DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ပင်လယ်မှိုကောင်ဆိုသည်မှာ (ငထီး)နှင့် အမျိုးနွယ်သော များနှင့် သန္တာကောင်များပါဝင်သော အက်တိုဇိုဝါဟုခေါ်သည့် တိရစ္ဆာန်မျိုးပေါင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
ယင်းတို့ အနီးသို့ ၊ စသည်တို့ ရောက်လာလျှင် အဆိပ်မျှင်များကို ထုတ်၍ အဆိပ်ထိစေပြီးသော်၊ ယင်းတို့၏ ပါးစပ်တွင်းသို့ ရစ်ပတ်သိမ်း သွင်း၍ စားသောက်ကြလေသည်။
တွင် ရေးသားခဲ့သော ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ တွင် အလွန်တန်ခိုးကြီးခဲ့သည့်၊ လူတို့၏ အပြုအမူနှင့် ယုံကြည်မှုတို့ ရောနှောနေသော ရှင်ယောင်များကို အရည်းကြီး ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
သမိုင်းပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ညောင်ရမ်းခေတ် ရေးသားချက်ပါ အရည်းကြီးတို့၏ ဆိုးသွမ်းမှုများကို ပုဂံခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာမှတ်တမ်းများတွင် မတွေ့ရှိရကြောင်း ဆိုကြသည်။
အထူးသဖြင့် သမိုင်းပညာရှင် က အရည်းကြီးတို့နှင့် ပတ်သက်၍ ကျောက်စာအထောက်အထားများပေါ် အခြေခံကာ ပြန်လည်ဖော်ထုတ် တင်ပြခဲ့သည် -သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ။
သီဟိုဠ်ဆန်သော ဆရာတော်များသည် ဝိနည်းကို အထူးရိုသေကြသော်လည်း အမျိုးသားဂိုဏ်း (အရည်းကြီးများ) ကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခြင်း မရှိခဲ့ကြပေ။
ရာဇဝင်များတွင် အရည်းကြီးတို့သည် ပန်းဦးလွှတ်ခြင်း (မင်္ဂလာဆောင်မည့် သတို့သမီးများ၏ ကညာပျိုဘဝကို အရည်းကြီးများထံ ဦးစွာအပ်နှံခြင်း) ကဲ့သို့သော အကျင့်ဆိုးများ ရှိသည်ဟု အကျယ်တဝင့် ရေးသားကြသော်လည်း၊ ယင်းသို့သော အကျင့်ဓလေ့မျိုး အမှန်တကယ် ရှိခဲ့ဖူးကြောင်း ခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာအထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာ မရှိချေ။
Than Tun. (1959). "History of Buddhism in Burma A.D. 1000–1300." Journal of the Burma Research Society. "အရည်းကြီး" ဟူသော ဝေါဟာရ၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ဆင်းသက်လာပုံကို ပညာရှင်များက အယူအဆ အမျိုးမျိုးဖြင့် ဖွင့်ဆိုကြသည်။
အချို့သော ပညာရှင်များက အရည်းကြီးဟူသော စကားသည် မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ပါဠိဝေါဟာရ "အရိယ" (Ariya) မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။
Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.အချို့ကမူ တော၌နေသောပုဂ္ဂိုလ် "အရညဝါသီ" (Aranyavasi) ဟူသော စကားမှ လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။
သို့သော် အရည်းတို့သည် တော၌သာမက မြို့ရွာဆင်ခြေဖုံးရှိ ကျောင်းများတွင်လည်း အခြေချနေထိုင်လေ့ရှိကြသဖြင့် ဤအယူအဆအပေါ် ဝေဖန်မှုများရှိသည်။
ပုဂံရာဇဝင်ဟောင်းနှင့် ရာဇဝံသဒီပက ကျမ်းတို့တွင် "အရဲ" ဟူ၍ ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။
ထို့ကြောင့် အထက်ပါ ပါဠိသက်ဝေါဟာရများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဆိုသော အယူအဆများမှာ ယုတ္တိမတန်ဘဲ "အရဲ" မှ "အရည်း" သို့ ပြောင်းလဲလာခြင်းသာဖြစ်သည်ဟု အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြကြသည်။
