DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ကားလယွန်းသည် ၁၈၇၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဗားလမြို့၌ ဖွားမြင်၏။
ဗားလတက္ကသိုလ်မှ ဆေးပညာဘွဲ့ကို ရရှိပြီးနောက် သို့ သွား ရောက်၍ ပညာဆက်သင်လေသည်။
ယွန်းသည် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ ရှိ စိတ်ရောဂါကုဆေးရုံ၌ ဆရာဝန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ယင်း၊ ဇူးရစ်တက္ကသိုလ်တွင် စိတ်ရောဂါပညာရပ်ကို သင်ကြားပို့ချလေသည်။
တစ်မျိုးမှာ''အင်ထရိုဗက်''ခေါ် အတွင်းအသိ စိတ်၏ လှုံ့ဆော်မှုကို စွဲ၍ ကျင့်ကြံတတ်သူများ ဖြစ်သည်။
ကျန်တစ်မျိုးမှာ ''အိပ်စထရိုဗတ်''ခေါ် ပြင်ပပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကို လိုက်၍ ကျင့်ကြံတတ်သူများ ဖြစ်သည်။
ယွန်းရေးခဲ့သော စာအုပ်များအနက် ဆိုက်ကို အနဲလစ်ဆစ် (၁၉၁၂)၊ ''မသိစိတ်'' အကြောင်း (၁၉၁၆) အနဲလစ်တစ်ကယ် ဆိုက်ကိုလိုဂျီ(၁၉၁၇)တို့မှာ ထင်ရှားသော စိတ်ပညာစာအုပ် အချို့ ဖြစ်သည်။
ယွန်းထည် ပြုလုပ်ရာ၌ သုံးသည့် သစ်စေးကို ရပ်စဗာနီဆီဖာရားခေါ် အပင်မှ ရရှိသည်။
ထိုကုန်းမြင့်ပိုင်းတွင် ရခိုင်တောင်ကုန်းဒေသ၊ ၊ လူရှေ (လူရှိုင်း)တောင်တို့ ပါဝင်လေသည်။
ရခိုင်ရိုးမသည် ၊ ၊ ၊ ၊ တို့နှင့် ရခိုင်ဘက်ရှိ ၊ ၊ တို့ကို ခွဲခြားထားလေသည်။
ရိုးမတောင်ပေါ်တွင် တို့ နေထိုင်ကြသည်။
ပထမတောင်ကြားလမ်းမှာ ကျောက်ဖြူခရိုင် မှ မင်းဘူးခရိုင် သို့ပေါက်သော အမ်းတောင်ကြားလမ်း ဖြစ်၍၊ ဒုတိယတောင်ကြားလမ်းမှာ သံတွဲခရိုင် မှ နှင့် တစ်ဖက်ကား ပေါ်ရှိ သို့ ပေါက်သော တောင်ကုပ်တောင်ကြားလမ်း ဖြစ်သည်။
ဂျီးန် ရာဆင်း (သို့) ရှောန် ရာဆီးန် (ခရစ် ၁၆၃၉- ၁၆၉၉) သည် နာမည်ကျော်ပြင်သစ် ပြဇာတ်ရေး ဆရာ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ရတနာကြေးမုံဝတ္ထု (၁၇??) သည် ရှေးအကျဆုံး မြန်မာဝတ္ထုဖြစ်၍ အလောင်းမင်းတရား လက်ထက်တွင် က ရေးသား၍ တောင်တွင်းကြီးမြို့၊ ခုံမင်းဦးသာက ဆက်လက် အဆုံးသတ်သော နန်းတွင်းဇာတ်ဝတ္ထု ဖြစ်လေသည်။
ရမ္မဏီယပြည်၊ မဟာရာဇိန္ဒ မင်းကြီး၏သားတော် ဣန္ဒကုမ္မရ မင်းသားသည် အခါတစ်ပါး၌ ရွှေမြို့တော်အနီးရှိ သီရိဟေမာဥယျာဉ်တော်တွင် ပျော်ပါး၍ နေလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) သက္ကရာဇ် ၁၂၅၇ ခုတွင် ရန်ကုန်မြို့ တိုင်းလုံးဇမ္ဗူပုံနှိပ်တိုက်မှ ဦးစွာ ပုံနှိပ်သည်။
သရဏဂုံနှင့် စပ်လျဉ်း၍ နားလည်မှုရရှိနိုင်ရန် #သရဏ #သရဏဂမန၊ #သရဏဂတ၊(ဥပသကာ) #သရဏဂုံအပြား၊ #သရဏဂုံအကျိုး၊ #သရဏဂုံညစ်နွမ်းခြင်း၊ #သရဏဂုံပျက်ခြင်း၊ ဟူသော ဤခုနစ်ပါးသော အစီအရင်ကို သိရမည်။
သရဏ=== ရတနာသုံးပါးသည် ကြောက်ခြင်းထိတ်လန့်ခြင်းကို ပယ်ဖျောက်တတ်သောကြောင့် သရဏ (ကိုးကွယ်ရာ) မည်၏။
သရဏဂမန=== ရတနာသုံးပါး၌ကြည်ညိုခြင်း၊ ထိုရတနာသုံးပါး၌ အရိုအသေပြုခြင်းတို့ဖြင့် ပယ်ဖျောက်အပ်ပြီးသော ကိလေသာရှိသော၊ ထိုရတနာသုံးပါးလျှင် လဲလျောင်းရာရှိသည့်အဖြစ်ဟုဆိုအပ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့်ဖြစ်သော စိတ္တုပ္ပါဒ်သည် သရဏဂမန (ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ခြင်းသရဏဂုံ)မည်၏။
သရဏဂတပုဂ္ဂိုလ်(ဥပါသကာ)=== ထိုစိတ္တုပ္ပါဒ်နှင့်ပြည့်စုံသောသူသည်ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ခြင်းသို့ရောက်သော သရဏဂတပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။
သရဏဂုံအပြား=== သရဏဂုံသည် လောကုတ္တရာသရဏဂုံ၊ လောကီသရဏဂုံ ဟူ၍ နှစ်ပါးအပြားရှိ၏။
သရဏဂုံ၏အကျိုး=== လောကုတ္တရာသရဏဂုံ၊ လောကီသရဏဂုံဟူသော သရဏဂုံနှစ်ပါးတို့တွင် မဂ်၏အခြားမဲ့ဖြစ်သော ဖိုလ်လေးပါးတို့သည် လောကုတ္တရာသရဏဂုံ၏ မုချအကျိုးရင်းမည်၏။
သရဏဂုံညစ်နွမ်းခြင်း=== နှစ်ပါးသောသရဏဂုံတို့တွင် လောကီသရဏဂုံသည် ရတနာသုံးပါးတို့၌မသိခြင်း၊ ယုံမှားခြင်း၊ မှားယွင်းစွာသိခြင်းစသည်တို့ကြောင့် ညစ်နွမ်း၏။
သရဏဂုံပျက်ခြင်း=== နှစ်ပါးသောသရဏဂုံတို့တွင် လောကီသရဏဂုံ၏ ပျက်ခြင်းသည် အပြစ်ရှိသောပျက်ခြင်းလည်းကောင်း၊ အပြစ်မရှိသောပျက်ခြင်းလည်းကောင်း ဤသို့ နှစ်ပါးအပြားရှိ၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ၁။
အပါဒါန်ပါဠိတော်နှင့် အဋ္ဌကထာ။
