DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
သို့သော် နော်ဝေးနိုင်ငံသား လူစုက တောင်ဝင်ရိုးစွန်းနေရာတွင် တစ်လခန့် စော၍ အလံစိုက်ခဲ့သည်ကို တွေ့ကြသဖြင့် စကော့တို့ထက် အရင်ဦးသွားကြောင်း သိကြရလေသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် ဒုတိယပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ပညာရှိစာဆိုတော် ဦးရှင်ကလေးသည် သက္ကရာဇ် ၁၁၈၆ ခုနှစ် တွင် ယခုကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ လက်ဆောင် ယူ ကျေးရွာကြီး၌ ဦးကျားနှင့် ဒေါ်မိန်းကလေးတို့မှ ထွန်းကား သော တစ်ဦးတည်းသား ဖြစ်သည်။
မင်းတုန်းမင်းတရားသည် ရတနာပုံ နေပြည်တော်သို့ ရွေ့ပြောင်း စံနေတော်မူ၍ မကြာမီပင် ဦးရှင်ကလေးကို နေမျိုးမင်း ထင်ကျော်ခေါင်ဟူသောဘွဲ့ဖြင့် အမှာတော်ရေးရာထူးသို့ တိုးမြှင့် မြောက်စားတော်မူသည်။
စင်စစ် လောက နီတိပျို့သည် ပင်းယပြည့်ရှင်၊ ဆင်ဖြူငါးစီးရှင် ကျော်စွာဘုရင် ၏ ပညာရှိအမတ်ကြီး ပြုစီရင်ခဲ့သော ''လောကနီတိကျမ်း''ကြီးကို မှီး၍ ပျို့လင်္ကာဖြင့် စီရင်ပြုစုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုအချက်ကို မြော်တွေးမိဟန်တူသော ဦးရှင်ကလေး သည် ထိုကျမ်းကြီးကို အများရှင်လူတို့ အသုံးများလေအောင် နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသော ပျို့လင်္ကာ ၄၉ ပုဒ်ဖြင့် ပြုပြင်စီရင်ခဲ့ လေသည်။
ရှင်မတ္ထီး ဘုရားသည် ၊ မှ တောင်ဘက် သွား မော်တော်ကားလမ်းမတွင်ရှိသော တွင် တည်ရှိသည်။
ရှင်မုတ္ထီးရွာသည် တွင် ပါဝင်၍ ထားဝယ်မြို့မှ ခြောက်မိုင်(တစ်ဆယ် ကီလိုမီတာ)ခန့် ကွာဝေး၏။
အေဒီ ၁၄၃၈ ခုနှစ် သက္ကရာဇ် ၈ဝဝ ပြည့်နှစ်တစ်ခိုတွင် ၌ အုပ်စိုးလျက်ရှိသော ဆဋ္ဌသီရိ ပရက္ကမဗာဟုမင်းသည် သာသနာတော်ကို ကြည်ညိုသည့်အတိုင်း ပင်လယ်ရပ်ခြား ဒေသများ၌ သာသနာထွန်းကားစေလိုသဖြင့် ဗောဓိညောင်သားဖြင့် ဘုရားရှင်ကိုယ်စားရုပ်ပွားတော် လေးဆူကို ထုလုပ်ကာ ဖောင်လေးစင်းတွင် အသီးအသီး တင်ဆောင်၍ ပင်လယ်သို့ မျှောလေသည်။
ထိုဆင်းတုတော်လေးဆူအနက် တစ်ဆူသည် သို့လည်းကောင်း (ယခု ခေါ်သည်ဟု ဆို၏။
ထားဝယ်မြို့ဖက်သို့ ရောက်ရှိလာသော ဆင်းတုတော်တင် ဖောင်သည် ပထမ မြိတ်မြို့သို့ ရောက်ရှိပြီးမှတစ်ဖန် မျောထွက်လာလျက် မြောက်ဘက်ဆန်၍ ထားဝယ်မြစ်အတွင်း ဝင်လာကာ မြစ်လယ်သောင်ခုံတွင် ဆိုက်နားလေသည်။
ဘုရားရုပ်ပွားတော်အား ပင့်တင်ပြီးပြီဟူသော သတင်းကိုကြားလျှင် ဒေဝီမင်းစောသီလ ကြွရောက်လာကာ ဘုရားရုပ်ပွား ဆင်းတုတော်အား သိမ်တန်ဆောင်းများ ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းလေသည်။
ရှင်မုတ္ထီး ဘုရားဟု ဘွဲ့မည် ထင်ရှားရခြင်းမှာလည်း အင်းဝ သည် မင်းအဖြစ် မရောက်သေးမီ ဆင်းရဲသောဘဝနှင့် လှည့်လည်သွားလာနေယင်း ထားဝယ်ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့စဉ် ဆံပင်လှသော ဆံရှည်သူမတစ်ဦးနှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်၊ ထိုဆံရှည်သူမတွင် သားယောက်ျားတစ်ဦး ဖွားမြင်၍ အရွယ်ရောက်လျှင် ခမည်းတော်စံရာ အင်းဝမြို့သို့ လိုက်သွားသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ရှင်မုတ္ထီးဘုရားအနီးတွင် အဝအကျယ် ၂၅ ပေ၊ အနက် ပေ ၄၀ ကျော်ရှိ ရေတွင်းကြီး တတွင်းရှိရာ မြန်မာပြည်တွင် အကြီးဆုံးရေတွင်းဟု မှတ်ယူကြသည်။
ရှင်မုတ္ထီးဘုရားအနီး ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တဆူမှာ အင်းဝဘုရင် မင်းခေါင်၏ သားတော် မင်းတရား၏ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ဖြစ်သည်။
တွင် အမျိုးသမီး နန်းတွင်းစာဆိုတော် အမြောက်အမြား ပေါ်ထွန်းခဲ့ရာ ယင်းတို့အနက် မိဖုရားကြီး ရှင်မင်းသည် အဦးအဖျား ဖြစ်လေသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် ပထမပိုင်းတွင် ပေါ်ထွက်ခဲ့သူ ဖြစ်၍ မိဖုရားမမြကလေး၊ မင်းသမီး တို့ထက် ပို၍ အလျင်ကျသည်။
ရှင်မင်းသည် အမျိုးသမီး နန်းတွင်းစာဆို ဖြစ်သည်သာမက ၏ မိဖုရားခေါင်ကြီးလည်း ဖြစ်လေသည်။
စဉ့်ကူမင်းသား နန်းတက် သော သက္ကရာဇ် ၁၁၃၈ ခုနှစ်၌ ရှင်မင်းအား ''မဟာရတနာ စန္ဒာဒေဝီ''ဘွဲ့ဖြင့် မိဖုရားခေါင်ကြီး မြောက်တော်မူသည်။
ပူလွန်းလို့ ပြန့်ကျယ်တယ်၊ ဘုန်း ကြွယ်ကြွယ် ဘုရာ့ကြောင့်လေး'' အထက်ပါ တေးထပ်သည် မိဖုရားကြီး၏ အကောင်းဆုံး အမျှော်စိုက်တေးတပ် ဖြစ်သည်။