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုသော် အရည်းကြီးဟူသော ဝေါဟာရသည် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များကို ခေါ်ဝေါ်သော သီးခြားဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင်မှ ပါဠိဘာသာစကားများနှင့် ညှိနှိုင်းယူဆခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။
လာ အစဉ်အလာအရ ၊ ပုဂါရာမ၊ အရိမဒ္ဒနာ စသည့် ထီးနန်းအဆက်ဆက်တွင် သာသနာတော်ထမ်း ရဟန်းတို့သည် သိမ်မွေ့ကြပ်တည်းသော ဝိနည်းကျင့်ဝတ်များကို ကာလကြာရှည်စွာ မလိုက်နာနိုင်ကြဘဲ အကျင့်သိက္ခာများ တစ်စတစ်စ ချို့ယွင်းလာခဲ့သည်။
တမ္ပဝတီမြို့ကို တည်ထောင်သော သစ်တိုင်မင်း လက်ထက်မှစ၍ ရဟန်းမြတ်တို့၏ အကျင့်တရားများ ကွယ်ပျောက်ပြီးနောက် ရှင်ယောင်အရည်းတို့၏ အယူဝါဒသည် ပိုမိုပွင့်လင်းစည်ကားလာခဲ့သည်။
ယင်းဒေသနှင့် ပတ်သက်၍ အမည်နာမ ယူဆချက်များမှာအချို့သော ကျောက်စာများတွင် "သစ်မတည်" ဟု ရေးသားထားသည်။
အချို့ကမူ အရည်းကြီး သုံးကျိပ်တို့ နေထိုင်ရာအရပ်ဖြစ်၍ "သမ္မတိ" (သမ္မတီး) ဟူသော သဒ္ဒါမှ ဆင်းသက်ကာ "သမထီး" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။
သက္ကရာဇ် ၂၉၃ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော စောရဟန်းဘွဲ့ခံ လက်ထက်တွင် အရည်းကြီးတို့သည် ဘုရင်နှင့်တကွ တစ်ပြည်လုံး ကိုးကွယ်ရသည်အထိ တန်ခိုးကြီးမားလာသည်။
တောင်သူကြီးမင်းသည် ဘုရားတည်ရာ၌ပင် အရည်းတို့နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခဲ့ပြီး ပုထိုးကြီး၊ ပုထိုးငယ် စသော ဘုရားငါးဆူကို တည်ရာတွင် နတ်ရုပ်၊ ဘုရားရုပ်များ မထားရှိဘဲ နံနက်ညဉ့် ထမင်းဟင်း အရက်များဖြင့် ပူဇော်သည့် ဓလေ့ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။
Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd. အရည်းကြီးတို့၏ ရုပ်ပုံလွှာများကို မင်းနန်သူရှိ တည်ထားသော ဘုရားလိုဏ်မုခ်များတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။
အထူးသဖြင့် နှင့် နံရံဆေးရေးပန်းချီများ၊ ကျောက်စာများနှင့် တိဗက်ရဟန်း တာရနာထ ၏ မှတ်တမ်းများကို ထောက်ရှု၍ ပုဂံပြည်တွင် ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။
အရည်းကြီးတို့သည် သာမန်ရဟန်းများကဲ့သို့ သင်္ကန်းဝါကို မဝတ်ရုံဘဲ အပြာ၊ အနက်၊ အမည်းနှင့် အညိုရောင် သင်္ကန်းများကို ဝတ်ရုံကြသည်။
နှုတ်ခမ်းမွေး၊ မုတ်ဆိတ်မွေးများကို အရှည်ထားရှိကြပြီး ဦးထုပ်များကိုလည်း ဆောင်းလေ့ရှိကြသည်။
ယင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ထင်ရှားသော သမိုင်းအထောက်အထားတစ်ခုမှာ တမ္ပဝတီနယ်ရှိ "မလုံးဖြစ်ဘုရား" နှင့် "မလာဖြစ်ဘုရား" တို့ ဖြစ်ကြသည်။
အရည်းကြီးတို့သည် လက်ပွေ့သတ်ရန် ချိန်းဆိုထားပြီးနောက် ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ထိုအမည်များဖြင့် ဘုရားတည်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် အရည်းတို့သည် ဆေးကုသခြင်း၊ နွားများကို အများအပြားမွေးမြူ၍ ရောင်းချခြင်းတို့ဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။
အရည်းတို့သည် ဗုဒ္ဓဟောကြားသော တရားတော်များကို ပယ်၍ မိမိတို့စိတ်ကြိုက် ကျမ်းဂန်များပြုစုကာ လူတို့အား လှည့်ပတ်ဖြားယောင်းခဲ့ကြသည်။
မည်သည့် မကောင်းမှုကိုပြုစေကာမူ အရည်းတို့ထံ ပြန်လည်ဝန်ခံတောင်းပန်ပြီး ၎င်းတို့က ခွင့်ပြုလျှင် ငရဲမှလွတ်၍ နတ်ပြည်သို့ ရောက်နိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
