DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ထိုသို့ဆွေးနွေးခဲ့ကြရာတွင် 'ဝ' အထူးဒေသ (၂) အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် မှ 'ဝ'အထူးဒေသ(၂)သည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း၊ ပြည်ထောင်စုမှ ခွဲထွက်မည် မဟုတ်ကြောင်း၊ တိုင်းပြည်ပြိုကွဲအောင် မည်သည့်အခါမျှ ပြုလုပ်လိမ့်မည် မဟုတ်ကြောင်းနှင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးကို ရေရှည် ဆက်လက် ထိန်းသိမ်း၍ နယ်စပ်ဒေသတည်ငြိမ်းအေးချမ်းရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို နိုင်ငံတော်အစိုးရနှင့်အတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားဖြစ်ကြောင်း ဆွေးနွေး ပြောကြားခဲ့သည်။
ဆက်လက်၍ ၊ ၊ နှစ်ဖက် များ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရေး၊ ဝန်ထမ်းများ ပြန်လည် တာဝန်ပေးစေလွှတ်ရေး၊ မူးယစ်ဆေးဝါး ပပျောက်အောင် အစိုးရနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး၊ နယ်စပ်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် စီးပွားရေးအခြေခံလုပ်ငန်းများ စီမံဆောင်ရွက်ပေးရေး ကိစ္စများကို နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ဆွေးနွေးပြီး သဘောတူညီချက်များကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။
အဆိုပါ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲသို့ ပြည်ထောင်စုအစိုးရ ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်ရေးအဖွဲ့မှ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် နှင့် အဖွဲ့ဝင် ကိုးဦး၊ 'ဝ' အထူးဒေသ (၂)မှ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဦးရှောက်မင်လျံ (ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ) နှင့် အဖွဲ့ဝင် (၁၅)ဦး တို့ တက်ရောက်ကြသည်။
မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၄.၁၀.၂၀၁၁) = ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရအဖွဲ့၏ ငြိမ်းချမ်းရေး ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်ရန်အတွက် နိုင်ငံတော်အစိုးရသို့ ကမ်းလှမ်းလာသော မိုင်းလား အထူးဒေသ(၄) အဖွဲ့နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့မှ ဖွဲ့စည်းပေးသော ပြည်နယ်အဆင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ဖော်ဆောင်ရေးအဖွဲ့တို့သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၇)ရက်နေ့တွင် ကျိုင်းတုံမြို့၌ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။
ဆွေးနွေးပွဲသို့ ရှမ်းပြည်နယ် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ရှမ်းပြည်နယ် လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီးအောင်သူနှင့် အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ကြသည့် ရှမ်းပြည်နယ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးမောင်မောင်၊ တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဇော်ထွန်းမြင့်၊ ရှမ်းပြည်နယ် နယ်စပ်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဦးစီးဌာနမှ ဖွံ့ဖြိုးရေးမှူး ဦးအောင်ကျော်မြင့် တို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြပြီး မိုင်းလား အထူးဒေသ(၄)အဖွဲ့မှ ငြိမ်းချမ်းရေး ဖော်ဆောင်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အထူးဒေသ(၄) ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ နှင့် အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ကြသော အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ၊ ဒုတိယစစ်ဦးစီးမှူး ၊ ဆက်ဆံရေးမှူး တို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြကြောင်း သိရှိရသည်။
နှင့် (ယခင် DKBA) တို့သည် ၂၀၁၁ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၃)ရက်နေ့တွင် ၌ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ကြပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်ရန်အတွက် ပဏာမငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက် (၅)ချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးကြသည်။
ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီး ခေါင်းဆောင်သော ကရင်ပြည်နယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်ရေးအဖွဲ့မှ အဖွဲ့ဝင် လေးဦးတို့ နှစ်ဖက်တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းကြပြီး ပဏာမငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက် (၅)ချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။
မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၁.၁၂.၂၀၁၁) ပြည်ထောင်စု အစိုးရ ဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့တို့ ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ် တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။
ကေအန်ယူဘက်မှ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် မှ ဦးဆောင်ပြီး တရားရေးဌာန နှင့် သစ်တောရေးရာ တာဝန်ခံ တို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
ယခုဆွေးနွေးမှုသည် ပဏာမတွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှု ဖြစ်ပြီး၊ နှစ်ဘက်စလုံးမှ အပြုသဘော နားလည်မှု ရရှိခဲ့ကြကြောင်း တွင် ဖော်ပြထားသည်။
မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၄.၁၂.၂၀၁၁)။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ဟဲရဝဒ်ဟူသော အမည်သည် ကျောင်းသားသူငယ်တို့အတွက် မျိုးချစ်စိတ်ထက်သန်ခြင်း၊စွန့်စာခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိခြင်း၊ ကိုယ်ကျိုးစွန့်ခြင်းစသည်ဖြင့်သူရဲကောင်းတို့၏အရည်အချင်းများ ကို ထုတ်ဖော်နိုင်စွမ်းရှိသော အမည်ဖြစ်၍ ၁၁ရာစု နှစ်အတွင်းက နော်မန်ဘုရင်၏ ကြီးစိုးမှုအောက်မှ လွတ်မြောက်ရန် နောက်ဆုံးကြိုးပမ်းခဲ့သော အင်္ဂလိပ်မျိုးချစ်ခေါင်းဆောင်၏ အမည်လည်းဖြစ်သည်။
တွင်တွေ့ရသောဟဲရင်းငါးကိုပါဏဗေဒ အလိုအားဖြင့် ကလူပီးဟေရင်ဂပ် ဟုခေါ်၍ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် တွေ့ရသော ဟဲရင်းငါးကိုကလူပီး ပလက်ဆီအီးဟုခေါ်ကြသည်။
ဟဲရဒ်(ဟေရုဒ်)ဟူသောအမည်သည် ခရစ်တော်မပေါ်ထွန်းမီနှစ်၄ဝခန့်မှစ၍ ပယ်လက်စတိုင်ပြည်တွင် အုပ်စိုးခဲ့သောမင်းဆက်၏အမည်ဖြစ်သည်။
ဟဲလဖက်မြို့သည် ကနေဒါနိုင်ငံ၊ နိုဗာစကိုးရှားပြည်နယ်၏မြို့တော်ဖြစ်သည်။
ထိုငါးမျိုးကို ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့မြောက်ဘက် နယူယော့နှင့် မြောက်ပိုင်းရှိ ပင်လယ်များတွင် တွေ့နိုင်သည်။
အတွင်းနေဟဲလဗတ်ငါးကို ပါဏဗေဒအလိုအရ ဟစ်ပိုဂလောဆပ်ဟစ်ပိုဂလောဆပ်ဟုခေါ်၍ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းနေ ဟဲလဗတ်ငါးကိုမူ ဟစ်ပိုဂလောဆပ် စတီနိုလက်ပစ်ဟုခေါ်သည်။
ဟော်ကီကစားခြင်းသည် မည်သည့်နိုင်ငံတွင် အစပြုခဲ့သည်ဟူ၍အတိအကျမသိရချေ။
ဟော်ကီကဲ့သို့သော ကစားနည်းမျိုးကို အိုင်ယာလန် (အယ်ရာ)နိုင်ငံတွင် ''ဟားလင်း''ဟူ၍ လည်းကောင်း၊စကော့တလန်နိုင်ငံတွင်''ရှင်တီ''ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဝေလနယ်တွင်''ဗင်ဒီ''ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အမည်အသီးသီးဖြင့်ခေါ်ကြသည်။
မြောက်အမေရိကတိုက်တွင်ဟော်ကီကစားခြင်းကို ''ကွင်းဟော်ကီ''ဟုခေါ်၍''ဟော်ကီ''ဟူသောစကား သက်သက်သည် ရေခဲဟော်ကီကို ဆိုလိုသည်။
ဟော်ကီဟူသောအမည်သည် ပြင်သစ်ဘာသာစကားဖြင့် ''ဟိုကေး''ခေါ် သိုးကျောင်းသမား၏ တုတ်ကောက်ဟု အနက်ထွက်သည့်စကားလုံးမှရသည်ဟူ၍ ယူဆကြသည်။
ထိုကဲ့သို့ပြုလုပ်ခြင်းကို ''ဗူလီ'' ဟုခေါ်သည်။
ဂိုးသွင်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ပြစ်မှုကျူးလွန်ခဲ့သော် ''ပင်နယ်လတီကော်နာ''၊ သို့မဟုတ် ''ပင်နယ်လတီဗူလီ''ကို တစ်ဖက်အသင်းသို့ ပေးရမည်။
ကစားသူတို့သည်အမြန်စီးစကိတ်ထက်အောက်ခုံတိုသော စကိတ်မျိုးကိုစီး၍ ''ပတ်''ဟုခေါ်သော ရော်ဘာပြား အဝိုင်းကို အဖျားကောက်ရိုက်တံအဖြစ်ရိုက်၍ကစားရသည်။
ဒိုင်လူကြီးက နှစ်ဖက်သောအသင်းမှ အလယ်လူနှစ်ဦးအကြားသို့ ''ပတ်'' ကိုချပေး၍ကစားပွဲကို စသည်။
တစ်ဖက်အသင်း၏ ဂိုးပေါက်ထဲသို့ ''ပတ်'' ကိုအကြိမ် အများဆုံးရိုက်သွင်းနိုင်သောအ သင်းက အနိုင်ရသည်။
ဟော်လီပင်တွင်မျိုး စိတ်အများအပြားရှိရာ ၌ မူလပေါက်ရောက်သော ဟော်လီပင်သည်များသောအားဖြင့်ပေ လေးဆယ်မှငါးဆယ်အထိရှိ၍အမြင့်ဆုံးမှာပေတစ်ရာအထိ မြင့်လေသည်။
ဟော်လီရွက်များနှင့်အသီးများကို နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသည့်နာတာလူးပွဲတော် ပန်းခွေများအဖြစ်ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်။
တွင်ပေါက်ရောက်သောဟော်လီပင်ကို သာပစ်ထားမည်ဆိုလျှင်ထိုအပင်သည် ကြီးမားသည်အထိ ပေါက်ရောက်ပေလိမ့်မည်။
တိုက်တွင် ပေါက်ရောက်သော ဟော်လီမျိုးစိတ်တစ်ခုမှအရွက်များကိုလက်ဖက်ရည် ကဲ့သို့ကျို၍သောက်နိုင်လေသည်။
ဟော်လီပင် မျိုးစိတ် အားလုံးသည် အိုင်းလက်မျိုးစိတ်ဝင် များ ဖြစ်ကြပြီးလျှင် အက်ကွီဖောလီ ယာစီအီးမျိုးရင်းဝင်များ ဖြစ်ကြလေသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် သာမန်အားဖြင့် ပေါက်ရောက်လျက် ရှိသောဟော်လီပင်ကို အိုင်းလက်အိုပေးကားဟုခေါ်၍ဥရောပတိုက်တွင် ပေါက်ရောက်သောဟော်လီပင်ကိုအိုင်လက်အက်ကွီဖိုလီယမ်ဟုခေါ် လေသည်။
