DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ရံဖန်ရံခါတွင် ၎င်းကို ပထမဦးစွာ ဝင်တစ်ဦးဖြစ်လာစေရန် စတင်လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သူ ဆရာကို ဆရာရင်းဟု ရှုမြင်ကြသည်။
အမျိုးသမီးများအား နည်းမျိုးစုံဖြင့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှု ပပျောက်ရေး သဘောတူစာချုပ် 1948 ခုနှစ်တွင် သဘောတူလက်ခံခဲ့သော တစ်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တွင် “အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများ၏ တန်းတူအခွင့်အရေး” ကို အလေးထားပြီး တန်းတူညီမျှမှုနှင့် တရားမျှတမှု နှစ်ခုလုံးကို ညွှန်းဆိုသည်။
သည် CEDAW ကို အတည်ပြုခြင်းမရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံဖြစ်သည်။
မာပူတို သဘောတူညီချက်ဟု လူသိများသည့် အာဖရိကရှိ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးဆိုင်ရာ လူသားနှင့် လူအများ၏ အခွင့်အရေးနှင့်ပတ်သက်သော အာဖရိကန်အမိန့်ပြန်တမ်းအပေါ် ပဏာမသဘောတူညီချက်ကို မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံ မာပူတိုတွင်2003 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 11 ရက်နေ့၌ ဒုတိယအကြိမ် တင်သွင်းသည့်အခါ အာဖရိကန် သမဂ္ဂအဖွဲ့က လက်ခံခဲ့သည်။
မျိုးဆက်ပြန့်ပွားမှုဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးသည် လိင်နှင့်သက်ဆိုင်သော မျိုးဆက်ပြန့်ပွားခြင်းနှင့် မျိုးဆက်ပြန့်ပွားမှုဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးတို့နှင့်ဆက်နွယ်သည်။
ကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေရန်ပုံငွေ (UNPF) နှင့် (WHO) တို့သည် အမျိုးသမီးများ၏ အခွင့်အရေးအပေါ် အဓိက အလေးပေးခြင်းဖြင့် မျိုးဆက်ပြန့်ပွားမှုဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးကို ထောက်ခံသည်။
ဗြိတိသျှ အင်ပါယာ သည် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း(United Kingdom)မှ အုပ်ချုပ်သော သို့မဟုတ် စီမံခန့်ခွဲသော ဒိုမီနီယမ်များ၊ များ၊ အထိန်းသိမ်းခံနိုင်ငံများ၊ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့်အောက်တွင် ထားရှိသောနိုင်ငံများနှင့် အခြားနယ်ပယ်များတို့နှင့် ဖွဲ့စည်းထားရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် ၁၆ ရာစု နှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းတို့တွင် အင်္ဂလန်မှ ထူထောင်ခဲ့သော ပင်လယ်ရပ်ခြား ကိုလိုနီများ၊ အရောင်းအဝယ်ဋ္ဌာနများတို့နှင့်အတူ ပေါ်ပေါက် ခဲ့သည်။
နယ်ပယ်သစ်များကို ရှာဖွေနေသည့် အချိန် ဖြစ်သည့် ၁၅ နှင့် ၁၆ ရာစု အတောအတွင်းတွင်၊ ပေါ်တူဂီ နှင့် တို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မှ စူးစမ်းရှာဖွေခြင်းကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြပြီး ထိုဖြစ်စဉ်တွင် ပင်လယ်ရပ်ခြား အင်ပါယာကြီးများကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။
ထိုအင်ပါယာများမှ နှင်းအပ်သည့် ကြီးကျယ်သော ကြွယ်ဝချမ်းသာ မှုများအပေါ်တွင် ဝန်တိုမှုဖြစ်ပေါ်ကာ အင်္ဂလန်၊ နှင့် နယ်သာလန် တို့သည် အမေရိကနှင့် တို့တွင် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ကိုလိုနီများနှင့် ကုန်သွယ်မှုကွန်ရက်များကို စတင်ထူထောင်လာကြသည်။
ထိုကဲ့သို့ အနှောင့်အယှက်ရှိသော်လည်း ဗြိတိသျှ တို့၏ အာရုံစိုက်မှုမှာ ၊ အာရှ နှင့် ပစိဖိတ်တို့ ဆီသို့ လျင်မြန်စွာ ပြောင်းသွားခဲ့သည်။
ဗြိတိန် နှင့် ဂျာမနီ တို့အကြားတွင် နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ပေါ် သော စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေး တင်းမာမှုများသည် ဖြစ်စေသည့် အဓိက အကြောင်း အရင်းများ ဖြစ်ပြီး ထိုအတောအတွင်းတွင် ဗြိတိန်သည် ၎င်း၏အင်ပါယာ အပေါ်တွင် အလွန်အမင်း မှီခို အား ထားခဲ့သည်။
တွင် ရှိ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီနယ်မြေများ သည်ဂျပန်တို့၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းခံရပြီး ဗြိတိသျှ၏ အောင်မြင်မှုရှိနေသေး သော်ငြားလည်း ၎င်းတို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာ ကို ပျက်စီးစေ၍ အင်ပါယာ ကျဆုံးခြင်းကို အရှိန်မြှင့်ပေးခဲ့သည်။
စစ်ကြီးပြီးဆုံးပြီး နှစ် နှစ် အတွင်းတွင် ဗြိတိန် သည် ၎င်း၏ လူဦး ရေ အထူထပ်ဆုံးနှင့် တန်ဖိုးအရှိဆုံး ကိုလိုနီဖြစ်သော ကို လွတ်လပ်ရေး ပေးခဲ့ ရသည်။
တစ်ဆယ့်ခြောက်နိုင်ငံသည် ၎င်းတို့ တိုင်းပြည်၏ အကြီးအကဲ Queen Elizabeth II (ဘုရင်မ အဲလိဇဘက် II ) အား ဓနသဟာယနိုင်ငံများတွင် ဘုရင်မအုပ်စိုးခြင်း အဖြစ် မျှဝေ ခံယူကြသည်။
ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း (United Kingdom)သည် ဗြိတိသျှကျွန်းများအပြင်ဘက်ရှိ နယ်မြေဒေသ ၁၄ ခု အပေါ်တွင် အချုပ်အခြာ အာဏာကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး ၎င်းတို့အား ၂၀၀၂ ခုနှစ် တွင် ဗြိတိသျှပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေဒေသများဟု ပြန်လည်အမည်ပေးခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှ ပရိုတက်စတင့် သာသနာပြုအဖွဲ့များ ကမ္ဘာအနှံ့ ဖြန့်ထွက်ခြင်းသည် စစ်သားများနှင့် အစိုးရအမှုထမ်းများ တိုက်ကြီးများအားလုံးဆီသို့ အင်္ဂလန် အသင်း တော် ဘာသာရေး ကို ဖြန့်ပေးခြင်းထက် ကြိုတင်၍ ရှေ့ရောက်နေလေ့ရှိသည်။
ဘုရား ကျောင်းများ၊ ဘူတာရုံများနှင့် အစိုးရအဆောက်အအုံတို့တွင် တွေ့ရသော ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီဆိုင်ရာ ဗိသုကာလက်ရာများ သည် တစ်ချိန်က ဗြိတိသျှ အင်ပါယာ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ခဲ့သော မြို့များတွင် ဆက်လက် ၍ တည်ရှိနေဆဲဖြစ် သည်။
ဗစ်တိုးရီးယား ဗြိတိန်တွင် ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သော ဘောလုံးနှင့်ကစားရသည့် ကစားနည်း များ- ဘောလုံးပွဲ ၊ ခရစ်ကတ်၊ တစ်သင်းလျှင် ဆယ့်သုံးယောက်စီဖြင့် ကစားရသော ကြေးစား အဆင့် ရွတ်ဘီ ဘောလုံး ကစား နည်းစနစ် ၊ တစ်သင်းလျှင် ဆယ့်ငါးယောက်စီဖြင့် ကစားရသော အပျော်တမ်း အဆင့်ရွတ်ဘီ ဘောလုံး ကစား နည်းစနစ် ၊ နှင့် တို့သည် တိုင်းတစ်ပါးသို့ တင်ပို့ခြင်းခံရသည်၊ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့သည် အင်ပါယာ စနစ် ဖြစ်သော ဗြိတိသျှတို့ ရွေးချယ်ထား သည့် တိုင်းတာခြင်း စနစ် ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှတို့ရေးဆွဲခဲ့သော နယ်နိမိတ်များသည် တစ်သားတည်းဖြစ်သော လူမျိုးစုများ သို့မဟုတ် ဘာသာတရား များကို အမြဲတမ်းထင်ဟပ်ခြင်းမရှိခဲ့ပဲ ကက်ရှ်မီးယား၊ ပါလက်စတိုင်း၊ ဆူဒန်၊ နိုင်ဂျီးရီးယား နှင့် သီရိလင်္ကာ တို့တွင် အငြင်းပွားမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှကျွန်းများကို စွန့်ခွာခဲ့ကြသူ သန်းပေါင်းများစွာတို့သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ၊ ဩစတြေးလျ နှင့် တို့ကိုထူထောင်ခဲ့ကြပြီး အခြေချနေထိုင်သူ လူဦးရေ အများစုမှာ အဓိကအားဖြင့် ဗြိတိန်နှင့် တို့မှ လာကြခြင်းဖြစ်သည်။
လွတ်လပ်စွာ စုဝေးခြင်းသည် အောက်ပါ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာပြဋ္ဌာန်းပေးသော စာချုပ်စာတမ်း များတွင် အမြတ်တနိုးထား၍ ထိန်းသိမ်းထားသည်- ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း - ပိုဒ်ခွဲ ၂၀ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အများပြည်သူနှင့် နိုင်ငံရေးအခွင့်အရေးများ ပဋိညာဉ်စာချုပ် - ပိုဒ်ခွဲ ၂၁ လူ့အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ ဥရောပ သဘောတူညီချက် – ပိုဒ်ခွဲ ၁၁- လူ့အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ အမေရိကန် သဘောတူညီချက် - ပိုဒ်ခွဲ ၁၅ လွတ်လပ်စွာ စုဝေးခြင်းကို အသိအမှတ်ပြုထားသော နိုင်ငံတော်နှင့် ဒေသတွင်း ဖွဲ ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ ဥပမာများမှာ- # - အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ ကို ပထမအကြိမ် ပြင်ဆင်ခြင်း # - ပိုဒ်ခွဲ ၈ ဂျီဂျီ ( 8 GG) # - ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ ၁၉၈၂- ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သော အခွင့်အရေး များနှင့် လွတ်လပ်မှုများဆိုင်ရာ ကနေဒီယန် ပဋိညာဉ်စာတမ်း ၏ အက်စ် - ၂ (S. 2) # - Nouveau Code Pénal (နော်ဗွီယူ ပီနယ် ဥပဒေ) ၏ ပိုဒ်ခွဲ ၄၃၁ - ၁ # အခြေခံ ဥပဒေ အပိုင်း ၂၇ # မက်ကူးယား အခြေခံ ဥပဒေ ပိုဒ်ခွဲ ၂၇ # - အိန္ဒိယရှိ အခြေခံအခွင့်အရေးများ # အိုင်ယာလန် သမ္မတနိုင်ငံ - အိုင်ယာလန် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ ၏ ပိုဒ်ခွဲ ၄၀.၆.၁ အရ အာမခံချက်ပေးထားသည် # တူရကီ - တူရကီ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ ၏ ပိုဒ်ခွဲ ၃၃ နှင့် ၃၄ သည် လွတ်လပ်စွာ အစည်းအရုံးဖွဲ ့ခြင်း နှင့် စုဝေးခြင်းကို အာမခံချက်ပေးထားသည်။
မြန်မာ့ ယွန်းထည် ပစ္စည်းများ ယွန်းထည်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်သည့် လက်မှုပညာကို ဟု ခေါ်သည်။
ယွန်းသည် သစ်တောများမှ သဘာဝပေါက် သစ်စေးပင် (Melanorrhoea usitatissima) (မီလာနို ဟိုရီးယား ယူဆီတတ်တီစီမ) မှ ခြစ်ထုတ်ထားသော အစေး ဖြစ်သည်။
ထိုစဉ်က ချင်းမိုင်ဒေသရှိ ယွန်း သို့မဟုတ် Laos Shan (လာအို) လူမျိုးစုများ၏ လက်မှုပညာများကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တင်သွင်းခဲ့ချိန်မှစကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရာပြောင်မြောက်သည့် ယွန်းထည်ပစ္စည်းများ စတင်ထွန်းကားလာသည်ဟု ယူဆကြသည်။