Luce, G. H. (1969). Old Burma: Early Pagan. New York: J. J. Augustin. = ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ မင်းစိုးရာဇာမှအစ ပြည်သူတို့အဆုံး သားသမီးများကို ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုတော့မည်ဆိုပါက "ဆရာအား ပန်းဦးလွှတ်ခြင်း" အစဉ်အလာကို လိုက်နာရသည်။
ညဉ့်ဦးယံတွင် သတို့သမီးကို အရည်းကြီးတို့ထံ ပို့ဆောင်ရပြီး မိုးသောက်၍ အရည်းတို့က ပြန်လွှတ်ပေးမှသာ ထိမ်းမြားခွင့် ရှိသည်။
အကယ်၍ ဤအစဉ်အလာကို ဖျက်ဆီးပါက ကြီးစွာသော မင်းပြစ်ကို ခံရသည်ဟု ဆိုကြသည်။
သို့သော်လည်း ခေတ်သစ်သမိုင်းပညာရှင် ကမူ ဤပန်းဦးလွှတ်ခြင်း ဓလေ့သည် ပုဂံခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာများတွင် လုံးဝတွေ့ရှိရခြင်း မရှိသည့်အတွက် နှောင်းခေတ် ရာဇဝင်ရေးဆရာများက အရည်းကြီးဝါဒကို ပိုမိုဆိုးသွမ်းလေဟန် ချဲ့ထွင်ရေးသားခြင်းသာ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဝေဖန်ထောက်ပြခဲ့သည်။
ထို့ပြင် အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့၊ ခါးလှည့်၊ စက်သွင်း၊ မှော်၊ မန္တန်နှင့် ဂါထာ အတတ်များကို အသုံးပြု၍ ၎င်းတို့၏ ဣဒ္ဓိတန်ခိုးများကို ပြသကာ လူထုအား ယုံကြည်စေခဲ့သည်။
မင်းကြီးသည် အရည်းတို့၏ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများကို မြင်တွေ့ရသဖြင့် ၎င်းတို့အား လှူဒါန်းမြဲ အလှူအတန်းများကို တစ်စတစ်စ ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။
သထုံပြည်မှ ကြွရောက်လာပြီးနောက် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်သောအခါ အရည်းကြီးတို့၏ လာဘ်လာဘနှင့် တန်ခိုးအာဏာမှာ တစ်နေ့တခြား ဆုတ်ယုတ်သွားလေသည်။
သို့သော် အနော်ရထာမင်းသည် ထိုကျမ်းစာများမှာ လုပ်ကြံထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရိပ်မိသဖြင့် ၎င်းတို့ကို မီးတိုက်ဖျက်ဆီးစေခဲ့သည်။
ထိုနေရာကို ယနေ့တိုင် မီးတိုက်ကုန်း ဟု ခေါ်တွင်လျက် ရှိသည်။
အချို့သော အရည်းများသည် လက်ထုတ်နယ်၊ စလေနယ်များသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ကာ မြေကတုတ်၊ ကျုံးမြောင်းများဖြင့် ခုခံခဲ့ကြသည်။
အချို့မှာ ရှမ်းပြည်ဘက်သို့ ထွက်ခွာသွားကြသည်ဟု ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများက ဆိုသည်။
ပုဂံခေတ်နှောင်း သက္ကရာဇ် ၅၆၀ နှင့် ၆၆၀ ခန့်က ကျောက်စာများတွင် အရည်းကြီးတို့အား သပိတ်နှင့် ရွှေ၊ ငွေ ဆင်းတုများ ကပ်လှူခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။
အင်းဝခေတ် လက်ထက်တွင် အရည်းကြီးတို့အား အရေးပေးခဲ့သဖြင့် နန်းတော်အတွင်း အချိန်မရွေး ဝင်ထွက်နိုင်ခဲ့ကြသည်။
နှောင်းခေတ်တွင် "အရည်း" ဟူသော အမည်အစား "ပွဲကျောင်း" ဟု အမည်ပြောင်းလဲသွားပြီး စည်တီး၊ မီးနှက်၊ လက်ပွေ့သတ် စသည့် အလေ့အထများကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။
ယနေ့ခေတ် သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် သုတေသီများသည် နှောင်းခေတ်ရာဇဝင်များ၌ ဖော်ပြထားသော အရည်းကြီးတို့၏ ဆိုးသွမ်းမှုများကို ခေတ်ပြိုင်ကျောက်စာ အထောက်အထားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကာ ပြန်လည်ဆန်းစစ်လာကြသည်။
အထူးသဖြင့် "ပန်းဦးလွှတ်ခြင်း" နှင့် "အရက်သေစာ သောက်စားခြင်း" စသည့် စွပ်စွဲချက်များသည် ပုဂံခေတ်ပြိုင် ကျောက်စာမှတ်တမ်းများတွင် လုံးဝတွေ့ရှိရခြင်း မရှိပေ။
