DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ထို့ကြောင့်လည်း ဟုခေါ်သော လကမ္ဘာလေ့လာရေးယဉ်သည် ထိုအပေါ်တွင်ပင် ပျက်ကျခဲ့လေသည်။
ထို့နောက် လူသားတို့သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ ဆင်းသက်ရန်ကြိုးစားခဲ့ကြပြီး လ ၂၁ ရက်နေ့၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၁၉၆၉ခုနှစ်တွင် ခြေချနိုင်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်လူမျိုး များဖြစ်သည့် နီးလ်အမ်းစထောင်းရ်၊ ဘက်ဇ် အယ်ဒရင်းတို့သည် လ၏မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ၎င်းတို့၏ အမည်ရှိ လဆင်းယာဉ်ဖြင့် ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။
ထို့နောက် ပေါ်ရှိ ထက်ဝက်ခန့်သော လူတို့သည် ၎င်းအား မှတဆင့် ကြည့်ရှုနေခဲ့ကြသည်။
အမ်းစထရောင်းသည် သိန်းငှက်အမည်ရှိ လဆင်းယာဥ်၏ လှေကားမှတဆင့် အောက်သို့ဆင်းလာပြီး လ၏ မြေမျက်နှာပြင်နှင့် ပထမဆုံး ထိတွေ့ခဲ့လေသည်။
ထို့နောက် သူက “ ဒီဟာက လူတစ်ဦးတွက် သေးငယ်တဲ့ အဆင့်ဖြစ်ပြီး လူသားမျိုးနွယ်စုအတွက် ကြီးမားတဲ့ ခုန်ပေါက်မှုတစ်ခုပါ” ဟုပြောလေသည်။
အပိုလိုအစီအစဥ်ဖြင့် လူပေါင်း ၁၂ယောက်သည် လပေါ်သို့ ခြေချနိုင်ခဲ့သည်။
လူန ၂ သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပေါ်သို့ ခရီးထွက်ခဲ့သည်။
အဏ္ဏဝါသည် ဖြင့် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာအား ရည်ညွန်းပြောဆိုသော စကားစု တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကျယ်ပြန့်​​​ပြီး နက်​စောက်သော ရေပြင်ကျယ် ဖြစ်သည်။
အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအင်အားစုပါတီ (အင်္ဂလိပ်: National Democratic Force, အတိုကောက်: NDF) သည် ဗဟိုအမှုဆောင် ကော်မတီဝင်ဟောင်းများက တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ရန် ရည်ရွယ်ကာ ဖွဲ့စည်း ထူထောင်ထားသည့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခု ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အသစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော က ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၃၁) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံရေးပါတီများအနေဖြင့် အသစ်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည့် ဥပဒေအရ ပြန်လည်မှတ်ပုံတင်ကြရန် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နည်းဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သို့ မှတ်ပုံတင်ခဲ့ရာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၃ နေ့တွင် မှတ်ပုံတင်အမှတ် (၄၃) ဖြင့် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။
အသားပျော့အိ၍ အစေ့များပြီးလျှင် အရည်ရွမ်းသော အသီးများကို ဘယ်ရီသီးဟုခေါ်သည်။
ဘယ်ရီသီးမျိုး သီးသော အပင်များမှာ ၊ ဘလက်ဘယ်ရီ၊ ဟတ်ကယ် ဘယ်ရီ၊ ဘလူးဘယ်ရီ၊ ကားရန့်ဘယ်ရီ၊ လိုဂန်ဘယ်ရီ၊ ရပ်စဘယ်ရီ၊ ကရန်း ဘယ်ရီ၊ အော်ရီဂွန် စပျစ်သီးတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဘယ်ရီသီးမျိုး သီးသော အပင်မျိုးတို့သည်လည်း ရုက္ခဗေဒအလိုအရ မျိုးရင်းချင်း၊ မျိုးစုချင်း မတူကြချေ။
လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကတွင် နာမည်ကျော် လူကြိုက်များခဲ့သော ဘွဲ့ရ မင်းသားဖြစ်သည်။
ရွှေမန်းတင်မောင်သည် ဇာတိဖြစ်ပြီး အဖမှာ သစ်ဝါးကုန်သည်ကြီး ဦးပြားနှင့် အမိဒေါ်မေတို့မှ1918 ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသော သားသမီး ကိုးယောက်အနက် အထွေးဆုံးသားဖြစ်သညငယ်။
နောင်တွင် ဦးကြီးတော်၏ ရုပ်သေးစင်၌ ဆီးသီးကောက် မင်းသားကလေး အဖြစ် ရုပ်ကလေးနှင့် တွဲဖက်ကာ သီချင်းဆိုခဲ့ရ၏။
ထို့နောက် ထံတွင် သုံးနှစ်ခန့် သဘင်ပညာကို သင်ကြားခဲ့လေသည်။
ရွှေမန်းတင်မောင်သည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကကြီးအား ထူးသည်ထက် ဆန်းလာအောင် လုပ်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
အနုမြူရောင်ခြည် ခေါ် စလိုက်မီးများကို စတင်သုံးစွဲ တီထွင်သူမှာ အလင်္ကာကျော်စွာ ရွှေမန်းတင်မောင် ပင်ဖြစ်သည်။
ရွှေမန်းတင်မောင်သည် ရွက်ထည်ရုံကြီးတွင် ရှေ့ဆုံးမှ နောက်သို့ ၅ကျပ်၊ ၃ကျပ်၊ ၂ကျပ်၊ ၁ကျပ်တန် ထိုင်ခုံများ စီခင်း၍ ရုံသွင်းကပြ ပြန်လေသည်။
