DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ကမ္ဘာမြေကြီး၏ မျက်နှာပြင်သည် စည်မျက်နှာပြင်ကဲ့သို့ ညီညာချောမွတ်နေသည် မဟုတ်ဘဲ၊ တောင်၊ တောငြာ်း၊ မြစ်ဝှမ်း၊ကုန်းမြင့်၊ လွင်ပြင် စသည်တို့ဖြင့် အတက်အဆင်း၊ အဟိုက်အမောက်၊ အဖုအထစ်တို့ဖြင့် အတက်အဆင်း၊ အဟိုက် အမောက်၊ အဖုအထစ်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်လျက်ရှိ၏။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထင်ရှား၍ လူသိများသော မြေလူးငှက်တစ်မျိုးမှာ ဖြစ်သည်။
မြေဝပ်ငှက်မျိုး တွင် ငှက်သည် အရွယ်ပိုကြီးသည့်အပြင် အော်သံ လည်း ကွဲပြားခြားနားသောကြောင့် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုးကို ခွဲခြား၍ သိသာနိုင်လေသည်။
အပင်များ ကြီးပွားဖြစ်ထွန်းရန် မြေဆီလွှာတွင် ဓာတ်ပစ္စည်းများ အနည်းဆုံး တဆယ့်သုံးမျိုးလိုပေသည်။
တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ မြောက်ပိုင်း၌ နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်လိုနေသော လယ်မြေများအတွက် မြေဩဇာအဖြစ် အသုံးချနိုင်သော ဆိုဒီယမ်နိုက်ထရိတ်ဓာတ်ပါသည့်မြေမျိုးရှိလေသည်။
သို့သော်နောင်အခါတွင်ကား ဒုတိယစံနစ်ကို သုံခဲ့ရာ ယခုအခါ လန်ဒန်မြေအောက် မီးရထားများကို ''လန်ဒန်ပြွန်ခေါင်းများ'' ဟုပင် ခေါ်ဆိုကြသည်။
သစ်လုံးမျာအကြားတွင် အုတ်ခဲ၊ မြေများကိုညပ်ဖြည့်ပြီးလျှင် အခိုင်အခံ့ မြို့ရိုးပြုလုပ်ကြသည်။
ခေတ်သစ် သမိုင်းတွင် အတွင်း ဖြစ်သော ၁၂ဝဝ ပြည့်မှ ၁၅ဝဝ ပြည့်နှစ်ကျော် အတွင်းတွင် ဥရောပတိုက်၌ မြို့ရိုးများ အထူးခေတ်စားလှပေသည်။
ရွှေဘုံနိဒါန်းတွင် ''စိတ္တကုဋ် အစရှိသော တံခါးကဲ့သို့ လေးကျွန်း၊ ဦးနှိမ်၊ သိမ်းဆည်း၊ ကျွန်းလုံးဝင်၊ ကုန်းမော်၊ နန္ဒမူ၊ အာဠဝီ၊ စည်ရှင်၊ ရန်နှင်၊ ရန်မျိုးအောင်၊ လေးသိန်း၊ မုတ်ဦး မော်ကွန်း ကမ္ပည်းတပ်သော လေးရပ်သုံးမည် လှည့်လည်သော တံခါးတို့ သည်လည်းကောင်း၊ တံခါးပြ၊ မြို့ထောင့်ပြ၊ မြို့တန်ဆောင်း၊ အစရှိ သည်တို့ဖြင့် သာယာဆန်းကြယ် ကြီးငယ် နိမ့်မြင့်၊ တင့်တယ်လျောက်ပတ်စွာ တန်ဆာ ဆင်ယင်အပ်သော ပြလက်ရန်း တည်း ဟူသော နရန်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ နရန်းအထက် ခိုင်ခံ့စွာ ခင်း ထားလျက် လက်ရန်းတပ်သော ပစ္စဂ‡တို့သည် လည်းကောင်း၊ နရန်းရှေ့လွတ်ထားသော ရင်လျှောက်တို့သည် လည်းကောင်း၊ တံခါးတိုင်း၌ ဖြောင့်မတ်စွာလျှောက်သန်းသော ရှောင်ဆွဲတို့သည် လည်းကောင်း၊ တံခါးတိုင်း၌ ဘီဘာသန်း၍ လျောက်ပတ်စွာသော နဖားတို့သည် လည်းကောင်း၊ ထိုရှောင်ဆွဲနဖားတို့၌ ဖုံးဘိအပ်သော နဝရတ်တို့သည် လည်းကောင်း၊ တံခါးပြင်၌ သုံးဆင့်လျှိုသော ရင်တားတို့သည် လည်းကောင်း၊တံခါးအတွင်း၌ သုံးတန့်လျှိုသော ရက်ဖောက်တို့သည် လည်းကောင်း၊ တံခါးရွက်နှစ်ဖက်၌ သံကွင်း တပ်သော ကျည်းလျှိုတို့သည် လည်းကောင်း၊ မင်းတုပ်တို့သည် လည်းကောင်း၊ တံခါးအတွင်း၌ စိုက်ရန် လိုခါရအောင် စုပုံထား သော တုရိုဏ်တိုင်တို့သည် လည်းကောင်း၊အဝင်လကျာ်၊ အထွက် လက်ဝဲဘက်က သွားလာခြင်း၌ မလွယ်မကူ လှည့်လည် သွားလာရ သော မလွယ်ပေါက်တို့သည် လည်းကောင်း၊ တံခါးပြင်၊ ကျုံးနဖူး အုတ်ဖြင့် စီအပ်သော ရွက်ကာတို့သည် လည်းကောင်း၊ ချိုင့်ဝှမ်း နက်ကျယ်စွာ နိမ့်မြင့် နှစ်ဆင့်ခန်အပ်သော ပတ်လည် ကျုံးတို့ သည်လည်းကောင်း၊ မြို့ထိပ်အပြင်၌ သူရဲသူခက်တို့ သွားလာရာ ဖြစ်သော သူရဲပြေးတို့သည်လည်းကောင်း၊ သူရဲသူခက်တို့ မှီခိုရာဖြစ်သော သူရဲခိုတို့သည်လည်းကောင်း၊ သူရဲခို ၁ဝ လုံး အကြား၊ အလုံး ၂ဝ အကြားတို့၌ မီးထည့်ရန် ပေါင်းကူး၍ လုပ်သောပေါင်းဖျဉ်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ သူရဲခိုတို့၌ တူရူ ဖောက်သော ပြောင်းပေါက်တို့သည်လည်းကောင်း၊ သူရဲခို အကြားတို့၌ ကာရံထားအပ်သော သူရဲကာတို့လည်းကောင်း'' ဟူ၍ အမရပူရမြို့ ရိုး အစိတ်အပိုင်းများကို ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရ၏။
မြို့သစ်မြို့၏ မြောက်ဘက်တွင် သစ်ပုံချောင်း၊ အရှေ့ဘက်တွင် ၊ တောင်ဘက်တွင် ၊ အနောက်ဘက်တွင် တို့ရှိသည်။
ပထမက သဘာဝ အလျောက် ပေါက်ရောက်လျက် ရှိနေသော ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြက်ခင်းကြီးများမှာ ရှိ ''စတက်'' မြက်ခင်း၊ ရှိ ၊ တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ ''ပမ်းပပ်'' မြက်ခင်းနှင့် ဩစတြေးလီးယားတိုက်ရှိ''ဒေါင်း''မြက်ခင်းကြီးများ ဖြစ်သည်။
နှင့် တို့ကို ဖယ်လိုက်ပါက ကဲ့သို့သောမြက်ခင်းပြင်များတွင် မြက်ပင်တို့သည် အဓိကကြီးစိုးပြီး ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေဧရိယာ၏ ၄၀.၅ ရာခိုင်းနှုန်းရှိသည်ဟုဆိုသည်။
ယင်း၏ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၄,ဝဝဝ ကျော်မျှ ရှည်လျား၍ ၂၂၂,ဝဝဝ ကျော်မျှ ကျယ်ဝန်းရာ သည် မိုင် ၆ဝဝ ဖြစ်၍ အနံသည် မိုင် ၄ဝဝ ခန့် ဖြစ်သည်။