သမိုင်းပညာရှင် ၏ အဆိုအရ အရည်းကြီးဝါဒသည် အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နီးစပ်သော အမျိုးသားဂိုဏ်း (မြန်မာဂိုဏ်း) သာ ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဖယ်ရှားလိုသော သီဟိုဠ်ဆန်သည့် ဝိနည်းဓိုရ် ဆရာတော်များနှင့် ထိုဆရာတော်များကို အားပေးသည့် မင်းများလက်ထက်ရောက်မှသာ "ရဟန်းယောင်" များအဖြစ် ပုံဖျက်ခံရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
ထို့ပြင် အရည်းကြီးတို့သည် လက်နက်ကိုင်ဆောင်ခြင်း၊ ဆေးကုသခြင်းနှင့် နွားမွေးမြူခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြခြင်းမှာ ထိုစဉ်က သာသနာရေးထက် လူမှုရေးနှင့် ကာကွယ်ရေး ကဏ္ဍများတွင် အဓိက ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေရသည့် ရှေးဦးမြန်မာတို့၏ ဝိညာဉ်ရေးရာ ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်နေသောကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။
ညောင်ရမ်းခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် ရာဇဝင်ရေးဆရာများသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ စံနှုန်းများဖြင့်သာ တိုင်းတာ၍ အရည်းကြီးတို့ကို ရှုတ်ချခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ရာ၊ ယနေ့ခေတ် ရှေးဟောင်းသုတေသန အမြင်အရမူ အရည်းကြီးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေမခိုင်မီနှင့် အခြေခိုင်စ ကာလများ၌ ဒေသခံတို့၏ ယုံကြည်မှုကို ထိန်းသိမ်းပေးခဲ့သည့်၊ အနုပညာနှင့် နက္ခတ္တဗေဒ တတ်ကျွမ်းသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ်သာ ရှုမြင်သင့်ကြောင်း တင်ပြကြသည်။
အနောက် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်သည် အမေရိကန် အရှေ့ပိုင်းပြည်နယ်တစ်နယ် ဖြစ်၍ မြောက်ဘက်တွင် ၊ ၊ တို့ တည်ရှိသည်။
အရှေ့ဘက်နှင့်တောင်ဘက်တွင် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် အိုဟိုင်းအိုပြည်နယ်နှင့် တို့ အသီးအသီး တည်ရှိကြသည်။
မောင်သုတ အမည်ခံ ဗိုလ်ကြီးဘသောင်းရေး၊ စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အနန္တသူရိယ အမတ်သည် အလောင်း စည်သူမင်းကြီးနှင့် သားတော် ကုလားကျမင်းဟုလည်းတွင်သော နရသူ၊ ထိုနရသူမင်း၏သားတော် မင်းယဉ်နရသိင်္ခ၊ ဤမင်းသုံးဆက် လက်ထက်တော်တို့တွင် အဖြစ် အမှုတော်ကို ကျေပွန်စွာ ထမ်းရွက်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
အချို့သောပညာရှိ သုတေသီတို့ကမူ ငယ်ရွယ်နုနယ်သောကလေးသူငယ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြသော ''အထိန်းအယ''များနည်းတူ မင်းညီမင်းသား မင်းသမီးများကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရသော ''မင်းထိန်း မင်းယ''များအား ''အထိန်းတော်သား'' များဟု ခေါ်ကြသည်။
ထိုဝတ်လုံကို သဘင်ရှိသောအခါ အနန္တသူရိယဝတ်၍ တက်သည်ကို သားတော် မြင်လေသော် ''ဤဖျင်ကား မင်းထိန်း မင်းယတို့ ဝတ်ထိုက်သော အဝတ် မဟုတ်၊ မင်းညီ မင်းသားတို့သာ ဝတ်ထိုက်သော အဝတ်ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် သက္ကရာဇ် ၅၃၅ ခုနှစ်တွင် မင်းယဉ်နရသိင်္ခသည် ညီတော် ၏ အိမ်ရှေ့မိဖုရား ကို လှည့်ဖြားသိမ်းပိုက်တော်မူသဖြင့် ထိုနှစ်အတွင်းမှာပင် ညီတော်က ပုန်ကန် သတ်ဖြတ်၍ နန်းတက်တော်မူလေသည်။
ထိုပညာအကြောင်းကို ရှေးဆရာကြီးတို့ ရေးသားအပ်သော ၌ ကိုးဆယ် ခြောက်ပါး၊ ရောဂါများကို၊ လက်ဖျားထိရောက်၊ ကင်းကွာပျောက်လိမ့်၊ မှတ်လောက်စရာ၊ ရှေးဆရာတို့၊ စဉ်လာဥပဒေ၊ ထားခဲ့ပေသား၊ အသေအချာ၊ နှိပ်ပုံမှာကား။