မောင်သိန်းနိုင်၏ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် သမိုင်း (၁၉၆၈-ခု၊ စာပေဗိမာန်ထုတ်)သရက်ခရိုင် မင်းလှမြို့နယ် လက်ပံရွာအနီးက မဟာပိန္နဲဘုရား ပွဲတော်တွင် (၁၉၆၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်) စနေနေ့ည (တချို့စာစောင်များတွင် ၃၀ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အကူး) ဇာတ်ခုံပေါ်တွင် ကရင်းခုန်ရင်း အသက် (၅၁) နှစ်တွင် ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
မှ အဖြောင့်သွားအဟုန် (မျဉ်းဖြောင့်အဟုန်) တမျိုး ဖြစ်သော၊ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အဟုန် \mathbf{p} ဟူသည်မှာ - ၎င်း၏ m နှင့် \mathbf{v} တို့၏ မြှောက်လဒ်ဖြစ်သည်။
တွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အဟုန်ပြောင်းလဲနှုန်းသည် ထိုအရာဝတ္ထုအပေါ်တွင် သက်ရောက်သော အသားတင်အားနှင့် ညီသည်ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။
အဟုန်သည် ရည်ညွှန်းဘောင် (frame of reference-ရည်ညွှန်းကိုးကားသည့် စံ/ဥပဒေ) အပေါ်တွင်မူတည်သော်လည်း ရွေ့မြဲတည်မြဲဘောင် (inertial frame-ဘောင်) တွင်မူ တစ်သတ်မတ်တန်ဖိုး (''conserved'' quantity-မပြောင်းလဲသည့်တန်ဖိုး) ရှိ၏။
ထို့နောက် ဦးဇော်ဝိတ်သည် ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ဘက်ပတစ်နော်မန်ဆရာအတတ်သင်ကျောင်း၌ E.T.C အီးတီစီ ဆရာဖြစ်သင်တန်း တက်ရောက်ခွင့်ရရှိသည်။
အားကစားဖြင့် မြန်မာ့ဂုဏ်ကိုဆောင်ခဲ့သော ဝဏ္ဏကျော်ထင် ကာယဗလ ဦးဇော်ဝိတ်သည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ( ၂၅ ) ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
အထူးသဖြင့် အလှူဒါန ပြုရာတွင် ပကာသနမဖက် စိတ်ထားမှန်မှန်ဖြင့် လူမသိ သူမသိ ရွက်ပုန်းသီး အလှူမျိုး ပေးတတ်သူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်" ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၃ရက် စနေနေ့တွင် ရန်ကုန်၊ ကန်တော်ကလေး၌ ဖွားသည်။
စစ်မဖြစ်မီ မြန်မာ့ ရုပ်ရှင်လောကတွင် ဗြိတိသျှဘားမားနှင့် သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှဘားမား ဦးညွန့်သည် ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်ချိန်၌ သမီးကြီး ဒေါ်သက်မေ၊ သားကြီး ဒါရိုက်တာ ဦးချန်ထွန်း၊ သမီးလတ် ဒေါ်ခင်ရီ (ကဗျာဆရာမ )၊ သားငယ် ဦးနေဝင်းနှင့် ဦးဇော်ဝင်းတို့ ကျန်ရစ်သည်။
ငွေတာရီကို အဖနှင့် အမိဒေါ်ချစ်တင်တို့မှ ၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ၌ ဖွားမြင်သည်။
ထို့နောက် ရှေးဟောင်းမြန်မာစာပေများကို (ဗိုလ်မှူးဘသောင်း)ထံနှင့်၊ အင်္ဂလိပ်စာပေကို မစ္စက်မန်ရိုးထံ သင်ယူသည်။
ကဗျာကို အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်မှ စတင် ရေးသားသည်။
ငွေတာရီသည် ၏ သမီး ပါလီမန်အမတ် မခင်ပု (ကလောင်အမည် ငွေဝတ်ရည်)နှင့်လည်း ခင်မင်ရာ သူငယ်ချင်း တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ဒီးဒုတ်ဂျာနယ်နှင့် ယုဝတီဂျာနယ်များတွင် အပြန်အလှန် ကဗျာများ ရေးဖွဲ့သည်။
ငွေတာရီသည် ၁၉၄၄ တွင် ''မင်ဆေးရည်ပဲ မှုန်သလား''နှင့် ''ကဗျာရှင်''ဝတ္ထုတို၊ ၁၉၄၇ တွင် ''မာလာမြိုင်ကဗျာများ'' စာအုပ်များကို ရေးထုတ်သည်။
ငွေတာရီ၏ ကဗျာ ၁ဝဝ စာအုပ်သည် ၁၉၆ဝ ခုနှစ်၊ စာပေဗိမာန်ကဗျာဆု (ယခု ) ရခဲ့သည်။
မင်းယုဝေနှင့် ငွေတာရီတို့ ပူးတွဲ ဘာသာပြန်ဆိုသော ''ကမ္ဘာကျော် အီစွတ်ပုံပြင်များ'' စာအုပ်သည် ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ စာပေဗိမာန် ဘာသာပြန်ဆု (ယခု အမျိုးသားစာပေဆု) ရခဲ့သည်။
ကွယ်လွန်သည် အထိ ရေးသားခဲ့သော ကဗျာပုဒ်ရေပေါင်းမှာ ၈ဝဝ ကျော်ခန့် ရှိသည်။
အား ကြည်ညိုစိတ် ပြင်းထန်ကာ သို့ ကိုယ်ပိုင်ပုံနှိပ်စက်ကို လှူဒါန်းခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
စာကြည့်တိုက်၊ စာကြည့်အသင်းများ ပေါ်ထွန်းရေးကို ကိုယ်တိုင် လှုံ့ဆော်အားပေး၍ စာအုပ် အမြောက်အမြား လှူဒါန်းခဲ့သူအဖြစ် ထင်ရှားသည်" ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ၌ ဖွားသည်။
ပြည့်နှစ်တွင် ဒါရိုက်တာ ဦးဘသာ၏ တိုက်တွန်းမှု အကူအညီဖြင့် ပဲရော့ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်သည်။
