DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာဖက်မှစ၍ ဝင်လာသော သင်္ဘောတစ်စင်းသည် ကမ်းခြေပေါ်တွင် တည်ရှိသော ကိုလုံးမြို့မှစတင်၍ တူးမြောင်းထဲသို့ ဝင်ရသည်။
ယင်းတွင် တူးမြောင်းသည် ပင်လယ်ရေပြင်ထက် ၈၅ ပေမြင့်သည်။
ယင်းအမြင့်သို့ ရောက်ရှိလေအောင် ရေတံခါးသုံးဆင့်ဖြင့် အဆင့်ဆင့်တက်သွားရသည်။
ဖာဒီနန်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသူ ဖိလစ်သည် ကို ဖြတ်၍ တူးမြောင်းဖောက်ရန် စိတ်ကူးထုတ်ခဲ့သည်။
ထိုနောက် နှင့် တို့သည်လည်း စဉ်းစားကြပြန်သည်။
လုပ်ငန်းရပ်ပစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများမှာ တူးမြောင်းတူးဖော်ရေးကို အားပေးသူများထဲမှပင် မရိုးဖြောင့်မှုကြောင့် ငွေကြေးပစ္စည်း အယိုအဖိတ်များ၍ ကုမ္ပဏီမှာ ကြွေးတင်နေခြင်း၊ စရိတ်ကုန် လူပင်ပန်း ဆင်းရဲသလောက် လုပ်ငန်းမတွင်ကျယ်ခြင်း၊ ထို့အပြင် ထိုဒေသသည် ရွှံ့ညွန်ချုံနွယ် ပိတ်ပေါင်းတို့ ထူထပ်၍ စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းသဖြင့် တွင် ဖြစ်ပွားတတ်သည့် ကြောက်မက်ဖွယ် ၊ အဝါဖျားရောဂါတို့ကြောင့် နေ့ချင်းညချင်း ကြောက်ခမန်းလိလိ တူးမြောင်းအလုပ်သမားများ ထောင်သောင်းချီ သေကြေပျက်စီးခြင်း တို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။
ထမနဲသည် နှင့် စီမံပြုလုပ်သော မြန်မာတို့၏ ချိုဆိမ့်မွှေးသည့် စားစရာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ''တပို့တွဲလ၊ ကုံသို့ကျ၊ မာဃထွန်းစမြဲ၊ ပေါက်လဲပွင့်တုံ၊ ဆူးပန်းငုံ၊ မီးပုံ ယာဂုပွဲ''ဟု စပ်ဆိုကြသည်။
ထမင်းနှဲသည် အပူစာချည့်ပါ၍ ဆီနိုင်သောအစာဖြစ်သဖြင့် အလွန်ချမ်းသည့် တပို့တွဲလမျိုးတွင် ထိုးပွဲကျင်းပ၍ စားကြသည်ဟု ဆိုကြသည်။
မင်းကြီးလည်း ဝိဇယအမတ်၏ စကားကို နှစ်သက်သဖြင့် အာလာတ အမတ် ညွှန်ကြားရာ ရှိ ကဿပ တက္ကတွန်းတို့ထံ ဗိုလ်ပါများနှင့် သွားရောက်လေသည်။
ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ ပြီးလျှင် မဲခေါင်မြစ်သည် ငါးမျိုးစိတ် အစုံလင်ဆုံးသော မြစ်တစင်း ဖြစ်သည်။
မဲခေါင်မြစ်သည် များကဲ့သို့ပင်၊ များအတွက်လည်း အထူးအရေးပါလှပါသည်။
သူတို့က မဲခေါင်မြစ်ကို လန်ချန်း (Lancang) ဟု တရားဝင်ခေါ်ကြသည်။
အဦးအစ စီးဆင်းသည်မှစ၍ အထက်ပိုင်းတွင် အနောက်ဘက်ရှိ သံလွင်မြစ်နှင့်လည်းကောင်း၊ အရှေ့ဘက်ရှိ တို့နှင့်လည်းကောင်း မျဉ်းပြိုင်ဆိုသလို စီးဆင်းသည်။
မိုင်ပေါင်း ၁၂ဝဝ မျှ တွင်း စီးဆင်းပြီးနောက် ဖြစ်သော ရှမ်းပြည်နယ်၊ နယ်စပ်တစ်လျှောက် ဝိုက်သန်းစီးဆင်း၍ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် နှင့် နယ်နိမိတ်ပိုင်းခြား သတ်မှတ်လိုက်သည်။
ထိုနောက် လာအိုနိုင်ငံတွင်းသို့ ဖြတ်သန်းစီးဝင်ပြီးလျှင် ၏ အရှေ့ဘက် နယ်စပ်တစ်လျှောက် ဖြတ်သန်းစီးဆင်း၏။
ထိုမှတစ်ဖန် ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီးသောအခါ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင်းသို့ စီးဝင်ပြီးလျှင် (ယခင်ဆိုင်ဂွန်မြို့)အနီးတွင် တွင်းသို့ စီးဝင်သည်။
သို့ဖြစ်၍လည်း အရပ်ဒေသကိုလိုက်၍ အမည်အမျိုးမျိုး တွင်သည်။
မဲခေါင်မြစ်သည် ဒဇနတ်လွန်မွန်တောင်ခြေမှ စတင်စီးဆင်းသည်ဟု ယူဆရသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံ ချင်းဆင်(န်) (Chiang Saen) ခရိုင်နှင့် တို့အကြားတွင် အရေးပါသော မြစ်လက်တက်များ စီးဝင်သည်။
မဲခေါင်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော မြို့များအနက် ထင်ရှားသည်တို့ကား လာအိုနိုင်ငံ၏ မြို့တော် နှင့်၏ မြို့တော် တို့ ဖြစ်ကြ၏။
in ]] မြစ် ဆိုသည်မှာ သဘာဝအတိုင်း စီးဆင်းနေသော ရေလမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အများအားဖြင့် ရေချိုများက သမုဒ္ဒရာ၊ ပင်လယ်၊ ကန် သို့မဟုတ် အခြားသော မြစ်တစ်စင်းသို့ စီးဆင်းနေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
မြစ်တို့သည် ၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
သို့မဟုတ် ရေဝေကုန်းတန်းများတွင် မှ တဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော များနှင့် အခြားသော အရင်းအမြစ်များ ဖြစ်ကြသည့် များ၊ စိမ့်စမ်းများ နှင့် သဘာဝ ရေခဲများနှင့် နှင်းခဲများအရည်ပျော်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ရေများ သည် မြစ်တို့ အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ် ဝင်ရောက်လာကြသည်။