ယွန်းအိုးများ၊ သေတ္တာများ နှင့် ဗန်းများ၏အောက်ခြေသည် ရစ်ခွေထားသော သို့မဟုတ် ရက်လုပ်ထား သော ဝါးမျှင်ကို မြင်းမွေးဖြင့်ရောထားလေ့ရှိပြီး ထုဆစ်သွန်းလုပ်နိုင်သည့် thayo (သရိုး) ဟုခေါ်သော မြေဖြူပွဲ လျက် ပစ္စည်းကို ရရှိရန် သစ်စေးကို ပြာ သို့မဟုတ် လွှစာ များဖြင့်ရောစပ်ခြင်း ပြုနိုင်သည်။
အကွဲပြားဆုံးဖြစ်သော အိုးမှာ ဘုန်းတော်ကြီးများအတွက် အခြေအရင်းတစ်ခုပေါ်တွင် ရစ်တက်နေသောအဖုံးပါ ရှိသည့် hsun ok (ဆွမ်းအုပ်) ဟုခေါ်သော ထမင်းထည့်သောခွက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။
အောက်ခံ ခုံပါသည့် ပန်းကန်ပြားများ သို့မဟုတ် အောက်ခြေပါသော ဗန်းအသေးများ အဖုံးပါသည် ဖြစ်စေ၊ မပါသည်ဖြစ်စေ ၎င်းတို့ကို kalat (ကလပ်) ဟုသိကြပြီး Buddha (ဘုရား) သို့မဟုတ် တော်ဝင် မင်း မျိုးမင်းနွယ်များကို စားကောင်းသောက်ဖွယ်များနှင့် ပန်းများ ဆက်ကပ်သောအခါ အသုံးပြုသည်။
Bagan သည် ယွန်းထည် လုပ်ငန်းအတွက် အဓိက ဗဟိုချက်မ နေရာဖြစ်ပြီး လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ် နှစ်ခု နီးပါးကတည်းက လက်မှုပညာအခြေကျခဲ့ကာ ယခုထက်တိုင် ရှေးရိုးရာ နည်းဟန်များကို ကျင့်သုံးနေဆဲ ဖြစ် သည်။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ Chindwin (ချင်းတွင်း) တောင်ကြားရှိ Monywa အနီးမှ Kyaukka (ကျောက်ကာ) ရွာတွင် နေ့စဉ်သုံး အတွက် တောင့်တင်း ခိုင်မာသော ယွန်းထည်အသုံးအဆောင်များကို အဓိအားဖြင့် အနက်ရောင်ဗြောင်ဖြင့် ထုတ်လုပ်နေဆဲ ဖြစ် သည်။
မြင်းမြီးနှင့် ပြုလုပ်သော ယွန်းထည်ကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ပုဂံမြို့ အနောက်ဖွားစောကျေးရွာတွင် ပြုလုပ်ကြသည်။
မန္တလေး နေ့စဉ်၊ ၁၀-၁၀-၂၀၁၈၊ စာ-၁၃။
တရားရှုမှတ်ခြင်းသည် အရာအားလုံးကို ထိန်းချုပ်လေ့ကျင့်မှု တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ရှုမှတ်ခြင်းဖြင့် လေ့ကျင့်သူသည် “သိစိတ်ပျံ့လွင့်စိတ်”ကို ကျော်လွန်ပြီး စိတ်အနားပေးခြင်း သို့မဟုတ် သိမှတ်နေခြင်း၏ အနက်ရှိုင်းဆုံးသော အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နှင့် ကိုဘီစီ (၅၈၈) လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း၂၆၀ဝ-ကျော်တွင်ပထမဆုံးသော စတင်တွေ့ရှိကျင့်ကြံအားထုတ် ခဲ့ သူဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓအဖြစ် (ဘီစီ ၅၈၈ - ဘီစီ ၅၄၃ ) ၄၅ နှစ်အတွင်း တာဝန်ကြီး ၂ ရပ်ကို တစ်နေ့လျှင် ၂၂ နာရီ မိနစ် ၂၀ ခန့်မျှ နေမအား ညမနား လူသား, သတ္တဝါတို့၏ ကောင်းကျိုးကို မျှော်ကိုး၍ ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာသည် လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၁၉၀၀ ခန့်အထိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သောနှင့်အယူဝါဒဖြစ်သည်။
တရုတ်ပြည် သည် နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာလူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာ တရားရှုမှတ်ခြင်းသည် အကြောင်းနှစ်ရပ်နှင့် အခြေခံကျစွာဆက်စပ်ပတ်သက်သည်။
ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ၏ပုံစံများ အများစုသည် တရားထိုင်ခြင်း သမထအလုပ်သည် စိတ်နှင့် ဆိုင်သဖြင့် မိမိစိတ်ဓာတ်၏ ဖြူစင်မှု တိုးပွားလာအောင် အားထုတ်ရသော အလုပ်မျိုးဟု ဆိုလိုသည်။
တရားရှုမှတ်ကျင့် ကြံအားထုတ်ခြင်း နှစ်မျိုးဖြစ်ကြသော နှင့် တို့အကြားတွင် ထင်ရှားသည်။
သည် သမထကျင့်စဉ်၏အစ တာထွက်ဟု ပြောနိုင်သော်လည်း အဆင့်အမျိုး မျိုးကိုဖြတ်သန်းသွားပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဝိပဿနာကျင့်စဉ်သို့ ရောက်ရှိအဆုံးသတ်သွားသည်။
ဗုဒ္ဓအယူဝါဒသည်တရားရှုမှတ်ခြင်းဖြင့်တွေးတောဆင်ခြင်မှုကိုတိုးတက်အောင်အာရုံစိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။
ကျင့်စဉ်သည် ရှိ အလွန်ရှေးကျသော တရားကျင့်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဂေါတမဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျင့်စဉ်ကိုဘီစီ (၅၈၈) လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း၂၆၀ဝ-ကျော်တွင်ပထမဆုံးသော စတင်တွေ့ရှိကျင့်ကြံအားထုတ် ခဲ့ သူဖြစ်သည်။
ဆိုသည်မှာ အရှိကိုအရှိအတိုင်း မှန်ကန်စွာသိမြင်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိသည်။
စိတ်သည် တည်ကြည်စူးရှမှုရှိပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကို အာရုံစူးစိုက်၍ ရှုမှတ်ခြင်းဖြင့် ရုပ်သည်လည်းကောင်း၊ စိတ်သည်လည်းကောင်း၊ ခဏမစဲ မရပ်မနား ပြောင်းလဲနေကြသောတရား၊ စကြာဝဋ္ဌာတစ်ခုလုံး၏ သဘာဝဓမ္မ အမှန်တရားကို တွေ့ရှိလာသောအခါ မမြဲခြင်းသဘာဝ ၊ ဆင်းရဲခြင်းနှင့် အစိုးမရသော သဘောသဘာဝ အမှန်တို့ကို သိရှိကြသည်။
ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရား ၏ တရားတော်များသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၆၀၀ ကပင် လွတ်လပ်စွာ ပြောဆို ဝေဖန်ဆန်းစစ်ခွင့် ရှိသောကြောင့် ''ကမ္ဘာ့ဒီမိုကရေစီ ပထမအစ၊ ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရား က ဟု ဆိုအပ်လှပေသည်။
ဒီမိုကရေစီ၏အစ၊ ပထမ ဟု ထိုစဉ်ကအများက သက်မှတ်ထားသော ဂရိ နိုင်ငံ တွင် ဒီမိုကရေစီ မပေါ်ထွန်းသေးပါ၊ ကမ္ဘာ့ အတွေးအခေါ်ပညာရှင် (ဘီစီ ၄၆၉-၃၉၉)၊ (ဘီစီ ၄၂၈-၃၄၈)၊ (ဘီစီ ၃၈၄-၃၂၂)၊နှင့် (ဘီစီ ၃၅၆-ဘီစီ၃၂၃)၊ တို့ မမွေးသေးပါ။
ဗုဒ္ဓ သည် ကျင့်ကြံအားထုတ် ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ 588 တွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်ချိန်တွင် တရုတ်အတွေးအခေါ်ပညာရှင် ဒဿန ဆရာကြီး (ဘီစီ ၅⁠၅၁-၄၇၉) မမွေးသေးပါ။
ကမ္ဘာ့ရူပဗေဒပညာရှင် သင်္ချာပညာရှင် (၁၆၄၃ ဇန္နဝါရီလ ၄ - ၁၇၂၇ မတ်လ ၃၁)၊ ( ၁၈၇၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်-၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၈ ရက် ) တို့ မမွေးသေးပါ။
ခရစ်ယာန်ဘာသာမှ ထာဝရဘုရားသခင် ၏ သားတော် (Jesus Christ BC 5-AD 30) နှင့် အစ္စလမ်ဘာသာ တမန်တော် (Muhammad AD 570- AD 632) တို့ မပေါ်သေးပါ။
BC 588 တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင် ထွန်းကားပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၆၀၀ ကျော် တွင် (Jesus Christ BC 5-AD 30) သည် (Meditation) တရားရှုမှတ် ကျင့်ကြံအားထုတ် ခဲ့သည်။
BC 588 တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင် ထွန်းကားပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၁၂၀၀ ကျော် တွင် တမန်တော် (Muhammad AD 570- AD 632) သည် (Meditation) တရားရှုမှတ် ကျင့်ကြံအားထုတ်ခဲ့သည်။
နတ် (ဗမာ: နတ်; MLCTS: nat; IPA: [naʔ]) များသည် ဘားမား (သို့မဟုတ် တွင် အယူဝါဒနှင့်တွဲလျက် ဝိညာဉ်များကို ကိုးကွယ်မှုဖြစ်သည်။
အားလုံးသော သည် လူသားများဖြစ်ကြပြီး ၊ ကြမ်းတမ်းသော သေဆုံးရခြင်းများ (အစိမ်းသေ,lit. "violent death" ) နှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသူများဖြစ်သည်။
နတ်ကိုကိုးကွယ်မှုသည် တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုများအတွင်းတွင် ပြုလုပ်ကြသည်ရှိသလို လူနေမှု၏ ပင်မရေစီး ကြောင်းအတွင်းတွင်လည်းပြုလုပ်ကြသည်။
သို့သော်လည်း ဗမာများထဲတွင် နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ခမ်းခမ်း နားနားပွဲပေးခြင်း နှင့် ဓလေ့ထုံးထမ်းအတိုင်းပြုလုပ်ခြင်း ပုံစံဖြင့် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ရွာတိုင်းတွင် ရွာစောင့်နတ် (village guardian)ကို ကိုးကွယ်သည့်နတ်စင်ရှိသည်။
တစ်ဦးတစ်ယောက်စီတွင်လည်း ကိုယ်စောင့်နတ်ဟုခေါ်သည့် ကိုယ်ကိုစောင့်ရှောက်ပေးသည့် ဝိညာဉ်ရှိသည်။
ပညာရှိ အသိုင်းအဝိုင်းထဲတွင် အယူဝါဒနှင့် ဗမာ့ဝိညာဉ်ကိုးကွယ်မှုတို့သည် ခွဲခြားထားသည့်အထင်ကရနှစ်ရပ် သို့မဟုတ်အထင်ကရတစ်ရပ်ထဲမှကွဲလွဲနေသည် ရှု့ထောင့်နှစ်ရပ်နှင့်ပတ်သက်သော အချက်များအပေါ် သဘောထားမတူညီကြသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
တရားဝင် ၃၇ မင်းနတ်များ၏ အဖွဲ့အစည်းကို ဘုရင် (၁၀၄၄ - ၁၀၇၇) ထူထောင်ပေးခဲ့သည်မှစပြီး နောက်ပိုင်းအဟြေင်း အလဲများရှိသော်လည်း၊ ဤကိစ္စကိုထောက်ပြဟြေဆိုကြသည်မှာ ဗမာမှုပြုခြင်းအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ပြန်ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
အနော်ရထာဘုရင်မှ တစ်နိုင်ငံလုံးသိမ်းသွင်းပြီး ပထမဗမာနိုင်ငံတော်ဟု တည်ထောင်ခဲ့ပြီးနောက် ၃၇ မင်းနတ်သည် ဝှမ်းတွင် ဗမာ့အမြင့်ဆုံးအဖွဲ့တစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
နတ်ကိုးကွယ်မှုသည်ဗမာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာသည်ထက်စောသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံသည် နျူကလီးယားစွမ်းအင်ကို အများဆုံးသုံးစွဲသည့်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အား သုံးစွဲမှု၏ ၁၉ ရာခိုင်နှုန်းကို နျူကလီးယားစွမ်းအားမှ ရယူထားသည်။
နှိုင်းယှဉ်ကြည့် လျှင် တွင် မျိုးစုံသုံးစက်ရုံ ၁၆ ခု အပါအဝင် အရေအတွက်များစွာသော နျူကလီးယား စက်ရုံ များကို လက်ရှိသုံးစွဲနေသည်။
တွင် ကျောက်မီးသွေးနှင့်ဓာတ်ငွေ့သုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ် စက်မှု လုပ်ငန်းသည် မြင့်တက်လာလျက်ရှိပြီး၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် တန်ဖိုးငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၅ ဘီလီယံဒေါ်လာအထိ ဖြစ်လာမည်။
များစွာသော စစ်တပ်သုံးနှင့် အရပ်ဘက်သုံး (ရေခဲခွဲသင်္ဘောကဲ့သို့သော) များသည် နျူကလီးယား တွန်းအားပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည့် နျူကလီးယားရေကြောင်းသုံးတွန်းအားကို သုံးစွဲကြသည်။