ပဲရော့ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ၏ ပထမဆုံး ပွဲဦးထွက် ဇာတ်ကားမှာ ဒါရိုက်တာ ဦးဘသာ၊ မင်းသား အေးကို၊ မင်းသမီး ခင်မေလေးတို့ ပါဝင်သော ''၃၆ ကောင်'' ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားသော ဇာတ်ကားအချို့မှာ ''တို့ဒေါင်းလံ''နှင့် ''ဒေါင်းဒင်္ဂါး''၊ ''တို့ဘုရင်''၊ ''ဘုရင်မ''၊ ''ဆရာမ''၊ ''သခင်မ''၊ ''သခင်မျိုး''၊ ''စနေမ''၊ ''အလံတောင်''၊ ''တောသာခေါင်''၊ ''မြကျောက်လွှာ''၊ ''သတင်းထောက်''၊ ''လူမိုက်ကြီး''တို့ ဖြစ်၍ မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် လှုံ့ဆော်ရေး၊ ပြုပြင်ရေး ဇာတ်ကားများဖြစ်ရာ မြန်မာ ရုပ်ရှင်လောကတွင် တမူ ထူးခြားခဲ့လေသည်။
ကာတွန်းဆရာ နှင့် တပည့်ဖြစ်သူ ကာတွန်းတို့၏ လက်ရာ ဖြစ်သည်။
လမ်းညွှန်ဂျာနယ်တွင် အမျိုးသားစိတ် လှုံ့ဆော်ရေး၊ အမျိုးသား ကြီးပွားရေးအတွက် ဆရာကြီး က ဒိုင်ခံရေးသားခဲ့ရာ ၁၉၃၅-၃၆ တွင် အစိုးရက အာမခံငွေ ကျပ် ၃,ဝဝဝ တောင်းခြင်းခံရသည်။
လုံးချင်းစာအုပ်များ အဖြစ် ပီမိုးနင်း၏ 'တက်လူကွ'၊ 'ကိုယ်ထူးကိုယ်ချွန်'၊ 'ထူးချွန်ရေး'၊ 'လောကီလမ်းညွှန်' စသော တက်ကျမ်းများနှင့် ၏ စာအုပ်များ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်တွင် မန္တလေးမြို့၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် လူထုဆန္ဒ ပြပွဲတွင် ပုလိပ်များ၏ သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ် နှိမ်နင်းမှုကြောင့် သံဃာတော် (၇) ပါးနှင့် (၁၂)နှစ်အရွယ် ကျောင်းသားတစ်ယောက် သွေးမြေကျခဲ့ရသည်။
ထိုရက်စက်မှု၊ မတရား ချုပ်ချယ်မှုကို ၊ တို့နှင့်အတူ စာရေးဆရာ၊ သတင်းစာဆရာ တစ်ဦး အနေဖြင့် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ကာလတွင် သို့ ပြောင်းရွှေ့ ခိုလှုံခဲ့သည်။
ခုနှစ်၊ လွတ်လပ်ရေးရချိန်တွင် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီး ဦးတင်၏ တိုက်တွန်းချက်အရ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး မင်းကြီး အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ထို့နောက် မိတ်ဆွေ ၁၁ ဦး ပူးပေါင်း၍ မြန်မာပိုင် ပထမဦးဆုံး ''ဗမာ့ ပြည်သူ့ဘဏ်''ကို တည်ထောင်ကာ ဒါရိုက်တာ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ပဲရော့ ဦးဆန်နီသည် ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂ဝ ရက် စနေနေ့တွင် ဖြင့် ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ပလုတ် မှာ သားရေကို ကျက်၍ တုတ်နှင့် တီးခေါက်ရသော သားရေတူရိယာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
မောင်သိန်းနိုင်၏ မြန်မာ့ဇာတ်သဘင် သမိုင်း (၁၉၆၈-ခု၊ စာပေဗိမာန်ထုတ်)။
ဗြောမှာ မြန်မာ့တူရိယာ စစ်စစ်ဖြစ်သည်။
ဗြောအဖွဲ့တွင် ပလုပ်တုတ်တစ်ခု၊ ဗြောတစ်လုံး၊ တစ်လက်နှင့် စည်းဝါး၊ တို့ပါကြသည်။
ရွှေဘုံနိဒါန်းတွင် မင်းကြီး ဇမ္ဗူဒီပကို လှည့်လည်သည့်ကာလ ကျွန်းဦးသပြေပင်သို့ ရောက်သည် ထို ဇမ္ဗူ့သပြေပင်ကို လေ့လာ၍ လေခတ်သည့်အသံ၊ အရွက်အခက်ခြင်း ထိခိုက်သည့် အသံ၊ ဇမ္ဗူ့သပြေသီး ရေသို့ကြွေကျသံ၊ ရေမှတစ်ဖန် ပြန်ပေါ်သံတို့သည် ညီညွတ်စွာ မရှေးမနှောင်း ဖြစ်ကြ၍ ထိုအသံများကို အကြောင်းပြုကာ တူရိယာများ ပေါ်လာသည်ဟု ပါ၏။
ရှင်ဘုရင်များ ထွက်တော်မူရာတွင် တီးမှုတ်ရသော စည်ဝိုင်း သုံးဝိုင်းအနက် စည်ပြောဝိုင်းမှ တဆင့် ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသည်။
သို့သော် ရွာစား သည် ဗြောကို သစ်ဆန်းစေခဲ့သည်။
သို့သော် စိန်ဗေဒါကြီး၏ ဗြောညွန့်ကို ဖြင့်သာတီးလေသည်။
သံလွင် တူရိယာကို ယခုခေတ် များတွင် တွေ့နိုင်သေးသည်။
သံလွင် တူရိယာကို စည်တီးဝိုင်းများတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း အစောဆုံး တွေ့ရှိရ၍ ပုဂံခေတ်ကတည်းက ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ရှေးခေတ်က ၊ ၊ စသည်တို့မှာ နန်းတော်သုံး တူရိယာများဖြစ်ကြသည်။
အိုးစည်သည် သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကတည်း စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တူရိယာလည်းဖြစ်သည်။
မြန်မာတို့နှင့်ဆက်နွယ်နေသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဖြစ်သည့် ရှမ်း၊၊ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တောင်ပိုင်းဒေသရှိ အချို့တိုင်းရင်းသားတို့လည်း အိုးစည်တီးခတ်သည်ကိုတွေ့ရှိရသည်။
ရှမ်းလူမျိုးတို့၏အိုးစည်မှာ အလွန်ရှည်လျားပြီးဟုခေါ်ကာ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အမှတ်သင်္ကေတအဖြစ် တည်ရှိသည်။
ကချင်ရိုးရာ ကို ကခုန်သောအခါ အိုးစည်တူရိယာသည် အဓိက ဖြစ်သည်။
အိုးစည်ကို ပတ်လုံးပြုလုပ်သကဲ့သို့ အိုးစည်ပြုလုပ်ရတာဖြစ်ပြီး သားရေကျက်ခြင်း၊ မျက်နှာခြစ် ဆေးဒန်းသုတ်ခြင်း၊ ပတ်စာဝိုင်း ကွင်းခြင်းနဲ့ တံဆိပ်ရိုက်ခြင်းတို့ လုပ်ဆောင်ပြီး အိုးစည်ကောင်းတစ်လုံးဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ရပါတယ်။