မြစ်တို့အား သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာသော ပညာရပ်ကို ပိုတမိုလိုဂျီ(Potamology) ဟု ခေါ်ပြီး ကုန်းတွင်းရှိ ရေတို့ကို ယေဘုယျအားဖြင့် လေ့လာသော ပညာရပ်ကို ဟု ခေါ်သည်။
ကမ္ဘာ၏ ပြင်ပတွင်မူ စနေဂြိုဟ်၏ လတစ်စင်း ဖြစ်သော တွင် ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်ရည်များ စီးဆင်းနေသောမြစ်ကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။
O'Neill, Ian. [ Titan's 'Nile River' Discovered] 12 December 2012 သီအိုရီအရ ကြယ်တို့၏ လူနေထိုင်နိုင်သော နေရာများတွင် မြစ်များ ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။
မြစ်များသည် မြစ်ဖျားခံရာ အရပ်မှ စတင်စီးဆင်းပြီး မြစ်ကြောင်းဟု ခေါ်သော လမ်းကြောင်း အတိုင်း စီးဆင်းကာ မြစ်ဝ သို့မဟုတ် မြစ်ဝများတွင် အဆုံးသတ်လေ့ ရှိကြသည်။
အောက်မြန်မာပြည်ရှိ မြောင်းမြခရိုင်ကဲ့သို့သော မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ၌ မြေဩဇာကောင်းခြင်းမှာ သည် ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
များ၌ ရေခိုးရေငွေ့များသည် ကောင်းကင်သို့ တက်ကာ ကုန်းရှိရာ အရပ်သို့ လေနှင့် ပါသွားကြသည်။
ဂင်္ဂါမြစ်လမ်းခရီးတဝက်၌ မြစ်အတွင်းသို့ လက်တက်ကြီး စီးဝင်သည်။
ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းတွင် ၊ ပါတလိပုတ်ဟု တွင်ခဲ့သော ပတ္တနာမြို့နှင့် ကွန်ပိုမြို့ကြီးများရှိသည်။
လွင်ပြင်ကြီး တလျှောက် အရှေ့တောင်ယွန်းယွန်းသို့ တဖြည်းဖြည်း စီးဆင်းခဲ့ရာ မှ အထက်မိုင် ၂၀၀ ခန့်ဝေးသည့်နေရာတွင် မြစ်ညာမှ နုန်းမြေများစွာ သယ်ယူခဲ့သော ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်နှင့် ပေါင်းဆုံသည်။
ထိုအခါ ကျယ်ပြန့်သော မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများ ဖြစ်ထွန်းစေလျက် ထဲသို့ မြစ်ကြောင်းများစွာ ခွဲပြီးလျှင် စီးဝင်လေသည်။
မြတ်စွာဘုရား သီတင်းသုံးရာ ရှိ မွှေးကြိုင်သောရနံ့ရှိသည့် တိုက်ခန်းဖြစ်သည်။
မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်တွင် အနာထပိဏ် သူဌေးကြီးသည် သာဝတ္ထိပြည်၏ အနောက်တောင် မျက်နှာတွင် ဇေတမင်းသား စိုက်လုပ်အပ်သော ၁၆ ပယ်ကျယ်သည့် ဥယျာဉ်ကို အသပြာငွေ ၁၈ ကုဋေဖြင့် ဝယ်ယူ၍ ၁၈ ကုဋေသော ငွေကို စိုက်ထုတ်လျက် ဘုရားရှင်အတွက် ကျောင်းတော်ကို တည်ဆောက်သည်။
ဂန္ဓကုဋိသည် ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်အတွက် သီးသန့်ထားသော မြင့်မြတ်သည့် နေရာဖြစ်၍ ဘုရားရှင်၏ အလုပ်အကျွေးဖြစ်သော သည်ပင်လျှင် ဘုရားစံရာ ဂန္ဓကုဋိအတွင်း၌ ဘုရားရှင်နှင့် အတူမနေချေ။
ယခုအခါ တွင် ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်အခါက ဂန္ဓကုဋိပုံစံတိုက်သစ်ကို ဆောက်လုပ်ထားသည်။
ဂန္ဒီသည် ငယ်စဉ်က ရာဂျကုတ်နှင့် ဘနဂါးမြို့တွင် ပညာသင်ကြားသည်။
ထိုအကြောင်းမှာ ကြောင့် တောင်အာဖရိက၌ ထာဝရနေသော အိန္ဒိယ တိုင်းရင်းသားတို့သည် နိုင်ငံသား အခွင့်အရေးနှင့် အခြားအခွင့်အရေးများ မရခြင်း ဖြစ်သည်။
ဂန္ဒီသည် ရုရှားစာရေးဆရာကြီး အား အလွန်ကြည်ညိုသည်။
မူလက ဂန္ဒီသည် နှင့် ကို ဆန့်ကျင်၍ ဗြိတိသျှ အစိုးရ အကျဉ်းကျပ်တွေ့စေမည့် အလုပ်ကို ရှောင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၄၆ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်နေ့စွဲဖြင့် ထုတ်ဝေသော ဗြိတိသျှတို့၏ ပါ အိန္ဒိယပြည် လွတ်လပ်ရေး စီမံကိန်းကို ဂန္ဒီသည် ပယ်ချခဲ့ပြန်သည်။
ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့ ညနေ ၅ နာရီ ၂၀ မိနစ်အချိန်တွင် ဂန္ဒီသည် ဒေလီမြို့ရှိ သူ၏ ဗီလာရိပ်သာ၌ ဘုရားဝတ်ပြုဆု​တောင်းရန် အလာတွင် ဟိန္ဒူ လူငယ်တစ်ဦးဖြစ်​သော ဗြဟ္မဏ အနွယ်ဝင် နာသူရမ်း ဂိုဆေးဆိုသူသည် ဂန္ဒီအား ခြောက်လုံးြပူးဖြင့် သုံးချက်ပစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ - ၃ အပိုင်း - က၊ စာ ၉၂။
ငါးပိနှင့် တို့စရာတို့သည် ထမင်း၊ ဟင်း၊ ဟင်းချိုတို့နှင့်အတူ မြန်မာတို့၏ အစားအစာတွင် အခြေခံများ ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေ့စဉ်စားသုံးသော ငါးပိကို အကြမ်းအားဖြင့် စိမ်းစားငါးပိ၊ မျှင်ငါးပိ၊ ဓမင်းငါးပိ၊ ရေကျိုငါးပိနှင့် ငါးပိကောင်ဟု ခွဲခြားနိုင်သည်။
သက်နိုင်(ဂျိတ္တော) = စိမ်းစားငါးပိကို ပုစွန်ဆိတ်ကလေးများမှ ပြုလုပ်သည်။
ငါးပိစည်မှာ အိမ်ခေါင်ပက်လက်ပုံ ဆောက်လုပ်ထားသည်ဖြစ်၍ ငါးပိမှကျသော သည် ရေတံလျှောက်မှတစ်ဆင့် ငံပြာရည်အိုးထဲသို့ စီးဆင်းလေသည်။
ငါးပိတွင် ရေ၊ ပရိုတင်းနှင့် တွင်းထွက် သတ္တုဓာတ် များ ပါရှိသည်။