အုန်းနို့ဟု မြန်မာနိုင်ငံတွင် ခေါ်ဆိုသည့် ၏ အဖြူရောင် အတွင်းသားမှ ညှစ်ယူရရှိသည့် အရည်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး တွင် စန်တန်ဟုလည်းကောင်း၊ တွင် ပေါ ကီရီ ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ကမ္ဘာ့ဒေသအတော်များများတွင် ဖြင့် coconut milk ဟူသည့်အသုံးနှုံးကို သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော အုန်းသီးအတွင်းရှိ အုန်းရည်အဖြစ် ရည်ညွှန်းသုံးစွဲသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။
အုန်းသီးရင့်၏ နို့ရည်ကို ကျိုချက်၍ အဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ အနှစ်ကို ဆော့စ်အဖြစ်လည်းကောင်း အခြားမုန့်အချိုပွဲများနှင့် တွဲဖက်စားသုံးနိုင်သည်။
အုန်းနို့သည် တိုင်းရင်းဆေးဝါးပညာနှင့်အတူ တွဲ၍တည်ရှိနေသည်မှာကြာလေပြီ။
ရမ်းနေကျွန်း၊ ဆော်လမွန်ကျွန်းနှင့် အခြားအိမ်တွင်းမှုလုပ်ငန်းများတွင် အုန်းနို့ကို ၊ တို့နှင့် ပေါင်းစပ်ကာ အပင်ပု၊ ချုံပုတ်များတွင်း တစ်ပတ်ခန့်သိမ်းဆည်းထားစေခြင်းဖြင့် အချဉ်ပေါက်စေသည်။
တွင် အုန်းရည်နှင့် သကြားပေါင်းစပ်ကာ Batida de Côco ဟုခေါ်သည့် တစ်မျိုးကို ပြုလုပ်ရောင်းချကြသည်။
မြောက်အမေရိကတိုက်၊ တွင် ပြင်သစ်တို့ ကြီးစိုးနိုင်ရန် ရှန်ပလိန်သည် အထူး ဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံသစ် (ကနေဒါ)၏ ဖခင် ဟုလည်း ခေါ်ဆိုထိုက်ပေသည်။
တွင် ပါဝင်၍ တိရစ္ဆာန်ဗေဒအမည်အားဖြင့် ရူးပီးကေး ပရထရေးဂတ်ဟု ခေါ်သည်။
ထိုတိရစ္ဆာန်တို့ကို တစ်ခါတစ်ရံ ဟု ခေါ်၍ တစ်ခါတစ်ရံဟု ခေါ်ကြသည်။
ထူထပ်သောဒေသ၌ ကျက်စားလေ့ရှိသဖြင့် တစ်မျိုး ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။
စင်စစ် ယင်းတို့သည် ဆိတ်နှင့် တူသော မျိုး ဖြစ်လေသည်။
ရှံမွားတို့သည် ယခင်က မြေပြန့်ဒေသများ၌ ကျက်စားခဲ့ကြသေးသည်။
ယင်းတို့ကို ဥရောပတိုက်နှင့် အနောက်ပိုင်း ဒေသ များ၌ တွေ့ကြရသည်။
တစ်ခါက များ၌ အများအပြား တွေ့ကြရသည်။
ယင်းတို့သည် ကျရောက်လာလျှင် တောင်ခြေသို့ဆင်း၍ အုပ်ဖွဲ့ကာ များအတွင်း လှည့်လည်နေထိုင်ကြပြီးလျှင် အပင်ငယ်များကို စားသောက်လေ့ရှိသည်။
တခါတရံ ဖုံးနေသည့် အမြင့်ဆုံး အထိ တက်ရောက် နေထိုင်ကြလေသည်။
ရောင်သည် နီညိုရောင်ဖြစ်၍ နှင့်တို့ နက်သည်။
တွင် အမွေးရောင်သည် ဝါဖျော့ဖျော့ဖြစ်၍ တစ်ဝိုက်၊ မှ အထိ အနက်ကွက် ပါရှိသည်။
ယင်းတို့၏ များသည် သေးငယ်၍ ခပ်ခွက်ခွက် ဖြစ် နေသဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းမတ်စောက်သော ကျောက်ဆောင် ကျောက်ကမူ တစ်ခုမှ တစ်ခုသို့၎င်း၊ အစွန်းတစ်ခုမှ တစ်ခု သို့၎င်း လျင်မြန်ပေါ့ပါးစွာ ခုန်လွှားသွားနိုင်ကြသော အလွန် ခြေမြဲသည့် တိရစ္ဆာန်မျိုးဖြစ်သည်။
တစ်ခါက ယင်း တို့အား အမဲလိုက်သည့်အလုပ် ခေတ်စားခဲ့ဘူးသော်လည်း ယခု အခါ ရှံမွားများ ရှားပါးလာပြီ ဖြစ်သဖြင့် ယင်းတို့ကို မပစ် ခတ်ရန် ဖြင့် တားမြစ်ကာကွယ်ပေးရလေသည်။
သို့သော် ယင်းတို့၏ ပျော့ပျောင်းနူးညံ့သော သည် ပို၍အဖိုးတန်သည်။
မိမိတို့ကိုယ်ကို တိုင်းဟု ခေါ်သော တို့သည် မြန်မာ နိုင်ငံရှိ အခြားတိုင်းရင်းသား အများစုတို့ကဲ့သို့ပင် မွန်ဂိုလွိုက် လူမျိုးအနွယ်တွင် ပါဝင်သည်။
ရှမ်း(တိုင်း)တို့သည် မြောက်ဘက်တွင် ယန်ဆီကျန်မြစ်ဝှမ်း၏ အထက်ပိုင်းဒေသမှ တောင်ဘက်တွင် မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်အထိ၊ အနောက်ဘက်တွင် ၏ မှ အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ကွမ်တုန်၊ ကွမ်ဆီနယ်များနှင့် တရုတ်ပင်လယ်တွင်းအရှိ ဟိုင်နန်ကျွန်းအထိဖြစ်သော ဒေသတစ်ဝန်းတွင် တသီးတခြားသော်လည်းကောင်း၊ အခြားလူမျိုးများနှင့် ရောနှော၍သော်လည်းကောင်း နေထိုင်လျက်ရှိကြ၏။
မြန်မာဘုရင်လက်ထက် ရွှေခြည်ထိုးပညာသည်များသည် ဘုရင့်မင်းမြောက်တန်ဆာ၊ မိဖုရားကြီး၏ ၊ အဆောင်ရ မိဖုရားများ၏ ဃနမဋ္ဌကနှင့် မလ္လိကာတန်ဆာ၊ ဝန်ကြီးမှူးကြီးများ၏ သိုရင်းဝတ်လုံနှင့် ဗောင်းခေါင်းဆောင်းများအပြင် ကန့်လန့်ကာ လိုက်ကာ စသော အသုံးအဆောင်များကိုပါ ပြုလုပ်ရသည်။
ရွှေကူမြို့နယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် နှင့် ကောက်ကွေ့ချောင်းဖြင့် ခြားလျက် တောင်ဘက်တွင် နှင့် စပ်နေသည်။
အရှေ့ဘက်တွင် ဆင်ကန်ချောင်းအထိ ဖြစ်၍ အနောက်ဘက်တွင် နှင့် စပ်နေသည်။
ရွှေကူမြို့သည် ၏ ဒုတိယမြစ်ကျဉ်းအောက် မိုင်အနည်းငယ်အကွာ လက်ဝဲဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ရွှေကူမြို့နယ် ဝန်းကျင်တွင် သစ်တောများ ပေါသဖြင့် ကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်သည်။
ရွှေကူမြို့ထွက် ထင်ရှားသော ကုန်ပစ္စည်းမှာ ဖြစ်သည်။
မြို့၏မြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်လယ် သောင်ကျွန်းပေါ်၌ တည်ရှိသော ကျွန်းတော်ကြီးဘုရားခေါ် သည် ရွှေကူမြို့၏ ထင်ရှားသော တန်ခိုးကြီးဘုရား ဖြစ်သည်။
လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကပင် ၌ ရွှေငါးမွေးမြူမျိုးစပ်မှု ပြုခဲ့ကြလေသည်။
ရွှေငါးပြပွဲကို ၌ နှစ်စဉ် ကျင်းပကြ၍ တစ်ကိုယ်လုံး နီလွင်သောငါးများကို ပထမတန်း ထားကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရွှေစာရံဟူသော ဘွဲ့တော်ဖြင့် ထင်ရှားသောစေတီနှစ်ဆူ ရှိလေသည်။
တစ်ဆူမှာ မွန်ပြည်နယ် သထုံမြို့ပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ တစ်ဆူမှာ မန္တလေးခရိုင်အတွင်း မြစ်ငယ်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
သထုံမြို့တွင် တည်ရှိသော ရွှေစာရံစေတီတော်သည် စိန်ဖူးတော်မှ ဖိနပ်တော်အထိ ဉာဏ်တော်ပေ ၃၆ဝ ရှိ၍ အရံစေတီပေါင်း ၃၇ ဆူ၊ မုခ်နှင့် ရုပ်ပွားတော်ပေါင်း ၄၅ ဆူ ရှိလေသည်။
သူရိယစန္ဒာမင်းကြီး(ပအိုဝ်းမင်း)သည် မဇ္ဈိမဒေသ၌ ဘုရားသခင် ပွင့်တော်မူကြောင်း ကြားသိသောအခါ ဖူးမြင်လိုသောဆန္ဒ အားကြီးတော်မူရကား မြတ်စွာဘုရားအား ပင့်လျှောက်ရန် တစ်ချက်လွှတ်အမိန့်တော် ချမှတ်လေသည်။
ရွှေဒင်္ဂါးများကို မဖြန့်ဖြူးဘဲ ထားရှိစေကာမူ ဗဟိုဘဏ်က ဥပဒေအရ တာဝန်ယူလျက် ပုံသေနှုန်း သတ် မှတ်ပြီးနောက် ရွှေကို အကန့်အသတ်မရှိငွေကြေးဖြင့် အရောင်း အဝယ်ပြုလုပ်လျှင် ''ရွှေသတ္တုစံချိန်စံနစ်''ဟု ခေါ်တွင်သည်။
ထိုစံနစ်ကို ''ရွှေလဲလှယ်ရေး စံချိန်စံနစ်''ဟု ခေါ်တွင်သည်။
ထိုလုပ်ငန်းရပ်ကို ''ပြည်တွင်းရွှေ စံချိန်စံနစ်''ဟု ခေါ်သည်။
ငွေကြေး၏ ပြည်ပတန်ဖိုး မယိမ်းမယိုင်စေဘဲ တည်တံ့ရန် ရည်ရွယ်သည့် ဒုတိယလုပ်ငန်းရပ်ကို ''အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရွှေ စံချိန်စံနစ်''ဟု ခေါ်ဝေါ်သည်။
Seekins, Donald M. (2006) ''Historical dictionary of Burma (Myanmar)'' Scarecrow Press, Lanham, Maryland, [ page 357], Seekins, Donald M. (2006) ''Historical dictionary of Burma (Myanmar)'' Scarecrow Press, Lanham, Maryland, [ page 191], ပဲခူးရိုးမတောင်တန်းသည် မြောက်ဘက်စွန်း မှ တောင်ဘက် အထိ ရှည်လျားသည်။
ယင်းတောင်တန်းသည် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် စစ်တောင်းမြစ်အကြား ရေဝေ ကုန်းတန်းကြီး ဖြစ်ပြီး နှင့် စစ်တောင်းမြစ်တို့သည် ပဲခူးရိုးမတွင် မြစ်ဖျားခံသော မြစ်နှစ်စင်း ဖြစ်သည်။
တောင်ဘက်စွန်းသည် မြောက်ဘက်နားတွင် ပြတ်သွားပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့တွင်း၌ တောင်ပူစာလေးများအဖြစ် ဖြာဆင်းလာသည်။
တည်ရာ သည် ပဲခူးရိုးမတောင်၏အဆွယ် တောင်ပူစာဖြစ်သည်။
အနောက်ဘက် တောင်စောင်းမှမူ၊ ၊ နှင့် တို့သည် ဧရာဝတီမြစ်တွင်းသို့ စီးဝင်ကြ၍၊ တောင်ဘက်၌ မူကား ၊ သို့မဟုတ် လှိုင်မြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သော ချောင်းပေါင်းများစွာသည် ယင်းတောင်၏တောင်ဘက်ဖျား တောင်တန်းများတွင် မြစ်ဖျားခံကြသည်။
ပဲခူးရိုးမတောင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် မြောက်ဘက် ပိုင်းထက် မိုးများသဖြင့်၊ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် အမြဲ စိမ်းလန်း သော သစ်တောများ ပေါက်ရောက်ပြီးလျှင်၊ မြောက်ဘက် ပိုင်းတွင် နွေအခါအရွက်ကြွေသော များ ဖုံးလွှမ်းနေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံထွက် အဖိုးတန် အများဆုံး ပေါက်ရောက်ရာ ဒေသဖြစ်သည်။
အရှေ့ဘက် တောင်စောင်းမှ သစ်များကို စစ်တောင်းမြစ်၏ လက်တက်များဖြင့် ထိုမြစ်ထဲသို့ မျှောချ၍ မှတစ်ဆင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ တင်ပို့ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း # ၄၅၀၀ ပေ၊ ကျောက်ပန်တောင်းမြို့နယ် # ၂၆၉၃ပေ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ် # ၂၆၃၃ပေ၊ သာယာဝတီမြို့နယ် # ၂၆၃၁ပေ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ် # ၂၁၄၉ပေ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ် # ၂၀၃၄ပေ၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ် # ၁၇၇၁ပေ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်။
ပိဋကတ်သမိုင်း၌ နေမျိုးနန္ဒမိတ်ဟု ပါသော ရွှေတောင် နန္ဒမိတ်သည် ကုန်းဘောင်ခေတ် ပထမပိုင်း (သက္ကရာဇ် ၁၁၁၅ မှ ၁၁၄၃)တွင် ထင်ရှားသောစာဆို ဖြစ်သည်။
ရွှေတောင်နန္ဒမိတ်တွင် သားတစ်ယောက် ထွန်းကားရာ ရွှေမင်း ဘုန်း ဆင်တော်မော်ကွန်းဖွဲ့ဆိုသူ အတွင်းဝန် ဖြစ်သည်။