ဆာ ဂျွန်ဟောကင်း သည် လက်ထက်က နာမည်ထင်ရှားသော အင်္ဂလိပ် ရေတပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖြစ်သည်။
ဟောရေ့သည် ရှေးနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝကျော်က ထင်ရှားပေါ်ထွန်းခဲ့သော ရောမကဗျာစာဆိုဖြစ်သည်။
ဟန်းဇဟောလဗိုင်း(ခရစ်၁၄၉၇-၁၅၄၃)သည် ပုံတူပန်းချီကားရေးဆွဲခြင်း၌ ထင်ရှားသော ဂျာမနီပန်းချီကျော်ဖြစ်သည်။
အထူးသဖြင့်နေရှင်နယ်ပန်းချီပြတိုက်တွင်ရှိသော ''မီလန်မြို့စားကတော်ခရစ္စတီးနား''၏ပုံတူကားသည်ဟောလဗိုင်း၏ လက်စွမ်းမြောက်သောပန်းချီကားဖြစ်ပေသည်။
ထိုကာလအတွင်းစာအမြောက်အမြားရေးသားခဲ့သော်လည်း မည်မည်ရရဟူ၍''ပုံတိုများ''စာအုပ် (၁၈၃၇) ကိုသာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့လေသည်။
ထိုနောက်နယူအင်္ဂလန်မှဒဿနိကဗေဒပညာရှင်တစ်စုနှင့် အတူ''ဗရွတ်ဖမ်း''ခေါ်အရပ်တွင် စုပေါင်းနေထိုင်မှုစံနစ်ကို တစ်နှစ်ခန့်လက်တွေ့စမ်းသပ်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။
ဟောသွန်းသည် ပျူရီတန် ဩဇာအောက်တွင် ကြီးပြင်း ရသူဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော ''သည်စကားလက် လက်တား''ခေါ် ဝတ္ထုစာအုပ်တွင်လူ့လောကအဖြစ်အပျက်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ မိမိ၏အယူအဆကို ပွင့်လင်းပြတ်သားစွာ ထုတ်ဖော်ရေးသားခဲ့ လေသည်။
ထိုနောက်''မြင်းမိုရ်ခုနစ်ဖက်ပိတ်အိမ်''၊''တင်းဂဲဝုပုံပြင်များ'' အစရှိသောထင်ရှားသည့်စာအုပ်များကိုဆက်လက်ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဟိုနိုလူလူမြို့သည် ၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ ထိုကျွန်းစုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော အိုအားဟူးကျွန်း အနောက်တောင်ဘက် ကမ်းခြေ၌တည်ရှိသည်။
သိုနိုလူလူမြို့အနောက်ဘက် ခြောက်မိုင်ခန့်အကွာတွင် အမေရိကန်ရေတပ်စခန်း တည်ရာဖြစ်သော (ပါးလ်ဟာဗာ) ရှိသည်။
သူသည်လူ့ လောက အဖြစ်အပျက် ဇာတ်လမ်းကိုပန်းချီကားအချပ်ချပ်တို့ဖြင့် ပေါ်လွင်စေခဲ့သူဖြစ်ရာ လန်ဒန် မြို့ တိတ်အနုပညာပြတိုက်ရှိ ''အထက်တန်းစားတို့၏ အိမ်ထောင်ရေး'' ပန်းချီကားများသည် ၁၈ ရာစုခေတ် လူမှုရေးစံနစ်ကို သရော်ထားသော ပုံများပင်ဖြစ်သည်။
ရူးဒေါ့ဟက်စ်၏ဖခင်သည် ဘာဗေးရီးယန်းလူမျိုးကုန်သည်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
နှစ်ဆယ်ရာစုနှစ် အတွင်းတွင် လူများသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မိုင်ပေါင်းများစွာ ဝေးကွာလျက်နှင့် ဝိုင်ယာလက်ဖြင့် ဆက်သွယ်စကားပြောနိုင်ခြင်းမှာ ၁၉ ရာစုနှစ်အတွင်းက သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ အသစ်တွေ့ရှိခြင်းများကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
ဟက်ဇသည် ဂျာမန် ရူပဗေဒပညာကျော်တစ်ဦးဖြစ်၍ သူသည် ၌ ၁၈၅၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင်ဖွားမြင်သည်။
ဟင်းလျာအဖြစ်အရေးကြီးသော ငါးတစ်မျိုးဖြစ်သည့် ဟက်ဒဂ်ငါးသည် ကော့ဒငါးပါဝင်သည့် ဂက်ဒီဒီးမျိုးရင်း၌ပင်ပါဝင်သည်။
လေထု၏ စိုထိုင်းမှုအဆကို သိလိုသောအခါ ဟိုက်ဂရိုမီတာခေါ် ကိရိယာတစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြလေသည်။
ထိုနောက် ပိုးစဖြင့် ဖန်သီးကို အုပ်၍ ''ဖန်သီးအစို'' အမှတ်အသားများကို ပြုလုပ်ရသည်။
ထိုစဉ်က အုပ်ချုပ်သူ စော်ဘွားမှာ ''နီဇမ်''ဟု ခေါ်တွင် ၍ ဟိုက်ဒရဗတ် နယ်ကို မျိုးရိုးစဉ်ဆက် ပိုင်ဆိုင်ခဲ့လေသည်။
ဟိုက်ဒရိုမီတာဆိုသည်မှာ အရည်များ၏ သိပ်သည်းခြင်းကို သတ်မှတ် ပေးသည့် ကိရိယာ ဖြစ်သည်။
ပေါဖွန်ဟင်ဒင်ဗတ်သည် ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ထင် ရှားသော ဂျာမန်စစ် သူကြီးဖြစ်သည့်အပြင် စစ်ပြီးခေတ်၌ ဂျာမနီနိုင်ငံ သမ္မတအဖြစ် နှစ်ကြိမ်တိုင် ဆက်၍ ရွေး ကောက် တင်မြောက်ခြင်း ခံရသော နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ကြီး လည်း ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် သမ္မတ ဟင်ဒင်ဗတ်သည် ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်ရသည်။
ပြင်သစ်ပြည့်ရှင် ဘုရင်လေးပါးတို့သည် ဟင်နရီအမည်ဖြင့် ပြင်သစ် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်စံမြန်းခဲ့ကြ၏။
ဝီလျံကား နောင်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်ရှင်''ဝီလျံ-၁၁ကွန်ကားရားဘုရင်'' ဖြစ်လာလေသည်။