ထိုအရိုးအကြော အသားအရေတို့ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသော ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို တစ်ဆင့်တက်၍ ဆံပင်၊ အမွေး၊ ခြေသည်း၊ လက်သည်းစသည်ဖြင့် အမာခံဖြစ်သော အဖတ်ပထဝီဓာတ် ၂ဝ နှင့် သည်းခြေသလိပ်၊ ပြည်စသည်ဖြင့် ပျစ်ချွဲယိုစီးသော အရည် အာပေါဓာတ် ၁၂ ပါးအားဖြင့် ( သုံးဆယ့်နှစ်ကောဋ္ဌာသ။
တိုင်းရင်းသားဆေးပညာအစီရင်ခံစာ၌ ''သက္ကရာဇ် ၁၁၆၉ ခုနှစ် (ဘိုးတော် မင်းတရား လက်ထက် လောက်တွင်) မဏိပူရက ကသည်းမင်းသမီးတစ်ပါးသည် မြန်မာဘုရင်မင်းမြတ်၏ မိဖုရားတစ်ပါးဖြစ်လာ၍ ယင်းနှင့်အတူ အနှိပ်အတတ်တွင် အထူးကျွမ်းကျင်သူဆရာတစ်ဦး ပါလာ သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၌ ဆရာစ ခေါ် ဆရာတစ်ဦးရှိဘူး၍၊ ထိုနည်းအတိုင်း များစွာ ကုသ၍ အလွန်ထင်ရှားခဲ့ကြောင်း'' အဆိုရှိသည်။
ထိုကြောင့် စည်သူမောင်မောင်ကျော် ရေးသား အပ်သော မန္တလေးမြို့တည် နန်းတည်စာတမ်းတွင် သာသနာ တော်ရေး၊ တိုင်းပြည်ရေးများကို ဆောင်ရွက်တော်မူသော အကြောင်းကို ပြရာ၌ ''ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးမှာ မှန်နန်းတော် ကြီး မြောက်ဘက် ရွှေနန်းတော်ကြီးတွင် အမြဲစံတော်မူသည်။
နံနက် ၆ နာရီခန့်အချိန် စက်တော်ခေါ်ရာမှ နိုးတော်မူလျှင် ပုဏ္ဏားဝန်ဟဇနနှင့်တကွ အသင့်စောင့်နေသော ကသည်းအနှိပ် တော် ရှစ်ယောက်တို့က အနှိပ် ဆက်ရသည်''ဟု အဆိုရှိသဖြင့် အနှိပ်ခံသော အလေ့အထကား ဘုရင်မင်းမြတ်မှစ၍ တစ်နိုင်ငံ လုံး ရှိခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားသည်။
ဆရာကြီးသည် ရောဂါသည်၏ဝမ်းကို လက်ညိုးဖြင့် အသာထောက်၍ စမ်းသပ်ကြည့်သည်။
ဒြပ်သား၌ အပူချိန် မြင့်သွား၍ လူ့မျက်စေ့နှင့် မြင်တန်သော များ အဖြစ်လည်း ထုတ်လွှတ်နေပုံ]] အပူစွမ်းအင် (: thermal energy or heat energy) ဆိုသည်မှာ အပိုင်းအစတိုင်း၌ အစဉ်ခိုကပ်နေသော တမျိုး ဖြစ်ပြီး၊ ထိုစွမ်းအင်ကြောင့် အရာဝတ္ထု၏ အမှုန်တို့မှာ တုန်ခါမှုသဘော အစဉ်ရှိနေကာ ၎င်းတုန်ခါမှုကို အဖြစ် တိုင်းတာ ရရှိနိုင်သည်။
Van Wylen, Gordon; Sonntag, Richard (1978). ''Fundamentals of Classical Thermodynamics'' (Second edition, SI Version, Revised Printing ed.) လောက(Universe)တွင် အပူစွမ်းအင် ရှိသော်လည်း အအေးစွမ်းအင်ဟု မရှိချေ။
အရေပြားထံမှ ထိုသို့ အပူစွမ်းအင်မှာ လျော့ထွက်နေကြောင်း အာရုံခံဆဲလ်များက ပေးပို့သည့် ငယ် သတင်းအချက်အလက်များကို က လက်ခံဖတ်ရှုနေခြင်းသည်ပင်လျှင် လူက ခံစားသိရှိမှုတမျိုးကို ရရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။
အပူစွမ်းအင် လုံးဝကင်းစင်နေသည့် ဒြပ်ထုသည် အပူချိန်အားဖြင့် ကယ်လ်ဗှင် (0 K) ဖြစ်နေမည်။
သို့ဖြင် အလုပ် (work done) နှင့် ယူနစ်ချင်း တူသည်၊ အားဖြင့် J (joul; ဂျူးလ်) ဖြစ်သည်။
ရှိ များ ရှင်သန်ရန် လိုအပ်သော ကို မှ အပူစွမ်းအင်အဖြစ် အဓိက ရရှိသည်။
သည်လည်း အပူစွမ်းအင် အသွင်ကွဲတမျိုးဟု သိမှတ်နိုင်သည်။
များအနက် လူတို့၏ မျက်စေ့မှ အာရုံခံဆဲလ်များ ခံစားနိုင်သော အလင်းရောင်များမှာ အပူစွမ်းအင် ပမာဏအားဖြင့် ခပ်နည်းနည်းသာ ရှိသည်။
ထို့ထက် စွမ်းအင်မြင့်၍ တိုသော (ဥပမာအားဖြင့် ) လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများကို ဒြပ်ထုများက စုပ်ယူလျှင်မူ ရရှိသည့် အပူစွမ်းအင် ပမာဏ ပိုများပေမည်။
မီးလောင်ခြင်းသည်လည်း ၏ များက အပူစွမ်းအင် များပြားလုံလောက်သွားခြင်းကြောင့် (စွမ်းအင် မြင့်လျက် တုန်ခါ ပြုတ်ထွက်ကာ) လေထဲရှိ မော်လီကျူးများနှင့် ဓာတ်ပြုရာမှ အပူစွမ်းအင် ဖြာထွက်မှုပင် ဖြစ်လေသည်။