စလင်း နဝဒေးဟု ကျော်ကြားသော ရွှေတောင်နန္ဒသူသည် ၁၁၂၅ ခုနှစ်တွင် အင်းဝ ရွှေနန်းကို ထပ်မံဖန်ဆင်း ကြငှန်းဖွင့် တော်မူသော ဆင်ဖြူရှင်လက်ထက် ကျော်ကြားသော စာဆို တော်ကြီး ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ရွှေတောင်မြို့နယ်အတွင်းရှိ တန်ခိုးကြီးဘုရားများမှာ မြို့ တောင်ဘက်လေးမိုင်ကွာရှိ ရွှေနတ်တောင်ဘုရား၊ မြို့အရှေ့ မြောက်မြို့ဦးရှိ ရွှေမော်ဓောဘုရား၊ မျက်နှာတော်တွင် မျက်မှန် တပ်ထားသော တို့ ဖြစ်သည်။
စေတီပွဲကို နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း တပေါင်းလတွင် ကျင်းပရာ အထူး ပင် စည်ကားသော ဂေဇက်ဝင်ပွဲတော် ဖြစ်သည်။
စာပေဂန္ထဝင်တွင် ထင်ရှားသောနှင့် စွယ်စုံ ကျော်ထင်ကျမ်း ပြုစုသူ ရွှေတောင်ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်၊ မင်းတုန်းဘုရင် လက်ထက်ကျော်စောသော ဗန်းမော်ဆရာတော်၊ ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ မောင့်ကျက်သရေခေါင်းပေါင်းကို တီထွင်ခဲ့သူ ရှုမဝဦးကျော် စသောပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများသည် ရွှေတောင်မြို့နယ် ဇာတိများ ဖြစ်ကြသည်။
ဗုဒ္ဓဓာတ်ကမ္ဘာ့လွှမ်းခြုံဘုရားကြီး ရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင်ရဟန္တာရှစ်ဆယ် လေးမျက်နှာဗုဒ္ဓရုပ်ပ္ပါးတော်မြတ်ကြီး ရွှေမော်ဓောဘုရား လယ်တီစာကြည့် ပိဋကတ်တိုက် ရွှေတောင်မြို့သည် မြေဩဇာကောင်းမွန်သဖြင့် အသီးအနှံ သစ်ပင်ပန်းမာန်များ စိုက်ပျိုး၍ အလွန်ဖြစ်ထွန်းသည်။
ရန်ကုန်-ပြည်သွား ကားလမ်းပေါ်တွင်လည်း တည်ရှိ၍ ရန်ကုန်မြို့မှ ၁၆၉ မိုင် ဝေးသည်။
ရွှေတောင်မြို့ကို မဟာသမ္မမင်းမှရေတွက်သော် ၂၈ ဆက် မြောက်ဖြစ်သော အစ္စိမည်သည့်မင်းသား သူရတပမင်းကြီး တည်ထောင်ဖန်ဆင်းတော်မူသည်ဟု ဆိုသည်။
ရွှေတောင်မြို့သည် တွင် နယ်ပိုင်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။
ဘုရားဟော နိပါတ်ကျမ်းဂန် ဝတ္ထုများကို မှီငြမ်းမပြုဘဲ စိတ်ကူးဉာာဏ်သက်သက်ဖြင့် ရေးသားသော ပထမဆုံးဝတ္ထု ရတနာ ကြေးမုံကို ရေးသားခဲ့သူမှာ ရွှေတောင်သီဟသူ ဖြစ် သည်။
ရွှေနတ်တောင် ဘုရားသည် တောင်ဘက် လေးမိုင်အကွာ ဒေဝါဂီရီခေါ် ရွှေနတ်တောင်ကုန်း မြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ရွှေနတ်တောင်ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲတော်ပွဲကို တပေါင်းလဆန်း(၈)ရက်မှ တပေါင်းလပြည့်နေ့အထိ ကျင်းပသည်။
အလိုအားဖြင့် ရွှေဖရုံသည် ဘူး၊ စသော အသီးမျိုးများနှင့်အတူ ကျူကာဗီတေးစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) File:Aehobak (cropped).jpgAehobak or "Korean zucchini" File:Signal-2021-11-25-132026.jpgBrazilian crook neck or Abóbora de pescoço File:ရွှေဖရုံသီး.jpgရွှေဖရုံအရှည်မျိုး File:Bunga nin kalabasa.jpgCalabaza File:Cucurbita moschata Crookneck group - neck and trombone mature squashes.jpgCrookneck squash File:Cucurbita moschata (giraumon 4).jpgGiromon File:Cucurbita moschata Long Island Cheese squash.jpgLong Island cheese pumpkin File:Cucurbita moschata Musquée de Provence - "Courge musquée" squash gourd.jpgMusquée de Provence (young) File:Musquee de Provence.jpgMusquée de Provence (mature) File:Cucurbita moschata Long of Naples Squash.jpgNaples long squash File:Cucurbita moschata 'Tromboncino'.jpg''Tromboncino''။
မူလရွှေဘိုခရိုင်တွင် ရွှေဘို၊ ရေဦးနှင့် ကန့်ဘလူနယ် သုံးနယ်သာ ပါဝင်၍ (၅,၇၁၄) စတုရန်းမိုင်မျှ ကျယ်ဝန်းသော မိုးကုတ်နယ်ကို ရွှေဘိုခရိုင်အတွင်းသို့ သွင်းခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၆၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ မိုးကုတ်နှင့် သပိတ်ကျင်းမြို့နယ် တို့ကို အတွင်း သွတ်သွင်းခဲ့လေသည်။
သည် ခရိုင်၏အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် နယ်နိမိတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ သည် ခရိုင်၏အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် နယ်နိမိတ်အဖြစ်လည်းကောင်း စီးဆင်းနေသည်။
ကောက်ယူချိန်တွင် ရွှေဘိုခရိုင်၌ ပါဝင်သောနယ်မြေများမှာ များပြားသဖြင့် ရွှေဘိုခရိုင်၏လူဦးရေမှာ (၁,၄၃၃,၃၄၃) ဖြစ်သည်။
ရွှေဘိုခရိုင်သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း စီးပွားရေးကောင်းမွန်သော ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။
ရွှေဘိုခရိုင်သည် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးကောင်းမွန်သည်။