အိုးစည်ကြီးက ထုသံကောင်းပြီး အိုးစည်သေးက ခေါ်သံကောင်းကောင်း ထွက်ရှိတဲ့အတွက် ကြီးတွေနဲ့ တွဲဖက်တီးရာမှာ ဟန်ပြအလှတီးတဲ့ အိုးစည်ကို အသုံးမပြုတာကို တွေ့မြင်ရပါတယ်။
သူငယ်တော် အက ကိုလည်း အိုးစည်နဲ့ တွဲဖက် တင်ဆက် ကြ လေ့ ရှိ ပါ တယ်။
မိကျောင်းတူရိယာသည် အငြိမ့်တီးမျိုး ၆ ပါးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော တူရိယာဖြစ်၏။
ရုပ်ဖြင့် ပြုလုပ်၍ တီးသော မိကျောင်းတူရိယာမျိုးများကို ခရစ် ၈ဝ၁-၂ ခုနှစ် အတွင်း မှ သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှု မိတ်ဆက်အဖွဲ့တွင် ထည့်သွင်းတီးမှုတ်ခဲ့သည်ကို အစောဆုံးတွေ့ရှိရလေ သည်။
ထို့ပြင် သရေခေတ္တရာခတ် မိကျောင်းတူရိယာ၌ ယခုခေတ်မိကျောင်းတူရိယာကဲ့သို့ လက်နှိပ်ခလုတ်ကလေးများ တပ်ဆင်ထားသည့် အကြောင်းမပါရှိဘဲ ကြိုးများကို ခုတုံးတစ်ခုပေါ်တွင် တင်ထားသည်ဟု ဆိုသောကြောင့် ထိုခေတ်ကမိကျောင်းတူရိယာကို ယခုခေတ် မိကျောင်းတူရိယာ တီးသကဲ့သို့ တီးလိမ့်မည်ဟု မယူဆဘဲ၊ များ တီးပုံမျိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရှေးပဝေသဏီက ရောမလူမျိုးများ ဗျတ်စောင်းတူရိယာတစ်မျိုးကို လက်တစ်ဖက်ဒေါင်လိုက်မ၍ ကိုယ်ဖြင့်မှီပြီး တီးပုံမျိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း တီးမှုတ်ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။
သို့သော် မိကျောင်း တူရိယာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သက္ကရာဇ် ၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ရှင်အဂ္ဂသမာဓိ စပ်ဆိုသီကုံးခဲ့သော သုဝဏ္ဏသျှံ သူဌေးခဏ်းပျို့၌ ''ကျည်ကျည်သံဖျား၊ နိုများမိကျောင်း၊ နင်းနင်းနောင်းနှင့်၊ စည်မောင်းမစဲ၊ တသဲသဲတည့်'' ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဘုံခန်းပျို့၌လည်း ''မှုတ်တီးငြင်းစောင်း၊ ရွှေနင်းနောင်းနှင့် မိကျောင်းပြိုင်ဆော်'' ဟူ၍လည်းကောင်း စပ်ဆိုသီကုံးခဲ့သည်ကို အစောဆုံးတွေ့ရှိရသဖြင့် မိကျောင်းခေါ်တူရိယာသည် အခါကတည်းကပင် ပေါ်ပေါက်ထွန်းကားနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း သိရှိ ရသည်။
ထို့ပြင် ဝေဿန္တရာပျို့၌ ''စောင်းငြင်းမိကျောင်း၊ အောင်း ကလေးကျော်၊ သံငေါ်လက်ခုပ်၊ စည်းဆုပ်ပတ်တလား၊ စန္ဒရားတို့'' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မဟာသီလဝပျို့၌ ''ပလွေကျော်အောင်း၊ လက် ပိုက်စောင်းနှင့်၊ မိကျောင်းလက်အုပ်၊ စည်းဆုပ် မြှောက်စည်'' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကုသပျို့၌ ''ငြင်းပြွေနှဲစောင်း၊ မိကျောင်းငြိမ့်သံ၊ နာခံသာယာ၊ နေအပ်စွာ၏'' ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ မိကျောင်း တူရိယာကို ထည့်သွင်း စပ်ဆိုသီကုံးခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရှိရသဖြင့် မိကျောင်းတူရိယာများသည် တိုင်အောင် တီးမှုတ်နေကြောင်း သိရှိရသည်။
ထို့ပြင် အာနန္ဒာအုတ်ကျောင်း စင်္ကြံမြောက်ဘက်နံရံ၌ ကုန်းဘောင်ခေတ်က ဆေးဖြင့်ရေးသားထားခဲ့သော ပုံအလယ်တွင် ပုဝါအနက်ကျားကို ပခုံးပေါ်၌ ခြုံထားသည့် မိန်းမမှာ မိကျောင်းတီးနေသည်ကို တွေ့မြင်ရပေမည်။
ခရစ် ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီမှ ထံသို့ သံတမန်အဖြစ် စေလွှတ်ခြင်းခံရသော ကက်ပတိန်မိုင်ကယ်ဆိုင်းဆိုသူ ရေးသားခဲ့သော အင်းဝသွား သံအဖွဲ့မှတ်တမ်းစာအုပ်၌ ကုန်းဘောင်ခေတ် မိကျောင်း တူရိယာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရှိရ၏။
မိကျောင်းတူရိယာကို လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း လေးငါးဆယ် လောက်မှစ၍၊ မြန်မာလူမျိုးများ သုံးစွဲ တီးမှုတ်ခြင်း မတွေ့ရသလောက် ကွယ်ပျောက် တိမ်မြုပ်သွားခဲ့သော်လည်း၊ ရှိ တို့သည် ယနေ့တိုင် တီးလျက်ရှိနေကြောင်း သိရှိရ၏။
ထိုအချိန်က တရုတ်ပြည်သို့ စေလွှတ်သော ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့တွင် မိကျောင်း(တူရိယာ) ပါကြောင်း ထောက်ရှု၍ သိနိုင်သည်။
ကြိုးများအောက်တွင် ၊ တို့၌ လက်နှိပ်တုံးကလေးများ တပ်ထားသကဲ့သို့ တုံးကလေး ၁၂-ခုခန့်ကို ပျားဖယောင်းဖြင့် ကပ်၍ထား၏။
ယင်းတူရိယာကို ယခုအခါ အမျိုးသားတို့ တီးနေကြသေးသည်။
ငြှင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀-ကျော် ခေတ်ကပင် စ၍ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်းဒေသများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ၊ များတွင် ယခုတိုင် တီးမှုတ်သုံးစွဲကြသေးသည်။