အပူကို စွမ်းအင်အဖြစ် မမြင်ဘဲ အရာဝတ္ထုတစ်ခုအနေဖြင့် ကာလကြာညောင်းစွာ အမှတ်မှားလာခဲ့ကြရာ ခရစ် ၁၇၉၈-၉၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ''ကောင့် ရမ်းဖှို့'' နှင့် ''ဆာရ် ဟန်ဖှရီ ဒေဗီ'' ဆိုသူ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးနှစ်ဦးက ထိုအယူ ဟောင်းကို တော်လှန်လိုက်ကြလေသည်။
ဆိုလိုရင်း မှာ ခေါ် မြူတို့၏ တုန်လှုပ်မှုသည် အပူဓာတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
သို့သော် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးနှစ်ဦး ၏ စမ်းသပ်မှုများနှင့် ဆိုလိုရင်း သဘောတို့မှန်ကန်ပုံကို နောင် နှစ်ပေါင်း ၄ဝ အကြာတွင် ''ဂျိမ်း ပရက်စကော့ ဂျူးလ်'' က တစ်ဖန် မိမိ၏ စမ်းသပ်တိုင်းတာမှုဖြင့် ထပ်မံရှင်းပြမှ ကမ္ဘာက နားလည်လက်ခံလာလေသည်။
အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် မည်မျှပူသည် (အေးသည်)ကို သာမန်အားဖြင့် စင်တီဂရိတ်နှင့် ဖာရင် ဟိုက်ဒီဂရီ အမှတ်ပြ ပြဒါးတိုင် ([[သာမို မီတာ]]) များဖြင့် တိုင်းတာလေ့ရှိသည်။
အပူသည် (၁) ဒြပ်သားတလျှောက် စီးကူးခြင်း၊ (၂) ဒြပ်သားတို့ ဝှေ့လှည့်ကာ အပူဖလှယ်ခြင်း၊ (၃) စွမ်းအင်ဖြာထွက်ခြင်း ဟူသော နည်းသုံးနည်းဖြင့် ကူးစက်ဖလှယ်နိုင်သည်။
Q သည် ထိစပ်မျက်နှာပြင်ကို ဖြတ်သန်း၍ (အပူချိန်မြင့်ရာ ဒြပ်ထုမှ အပူချိန်နိမ့်ရာ ဒြပ်ထုသို့) စီးကူးသွားသော အပူစွမ်းအင် ပမာဏ။
A သည် မျက်နှာပြင်ချင်း ထိစပ်နေမှု၏။
ထိုကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့ဆီသို့ အပူရှိန် ရောက်လာသည်မှာ အပူစီးခြင်း၊ သို့မဟုတ် အပူသယ်ဆောင် ခြင်းတို့ဖြင့် ရောက်လာနိုင်ရန် အကြောင်းမရှိ၊ ကြားခံဒြပ်သားကြောင့် မဟုတ်ဘဲ အဖြစ် ရောက်လာခြင်းသာဖြစ်ပေသည်။
ဒြပ်သား ကိုယ်ထည်တစ်ခု၏ တုန်ခါမှုကြောင့် အပူလှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးလျှင် ပတ်ဝန်းကျင်သို့ အစဉ် ပျံ့နှံ့သွားလေသည်။
မိမိတို့နှင့် တွေ့ထိမိသော အရာဝတ္ထုတို့တွင် အပူကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် တို့ ဖြစ်လေသည်။
လုပ်ငန်းကြီးများနှင့် သိပ္ပံပညာကို လိုက်စားသူများသည် အလွန်မြင့်မားသည့် အပူချိန်များကို တိုင်းတာနိုင်မည့် ကိရိယာ များကို အလိုရှိကြလေသည်။
ကျွန်ုပ်တို့သည် သက်ရွယ်ငယ်စဉ်က ကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကြသောအခါ ဂဏန်းများကို ရေတွက်ပြီးလျှင် အပေါင်းကို စတင် သင်ယူခဲ့ကြရ၏။
အထက်ပါ အပေါင်းမှန်ကန်ချက်များတွင် ကျွမ်းကျင်လာ သောအခါ ''ကြိုး''ဟူသောပုဒ်ကို စာလုံး မပေါင်းပဲ ဖတ်နိုင် သည့်နည်းတူ ကျွန်ုပ်တို့သည် ၅ အပေါင်းလက္ခဏာ ၇ ကို မြင်လျှင်မြင်ခြင်း ၁၂ ဖြစ်ကြောင်း သိရှိလာကြပေမည်။
ဂဏန်းများကို ပေါင်း သောအခါ၌ လက်ချိုးရေတွက်ခြင်း၊ ''ကယ်ရီ''ခေါ်ဆောင် ဂဏန်းများ ပေါင်းရေးမှတ်ခြင်းတို့ကို အလျဉ်းမပြုလုပ်ဘဲ၊ စိတ် တွင် မှတ်ထားပြီး တွက်ချက်ရန် ကြိုးစားရမည်။
ကိန်းပြည့်တစ်ခုကို အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော ပြုလုပ်လိုက်သောအခါ အစိတ်အပိုင်း အားလုံးတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ညီမျှကြလျှင် ထိုအစိတ်အပိုင်း အသီးအသီးကို အပိုင်ကိန်း သို့မဟုတ် အပိုင်းဂဏန်းဟု ခေါ်သည်။
ထို့ကြောင့် ၅/၁၂ - ၂/၉ = ၁၅/၃၆ - ၈/၃၆ = ၇/၃၆ အပိုင်းဂဏန်းတစ်ခု၏ ပိုင်းဝေသည် ပိုင်းခြေထက် ငယ်သောအခါ ထိုအပိုင်းဂဏန်းကို အပိုင်းဂဏန်းစစ်ဟု ခေါ်သည်။
ထို့ကြောင့် ၁ဝ ၂/၁၂ - ၄ ၉/၁၂ = ၉ ၁၂+၂/၁၂ - ၄ ၉/၁၂ = ၅ ၅/၁၂ (အဖြေ) တွက်နည်း။