မဟာဇနကဇာတ်တော်တွင် မှူးမတ်တို့သည် ပေါလဇနက မင်း၏ သမီးတော်သဝလိဒေဝီ မင်းသမီးနှင့် ထိုက်တန်ရာကို ရှာကြံ၍ မရနိုင်ကြလတ်သော်၊ မင်းလောင်းရှိရာသို့ အဓိဋ္ဌာန် ဖြင့် ဖုတ်သွင်းရထား လွှတ်ကြောင်းကို ''ထိုအခါ အမတ်ပုရော ဟိတ်တို့သည် မြို့၌ ပြုရာသမျှ အလုံးစုံကို သုတ်သင်ခင်းကျင်း ၍ တန်ဆာဆင်စေပြီးသော် မင်္ဂလာရှိသော ရထား၌ ထူးမြတ် ဆန်းကြယ်စွာ မင်းနေရာအခင်းနှင့် မင်းမြောက် တန်ဆာငါးပါး ကို တည်ထားခင်းကျင်းကြလျက် ကုမုဒြာကြာပွင့်အဆင်းကဲ့သို့ အဆင်းရှိသော စိုင်လျော် ရွှေမွေး မြင်းလေးစီးတို့ကို ကြိုးက တန်ဆာကောင်းစွာ ဆင်၍ တညီတစဉ်တည်း ရထား၌ ကပြီး လျှင် ရှေ့တူရှုလမ်းကိုသာ လွှတ်၍ လက်ယာလက်ဝဲ ရှေ့နောက် ဝန်းကျင်တို့၌ ဆင်၊ မြင်း၊ ရထား၊ ခြေသည် စစ်အင်္ဂါ လေးပါး ဝန်းရံလျက်.ဤသို့ အလုံးစုံ ခင်းကျင်းပြီးလျှင် ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားသည် ရွှေကရားဖြင့် ရထားအဖွဲ့ အစပ်တို့ကို၎င်း၊ ရထား ဦးကို၎င်း၊ ရွှေနှင်တံကို၎င်း ရေစင်ဖျန်းလျက် ဤပြည်စည်းစိမ် ကို ခံထိုက်သော ဘုန်းတန်ခိုးရှင်သည် အကြင်အရပ်၌ ရှိအံ့၊ ထိုမင်းလောင်းရှိရာသို့ ဤရထား သွားစေသတည်းဟု ဓိဋ္ဌာန် ခြင်းနှင့်တကွ အဘိသိက်မြောက်ပြီးသော် ဖုဿရထားကို လွှတ် ကြလေ၏။
ရမည်းသင်းခရိုင်တွင် ယခင်က ရမည်းသင်းနယ်နှင့် ပျဉ်းမနားနယ်တို့ပါဝင်ခဲ့ကာ ၂၀၀၆ခုနှစ်တွင် ပျဉ်းမနားနယ်သည် တပ်ကုန်း၊ ပျဉ်းမနား၊ လယ်ဝေးမြို့နယ်များနှင့် ဟူ၍ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ရမည်းသင်းခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်တွင် နှင့် မှ ၊ တောင်ဘက်တွင် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေမှ လယ်​ဝေးခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် မှ ၊ မြောက်ဘက်တွင် မိတ္ထီလာခရိုင်တို့ တည်ရှိသည်။
ဆင်သေချောင်း၏ မြောက်ဘက်ရှိ နယ်တွင် မိုးခေါင်ရေရှား ရပ်ဝန်း၏ ရာသီဥတုအခြေ အနေမျိုးရှိ၍ ချောင်း၏ တောင်ဘက်ရှိ ပျဉ်းမနားမြို့နယ် (ယခု ဒက္ခိဏခရိုင်အတွင်းပါဝင်) ၌မူ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၏ ရာသီဥတု အခြေအနေမျိုးကို တွေ့ရှိရသည်။
ရမည်းသင်းခရိုင်သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း စီးပွားရေးကောင်းမွန်သော ခရိုင်ဖြစ်သည်။
ရမည်းသင်းခရိုင်သည် ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးကောင်းမွန်သည်။
ထို့အပြင် မိတ္ထီလာ-တောင်ကြီး-ကျိုင်းတုံ ပြည်ထောင်စုလမ်းနှင့် ရန်ကုန်-မန္တလေး ပြည်ထောင်စုလမ်းကို ဆက်သွယ်သည့် ဖြတ်လမ်းသည် ပျော်ဘွယ်မြို့အဝင်မှ ဖြတ်သန်းသွားကာ မိတ္ထီလာခရိုင် သာစည်မြို့နယ်၊ ရွာအနီးတွင် သွား၍ဆုံသည်။
ထို့အပြင် နတ်မောက် - ပျော်ဘွယ်လမ်းဖြင့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးသို့သွားလာနိုင်ကာ ထိုလမ်းမှတဆင့် သို့ တက်ရောက်နိုင်သည်။
ရမည်းသင်းခရိုင်တွင် အခြေခံပညာကျောင်းများအပြင် တစ်ခု တည်ရှိသည်။
ရမည်းသင်းမြို့တွင် ခုတင်(၁၀၀)ဆံ့ ခရိုင်ဆေးရုံ၊ ပျော်ဘွယ်မြို့တွင် ခုတင်(၅၀)ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံများအပြင် တိုက်နယ်ဆေးရုံများလည်းတည်ရှိကာ ခုတင် (၃၂၆) ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်သည်။
မှ ရန်ကုန်-မန္တလေး မော်တော်ကားလမ်းအတိုင်း ၂၉၉ မိုင် ကွာဝေး၍ မီးရထားလမ်းအတိုင်း ၂၇၄ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်။
ဇာတာတော်ပုံ ရာဇဝင်ကျမ်းအရ နောက်ပိုင်း မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၆၅ ခုနှစ်တွင် ရမည်းသင်းမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ထိုနောက်တွင် ရမည်းသင်းမြို့သည် မြန်မာမင်းအဆက်ဆက် မြို့စားများ ခန့်ထားအုပ်ချုပ်စေခြင်းကို ခံခဲ့ရ၍ ရမည်းသင်းစား ကား မြန်မာရာဇဝင်တွင် ထင်ရှားသူ ဖြစ်လေသည်။
ရမည်းသင်းမြို့တွင် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများထက် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကိုသာ အဓိကထား၍ လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။
ထို့ပြင် တောင်ပိုင်း ဆင်တောင်၊ သို့ သွားရောက်နိုင်သော လမ်းများနှင့် ဘက်သို့ သွားလာနိုင်သော လမ်းများလည်း ရှိခြင်းကြောင့် စစ်ရေးတွင်ဖြစ်စေ၊ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဖြစ်စေ၊ ကူးသန်းသွားလာရေးတွင်ဖြစ်စေ အရေးပါသောမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။