နို့ ၀ ဒသမ ၁၂ ရာခိုင်နှုန်း ကြက်သွန်ဖြူ ၀ ဒသမ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း နှမ်း ၁ ဒသမ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်း ဒန့်သလွန်ရွက် ၀ ဒသမ ၄၄ ရာခိုင်နှုန်း တရုတ်နံနံရွက် ၀ ဒသမ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်း ပူဒီနာ ၀ ဒသမ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း အထက်ပါ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ယှဉ်ကြည့်သော် ငါးပိသည် များစွာ ပါသည့်အစာဟု ဆိုနိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ပင်လယ်တွင် နေထိုင်သော ရေလုပ်သားများသည် မိမိတို့ ပြုလုပ်ထားသော ငါးပိများကို စဉ့်အိုးများဖြင့် သိုလှောင်တတ်ကြသည်။
ဂျလေဘီသည် အိန္ဒိယအစာ မုန့်အချို တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ငှက်သိုက်သည် ပျံလွှားငှက် တစ်မျိုးတွင် ပါဝင်သည့် ငှက်များက အံဖတ်ဖြင့်ပြုလုပ်သော အသိုက် ဖြစ်ပြီး အဖိုးကြီးမားသော ဓာတ်စာ ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငှက်သိုက်များကို ကမ်းခြေအနီးရှိ ကျွန်းများ၊ ၊ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ ကျွန်းများတွင် တွေ့ရ၏။
အတွင်းရှိ ငှက်သိုက် ကျွန်းပေါင်း (၃၂)ကျွန်းမှ အဖိုးတန်းငှက်သိုက်များ ထွက်ရှိသည်။
မြိတ်ကျွန်းစုရှိ ငှက်သိုက်များကို ရှိ ၊ ကျွန်းစုမြို့နယ်ရှိ ၊ ရှိ ၊ ရှိ ကဆိုင်းလှနှင့် ကော့ငန်းကျွန်းစု များမှ ရရှိ၏။
ထို့ပြင် ၊ ၊ အနီးရှိ ကျွန်းများတွင်လည်း တွေ့ရသည်။
ငှက်သိုက်သည် ပျံလွှားငှက်မျိုးတွင် ပါဝင်သည့် ငှက်ကဖွဲ့ထားသည့် အသိုက်ဖြစ်သည်။
ဇီ၀စိုးငှက်များသည် မျိုးပွားရာသီဖြစ်သော ၊ နှင့် များတွင် ဥများဥရန် အသိုက်ဆောက်လေ့ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငှက်သိုက်ကို နာတာရှည် ရောဂါရှိသူများ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများ၊ အင်အားကုန်ခမ်းနေသူများကို ငှက်သိုက်ပေါင်း ကျွေးလေ့ရှိသည်။
နိုင်ငံခြားဝင်ငွေရရှိသော ငှက်သိုက်သည် မှ ရရှိသောကြောင့် တနင်္သာရီတိုင်းသည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး၏ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် တစ်ဖက်တစ်လမ်းမှ ပါဝင်နေသည်။
မြိတ်တက္ကသိုလ် ၂၀၀၄-၂၀၀၅ နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်းတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသော သတ္တဗေဒဌာန(ဌာနမှူး)ပါမောက္ခ ဒေါ်မြင့်မြင့်သန်း၏ `` ငှက်သိုက် `` ဆောင်းပါး- ဦးသန်းမြင့် (၂၀၀၁) ၊ ´´ မြန်မာပြည်တောင်ဘက် ပင်လယ်တွင်းက`` စာအုပ်ဓာတ်ပုံ..ထားဝယ်ဗျူးတီး ငှက်သိုက်များကို ပင်လယ် သမုဒ္ဒရာတို့အလယ်မှ လူသူမနီးသော ကျွန်းများပေါ်တွင် အလွန်မြင့်မားသော ကျောက်ဆောင် လှိုဏ်ဂူစောင်းများ၏ အထက်မျက်နှာကျက်တွင် အသိုက် ဖွဲ့လေ့ရှိကြသည်။
ငှက်သိုက်သည် အချင်း ၂ လက်မ ၃ လက်မခန့်ရှိ၍ စောက် ၁ လက်မခန့်ရှိသည်။
ပိတောက်ဖောင့် Padauk Font သည် မှထုတ်လုပ်သော နည်းပညာကို သုံးသော၊ ၅.၁ လိုက်နာသော ဖြစ်သည်။
မကြာမီ ကာလအတွင်း ဧရာ မြန်မာစာလုံး အက္ခရာ ဒီဇိုင်းသစ်များနှင့် ထွက်ရှိလာမည့် မြန်မာတိုင်းရင်းသား ဘာသာများ ဖြစ်သော ၊ ၊ စသည့် စာလုံးများ အားလည်း အခမဲ့ ဖြန့်ချိပေးသွားမည် ဖြစ်ကြောင်းလည်း သိရှိရသည်။
ဘူရိဒတ်ဇာတ်တော်သည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ ထင်ရှားသော ဘဝကြီး ဆယ်ပါးကို ပြသည့် တွင် ဆဋ္ဌမမြောက်ဇာတ်ဖြစ်သည်။
ဘုရင်၏ မြေးဖြစ်ပြီး သူမ၏ ဒုတိယခင်ပွန်းဖြစ်သော ကို လုပ်ကြံခဲ့မှုကြောင့် သောက္ကတဲမှ ကျူးကျော်ရန်စမှုများကို ခံခဲ့ရသည်။
သူမ၏ တတိယခင်ပွန်း သည် စန္ဒာမင်းလှက မင်းပြုရန် ခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံရသူဖြစ်ပြီး သောက္ကတဲကျူးကျော်မှုတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။
ဝပ် သည် ၁၈၁၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့ ၍ သူ့ကိုဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား၏ စံတင်ဧကမူတစ်ခုကို ''ဝပ်'' ဟု အမည်ပေးထားကြလေသည်။
တိလောကဂုရုဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို တိလောကဂုရုဆရာတော်ဟူ၍ ထင်ရှားလာသော ဆရာတော်ကား ပခန်းကြီးမြို့ အနောက်လက် ခြောက်တိုင်ကွာ ဆိတ်ဆင်းကျေး ရွာ (ယခု မြိုင်မြို့နယ်) ၌ မွေးဖွားသည်။
သာမဏေဘဝမှ ရဟန်းပြုပြီးသော် သို့ ကြွရောက်၍ စာပေပရိယတ်များကို သင်ကြားဆည်းပူးသည်။