မြောက်ပင်လယ်သည် ရေတိမ်သော ဖြစ်သည်။
တောင်ပိုင်းတွင် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ၁ဝဝ၊ အလယ်ပိုင်းတွင် ပေ ၂၅ဝ နှင့် မြောက်ပိုင်းတွင် ပေ ၄ဝဝ နက်သည်။
ရေတိမ်သည့် ပင်လယ်ဖြစ်၍လည်း လေထန်၏။
စီးဝင်ကြသော မြစ်များမှာ ဖက်မှ ဟမ်းဗားနှင့် တင်းမြစ်၊ ဥရောပတိုက်ဖက်မှ ရိုင်း၊ အဲ့လဗ၊ ဗေဇာ၊ အမ်းနှင့် ဆကဲ့မြစ်တို့ ဖြစ်ကြလေသည်။
စကက်ဂါရက် အမည်ရှိသော လက်တက်တစ်ခုနှင့် ကီးရေလက်ကြားကြီးတို့သည် မြောက်ပင်လယ်နှင့် တို့ကို ဆက်စပ်ထား၏။
ယင်းသို့ အခြားပင်လယ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသဖြင့် မြောက်ပင်လယ်တွင် ပင်လယ်ရေစီးကြောင်း အမျိုးမျိုး ဖြစ်နေသည်။
ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် တံငါလုပ်ငန်းကို အကြီးအကျယ်လုပ်ကိုင်ကြ၍၊ တစ်ကမ္ဘာလုံး သုံးစွဲရန်အတွက် များကို မြောက်ပင်လယ်ကမ်းခြေဖက်ကျသော နော်ဝေးတံငါလုပ်ငန်းများက ဖမ်းဆီးရရှိ၏။
မြောက်ပင်လယ်ဖက်ကျသော အင်္ဂလန်နှင့် ပြည်၏ အရှေ့ဘက် ကမ်းခြေဒေသများတွင်လည်း တံငါလုပ်ငန်း ကြီးကျယ်လေသည်။
မြောက်ပင်လယ်၏ တည်နေပုံသည် အတွက် အရေးပါသောကြောင့် စစ်တွင်းကာလများ၌ မြောက်ပင်လယ်ကို ယင်း၏ကမ်းခြေရှိ နိုင်ငံကြီးများက ကြပ်တည်းစွာ စောင့်ထိန်းထားကြ၏။
များက ကင်းလှည့်နေ၍ ရေမြှုပ်ဗုံးများကိုလည်း ချထားလေသည်။
အကြောင်းမှာ ကြီးအတွင်းက အင်္ဂလန်ပြည်သည် ထိုပင်လယ်ကို ကြီးစိုးနေခဲ့၍၊ ထိုပင်လယ်မှ ဗောလတစ်ဖက်သို့ ရန်သူတို့၏ ကူးသန်းသွားလာခြင်းကို အဆက်ဖြတ်ထားနိုင်ခဲ့သည်။
ကြီး အတွင်း၌ကား ဂျာမန်နှင့် အင်္ဂလိပ်ရေတပ် နှစ်ခုစလုံးကပင် မြောက်ပင်လယ်၌ ရေကြောင်း ပိတ်ဆို့ရန် ကင်းလှည့်၍ ရေမြှုပ်ဗုံးများကို ချထားခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) မြောက်ပင်လယ်သည် ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ နှင့် တို့ကြားတွင် တည်ရှိသည်။
ကမ်းလွန် တိုက်ကြီးစင် (continental shelf) ပေါ်ရှိ ပင်လယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ တောင်ဘက်ရှိ (English Channel)မှတစ်ဆင့် (Atlantic Ocean) နှင့် မြောက်ဘက်ရှိ (Norwegian Sea) နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
ကမ်းရိုးတန်းသည် အနီးဝန်းကျင်နိုင်ငံများတွင် အပန်းဖြေရန်နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းအတွက် ရေပန်းစားသော နေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ (wind energy) နှင့် (wave power) အပါအဝင် စွမ်းအင်အရင်းအမြစ်များ၏ ကြွယ်ဝသော အရင်းအမြစ်တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။
မြောက်ပင်လယ်သည် အလယ်ခေတ်မှ ခေတ်သစ်ခေတ်အထိ၊ အထူးသဖြင့် တွင် နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးရာများတွင် ထင်ရှားစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။
မြောက်ပင်လယ်သည် (Viking Age) တွင် ဗိုက်ကင်းများထွန်းကားမှု၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဟန်ဆီအာတစ်အဖွဲ့ချုပ် (Hanseatic League)၊ (Dutch Golden Age) မှ ဒတ်ချ်သမ္မတနိုင်ငံနှင့် (Kingdom of Great Britain) တို့သည် မြောက်ပင်လယ်ကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်များနှင့် အရင်းအမြစ်များသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ရရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။
မြောက်ဘက်တွင် နက်ရှိုင်းသော ဖျော်ဒ် (fjord) များနှင့် မတ်စောက်သော ကမ်းပါးများသည် နှင့် ၏ ကမ်းရိုးတန်းများကို အမှတ်အသားပြုထားပြီး၊ တောင်ဘက်တွင် ကမ်းရိုးတန်းသည် အဓိကအားဖြင့် သဲသောင်ပြင်များ၊ မြစ်ရှည်များ၏ မြစ်ဝများနှင့် ကျယ်ပြန့်သော ရွှံ့မြေပြန့် (mudflat) များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
လူဦးရေ ထူထပ်မှု၊ ပြင်းထန်သော (industrialisation)၊ ပင်လယ်နှင့် ၎င်းပတ်ဝန်းကျင်ဧရိယာကို ပြင်းထန်စွာ အသုံးပြုမှုတို့ကြောင့် ပင်လယ်၏ များကို ထိခိုက်စေသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ပြဿနာမျိုးစုံ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်။
ဆိုးရွားသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများ—အထူးသဖြင့် အလွန်အကြူး ငါးဖမ်းခြင်း (overfishing)၊ စက်မှုနှင့် စိုက်ပျိုးမြေ စီးပါမှု (surface runoff)၊ (dredging)၊ နှင့် စွန့်ပစ်မှုအပါအဝင် အခြားအရာများ—သည် ယိုယွင်းပျက်စီးမှုကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ရေရှည်စီးပွားရေး အကျိုးအမြတ်များကို ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုများစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