ရမည်းသင်းမြို့သည် ခရိုင်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည့်အလျောက် နယ်ဘက် အုပ်ချုပ်ရေးအားဖြင့် ခရိုင်အမှုဆောင်ရုံးများ၊ တရားဌာနရုံးများ ရှိလျက် ဒေသန္တရ အဖွဲ့ရုံးများလည်း ရှိသဖြင့် အမှုထမ်း အရာထမ်းများလည်း မြို့မရပ်ကွက်တစ်ခုအဖြစ် နေထိုင်ကြရပေသည်။
ညီ မဟာပြောက်နှင့် ညီမ ခမည်းမိ ဟူ၍ မွေးချင်းနှစ်ယောက် ရှိသည်။
ရည်ရွယ်ရင်းမရှိဘဲ သီလဝ၏ အကြံပေးချက်အရ စော်ကဲမင်းဖြစ်ရသည်ကို ရည်၍ ''မရွယ်ဘဲစော်ကဲမင်းဖြစ်'' ဟူသောစကား ပေါ်လာလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ဘဝတလျှောက်လုံး အောက်ပါ ၃ ကြိမ်တွင်သာ ရယ်ပြုံးဖူးသည်ဟု မှန်နန်း၌ ဆိုသည် − တခါသော် တောတွင်းသားတယောက် ကြက်လက်ဆောင်ဆက်မည်ဟူ၍ လာသည်။
မင်းကြီးစွာစော်ကဲ နှမရင်း စောပုလဲနှင့် စုံဖက်ရာ သမီး မင်းလှမြတ်ကို မြင်သည်။
မင်းလှမြတ်မှာ ၏ မိဖုရားခေါင် ဖြစ်လာသည်။
ဆင်ဖြူရှင်လွန်သော် မင်းလှမြတ်အား ၊ တို့ မိဖုရားမြှောက်ကြောင်း ကျောက်စာတို့၌ ဆိုသည်။
ရဝေ ရှင်ထွေးသည် ကေတုမတီ တောင်ငူရွှေနန်းတည် မဟာဓမ္မရာဇာမင်း (သက္ကရာဇ် ၉၄၆-၉၇၁ ခုနှစ်)၏ နန်းတွင်း ကိုယ်လုပ်တော်ဖြစ်သည်။
ရဝေရှင်ထွေးသည် အနောက်ဘက်လွန် မင်းတရားကြီး၏ လက်ထက် (သက္ကရာဇ် ၉၆၇-၉၉ဝ ပြည့်နှစ်)တွင် တစ်ပုဒ်ကို စပ်ဆိုသည်။
ကဗျာ၊ လင်္ကာ၊ သီချင်း စသည်တို့ကို ရေးသားရာ၌ - # ၊ # နှင့် # ဟူသော အချက်ကြီး သုံးချက် ပါရှိအောင် ရေးသားရလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အ​ခြေခံပညာအထက်တန်းတွင် သင်ကြားရ​သော ရသအမျိုးအစားများမှာကား ကိုးမျိုးရှိသည်။
ထိုဗျာဘိစာရီဘာဝသည် ၃၃ မျိုးရှိရာ ယင်းတို့မှာ... # ငြီးငွေ့ခြင်း - နိဗ္ဗေဒ # ပျာယာခတ်ခြင်း - အာဝေဂ # ညှိုးငယ်ခြင်း - ဒီနတာ # ပင်ပန်းခြင်း - သမ # ယစ်မူးခြင်း - မဒ # မှင်တက်မိခြင်း - ဇဠတာ # ကြမ်းတမ်းခြင်း - ဥဂ္ဂတာ # တွေဝေခြင်း - မောဟ # မျက်စိကျယ်ခြင်း - ဝိဗောဓ # မြင်ယောင်ခြင်း - သုပိန # စိတ်ဖောက်ပြန်ခြင်း - အပမာရ # မာန်တက်ခြင်း - ဂဗ္ဗ # အသက်စွန်ခြင်း - မရဏ # လေးလံခြင်း - အာလသျ # စိတ်မထိန်းနိုင်ခြင်း - အမရိသ # ငိုက်မြည်းခြင်း - နိဒ္ဒါ # ချုပ်တည်းခြင်း - အဝဟိတ္တာ # ကြောင့်ကြခြင်း - ဥဿုက္က # ရူးသွပ်ခြင်း - ဥမ္မာဒ # မလုံမလဲဖြစ်ခြင်း - သင်္ကာ # အောက်မေ့ခြင်း - သတိ # ဆုံးဖြတ်ခြင်း - မတိ # ဖျားနာခြင်း - ဗျာဓိ # ကြောက်လန့်ခြင်း - တာသ # ရှက်ခြင်း - လဇ္ဇာ # ပျော်ရွှင်ခြင်း - ဟဿ # ငြူစူခြင်း - အသူယာ # အားကိုးရာမဲ့ခြင်း - ဝိသာဒ # ကျေနပ်ခြင်း - ဓိတိ # မနာလိုခြင်း - စပလတာ # ညှိုးချုံးခြင်း - ဂိလာနိ # ပူပန်ခြင်း - စိန္တာ # တွေးတောခြင်း - ဝိတက္က တို့ဖြစ်သည်။
သာတွိကာဘာဝ ရှစ်မျိုးရှိရာ- # ထမ္ဘ-မိမိ၏ အစွမ်းဖြင့် ကိုယ်စိတ်ခိုင်ခံ့ခြင်း၊ # ပလယ-ထွက်သက်မျှကြွင်းအောင် မိန်းမောခြင်း၊ # ရောမဉ္စ-ကြက်သီးမွေးညှင်းထခြင်း၊ # သေဒ-ချွေးထုတ်ခြင်း၊ # အဿု-မျက်ရည်ကျခြင်း၊ # ဝေပထု-ကိုယ်စိတ်တုန်လှုပ်ခြင်း၊ # ဝေဝဏ္ဏ-အဆင်းဖောက်ပြန်ခြင်းနှင့် # ဝိသရတာ-အသံပျက်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။
ထိုသိင်္ဂါရ ရသမျိုးသည်- # အယောဂ-ယောက်ျားနှင့် မိန်းမ နှစ်ဦးအချင်းချင်း မြင်ရရုံ၊ စကားကြောင်းလမ်းရုံ၊ သတင်းကြားရုံ၊ အသံကို ကြားရုံသာ ကြားရခြင်း၊ # သမ္ဘောဂ-လူချင်းတွေ့၍ လက်ဆွဲခြင်း၊ ဘက်ယမ်း နမ်းရှုပ်ခြင်း စသည်ဖြင့် ကိုယ်လက်နှီးနှောရခြင်းနှင့် # ဝိပ္ပယောဂ-ပေါင်းသင်းရပြီးမှ ဖြစ်စေ၊ မပေါင်းသင်းရသေးမီ ချစ်ကြိုက်စက ဖြစ်စေ သေကွဲရှင်ကွဲ နှစ်မျိုးတွင် တစ်မျိုးမျိုးနှင့် ကွဲလွဲရခြင်းဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်။
ထိုရသ နှစ်မျိုးတို့တွင်- # သမ္ဘောဂ၏ ဝိဘာဝမှာ-ရေတွင်း ရေကန်၊ မွေ့လျော်ဖွယ်ကောင်းသော တိုက်အိမ်၊ တောဥယာဉ်၊ ပန်းမာလ်နံ့သာ၊ ချစ်မှုကြိုက်မှု ဖြစ်သော ကဗျာလင်္ကာ၊ သီချင်းစာ၊ မှာတမ်း၊ မေတ္တာစာ၊ လူပျိုစကား၊ အပျိုစကား၊ ဇာတ်ရုပ်သေး၊ အနုဆေး စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊အတွဲ(၁၁) ဦးရွှေအောင် (မဟာဝိဇ္ဇာ - သက္ကဋ) ဝဋံသကာ နှင့် သိရောမဏိ။
အချို့သော နှင့် တို့က အချို့၏ လျှာရှိ အာရုံခံဆဲလ်များကို လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် ဦးနှောက်သို့ ဆိုင်ရာသတင်း ပေးပို့သည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော မှာ အရသာ(taste) တို့ကို တွေ့ကြုံမိခြင်း ဖြစ်သည်။
ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိနေကြသော အရသာဟူသည့် သည် နှင့် များစွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။
ထိုရသေ့ကား တွင် တစ်မျိုးအပါအဝင် ဖြစ်၏။
ထိုသို့ဖြစ်သော်လည်း တွင်း၌ နေရောင်ထွန်းခိုက် အရောင် မထွန်းနိုင်သကဲ့သို့ ဂုဏ်သိမ်နိမ့်ကျလျက် တန်ခိုးအာနုဘော် နည်းပါးလှ၏။
ထိုရသေ့ အမျိုးအပြားကို သီလက္ခန်အဋ္ဌကထာ၊ အဖွင့်၌ - "အိမ်နေ လူဝတ်ကြောင် အလား ပစ္စည်းဥစ္စာ ရှာဖွေစုဆောင်းလျက် သားမယား မွေးမြူသောရသေ့" ၁။
သုမေဓာရှင်ရသေ့မှာ သီလက္ခန်အဋ္ဌကထာလာ ရသေ့ရှစ်မျိုးတို့တွင် စတုတ္ထမြောက် အသာမပါကရသေ့အဖြစ် တစ်ရက်မျှဖြစ်ပြီးလျှင် နောက်ရက်များ၌ ရှစ်ခုမြောက် ပဏ္ဍုပလာသိက ရသေ့သူမြတ် ဖြစ်၏။
အဋ္ဌကထာလာ ရသေ့ရှစ်မျိုးတွင်ကြည့်ပါလျှင်ကား ရှစ်ခုမြောက် ဝဏုမုတ္တိက ရသေ့မျိုးမှာ ပါဝင်သင့်၏။
ထို့ပြင် အဋ္ဌကရသေ့၊ ဝါမကရသေ့၊ ဝါဒမဒေဝရသေ့၊ အင်္ဂီရသ ရသေ့၊ ဘဂုရရသေ့၊ ယမဒဂ္ဂိ ရသေ့၊ ဝါသေဋ္ဌရသေ့၊ ဘာရဒွါဇရသေ့၊ ကဿပရသေ့၊ ဝေဿာမိတ္တရသေ့ စသောရသေ့တို့သည် ဗေဒင်ကျမ်းတို့ကို ရေးသားပြုစုခဲ့ကြ၏။
ဆရာအဆက်ဆက် တပည့်အဆက်ဆက်မှ ဆင်းသက်လာသော တို့ကား ယနေ့တိုင်အောင် ထင်ရှားရှိကုန်၏။
ထို့ပြင် သုမေဓာရသေ့၊ အကိတ္တိ ရသေ့၊ သရဘင်္ဂရသေ့၊ သာရဒ ရသေ့ စသော နိပါတ်တော် လာ ဘုရားအလောင်း၊ အလောင်း၊ သာဝကအလောင်း ရသေ့တို့ကား များပြားလှကုန်၏။
ဘုရားဖြစ်ရန်၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်ရန်၊ သာဝကဖြစ်ရန် သားမယားအိုးအိမ် စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပြည်ရွာတိုင်းကားကို စွန့်လွှတ်ကြ၍ တောထွက်ကာ ရသေ့ပြု လျက် ကို ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးကြ၏။
ထိုရသေ့တို့တွင် အချို့ရသေ့တို့သည် ကံ၊ ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်သော ကမ္မဝါဒီများ ဖြစ်ကြ၏။
ပဗ္ဗဇ္ဇမင်္ဂလာ ဆိုရာ၌ ပဗ္ဗဇ္ဇဟူသော စကားနှင့် မင်္ဂလာဟူသော စကားနှစ်မျိုးကို တွဲစပ် ထားသည်။
ယင်းနှစ်မျိုးတို့တွင် မင်္ဂလသုတ်၌ ပြဆိုထားသည်။
ငါးရာ့ငါးဆယ်နိပါတ်တော် ၌ မင်္ဂ လာကြီး (၈)ပါး ပြဆိုထားသည်။
ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ ဝတ္ထု၌ နန္ဒမင်းသားကို မင်္ဂလာပြုရာဝယ် # အိမ်တက်မင်္ဂလာ # ဥသျှောင်ထုံးမင်္ဂလာ # သင်းကျစ်ဆောင်းမင်္ဂလာ # ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ # အိမ်ရှေ့ ထီးဆောင်း မင်္ဂလာ ငါးပါးပြဆိုထားသည်။
လောကီကျမ်းလာ မင်္ဂလာမှာလည်း၊ # အမိဝမ်းမှ ဖွားမြင်ခြင်း ဝိဇာယမင်္ဂလာ # နန္ဒိမုခနတ်တို့ အားမျက်နှာပြခြင်း မုခဒဿနမင်္ဂလာ #ဝမ်းတွင်း ဆံပင်ကို ရိတ်ခြင်းကေသစ္ဆေဒနမင်္ဂလာ # ဧယဉ်ပုခက်တင်ခြင်း ဒေါလာကရဏမင်္ဂလာ # ကွမ်းဦး ခွံ့ခြင်း တမ္ဗုလပတ္တမင်္ဂလာ # နေလတို့ကို ကြည့်ရှုစေခြင်း ရဝိန္ဒုဒဿနမင်္ဂလာ # အမည်မှည့်ခြင်း နာမကရဏမင်္ဂလာ #ထမင်းဦးခွံ့ခြင်း မထမ ဘတ္တမင်္ဂလာ #ဆံပင်ထုံးခြင်း ကေသဗန္ဓနမင်္ဂလာ # နားထွင်းခြင်း ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒမင်္ဂလာ # သာသနာ တွင်းသို့ သွတ်သွင်းခြင်း သာသနာနုဂ္ဂဟမင်္ဂလာ # ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခြင်း အာဝါဟ ဝိဝါဟမင်္ဂလာဟူ ၍ဆယ့်နှစ်ပါး ပြဆိုထားသည်။
ရှင်လောင်းကို ရှင်ပြုပေးမည့် ဆရာရဟန်းကာ ရှေးဦးစွာ ဆံပင်နှင့် မုတ်ဆိတ်မွေးတို့ကို ရိတ်စေသည်။
ရှင်ပြုသောအခါ၌ ဆရာရဟန်းရှေ့တွင် ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ပြီး ရှိခိုးစေ၍ … သကလဝဟ္မ စသည်ကို ရွတ်ဆို၍ သင်္ကန်းတောင်းရသည်။
ရဟန်းလောင်းသည် ရှေးဦးစွာ ဥပဇ္ဈာယ် ယူရသည်။
ရဟန်းဟူသော အမည်သည် အရဟန္တပါဠိမှ ဖြစ်လာသော ကို အတိုချုပ်ခေါ်သော အမည်ဖြစ်ဟန်တူသည်။
သို့ရာတွင် ဘိက္ခု၊ သမဏ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇိတ စ သော တို့ကို ပြန်ဆိုထားသော မြန်မာအမည်လည်း ဖြစ်၏။
ဗုဒ္ဓသာသနာတွင်း ရဟန်း နှင့် သာသနာပ ရဟန်း နှစ်မျိုးလုံးနှင့်လည်း ဆက်ဆံသည်။
သိက္ခာပုဒ်များကိုလည်း စောင့်ရှောက် ထိန်းသိမ်း၍ နေရသည်။
ထိုရဟန်းမိန်းမ ကား မြတ်စွာဘုရား လက်ထက် တော် ကပင် ရှိခဲ့၏။
ရဟန်းတပါး ဖြစ်မြောက်ရန် ဉတ္တိစတုတ္ထကံကို နည်းလမ်းတကျ အောင်အောင်မြင်မြင် ဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့ လိုအပ်၏။