ချည်ချောင်း တူရိယာမှာ ယခု တွဲပြွေဟု ခေါ်ဆိုနေသော လေမှုတ်တူရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
တစ်မျိုးမှာ ဝါးဖောင်ကဲ့သို့ ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် များကို တစ်ချောင်းစီယှဉ်၍ စုပေါင်း ချည်နှောင်ထားသည်။
ချည်ချောင်းများတွင် ဝါးချောင်း ၁၆-ချောင်း ပါသည်။
ပုဂံခေတ်က ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော 'တစ်ပြားနှစ်ပြား၊ ပဲလင်ပြား' အစချီသော ရတုမျိုးကို ၊ ချည်ချောင်း၊ စောင်းတရောတို့ဖြင့် တီးချက်စည်းချက်မိအောင် သီဆိုနိုင်ကြောင်းနှင့် ပုဂံဦးတင်က ကဗျာ ဗန္ဓသာရကျမ်းတွင် ရေးသားဖော်ပြထားသည်။
ယခုအခါ ဝိုင်းများ၊ ကြီးများတွင် တီးမှုတ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။
မြန်မာ့ပန်တျာသမိုင်းတွင် ခေတ်မှစ၍ ယခုခေတ် ပုလွေမျိုးအပြင် ကန့်လန့်ဖြတ် ပုလွေများကို အမျိုးမျိုး တီးမှုတ်နေကြောင်း တွေ့ရသည်။
မြန်မာ့ရိုးရာ ပလွေကို များသောအားဖြင့် ထီးရိုးဝါးနှင့် ပြုလုပ်ကြသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃ဝဝ ပြည့်နှစ် ၏ ပြည်ထောင်စုပွဲကြီးတွင် သင်္ကြန်ယာဉ်ကို စောင်းကောက်ပုံသဏ္ဍန် ဆင်ယင်ထားသော A.M.B.A မော်တော်ယာဉ် ရေသဘင် အဖွဲ့ကြီးမှလည်း ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သည်။
ထို ‘အေအမ်ဘီအေ’ ရေသဘင်အဖွဲ့ကြီးကို ဆရာက ဦးစီး စီစဉ်ခဲ့သည်။
ရွှေဘိုဗုံကြီးသံ # နှဲဆရာကြီး ဆရာထပ်၊ နှဲဆရာကြီး စိန်မြရှင်တို့၏ ပြောပြချက် မှတ်စုမှတ်တမ်းများ (ဒေါက်တာကျော်ကျော်ဝင်း) # အငြိမ့်၊ လူထုဒေါ်အမာ၊ ကြီးပွားရေးစာအုပ်တိုက်၊ ပ၊ဒု တွ၊ ဒု အကြိမ် ပုံနှိပ်၊ နိုဝင်ဘာ၊ ၂ဝဝ၅ # ပြည်သူချစ်သော အနုပညာသည်များ၊ လူထုဒေါ်အမာ၊ ကြီးပွားရေးစာအုပ်တိုက်၊ မေလ၊ ၁၉၆၄ # မြန်မာ့နှဲ၊ နှဲဦးမြကြီး-ကော့မှူး၊ စာပေဗိမာန်၊ ၁၉၉၅ # THE FORWARD JOURNAL, Vol III, #5, October 15 1964 #ပလွေတို ရောင်မှာထိုးပါလို့၊ စာမျက်နှာ ၃၀၉၊ ၂၀၁၅ခုနှစ်၊ ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ စာကြည့်တိုက်စာအုပ်ဆုရ၊ သမိုင်းအစဉ်အလာနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဆောင်းပါးများ၊ ဒေါက်တာကျော်ကျော်ဝင်း။
ရွှေမြို့တော် အနောက်မျက်နှာ မြို့ကြီးပြင် ပန်းစက် တံခါး အထွက် အရှေ့ဘက် ကမ်းနဖူးတွင် သင်္ဘောတော်များ တည်လုပ်ရန်၊ ပျက်လျှင် ပြင်ဆင်ရန် စက်ရုံတော်ကြီး တည်ရှိ ခဲ့သည်။
တည်ရာ ဌာနသည် အသိုက်အဝန်း အလွန် လျော်ကန် ကောင်းမွန်သည်။
စက်ရုံ များသည် ကမ်းနဖူး ကုန်းမြင့်များ ပေါ်တွင် ရှိ၍ ရေ အမြင့်ဆုံး အချိန်၌ ပင်လျှင် ရေလျှံ နစ်မြုပ် မည်ကို စိုးရွ့ံဖွယ် မရှိ ဖြစ်သည်။
ပြည့်နှစ် အတွင်း သင်္ဘော ကျင်းမှ သင်္ဘောများ ဆောက်လုပ် ပြီးမြောက်လျက် ရှိပြီ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရ၍ ခုမှ ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ် အတွင်း ခေတ်မီ စက်ကိရိယာ အချို့ တပ်ဆင် ဆောက်လုပ် ပြီးစီး သည်ဟု ခန့်မှန်း ရသည်။
ထို့ပြင် ၁၂၃၄ ခု (ခရစ် ) နှစ်တွင် သင်္ဘော ကျင်းကို ထပ်မံ ပြုပြင် တိုးချဲ့လျက် ခေတ်မီ စက်ကြီးများ တပ်ဆင် ပြုလုပ် ကြောင်းကို ၁၂၃၄ ခု ပထမ ဝါဆို လပြည့်ကျော် ၁၅ ရက် (၅ ဇူလိုင် ၁၈၇၂) သောကြာ နေ့ထုတ် မြန်မာ သတင်းစာတွင် 'သင်္ဘော များကို ဆွဲတင်၍ ပြင်ဆင်ရန် လုပ်ဆောင်သော ကျင်းစက်ကြီး အလွန် ကြီးကျယ် ပေသည်။
စက်များမှာ များသော အားဖြင့် ပြည်လုပ် ဖြစ်၍ ဒန်ဒပ် (စ်) နှင့် မြို့ စမစ် ကုမ္ပဏီ ထွက်များ ဖြစ်သည်။
ယင်းတို့ အနက် ပွတ်စက် လေးလုံး၊ တွင်စက် ငါးလုံး၊ ကတ်ကျေး စက်ကြီး တလုံးနှင့် သုံး တခုလည်း ပါဝင်သည်။
တွင် ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ် သို့မဟုတ် ထိုထက် အနည်းငယ် စောစွာက မြစ်တွင်းသွား ခေတ်မီ များ စတင် ဆောက်လုပ် ခဲ့သည်။
မြန်မာ ဘုရင် အစိုးရသည် အစ ပထမ၌ နိုင်ငံခြားသား ကုမ္ပဏီများ၊ ကုန်သည် ကြီးများနှင့် ဆက်သွယ်ကာ သင်္ဘောများ ဝယ်ယူရန် စီစဉ်၍ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၆ ခု (ခရစ် - ၅) နှစ် အတွင်း ဟယ်လီဒေးဘူးလုပ် ကုမ္ပဏီမှ အဖိုးငွေ ၂၁၀,၀၀ဝ ကျပ်ပေး၍ သင်္ဘော တစင်း ဝယ်ယူ ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ခေတ်မီ အခင်းအကျင်း ပစ္စည်း ကိရိယာ အစုံနှင့် စက်အားကောင်း မြစ်တွင်းသွား အလျား အတောင် ၁၂၀၊ အနံ အတောင် ၂၀၊ စောက် ခြောက်တောင်၊ နှစ်တောင်ရှိ သံတိုက် မီးသင်္ဘော နှစ်စင်း ဝယ်ယူရန် စီစဉ်လျက် ၁၂၃ဝ ပြည့်၊ နှောင်းတန်ခူး လပြည့်ကျော် ရ ရက် (၂ ဧပြီလ ၁၈၆၉) နေ့ က ဗြိတိသျှ ကိုယ်စားလှယ် စလေဒင် ထံသို့ စာရေးသား စုံစမ်းသည်။