အနောက်တောင်ဘက်တွင် (Strait of Dover) ကိုကျော်လွန်၍ မြောက်ပင်လယ်သည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား ဖြစ်လာပြီး အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆက်သွယ်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် (Shetland Islands) ဖြင့် ကန့်သတ်ထားပြီး နော်ဝေပင်လယ်နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
မြောက်ပင်လယ်၏ အစွန်းများတွင် မြောက်ပင်လယ်ရှိ အကြီးဆုံးကျွန်းများ၏ စာရင်းနှင့် (archipelago) များရှိပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် ရှက်တလန်၊ အော့ကနီ၊ နှင့် ဖရစ်ရှန် ကျွန်းစု (Frisian Islands) တို့ ပါဝင်သည်။
မြောက်ပင်လယ်သည် ဥရောပတိုက်ကြီး၏ ရေဝေကြောင်းများနှင့် (British Isles) မှ ရေချိုများကို လက်ခံရရှိသည်။
မြောက်ပင်လယ်သို့ စီးဝင်သော အရေးပါဆုံးနှင့် အကြီးဆုံး မြစ်များမှာ (Elbe) နှင့် (Rhine) – (Meuse) တို့ဖြစ်သည်။
ခြွင်းချက်တစ်ခုမှာ (Norwegian trench) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် နော်ဝေကမ်းရိုးတန်းနှင့်အပြိုင် အော်စလိုမှ (Bergen) ၏ မြောက်ဘက်ဧရိယာအထိ ဆန့်တန်းထားသည်။
လောင်း ဖိုတီး (Long Forties) နှင့် ဘရော့ဒ် ဖိုတင်း (Broad Fourteens) သည် (fathom) အနက် ညီညာသော ဧရိယာကြီးများဖြစ်ပြီး (၄၀ ဖါသွန်နှင့် ၁၄ ဖါသွန် သို့မဟုတ် အနက်အသီးသီး)၊ ဤကမ်းခြေကြီးများနှင့် အခြားသော အရာများသည် မြောက်ပင်လယ်ပြင်ပေါ် သွားလာရာတွင် အန္တရာယ်များစေသည်။
အနက်နည်းသော အခြားနေရာများမှာ (Cleaver Bank)၊ (Fisher Bank) နှင့် (Noordhinder Bank) တို့ဖြစ်သည်။
အနောက်မြောက်ဘက်တွင် (Dunnet Head) (58°40'20"N, 3°22'30"W) မှ စကော့တလန်ရှိ ဟိုင်၊ အော့ကနီ (Hoy, Orkney) ကျွန်းရှိ တိုး နက်စ် (Tor Ness) (58°47'N) သို့၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဤကျွန်းမှ ဟိုင်၏ ကိမ်း (Kame of Hoy) (58°55'N) သို့၊ (Mainland, Orkney) ရှိ ဘရက် နက်စ် (Breck Ness) (58°58'N) သို့၊ ဤကျွန်းမှ (Costa Head) (3°14'W) နှင့် ဝက်စထရေး (Westray) ရှိ အင်ဂါ နက်စ် (Inga Ness) (59'17'N) သို့၊ ဝက်စထရေးမှ ဘိုး ဟတ် (Bow Head)၊ (Papa Westray) ၏ မြောက်ဘက်အချက် မန်း ဟတ် (Mull Head) သို့၊ (North Ronaldsay) ၏ မြောက်ဘက်အချက် ဆီး စကယ်ရီ (Seal Skerry) သို့၊ ထိုမှ ဟော့စ်ကျွန်း (Horse Island) (ရှက်တလန် (Shetland) ကျွန်းများ၏ တောင်ဘက်အချက်) သို့။
မြောက်ဘက်တွင် (Mainland, Shetland) ၏ မြောက်ဘက်အချက် (ဖယ်သာလန် ပွိုင့်၊ Fethaland Point) မှ (Yell, Shetland) ကျွန်းရှိ ဂရက်ဗယ်လန် နက်စ် (Graveland Ness) (60°39'N) သို့၊ ယဲလ်မှ ဂလုပ် နက်စ် (Gloup Ness) (1°04'W) သို့၊ (Unst) ကျွန်းရှိ စပူ နက်စ် (Spoo Ness) (60°45'N) သို့၊ အန်စတ်မှ (Herma Ness) (60°51'N) သို့၊ ရမ်းဘလင်းစ် (Rumblings) ၏ အနောက်တောင်ဘက်အချက်သို့၊ (Muckle Flugga) (60°51'N, 0°53'W) သို့၊ ဤအားလုံးသည် မြောက်ပင်လယ် ဧရိယာတွင် ပါဝင်သည်။
ထိုမှ 0°53' အနောက်မှ (61st parallel north) သို့၊ ဤမျဉ်းတစ်လျှောက် အရှေ့ဘက်သို့ နော်ဝေကမ်းရိုးတန်းသို့၊ ဗိုက်ကင်း ကမ်းခြေ (Viking Bank) တစ်ခုလုံးသည် မြောက်ပင်လယ်တွင် ပါဝင်သည်။
အရှေ့ဘက်တွင် (Skagerrak) ၏ အနောက်ဘက် နယ်နိမိတ် [ (Hanstholm) (57°07'N, 8°36'E) နှင့် နိဇ် ( (Lindesnes), 58°N, 7°E) တို့ကို ဆက်သွယ်ထားသော မျဉ်းတစ်ကြောင်း] = အပူချိန်နှင့် ဆားငန်ဓာတ် (Ocean current) များသည် မြောက်ဘက်အဝင်ပေါက်မှ အဓိကဝင်ရောက်ပြီး နော်ဝေကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် ထွက်ခွာသွားသည်။
ရေလည်ပတ်မှုနှင့် ဒီရေ မြောက်ပင်လယ်ရှိ ရေစီးဆင်းမှု၏ အဓိက ပုံစံမှာ အစွန်းများတစ်လျှောက် (anti-clockwise) လှည့်ပတ်မှုဖြစ်သည်။
မြောက်ပင်လယ်တွင် (amphidromic point) စနစ်နှစ်ခုနှင့် မပြည့်စုံသော တတိယစနစ်တစ်ခု ရှိသည်။
လှိုင်းသည် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာတွင် မြောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ခရီးသွားပြီး၊ ဂရိတ်ဗြိတိန်၏ မြောက်ဘက်အစွန်းကို ကျော်သွားသောအခါ (Kelvin wave) သည် အရှေ့နှင့် တောင်ဘက်သို့ လှည့်ကာ မြောက်ပင်လယ်သို့ ထပ်မံဝင်ရောက်သည်။
ကော့ဒ်ငါး (Cod), (Haddock), ဝှိုက်တင်းငါး (Whiting), ဆိမ့်ငါး (Saithe), ပလေစငါး (Plaice), ဆိုလ်ငါး (Sole), မက်ကရယ်ငါး (Mackerel), (Herring), ပေါတင်းငါး (Pouting), စပရတ်ငါး (Sprat) နှင့် သဲရှပ်ငါး (Sandeel) တို့သည် အလွန်အတွေ့ရများပြီး စီးပွားဖြစ် ဖမ်းယူကြသည်။