ဟင်နရီသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့၍ သူသည် ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည့်အတိုင်း ပရိုတက် စတတန့် ဂိုဏ်းဝင်များအား သူ၏ ဖခင် လက်ထက်ကထက် ပိုမို၍ ညဉ်းပမ်းနှိပ်စက်ခဲ့လေသည်။
ထိုအတောအတွင်း ဟင်နရီသည် သူ၏ မိဖုရား ကက် သရင်းကို ငြီးငွေ့လာ၍ ချောမောလှပသော နန်းတွင်း အပျို တော် အန်းဗူးလင်းကို မိဖုရား မြောက်လိုသဖြင့် ကက်သရင်း အပေါ် အပြစ်ရှာလေသည်။
နောက်ဆုံးတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ်၌ ကက်သရင်းပါး အမည်ရှိ မုဆိုးမတစ်ဦးကို မိဖုရား မြောက်ပြန်လေရာ ထိုမိဖုရားသာလျှင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်သည်အထိ မိဖုရားအရာ၌ တည်မြဲခဲ့လေသည်။
Ivana Elbl, "Man of His Time (and Peers): A New Look at Henry the Navigator." ''Luso-Brazilian Review'' 28.2 (1991): 73-89. ၁၄၈၅ ခုနှစ်တွင် ဂျီဗရောတာနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် အာဖရိကကမ်းခြေပေါ်ရှိ စူးတားမြို့ကို တိုက်ခိုက် သိမ်းယူရာ၌ နာမည်ထင်ရှားလာခဲ့သည်။
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များဟူ၍ ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော်လည်း ချိုချဉ်၊ ခဲဖွယ်နှင့် မုန့်အမျိုးမျိုး တို့၌ ထည့်သွင်း အသုံးပြုသည့် အမွှေးအကြိုင်များကိုပါ ဆိုလိုပေသည်။
လေးညှင်းပွင့်ကဲ့သို့ပင် ထင်ရှားသော ဟင်းခတ်အမွှေး အကြိုင်တစ်မျိုးမှာ ဖြစ်လေသည်။
အရှေ့အာရှတိုက်နိုင်ငံများတွင် ပေါက်ရောက်ကြသော အပင်များထဲတွင်မှာ ချုံနွယ်ပင်တစ်မျိုးမှရရှိ သော အသီးစေ့ကလေးများဖြစ်၍ မှာ အပင်ငယ်တစ် မျိုး၏အသီး ဖြစ်လေသည်။
မှာ လည်း အရှေ့အာရှတိုက်နိုင်ငံများနှင့် အရှေ့အိန္ဒိယ ကျွန်းစုများ တွင် ပေါက်လေ့ရှိလေသည်။
မှာ ဥရောပတိုက် နှင့်အာရှတိုက်နှစ်တိုက်စလုံးတွင် ပေါက်ရောက်သော အပင်မျိုး ဖြစ်၏။
အနောက်နိုင်ငံများတွင် အစာအာဟာရများ ပိုမို၍ အရသာ ရှိလာစေရန် ထည့်သွင်းအသုံးပြုသော ခေါ် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်တစ်မျိုးကို သစ်ခွမွှေး တစ်မျိုးပင် ဖြစ်လေသည်။
အမ်မရန်သေစီအမျိုးရင်း ၌ ပါဝင်၍ မျိုးခွဲ၏အမည်သည် အမ်မရန်တတ်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပေါက် ရောက်ကြသော ဟင်းကနွယ်၊ ဟင်းနုနယ်ကြီး၊ (ဟင်းနုနယ်ဆူးကြီး)၊ တို့သည် ထိုမျိုးရင်း မျိုးခွဲ၌ ပါဝင်သည်။
ဟင်းနုနယ်နီ(ရုက္ခဗေဒ အမည်အားဖြင့် အမ်မရန်တတ်ဂန်ဂျီတီကတ် ''Amaranthus gangeticus'')သည် ပင်စည် တုတ်ခိုင်၍ နှစ်ပေမှ သုံးပေအထိ မြင့်သည်။
ရုက္ခဗေဒ အမည်ဖြင့် အမ်မရန်တတ် မန်ဂိုစတေးနပ်(''Amaranthus mangostanus'' ၊ ယခုအခါတွင် Hassler, M. (2019). World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. .WFO (2019): Amaranthus mangostanus L. Published on the Internet; Accessed on: 06 Dec 2019)၊ အမ်မရန်တတ် ဗီရီဒီ(''Amaranthus viridis'')၊ အမ်မရန်တတ် ဗလီတွမ်ဟု အသီးအသီး ခေါ်တွင်သော အပင်တို့ကို မြန်မာတို့ အခေါ်အဝေါ်အားဖြင့် ဟင်းနုနယ်ဟူ၍ သိမ်းရုံးခေါ်ထားသော်လည်း မျိုးစိတ်ကွဲပြားကြသည်။
ဟင်းမလားသည် ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဗာဗားရီးယန်းရဲအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲဖြစ်လာပြီးလျှင် ၁၉၃၄ ခုနှစ် နာဇီတို့၏ လျှို့ဝှက်ရဲအဖွဲ့ဖြစ်သော အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာလေသည်။
သူ၏အမိန့်ဖြင့် လူများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများမှာ ၁၉၄၃ ခုနှစ် ''သွေးဆိုးထုတ် ပွဲ'' မှ အစပြုလျက် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း သုံ့ပန်းစခန်းများတွင် စံနစ်တကျ သတ်ဖြတ်မှုများဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့လေသည်။
ဆရာဝန်တစ်ဦး၏ သားဖြစ်သော အားနက်ဟဲမင်းဝေးသည် ၁၈၉၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ၊ အီလီနွိုင်ပြည်နယ်၊ အုတ်ပတ်တွင် ဖွားမြင်ပြီးလျှင်၊ ထိုနေရာ၌ပင် ကြီးပြင်းလေသည်။
အတွင်းတွင် လူနာတင် မော်တော်ယာဉ် မောင်းသူအဖြစ် သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
ထိုသို့ လူနာတင် ယာဉ်မောင်းသမားအဖြစ် အတွေ့အကြုံများကို မူတည်ပြီးလျှင် ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင်''လက်နက်များကို နှုတ်ဆက်ခြင်း''ခေါ် ဝတ္ထုကို ရေးသား ထုတ်ဝေလိုက်ရာ စစ်အကြောင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ထုတ်ဝေသော အမေရိကန်ဝတ္ထုများနက် အကျော်ကြားဆုံး ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။
ဟဲမင်းဝေးသည်၊ ပဲရစ်မြို့တွင် အတန်ကြာ နေထိုင်ခဲ့ပြီးလျှင် နင့် အတွင်း လှည့်လည်သွားလာနေထိုင်ခဲ့လေသည်။