ရှေးဦးစွာ စာပေသင်သောကျောင်းကား မြောက်ဘက် ဇေတဝန်ခြေတိုင်ကျောင်း ဖြစ်သည်။
ထိုစဉ် '' ရဟန်းဘဝနှင့် ရွှေစည်းခုံ စေတီတော်ကြီးကို နောက်ဆုံးဖူးမြင်ဦးမည်၊ '' ဟု ရွှေစည်းခုံရင်ပြင်တော်သို့ သွားရောက်၍ ရှိခိုးဦးတင်လေသည်။
အမျိုးသမီးသည် ရဟန်းပျို ကြားလောက်သော အသံဖြင့်ဘုရားရှင်အား '' ဤကုသိုလ်ကောင်းမှုကြောင့် ဆင်းရဲကင်းရပါလို၏၊ ဖြစ်လေရာဘဝတိုင်း၌ ရဟန်းလူထွက်မယား မဖြစ်ရပါလိုဘုရား၊ '' ဟု လျှောက်ထားလေသည်။
ထိုစကားကို ရဟန်းပျိုကြားလျှင် အကျိုးအကြောင်းကို သမီးပျိုအား မေးကြည့်ရာ သမီးပျိုက '' အရှင်ရဟန်း- လူထွက်သော ရဟန်းဆိုသည်မှာ မိုက်မဲသူသာ ဖြစ်သည်၊ ရဟန်းဆိုသည်သူတစ်ပါး လှူဒါန်းသော အစားအစာ၊ အဝတ်တန်ဆာ၊ အရိပ်သင်္ခမ်းနှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် ချမ်းသာစွာနေရပါလျက် လူထွက်၍ တဏှာကျွန် မယားကျွန်ခံဦးမည်ဆိုက သည့်ထက်မိုက်မဲသူ ဘယ်မှာရှိချိမ့်မည်နည်း၊ ဤမျှ မိုက်မဲသူ မယားဖြစ်ရပါမူ ကျွန်တော်မအတွက် ဘယ်မှာ ချမ်းသာရာရပါမည်နည်း၊ သို့အတွက် ဤဆုကို တောင်းပါသည်၊ '' ဟု ဖြေကြားလေသည်။
အရပ်ရပ် အကြောင်းများကို လေ့လာလျှင် လက်ထက်ဟု ဆိုနိုင်ဖွယ်သည်။
သာသနာလင်္ကာရစာတမ်းစသော အဆက်ဆက် သာသနာဝင်တို့၌ ၁ဝ၃၄-ခု နန်းတက်သော မင်းလက်ထက်ဟု အတည်ပြု ဆုံးဖြတ်ကြ၏။
သာလွန်မင်းလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁ဝဝ၁-ခု၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် သုံးရက်နေ့တွင် တရားသည် ကောင်းမှုတော်သို့ ထွက်၍ တံဆိပ်ရ သံဃာတော်များနှင့် သံဃာတော် ၁၅-ကျိပ်တို့ကို ဆွမ်းကျွေးတော်မူသည်။
ထိုအထဲတွင် တံဆိပ်တော်ရ တိလောကဂုရုဆရာတော်၊ ၊ တိသာသနဓဇဘုန်းကြီးတို့ လည်း ပါဝင်ကြောင်း သာလွန်မင်းအမေးတော်ပုံကျမ်း၌ တောင်ဖီလာဆရာတော်၏ ရေးသားချက် ရှိပေသည်။
ကန်တော်မင်းကျောင်းဆရာတော်ကို စစ်ကိုင်းမြို့စီရင်စု မြင်းမူမြို့မှ နှစ်မိုင်ခန့်ဝေးသော ထီးဆောင်းရွာ မြောက်ဘက် ကန်တော်ရွာ၌ ဖွားမြင်တော်မူသည်။
ကို ကန်တော်မင်းကျောင်းဆရာတော်က ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
အင်းဝ၌ သက္ကရာဇ် ၈ဝ၄-ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော ထူပါရုံဒါယကာ သည် သမီးတော် မင်းလှထွတ်ကို ဦးရီးတော် မင်းရဲကျော်စွာ၏ သားဖြစ်သော စစ်ကိုင်းစား မင်းကြီးဖြူနှင့် စုံဖက်တော်မူသည်။
မင်းလှထွတ်သည် ၏ အရီးတော် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့်ပင်ကန်တော်မင်းကျောင်း၌ အရီးတော်ဆရာ မဟာထေရ်ကျော် ကန်တော်မင်းကျောင်း မေတ္တာလောင်းသား အစချီ၍ ရေးသားတော်မူသည်။
မုံရွေးဆရာတော်ကမူ အင်းဝ လက်ထက် သျှင်မဟာဣန္ဒဂုတ္တစီရင်ကြောင်း မိန့်ဆိုသည်။
ဆူးတွင်းပစ်ဆရာတော် (သို့) ပေါက္ကံဆရာတော် (၆၇၅ ခန့် - ၇၃၅ ခန့်) ဟု ကျော် ကြားသော ဆရာတော် သျှင်နာဂိတကို စစ်ကိုင်းမြို့ မြောက်ဘက်၂၄မိုင်အကွာ ဆားတောင်မြို့အနောက်ဘက်၂မိုင်အကွာသာစည်ရွာတွင် အသည်ကြီး တစ်ဦးမှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ထိုအခါ သျှင်နာဂိတက '' ဖခင်ဒါယကာကြီး၊ ယခင်တုန်းက စာပေအတွက် အားပြု လေ့လာနေရသဖြင့် ပေါ့ခြင်း ငန်ခြင်းစသော အရသာများကို ခံယူမနေအားခဲ့ပါ၊ ယခုမူကား စာပေလေ့လာမှု၌ အတော်အတန် ကျေနပ်ပြီဖြစ်၍ ကိုယ်လက်အားဖြည့်လိုသဖြင့် သင့်မြတ်သော အာဟာရများကို စားသုံးလို၍ ဖြစ်သည်၊ '' ဟု ပြောကြားလေသည်။
ဖခင်ကြီးသည် ထိုစကားကို ကြားသဖြင့် '' အရှင့်အမိသည် မျှော်တ၍ နေပေတော့မည်၊ စာပေအတွက် ကျေနပ်ပြီဆိုလျှင် အရှင့်အမိ၏ အဖူးမြော်ခံရန် ရပ်ရွာသို့ ကြွရောက်တော်မူပါဦး၊'' ဟု လျှောက်ထား၏။
ထိုအချိန်တွင် ပင်းယ၌ ၏ သားဖြစ်သော လေးစီးရှင်ကျော်စွာသည် ထီနန်းအုပ်ချုပ် မင်းလုပ်နေ၏။
ထိုကျောင်းကို မည်သူ့အားမျှ တင်လှူခြင်း မပြုဘဲ မင်းတရားက '' သီလ ဝန် ဂုဏဝန်မှစ၍ ရဲရင့်တည်ကြည်သော ပုဂ္ဂိုလ်မှသာလျှင် တက်နေပါစေ၊ '' ဟု အမိန့်တော် ထုတ်ပြန်ထားသည်။
လက်ဝဲနော်ရထာ စုဆောင်းသည့် စာဆိုတော်များ ရတုပေါင်းချုပ်တွင် '' ပင်းယ အမတ် စတုရင်္ဂဗလ မင်းကို မေးသည်။
ကျော်စွာ မင်းသားသည် အိမ်ရှေ့စံဘဝနှင့် မှ ပုဂံပြည်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့၏။
နန်းကျောင်းဆရာတော်သည် ပါဠိစာပေသင်ရိုးကျမ်း ဖြစ်သော သဒ္ဒါကျမ်းကို နိဿယ ပြန်ဆိုတော်မူသဖြင့် ထင်ရှားလာသော ဆရာတော် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် '' သင်္ဂြိုဟ် ဗားကရာ၊ သဒ္ဒါ နန်းကျောင်း '' ဟူ၍ ရှေးသူဟောင်း တို့ ဆိုစမှတ်ပြုကြလေသည်။