ယင်း ကိစ္စကား များ ဝယ်ယူရေး စီမံကိန်း ကဲ့သို့ပင် ဗြိတိသျှ အစိုးရ တို့က ပိတ်ပင် ဖျက်ဆီး သည်နှင့် မအောင် မြင်ခဲ့ပေ။
ယင်း သင်္ဘော ကိုယ်ထည်ကို ဖြင့် ဆောက်လုပ်သည်။
ဗြိတိသျှ အစိုးရ တို့ကမူ ယင်း သင်္ဘောကို မြန်မာ တို့က တိုက်သင်္ဘော အဖြစ် လုပ်ဆောင် အသုံး ပြုမည်ဟု သံသယ ကြီးစွာ ရှိနေ သည်နှင့် ရှိ ဗြိတိသျှ ကိုယ်စားလှယ်က သင်္ဘော အကြောင်း မျက်ခြည် မပြတ် ထောက်လှမ်း သတင်း ပေးခဲ့ ရသည်။
ယင်းသင်္ဘော ၁ဝ စင်း၏ များကို ၁၈၇၁ ခု မတ်လ ၅ ရက်နေ့ ပွဲလမ်း အကြီးအကျယ် ပေး၍ တပြိုင်တည်း ပန္နက်ရိုက် လုပ်ဆောင်သည်။
ယင်းနေ့က နန်းတော် မြို့တော် နေပြည်တော် တခုလုံး နေ့လွတ် နေ့အား အဖြစ် တရားရုံး ခွင်မှ အစ လုပ်ငန်း များ ပိတ်ထား၍ မြို့သူ မြို့သားများ မင်းစိုး ကတော် မယား မင်းညီ ပေါင်းစုံ တို့လည်း ဝတ်ကောင်း စားလှ ရွှန်းရွှန်းပပ ဆင်ယင်ကာ ယင်း အခမ်းအနားကို တက်ရောက် ခဲ့ကြသည်။
ယင်း စစ်သင်္ဘောကို ဆောက်လုပ်သူ သင်္ဘော ဆရာမှာ မှ ဆရာရှမ်း ဆိုသူ မြန်မာ အမျိုးသား တယောက် ဖြစ်၏။
ကို ပွဲကြီး လမ်းကြီး ပေး၍ အမြောက် သေနတ်များ ပစ်ဖောက်ကာ မင်းခမ်း မင်းနားနှင့် ၁၈၇၁ ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့ ရေချသည်။
ထုတပေရှိ များ ခံ၍ ငါးလက်မ များကို စပ်လျက် ဆောက်လုပ်ပုံမှာ အထူး သေသပ် ခိုင်ခံ့သည်။
ယင်းတို့ အနက် လုပ်သား ၅ဝ ခန့်မှာ မော်လမြိုင် မြို့မှ များ ဖြစ်ကြ သည်ဟု ဆိုသည်။
ထိုအတွင်း အဖိုးငွေ ၁ဝ သိန်းခန့် ပေး၍ နိုင်ငံမှ ဝယ်ယူသည့် သင်္ဘော လေးစင်းကို ရတနာပုံ သင်္ဘော စက်ရုံ တွင်ပင် တပ်ဆင် မွမ်းမံ ပြုပြင်သည်။
ယင်း သင်္ဘော လေးစင်းကို မြို့ရှိ ဟာနံဒေး ကုမ္ပဏီမှ တဆင့် ဝယ်ယူခြင်း ဖြစ်သည်။
ရွှေမြို့တော်၌ တည်ဆောက်သော သင်္ဘော သုံးစင်း ပြီး၍ မင်းခမ်း မင်းနားဖြင့် ရေသို့ ချခြင်း - "လွန်ခဲ့သည့် တနင်္လာနေ့ နှစ်ပတ် သုံးပတ်က ရွှေမြို့တော်၌ တည်ထား လုပ်ကိုင်သော သင်္ဘော သုံးစင်း အပြီး အဆုံးသို့ ရောက်သည်နှင့် အထက် သင်္ဘော တည်ရာ ကုန်းမှ ရေထဲသို့ ချရာ ဘုန်းတော် ကြီးလှသော ဘုရား သားတော် မက္ခရာ မင်းသား၊ ရွှေဂူ မင်းသား၊ ထိုမှ တပါးသော မင်းသား နှစ်ပါးတို့ ဆင်တော်ကို ရွှေကြိုး ရွှေက အစုံ တင်လျက် တန်ဆာ ဆင်ယင် စေပြီးလျှင် မိမိ တို့လည်း အဖိုး များစွာ ထိုက်တန်သော ဝတ်လဲတော် ပုဆိုး မင်းညီ မင်းသား အဆောင်အယောင် တို့ဖြင့် တင့်တယ်စွာ ဆင်ယင် ဝတ်စားလျက် စီးနင်း ပြီးလျှင် မှူးတော် မတ်တော် အရာရှိ အထူးရှိ ကတော် စိုးမင်း တို့နှင့် မင်းခမ်း မင်းနား ကြီးကျယ်စွာ ပွဲကြီး လမ်းကြီး သဘင် အငြိမ့် ကသီ တီးမှုတ် စေလျက် သင်္ဘောတော်ကို ချကြ လေသည် .… စက်ဆရာကြီး ဘိန်း သည်လည်း စက်ကြိုး အရာ သေချာ စေ့စပ် အရပ်ရပ် လျှောက်ပတ် တတ်ကျွမ်းသူ တယောက် ဖြစ်သည်နှင့် အညီ လုပ်ဆောင် သမျှ အဝဝမှာ ဝိသုကမ္မ ယိုးမှား လက်သုံး ကဲ့သို့ နှုန်းပမာ တူပေသည် .…" ဖော်ပြပါ သင်္ဘော သုံးစင်းမှာ 'ရွှေမြို့တော်၌ တည်ဆောက်သည်' ဆိုသော်လည်း စင်စစ် အင်္ဂလန်မှ ဝယ်ယူ၍ ရတနာပုံ သင်္ဘော စက်ရုံတွင် စက်ဆရာ ဘိန်းအား ပြုပြင် မွမ်းမံ တပ်ဆင် စေသည့် သံသင်္ဘော များဟု တွေးထင် နိုင်ဖွယ် ရှိသည်။
ရတနာပုံ သင်္ဘော စက်ရုံ၏ ၁၈၇၄ ခု နောက်ပိုင်း လက်ထက် လုပ်ရည် လုပ်အားကို ဖော်ညွှန်းသည့် အထောက်အထား များလည်း မတွေ့ ရသေး ဖြစ်သည်။
မကြန် ၏ 'ကုန်းဘောင်၏ နောက်ဆုံး အားမာန်' (မြန်မာ့ရတနာ စာပေ၊ ပထမ အကြိမ်၊ ၂၀၀၄ စက်တင်ဘာထုတ်) စာအုပ်မှ။
ယင်း ရက်ကန်း စက်ရုံတော်ကြီးတွင် - များကို ကြိတ်သည့် ကြိတ်စက်၊ကြိတ်ပြီး ဝါကို ဖတ်သည့် ဂွမ်းဖတ်စက်၊ ဖတ်ပြီး ဂွမ်းကို ဆိုင်ရှိ ဗိုင်းတောင့်ကြီး တဆက်တည်း အရှည်အလံ ဖြစ်အောင် လုပ်သည့် စက်၊ ၎င်း ဗိုင်းတောင့်ကြီးကို တစတစ သေးစေ၍ အလို ရှိရာ ချည်ချော ချည်ကြမ်း ဖြစ်အောင် စက် အဆင့်ဆင့် များနှင့် လုပ်ဆောင်သည်။
လက်ထက် အီတလီ အမျိုးသား ရက်ကန်း စက်ဆရာ ကာနက်ပ ဆိုသူက ကြီးကြပ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
မကြန်ရဲ့ 'ကုန်းဘောင်၏ နောက်ဆုံး အားမာန်' (မြန်မာ့ရတနာ စာပေ၊ ပထမ အကြိမ်၊ ၂၀၀၄ စက်တင်ဘာထုတ်) စာအုပ်မှ။
က နှင့် အမျှ ပြောင်းလဲနေ၏၊ ထို့ကြောင့် တခုခု ရှိနေ၏၊ အရပ်စကားနှင့်လျှင် "ရွေ့လျားနေသည်။