နော်ဝေပုစွန်တုပ် (Norway lobster), ရေနက်ပုစွန် (deep-water prawns) နှင့် ပုစွန်ညို (brown shrimp) တို့ကို စီးပွားဖြစ် ဖမ်းယူကြပြီး အခြားသော ခေါ် ပဂဲ (lobster), (Caridea shrimp), (oyster), (mussel) နှင့် (clam) မျိုးစိတ်များအားလုံး မြောက်ပင်လယ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။
ခြေမည်းကစ်တီဝိတ်ငှက် (black-legged kittiwake), အတ္တလန္တိတ်ပါဖင်ငှက် (Atlantic puffin), မြောက်ပိုင်းဂါနက်ငှက် (northern gannet), မြောက်ပိုင်းဖူလ်မာငှက် (northern fulmar) နှင့် ပက်ထရယ်ငှက် (petrel), ပင်လယ်ဘဲငှက် (seaduck), လွန်းငှက် (loon) , တင်ကျီးငှက် (cormorant), ဇင်ယော် (gull), (auk) နှင့် တန်ငှက် (tern) နှင့် အခြားသော ပင်လယ်ငှက်များ အပါအဝင် ငှက်မျိုးစိတ်များစွာသည် ဤကမ်းရိုးတန်းများကို ငှက်ကြည့်ခြင်းအတွက် လူကြိုက်များစေသည်။
မြောက်ပင်လယ် (cetacean) များတွင် ပေါပွိုင်းစ် (porpoise), (dolphin) နှင့် (whale) မျိုးစိတ်များ ပါဝင်သည်။
မြင်ကွန်း မင်းသားနှင့် မြင်းခုံတိုင် မင်းသားတို့သည် မင်းမဖြစ်မီ အမရပူရအိမ်နိမ့်၌ စံတော်မူစဉ် ရွှေရေးဆောင် မိဖုရားမှ ဖွားမြင်သော သားတော်များဖြစ်သည်။
ပထမဆုံး သီလဝဘွဲ့ကို ရ၍၊ ထိုနောက် သမဟာသီရိ ဓမ္မရာဇာဘွဲ့ ရပြီးလျှင် ကို စားရသောကြောင့် မြင်ကွန်း မင်းသားဟုတွင်သည်။
မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် ၁၂၁၄ ခုနှစ် တပေါင်းလဆန်း ၁၁ ရက်နေ့တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်သောအခါ ညီတော် အား အိမ်ရှေ့အပ်နှင်းတော်မူသည်။
သို့ဖြစ်၍ မြင်ကွန်းစားနှင့် မြင်းခုံတိုင်စားတို့သည် ဦးပုညကို ဓားမိုး၍ ထီးနန်း လုပ်ကြံရန် အခါတောင်းပြီးလျှင် နေ့ ၂ ချက်တီးကျော် အချိန်ရသော်၊ ငဘဲကြီး၊ ငဖြူသီး၊ ဇော်ဂျီဗိုလ်တို့နှင့် လူပေါင်း ၅ဝ ကျော် စုဆောင်း၊ အရက်သေစာ သောက်စားလျက် သက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ ခုနှစ် ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၇ ရက် ကြာသပတေးနေ့ နာရီပြန် ၂ ချက်တီး အချိန်တွင် မြေဘုံသာ စံနန်းတော် လွှတ်တော်အနီး တဲကြီးတွင် အိမ်ရှေ့ဘုရားသည် တိုင်းရေးပြည်ရေးများနှင့် သဿမေဓအခွန်တော်များ အကြောင်းကို စစ်ဆေးနေစဉ်၊ မြင်းခုံတိုင်စားက ''ကယ်တော်မူပါဘုရား၊ ကယ်တော်မူပါဘုရား''ဟု ရှေ့က ပြေး၍ မြင်ကွန်းစားက ဓားနှင့်လိုက်လေသည်။
မြင်စိုင်းသည် ယခုအခါ အတွင်း မထင်မရှားတည်ရှိသော ရွာတစ်ရွာဖြစ်၍၊ မြို့ဟောင်း၏ တောင်ဘက် ၁၉ မိုင် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
သက္ကရာဇ် ၆၄၆ ခုနှစ်တွင် တရုတ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ချဉ်းနင်းဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်လာ၍ ပျက်ပြီးသည့်နောက်တွင် မြန်မာ့အင်အားကို စုရုံးကာ မွန်ဂိုတရုတ်စစ်ကို အကြိမ်ကြိမ် တွန်းလှန်ခဲ့သောမြင်စိုင်းသားမင်းညီနောင် ၃ ဦးအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သူ မင်းပြုသော မြို့ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဟောင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
မြင်စိုင်းမြို့သည်ကား အနော်ရထာမင်းစောသည် တရုတ်၊ ရှမ်း၊ ယွန်းတို့နှင့် မရောစွက် မနှောင့်ယှက်စိမ့်သောငှာ သက္ကရာဇ်၃၉၅ ခုနှစ်တွင် ၊ မှစ၍ ၊ အထိ ခံမြို့ကြီး ၄၃ မြို့တည်ခဲ့ရာတွင်တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
မြစ်သား ၁၁ခရိုင်ကား ၊ ၊ တို့ဖြင့် တင့်တယ်လျက် ထိုမြစ်တို့ ၏ကျေးဇူးကြောင့် ထိုနယ်တွင် ကောက်ပဲသီးနှံ ဖွံ့ဖြိုးကြီးပွားသည်။
တရုတ်တို့ ဝင်လာသောအခါ ဟု တွင်လာမည့် နရသီဟပတေ့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သည်မှစ၍ မြင်စိုင်းအရပ်သည်ထင်ရှားလာသည်။
နရသီဟပတေ့မင်းကြီးသည် အလတ်ရာဇသင်္ကြံကို နှင့် အငယ်သီဟသူကို အသီးအသီး ပေးထားသေးသည်။
လက်ထက်တွင် ကျောက်ဆည်ခရိုင်တစ်ခုလုံးကို ၉ ခရိုင်ဖွဲ့တော်မူ၍ ခေါ်တွင်စေခဲ့ရာ၊ ထိုအခါ မြင်စိုင်းသည် ခရိုင်မြို့စာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
မျက်စိမှန်ခုံး၏ ရှေ့ပိုင်းတွင် ''အက်ကွီယပ်ဟျူးမား''ခေါ် အရည်ကျဲတစ်မျိုဖြင့် ပြည့်နေ၍ နောက်ပိုင်းတွင်ကား ''ဗစ်ထရီယပ်ဟျူးမား'' ခေါ် ကြည်လင်သော အရည်ပျစ်ဖြင့် ပြည့်လျက်ရှိ နေသည်။
မျက်စိနှစ်ဖက်အမြင်သည် ''တစ်ဖက်အမြင်'' ထက် ကျေးဇူးများသည်။
အသက်အရွယ်ကြီးရင့် လာသည်နှင့်အမျှ မှန်ခူဲဒမျယဒ၊ ဂူန်ဒငန်မှုသည်လည်း နည်း၍ သွားရာ ''အမြင်လိုက်လျောခြင်း'' သည်လည်း ယုတ်လျော့သွား လေသည်။