စပိန်ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ဟဲမင်းဝေးသည် စပိန်နိုင်ငံ၌ နေထိုင်လျက်ရှိရာ၊ ထိုပြည်တွင်းစစ် အတွေ့အကြုံများကို မူတည်၍ ''ခေါင်းလောင်းထိုးသံ ဘယ်သူကံ''ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့၏။
ဟဲမင်းဝေးသည် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးနှင့် ကြီးတို့အကြားတွင် အထက်၌ ဖော်ပြခဲ့ပြီးသော စာအုပ်များနှင့် အခြားနာမည်ကျော် ဝတ္ထုများစွာကို ရေးသားခဲ့သည်။
စစ်၏ဒဏ်ရာဒဏ်ချက် ကြောက်မက်ဖွယ်အကြောင်းကို ''လက်နက်များကို နှုတ်ဆက်ခြင်း''တွင် အထူးတလည် ဖော်ပြထားကာ၊ စပိန်နိုင်ငံ နွားကစားသမားများနှင့် တွေ့ဆုံရင်းနှီးခဲ့ပုံကို အကြောင်းပြုလျက် ''ညနေခင်းမှာ သေသောခါ''ဝတ္ထုကို ရေးသားခဲ့၍၊ နွားကစားပွဲများအကြောင်းကို ''နေသည်လည်း ထွက်လာပြန်သောအခါ'' ဝတ္ထုတွင် တင်ပြထားလေသည်။
အမဲပစ်ခြင်းအကြောင်းကို ''ကီလီမန်ဂျရို ၏ ဆီးနှင်းများ''ဝတ္ထုတွင် တွေ့ရှိနိုင်ပြီးလျှင် ငါးမျှားခြင်းအကြောင်း ကို ''ပင်လယ်ပြာနှင့်တံငါအို''ဝတ္ထုတွင် အသေးစိတ် ဖတ်ရှုနိုင်လေသည်။
ထို ''ပင်လယ်ပြာနှင့်တံငါအို'' ဝတ္ထုကို အကြောင်းပြု၍ ဟဲမင်းဝေးသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ပူလစ်ဇာဆုကို ရရှိခဲ့၏။
ဝေဖန်ရေးဆရာများက ဝတ္ထုတွင်းမှ တံငါအို၏ ခံစားချက်တို့မှာ ဟဲမင်းဝေးသည် သူ၏မအောင်မြင်သော''မြစ်ကိုဖြတ်၍ တောတွင်းဆီသို့'' ဝတ္ထုထွက်ပြီးနောက် သူကိုယ်တိုင် ခံစားရသော စိတ်နေစိတ်ထားတို့ကို ဖော်ပြထားခြင်းပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။
ဟဲမင်းဝေး ရေးသားခဲ့သော အခြားဝတ္ထုများမှာ ''ကျွန်ုပ် တို့ခေတ်တွင်'' (၁၉၂၄)၊ ''နိုင်သူ ဘာမျှ မရ'' (၁၉၃၃)၊ ''အာဖရိက တောင်စိမ်းများ''(၁၉၃၅) နှင့် ''ရှိပြီး မရှိခြင်း'' (၁၉၃၇) ဝတ္ထု စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် သိရှိထားသော ဟင်းရိုင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် အသိပညာဗဟုသုတများသည် ရှေးရောမခေတ်အစောပိုင်းကာလများကတည်းက တွေ့မြင်သိရှိခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။
ဟင်းရိုင်း နှင့် ၎င်းမှတဆင့်ပြုလုပ်သော တို့တွင် ပါဝင်နေသည့် သည် လူတို့ကို အဆိပ်သင့်စေသော ဓာတ်သတ္တိရှိ၏။
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်။
ဟင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်။
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ။
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်။
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်။
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ ၊ ၊ တို့ဖြစ်သည်။
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ လယ်တီကျောင်းတိုက်၊ မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်၊ ရေတံခွန်ကျောင်းတိုက်၊ ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်၊ ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်၊သပြေပင်ကျောင်းတိုက်တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ မြစ်ကွေ့ကျောင်းတိုက်၊ ရန်ကုန်ကျောင်းတိုက်၊ ပိုးစတောကျောင်း စသည်တို့ ရှိကြသည်။
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်။
ဟင်္သာတ မှ နာမည်ကျော် ဂီတ နှင့် အနု ပညာရှင် များစွာ ထွက်ပေါ် ခဲ့သည်။
ထင်ရှားသူ အချို့မှာ - # # # # # # # မြန်မာ မုန့်ဟင်းခါးများတွင် ဟင်္သာတ မုန့်ဟင်းခါးသည် နာမည်ရ မုန့်ဟင်းခါးတမျိုးဖြစ်သည်။
ဂေါ်ဘီပန်း၊ သို့မဟုတ် ပန်းမုန်လာဆိုသည်မှာ ဂေါ်ဘီထုပ်၊ သို့မဟုတ် မုန်လာထုပ်မျိုးရင်းဝင်တစ်ခုမှ ပွင့်လာသော ပန်းပွင့် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
တိုးတက်နေသော ယာသမားများသည် ဟင်းသီးဟင်းရွက် များ အခါမလပ် ထွက်စေရန် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု မှန်သမျှကို ပြုလုပ်ထားကြလေသည်။
ဟောင်ကောင်ကျွန်း သည် တရုတ် ပြည်တောင်ပိုင်း ကန်တုံမြစ်ဝအနီးရှိ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဟောင်ကောင်ကျွန်းသည် ၁၁ မိုင်ခန့် ရှည်လျား၍ အကျယ် ဆုံး နေရာတွင် ငါးမိုင်ခန့်ရှိရာ ကုန်းမကြီး ပေါ်တွင်ရှိသော ''ကောင်းလွန်း''ကျွန်းဆွယ် နယ်မြေ အပါအဝင် ၄ဝ၃ ့၇ စတုရန်းမိုင်ရှိ၏။
သည် အိုင်အိုလော၏ အကူအညီဖြင့် ထိုသတ္တဝါကြီးကို သတ်ပစ်လေသည်။
ဟိုင်လေ ဆီလာဆီးဘွဲ့ခံ အီသီယိုးပီးယား (အက်ဗီဆီး နီးယား) ဘုရင် တဖာရီမကုန်နင်သည် ၁၈၉၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်။
