစကားအဖြစ် ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။
တိရစ္ဆာန်လောကတွင်လည်း အချင်းချင်းပြာဆိုဆက်သွယ်ကြသည့် ဘာသာစကားရှိနေပေသည်။
စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသည့် အချက်မှာ လူသားတို့၏ ဘာသာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါက၊ လူသားတို့ကဲ့သို့ ပန်းသီးကို တွေ့ပါက အမြဲတစေ ပန်းသီးဟု သော အသံထွက်ဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်သော အာရုံဖြင့်ဆင်ခြင်ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်းအာရုံဖြင့်ဆင်ခြင်ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်း[ စွမ်းရည် နည်းပါးသော်လည်း ကျင်လည်ကျက်စားရာပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အရိုင်းသက်သက် ရှိသောသူတို့၏ ဦးနှောက်တွင် ဖြစ်ပေါ်ထင်ဟပ်သည့် အတန်အသင့် မြင့်မားသောအဆင့်ရှိ သင်ကြားစရာမလိုပဲ တတ်သော ထုတ်ဖော်ပြသတတ်မှု ပညာဖြင့် ဆက်သွယ်မှုပိုများကြခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
www.bbc.co.uk/languages/guide/languages.shtml = ဘာသာစကား သည် မည်သို့မည်ပုံပေါ်ပေါက်၍ ပေါ်ပေါက်သည့် နေရာသည် ကမ္ဘာ၏နေရာတစ်နေရာမှသော်လည်းကောင်း၊ နေရာများစွာတို့မှလည်းကောင်း စတင်ခဲ့သည်တို့ကို အမျိုးမျိုး ယူဆသတ်မှတ်လျက် ရှိကြသည်။
တရုတ်ဟင်းလျာများ (中國菜 ၊ 中華料理 ၊ 中國料理) သည် မှ အစပြုကာ မှတဆင့် ၊ ၊ အနောက်နှင့် တောင် စသည့် ကမ္ဘာ့နေရာအသီးသီးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။
တွင် ပြန်လည် မွမ်းမံထားသည့် ခေတ်မှ ညစာစားပွဲ တည်ခင်းနေပုံ ပန်းချီကား]] P တရုတ်ပြည်တွင်း၌ပင် ဒေသအလိုက် ချက်နည်းပြုတ်နည်း မတူကြပေ။
အဓိကအားဖြင့် ပထဝီအနေအထားအလိုက် စစ်ချွမ်း (အနောက်ပိုင်း)၊ ကွမ်သုန်း (တောင်ပိုင်း)၊ ဆန်းသုန်း (မြောက်ပိုင်း) နှင့် (淮揚菜) (အရှေ့ပိုင်း) ဟူ၍ ဟင်းလျာကြီး ၄ မျိုးအဖြစ် လူသိများကြသည်။
ယခုခေတ်တွင် (京菜) နှင့် (滬菜) ကိုလည်း အလေးထားလာကြပြီး သမားရိုးကျ ဟင်းလျာ ၈ မျိုးတွင် ပေါင်းထည့်ကာ တရုတ်ဟင်းလျာကြီး ၁၀ မျိုး (十大菜系) ဟုလည်း ဖော်ပြလာကြသည်။
ထို့အပြင် တရုတ်ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် ချက်ပြုတ်သုံးဆောင်ကြသည့် (齋菜) များသည်လည်း လူသိများသည့် တရုတ်ဟင်းလျာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဆီချက်ခေါက်ဆွဲ ကော်ရည်ခေါက်ဆွဲ ပေါက်စီ ခုနစ်လွှာပေါက်စီ ဖက်ထုပ် ဖက်ထုပ်ကျော် ကော်ပြန့်ကျော် ကော်ပြန့်စိမ်း တိုဖူးနွေး တိုဖူးချဉ် စွမ်ထန် မုန်ညှင်းချဉ် ဝက်အူချောင်း ဘဲဥငန် ကောက်ညှင်းထုပ် ကစော် [ Times Online Ching He Huang 10 basic ingredients for Chinese cooking] [ BBC TWO Chinese food made easy] [ Chinese Food Flavor Map] [ Regional chinese cuisines, edu site] [ Chinese Restaurants Are Adding Herbs for Flavor and Health] -။