မြင်းခင်းသဘင်သည်ကား ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက်က တွင် ကျင်းပမြဲဖြစ်သော ရာသီပွဲတော်ဖြစ်၏။
မြေလျှောက်နှစ်ရှည်ခံ တွားသွားပင်မျိုးဖြစ်သည်။
မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့အပြား တွင် ပေါက်ရောက်သည်။
သဘာဝ အလျောက် ပေါက်ရောက်လေ့ ရှိသော်လည်း အများသုံး ပင်ဖြစ်၍ အချို့ အခင်းလိုက် စိုက်ပျိုး ကြသည်။
ကျန်းမာ၍ အသက်ရှည်ရေးတွင် မြင်းခွာရွက်သည် အလွန် အဖိုးတန်သည်။
ယောမြို့စား အတွင်းဝန် ဦးဘိုးလှိုင် ရေးသားသော ''ဥတုဘောဇန သင်္ဂဟကျမ်း''၌ မြင်းခွာ အယဉ်နှင့် အရိုင်း နှစ်မျိုးရှိကြောင်း၊ အယဉ်သည် အေး၍ ချို၏။
ကမ္ဘာ အရပ်ရပ်မှာပင် အရင်းအနှီးကြီးစွာ မြုပ်နှံ၍ ပြိုင်မြင်းမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းဖြင့် စီးပွားရှာနေသူ အမြောက်အမြားရှိသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ အကျော်ကြားဆုံး မြင်းပွဲမှာ နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲဖြစ်သော ကင်တပ်ကီဒါဗီပွဲပင် ဖြစ်သည်။
မြင်းမူမြို့သည် တွင် ပါဝင်သော မြင်းမူနယ်၊ တို့၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။
မြင်းမူမြို့သည် စစ်ကိုင်း သွား မီးရထားလမ်းနှင့်မော်တော်ကားလမ်းနှစ်ခုစလုံးပေါ်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုဖွံ့ဖြိုး ကာ စည်ကားသည်။
သွားများ ဆိုက်ကပ်ရာ လည်းဖြစ်သည်။
မြင်းမူမြို့ သည် ၏ ဒုတိယမြစ်ကျဉ်းတည်ရှိရာ လက်ျာဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်သည် မြင်းမူမြို့တွင်east to west အစီးဆင်းသည်။
သည် ဧရာဝတီမြစ်တွင်းသို့ မြင်းမူမြို့အနီး ဘေးတွင် စီးဝင်ပေါင်းဆုံ သည်။
မြင်းမူမြို့တွင် နယ်ပိုင်၊ မြို့ပိုင်၊ နယ်စီးရဲဝန်ထောက်၊ လမ်းလုပ်ငန်း၊ ၊ မြို့နယ်တရားမနှင့် ရာဇဝတ် ၊ ၊ သမဝါယမ အရာရှိများ၊ ပညာအုပ်စသည်တို့၏ ရုံးများရှိ၍ အထက်တန်းကျောင်း ၂ ကျောင်းနှင့် ဆေးရုံများလည်း ရှိသည်။
မြင်းမူနယ်တွင် ၊ ၊ ၊ ဆေးများ အသင့်အတင့်ထွက်၍ အများအပြားထွက်သည်။
ဗြိတိသျှ လက်ထက်က မြင်းမူနယ်တွင် စတီးဘရားသား၊ ဖင်လေဖင်လန်မင် အစရှိသည့် အင်္ဂလိပ်ကုမ္ပဏီများ ကို အကြီးအကျယ် ပြုလုပ်သွားကြသည်။
မြို့ပေါ်တွင် လူဦးရေ ၈,၃၈ဝ ယောက်ခန့် နေထိုင်ရာ၊ ဗုဒ္ဓဝါဒီများပြားပြီး လျှင် ၊ ၊ ကုလားနည်းပါး၏။
မြင်းမူမြို့တွင် ထင်ရှားသော ဘုရားစေတီများမှာ ၊ နှင့်တို့ဖြစ်၏။
နှစ်စဉ် တွင် ကို သိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပသည်။
မြင်းမူမြို့ကို မင်း တည်တော်မူ၍ အလောင်းစည်သူမင်း မြင်တော်မူသည်ဟူသော စကားမှ မြင်းမူဖြစ်လာသည်ဟူ၍လည်း ဆို၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) မြင်းမူမြို့နှင့် မြင်းမူမြို့နယ်သည် ရှေးယခင် မြန်မာမင်းများလက်ထက်ကတည်းက တည်ရှိကျော်ကြားခဲ့သည့် နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်ရာ၊ ရဟန်း၊ လူ စာဆိုအကျော် ပညာရှိများ၊ ထူးခြားထင်ရှား ပုဂ္ဂိုလ်များ များစွာထွက်ရှိသည်။
မြောက်ဘက်တွင် ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ၊ တောင်ဘက်တွင် ၊ အနောက်ဘက်တွင် တို့ဖြင့် နယ်ခွဲခြားကာ သတ်မှတ်ထားသည့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။
ဇမ္ဗူဒီပ ဥတောင်းကျမ်းပါ စစ်တမ်းများတွင် ပန်းမဝတီမြစ် အရှေ့ဘက်ကို မြောင်းမြနယ်၊ အနောက်ကို ပုသိမ်နယ်ဟု မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်တို့ သတ်မှတ်ကြောင်းဆိုသည်။
ခရစ် နှစ် ၁၄၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင်အင်းဝမှ မြန်မာစစ်သည်တို့သည် ကို လာရောက် တိုက်ခိုက်ဘူးသည်။
တွင် ကမ္မဒိုလမ်းဘတ် (ကိုမိုဒါလမ်းဗတ်) သည် ကို ချီတက် သိမ်းပိုက်ပြီးသည့်နောက်၌ မြောင်းမြအပါအဝင် ပုသိမ်နယ်တစ်ခုလုံး၌ ဗြိတိသျှ ဆန့်ကျင်ရေး တိုင်းရင်းသားတို့ ထကြွခဲ့ကြသည်။
မြောင်းမြမြို့နယ်သည် မူလက ပုသိမ်ခရိုင်တွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ထိုစဉ်က နယ်နိမိတ်မှာ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တို့တွင် ပြင်စလူ၊ ၊ သက်ကယ်သောင်မြစ်ကြောများဖြင့် နယ်နိမိတ်သတ်သည်။
မြောင်းမြမြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် မိုင် ၃ဝ ခန့် အကွာတွင် တောင်၏ အဆက်ဖြစ်သော အနည်းငယ်မြင့်သည့် တောင်ကလေးတစ်တောင်ရှိသည်။
အတွင်း မှ ခွဲထွက်လာသော ပန်းမဝတီမြစ်သည် မြောင်းမြခရိုင်၏ အနောက်ဘက်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်း၍၊ ပြမလောမြစ်သည် ခရိုင်၏ အလယ်မှ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ပန်းမဝတီမြစ်တို့ကို ယှဉ်ပြိုင်လျက် ပင်လယ်ဘက်သို့ စီးဆင်းသည်။