ဖွားသက္ကရာဇ်ကိုမူ မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး-တတိယတွဲ၌ သက္ကရာဇ် ၁ဝဝ၆-ခု၊ တပေါင်းတွင် တရား ကြီးသည် သုဓမ္မာဇရပ်တော်သို့ ထွက်တော်မူပြီးလျှင် သျှင်အဂ္ဂဓမ္မအား ရဟန်းအဖြစ်သို့ ထောက်ပံ့တော်မူကြောင်း တွေ့ရှိရ၏။
သျှင်အဂ္ဂဓမ္မသည် မြို့မှ ဆရာတော် သျှင်အရိယာလင်္ကာရ၏ တပည့်ဖြစ်သည်။
ပထမအရိယာလင်္ကာရမှာ နှင့် ပညာပြိုင်ဘက်ဖြစ်၍ ' အင်းဝပဉ္စင်းကျော် ' ဟု ခေါ်တွင်သည်။
သက္ကရာဇ် ၁ဝ၁ဝ-ခုနှစ်တွင် သာလွန်မင်း တရား၏ သားတော် မင်းရဲရန္တမိတ်ခေါ် သည် ထီးနန်းအမွေကို ဆက်ခံစိုးစံလေသည်။
အဘယ့်ကြောင့် ဆိုသော် ထိုကျမ်းပြီးနိဂုံး၌ နောင်အခါ လက်ထက်၌ ရရှိသော ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ထည့်သွင်းထားခြင်း မရှိသေးသောကြောင့်တည်း။
ပြည်မင်းတရားက ဆရာတော်အား '' နောင်လာနောက်သားတို့အတွက် သိမှတ်လွယ်စိမ့်သောငှာ ရာဇဝင်စာတော်ကို ပြုစုတော်မူပါ၊ '' ဟု လျှောက်ထား တောင်းပန်သောကြောင့် ရေးသားတော်မူရာ ထိုရာဇဝင်ကျမ်းကို ' နန်းကျောင်းရာဇဝင် ' ဟူ၍ ခေါ်တွင်လေသည်။
သတိုးမင်းကြီးက ဆရာတော်အား '' အရှင်ဘုရား- အရှင်သည် လူဖြစ်လျှင် ဤမျှလောက် စည်းစိမ်ကို ရရှိလိမ့်မည်၊'' ဟု လျှောက်ထားလေသည်။
ထိုအခါ ဆရာတော်က '' ဤမျှလောက် စည်းစိမ်သည် ငါတို့ အိမ်သာတစ်ခါတက်ကိုမျှ မတန်လေ၊ အိမ်သာ တစ်ကြိမ်တက်လျှင်ပင် အသုဘကမ္မဋ္ဌာန်း များစွာ ပွားများရသည် မဟုတ်တုံလော၊ '' ဟု မိန့်ကြားတော်မူကြောင်း ဆရာစဉ်စကားဖြင့် ထင်ရှားခဲ့လေသည်။
ဆရာတော်သည် မင်းအဆက်ဆက် ကိုးကွယ်ချီးမြှောက်ခြင်း ခံရသည့်အလျောက် သက္ကရာဇ် ၁ဝ၆၁-ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော မာန်အောင်ရတနာခေါ် လက်ထက်တွင် လည်း ဆရာတော်သီတင်းသုံးရာ ဘုံစံဝတီကျောင်းတိုက်ကြီးအတွင်း သုံးထပ်ကျောင်းတော်ကြီးကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းပြန်လေသည်။
သက္ကရာဇ် ၈၈ဝ-ပြည့်နှစ်တွင် ဆရာတော် ပျံလွန်တော်မူခဲ့၏။
ထို့ကြောင့် လက်ထက် တွင် ထင်ရှားသော ပုဂံဆရာတော်အား မင်းကျောင်းဆရာတော်၊ ရွှေကျောင်းဆရာတော်စသည် တို့က ဆက်လက်ရေးသားပါရန် တောင်းပန်လျှောက်ထားကြောင်းကို ပြည်ပုဂံ၌၊ လှူခံလှူပေး၊ စည်းဝေးများပြား၊ မင်းသားလေးမည်၊ အမြဲတည်သော၊ ပြည်ကြီးအချုပ်၊ အစဉ်အုပ်တို့၊ လက်ရုပ်ကော်ရော်၊ သာဓုဘော်ဖြင့်၊ ပူဇော်ကုန်လာ၊ အရိယာ ဘုန်းရှိ၊ ခေါင်ထိနှစ်ပါး၊ အထွတ်ထားနှင့်၊ နှစ်ပါးလည်းကောင်း၊ သင်္ဃာပေါင်းဝယ်၊ ဦးခေါင်း အတူ၊ မှန်ကင်းထူသို့၊ ဆင်ဖြူသခင်၊ ငါးစီးရှင်ဘ၊ တစ်စီးရသော၊ သီဟတွင်ခေါ်၊ မင်းကျော် ဆရာ၊ ထေရ်မြတ်စွာနှင့်၊ ရတနာရွှေကျောင်း၊ ရွှေလောင်းစီးမှတ်၊ ရံပတ်သောင်းသောင်း၊ ထီးဆောင်းဆယ်စင်း၊ သင်္ဃာမင်းနှင့်၊ ခင်းကျင်းညီညာ၊ အခါခါပင်၊ ပဏ္ဏာအများ၊ ပန်ထွာ ငြားသော်၊ ဟု ရေးသား ဖွဲ့ဆို၍ ပြတော်မူခဲ့သည်။
စန်တာကလော့မှာ ခရစ်ယာန် ဘုန်းကြီးတစ်ဦးဖြစ်သူ ဖြစ်သည်။
ဗြိတိန်နှင့် တွင် ကလေးသူငယ်များသည် ခရစ္စမတ်အကြိုည၌ စန်တာကလော့လာ၍ လက်ဆောင်ထည့်နိုင်ရန် ခြေအိတ်ရှည်များကို အလွတ်ချိတ်ဆွဲထားလေ့ရှိသည်။
ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်းသည် ၏ အနောက်ဘက် ၁၁ မိုင်ခန့်ကွာဝေးသော ၏ မြောက်ဘက်တွင် ကပ်လျက်တည်ရှိသော တစ်ခုဖြစ်သည်။
တောင်တွင်းကြီးမှ သို့သွားသော မော်တော်ကားလမ်းသည် ဗိဿနိုးမြို့၏ တောင်ဘက်၌ ရှိသည့် မြို့ရိုးနှစ်ဖက်ကို ဖောက်ထွင်းသွားသည်။
ဗိဿနိုးမြို့ သမိုင်းဟူ၍ သီးခြားမတွေ့ရသော်လည်း တောင်တွင်းကြီး သမိုင်း၏ ရှေ့ပိုင်းတွင်ကား ဗိဿနိုးမြို့အကြောင်းကို အကျယ်တဝင့် ဖော်ပြထားသည်ကို ဖတ်ရှုနိုင်သည်။
ထိုသမိုင်း၏ အဆိုအရ နှင့် မင်းသားနှစ်ပါးတို့ကို စက္ခုအလင်းရအောင် ကုစားပေးသော တွင် လက်ကို ကိုင်တွယ်ခြင်း အစွန်းအညိကြောင့် ပဋိသန္ဓေတည်ရှိခဲ့ရာ တောင်တွင်းကြီးမြို့ အနောက်ဘက် ၅ တိုင်ကွာသော တောအရပ်တွင် သားမိန်းမတစ်ယောက် ဖွားမြင်သည်ဟု ဆိုသည်။
စိုးစံသော ဗိဿနိုးမြို့ကို (သရေခေတ္တရာမြို့)ကို အုပ်စိုးသည့် က ဥပါယ်တံမျဉ်ဖြင့် ကြံစည်၍ မင်းသမီးကိုပါ ခေါ်ဆောင်သွားကြောင်း ဖော်ပြပါရှိသည်။
သရေခေတ္တရာမြို့တွင် နေရာ တည်ရှိခြင်း၊ မြို့ဟောင်း နှစ်ရပ်လုံးတွင် မြို့ရိုး၊ ပြအိုး အပြိုအပျက်တို့ကို ဒိဋ္ဌတွေ့မြင်နိုင်ခြင်းတို့ကို ထောက်လျှင် တချိန်တခါက ဤမြို့နှစ်မြို့သည် အပြိုင်အဆိုင် ထွန်းကားခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။