အကယ်၍ ၁/၆ ကို ၁/၄ နှင့် မြောက်လိုလျှင် မူလစတုဂံ၏ ၁/၆ ကို ပြသည့် မျဉ်းမတ်နှစ်ခုကြားရှိ ကော်လံကို ယူပါ။
ထိုနည်းတူ အပိုင်းဂဏန်း မြောက်ခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော လက်သုံး ဥပဒေကား အပိုင်းဂဏန်း နှစ်ခုကို မြောက်ရာတွင် ပိုင်းဝေခြင်းမြောက်၍ ပိုင်းခြေချင်း မြောက်ရသည်။
အပုပ်နိုင်ဆေး (အနာမရင်းဆေး)ဆိုသည်မှာ ရောဂါဖြစ်စေသည့် ပိုးများကို သတ်၍ ဘက်တီးရီးယားတို့ကြောင့် ဖြစ်သော ပုပ်သိုးခြင်းကို တားဆီးနိုင်သည့် ဆေးကို ဆိုသည်။
သို့သော် အပုပ်နိုင်ဆေးကို ခွဲစိတ်ပညာတွင် စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ ဗြိတိသျှလူမျိုး ဆရာဝန်ကြီးလက်ထက် ခရစ် ၁၈၆၅-ခုနှစ်တွင် ဖြစ်သည်။
အန်းဟွေး(Ānhuī) (安徽) ပြည်နယ် သည် ၏ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
နှင့် တို့၏ များဖြင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး ၏ အရှေ့ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။
အရှေ့ဘက်တွင် ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ၊ တောင်ဘက်တွင် ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ၊ မြောက်ဘက်တွင် တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။
အန်းဟွေးဟူသောအမည်သည် အန်းဟွေးပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော မြို့ကြီး နှစ်မြို့ ဖြစ်သည့် (Anqing) နှင့် (Huizhou) တို့၏ အမည်များကို ပေါင်းစပ်ခေါ်ဝေါ်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
အန်းဟွေးပြည်နယ်သည် အလွန်မြင့်မားသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် ၊ အနောက်ဘက်တွင် ၊ တောင်ဘက်တွင် ၊ အရှေ့ဘက်တွင် နှင့် တို့ တည်ရှိသည်။
ဖူကျန့်ဟူသော အမည်နာမသည် ခေတ် (Tang Dynasty) က (Fuzhou) နှင့် (Jianzhou) နှစ်ခုတို့၏ အမည်များကို ပေါင်းစပ်၍ ခေါ်ဝေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဖူကျန့်ပြည်နယ်သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် အရရော၊ အရပါ ကွဲပြားမှုများ အများဆုံး တည်ရှိရာပြည်နယ် ဖြစ်သည်။
ဒေသခံတို့အဆိုအရ ရှစ်ပုံက တောင်တန်း၊ ၁ပုံကရေပြင်၊ ၁ပုံပဲ ဟု ဆိုကြောင်း သိရသည်။
သည် ဖူကျန့် နှင့် ကျန်းရှီး ပြည်နယ် နှစ်ခုတို့ကို ပိုင်းခြားထားသည်။
ဖူကျန့်ပြည်နယ်၏ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ဝူးယီတောင်တန်းပေါ်ရှိ အမြင့် မီတာ (2157 m) ရှိသော (Huanggang Peak) ဖြစ်သည်။
ပြည်နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ၊ ပြည်နယ်၏ တောင်ဘက်တွင် ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တို့ ရှိသည်။
တစ်လျှောက်သည် ကြမ်းတမ်းကွေ့ကောက်ပြီး မြောက်မြားစွာသော ၊ များ ရှိသည်။
အကြီးဆုံး ကျွန်းများမှာ မှ ထိန်းချုပ်ထားသော Quemoy ကျွန်းနှင့် (Haitan Island)၊ (Nanri Island) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
အခြားမြစ်များမှာ (Jinjiang River)၊ (Jiulong River) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ချွဲမင်ကျွန်းများ (the islands of Quemoy) နှင့် များမှာ ထိုင်ဝမ်၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် တည်ရှိနေသည်။
တွင် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် ပျမ်းမျှ ၇-၁၀ ဒီဂရီ ခန့်ရှိပြီး တောင်တန်းဒေသများတွင် ၆-၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ခန့်ရှိသည်။