ဟိုင်းကြီးကျွန်းသည် ၌ တောင်ဘက် မိုင်၆ဝခန့်အကွာ ပင်လယ်ဝတွင် တည်ရှိသည်။
ဟိုင်းကြီးကျွန်းကို ရှေးယခင်က နဂရသာဂီကျွန်းဟု ခေါ်ကြသည်။
သတင်းစာဆရာ ဦးသိမ်းမောင်၏ ပင်တိုင်စံနှင့် သူရဲကောင်း စာအုပ်မှ ဟိုင်းကြီးကျွန်း၏ တောင်ဘက်သည် ပင်လယ်ပြင်ကြီးဖြစ်သည်။
စီးပွားရေး၊ စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအကွက်ကောင်းသဖြင့် ဟိုင်းကြီးကျွန်းပေါ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ၁၆၈၇ ခုနှစ်ခန့်က စတင်၍ အခြေစိုက်ခဲ့ကြလေသည်။
ထိုအချိန်က မြန်မာဘုရင်မှာ ညောင်ရမ်းဆက် ဖြစ်ပြီးလျှင် ၌ နန်းခံလေသည်။
ထိုစဉ်က အင်္ဂလိပ်တို့၏ ရွက်သင်္ဘော ဆိုက်ကပ်ရာမြို့မှာ ဖြစ်သည်။
ပဲခူးမြို့ကို အောင်မြင်ပြီးနောက် ၁၇၅၇ ခုနှစ်ကျမှာသာ အင်ဆိုင်း လက်စတာဆိုသူအား သို့ သွားရောက်၍ အလောင်းဘုရားကို ဖူးတွေ့စေသည်။
ဂီတပညာကျော်များဖြစ်သော နှင့် တို့က နောင်အခါ၌ ဟိုင်းဒင်ဆင်ဖနီ ဂီတ (သံစုံတီးကွက်)ကို အချောကိုင်ခဲ့ကြသည်။
အက်စတာဟာဇီမင်းသား ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၇၉၁ ခုနှစ် တွင် ဟိုင်းဒင်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်၍''အော်ဖီယို''ခေါ်တေးသံစုံဇာတ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဆင်ဖနီဂီတ(တူရိယာသံစုံတီးကွက်)ကိုးပုဒ်နှင့် အခြား တေးဂီတပေါင်းမြောက်မြားစွာကိုလည်းကောင်း ရေးစပ်ခဲ့လေသည်။
ဂီတပညာသည်တို့က ''ဖခင်ဟိုင်းဒင်''ဟု ကင်ပွန်းတပ် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သော ဂီတစာဆိုကြီးသည် ၁၈ဝ၉ ခုနှစ်၊ မေလ ၃ဝရက်နေ့တွင် ဗီယင်နားမြို့၌ ကွယ်လွန်လေသည်။
ယဟူဒီ(ဂျူး) မိခင်နှင့် ဖခင်တို့မှ ပေါက်ဖွားလာသော ဟိုင်း နရစ် ဟိုင်းနသည် ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဒူဆဲလဒေါ့မြို့တွင် ၁၇၉၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ လ ၁၃ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်။
သူ၏ အရေးအသား ကောင်းမွန်ခြင်းကို ''ဟာ့ခရီးစဉ်''ခေါ် စာအုပ်တွင် တွေ့နိုင်လေသည်။
သို့သော် နှင့် ၊ များသည် ယင်းအား တွေ့သောအခါ ကြောက်၍ အားကုန်ပြေးကြလေသည်။
ရှေးအခါက ထိုတိရစ္ဆာန်များသည် နေ လူများ၏အိမ်သို့ ညဉ့်အခါဝင်ရောက်ပြီးလျှင် မိဘများ၏ နံဘေးတွင် အိပ်ပျော်နေကြသော ကလေးငယ်ကို ကိုက်ချီ၍ သွားတတ်ကြသည်။
နှင့် တို့သည် အာဖရိကတိုက်ရှိ ၏ တောင်ဘက်တွင် နေထိုင်ကြ၍ ဟိုင်းအီနာအကျားသည် အာဖရိကတိုက် အရှေ့ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း၊ မှ အထိ ပြန့်နှံနေကြလေသည်။
ထိုစဉ်က အရှေ့ဘက်နိုင်ငံများသို့ သွားရာ တစ်ခုတည်းသော လမ်းကို တို့က ကြီးစိုး ခြယ်လှယ်နေကြသဖြင့် တရုတ် နိုင်ငံစသည့် ထိုအရှေ့နိုင်ငံများနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်နိုင်မည့် လမ်းပေါက်ရရန် ထိုခေတ်က လူများကြိုးစားခဲ့ကြလေသည်။
ပထမအကြိမ် တွင် ဟဒ်ဆန်သည် အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ ခရီးထွက်ခဲ့ရာ ကမ်းခြေတစ်လျှောက်နှင့် စပစ်စဗာဂင်ကျွန်းစုများ သို့ ရောက်ခဲ့၏။
ထိုအကြိမ်တွင် ဟဒ်ဆန်မှာ သူ၏ ရည်မှန်း ချက် မပေါက်ခဲ့သော် လည်း ထိုဒေသများတွင် များ ပေါများလှသဖြင့် ဝေလငါးဖမ်းလုပ်ငန်းအတွက် အလား အလာများ ရှိကြောင်းကိုကား တွေ့ခဲ့လေသည်။
ထိုအကြိမ်တွင် ဒပ်ချတို့ပေးသော ''လခြမ်း''အမည်ရှိ သင်္ဘောကလေးဖြင့် ခရီးထွက်ခဲ့ရာ ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဒေသရှ မြစ်တစ်မြစ်ကို ဆန်တက်ခဲ့လေ သည်။
ဟဒ်ဆန်သည် ထိုမြစ်ကို ယခု ရှိ အော်လဗနီမြို့နားအထိ ဆန်တက်နိုင်ခဲ့၏။
ထိုပင်လယ်အော်သည် အရှေ့ဘက်တွင် ဟဒ်ဆန်ရေလက်ကြားဖြင့် နှင့် ဆက်စပ် လျက်ရှိ၍ မြောက်ဘက်တွင် နှင့် ဖောက်ရေ လက်ကြားကြီးဖြင့် လည်းကောင်း ဖျူရီနှင့်ဟက်ကလာရေလက် ကြားတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။
ထို့ပြင် ပင်လယ်အော်သည် မြောက်သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်းအနီး၌ တည်ရှိသဖြင့် သဘေ‡ာများ သွားလာရာတွင် အိမ်မြောင်များအား အသုံးပြုရာ၌ အခက်အခဲ နှင့် တွေ့ကြရသည်။
သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်းက အိမ်မြောင်များကို ဆွဲယူသဖြင့် မြောက်အရပ်မှန်ကို သိနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလေသည်။
ဟိတ်မြို့သည် အစိုးရ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။
နယ်သာလန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်သည် ကား ဖြစ်သည်။
တစ်ဖန် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တရားရုံးကို ထိုမြို့တော်၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြသည်။