မြောင်းမြခရိုင်တွင် ရာသီဥတုမှာ မိုးရာသီတွင် မိုးကောင်း၍၊ စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းသည်။
မြောင်းမြခရိုင်တွင်းရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၇၈၀,၅၇၆ ယောက် ဖြစ်သည်။
လူဦးရေအများစုမှာ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ လူမျိုးများဖြစ်၍ ဒုတိယအများဆုံးမှာ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) [[File:Myaungmya district.svgthumb​မြောင်းမြခရိုင်မြို့နယ်များ ]] မြောင်းမြခရိုင်တွင်းရှိ မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
သည် မြောက်ဘက်တွင် ၊ ၊ အနောက်ဘက်တွင် ၊ အရှေ့ဘက်တွင် များနှင့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်လျက်ရှိပြီး အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ် နှင့် ၉၅ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ်၊ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၀ ဒီဂရီ ၂၅ မိနစ် နှင့် ၂၁ ဒီဂရီ ၅၅ မိနစ်အတွင်း၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၈၈၆ ပေတွင် တည်ရှိပြီး အကျယ်အဝန်းဧရိယာ ၅၀၂၈၂၅ ဧက၊ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၇၈၅.၆၆၁ မိုင်ကျယ်ဝန်းသည်။
ခရိုင်၏နယ်နိမိတ်မှာ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်တို့တွင် ၊ အနောက်ဘက်တွင် နှင့် နာဂတောင်တန်းခရိုင်နှင့် တောင်ဘက်တွင် တို့ ဝန်းရံ တည်ရှိသည်။
ခရိုင်၏ မြောက်ဘက်အစွန် ဒေသမှာ နှင့် တို့ မြစ်ဖျားခံရာဒေသ ဖြစ်သည်။
အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ဧရာဝတီမြစ် ဖြစ်ပေါ်စေသည့် နှင့် တို့သည်လည်းကောင်း၊ အနောက်ဘက်တွင် ချင်းတွင်းမြစ်နှင့် ယင်း၏ လက်တက်ဖြစ်သော ဥရုချောင်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလာကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သော အင်းတော်ကြီးအိုင်သည် မြစ်ကြီးနားခရိုင်၏ အနောက် တောင်ထောင့် အနီးတွင်တည်ရှိ၍၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးဟု ဆိုသောပေပေါင်း ၁၉,၃၁၅ ခန့် မြင့်သည့် တောင်ထိပ်သည်လည်း မြစ်ကြီးနားခရိုင်အတွင်း တည်ရှိသည်။
ခရိုင်အတွင်း ဇွန်လမှစ၍ အောက်တိုဘာလအထိ မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းသည်။
မြစ်ကြီးနား ခရိုင်၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၅၃၁,၈၇၃ ဖြစ်၏။
မြစ်ကြီးနားမြို့မှာ မန္တလေးမြို့နှင့်မီးရထားလမ်း မိုင်ပေါင်း ၃၃၇ မိုင် ဝေးကွာ၍၊ မီးသင်္ဘောများ အမြဲတစေ သွားလာဝင်ထွက်နေသော မြို့ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) [[File:Myitkyina district 2022.svgthumbမြစ်ကြီးနားခရိုင်မြို့နယ်များ ]] မြစ်ကြီးနားခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
နှင့် မီးရထားလမ်း ဆုံသောနေရာတွင် တည်ရှိ၍ မန္တလေးမြို့မှ ၉ မိုင် ကွာဝေးသည်။
အတွင်းက ထိုတံတားကို ရန်သူများက မကြာခဏ လေယာဉ်ပျံများဖြင့် ဗုံးကြဲဖျက်ဆီးခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် မြစ်ငယ်မီးရထား တွဲပြင်စက်ရုံကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရက တည်ဆောက်ကာ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် မီးရထားတွဲပြင်ဌာနအဖြစ် စတင် လည်ပတ်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမြို့တော်ဖြစ်သော သည် ထိုမြစ်၏ လက်ဝဲဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
မြစ်မခမြစ်သည် ရန်ကုန်မြို့ အနောက်မြောက်ဘက် မိုင် ၁၅ဝ ခန့်အကွာ အတွင်း အင်းမကန်နှင့် မဝေးလှသော နေရာတွင် မြစ်ဖျားခံသည်။
ရန်ကုန် - ပြည် မီးရထားလမ်းနှင့် တို့ကို ခွဲခြားထား၏။
မြစ်မခမြစ်သည် တွင် အရေးပါသော ရေလမ်းဖြစ်၏။
ထိုမြစ်အတွင်းသို့ အရှေ့ဘက်ရှိ မှ ချောင်းများ စီးဝင်ကြသည်။
နောက်ဆုံး ရန်ကုန်မြို့၏ အထက်ဖက်တွင် သည် ထိုမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်လာ၏။
ထိုသို့ စီးဝင်လာသော နေရာသည် အနောက်ပိုင်း ဆင်ခြေဖုံးနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်လောက်တွင် တည်ရှိသည်။
ထိုသို့ စီးသွားရာတွင် နှင့် တို့သည် ရန်ကုန်မြို့၏ အရှေ့ဘက် ဟေ့စတင်းခေါ် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောများ ကျောက်ချရာ သောင်တိမ်၏ အောက်နားတွင် စီးဝင်ကြသည်။
မြစ်သားမှ သို့ မော်တော်ကားလမ်းရှိ၍ ၅၃ မိုင်ဝေးသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) မြစ်သားမြို့တည်နေရာဒေသသည် မတိုင်မီကတည်းက လူနေထိုင်မှု ရှိခဲ့ပြီး ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။