နျူကလီးယား ဓာတ်ပြု ပေါင်းစပ်မှု များသည် နျူကလီးယား ပြိုကွဲခြင်းထက် ပိုမိုလုံခြုံစိတ်ချရပြီး၊ ရေဒီယို သတ္တိကြွ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ ထုတ်လွှတ်မှုနည်းပါးသည်။
နျူကလီးယား ဓာတ်ပြိုကွဲခြင်းနှင့် ဓာတ်ပြုပေါင်းစပ်ခြင်းနှစ်ရပ်လုံးသည် အာကာသပျံသန်းရေး ဆက်စပ်ပစ္စည်း များအတွက် အာမခံချက်အဖြစ် ပေါ်ထွက်လာပြီး၊ အနည်းငယ်မျှသောထုထည် ဓာတ်ပြုခြင်းဖြင့်အာကာသခရီးသို့အလျင်အမြန်သွားနိုင်ရန်ဆောင်ရွက်ပေးနေသည်။
သံသရာလည်နေသည့် မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ ထုတ်လွှင့်မှုများ၏ နှိုင်းယှဉ်ချက်များ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ထုတ်လွှင့်မှုများ၏ သံသရာလည်မှု ခွဲခြမ်းစစ်ဆေးခြင်း (LCA) အပေါ် နှိုင်းယှဉ်ချက် အများအပြားတွင် ဖော်ပြထားသည်မှာ နျူကလီးယားစွမ်းအားသည် ပြန်လည်အသစ်လဲနိုင်သည့် စွမ်းအင်အရင်းအနှီးများနှင့် တန်းတူ နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။
နျူကလီးယားစွမ်းအားအပေါ် ငြင်းခုံမှုသည် ကြာရှည်အငြင်းပွားမှု အကြောင်းဖြစ်ပြီး၊ ယင်းအငြင်းပွားမှုသည် အရပ်ဘက် အသုံးပြုရန် ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် နျူကလီးယားလောင်စာမှ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လွှတ်မည့် နျူကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖိုများ သုံးစွဲမှုနှင့် နေရာချထားမှုတို့ကို လွှမ်းခြုံထားသည်။
ထိုခြိမ်းခြောက်မှုများတွင် ပြင်ဆင်ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ခြင်းနှင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ နျူကလီးယားစွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ ထားသိုခြင်း ပြဿနာများ၊ နျူကလီးယားလက်နက်များ စုပုံလာခြင်း အန္တရာယ်နှင့် အကြမ်းဖက်မှုတို့ ပါဝင်ပြီး၊ ထိုနည်းတူစွာ အန္တရာယ်နှင့် ယူရေနီယံသတ္တုတွင်းမှ ပတ်ဝန်းကျင်ပျက်စီးမှုများ လည်း ပါဝင်သည်။
နှင့် အန္တရာယ်ကင်းရေး ငြင်းဆိုချက်များကို ငြင်းခုံနေသော နှစ်ဘက်စလုံးမှ သုံးစွဲသည်။
မှ ၂၂မိုင်ခန့် ကွာဝေးပြီး - အဝေးပြေး ကားလမ်းဘေးတွင် တည်ရှိသည်။
ဘီးလင်းမြို့သည် ကျိုက်ထိုမြို့နှင့် အကြား အလယ်ခန့်တွင် ဘီးလင်းမြစ်၏ လက်ဝဲကမ်းပေါ်၌ တည်ရှိသည်။
ထိုမြစ်သည် အတွင်း မြစ်ဖျားခံ၍ မုတ္တမ တောင်တန်းနှင့် ဘီးလင်းတောင်တန်းများကို ဖြတ်လျက် မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။
ဘီးလင်းမြို့နယ်သည် မိုးများသော ဒေသဖြစ်သည်။
ကူးသန်းသွားလာရေး လမ်းပန်းအဆက်အသွယ်များမှာ ကျိုက်ထို-မုတ္တမ မော်တော်ကားလမ်း (၈၃ မိုင်) သည် ဘီးလင်းမြို့နှင့် သထုံမြို့ကို ဖြတ်၍သွားသည်။
ဘီးလင်းမြို့၌ မြို့ပိုင်ရုံး၊ မြို့နယ်တရားမနှင့် ရာဇဝတ်တရားသူကြီးရုံး၊ မြို့နယ်သမဝါယမရုံး၊ စာတိုက်၊ ဆေးရုံ၊ အစိုးရတန်းမြင့်ကျောင်း၊ ဈေးစသည့် အစိုးရ အဆောက် အအုံများ ရှိသည်။
ဘီးလင်း ဟူသော အမည်သည် ဝီလှီ ( ပီးလမ်း ) ဟူသော မွန်စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆဖေါ်ပြချက်အချို့ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ဘီးလင်းမြို့၌ အထက်တန်းကျောင်း ၂ ရှိသည်။
အများစုမှာကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်ကြသည်။
မြောက်ဘက်တွင် ၊ ဒေးခင်တောင်တို့ ရှိသည်။
မြို့၏ မြောက်ဘက်မှ သို့ သွားရာလမ်းရှိသည်။
မြေပြန့်မြေနိမ့်ဒေသများသည် မြေဩဇာကောင်း၍ စပါးစိုက်ပျိုး ဖြစ်ထွန်းသည်။
တောင်ကုန်း တောင်တန်းဒေသများတွင် များ၊ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် တောင်ယာများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။
မြို့၏ အနောက်ဘက်တွင် ၊ ၊ တို့ ရှိသေးသည် ( အခု‌တော့ မရှိတော့ပါ)။
birth_place = Dairsie, စကော့တလန်။
ဂျိမ်း ဂျော့ စကော့(ဒ်) သည် Dairsie (ဒယ်ဆီ) အရပ်၌ မွေးဖွားခဲ့သော ဒုတိယမြောက် သားရတနာ တစ်ဦးဖြစ်၍ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ စကော့တလန် ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်း၏သင်းအုပ်ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။
ထို့နောက် သူသည် လန်ဒန် Daily News (ဒေးလီးနယူး)နှင့်StJames'sGazette(စိန့်ဂျိမ်း(စ်)ဂေဇက်)ဟုအမည်ရသောသတင်းစာများအတွက်အများအားဖြင့်တွင်နေ၍သော်လည်းကောင်း၊သို့ခရီးသွားရင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း မြန်မာနိုင်ငံ မှနေ၍ သတင်းများကို ပေးပို့ ခဲ့သည်။