တိုင်းကြောင်း ၃ခုပါ အတွင်း ထိုသို့ ၃ခု ဖြစ်နေသော များက စုစည်း၍ တခုသော ဤ အလျင် (velocity) ကို ''"မည်သည့်ဘက်သို့ မည်မျှနှုန်း"ဟု'' စုပေါင်းဖော်ပြပေးသည့်နှယ် ရှိလေသဖြင့်၊ '' နှင့် ဘက်လှည့်ချက် (direction) သဘော၂ရပ်လုံး'' ပါရှိကာ တစ်မျိုး ဖြစ်လေတော့၏။
အလျင် (velocity) နှင့် အမြန်နှုန်း (speed) တို့၏ မှာ "m/s" (သို့) "ms-1" (meter per second) ဖြစ်၍၊ တစ်လျှင် တည်နေရာအားဖြင့် မည်မျှ ပြောင်းလဲသွားသည် ဟူသော အချိုးနှုန်းထား ဖြစ်၏။
ထိုအချိန်တို အခိုက်လေးအတွင်း ရွေ့လျားသွားနှုန်း \Delta x မှာလည်း ပမာဏသေးငယ်လှ၍ သင်္ချာအားဖြင့် dx ဟု အစားထိုး ဖော်ပြတန်လောက်၏၊ ရွေ့လျားမှု ဖြစ်စဉ်ရှည်က အကွေးအဝိုက်လမ်းကြောင်းများ ပါသည့်တိုင် အခိုက်တို dt အတွင်း ရွေ့လျားသွားသည့် dx တမွတ်စိတ်ပိုင်းငယ်မှာ မျဉ်းဖြောင့်ဟု သဘောအားဖြင့် ဖြစ်ချိမ့်မည်၊ မျဉ်းကွေးအရွေ့လမ်းကြောင်း၏ ဖြတ်ပိုင်းစိပ် dx ဖြောင့်ဖြောင့်လေးသဘော ဖြစ်မည်။
အရာဝတ္ထု၏ x သည် t နှင့် နေအံ့၊ t က အမှီခိုခံ ဖြစ်သွား၍ x က ၎င်းအပေါ် ဖြစ်သွားလတ္တံ၊ ''“အချိန်၏ ရလဒ် (function of time)”'' မြောက်သွားလတ္တံ့။
ထိုအချက် မြောက်သွားကြောင်းကို “x = x(t)” ဟု သင်္ချာ၌ ရေးကြ၏။
သို့နှင့် dt ဖြင့် ဖြစ်ခိုက်အလျင် v(t) ကို တွက်ထုတ်လိုသည့်အခါ "dt=x_f-x_i တန်ဖိုးက သုညသို့ ချဉ်းကပ်ခြင်း" အချက်ကို အားပြုယူ၍ ဤသို့ ဆက်တွက်ရာ၏။
v(t) = \frac{dx(t)}{dt} = \lim_ : a = \frac{d}{dt} v \neq 0 ဟူသော ရလဒ် ဖြစ်ပေါ်နေသရွေ့ အလျင် v က အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှေးခြင်း-မြန်ခြင်း ( ပမာဏ ပြောင်းလဲမှု) ‌ရှိနေမည်၊ သို့မဟုတ် ကွေ့ခြင်းဝိုက်ခြင်း (ဦးတည်ချက် လားရာ ပြောင်းလဲမှု) ရှိနေမည်၊ သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးလုံး ပြောင်းလဲလျှင် ပြောင်းလဲနေမည် ဟု ဆိုလို၏။
တနည်းအားဖြင့် a= \frac{dv}{dt} \neq 0 တခုခု ဖြစ်ပေါ်နေမည် ဟု ဆိုလို၏။
ကိန်းသေအလျင်ပြောင်းနှုန်း ဖြစ်ပေါ်နေစေမည့် အလျင်မျိုး က x = x(t) = kt^2+x_0 ဟူသကဲ့သို့ အချိန် t ၏ ထပ်ညွှန်းကိန်း 2 ဖြစ်နေလျှင် ထိုအရာဝတ္ထု၏ အလျင် v=\frac{dx}{dt} က အချိန်နှင့်အမျှ ပမာဏလည်း ပြောင်းလဲနေပြီး ၎င်း၏ အလျင်ပြောင်းနှုန်း a = \frac{dv}{dt} = \frac{d^2x}{dt^2} ကမူ ကိန်းသေတစ်ခု a_0 ဖြစ်နေပေမည်။
a(t) = a_0 = \frac{d^2}{dt^2} x(t) v(t) = \frac{d}{dt} x(t) = v_0 + a_0t x(t) = x_0 + v_0t+ \frac{1}{2}a_0t^2 ပြောင်းလဲအလျင်ပြောင်းနှုန်း ဖြစ်ပေါ်နေစေမည့် အလျင် အမျိုးမျိုး တည်နေရာ ဖြစ်ပေါ်နေမှုက x = x(t) = kt^n+x_0 ဟူသကဲ့သို့ ပုံစံမျိုး၌ ထပ်ညွှန်းကိန်း n က 0, 1, 2 ဤတန်ဖိုး၃မျိုးမှ လွဲ၍ အခြား ဖြစ်နေလျှင်မူ အလျင် v=\frac{dx}{dt} က အချိန်နှင့်အမျှ ပမာဏလည်း ပြောင်းလဲနေသည့်အပြင် ၎င်း၏ အလျင်ပြောင်းနှုန်း a = \frac{dv}{dt} = \frac{d^2x}{dx^2} ကလည်း ကိန်းသေမဟုတ်ဘဲ အချိန် t လိုက် ပြောင်းလဲနေပေမည်။
ရွှေနန်းသုံး ဝေါဟာရ အဘိဓာန်က လက်ထက် ၁၁၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ ပေါ်သော အမှုထမ်းဟု ဆိုသည်။
လက်ထက် ၁၁၅ဝ နတ်တော်လတွင် ၊ ၊ ၊ များမှ အိမ်ထောင်စု လူ ၁၁ဝ ကို မြို့တော်သို့ တက်နေစေ၍ စားပုံမြေတာ ပေးသနားပြီးလျှင် ယင်းလူတို့ကို သူငယ်တော် အမှုထမ်း ဖွဲ့သည်။
စဉ်းစားစရာ အချက်အလက်များမှာ (၁) သက္ကရာဇ် ၉၉၉ ခုတွင် သည် ဒိုင်း၊ လမိုင်း၊ ဝင်းတော် သူရဲ ၁၂ တပ်၊ ရွှေပန်းပန် ဝင်းတော် လေးမျက်နှာ၊ မရဘင် ကိုးသင်မှူး အစရှိသော အစု အမှုထမ်းများကို နယ်ပုံ နယ်တာနှင့် ကြိုးတိုင်းတာ၍ စားမြေ လုပ်မြေ သမုတ် ပေးချသည်။
ရွှေနန်းတော်တွင်း ဘုရင်မင်းမြတ် အနီးအပါးတွင် ခစားထမ်းရွက်ရသော အစေအပါး၊ ဖိနပ်တော် ရွက်ရသော အစေအပါးဟု ယူဆရသည်။
မင်းရာဇာကြီး စာတမ်း (ပေ) တွင် သိမ်းဆည်း ခေါ်ယူခဲ့သူများ အနက် သဘင်သည် အကလေး အစို့သားတို့ကို သူငယ်တော်သွေးသို့ အပ်ဟု တွေ့ရသည်။
ယင်းသူငယ်တော်များ ကသော အကကို သူငယ်တော် အက၊ သူငယ်တော်များကဲ့သို့ ဝတ်ဆင်၍ ကသော ကလေးကို သူငယ်တော်၊ သူငယ်တော် အကဟု ခေါ်သည်။
ဖော်ပြပါ သူငယ်တော်၊ သူငယ်တော် အစုတို့နှင့် မည်သို့ သက်ဆိုင် ဆက်နွယ်မှု ရှိသည်၊ မရှိသည်ကို မပြောနိုင်သော သူငယ်တော်ကျွန်း ခေါ်သော ကျွန်းတကျွန်းလည်း ရှိသည်။
ဒေါက်တာရီရီက သူ၏ သုတေသန အဘိဓာန် မှတ်စုတွင် သည် ဓညဝတီကျေးရွာရှိ ကျွန်းများ အနက် ကျွန်းတကျွန်း ဖြစ်သည်ဟု ဖြတ်စာကို ကိုးကား၍ ဖော်ပြထားသည်။