အနော်ရထာမင်းသည် ပန်းလောင်မြစ်နှင့် ကို အခြေခံ၍ ဆည်များ တည်ဆောက်ခဲ့ရာ ပန်းလောင်မြစ်တွင် ကျီးမည်းဆည်တည်ဆောက်မည့် နေရာကို လက်ဆန့်တန်းညွှန်ပြ၍ မြစ်ကိုသားပြသည်ကို အစွဲပြု၍ "မြစ်သား" ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
အထီးနှင့်အမ ကိုစပ်၍မွေးလာသောတိရစ္ဆာန်ကို ခေါ်သည်။
မြိတ်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်နှင့်မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
ရှေးအခါက မြိတ်ခရိုင်သည် အပိုင် ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏။
နှင့် တို့လက်ထက် ယိုးဒယား - မြန်မာစစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားသောအခါမှ တနင်္သာရီကို မြန်မာတို့က သိမ်းယူခဲ့လေသည်။
မြိတ်ခရိုင်အား ယခင်က အင်္ဂလိပ်အသုံး ''Mergui District'' ဟု သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် မြိတ် ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့တို့အား ''Myeik'' ဟု ပြောင်း၍ သုံးစွဲခဲ့သည်။
ခရိုင်၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သည့် များသည် ကပ္ပလီပင်လယ်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။
မြိတ်ခရိုင်အတွင်းတွင် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျောက် စုလျက်ရှိသော ခေါ် ကျွန်းငယ်ကလေးပေါင်း ၈ဝဝ ကျော် ပါဝင်သည်။
မြိတ်ခရိုင်သည် တနင်္သာရီတိုင်းအတွင်းရှိ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရှိသော ဒေသဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းဒေသ၏ အဓိကအကျဆုံးသော ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးဖြစ်သည့် ရန်ကုန်-မော်လမြိုင်-ရေး-ထားဝယ်-မြိတ်-ကော့သောင်း လမ်းမကြီးသည် မြိတ်ခရိုင်၏ အဓိကလမ်းမကြီးဖြစ်သည်။
မြိတ်မြို့တွင် ၊ ၊ များ နှင့် အိမ်တွင်းမှုသင်တန်းကျောင်း၊ အမျိုးသမီးသမီးအသက်မွေးမှုသင်တန်းကျောင်း လည်း တည်ရှိသည်။
မြိတ်မြို့နယ်တွင် ခုတင်(၂၀၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ခုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ ကျွန်းစုမြို့နယ်တွင် (၂၅)ခုတင်ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ခုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၅)ရုံ၊ ပုလောမြို့နယ်ဆွင် ခုတင်(၅၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ခုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၄)ရုံ၊ (၂၅)ခုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၁)ရုံ၊ တနင်္သာရီမြို့နယ်တွင် ခုတင်(၅၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ခုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၂)ရုံ တို့တည်ရှိသည်။
မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ကို (Union Revolutionary Council) က မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သို့သော် တပ်မတော်က မကြာမီ အာဏာသိမ်းပြီး အမည်ရှိ စစ်အစိုးရအသစ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူတစ်ဦးချင်း (၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် အမေရိကန်ဒေါ်လာတန်ဖိုးဖြင့်) သည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် $၁၅၉.၁၈ မှ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် $၂၁၉.၂၀ သို့ တိုးလာခဲ့ရာ၊ တစ်နှစ်လျှင် ၁.၃% ခန့် တိုးတက်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုကာလအတွင်း တွင် အားအနည်းဆုံး တိုးတက်နှုန်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်သော (AFPFL) ပူးပေါင်းအစိုးရလက်အောက်တွင် သည် လက်ဝဲစီးပွားရေးနှင့် လူမှုဖူလုံရေးမူဝါဒများကို ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတစ်လျှောက် စီးပွားရေးတိုးတက်မှုမှာ နှေးကွေးခဲ့သည်။
ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သည် အလွန်အမင်း မတည်မငြိမ်ဖြစ်ခဲ့ရပြီး၊ ဦးနုသည် အတိုက်အခံ (NUF) ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့်သာ အယုံအကြည်မရှိ အဆိုကို ကပ်၍ ကျော်ဖြတ်နိုင်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့တပ်မတော်မှ အမာခံများက ၎င်းကို (CPB) က NUF မှတစ်ဆင့် ဦးနုနှင့် သဘောတူညီမှုရရန် ခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြရာ ဦးနုက တပ်မတော်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် စနစ်တကျ အုပ်ချုပ်ရေးပြန်လည်ထူထောင်ရန် ကြားဖြတ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပေးရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။
ထိုရွေးကောက်ပွဲတွင် ဦးနု၏ သန့်ရှင်းဖဆပလပါတီသည် ဟု အမည်ပြောင်းလဲ၍ အပြတ်အသတ် အနိုင်ရခဲ့သည်။