အပြစ်ဒေါသ လွတ်ကင်း၍ စင်ကြယ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ပင် ဖြစ်သော်လည်း ရဟန်းခံရာ၌ (၁) ဝတ္ထုသမ္ပတ္တိ -အဘဗ္ဗပုဂ္ဂိုလ် တစ်ကျိပ်တစ်ယောက်မှ လွတ်ကင်း၍ အသက်နှစ်ဆယ်ပြည့်သဖြင့် ရဟန်းလောင်း၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ (၂) သီမသမ္ပတ္တိ-- သိမ်၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ (၃) ဉာတ္တိသမ္ပတ္တိ--ဉာတ်၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ (၄) အနုသာဝန သမ္မတ္တိ--ကမ္မဝါ၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ (၅) ပရိသ သမ္ပတ္တိ--ရဟန်းစစ် ငါးပါး၊ ငါးပါးထက်အလွန်ရှိသဖြင့် ပရိသတ်၏ ပြည့်စုံခြင်းဟူ၍ အင်္ဂါငါးပါးရှိသည်။
ရဟန်းဖြစ်ကြရာ၌ သည် ဤဘုရားသာသနာ၌ အစအဦးဆုံး ရဟန်းဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။
ရဟန်းများမှာ (၁) ၊ (၂) ၊ (၃) ၊ (၄) ဆေးဟူ၍ မှီရာပစ္စည်း လေးပါးရှိသည်။
ထို့ပြင် (၁) ခါးဝတ်သင်းပိုင် သင်္ကန်း၊ (၂) ကိုယ်ဝတ်ဧကသီ သင်္ကန်း၊ (၃) နှစ်ထပ်ဒုကုဋ်သင်္ကန်းကြီး (၄) သပိတ်၊ (၅) ပဲခွပ်၊ သို့မဟုတ် သင်ဓုန်းထား၊ (၆) အပ်၊ (၇) ခါးပန်းကြိုး၊ (၈) ရေစစ်-ဓမကရိုဏ်ဟူ၍ ရှစ်ပါးရှိသည်။
ထို့ပြင် (၁) ရဟန်းယောက်ျား၊ (၂) ရဟန်းမိန်းမ၊ (၃) သာမဏေယောက်ျား၊ (၄) သာမဏေမိန်းမ၊ (၅) ရဟန်းမိန်းမလောင်း သေက္ခမာန်မဟူ၍ သီတင်းသုံးဖော် ငါးဦးရှိသည်။
ထို့ပြင် ရဟန်းများ၏ ကျင့်ဝတ်မှာလည်း အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ရဟန်းယောက်ျားများအတွက် နှစ်ရာ နှစ်ဆယ် ခုနစ်ပါး၊ ရဟန်းမိန်းမများအတွက် သုံးရာတစ်ဆယ့်တစ်ပါး၊ အကျယ်အားဖြင့် နေ-နတ်-ဦး-တိုင်-၈-နိုင်-မိုး-နံ-ဟုန်-ယာဉ်-ဈာန်၊ မှတ်ရန် သိက္ခာဂဏန်းတည်း။
ထို့ပြင် ရဟန်းများမှာ (၁) ဂန္ထဓုရ-ဘုရားဟော ပိဋကတ် ကျမ်းဂန်တို့ကို သင်အံ ပို့ချ ကြည့်ရှု မှတ်သားဆောင်ရွက်ခြင်း၊ (၂) ဝိပဿနာဓုရ-ဘာဝနာ၊ ကို အားထုတ်ကြိုးစားပွားများခြင်းဟူ၍ အမြဲမပြတ် လုပ်အပ်သော လုပ်ငန်းနှစ်မျိုးသာ ရှိသည်။
ထို့ပြင် ကမ္ဘာလောကကြီးတစ်ခုလုံး၌ အရောင်အဝါကို ပေးတတ်သော နေ၊ လ တို့သည် (၁) မိုးတိမ်၊ (၂) ဆီးနှင်း၊ (၃) မီးခိုးနှင့် မြူ၊ (၄) ရာဟု ဤအညစ်အကြေးလေးပါးတို့နှင့် တွေ့ကြုံသောအခါ အရောင်အဝါ မထွန်းလင်းနိုင်ကုန်၊ မတောက်ပနိုင်ကုန်၊ မတင့်တယ်နိုင်ကုန်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့သည်လည်း (၁) သေအရက်သောက်ခြင်း၊ (၂) မေထုန်မှီဝဲခြင်း၊ (၃) ရွှေငွေကို သာယာကိုင်ခံခြင်း၊ (၄) မှားယွင်းစွာအသက်မွေးမြူခြင်း ဤအညစ်အကြေးလေးပါးတို့နှင့် တွေ့ကြုံသောအခါ သီလရောင်၊ သမာဓိရောင်၊ ပညာ ရောင်တည်းဟူသော အရောင်အဝါတို့သည် မထွန်းလင်းနိုင်ကုန်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ၁။
သီလ, သမာဓိ, ပညာ, ဣန္ဒြေ စသော တရားတို့ကို ပွားများသဖြင့် ကို ရခြင်း၊ ၄။
သည့်အပြင် အပါယ်ငရဲလည်း ကျရောက်သည်။
သည် ကျလိုသောအခါနှင့် အဓိဋ္ဌာန်ထားသောအခါမှသာ ကျသည်။
ဘုရားရှင်ပွင့်တော်မူပြီးနောက် ဘုရားရှင် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူလတ်သော်၊ ပျူလူမျိူးဥက္ကလာပတိုင်းမှလာသော ကုန်သည်နှစ်ယောက်တို့သည် မြတ်စွာဘုရားထံပါးသို့ကပ်လေ၍၊ မြတ်စွာဘုရားကိုရှိခိုး၍၊ သင့်တင့်သောနေရာ၌ နေကုန်၏။
ဘုရားရှင်လည်း ၎င်းတို့ကို တရားဟောတော်မူရာ တပုဿသည် ဖြစ်၍ ရတနာသုံးပါးအား လုံးဝဥဿုံကြည်ညိုသော ဥပသကာဖြစ်ပြီး ဘလ္လိကမူကား ခြောက်ပါးရှိသော ဘလ္လိကထေရ်မည်သော ရဟန္တာဖြစ်၏။
သမိုင်းဖြစ်တော်စဉ်အရ ဝါတော်(၂ဝ)အရ မဟာသက္ကရာဇ် (၁၂၃)ခုနှစ်၌ ဖန်ဆင်းအပ်သော ဖြင့် ရဟန္တာ(၅ဝဝ)ခြံရံပြီး ဧရာပထနတ် နဂါးသားအဖလှူဒါန်းသော သို့ ကြွရောက်တော်မူခဲ့သည်။
ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော် သူတို့ကို စစ်မှန်သော ဖြင့် လမ်းမှန်ပြညွှန်ပေးခဲ့သူမှာ ဟူသော ရဟန္တာမြတ်ဖြစ်သည်။
ဘုရားရှင်မှတပါး အခြားပုဂ္ဂိုလ်များရဟန္တာဖြစ်နိုင် မဖြစ်နိုင်မေးလျှောက်၍ ဖြေထားသော ၊ ပဏ်-၂-ပါ-၁၅၆၊ ပဏ်-၂-ဋ္ဌ-၁၃၉။
ရဟန္တာတို့အကျင့် နှင့် တိတ္ထိတို့အကျင့်ကို ခွဲခြားဟောထားသော ၊ (ဒု-ခဏ်း၌ ရေးခဲ့ပြီ)။
အရဟတ္တဖိုလ်ရရန်ကျင့်စဉ်ကို ဟောထားသော ၊ (တု-ခဏ်း၌ရေးခဲ့ပြီ)။