သရေခေတ္တရာမြို့၌ မှီတင်းနေထိုင်ကြသူများအနက် တို့ ပါဝင်ကြောင်းနှင့် ထိုပျူလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဓလေ့ထုံးတမ်းတွင် အဓိက အချက်များမှာ လူများသေဆုံးပြီးနောက်တွင် မီးသင်္ဂြိုဟ်၍ အရိုးနှင့်ပြာများကို မြေအရိုးအိုးတို့တွင် ထည့်သွင်းမြှုပ်နှံခြင်းနှင့် ပျူဒင်္ဂါးဟု ယခုခေါ်စမှတ်ပြုသည့် အမှတ်လက္ခဏာများ ပါရှိသည့် ငွေပြားဝိုင်းကလေးများကို အသုံးပြုခြင်းကို အထောက်အထား ခိုင်လုံစွာ လေ့လာသိရှိပြီး ဖြစ်သည်။
ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်းဒေသတွင် ကွင်းဆင်းသုတေသန ပြုရာ၌ မြို့ရိုးအပြင်ဘက်တွင် အရိုးအိုးမြှုပ်နှံသည့် အုတ်ကုန်းငယ်များကို တွေ့ရပြီးလျှင် မြို့တွင်းမှာလည်း အနည်းငယ်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။
အိုးတွေမှာ အလှပုံဖော်တဲ့ အကွက်ငယ်တွေမှာ သိရိဝဈ၊ ကလသာ၊ စတဲ့ ပုံတွေကို တွေ့ရတဲ့ အတွက် ဟိန္ဒူ အယူအဆ ရှိလိမ့်မယ်လို့ ထင်ပါတယ်။
ထိုအောင်မြေအရပ်များတွင် # ဘုရား အလောင်းတော် ဖွားမြင်ရာ ၊ # သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော် ရရှိတော်မူရာ အောင်မြေ၊ # ဓမ္မစကြာ တရားဦး ဟောတော်မူရာ ၊ # ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူရာ အင်ကြင်းတောတို့ ပါဝင်သည်။
ဗုဒ္ဓဂါယာသည် ဝင်အပေါင်းတို့၏ အထွတ်အမြတ်ဆုံး ဖြစ်ရခြင်းမှာ ထိုဒေသ၌ မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် သဗ္ဗညုတရွှေဉာဏ်တော်ကို ရရှိ၍ မာရ်ငါးပါးကို အောင်မြင်ခဲ့သော အောင်မြေဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဘုရားရှင်သည် ဘုရားအဖြစ်ကို ရတော်မူပြီးနောက်တွင် ထိုဒေသတဝိုက်ရှိ ဌာနခုနစ်ဌာနတွင် တစ်ဌာနလျှင် ခုနစ်ရက်စီ စံတော်မူခဲ့သည်။
လောင်း ဖြစ်တော်မူသော ကို သက္ကတိုင်း ကပိလဝတ် (နီပေါနိုင်ငံ)တွင် ကပိလဝတ်ပြည့်ရှင် သာကီဝင်မင်းမျိုးဖြစ်သော နှင့်မိဖုရားခေါင်ဖြစ်သော သိရီမဟာမာယာ မိဖုရားကြီးတို့မှ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း၂၆၀ဝ ခရစ်တော်မပေါ်မီ (ဘီစီ ၆၂၃) မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ ခုကဆုန်လပြည့်သောကြာနေ့ နံနက် ၁ ချက်တီးအချိန်ဝိသာ ခါနက္ခတ်နှင့်စန်းအယှဉ်တွင် ကပိလဝတ်ပြည်မှ ဒေဝဒဟပြည်သို့အသွား လုမ္ဗိနီအင်ကြင်းတော ၌ ဖွားမြင်တော်မူခဲ့သည်။
သက်တော် ၂၉ နှစ် (ဘီစီ ၅၉၄) မှ သက်တော် ၃၅ နှစ် (ဘီစီ ၅၈၈) ၆ နှစ် တိုင်တိုင် ကျင့်ကြံအားထုတ် ခဲ့သဖြင့် ဘီစီ (၅၈၈) တွင် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။
မဟာဗောဓိစေတီတော်သည် နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်ကြာခဲ့ပြီဖြစ်၍ နန်းစံ ၁၀ နှစ် ၁၁ နှစ်ခန့်တွင် စတင် တည်ထားသော ဘုရားရှင်ပွင့်တော်မူရာ အထိမ်းအမှတ် စေတီဖြစ်သည်။
သီရိဓမ္မာ သောကမင်းကြီး၏နောက် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မင်းများက ထပ်မံမွမ်းမံကြ၍ ဗြိတိသျှ အစိုးရလက်ထက်တွင် မြန်မာဘုရင် ၏ အလိုတော်အရ ဗြိတိသျှအစိုးရက မွမ်းမံပြင်ဆင်ပေးခဲ့သည်။
အောက်ပိုင်းသည် ဂူကျောင်းပုံစံဖြစ်၍ အတွင်း၌ တစ်ဆူ ကိန်းဝပ်လျက် ရှိသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဘုရားဖူးများ ဗုဒ္ဓဂါယာ၌ အဓိက ဖူးမြော်ကြသော မဟာဗောဓိပင်သည် ပေတရာခန့် မြင့်သည်။
ဗုဒ္ဓဂါယာသည် ဂါယာမြို့မှ ၁၂ ကီလိုမီတာခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
မှ ဂါယာသို့ ပုံမှန်ရထားနှင့် ဘတ်စ်ကားများဖြင့်လည်း သွားလာနိုင်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ အထွဋ်အမြတ် အထားဆုံး နေရာဖြစ်သော အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓဂါယာ (Bodh Gaya) မဟာဗောဓိစေတီနှင့် အနီးတဝိုက်တွင် ၂၀၁၃ ခုနစ်၊ ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့ တနင်္ဂနွေနေ့ မနက် ၆ နာရီ နီးပါးတွင် အကြမ်းဖက်သမားများ၏ ဗုံးပေါက်ကွဲမှု ၄ ခု ဆက်တိုက် ဖြစ်ခဲ့သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကွန်ဂရက်ပါတီဥက္ကဋ္ဌ နှင့် သမ္မတ မာဟင်ဒါ ရာဂျာ ပါကစ တို့ကလည်း ဗုဒ္ဓဂါယာ မဟာဗောဓိစေတီ အနီးတဝိုက် ဗုံးပေါက်ခွဲအကြမ်းဖက်မှုအပေါ် (cowardly attack) အဖြစ်ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။