ရှမ်းပြည်ထောင်စု လိုလားသူများသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် "လျှော့ပေါ့သော" ပြည်ထောင်စုစနစ် တစ်ခုကို ဖန်တီးရန် ဆန္ဒရှိခဲ့ကြပြီး၊ တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသော ၁၀ နှစ်အတွင်း ခွဲထွက်ခွင့်ကို မြန်မာအစိုးရက လေးစားလိုက်နာရန် တောင်းဆိုခဲ့သောကြောင့် သီးခြားခွဲထွက်ရေး လှုပ်ရှားမှုအဖြစ် ရှုမြင်ခံခဲ့ရသည်။
ဇူလိုင်လတွင် မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံရေးပါတီဖြစ်ရန်အတွက် (မဆလ) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ခေါင်းဆောင်များ၏ စကားလုံးများသည် ဆိုရှယ်လစ်ဆန်သော်လည်း ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများသည် နိုင်ငံတော်၏ အာဏာကို အမြင့်ဆုံးမြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းနေသော စိတ်အားထက်သန်သည့် အမျိုးသားရေးသမားများ၏ လုပ်ရပ်များနှင့် ဆင်တူနေသည်။
ထိုသို့သော မူဝါဒများကို ခုခံတော်လှန်မှုကြောင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်ပုန်ကန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ "" ဟု လူသိများသော မြန်မာစစ်တပ်၏ အကြမ်းဖက်တုံ့ပြန်မှုများ၊ ကဲ့သို့သော အုပ်စုများအား နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့် ငြင်းပယ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်အခြေစိုက် Ford Foundation နှင့် Asia Foundation ကဲ့သို့သော နိုင်ငံခြားအကူအညီပေးရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် တို့ကို နိုင်ငံအတွင်း ဆက်လက်လှုပ်ရှားခွင့် မပြုခဲ့ပေ။
ယင်းအစား အစိုးရသည် ကျောင်းသားများ၊ သိပ္ပံပညာရှင်များနှင့် နည်းပညာရှင်များကို နှင့် သို့ စေလွှတ်၍ သင်တန်းများတက်ရောက်စေပြီး နိုင်ငံအတွင်းရှိ "နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သော အနောက်တိုင်းဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ချေဖျက်ရန်" ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
အပေါ် သက်ရောက်မှုမှာ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။
ယင်းအစား အစိုးရပိုင် က ရေနံတူးဖော်ထုတ်လုပ်မှုကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ခဲ့သည်။
လုပ်ငန်းများပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်ခြင်းဥပဒေသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံခြားသားများ၊ အထူးသဖြင့် စီးပွားရေးကဏ္ဍတွင် စွန့်ဦးတီထွင်သူများနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များအဖြစ် ဩဇာညောင်းခဲ့သော နှင့် ကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေခဲ့သည်။
သည် မြန်မာ့လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အဓိကအင်္ဂါရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာပြီး မြန်မာ့နည်းလမ်းကာလအတွင်း နိုင်ငံတော်စီးပွားရေး၏ ၈၀% ခန့်ကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်။
ကျန်းမာရေးကဏ္ဍတွင် ပျမ်းမျှသက်တမ်းသည် ၄၄ နှစ်မှ ၅၄ နှစ်အထိ တိုးလာခဲ့ပြီး၊ သည် ၁၂၉ မှ ၅၀ သို့ ကျဆင်းခဲ့ကာ၊ ဆရာဝန်တစ်ဦးလျှင် လူဦးရေမှာ ထိုကာလအတွင်း ၁၅,၅၆၀ မှ ၃,၉၀၀ သို့ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။
မြန်မာအစိုးရသည် ကမ္ဘာ့ဘဏ်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး၊ တွင် ပါဝင်ခဲ့ကာ နိုင်ငံခြားအကူအညီနှင့် အထောက်အပံ့များကို ပိုမိုရှာဖွေခဲ့သည်။
ထိုနည်းဖြင့် တစ်ဘက်မှ တော်လှန်တိုက်ခိုက်မှုများကိုလုပ်ကာ အင်္ဂလိပ်များ အုပ်ချုပ်၍ မရသဖြင့် စိတ်ပျက်လာအောင် လုပ်ရင်း အခြားတစ်ဘက်မှ ကဲ့သို့သော အင်္ဂလိပ် အရေးပိုင် ကိုယ်စားလှယ်ထံတွင် တနင်္သာရီနှင့် ရခိုင်နယ်မြေများကို ပြန်၍ပေးရန် အရေးဆိုခဲ့ကြလေသည်။
နယ်တွင် ဘုန်းကြီး ဗိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးဥတ္တမက တော်လှန်ခဲ့သည်။
ထိုမျှသာမကသေး၊ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်သည် ဂျပန်စစ်အာဏာပိုင်များအဖို့ ခေါင်းကိုက်စရာ ပြဿနာ တစ်ခုဟု အထင်အမြင် ခဲခဲ့ရပြီးလျှင် ၁၉၄၂ခု 0x100သဂုတ်လ ထဲတွင် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ''ဗမာ့ ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်'' (ဘီ၊ဒီ၊အေ) ဟု ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြလေသည်။
တိုင်းမှတ်(၁)တပ်ဖွဲ့များကို ''မင်းလှစည်သူ တပ်ဖွဲ့''ဟု ခေါ်တွင်၏။
ပဲခူး၊ ရွှေကျင်၊ သထုံ၊ ဤတိုင်းကို ဗိုလ်မှူးကျော်ဇောကဦးစီး၍ ''လကျာ်ကျော်ထင်တပ်ဖွဲ့''ဟု ခေါ်တွင်၏။