ဘောင်းဘီဝတ်သူများ - ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော စာအုပ် - ဗြိတိသျှအင်ပါယာ၏ လောင်းရိပ်အောက်တွင် ရှိသော မြန်မာနိုင်ငံ ပုံဝတ္ထုတစ်ခု တွင် Andrew Marshall (အင်ဒရူး မာရှယ်) သည် စကော့(ဒ်)၏ စွန့်စားမှုများအား ပြန်လည်ဖော်ပြရာ၌ ဗြိတိသျှတို့၏ ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးကို မြေပုံ တွင်မပါဝင်သော တောကြီးမှတဆင့် တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော သူ၏ နည်းလမ်းကို မြှောက်ပင့်၍ လည်း ကောင်း၊ အပြစ်တင်၍လည်းကောင်း ရေးသားခဲ့သည်။
စကော့(ဒ်)သည် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။
လက်နက်ထုတ်လုပ်သော လုပ်ငန်းသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်း ဖြစ်ပြီး လက်နက်များ နှင့် စစ်တပ်နည်းပညာနှင့် ပစ္စည်းကိရိယာများ ကိုထုတ်လုပ် ရောင်းချသည်။
တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် နှစ်စဉ် စစ်တပ်အသုံးစရိတ်အဖြစ် ဒေါ်လာ ၁ ထရီလီယံကျော်ကို သုံးစွဲကြောင်း ခန့်မှန်းကြ သည် (ကမ္ဘာ့ ဂျီဒီပီ ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်း)။
တိုင်းပြည်တစ်ပြည်၏ စစ်တပ်အား လက်နက်ထောက်ပံ့ရန် ကန်ထရိုက်များကို အစိုးရမှ ချီးမြှင့်လေ့ရှိပြီး လက် နက်ကန်ထရိုက်များကို နိုင်ငံရေး အရေးပါမှုနှင့် အဓိကကျစွာပြုလုပ်သည်။
စစ်အေးခေတ် တွင် ဆိုဗီယက် ယူနီယံ နှင့် တို့သည် အထူးသဖြင့် တတိယ နိုင်ငံများ ကဲ့သို့သော အခြားနိုင်ငံများတွင် ၎င်းတို့၏ရပ်တည်မှုကို လွှမ်းမိုးရန် လက်နက်များတင်ပို့ခြင်းကို အသုံး ပြုခဲ့ကြသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲကမ္ဘာကို လက်နက်ထောက်ပံ့ပေးနေသည့် ထိပ်တန်း ဖြန့်ဖြူး ပေးသူတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံး လက်နက်ရောင်းခြင်း၏ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်း ဝန်းကျင်တွင်ရှိကာ ၎င်းနောက် တွင် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း၊ ၊ နှင့် တို့ရှိသည်။
စစ်တပ်သုံး လေယာဉ်အပါအဝင် (မြေပြင်အခြေစိုက်နှင့် ရေတပ်ဆိုင်ရာ လေယာဉ်ထုတ်လုပ်မှု) သမားရိုးကျ ဒုံးကျည်များ နှင့် စစ်တပ် ဂြိုဟ်တုများ၊ ၎င်းသည် ဈေးကွက်၏ နည်းပညာ အဆင့်အမြင့်ဆုံး အခန်းကဏ္ဍ ဖြစ် သည်။
ကမ္ဘာ့ အဓိက အင်အားကြီးနိုင်ငံများအားလုံးသည် ကမ္ဘာအနှံ့ တာဝန်ချထားခြင်းကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန် အဓိက ကျသော ပင်လယ်ရေကြောင်း အင်အားစုများကို ထိန်းသိမ်းထားပြီး အကြီးဆုံးနိုင်ငံများသည် လေယာဉ်တင် သင်္ဘောများ၊ နျူကလီးယား ရေငုပ်သင်္ဘောများနှင့် ခေတ်မီသော လေကြောင်းရန် ကာကွယ်သည့် စနစ်များကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။
SIPRI ပြီးလျင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လက်နက် အကူးအပြောင်း နှင့်ဆိုင်သော အချက်အလက်များကို ပေးသည့် အခြားအရင်းအမြစ် မြောက်မြားစွာရှိသည်။
သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ဆိုသည်မှာ အဓိကအားဖြင့် ပါဝင်သော ဓာတ်ငွေ့ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ထိုနည်းစနစ် တစ် ရပ်ဖြင့် ပြုပြင်ခြင်း၏ ဘေးထွက်ပစ္စည်းများတွင် အီသိန်း ၊ ပရိုပိန်း ၊ ဗျူတိန်း ၊ ပန်တိန်း နှင့် ပို၍မြင့်မားသော မော်လီကျူး အလေးချိန်ရှိသည့် ၊ ဒြပ်စင်ဖြစ်သော၊ ၊ ရေငွေ့နှင့် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဟီလီယန်နှင့် နိုက်ထရိုဂျင်တို့ ပါဝင်သည်။
သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကို အိမ်များသို့ပို့ပေးပြီး အိမ်များတွင် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဖြင့် လည်ပတ်သည့် ချက်ပြုတ်ရန် မီးဖိုများနှင့် မုန့်ဖုတ်ရန်ဖိုများဖြင့် ချက်ပြုတ်ခြင်း ၊ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ဖြင့် အပူပေးသောအဝတ်ခြောက်စက်များ၊အပူပေးခြင်း၊ အအေးပေးခြင်းနှင့် အဆောက်အအုံတစ်ခုလုံးကို ပင်မဘွိုင်လာမှ အပူပေးသည့် စနစ်ကဲ့သို့သော ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် ၎င်းဓာတ်ငွေ့ကို အသုံးပြုသည်။
ဖိသိပ်ထားသောသဘာဝဓာတ်ငွေ့ မက်သိန်းသည် နှင့် ကဲ့သို့ သော အခြား မော်တော်ယာဉ် လောင်စာများနှင့် စာလျှင် ပို၍သန့်စင်သော အခြားရွေးချယ်စရာ နည်းလမ်း တစ် ခုဖြစ်သည်။
သဘာဝဓာတ်ငွေ့သည် Haber (ဟေဘာ နည်းစနစ်) ဖြစ်စဉ်မှတဆင့် ဓာတ်မြေဩဇာ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသော ထုတ်လုပ်ခြင်းအတွက် အဓိက ကုန်ကြမ်း ဖြည့်ဆည်း ပေးသောအရာ ဖြစ်သည်။
လေယာဉ်ထုတ်လုပ်သူ ရုရှလူမျိုး ၊ Tupolev (တူပိုလပ်(ဖ်)) သည် ယခု လောလောဆယ်တွင် အယ်အန်ဂျီ နှင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင် စွမ်းအင်သုံး လေယာဉ်ကိုထုတ်လုပ်ရန် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ် တစ်ရပ်ကို စီမံခန့်ခွဲ နေသည်။
အခြားအသုံးပြုပုံများ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ကို ၊ ၊ ၊ ၊ သုတ်ဆေး နှင့် အခြားထုတ်လုပ်ကုန်များ ထုတ်လုပ်ရာတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။