File:Bodh gaya before restoration.jpg မပြုပြင်မီက ဗုဒ္ဓဂါယာ File:Bodh Gaya tai temple.jpgဗုဒ္ဓဂါယာရှိ ထိုင်းဘုရားကျောင်း File:Bhutanese temple.jpg ဗုဒ္ဓဂါယာရှိ ဘူတန်ဘုရားကျောင်း File:Anandabodhi.jpgAnandabodhi tree in Jetavana Monastery. File:BodhGayaEnlightmentThroneOfferingAndHuvishkaCoin.jpgOfferings found in Bodh Gaya under the "Enlightenment Throne of the Buddha", with a decorated coin of the Kushan emperor Huvishka, 3rd century CE British Museum Collection [ File:Vietnam Temple in Bodh Gaya.JPG ဗုဒ္ဓဂါယာရှိ ဗီယက်နမ်ဘုရားကျောင်း File:Indosan Nippon Japanese Temple.JPG အင်ဒိုဆန် နီပွန် ဂျပန် ဘုရားကျောင်း File:Bodhgayareplica 11thcent.jpgပစိဖိတ်အာရှပြတိုက်ရှိ ၁၁ ရာစုလက်ရာ ဗုဒ္ဓဂါယာ ဘုရားကျောင်း ပုံစံတူ အရှင် ဓမ္မိက ရေးသားသော [ ဗုဒ္ဓဂါယာ အသေးစိတ်သမိုင်း] [ မဟာဗောဓိစေတီနှင့် ဗုဒ္ဓဂါယာ ဓာတ်ပုံများ]။
တွင် ပြသထားသည့် အီဂျစ် မံမီ]] ရှေးအီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက် သေဆုံးသွားသောအခါ ထိုသူ၏ ရုပ်အလောင်း မပျက်မစီး၊ မပုပ်မသိုးမှသာလျှင် သေသူ၏ အသက်ဝိညာဉ်သည် နောင်တနေ့သောအခါတွင် ကြွင်းကျန်ခဲ့သော မိမိရုပ်ကလာပ်ထဲသို့ ပြန်ဝင်အသက်ရှင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
အကြမ်းအားဖြင့် မံမီရုပ်ကလာပ် ပြုလုပ်စီရင်ပုံမှာ ရှေးဦးစွာ လူသေရုပ်အလောင်းမှ နှင့် အူများကို ထုတ်ပစ်သည်။
ထောင်ပေါင်းများစွာသော မံမီရုပ်ကလာပ်များကို အီဂျစ်နိုင်ငံမှ တူးဖော်ရရှိ၍ အချို့ကို နှင့် ရှိ ပြတိုက်များတွင် ပြသထားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။
မဟာဘာရတသည် ဝင်တို့၏ ဘာသာရေး ကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သည်။
ရှေးခေတ်စာပေတွင် ''"ဣလယက်"'' နှင့် ''""''အမည်ရှိ သူရသတ္တိကိုဖော်ပြသော မှတ်တမ်းတင် လင်္ကာရှည်ကြီးနှစ်စောင် ထင်ရှားသကဲ့သို့ ရှေးခေတ်အိန္ဒိယစာပေတွင်လည်း "မဟာဘာရတ" နှင့် "" မည်သော လင်္ကာရှည်ကြီးနှစ်စောင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။
မဟာဘာရတသည် ဘာရတမင်း၏ အနွယ်များဖြစ်ကြသည့် ပဏ္ဍဝမင်းသားတို့နှင့် ကောရဗျမင်းသားတို့ တဖက်နှင့်တဖက် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ခိုက်ကြသည့် စစ်ပွဲကြီးအကြောင်းကို သက္ကတဘာသာဖြင့် ရေးဖွဲ့၍ လင်္ကာရှည်ပုံစံဖြစ်သည်။
မဟာဘာရတကို မူရင်းစီကုံးဖွဲ့နွဲ့သူမှာ ဟူ၍ ယူဆကြသည်။
မဟာဘာရတ ထွန်းကားရာ အရပ်သည် အနောက်မြောက်ပိုင်း ဖြစ်၏။
ကုရုတိုင်း ဟတ္ထိနာပူရပြည်ဝယ် ဓတရဋ္ဌ နှင့် ပဏ္ဍု မည်သော မင်းညီနောင် ၂ ပါးရှိသည်။
ရောက်လျှင် ထိုမင်းသားတို့အနက် လူစွမ်းကောင်း သည် လေးတင်ပွဲဝယ် အောင်ပန်းဆွတ်လှမ်းကာ ပဉ္စာလမင်း၏ သမီးတော် ဒေါပဒီကို ရရှိလေသည်။
သို့သော် မင်းသမီးသည် ပဏ္ဍဝမင်းသား ၅ ဦးလုံး၏ ကြင်ယာ ဖြစ်ရလေသည်။
ထိုလေးတင်ပွဲတွင် ပဏ္ဍဝမင်းသားတို့နှင့် မိတ်ဆွေရင်းချာဖြစ်လာသူကား ယာဒဝမင်းမျိုးမှ လူစွမ်းကောင်းကြီး ကဏှ ဝါသုဒေဝမင်း တည်း။
မိမိတို့၏ ညီနောင်တဝမ်းကွဲတို့အား မငဲ့မကွက် ဓမ္မနှင့်အညီ စစ်ထိုးတိုက်ခိုက်ရန် ကရစ်သျှဏက အားပေးလှုံ့ဆော်ချက်မှာ ဟူသော အမည်ဖြင့် ဤအခန်းဝယ် သီးသန့်ပါရှိသည်။
ဓတရဋ္ဌလည်း ဟတ္ထိနာပုရမြို့တော်တွင်ပင် ၁၅ နှစ်တာမျှ နေထိုင်ပြီးနောက် နှင့်အတူ တောထွက်လျှင် တောမီးလောင်၍ အနိစ္စရောက်လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ သာသနာဝင်တွင် ဆပဋ(ဆပဒ) သို့ (ဆပ္ပဒ) ဟု ခေါ်တွင်သော မထေရ် သုံးပါးတို့သည် ပုဂံခေတ်အတွင်း၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။
ထိုသုံးပါးတို့မှာ- # သျှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလဘွဲ့ရ ပထမ ဆပဋမထေရ် ၊ # သျှင်ဉာဏသဒ္ဓမ္မဘွဲ့ရ ဒုတိယ ဆပဋမထေရ် ၊ # သျှင်ဓမ္မသီရိဘွဲ့ရ တတိယ ဆပဋမထေရ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။
သျှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလဘွဲ့ရ သာမဏေသျှင်ဆပဋသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၅၃၂-ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၁၇၀၊ ပုဂံ မင်းလက်ထက်တွင် ဆရာဖြစ်သူ သျှင်ဥတ္တရာဇီဝမထေရ် သီဟိုဠ်(သီရိလင်္ကာ)သို့ ဘုရားဖူး သွားရောက်ရာတွင် ဆရာတော်နှင့်အတူ လိုက်ပါသွားခဲ့ လေသည်။
ထိုအခါ '' အကယ်၍ ပုဂံပြည်တွင် ငါ၏ ဆရာမထေရ် မရှိခဲ့လျှင် ပုဂံသားတို့နှင့် သံဃာ့ကံပြုရန် အခက်အခဲ ရှိလိမ့်မည်၊ သို့အတွက် ဤသီဟိုဠ်ကျွန်းမှ သံဃာအချို့ကို သံဃာ့ကံပြုရန်အတွက် ပင့်ဆောင်သွားမှ သင့်တော်ချေမည်၊ '' ဟု ကြံစည်မိသည့်အတိုင်း သီဟိုဠ်နိုင်ငံမှ မထေရ်လေးပါးကို ပင့်ဆောင်ခဲ့လေသည်။
ထိုစေတီတော်သည် ' ' အမည်ဖြင့် ထင်ရှားသည်။