မန္တလေး- ရွှေဘိုလမ်းမှတဆင့် မန္တလေးမြို့သို့လည်းကောင်း၊ ရွှေဘို-ကျောက်မြောင်းမှတဆင့် ကိုဖြတ်၍ မန္တလေးတိုင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် ကချင်ပြည်နယ်များသို့လည်းကောင်း၊ ရွှေဘို-ရေဦးလမ်းမှတဆင့် အိန္ဒိယနယ်စပ်အထိလည်းကောင်း သွားလာနိုင်သည်။
ရွှေဘိုခရိုင်သည် နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ခရိုင် တစ်ခု ဖြစ်၍ ခရိုင်အတွင်း အနှံ့အပြားပင် ထင်ရှားခဲ့သည့် နေရာများ၊ အဆောက်အအုံနှင့် စေတီပုထိုးများစွာ ရှိလေသည်။
ရွှေဘုံနိဒါန်းကို အမရပူရ ပထမမြို့တည်နန်းတည် လက်ထက် အိမ်ရှေ့အတွင်းဝန်၊ ရတနာပူရမြို့တောင် မဟာဇေယျပထ တံတားဦးရွာ ဇာတိ သက္ကရာဇ် ၁၁ဝ၅-ခုနှစ်ဖွား ဇေယျသင်္ခယာ စီရင်ပြုစုခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၄၄-ခုနှစ်တွင် ဘိုးတော်ဘုရားသည် အမရပူရမြို့တော်သစ်ကို စတင်တည်ဆောက်၍ ၁၁၄၅-ခုနှစ်တွင် မြို့တော်သစ်သို့ ပြောင်းရွေ့စံတော်မူရာ ဘိုးတော်ဘုရား၏ ထီးသစ်နန်းသစ် မြို့တော်သစ်ကို ချီးမြှောက်ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ရေးထိုးထားသော ကျမ်းစာစောင် ဖြစ်သည်။
ယင်းကျမ်းကို မြို့တော်သစ်ပြောင်းသည့် သက္ကရာဇ် ၁၁၄၅-ခုနှစ်တွင် ရေးသားပြီးစီးကြောင်းကို ကျမ်းနိဂုံး၌ ''ရွှေဘုံနိဒါန်းစာစောင်သည်၊ ကမ္ဘာပတ်လုံးတည်သော ကပ္ပဋ္ဌိတိ လေးပါးကဲ့သို့ သုဝဏ္ဏဝိမာနနိဒါန တံဆိပ်ခတ်သဖြင့် သိရိလက္ခမာဃကာယော သာသနာတော် ၂၃၂၇-နှစ်၊ ကောဇာ ၁၁၄၅-ခုနှစ် ရောက်သောကာလ၌ ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ ယထာ ဖုဿိတဂ္ဂေ၊ ဂိမှာနမာသေ ပထမသ္မိံဂိမှေ ပါဠိတော်ရှိသည်နှင့်အညီ၊ တောအုပ်သစ်ပင်တို့ သည် အရင်းမှ အဖျားသို့ အရသာတက်သော ဂိမှာန်အစ ပထမဖြစ်သော တပေါင်းလဆန်း (၂)ရက်၊ စနေနေ့ နေတက် နံနက်တစ်ချက်တီးသောအခါ၌ ရွှေဘုန်းတော်ကို ခိုလှုံ၍ မပင်မပန်း ရေးသားပြီးစီးပြည့်စုံ၏'' ဟု ရေးသားခဲ့သည်။
ယင်းတို့မှာ - # နန်းပြာသာဒ်ပလ္လင် အဆောင်အယောင်များ၊ # မင်းခမ်းတော်များ၊ # နေရာတော်များ၊ # စည်တူရိယာများ၊ # မင်းမှုထမ်းများ၊ # လှေစု၊ # ဖောင်စု၊ # လှော်ကားစု၊ # ပလ္လင်တော်တို့ ဖြစ်လေသည်။
နန်းပြာသာဒ်ပလ္လင် အဆောင်အယောင်အကြောင်းရပ်တွင် ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ရာဇပလ္လင်ဥကင်၊ ၊ ၊၊ ၊ ဆင်ပျံ၊ ၊ ပဒုမာကြာထက် သိကြားရုပ်၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ တို့အကြောင်း သိကောင်းစရာများကို ထည့်သွင်းရေးသားထားသည်။
မင်းခမ်းတော်များ အကြောင်းရပ်၌ သီဟာသနနေရာ၊ မင်းမြောက်တန်ဆာငါးပါး၊ ရတနာပန်းတောင်း၊ စလင့်ကြာ၊ ထွေးခံထွေးအင်၊ ကလပ်၊ ကွမ်းလောင်းကြီးငယ်၊ ကျပ်၊ ကျပ် မြင်းမိုရ်၊ ကွမ်းခွက်၊ လက်တင်ကြား၊ ကွမ်းထည့်ကွမ်းချပ်၊ သလင်းမြောင်၊ သစ်တိုင်၊ ရွှေအိုးပျစ်၊ ရွှေမြူတာ၊ ရွှေတကောင်း၊ ရွှေဖလား၊ ရွှေကရား၊ ရွှေဘူးအတင်တော် ဘီလူးခံ၊ လက်ယာမင်းခမ်းတော်၊ လက်ဝဲမင်းခမ်းတော်၊ ကွမ်းအုပ်၊ ထီး၊ ယပ်မား၊ မြေနန်း၊ ကြာချပ်၊ မြေလပ်၊ ပြော့သား၊ တုရင်၊ ပြော့ စသည်တို့အကြောင်း ပါဝင်သည်။
နေရာတော်များအကြောင်းရပ်၌ ၊ စသောအဆောင်တော်များ၊ သလွန်၊ သဉ္ဇာလီ၊ မျက်နှာကြက်၊ ကြာယပ်၊ သလွန်ညောင်ရွက်တော် စသည်တို့အကြောင်းများ ပါဝင်သည်။
စည်တူရိယာ အကြောင်းရပ်၌ ၊ ၊ စသည်တို့အကြောင်းများ ဝါဝင်သည်။
မင်းမှုထမ်းများအကြောင်း၌ ၊ ၊ ၊ ၊ စသည်တို့အကြောင်းပါသည်။
လှေစုအကြောင်း၌ ပြည်ကြီးမွန်လှေ၊ လင်းဇင်းလှေ၊ စသည်တို့အကြောင်းပါ၍၊ ဖောင်စုအကြောင်းရပ်၌ ပဉ္စရူပဖောင်မှအစ ဒွါဒသရူပဖောင် အကြောင်းအထိပါသည်။
လှော်ကားစုတွင် လက်ရွေးကြီးလှော်ကားမှအစ လှော်ကားပေါင်း (၃ဝ)အကြောင်းပါသည်။
ပလ္လင်တော်အကြောင်းရပ်တွင် ရာဇပလ္လင်တစ်ဆဲ့နှစ်နေရာမှအစ အကြောင်းအထိ ပါရှိလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ တန်ခိုးကြီးဘုရားများအနက် တစ်ဆူအပါအဝင်ဖြစ်သော ရွှေမုဋ္ဌောဘုရား သည် လယ် ဈေးအနီးတွင် တည်ရှိသည်။
စေတီတော်သမိုင်းအဆိုအရ ရွှေမုဋ္ဌောဘုရားကို သာသနာ သက္ကရာဇ် ၂၁၈ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်နေ့ လငပုပ်ဖမ်းသောအခါတွင် မင်း တည်သည်ဟု ဆိုသည်။
သီရိဓမ္မာသောကမင်းလက်ထက် တည်စက ရွှေအာဏာစေတီဟုတွင်၍ ၄၅၇ ခုနှစ်တွင် မင်းကြီး ပြန်လည် ပြုပြင်ပြီးသောအခါ ထူပါရုံစေတီဟု သမုတ်သည်။
မိုက်ကို ၌ မုဋ္ဌိခေါ်သဖြင့် မုဋ္ဌိသဒ္ဒါမှ မုဋ္ဌော ဖြစ်လာသည်။