ရေနံဖြန့်ဖြူးမှုနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များ သိုမှီးထားရှိမှုသည် အကြီးဆုံးသော ရေနံကုမ္ပဏီကြီး ၅၀ များအတွင်းတွင် ရှိနေသည်။
ရေနံလုပ်ငန်းတွင် နှင့် အဝှမ်းပြင်ဆင်လုပ်ဆောင်နေရသည့် ရေနံရှာဖွေခြင်း၊ ရေနံထုတ်ယူခြင်း၊ ရေနံချက်လုပ်ခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ခြင်း (ရံဖန်ရံခါ ရေနံတင်သင်္ဘောနှင့် ပိုက်လိုင်းများဖြင့်) နှင့် ရေနံထွက်ပစ္စည်းများ ဈေးကွက် တင်ရောင်းချခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
စွမ်းအင်သုံးစွဲမှု၏ အများဆုံးရာခိုင်နှုန်းကို အောက်အဆငမှ ကြည့်လျှင်၊ ဥရောပနှင့်အတွက် ၃၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းအတွက် ၅၃ ရာခိုင်နှုန်း အထက်ရှိသည့်အဆင့်ကို တွေ့မြင်ရသည်။
အခြားသော အနေ အထားအရဒေသများ၏ စွမ်းအင်သုံးစွဲမှု ပုံစံများမှာ- တောင်နှင့်အလယ်အမေရိက (၄၄ ရာခိုင်နှုန်း) ၊ အာဖရိက (၄၁ ရာခိုင်နှုန်း)၊ နှင့် မြောက်အမေရိက (၄၀ ရာခိုင်နှုန်း) တို့ဖြစ်သည်။
ရေနံသည် သဘာဝအားဖြင့် ကျောက်အစိုင်အခဲများဖြစ်ပေါ်မှုအတွင်းတွင်တွေ့ရှိရသည့် အရည်ဖြစ်သည်။
နှစ်သန်းရာပေါင်းများစွာ ကြာ မြင့်လာသည့်အခါ၊ မြေထု၏ အပူချိန်နှင့်ဖိအားတို့ကြောင့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများသည် လောင်စာများအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားကြသည်။
အချိန်ကြာမြင့်လာသည့်အခါ ပုပ်သိုးဆွေးမြေ့သောအ ကြွင်းအကျန်များသည် ရွံ့နှင့် နုံးများဖြင့်ဖုံးအုပ် လာပြီး၊ မြေ၏ မာတင်းနေသောမျက်နှာပြင်အလွှာအတွင်းသို့ စိမ့်ဝင်နစ်မြုပ်သွားသည်။
ရေနံစိမ်းကို မချက်လုပ်ရသေးသည့်အနေအထားဖြင့် လူတို့သုံးစွဲလာခဲ့သည်မှာ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၅၀ဝဝ ကျော်ပြီ ဖြစ်သည်။
ရှေးခေတ် တွင် အလင်းရောင် ရရှိရန်အတွက် သန့်စင်ပြီး ရေနံဆီများ သုံးစွဲခဲ့သည်ကို သိရှိရသည်။
ရေနံစက်မှုလုပ်ငန်းသည် မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ နှင့် တို့တွင်ဖြစ် ပေါ်လာခဲ့သည်။
ရေနံသည် တောင်းဆိုမှုအလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး နှစ်ဆယ်ရာစုနှစ် ဈေးကွက်တွင် တန်ဖိုးအရှိ ဆုံး ကုန်သွယ်ရောင်းဝယ်ခဲ့သော ကုန်ပစ္စည်းဖြစ်လာသည်။
ဘာကူးရေနံခေတ်ထချိန်နှင့် ရေနံလမ်းကြောင်း ၊ နိုင်ငံတကာ ခရီးသွားလမ်းကြောင်း တွင်လည်းကြည့်နိုင်သည်။
ရုရှားအင်ပါယာသည် ၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် ရေနံ ၃၅၀ဝ တန်ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ရာစုနှစ်အလယ်တွင် နှစ်ဆတိုးထွက် ရှိခဲ့သည်။
အမေရိကန်ရေနံအဖွဲ့အစည်းသည် ရေနံလုပ်ငန်းကို ကဏ္ဍငါးခုခွဲခြားထားသည်။
အချို့သောရေနံလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်မှုများသည် ရေနံချက်လုပ်ရာမှ ရရှိသည့် ဘေးထွက်ပစ္စည်းများနှင့် ရေနံယိုဖိတ်မှုတို့မှ တစ်ဆင့်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရေထုညစ်ညမ်းမှုအတွက် တာဝန်ရှိသည်။
အိုင်ဘစ်ကမ္ဘာ(IBIS)မှသုတေသနတွေ့ရှိ ချက်အရ ၊ (အဓိက အီသနော၊ သို့သော်ဇီဝဒီဇယ် လည်းဖြစ်သည်။
သိပ္ပံပညာရှင်များအကြား ဆူမတြာ-အန်ဒမန် ငလျင်ဟု လူသိများသည့် ဤ သည် နှင့် ကြားရှိ မြေလွှာပြတ်ရွေ့ကြောင်းတစ်လျှောက် ပြတ်တောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး အချို့ဒေသများတွင် IX အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
for the event]] ၂၀၀၄ ခုနှစ် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ငလျင်ကို ကနဦးတွင် (Mw) ၈.၈ ရှိသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
အမေရိကန် ဘူမိဗေဒတိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (United States Geological Survey) က ၎င်း၏ တရားဝင် ခန့်မှန်းချက်ကို ၉.၁ ဟု သတ်မှတ်ထားသော်လည်း U.S. Geological Surveyurl= States Geological Surveyaccess-date=18 October 2022archive-date=18 October 2022archive-url= မကြာသေးမီက လေ့လာမှုများအရ ငလျင်သည် ၉.၂ မှ ၉.၃ ရှိကြောင်း ဆိုထားသည်။
မှ Hiroo Kanamori က ငလျင်၏ အရွယ်အစားအတွက် ၉.၂ သည် အသင့်တော်ဆုံး ဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းသည်။
သည် ပင်မငလျင်မဖြစ်မီ နှစ်နှစ်ကျော်က ဖြစ်ပွားခဲ့သော (foreshock) တစ်ခုဟု ယုံကြည်ရသည်။
ထို့ကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသော သည် ဆူနာမီဒဏ်ကို ခံခဲ့ရပြီး၊ သီရိလင်္ကာ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသည်လည်း သိသာထင်ရှားသော သက်ရောက်မှုများကို ခံစားခဲ့ရသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံသည် ငလျင်ဗဟိုချက်နှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော်လည်း ၎င်း၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ ရေတိမ်ပိုင်း တွင် ဆူနာမီ ပိုမိုနှေးကွေးစွာ ရွေ့လျားခဲ့သောကြောင့် နှစ်နာရီခန့်အကြာမှ ထိခိုက်ခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ဆူနာမီသည် တွင်ပင် ထောက်လှမ်းနိုင်လောက်အောင် ကြီးမားခဲ့သည်။