တရုတ်ဟင်းလျာ၏ သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်ပြောင်းကောက်ရမည်ဆိုလျှင် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၄၀၀၀၀၀ ခန့်က မီးကို စတင်အသုံးပြုချိန်နှင့် "''ဟင်းလျာ''"အား စတင် တီထွင်ခဲ့ချိန်ဖြစ်သည်။
ပညာရှင်တချို့ကမူ တွေ့ရှိရသည့် သမိုင်း အထောက်အထားများအရ ၏ သမိုင်းမှာ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် ထုတ်လုပ်မှု စတင်ခဲ့သည့် မှ စတင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ရာစုနှစ်ပေါင်း များစွာအတွင်း အစားအသောက်အသစ်များကို တွေ့ရှိလာသည့်အလျောက်၊ ချက်ပြုတ်နည်းအသစ်များကို တီထွင်လာသည့်အလျောက် တရုတ်ဟင်းလျာများလည်း ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။
တရုတ်တို့သည် တူကို (ဘီစီ ၁၀၄၅ - ဘီစီ ၂၅၆) မှ စတင် အသုံးပြုလာသည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀၀ နီပါးရှိနေပြီဖြစ်သည်။
မီးပြင်းပြင်းဖြင့် မွေကျော်သည့် ဟင်းလျာများမှာလည်း (အေဒီ ၆၁၈ - ၉၀၇) မှစကာ လူကြိုက်များလာခဲ့သည်။
နှင့် ခေတ်ကာလများအတွင်း တရုတ်အင်ပါယာကြီး တိုးချဲ့ပြီး များမကြာမီတွင် တရုတ်ပြည်တလွှား ဒေသအသီးသီးမှ ချက်နည်းပြုတ်နည်းများ ကွဲပြားသည်ကို တရုတ် စာရေးဆရာများ သတိပြုမိလာကြသည်။
birth_place = နယူဝီတန်ဘက်၊ ဆူးရီ၊။
death_place = ဟန်တန်ကောက်၊ ဆူးရီ၊ အင်္ဂလန်။
the 1911 ''Encyclopædia Britannica''. ဖာရာဒေးကို ၁၇၉၁ ခုနှစ်တွင် ဆာရေးနယ် နယူအင်တန်ဗတ်မြို့တွင် ဖွားမြင်သည်။
ဖခင်ဖြစ်သူ ဂျိမ်း ဖာရာဒေးသည် ဆရာ ဖြစ်သည်။
အလုပ်သင်ဘဝတွင် သိပ္ပံစာပေများကို ဖတ်ရှုယင်း သူသည် အကြောင်းကို မှတ်သားထားသည်။
ပြန်လာသောအခါ တော်ဝင်အသင်း၌ အလုပ်ရသဖြင့် နည်းသစ်များကို ရှာဖွေစမ်းသပ်ယင်း အတွေ့သစ် အမြင်သစ်များကို တစတစ တွေ့မြင်လာသည်။
နှင့် ကလိုရင်းဓာတ် ပေါင်းစပ်သော ပစ္စည်း ၂ မျိုးကိုလည်း တွေ့သေးသည်။
အတွင်း သော ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ဖိနှိပ်ရက်စက်မှုမှ တွန်းလှန်လိုသူတစ်စုသည် ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်ကြီးကို ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အား ဥက္ကဋ္ဌ၊ သခင်သန်းထွန်းအား အတွင်းရေးမှူး တင်မြှောက်၍ လျှို့ဝှက်စွာ ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။
အဖွဲ့ကြီး၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ကို မြန်မာနိုင်ငံ၌သာမက ဖက်ဆစ်၏ မူရင်းဒေသများ၌ပါ အမြစ်ပြုတ်အောင် တိုက်ဖျက်ရန်နှင့် ပြည်သူလူထုက မျှော်မှန်းတမ်းတခဲ့ကြသည့် လွတ်လပ်ရေးကို ရရှိအောင် မနားမနေကြိုးပမ်းရန် တို့ဖြစ်သည်။