ပြီးဆုံးသွား၍ ပုသိမ်မြို့သည် ဗြိတိသျှတို့လက် ရောက်ရှိသွားပြီးနောက် ဗြိတိသျှအစိုးရ ခန့် စစ်ကဲတော်မင်းများသည်၎င်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြို့မိမြို့ဘတို့ သည်၎င်း ဆက်လက်ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ကိုးကွယ်ခဲ့သည်။
ရွှေမျက်ပါးခတ်သည့် လုပ်ငန်းကို လွန်ခဲ့သည့် အနှစ် ၂ဝဝ ခန့် ကစ၍ မြန်မာတို့ တတ်ကျွမ်းခဲ့လေသည်။
ဘုရားပုထိုး ရုပ်တု သစ်စေးထည်များကို ရွှေရောင်တင် ရန်၊ သို့မဟုတ် ရွှေချရန်အတွက် ရွှေစစ်ကို အလွန်ပါးလှပ် သော အလွှာကလေးများအဖြစ် ပြုလုပ်ပြင်ဆင်ထားသည့် ရွှေမှုန်လွှာကို ရွှေမျက်ပါးဟု ခေါ်သည်။
ရွှေခတ်သော အခန်းထဲ၌ အချို့က ကြက်၊ ကောက်ညင်း၊ ဗိလတ်ရည်၊ အချို့က ကြက်၊ အရက်တို့ဖြင့် နတ်ပူဇော်သည်ဟု ဆိုကာ ဆရာမွန်နှင့်တကွ သေဆုံးကုန်ပြီးဖြစ်သော ဆရာကြီးများအား ပူဇော်ကြသည့်အလေ့သည် ယခုတိုင် ရှိသည်။
ရွှေခေတ်ပညာကို ရှေးနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ ကျော်က စတင် တတ်မြောက်ကြသည်ဟု ဆိုသော်လည်း အမှန်အားဖြင့် မင်း တုန်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်ရောက်မှ ဘုရင်၏ အားပေးချီး မြောက်မှုကြောင့် ထွန်းကားလာခဲ့သည်။
ယင်းသို့ ဖြတ်ပြီးသော မန်ကျည်းစေ့အရွယ်ခန့် ရွှေပြားကလေးများကို နှစ်လက်မခွဲခန့် ရှိသော ရွှေခတ်စက္ကူ နှင့် ရွှေခတ်စက္ကူလုပ်ရာ၌ အညံ့ဖြစ်သော လေးစက္ကူဟုခေါ်သည့် စက္ကူတစ်မျိုးတို့၏အကြား၌ တစ်ထပ်စီ ညပ်၍ ထည့်ပြီးနောက် သုံးလက်မပတ်လည်ရှိသော သမင်ရေ နှင့် ပြုလုပ်ထားသည့် အိတ်၌ ထည့်သွင်းကာ အလေးချိန် ၉၅ ကျပ်သားခန့်ရှိသော ပိတောက်သားရိုးတပ် သံတူဖြင့် ရွှေပြား ကလေး ဒင်္ဂါးဝိုင်းခန့် ရှိလာသည်အထိ ၁၅ မိနစ်မှ နာရီဝက် ခန့် ထုရသည်။
ယင်းစက္ကူစ ငါးချပ်နှင့် ရေဆွတ်ထား သော စက္ကူတစ်ချပ်ကို ညပ်၍ အပေါ်မှ အဝတ်ပတ်ကာ အလေးဖိထားရသည်။
မြန်မာ့ဓလေ့ မြန်မာထုံးစံ မြန်မာ့အနေအထိုင် စသည် တို့ကို လေ့လာလိုသောသူသည် ရွှေရိုး၏ 'မြန်မာလူမျိုးတို့၏ နေထိုင်မှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ'စာအုပ်ကို ရှာဖွေဖတ်ရှုကြရသည်။
မကွယ်လွန်မီ ၁၉၂၁ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ''မြန်မာနိုင်ငံ၏ လက်တွေ့စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးလက်စွဲ'' ကျမ်းကို ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့လေသည်။
အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ၊ နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် တို့က ဝန်းရံထားသည်။
ဆီရာလီယွန်နိုင်ငံသည် အပူပိုင်းရာသီဥတုရှိပြီး မှ များအထိ ကွဲပြားသော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် တည်ရှိသည်။
ပြာထုပ်သည် ကို ရွက်အတွင်း ထည့်သွင်းကာ ပေါင်းအိုးတွင် ပေါင်းထားသည် စားစရာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ရွက်သည် ပြာထုပ် ထုပ်ရန်အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်။
ထို့နောက်ကိုထည့်၍ ပေါင်းအိုးတွင် နာရီဝက်ခန့် ပေါင်းရသည်။
ထို့နောက် သီးအနေတော်တစ်လုံးကို ခွဲ၍အတွင်းရှိ အသားများကို ခြစ်ယူရပြီးလျှင် ပေါင်း၍ရရှိလာသော ပြာထုပ်နှင့် တွဲ၍စားရသည်။
အမွှေးအကြိုင်အဖြင့် နှမ်းကို ဆားအနေတော် ရောကာ ထောင်းထားသည့် နှင့် တွဲဖက်စားသုံးနိုင်သည်။
ရှေးလက်နက်ကိရိယာတစ်ခုဖြစ်သော လေးအတွက် မြားထည့်စရာအဖြစ်အသုံးပြုသည်။
မြစ်ကျိုးအင်း ဆိုသည်မှာ မြစ်မှ ဂငယ် ပုံစံ ကွေ့ကောက် စီးဆင်းနေသော အပိုင်း ပြတ်ထွက်သွားပြီး သီးသန့် ရေထုထည် အဖြစ် ဖြစ်သွားသော အပိုင်းကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော်သည် ရွှေပြည်ရန်အောင် အနောက်လက် ကျောက်ဆောင်မြို့အပိုင်ဖြစ်သော ယခု မြင်းခြံ ခရိုင် တောင်သာမြို့နယ် မန်ကျည်းချိုရွာတွင် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၉ ခု၊ ဝါဆိုလဆန်း ၈ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့၌ ဖွားမြင်တော်မူသည်။
သုဓမ္မာစရပ်၌ ပထမပြန်လေးကြိမ် ပြန်ဆိုပြီးသည်နောက် ငယ်ဆရာဖြစ်သော အရှင်တေဇဝန္တာဘိဓဇသည် ချောင်းဆုံရွာသို့ ပြန်ကြွတော်မူ သောခါ ဆရာတော်လောင်း သာမဏေကို မင်္ဂလာမဟာဇောတိ ကာရာမတိုက်ကြီး၏ ဦးစီးနာယကဖြစ်တော်မူသော ''သုဒဿန ဓဇ ဓမသာမိ သီရိပဝရမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇ ဂုရု''တံဆိပ်တော်ရ မင်္ဂလာစံကျောင်း ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် နောင်အခါ မိုင်းခိုင်း ဆရာတော်ဟု ထင်ပေါ်ကျော်စောတော်မူလတ္တံ့သော ပထမစာချ ဆရာတော်တို့ထံ အပ်နှံခဲ့လေသည်။