ဆူနာမီသည် အာဖရိကအရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းအထိ ပြင်းထန်သော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများနှင့် သေဆုံးမှုများကို ဖြစ်ပွားစေခဲ့ပြီး၊ ဆူနာမီကြောင့် တိုက်ရိုက်သေဆုံးမှု မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် အဝေးဆုံးနေရာမှာ ငလျင်ဗဟိုချက်မှ ၈,၀၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၅,၀၀၀) အကွာ အနီးရှိ Rooi-Els တွင် ဖြစ်သည်။
South African History Online ကယ်ဆယ်ရေးအေဂျင်စီများက သေဆုံးသူများ၏ သုံးပုံတစ်ပုံသည် ကလေးငယ်များဖြစ်ပုံရကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က က ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးသည် ငါးနှစ်မှ ဆယ်နှစ်ခန့် ကြာမြင့်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
သတင်းပို့ထားသည်များကို "အတည်ပြုပြီး' အောက်တွင်ထည့်သွင်းထားသည်။
အကယ်၍ သီးခြားခန့်မှန်းချက်များ မရပါက ဤကော်လံရှိ အရေအတွက်သည် "အတည်ပြုပြီး" အောက်တွင် သတင်းပို့ထားသည်နှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။
တမီး(လ်) ကျား (Tamil Tiger) အာဏာပိုင်တို့မှ ၎င်းတို့၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော နယ်မြေတို့တွင် ပျောက်ဆုံးသည်ဟု ကနဦးတွင် ကြေညာထားသည့် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၁၉,၀၀၀ ကို ထည့်သွင်းထားခြင်းမရှိပါ။
အချက်အလက်များတွင် အနည်းဆုံး နိုင်ငံခြားသား ၂,၄၆၄ ဦး ပါဝင်သည်။
တောင်အာဖရိက ပြင်ပတွင် သေဆုံးခဲ့သော တောင်အာဖရိကနိုင်ငံသားများကို ပါဝင်ထည့်သွင်းထားခြင်းမရှိပါ (ဥပမာ- ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ခရီသွားဧည့်သည်များ)။
ဒီရေတောများ၊ သန္တာကျောက်တန်းများ၊ သစ်တောများ၊ ကမ်းရိုးတန်းစိမ့်မြေများ၊ သစ်ပင်ပန်းပင်များ၊ သဲသောင်ပြင်များနှင့် ကျောက်ဆောင်ဖွဲ့စည်းပုံများ၊ တိရစ္ဆာန်နှင့် သစ်ပင် နှင့် ကဲ့သို့သော များတွင် ပြင်းထန်သော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
IWMI သည် ဆားငန်ရေဖြင့် ညစ်ညမ်းနေသော ရေတွင်းများကို သန့်ရှင်းရေးလုပ်ရန် နည်းစနစ်များကို တီထွင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ကို နောက်ပိုင်းတွင် မှ ၎င်းတို့၏ အရေးပေါ်လမ်းညွှန်ချက်များထဲမှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် တရားဝင် အတည်ပြုခဲ့သည်။
သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ဩစတြေးလျအရှေ့မြောက်ပိုင်း ရေပြင်ရှိ နှင့် ပတ်သက်သည့် လုပ်ငန်းများမှ သိသာထင်ရှားသော ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုများကို ရရှိခဲ့ကြသည်။
ကမ်းရိုးတန်းဒေသများရှိ များ တည်ရှိမှုသည် ရေလုပ်ငန်း သို့မဟုတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ရှင်းလင်းထားသော နေရာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချို့သော ကာကွယ်မှုများကို ပေးနိုင်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများက ဖော်ပြခဲ့သည်။
Pearce, Fred. "[ Tsunami's salt water may leave islands uninhabitable]." ''.'' 5 January 2005. ကမ်းရိုးတန်းငါးဖမ်းလုပ်ငန်း အသိုင်းအဝိုင်းများနှင့် ထိုနေရာတွင် နေထိုင်ကြသည့် ဒေသတွင်းရှိ အဆင်းရဲဆုံးသော သူများအပေါ် သက်ရောက်မှုမှာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းသူများ၊ လှေများနှင့် ငါးဖမ်းကိရိယာများ ဆုံးရှုံးမှုများဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့သည်။
Chapter 6, "Thailand", in Jayasuriya, Sisira and Peter McCawley, [ ''The Asian Tsunami: Aid and Reconstruction after a Disaster''] . Cheltenham UK and Northampton MA: Edward Elgar, 2010. ငလျင်နှင့် ဆူနာမီ နှစ်ခုစလုံးသည် မလေးရှားနှင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဆူမားတြားကျွန်းကို ပိုင်းခြားထားသည့် ရှိ ရေကြောင်းသွားလာရေးကို ထိခိုက်စေခဲ့သည်။
Staff Writer. "[ Tsunami redrew ship channels, ocean floor] ." /Associated Press. 5 January 2005. အကြောင်းအရင်းများစွာကြောင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်အကြား ပင်လယ်ဓားပြမှု ဖြစ်စဉ်များ ၇၁.၆% ကျဆင်းခဲ့ပြီး ဖြစ်စဉ် ၆၀ မှ ၁၇ ခုသို့ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။