ထိုမျှ ပင်လယ်နှင့် ဝေးကွာသော်လည်း အပြည်ပြည်မှ သင်္ဘော များသည် ကို ကျော်ဖြတ်ကာ တစ်လျှောက်တွင် ခုတ်မောင်းပြီးလျှင် ဟန်ကောင်မြို့ သို့ သွားနိုင်ကြလေသည်။
ဟန်ကောင် မြို့ရှိ စက်ရုံများသို့ ၊ ၊ ဆေးရွက်၊ ၊ ပိုးမျှင်၊ စပါး၊ ၊ လက်ဖက်ခြောက်၊ သံရိုင်း၊ နှင့် (အင်တီမိုနီ)များ ရောက်လာကြသည်။
ထိုနောက် နှစ်အတော်ကလေး ကြာသည်အထိ ထိုမြို့မှ နှင့် အမြောက်အမြားကို ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးလျှင် နောင် တွင်လည်း ထိုထက် ပိုမို၍ ထုတ်လုပ်နိုင်ကြလိမ့်မည်ဟု ထင်မှတ်ခဲ့ကြလေသည်။
ကို ဂျပန်တို့က သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ဟန်ကောင်မြို့သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယာယီမြို့တော် ဖြစ်ခဲ့ သည်။
ဟန္နီဗောသည် ရှေးကားသေ့နိုင်ငံမှ စစ်ပညာ၌ အထူးကျွမ်း ကျင်သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်သည်။
ဟန်နိုဗာနယ်သည် အနောက် မြောက်ပိုင်း၊ မြောက်ပင်လယ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် တည်ရှိ သောနယ်ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ခေတ်၌ ဆိုင်းလောက၏ မီးရှူးတန် ဆောင်လည်း ဖြစ်၍ ဂီတာ ဖခင်ကြီး တစ်ဦးလည်းဖြစ်သော ဆရာကြီး ဦးဟန်ပသည် မြန်မာအနုပညာ တစ်ရပ်ဖြစ်သော ဆိုင်းပညာကို ဂုဏ်သိရ်မြင့်မြင့်ဖြင့် ပွဲလယ် တင့်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော အနုပညာရှင်ကြီးပေတည်း။
အဘိုးဖြစ်သူ ဦးရွှေဖောင်သည် တရားကြီး၏ လက်ထက်က ရေကင်းနှဲဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ရုပ်သေးမင်းသမီးကြီး ၏ တပည့်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သဖြင့် ဆရာမှင်သည် စင်တော် မင်းသား၊ မင်းသမီးအဖြစ် သေတ္တာမှောက် အသုံးတော်ခံ နိုင်သည်။
ဆရာကောင်းများ၏ တပည့်ပီသစွာ ပွဲအမျိုးမျိုး၌ ခေါင်းဆောင်၍တီးခဲ့ရာ ''နှဲမှာအသံ၊ ပတ်မှာဟန်''ဆိုသည့် အတိုင်း မောင်သာထွန်း၏ ကိုယ်နေဟန်ထား ကောင်းသည်ကို တွေ့မြင်ကြရသော ဆိုင်းပရိသတ်များက ''ဟန်ပဗျာ၊ ဟန်ပ''ဟု ပြောဆိုခြီးကျူးခဲ့ရာမှ ငယ်မည် မောင်သာထွန်းပျောက်၍ ''ဟန်ပ'' ဟူသော အမည် ဖြင့် ခေါ်တွင်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုကြ လေသည်။
ရှေးဟောင်းသမိုင်းများတွင် ဤမြို့ကို လက်ထက်တွင် သားတော်လတ် ကရပေါ် မင်းသားက စတင်တည်ထောင်ခဲ့၍ ဟံသာဝတီမည်တွင်ကြောင်း၊ မင်းဆက် ၇၉၉ ယောက်မြောက်အဖြစ် ပျူမင်း ဗန္ဓဝ စိုးစံကြောင်း စသည်ဖြင့် လာရှိ၏။
ဘုရား လက်ထက်တွင် ပစ္ဆိမ နာဂရဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ကဿပ ဘုရားလက်ထက်တွင် ကာမဝတီ ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဂေါတမဘုရားလက်ထက်တွင် ဟလ္လမခေါက် ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်တွင်ကြောင်းလည်း ဖော်ပြထားသည်။
သို့သော် ကြွင်းကျန်သမျှသော ယဉ်ကျေးမှု အင်္ဂါရှေးဟောင်း ဝတ္ထုပစ္စည်း များကို ထောက်ရှု၍ ပျူယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားခဲ့သော နှင့် များနှင့် မရှေး မနှောင်း စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။
သမန္တဘဒ္ဒရာ ရေးထိုးသော ကျောက်စာကို ထောက်ရှု၍ တွင် ဟန်လင်းမြို့ကို မြို့စားကြီး အုပ်ချုပ်ရကြောင်း သိသာသည်။
ပုဂံခေတ်ထက် စောသော ယဉ်ကျေးမှု အထောက်အထားများ အနေဖြင့် ပျူကျောက်စာများ၊ ပျူဒင်္ဂါးများနှင့် အရိုးအိုးများကို တွေ့ရသည်။
သူ၏ ဇာတ်ပွဲများကို လန်ဒန်မြို့တွင် တဖြည်းဖြည်း လူကြိုက်နည်းလာသောအခါ ၁၇၄၂ ခုနှစ်တွင် ဒဗ္ဗလင်မြို့သို့ သွားရောက်၍ ''မဆိုင်ယာ''ခေါ် ခရစ်တော်အကြောင်း ဖွဲ့ဆိုသော ဂီတတီးလုံးများကို ရေးသားခဲ့လေသည်။
အာရှတိုက်ဘက်မှ လေးရာစုနှစ်အတွင်း လာရောက်၍ ဥရောပတိုက်ကို ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသော လူမျိုးများအနက် လူတစ်မျိုး၏ အမည်မှာ ဟန်းဖြစ်သည်။
အောဒပ် လီယိုနတ်ဟပ်စလေ(ခရစ် ၁၈၉၄ ဖွား)သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဆားရေးနယ်၌ ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ဟပ်စလေသည် သူ့ခေတ်ကမ္ဘာကြီးကို မနှစ်မြို့သဖြင့် ''ရဲရင့်သည့် ကမ္ဘာသစ်''ခေါ် ဝတ္ထုကို ရေးသားခဲ့၏။
ဟမ်းဗတ်မြို့သည် ၏ အကြီးဆုံးပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သော်လည်း မြောက်ဘက်ပင်လယ်ကမ်းခြေမှ ၇၅ မိုင်မျှ အတွင်းကျပြီးလျှင် အဲ့လဗမြစ် မြောက်ဘက်ကမ်းပေါ်၌ တည်ရှိသည်။
ဟုမ်း၏ နာမည်ကျော်ကြားဆုံးသော စာအုပ်မှာ ''ထမင်း စားပွဲဝိုင်းက အရှင်သခင်''ဖြစ်သည်။