ရဟန္တာအသျှင်တို့က လက်ဖျောက်တီး၍ နှင်ထုတ်လျှင် နတ်များပင် မနေနိုင်ကြကြောင်း၊ ဥဒါန-ဋ္ဌ-၅၆၊ ဓမ္မ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၆၊ ရဟန္တာအသျှင်တို့ကို မြင်ရကြားရရုံမျှနှင့်ပင် ကျေးဇူးများလှကြောင်း ဟောထားသော ၊ ဣတိ။
ရှစ်ပါး ဆိုသည်မှာ မြင့်မြတ်ဖြူစင်သော ပုဂ္ဂိုလ်ရှစ်ပါးကို ခေါ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) နှင့် လည်း ကြည့်ပါ။
သခင်မျက်သော် ခံ၊ သခင်ကြည်သာလျှင် အမှုထမ်းပြန်သော မင်းသားကဲ့သို့ ကျေးဇူးသစ္စာ စောင့်သိသည့် နှလုံးရည်နှင့် ပြည့်စုံသော အမတ် ကြီးလည်း ဖြစ်ပေသည်။
ပညာရှိအမတ်ကြီး ရာဇသင်္ကြံသည် ပုဂံခေတ် (မြန်မာ ၆၁၂-၆၁၇)လက်ထက်မှစ၍ နာမည် ထင်ရှားသော အမတ်ကြီး ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဥဇနာမင်း လွန်သော် အခြားမှူးမတ်များနှင့် တိုင်ပင်၍ သားတော်အကြီး သီဟသူ အစား သားတော်အငယ်အား နန်းအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
နရသီဟပတေ့မင်းလည်း သားအကြီးအား အနန္ဒပစ္စည်း၊ သားအငယ်ကား၊ ဟူသော ဘွဲ့များကို အပ်နှင်းချီးမြှောက်တော် မူလေသည်။
ရာမာယန (ဟိန္ဒီ: रामायण) သည် သက္ကတ ဘာသာဖြင့်ရေးသားခဲ့သော စွန့်စားခန်း မဟာကဗျာရှည်ကြီးတပုဒ် ဖြစ်သည်။
နှုတ်ရာဇဝင် ပုံတိုပတ်စမှာ ဝေဒခေတ်တိုင်အောင် ရှေးကျနိုင်သော်လည်း ဘီစီ ၄၀၀ နှင့် ၂၀၀ ကြားတွင်မှ ​ပေထက်အက္ခရာတင်ကာ ပြန်လည် ပေါင်းစည်း တည်းဖြတ် ထားသည်ဟု ယူဆရသည်။
ရာမာယနဆိုသည်မှာ "ရာမ"နှင့် "အယန" ဟူသော စကားလုံး နှစ်လုံးကို ပေါင်း ထားခြင်းဖြစ်ပြီး "ရာမ၏ခရီး" ဟုအဓိပ္ပာယ် ရသည်။
အစဉ်အလာမှတ်တမ်းများ အရရေးသားစီရင် ခဲ့သူမှာ ပညာရှိကြီး Valmiki ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး ၏ အရေးပါလှသော ကျမ်းဂန်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဝမ္မီကိရသေ့ကြီး၏ ရာမာယနသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြန့်ပွားလျက် ရှိသော ရာမာယန ဇာတ်လမ်းများ၏ မူရင်းလည်းဖြစ်သည်။
ရာမာယနအား အပိုဒ်ပေါင်း နှစ်သောင်းလေးထောင်၊ သဂ္ဂ အပိုင်းငါးရာနှင့် ကျမ်းကဏ္ဍ ခုနှစ်ခန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ၃၂ လုံးစပ် ဟန်ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည်။
ရာမာယနသည် အိန္ဒိယ စာပေယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအား များစွာလွှမ်းမိုးရုံ သာမက မဟာဘာရတ ကဲ့သို့ပင် ဟိန္ဒူဂုရုကြီးများ၏ သွန်သင်ဆုံးမမှု ဓမ္မအား ညွှန်ပြသည့် ဘာသာရေး ကျမ်းတစ်စောင်လည်းဖြစ်သည်။
ရာမာယနသည် တမီလ်၊ ဟိန္ဒီ၊ ဘင်္ဂါလီ စသည့် ခေတ်သုံး စာပေတိုင်အောင် ဩဇာလွမ်းမိုး သည်သာမက အရှေ့တောင်အာရှသို့ပါ အေဒီ ၈ ရာစုခန့်တွင် ရောက်ရှိ ပြန့်နှံခဲ့သည်။
အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံများ၏ စာပေ၊ ဂီတ၊ အက၊ ရုပ်သေး၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပု အစရှိသည့် အနုပညာရပ်များတွင် ရာမာယနကို အထင်အရှားတွေ့ နိုင်သည်။
ကမ္ဘောဒီးယား၏ ရာမကေတ္တိ(Reamker)၊ ထိုင်း၏ ရာမကိတ္တိ(Ramakien)၊ မြန်မာ၏ ရာမဇာတ်တော်ကြီး၊ မလေးရှား၏ ဟိကာယတ် သီရိရာမ (Hikayat Seri Rama)၊ လာအို၏ ဗြလက်-ဗြရာမ် (Phra Lak Phra Ram)၊ အင်ဒိုနီးရှား ဘာလီကျွန်းနှင့် ဂျာဗားကျွန်းတို့၏ ရာမာယန၊ မွန်တို့၏ လိက် သမိန်ရာမ (Loik Samoing Ram) တို့မှာ ဘာသာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ အသီးသီး ဖြင့် ပြန်လည် ဖန်တီးအသက်သွင်း ထားခြင်းဖြစ်သည်။
သက္ကတစာပေဝယ် သူရဲကောင်းစွမ်းရည်ပြ လင်္ကာကြီး နှစ်စောင်ရှိရာ၌ ရာမာယနသည် တစ်စောင်ဖြစ်ပေသည်။
ရာမာယနဟူသည် ရာမမင်း၏ခြင်းရာထုပ္ပတ် ဖြစ်၍ မြန်မာတို့အဖို့မူ နန်းတွင်း ရာမဇာတ်တော်ကြီးဟု လွယ်လွယ်ခေါ်နိုင်ရာပေသည်။
လင်္ကာကြီးနှစ်ဆူအနက် အခြားတစ်ဆူဖြစ်သည့် ကဲ့သို့ ရာမာယနသည် ထင်ရှားလှသော်လည်း အဘက်ဘက်တွင် ကွာခြားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။
မဟာဘာရတသည် ရှေးဟောင်းပုံဝတ္ထု ရာဇဝင် ပုရာဏ်အသားပေး ဖြစ်သော်လည်း ရာမာယနမှာမူ အကြောင်းအရာထက် အဖွဲ့အနွဲ့နှင့် အလင်္ကာတန်ဆာဆင်မှုကို အသားပေးသော ကဗျာစာရင်းတွင် ပါဝင်ပေသည်။
စင်စစ်သော် ရာမာယနသည် ကဗျာအဖွဲ့အနွဲ့များတွင် ရှေးအကျဆုံး ဖြစ်သည့်အလျောက် အာဒိကာဗျဟူ၍ပင် အမည်တွင်ရသည့် လင်္ကာဖြစ်ပေသည်။
စာဆိုရှင်ဝမ္မီကိရသေ့မှာ အာဒိကဝိ ဟူ၍ပင် အမွှမ်းတင်ခြင်းခံရသူ ဖြစ်ပေသည်။