လှေသင်းအတွင်းဝန်မင်းကြီး သီရိမဟာ ဇေယျကျော်ထင်သည် ဘုရင့်အမိန့်တော်ဖြင့် သုဓမ္မာစာပြန်ပွဲ သဘင်ကြီးကို နှစ်နှစ်တိုင်တိုင်ဆက်ကာ ကြပ်မ ဆောင်ရွက်ရ သည် ဖြစ်သောကြောင့် ရွှေရေးဆောင် ဆရာတော်လောင်း၏ အရည်အခြင်းကို ကိုယ်တွေ့မျက်မြင် အထင်အရှား သိသဖြင့် စံကျောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မိုင်းခိုင်းဆရာတော်တို့အား လျှောက်ထားတောင်း ပန်ပြီးလျှင် ရဟန်းဒါယကာပြုလျက် ချီးမြောက်ထောက်ပံ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။
အယ်လဗတ် ရွိုက်ဇာ(ခရစ် ၁၈၇၅-၁၉၆၅) သည် ပြင်သစ်-ဂျာမန်နွယ်ဖွား စာပေပညာရှင်၊ ဂီတပညာရှင်၊ သမားတော်၊ သာသနာပြု၊ ရုက္ခဗေဒပညာရှင်၊ ဗိသုကာ ဖြစ်သည်။
ကျမ်းကြီး ကျမ်းခိုင်များကို ရေးသားပြုစု သဖြင့်၎င်း၊ နိုင်ငံများသို့ လှည့်၍ အော်ဂန်(ပြွန်စန္ဒရား) တီးပြသဖြင့်၎င်း၊ ဟောပြောပွဲများ ကျင်းပခြင်းဖြင့်၎င်း ငွေကြေး အများအပြား ရရှိသည်။
လူမှုရေး အလွန်နိမ့်ကျနေသူများအား ကိုယ်ကျိုးစီးပွား လုံးဝမဖက်ဘဲ ကရုဏာ၊ မေတ္တာ စေတနာသန့်သန့်ဖြင့် မိမိ၏ဘဝကို မြှုပ်နှံကာ လူမှုအကျိုးဆောင်လုပ်ငန်းကြီးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် ကြီးကို ရရှိခဲ့သည်။
ယခင်က ဂျာမန်ပိုင် ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခု ပိုင် ဖြစ်သည့် အထက်၊ ကိုင်ဇာဗတ်မြို့၌ ၁၈၇၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။
ရွှိုက်ဇာသည် ရှစ်နှစ်သားအရွယ်ကပင် ကို ကောင်းစွာ တီးနိုင်၍ ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် သို့ သွား ရောက်ပြီးလျှင် အော်ဂန်ပါရဂူချားဗီဒေါ်ထံတွင် ကျနစွာ တပည့် ခံခဲ့သဖြင့် ကျော်ကြားသော အော်ဂန်ဝိဇ္ဇာတစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။
အဓိကထား၍ သင်ကြားဆည်းပူးခဲ့သောဘာသာရပ်တို့မှာ နှင့် ကိုးကွယ်မှု ဘာသာဆိုင်ရာ ဗြဟဒေဝဗေဒတို့ ဖြစ်၍ ယင်းဘာသာရပ်တို့၌လည်း ပေါက်မြောက်ထူးချွန်သည်။
ထို့ကြောင့် ''သခင်ယေရှုအကြောင်း စူးစမ်းလေ့လာချက်''စာအုပ်ကို ဗာခ်အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ် ထုတ်ဝေပြီးနောက်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ကမ္ဘာက ရွှိုက်ဇာအား အလေးထား ဂရုပြုခြင်းကို ပထမဆုံး ခံယူခဲ့ရသည်။
နှင့် ပင်လယ်တစ်ခုသာ ခြားလျက်ရှိသော ၏ အလယ်ပိုင်း သစ်တောကြီးများဒေသရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ဘဝအခြေအနေကား တွင် အောက်တန်း အကျဆုံး ရှိနေခဲ့သည်။
အာဖရိက၌ မိမိလုပ်ငန်း အကောင်အထည် ဖော်ရမည့် အရပ်ဒေသအတွက် တွင် ဌာနချုပ်ရှိသော ပါရစ်သာသနာပြုအသင်းနှင့် ဆက်သွယ်ရသည်။
ရွှိုက်ဇာတို့ ဇနီးမောင်နှံသည် အာဖရိကတိုက် ပြည်နယ်၏ တောကြီးမျက်မည်းအလယ်၊ အိုဂိုဝီမြစ်ကြောပေါ်ရှိ ရွာသို့ ထွက်ခွာလာခဲ့ကြစဉ်က သူတို့၏ ရည်မှန်းချက်လုပ်ငန်းကို စတင်ရန်အတွက် ဂျာမန်မတ်ဒင်္ဂါး နှစ်ထောင် ပါလာ၍ ဆေးခန်းတစ်ခု တည်ထောင်ရန်အတွက် လိုအပ်သော ဆေးဝါးများ၊ ကရိယာတန်ဆာပလာများနှင့် ပစ္စည်းအသုံး အဆောင်အချို့ကို သူတို့ဘာသာ ဝယ်ယူစုဆောင်းထားသည် များလည်း ပါသည်။
ဒေါက်တာ ရွှိုက်ဇာ အဓိကထားသောဝါဒကား ''အသက်ရှင်မှု အလေး အမြတ်ပြု''ဟူ၍တည်း။
ဒေါက်တာရွှိုက်ဇာသည် ကျန်းမာရေး အခြေအနေ ပြန်ကောင်းလာလျှင် ၊ ၊ ၊ နိုင်ငံတို့သို့ သွား ရောက်၍ အော်ဂန်တီးခြင်း၊ ဟောပွဲများ ပြုထားခဲ့သော အကြောင်းရပ် တို့ကို စာအုပ်များအဖြစ် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ရွှိုင်ဇာ၏ ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်မှုတို့ကို ချီးကျူးသောအားဖြင့် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ပရာဟတက္ကသိုလ်က ရွှိုင်ဇာအား ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့ကို အပ်နှင်းလေသည်။
ထိုကြောင့်ထိုကျေးဇူးကို ထောက်ထား၍တစ်ကြောင်း၊ လမ်ဗာရေးနေးဆေးရုံအတွက် ရန်ပုံငွေ (မြန်မာငွေ သုံးသောင်းကျော်ခန့်)ထည့်ဝင်မည်ဟု ကတိပြုသည်က တစ်ကြောင်းကြောင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ၊ ၊ အက်စပင်မြို့၌ ကျင်းပသော ဂျာမနီဂီတပညာရှင် ဂါတာ ကွယ်လွန်သည့် အနှစ် ၂ဝဝ ပြည့် အထိမ်းအမှတ်ပွဲသို့ တက်ရောက်စဉ် ရှီကာဂိုးတက္ကသိုလ်က ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာအား ဥပဒေပါရဂူ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ကို ပေးအပ်လေသည်။