သျှင်ခေမာ (၈၁၅-၈၆၅ ခန့်)သည် နယ်၊ မန်ကျည်းယောင်ရွာ၌ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၁၅-ခုနှစ်တွင် ဖွားပြင်ခဲ့သည်။
သျှင်ခေမာသည် ထိုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သော '' အဝင်အပါ ဖြစ်သည်။
သျှင်ခေမာသည် သျှင်ဥတ္တမကျော်၊ ၊ သျှင်အုန်းညိုတို့ကဲ့သို့ စာပေကျမ်းဂန်တို့၌ တတ်ပွန်လိမ္မာတော်မူ၏။
သျှင်ဓမ္မဝိလာသမထေရ်သည် မြန်မာပြည် အောက်ပိုင်း ဒလမြို့စီရင်စု၊ ပတိဗ္ဗဇေယျ (ပတိဗ္ဗတေယျ) ရွာ၌ ဖွားမြင်သည်။
သာမဏေဘဝမှပင် နေပြည်တော်သို့ လာရောက်၍ မထေရ်ထံ၌ ခိုဝင်ကာ စာပေပရိယတ်များကို သင်ကြား ဆည်းပူးလေသည်။
မထေရ်နှင့် မှ လိုက်ပါလာပြီး ပုဂံနေပြည်တော်တွင် သီတင်းသုံးနေသော ဆရာတော်ဖြစ်သည်။
သျှင်သာရိပုတ္တရာသည် သဒ္ဒါကျမ်းဂန်ုတို့၌ အထူးအားဖြင့် တတ်ကျွမ်း လိမ္မာတော်မူသည်။
သက္ကရာဇ် ၅၃၆-ခုနှစ်တွင် သည် ပုဂံပြည်၌ ထီးနန်းဆက်ခံ၍မင်းပြုသည်။
ပုဂံပြည့်ရှင် နရပတိစည်သူမင်းကြီးသည် ဆရာတော် သျှင်ဓမ္မဝိလာသမထေရ်အား'' အရှင်ဘုရား၊ ရာမညတိုင်း၌ သာသနာတော်ကို ထွန်းပပါစေဘုရား၊ '' ဟု လျှောက်ထားသည်။
ယနေ့ မြန်မာစာပေတွင် ထင်ရှားနေသော ' ဓမ္မဝိလာသဓမ္မသတ် ' သည် ဒလမြို့ရောက်မှပင် ရေးသားကြောင်း - '' တံဆိပ်မည် ဓမ္မဝိလာသပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ် ဒလမြို့တွင် သီတင်းသုံးနေစဉ် မနုရင်းဓမ္မသတ် ကိုမှီ၍ စီရင်သည့် ဓမ္မဝိလာသဓမ္မသတ်၊ ''- ဟူသော ကဝိလက္ခဏဒီပနီကျမ်းလာ စကားဖြင့် ထင်ရှားပေသည်။
မြန်မာစာညွန့်ပေါင်းကျမ်းတွင် ဓမ္မဝိလာသဓမ္မသတ်နှင့် ပတ်သက်၍ ၏ အဆိုအမိန့်ကို ဤသို့ ဖော်ပြထားသည်။
သျှင်ဓမ္မဝိလာသ အကြောင့်နှင့် ပတ်သက်၍ ကလျာဏီကျောက်စာတို့တွင် လက်ထက်ဟူ၍ မပါရှိပေ။
ပြည်မြို့ ဝန်တောင်လယ်အရပ်တွင် သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူသောကြောင့် ဝန်တောင် လယ်ဘုန်းတော်ကြီးဟု ခေါ်သည်။
စာဆိုတော် သျှင်အဂ္ဂသမာဓိကို အင်းဝမြို့၌ နန်းစံသော သက္ကရာဇ် ၈၄၁-ခုနှစ်တွင် (ယခု တပယင်းမြို့) တောင်ဘက် ခရီးငါးတိုင်ခန့်အကွာ ကန်ဖျားရွာ ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ဆရာတော်ကိုယ်တိုင်လည်း နေမိငရဲခန်း နိဂုံးတွင် '' ရှေးကလည်းပါ၊ ဝါသနာကြောင့်၊ လင်္ကာစီဖြစ်၊ နေမိဇာစ်ကို၊ '' ဟူ၍ မိမိ ဝါသနာရပ်ကို တင်ပြဖော်ကျူးခဲ့၏။
ထို့ကြောင့် သျှင်အဂ္ဂသမာဓိသည် သို့ ပြန်ကြွရောက်ခဲ့ရ၏။
ယွန်းဆရာတော်ကြီး တောင်းပန် တိုက်တွန်းသောကြောင့်သာ ကျွမ်းကျင်သည် မဟုတ်သော်လည်း ရေးသားဖွဲ့စီပါကြောင်းဖြင့် '' ရွယ်နုထွားထွား၊ တပည့်သား လည်း၊ များများဖွဲ့စာ၊ မကျွမ်းပါလျက်၊ သာယာပျံ့ပျူး၊ လင်္ကာကျူးသည်၊ '' ဟူ၍ နှိမ့်ချ ရေးသားအပ်လေသည်။
မြေတူးမြို့၌ သက္ကရာဇ် ၈၈၉ ခုနှစ်တွင် သုဝဏ္ဏသျှံ သူဌေးခန်း၊ လေးပစ်ခန်း၊ သစ္စာခန်းများကို ရေးသား၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ၁။
ဝရာဘိသံဃနာထဆရာတော်သည် ' မဏိကုဏ္ဍလဝတ္ထုကြီး ' ဖြင့် စာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားလာသော ဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်ပေသည်။
ဆားထုံဆရာတော်သည် မုံရွာအနီး မောင်းထောင်ကြီးရွာ၌ အဖဦးခိုင်၊ အမိဒေါ်ညှာ တို့မှ ၉၁၈-ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း(၅) ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့ပေသည်။
ဖော်ပြပါ အဖွဲ့များကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရာ၌ '' ဆားထုံရံရွွာာ၏ '' ဟုလည်းကောင်း၊ ''ဆား တုံရွာ၏ '' ဟုလည်းကောင်း အမျိုးမျိုး တွေ့ရှိရသည်။
သျှင်ဣန္ဒဂုတ္တသည် စာဆိုတော် သျှင်မဟာသီလဝံသ၏ တပည့်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
အမျိုးသားနိုးကြားရေးပါတီကို ထူထောင်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး ၏ စတ္ထုထမြောက် သမ္မတအဖြစ် ၁၉၉၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ်အထိ ရာထူးတက် တာဝန်ယူ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
အဗ္ဒူရာမန် ဝါဟစ်သည်လည်း ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ၏ အာဏာရှင်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းပြီးနောက် ပြည်သူလူထုက တိုက်ရိုက်မဲပေးပြီး ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည့် သမ္မတလည်း ဖြစ်သည်။
ပထမဆုံး မြန်မာကာလပေါ် ဝတ္ထုဖြစ်သည့် ဝတ္ထုနှင့် တစ်နှစ်တည်းမှာပင် လအနည်းငယ်ခြားပြီးနောက် ထွက်ပေါ်လာသည်။