ပမာဏအားဖြင့်ကား ရာမာယနသည် မဟာဘာရတထက် တိုလှသည်။
မဟာဘာရတတွင် ဂါထာပုဒ်ရေ တစ်သိန်းရှိသော်လည်း ရာမာယနတွင် ၂၄ဝဝဝ မျှသာ ရှိလေသည်။
အကြောင်းအရာအားဖြင့်လည်း ထိုနှစ်စောင်လုံးမှာ သူရဲကောင်းတို့၏ စွမ်းရည်ကို သီကျူးကြသည်ချည်း ဖြစ်သော်လည်း မဟာဘာရတသည် သူရဲကောင်းစွမ်းရည်ပြ အကြောင်းအရာတို့မှာ လင်္ကာတစ်စောင် လုံး၏ ငါးပုံတစ်ပုံထက်မပိုဘဲ ကိုယ်ကျင့်တရားများဆိုင်ရာ ဟင်းလေးအိုးပမာ ရှိနေ၍ ရာမာယနမှာမူ အချစ်စွန့်စားခန်းများ ပါဝင်သည့် တကယ့်သူရသတ္တိကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် လင်္ကာဖြစ်ပေသည်။
သို့သော် မဟာဘာရတတွင် လူလူချင်း တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ပွဲများအကြောင်း ပါဝင်၍ ရာမာယနတွင်မူ လူသား၊ မျောက်နှင့်ဘီလူးတို့ တိုက်ခိုက်သည့်စစ်ပွဲများအကြောင်း ပါဝင်ပေရာ၊ မူရင်းတိုက်ပွဲများအကြောင်းကို မသိရဘဲ တစ်ဆင့်စကားဖြင့် ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များသဖွယ် ဖြစ်နေပေသည်။
ထိုလင်္ကာကြီး နှစ်စောင်၏ ခြားနားမှုတစ်ရပ်မှာ မဟာဘာရတသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့၍ ရာမာယနမှာမူ ဂင်္ဂါမြစ် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိဖူးသည့် ရှေးဟောင်းကောသလတိုင်းတွင် ဖွားသန့်စင်ခဲ့ပေသည်။
လက်ရှိအသွင်ဝယ် ရာမာယနသည် ကဏ္ဍခုနစ်ခန်းသာရှိ၍ ပထမခန်း (ဗာလကဏ္ဍ) နှင့် နောက်ဆုံးသတ္တမခန်း (ဥတ္တရကဏ္ဍ)တို့မှာလည်း နှောင်းလူတို့ ထည့်သွင်းဖြည့်စွက်ချက်များသာ ဖြစ်သည့်ဟု သက္ကတပညာရှင်တို့ ယူဆကြလေသည်။
ရာမာယနကို ဝမ္မီကိရသေ့ကြီးက စီကုံးရေးသားသည်ဟုဆိုသော်လည်း ဇာတ်လမ်းအနေနှင့်မူ ဝမ္မီကိရသေ့ကြီး မတိုင်မီကတည်းက တည်ရှိပြီး ဖြစ်သည်ဟု အချို့ပညာရှင်တို့က ဆိုလေသည်။
မည်သို့ဆိုစေ ရာမာယနသည် လင်္ကာတစ်စောင်တစ်ဖွဲ့အနေဖြင့် တည်ရှိခဲ့သည်မှာ အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၂,ဝဝဝ မျှ ကြာမြင့်ပြီဟု ခန့်မှန်းရလေသည်။
မဟာဘာရတနနှင့် စာပြန်လျှင်လည်း မဟာဘာရတ လင်္ကာအဖွဲ့ အနွဲ့တစ်ရပ်အဖြစ်သို့ မရောက်မီ ကာလကပင် ရာမာယန၏ မူရင်းတည်ရှိပြီးဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြလေသည်။
ထိုသို့ မှတ်ယူကြရာတွင် ထင်ရှားသည့် အကြောင်းခံတစ်ရပ်မှာ မဟာဘာရတ၏ ပုံပြင်များကို ရာမာယနတွင် မတွေ့ရဘဲ၊ ရာမ၏အကြောင်းအရာအချို့ကို မဟာဘာရတ၌ တွေ့ရခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ကောသလတိုင်း၊ အယောဓျ(အယောဇ္ဈ) ပြည်တွင် အာဒိစ္စဝံသ နေမင်းမျိုးလာ အယုဒ္ဓယပြည့်ရှင် ဒသရထမင်းကြီး၌ ကောသလ္လာ၊ ကေကေယီနှင့် သုမိတ္တာဟူ၍ မိဖုရားသုံးပါးရှိသည်တွင် ကောသလ္လာမှ ရာမ၊ ကေကေယီမှ ဘရတနှင့် သုမိတ္တာမှ လက္ခဏ နှင့် သတ္တုဃနဟူ၍ မင်းသားလေးပါး ဖွားမြင်လေသည်။
လေးတင်ပွဲဝယ် ရာမမင်းသား အနိုင်ရပြီးနောက် သီတာမင်းသမီးကို လက်ဆက်ရ၏။
နှစ်ပြည်ထောင် သဘောတူမျှ၍ ဒသရထမင်း၏ ကျန်သားတော် သုံးပါးဖြစ်သော လက္ခဏ၊ ဘရတ၊ သတ္တုဃနတို့ကိုလည်း ဇနကမင်း၏ ကျန်သမီးတော်သုံးပါး ဖြစ်သော ဥမ္မီလာ၊ မဏ္ဍဝီ၊ သုတကိတ္တီ တို့နှင့် အသီးသီး စုံဖက်ပေးလိုက်ကြလေသည်။
မင်းညီမင်းသားတို့ ပြည်တော်ပြန် လာကာ ပျော်ရွှင်စွာ ပေါင်းသင်းနေထိုင်ကြလေသည်။
ဒသရထဘုရင်ကြီးသည် ဇရာဒုဗ္ဗလအရွယ်သို့ ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်နှင့် တစ်နေ့တွင် သားတော်ရာမမင်းသားအား ထီးမွေနန်းမွေခံအဖြစ် ​ေ ညာရန် စီစဉ်လေသည်။
အခြားဆုများ တောင်းခံရန် ဘုရင်ကြီးက အမျိုးမျိုး ပန်ကြားသော်လည်း မရသဖြင့် ရာမမင်းသားအားခေါ်၍ အကျိုးအကြောင်း ပြောပြရာ ရာမမင်းသားသည် သားတော် အလိမ်မာဖြစ်သည်အားလျော်စွာ မိမိ၏သဘောအလျောက် ကြင်ယာတော် သီတာမင်းသမီး၊ ညီတော် လက္ခဏတို့နှင့်အတူ ဒဏ္ဍက မှော်ရုံတောသို့ အေးချမ်းစွာပင် ထွက်ခွာသွားလေသည်။
ခမည်းတော်မင်းကြီးလည်း သားဇောဖြင့် နတ်ရွာစံလေသည်။
ဘရတမင်းသားသည်လည်း မိမိ၏နောင်တော်ကို ကျော်လွန်၍ ဘုရင်မလုပ်လိုသောကြောင့် နောင်တော်အား လိုက်ရှာရာ၊ ဒဏ္ဍကတောတွင် တွေ့ရှိ၍ နေပြည်တော်သို့ ပြန်လည် လိုက်ပါရန် ခေါ်ဆောင်လေသည်။
ဒဏ္ဍက မှော်ရုံ တောတွင်းဝယ် ရာမမင်းသည် ကြင်ယာတော်၊ ညီတော်တို့နှင့်အတူ နေထိုင်စဉ် ဘီလူးတို့၏ဘေးမှ ကြောက်လန့်နေကြသူတို့ ခိုဝင်လာကြရာ ရာမမင်းသည် ဘီလူးတို့၏ ရန်ကို တွန်းလှန်ရလေသည်။