မြစ်လမ်းအားဖြင့် မှ ၃၉၇ မိုင်ကွာဝေးသည်။
ဟုမ္မလင်း (ႁုင်းမၢၵ်ႇလၢင်း) ဟူသည် ရှမ်းဘာသာ ဝေါဟာရဖြစ်၍ ဗမာဘာသာဖြင့် ''ညောင်ပိန္နဲ''ဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်။
စာပေဆုရ စာရေးဆရာ နာဂတောင်တန်း မောင်ကြည်ဇင် (မောင်းခမ်းရွာ)။
death_place = လန်ဒန်၊ အင်္ဂလန်။
အခြားသော ကျွမ်းကျင်မှုများစွာရှိသည့်အပြင် သူသည် ပညာရှင်၊ ပညာရှင် နှင့် ရှင်လည်းဖြစ်သည်။
အချို့က သူသည် အီတလီမှ အတွက် ဗြိတိသျှ၏အဖြေဟု ရည်ညွှန်းကြသည်။
အလွန်သေးငယ်သော အရွယ် ရုပ်ပုံများကို ရှင်းလင်းထင်ရှားစွာ သရုပ်ဖော်ခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး စာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဆိုသည့်စကားလုံး တီထွင်ခဲ့သူ၊ သို့ လမ်းခင်းပေးခဲ့သူ၊ ခေတ်သစ်သို့ ရှေ့ဆောင် လမ်းဖောက်ပေးခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
သူသည် ယနေ့ကားများတွင် သုံးစွဲသည့် ကို ပထမဆုံး ဒီဇိုင်းဆွဲခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။
သို့သော် သူသည် အသက် ၆၇ နှစ်၊ ၁၇၀၃ ခုနှစ်တွင် အိပ်ရာထဲ၌ ဖြင့် ဗုန်းဗုန်းလဲ သေဆုံးချိန်အထိ များစွာတန်ဖိုးထား မခံခဲ့ရပေ။
ဗီရိုတစ်ခု အောက်ခြေ၌ ဖုန်မှုန့်များကြား လဲလျောင်းနေသော ရာစုနှစ်ချီ သက်တမ်းရှိသည့် ကဲ့သို့ပင် ခေတ်သစ် အတွက် "ရောဘတ် ဟွတ်ခ်" ၏ ထည့်ဝင်မှုမှာ အရိပ်ထဲမှာ ကြာမြင့်စွာ ကျရောက် ပျောက်ကွယ်နေပါသည်။
သူ၏အမည်သည် သူ၏ခေတ်ပြိုင်နှင့် ခါးသီးသောပြိုင်ဘက်ဖြစ်သူ လောက် လူအများ မှတ်မိ ရင်းနှီးခြင်း မရှိပေ။
ကျွမ်းကျင်သူများက ၎င်းစာမူထဲတွင် ၁၆၆၀ မှ ၁၆၈၂ အကြား များ အသိုင်းအဝိုင်းကြားမှ အဖြစ်အပျက်များ သိရှိလာရမည်ဟု စိတ်လှုပ်ရှားစွာပြောဆိုကြသည်။
နှင့် များ အတွက် ပထမဆုံးလေ့လာမှုများလည်း ပါဝင်သည်။
ဂျီဩမေတြီ ဘာသာရပ် အတွက် ပါမောက္ခအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသောနှစ်၌ပင် ရုက္ခဗေဒနှင့်ဆိုင်သော သူ၏ ''မိုက္ကရို ဂရပ်ဖီးယား''ခေါ် စာစောင်ကို ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။
သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဂျာနယ်၊ အတွဲ (၁၈)။
ဗြိတိသျှ ဟွန်ဒူးရပ်နယ်သည် အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ဗြိတိသျှပိုင် ဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် ၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ၊ အရှေ့ဘက်တွင် တို့ အသီးသီးတည်ရှိကြသည်။
ဗြိတိသျှ ဟွန်ဒူးရပ်နယ် ပင်လယ်ကမ်းခြေ မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသသည် စိမ့်ဝှမ်းရပ်ဖြစ်၍ အနောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းတွင် များရှိသည်။
ကုန်းမြင့်ပိုင်းရှိ များမှ ၊ နှင့် အခြားအဖိုးတန် များထွက်သည်။
ထင်ရှားသော ထွက်ကုန်များမှာ ၊ ၊ ရှောက်မျိုးဝင် သီးနှံများ ဖြစ်သည်။
အဓိက ထုတ်ကုန်များမှာ ၊ မျိုးဝင် သီးနှံများ၊ မဟောဂနီနှင့် အခြားများ၊ နှင့်တို့ ဖြစ်၏။
မှာ များသောအားဖြင့် ပူပြင်း စိုစွတ်သည်။
တစ်ဆယ်ခုနစ်ရာစုနှစ်အတွင်းက မှ သစ် ခုတ်သမားများသည် ဗြိတိသျှ ဟွန်ဒူးရပ်သို့ လာရောက်၍ အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်၊ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရက ထိုနယ်ကို ဂျမေကာကျွန်း အုပ်ချုပ်ရေးအောက်၌ ထားရှိခဲ့သည်။
ထိုနောက် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ စည်းမျဉ်းသစ်အရ လူထုက ဥပဒေပြုလွှတ်တော်အတွက် ကိုယ် စားလှယ်များကို ရွေးကောက်တင်မြောက်ခွင့် ရရှိခဲ့လေသည်။
ရှေးခေတ်ဂရိမြို့များတွင် ဂရိတို့သည်အမြင့်ဆုံးသော ကုန်းထိပ် ပိုင်းကို ခံတပ်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြ၏။
ထိုကုန်းထိပ်ပိုင်းကို ဂရိဘာသာဖြင့် ''အကရော့ပလစ်''ဟု ခေါ်သည်။
ဂရိရုပ်လုံးထုအကျော် ဖီးဒီးအက်ထုလုပ်ထားသော ဆင်စွယ်နှင့် ရွှေတို့ဖြင့်ပြီးသည့် ''အသီးနား''နတ်သမီးရုပ်တုကြီး လည်း ထိုတန်ဆောင်းကြီးအတွင်း၌ ရှိ၏။
ထိုအဆောက်အအုံတွင် ထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းများမှာ ''အပျိုတော်စမုတ်'' ဖြစ်သည်။
အကေးရှားပင်မျိုးကို ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ပူနွေးသောအပိုင်း၊ အထူးသဖြင့် ၊ ၊ ၊ အလယ်ပိုင်း၊ ၊ နှင့် တို့၌ တွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူသိများ၍ ထင်ရှားသော အကေးရှားပင်မျိုးမှာ ၊ ၊ ၊ ထနောင်းဆူးဖြူ၊ ၊ ၊ နန်းလုံကြိုင်ဆူးဖြူ၊ ၊ ၊ စသော အပင်မျိုးဖြစ်၍ ယင်းတို့အားလုံးတွင် ဆူးများပြည့်လျက်ရှိပြီးလျှင် သီးတောင့်ရှည်များ သီးကြသည်။