သူငယ်နှင့် သူငယ်တော်ကို သတိမထားလျှင် ရောထွေး ပြောဆို မှတ်ယူမိနိုင်သည်။
မြန်မာမင်းများ လက်ထက် ရွှေနန်းတော်ကြီး အတွင်း ကိုးခု ရှိသည်။
ရှစ်ခန်းဟု ဆိုရိုးပြုသော်လည်း သီဟာသနပလ္လင် နှစ်ခု ရှိသည်။
ပလ္လင်တို့တွင် ခြင်္သေ့ကြီးငယ်၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ စသည်ဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ အရုပ်များဖြင့် ခြယ်သထားသည်။
တံပိုး(တူရိယာ)ဆိုသည်မှာ အလွန်ရှေးကျလှသော လေမှုတ်တူရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ယင်းတူရိယာကို မြန်မာနိုင်ငံ ခေတ်ကပင် စတင်၍ တီးမှုတ်နေကြသည်။
စေတီပုထိုးများတွင် စည်တီးဝိုင်း၌ ထည့်သွင်း တီးမှုတ်ဟန်ကို တွေ့ရသည်။
ထွက်တော်မူ စည်တီးဝိုင်း သုံးဝိုင်းရှိသည့်အနက် စည်ဝန်းတီးဝိုင်းများ၌ တံပိုးကို တွေ့နိုင်သည်။
ယင်းတို့ကား- # တုလောက် # ခရာကောက် # ခရာမြွာ # # # ဖက်လိပ် # လက်တံရှည် # လက်တံတို(သို့) တို့ဖြစ်သည်။
ရွှေဘုံနိဒါန်း အဆိုအရမူ တံပိုးမှာ လက်ထက် ဇမ္ဗူ့သပြေပင်၏ အကိုင်းအခွ အကွေးအဝိုက်ကို လေတိုး၍ မြည်သံစွဲသည်။
စေတီပုထိုးအမှတ် = ၁၂၄၀/၅၇၅ မနူဟာဘုရားသည် ၊ ၊ ၊ အရပ်၌ တည်ရှိသည်။
မနူဟာဘုရားကို ရောက် သထုံမင်း (မကုတ) မှခရစ်နှစ် ၁၀၆၇ နှစ်တွင် တည်ခဲ့သော ဘုရားဖြစ်သည်။
သမိုင်းအရ မနူဟာမင်းသည် ပုဂံတွင်နေထိုင်ရာမှ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုလုပ်လိုသည်ရှိသဖြင့် ဘုရားတစ်ဆူတည်ရန် အား ခွင့်တောင်းသည်။
ကုလားကျောင်းခံ လိုဏ်ဂူဘုရား တည်သည်။
မနူဟာဘုရားသည် အကျဉ်းသားအဖြစ် ပုဂံတွင်နေရသော မနူဟာမင်း၏ ကောင်းမှုတော် ကြောင့်လည်းကောင်း၊ လိုဏ်ဂူအတွင်း၌ ပူဇော်ထားသော ထိုင်တော်မူ ဆင်းတုတော် သုံးဆူနှင့် လျောင်းတော်မူ ဆင်းတုတော်ကြီးမျာ၏ အလွန်တရာကြီးမားမှုကြောင့် လည်းကောင်း ထင်ရှားကျော်ကြားသော ဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်။
ရေဒီယိုကိုတည်ထွင်သူ ဂူဂလီရယ်မို မာကိုနီ (Guglielmo Marconi) အား ချမ်းသာသောမိဘနှစ်ပါးမှ ၊ ဘိုလော့ဂ်နာမြို့တွင် ၁၈၇၄ခုနှစ်က ဖွားမြင်သည်။
ဂူလျဲမိုး မာကိုနီသည် ကြိုးမဲကြေးနန်း (ဝိုင်ယာလက်) စက်ကို -ခုနှစ်တွင် စတင်တီထွင်နိုင်ခဲ့သော သား ကမ္ဘာကျော် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးပင် ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် မာကိုနီသည် ၁၉ဝ၁ ခုနှစ်၌ မိုင်ပေါင်း ၂ဝဝဝ မျှကျယ်ပြန့်သော ကြီးကို ကျော်ဖြတ်ကာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှနေ၍ မြောက်အမေရိကတိုက် နျူးဖောင်းလန်းကျွန်းသို့ ဦးစွာပထမ အောင်မြင်စွာ အချက်ပြသတင်းပို့နိုင်ခြင်းဖြင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးအား အံ့ဩသွားစေခဲ့လေသည်။
ထိုနေ့တွင် အင်္ဂလန်ကမ်းခြေမှ လေမုန်တိုင်းဒဏ်ကြောင့် ''အိဂွတ် ဒဝင်းဆင်း'' အမည်ရှိ မီးပြသင်္ဘောသည် ပင်လယ် ထဲသို့လွင့်စဉ်၍ ပျက်စီးသွားလေသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့သွားသော ''ဖိုလဒဲလဖီးယား'' အမည်ရှိ သင်္ဘောပေါ်တွင် မိုင်ပေါင်း ၂၁၉၉ မိုင်ဝေးကွာသောနေရာမှ ပေးပို့လိုက်သော အချက်ပြကြေးနန်းကို မာကိုနီ ရရှိနိုင်ခဲ့လေသည်။
အသက် ၂ဝအရွယ် ၁၈၉၄ရောက်လျှင် ယခင်နှစ်အတန်ကြာက ဟိန်းရစ်ဟော့ဇ်ဆိုသူ၏ စမ်းသပ်ချက်များကို ဖတ်ရှုမိခဲ့ရာမှ အတိုင်း ထဲရှိ များ ပျံနှံနိုင်ကြောင်းကို သိရှိခဲ့ရသည်။
တစ်နှစ်ခန့်အကြာ ၁၈၉၅တွင် မာကိုနီအနေဖြင့် လက်တွေ့အသုံးပြုနိုင်သည့် ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းစနစ်ကို အကောင်အထည် ဖော်နိုင်ပြီဖြစ်ကာ ၁၈၉၆တွင် ၌ လက်တွေ့ပြနိုင်သဖြင့် အား အများက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရသည်။
နောက်တစ်နှစ်တွင် ကို ဖြတ်ကျော်ကာ သတင်းပို့သည်။
နောက်တစ်နှစ်အကြာတွင် ပေါင်း ခြောက်သောင်းကျော်ကွာဝေးသည့် မှ သို့ အောင်မြင်စွာ သတင်းများပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။
ဘဝနောက်ပိုင်းကာလများအတွင် နှင့် များ၏ အရေးပါပုံများကို သုတေသနပြုခဲ့သည်။
နရပတိစည်သူသည် မင်း၏ သားတော်နှစ်ပါးအနက် အငယ်ဖြစ်သည်။
မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ရေးသားထားချက် အရ ညီတော် နရပတိစည်သူ၏ အား နောင်တော် မှ တပ်မက် ၍ အကောက်ကြံကာ သိမ်းပိုက်လိုမှုကြောင့် ညီတော်က မခံမရပ် နိုင်ဖြစ်ပြီး နောင်တော်အား လုပ်ကြံကာ ပုဂံထီးနန်းအား သိမ်းပိုက်သည်။
နရပတိစည်သူ၏ ကောင်းမှုတော်များထဲတွင် ပုဂံမှ နှင့် သည် ထင်ရှားလေသည်။