သို့သော် ခရဘီလူးနှင့်တကွ စစ်သည်တော်တို့သည် ရာမမင်းသား၏ လက်ချက် ဖြင့် ပျက်စီးကြသည်ရှိသော် သုပ္ပနခါဘီလူးမသည် လင်္ကာဒီပပြည် (သီဟိုဠ်ကျွန်း) သို့ကူး၍ မောင်တော်ဘီလူးမင်း (ဒသဂီရိ)ထံ တိုင်တန်းလေသည်။
လမ်းတွင် ခေါင်းပြတ်ဘီလူး ကဗန္ဓ နှင့် တွေ့ရှိလေရာ သုဂီဝ(သုဂြိတ်/သုဂြိပ်) မည်သော မျောက်မင်းနှင့် မိတ်ဖွဲ့၍ ရှာရန် ကဗန္ဓ ဘီလူးက အကြံပေးလေသည်။
ရာမသည် သုဂီဝနှင့် တွေ့သောအခါ သုဂီဝက မိမိမှာ ကြင်ယာနှင့်တကွ ထီးနန်းကိုပါ ညီဖြစ်သူ ဝါလိ (ဗာလီ/ဘာလိ)၏ လုယက်ခြင်း ခံရကြောင်း ပြောပြကာ မဟာမိတ်ဖွဲ့လေသည်။
ထို့နောက် ရာမသည် ဝါလိကို သုတ်သင်ပြီးနောက် သုဂီဝအား နန်းပြန် အပ်လေသည်။
သုဂီဝတွင်ရှိသော မျောက်အမတ်များအနက် ဉာဏ်အရှိဆုံးနှင့် စိတ်အချရဆုံးသောသူကား ဟနုမာန်ပေတည်း။
ထို့ကြောင့် သီတာမင်းသမီးကို ရှာဖွေရာ၌ ဟနုမာန်အား ရာမမင်းသားက လွှဲအပ်လေသည်။
ဟနုမာန်လည်း သီတာမင်းသမီး ရှိရာ အရပ်ကို သတင်းရရှိသဖြင့် မျောက်ဗိုလ်ပါတို့နှင့်အတူ လင်္ကာကျွန်းသို့ကူးရန် ကြိုးစားလေတော့သည်။
ဟနုမာန်သည် မဟိန္ဒတောင်သို့ တက်၍ ဝေဟင်ခရီးဖြင့် လေးရက်တိုင်တိုင် ခက်ခက်ခဲခဲ ကူးခဲ့သည့် နောက်တွင် လင်္ကာကျွန်းသို့ ရောက်ရှိလေသည်။
မင်းသမီးအား အကျိုးအကြောင်းပြောပြပြီးသော် ဟနုမာန်သည် ရာမရှိရာသို့ ပြန်လာကာ သီတာမင်းသမီးအား တွေ့ရှိရပြီ ဖြစ်ကြောင်းကို လျှောက် ထား၍ သီတာမင်းသမီး၏ စကားလက်ဆောင်ကို ပါးလေသည်။
လင်္ကာကျွန်းသို့ကူးရန် သမုဒ္ဒရာ၌ ကျောက်တန်းဆည်ကြ၍ တံတားသွယ်ပြီးလျှင် မျောက်စစ်တပ်ကြီး ချီတက်လာလေသည်။
ထိုအခါ ရာဝဏ၏ ညီတော် ဝိဘီသဏ (ဗီဘီသန)က သီတာအား ရာမမင်း၏လက်သို့ ပြန်လည်အပ်နှင်းရန် အကြံပေးလေသည်။
သို့သော်လည်း ရာဝဏက မလိုက်နာရုံမက စော်ကားမှုပြုသည်ရှိသော် ဝိဘီသဏသည် ရာမမင်းဘက်သို့ ခိုဝင်လေသည်။
ထို့နောက် လင်္ကာဒီပ စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပွားလေတော့သည်။
ရာဝဏ၏သားတော် ဣန္ဒာဇိတသည် လက္ခဏ၏လက်ချက်ဖြင့်၎င်း၊ ရာဝဏကိုယ်တိုင်မှာမူ ရာမမင်း၏ လက်ချက်ဖြင့်၎င်း အသက်ဆုံးရှုံးပြီးနောက် ရာမမင်းအဖို့ အောင်ပွဲရရှိလေသည်။
သို့သော် ရာမမင်းသည် သီတာမိဖုရားအား လူမှုရေးအရ သင်္ကာမကင်းဟု ဆိုသောကြောင် သီတာဒေဝီသည် မီးပုံအတွင်းသို့ ခုန်ဆင်းလေသည်။
ထိုအခါ မီးလောင်ခြင်းမရှိသဖြင့် သီတာမိဖုရား၏ သစ္စာဖြူစင်ပုံကို လူသိထင်ရှားပြကာ ရာမမင်းသည် ကြင်ယာတော်အဖြစ် လက်ခံသိမ်းပိုက်၍ အယုဒ္ဓယနေပြည်တော်သို့ ပြန်ကာ တရားနှင့်လျော်စွာ မင်းပြုလေသည်။
သို့သော် ဥတ္တရကဏ္ဍ အခန်းဆက်အရကား သီတာမင်းသမီးအား ပြန်လည်ဆောင်ယူခြင်းကို တိုင်းသူပြည်သားတို့က မကျေ မနပ်ဖြစ်ကြလေသည်။
တပါးယောကျ်ားအိမ်ရောက် မိန်းမကို ပြန်မသိမ်းအပ်ဟု အတင်းအဖျင်းဆိုကြ၏။
သားတော်များသည် အရွယ်ရောက်၍ ရသေ့ကြီး၏ တပည့်များ ဖြစ်လာကြပြီးနောက် ရသေ့ကြီးနှင့်အတူ ရာမမင်း၏ အဿမေဓ မြင်းပူဇော်ပွဲသို့ လိုက်ပါသွားကြ လေသည်။
မိမိစီကုံးသည့် ရာမာယနလင်္ကာကို ရသေ့ကြီးက ထိုညီနောင်နှစ်ပါးအား သီဆိုစေရာ၊ ကြားရသူတို့မှာ နှစ်သက် ကြည်နူးကြရလေသည်။
ရာမမင်း သိလျှင် သီတာမိဖုရားအား ခေါ်ဆောင်စေ၍ သစ္စာကျိန်ဆိုခိုင်းလေသည်။
ရသေ့ကြီးက သီတာမင်းသမီး၌ အပြစ်လုံးဝကင်းစင်၍ ကုသနှင့် လဝ တို့မှာ ရာမမင်း၏ သားတော်အစစ်အမှန် ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆို လေသည်။
ရာမမင်းလည်း ရသေ့ကြီး၏စကားများကို ယုံကြည် သော်လည်း သီတာအား သစ္စာကျိန်ခိုင်း၍သာ နေလေသည်။
ထိုအခါ သီတာမိဖုရားက မိမိသည် တစ်ပါးသောယောက်ျားနှင့် ဖောက်ပြန်ရန် စိတ်နှင့်ပင် မပြစ်မှားမိကြောင်း၊ ထိုစကားမှန် ပါက မိမိအား မိမိ၏မယ်တော် ဘူမိ ဝသုန္ဓရေ မြေနတ်မယ်သည် ယူဆောင်ပါစေသတည်းဟု သစ္စာ အဓိဋ္ဌာန်ပြုလျှင်ပင် မယ်တော် မြေနတ်သမီးသည် ထွက်ပေါ်လာကာ သီတာ မိဖုရားအား ပွေ့ယူကွယ်ပျောက် လေတော့သည်။
ထိုအခါကျမှ ရာမမင်းလည်း နောင်တရကာ သီတာမိဖုရားအား ပြန်လည် တောင်းယူသော်လည်း ဗြဟ္မာမင်းက နတ်ပြည်တွင် ပြန်ပေါင်းရမည် ဖြစ်ကြောင်း ပြောပြလေသည်။
ရာမမင်းလည်း မကြာမီ တိုင်းပြည်အား သားတော်များအား လွှဲအပ်ကာ နတ်ရွာ စံလွန်လျှင် ဝိဏှူ နာရာယဏ ဘုရား(ဗိဿနိုးနတ်) ဖြစ်လာပြန်တော့သည်။
ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီတို့၏ ပါဠိပိဋကတ်တော်လာ ဇာတကကျမ်း တွင်လည်း ဟူ၍ ရှိရာ ထိုဇာတ်ကား ရာမမင်း အား အလောင်းတော်အဖြစ် ပြဆိုထားပေသည်။