သူ၏စေတနာ မေတ္တာ ကရုဏာတို့သည် မိုးသီး မိုးပေါက်ကဲ့သို့ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်လေသဖြင့် ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာ ၏ ကုသမှုကို ခံယူရသော တိုင်းရင်းသား ရောဂါဝေဒနာသည် အများစုတို့သည် နတ်ဆေးကို စားသုံးရသည့်နှယ် ရောဂါ ကင်းရှင်း ပျောက်ကင်းချမ်းသာကြရသောကြောင့် တိုင်းရင်းသားတို့က ကြည်ညိုလေးစား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ''လူဖြူကဝေဆရာကြီး''ဟု ဒေါက်တာရွှိုင်ဇာအား ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် ဒုတိယပိုင်းတွင် ပျို့ကဗျာရေးဖွဲ့မှု၌ အထူးပင်ကျော်ကြားသော ပုဂံဝန်ဆီမီးခုံရွာစား ဦးရွှန်းသည် ဗန့်ကျီတိုက် ဆားလင်းကြီးရွာ ဇာတိ၊ လေးထပ်ကျောင်းနှင့် တကွ ရွှေမုဋ္ဌောဘုရားကြီး ဒါယကာအမိန့်တော်ရ ဦးသူရမနု၏ သားဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ဦးရွှန်း ကိုယ်တိုင်ရေးသားသည့် သုတသောမပျို့နိဂုံး၌ ''ဘုရား သာသနာ၊ နှစ်ထောင်သာ၍၊ သုံးရာလွန်ရောက်၊ နှစ်ဆယ့် ခြောက်ဝယ်'' ဖွားသည့်အကြောင်း ဖော်ပြထားရာ တွက်စစ် လိုက်သည့်အခါ ဘိုးတော်ဘုရား နန်းတက်၍ အမရပူရမြို့ကို တည်ထောင်သည့် ၁၁၄၄ ခုနှစ်တွင် ဖွားကြောင်း သိသာသည်။
လပွတ်ဟူသော စကားမှာ မွန်ဘာသာ ''လပတ်''၏ ပုဒ်ပျက်ဖြစ်၍ မြစ်နှစ်သွယ်ကို ဆက်ထားသော ရေကျော်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မွန်ဘာသာ ''တာ''ဟူသော စကားမှာ မြန်မာ လို ထန်းဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) File:Red mangrove-everglades natl park.jpgA free-standing red mangrove tree growing in shallow water in the backcountry of the area of . File:Plody mangrovnika (Rhizophora mangle).jpgPropagules growing before dropping from the parent plant in the , . File:Red mangrove forest, Fajardo, Puerto Rico.jpgA red mangrove forest in , . File:Mangroves.jpgRoot structure above and below water. File:2017 Sarasota Red Mangrove Tunnels 2 FRD 9456.jpgAn on a kayak tunnel through red mangrove trees and roots at . Rhizophora mangle MHNT.BOT.2025.31.7.jpg''Rhizophora mangle'' - Museum specimen - wood
လဟုဘဏ်ဟူသည် ရဟန်းတော်များအတွက် ပေါ့ပါးသော အသုံးအဆောင်များ ဖြစ်၍ ခွဲဝေ ပေးကောင်းသော ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။
ပရိက္ခရာ ၂၅ ပါးမှတစ်ပါး အခြားသော သင်္ကန်း၊ သပိတ်၊ ခါးပန်းကြိုး၊ စိတ်ပုတီး၊ ထီး၊ ဘိနပ်၊ ခြင်ယပ်၊ မွေးညပ် စသော ရဟန်းပရိက္ခရာ ဟူသမျှမှာ လဟုဘဏ်ပရိက္ခရာများဖြစ်သည်။
မားကွစ် ဒါလာဖေယက်သည် ပြင်သစ်လူမျိုးစစ်သည်တော်နှင့် နိုင်ငံပြုသုခမိန်ဖြစ်၍ နာမည်ရင်းအပြည့်အစုံမှာ မာရီဂျိုးဇက်ပေါအီဗီးရော့ ဂီးလဗတ်ဒူမော်တီယေး ဖြစ်သည်။
လာဖေယက်ကိုလည်း ပြည်သူ့လွတ်တော်တွင် အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြောက်သည်။
ထို့နောက် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြောက်ခြင်းခံရသည်။
တိဗက်ပြည်တွင် ကိုးကွယ်သော အယူဝါဒမှာ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒပင် ဖြစ်သော်လည်း ၊ ၊ ၊ ၊ တို့တွင် ကိုးကွယ်သော ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒမျိုးမဟုတ်၊ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒဖြစ်သည်။
နောက်နှစ်ပေါင်းတစ်ရာ လွန်ပြီးသောအခါ ခရီဆရုန်အိုက်ဗခန် မင်းလက်ထက်၌ အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ဥဒယာနအရပ်မှ ပဒုမသမ္ဘဝအမည်ရှိ မထေရ်တစ်ပါးအား ပင့်ဆောင်ခဲ့၏။
ခရစ် ၁၉၃၃ ခုနှစ်၌ ၁၃ ဆက်မြောက်ဒလိုင်းလာမာပျံလွန်တော်မူသောအခါ လာဆာမြို့တော်အနီး တွင် ရှေးအစဉ်အလာ ထုံးတမ်းအရ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာတော်မူစေ၍ ထိုင်လျက် တည်ရှိစေခဲ့ လေသည်။
သို့သော် တိဗက်ပြည်သည် ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာပြီးသည့်နောက် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဒလိုင်းလာမာသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ပြေးဝင်ခိုလှုံခဲ့ရာ၊ ယခု (၁၉၇၁ ခုနှစ်) တိုင်အောင်ပင် နေထိုင်ဆဲဖြစ်သည်။
နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသလို မြေထဲပင်လယ်နှင့်လည်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။
အနောက်ဘက်တွင် ၊ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ၊ မြောက်ဘက်တွင် တို့နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိပြီး အေဒရီယေးတစ် ပင်လယ်နှင့် ထိစပ်နေသော ကမ်းရိုးတန်း မိုင်အနည်းငယ်မျှ လည်း ရှိသည်။