ယင်းကို အကြောင်းပြု၍ ထိုအဖွဲ့ကို ပထမတွင် ဟု ခေါ်တွင်သည်။
ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ကို စတင်ဖွဲ့စည်းရာ၌ ဗမာ့တပ်မတော်၊ ၊ တို့ကို ဦးစီးခဲ့၍ မကြာမီ ရခိုင်အမျိုးသား အစည်းအရုံး၊ ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့ချုပ်၊ အရှေ့အာရှ လူငယ်များ အစည်းအရုံး၊ မျိုးချစ်အဖွဲ့နှင့် မဟာဗမာအဖွဲ့တို့မှ ခေါင်းဆောင်အချို့ ပါဝင်လာကြသည်။
ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ကြီးကို ယင်းသို့ဖွဲ့စည်းပြီးသည်နှင့် ဂျပန်တို့၏ ရေလမ်း၊ ကြည်းလမ်း အဆက်အသွယ်များကို ဖြတ်တောက်ဖျက်ဆီး၍ မီးရှို့ပစ်ခြင်း၊ ဂျပန်တို့ဆွဲသည်ကို လူထုက ရှောင်ရှားနေကာ လူစု၍ အကူအညီမပေးပဲနေခြင်း၊ လှေလှည်းနွား စသည်တို့ကို သိုဝှက်၍ အကူအညီ မပေးပဲနေခြင်း၊ ဂျပန်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် နိုင်ငံသစ္စာဖောက်များအား သုတ်သင်ပစ်ခြင်း၊ ဗမာ့တပ်မတော်က ပြောက်ကျားစနစ်သုံးကာ ဂျပန်တို့အား တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ တော်လှန်ရာ၌ အခြေအနေအရ သတင်းမှန်တို့ကို ဖဆပလအဖွဲ့သို့ လာရောက်ပေးပို့ပြီးလျှင် သတင်းမှားများကို ရန်သူ့နားသို့ရောက်အောင် ပေးခြင်း၊ မြို့နယ်ရွာများတွင် ဖဆပလအဖွဲ့ခွဲများ၊ ပြောက်ကျားတပ်များနှင့် အလုပ်သမား သမဂ္ဂများကို ဖွဲ့စည်းခြင်း စသည်တို့ကို ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်က ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း တော်လှန်ရေး လမ်းစဉ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။
ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးသည် တော်လှန်ရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ရန် ဘက်သို့ တိတ်တဆိတ်ထွက်ခွာသွားနှင့်ပြီဖြစ်သော ရဲဘော် ၇၀ ကျော်မှတဆင့် မဟာမိတ်စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များနှင့် အဆက်အသွယ်ပြုသည်။
အရှေ့တောင်အာရှအတွက် မဟာမိတ် စစ်သေနာပတိ ကပင် ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးသည် ဂျပန်ကို တော်လှန်သော အင်အားစုမျှသာမက အမျိုးသားတပ်ဦးကြီးတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေကြောင်း ယင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်များသည် မျိုးချစ်စိတ်ထက်သန်၍ ထထကြွကြွဆောင်ရွက်နိုင်သူများဖြစ်ကြောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရသစ် ဖွဲ့စည်းသည့်အခါ ဖဆပလမှ ကိုယ်စားလှယ်များကိုလည်း ထည့်သွင်းသင့်ကြောင်း ရှိ မဟာမိတ်စစ်ဦးစီးအဖွဲ့သို့ အကြံပေးခဲ့သည်အထိ ဖဆပလ၏ ဂုဏ်သတင်းသည် ပျံ့သင်းကျော်စောခဲ့သည်။
မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးခေါင်းဆောင် ၏ ဇနီးလည်းဖြစ်သည်။