ဘက်မှ ဝင်ရောက်လာသော များ မကြာခဏ ဝင်ရောက်လေ့ ရှိပြီး တစ်နှစ်တာ မှာ ၁၄၀၀-၂၂၀၀ မီလီမီတာခန့် ရှိသည်။
စုန့်မင်ဆက် (Song dynasty) ခေတ်မှစ၍ ယနေ့အထိ ထင်ရှားသော ဖူကျန့်ပြည်နယ်သား ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် အဗေလား၏ ကံကြမ္မာ ညိုးမှိန်စပြုလာသောအါ သူ့အား အဘက်ဘက်မှ အကုသိုလ်ကံ အမျိုးမျိုး ဖိစီးနှိပ်စက် လာတော့၏။
ယင်းအကြောင်းလေးရပ်မှာ - # စာလုံးပေါင်း (သတ်ပုံသတ်ညွှန်း၊ ရစ်ပင့်ခွဲထားစသည်)ကို သိလိုခြင်း။
ယင်းတို့သည် ရေကန်များရှိ ရေညိထဲတွင်လည်းကောင်း၊ရေကန် အောက်ပိုင်းရှိ ရွှံ့နွံများတွင်လည်းကောင်း၊ ပင်လယ်ရေညိပင် များနှင့် ရောနှော၍လည်းကောင်း၊ လူတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ အစာကြောင်း၌လည်းကောင်း၊ ကျက်စားနေထိုင်လေ့ ရှိကြသည်။
ရေကန်ထဲရှိ ရေညိများသောနေရာမှ ရေတစ်စက်ကို ယူ၍ ဆလိုက်ခေါ် မှန်ပြားကလေးပေါ်တွင် တင်ပြီးသော် မိုက္ကရို စကုပ်ဖြင့် ကြည့်က ရေစက်ထဲတွင် အမီးဗားများကို ဟိုမှ သည်မှ သွားလာလှုပ်ရှားနေသည်ကို တွေ့ရမည်။
ယင်း၏ ခန္ဓာကိုယ်ဆဲထဲတွင် သဏ္ဌာန်မဲ့သည့် ခေါ် ကျောက်ချောကဲ့သို့သော ပစ္စည်းတစ်မျိုး ရှိသည်။
မြောက်ဘက်၌ ၊ တောင်ဘက်၌ ၊ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တို့၌ တို့နှင့် တို့ အသီးအသီး တည်ရှိကြသည်။
ဗဟိုအမေရိကတွင် ပါဝင်သောနိုင်ငံများမှာ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ နှင့် တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဗဟိုအမေရိကကို ၁၅ဝ၂ ခုနှစ် က ရှေးဦးစွာ တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ဗဟိုအမေရိကသည် အလျားမိုင်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ခန့်ရှိ၍ အကျယ်မှာ အချို့နေရာ၌ မိုင် ၅ဝဝ ကျော်သော်လည်း အချို့နေရာ၌မူ မိုင် ၅ဝ မျှပင် မရှိတတ်ချေ။
အကြီးဆုံးနှင့် အရေးပါအရာရောက်ဆုံး ကျွန်းဆွယ်မှာ နှင့် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်တို့ ပိုင်းခြားထားသော ဖြစ်သည်။
အဓိကလုပ်ငန်းများမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကြီးသည် ဒန်ရီရန်အကြားဟုခေါ်သော မိုးသစ်တောနေရာ ၈၇ ကီလိုမီတာခန့်မှ လွဲ၍ ဗဟိုအမေရိကကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည်။
ယင်းလမ်းမကြီးသည် ကုန်းမကြီးရှိနိုင်ငံများ၏ အဝေးပြေးလမ်းများနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။
အရ ပန်−အမေရိကန် အဝေးပြေးလမ်းမကြီးသည် ကမ္ဘာ့အရှည်ဆုံးသော မော်တော်ကားလမ်းဖြစ်သည်။
ယင်းတို့အနက် အကြီးဆုံးလေကြောင်းလိုင်းမှာ ဖြစ်ပြီး လေယာဉ် ၉၁ စီးဖြင့် ၆၅ နေရာသို့ ပြေးဆွဲပျံသန်းနေသည်။
လူတစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက်၊ တိရစ္ဆာန်တစ်ကောင်နှင့် တစ်ကောင်၊ အရာဝတ္ထု တစ်ခုနှင့်တစ်ခုကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်ရန် နာမည်ပညတ်များကို ပေးထားလေ့ ရှိကြပေသည်။
သားသမီးရတနာ၊ မည် သညာ၊ ပြုရာ လောကဝတ်''ဆိုသော ဗေဒင်ကျမ်းဆောင်ပုဒ်နှင့် အညီ ခေါ်ဝေးသမုတ်ကြသည်။
ရုပ်ဆင်းသဏ္ဌာန်ကို လိုက်၍မဟုတ်ပဲ စိတ်နေသဘောထား ကို လိုက်၍လည်း နာမည်မှည့်တတ်ကြသေး၏။
တွင် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း၊ တနင်္သာရီ ကမ်းရိုး တန်း နှင့်ပဲခူးရိုးမတို့တွင် အမြဲစိမ်းသစ်တောများကို တွေ့ရ သည်။
အမြဲစိမ်းသစ်တောများ၌ ပေါက်ကြသော သစ်ပင်အမျိုး ပေါင်း မြောက်မြားစွာအနက် စီးပွားရေးအနေနှင့် အရေးကြီး သော သစ်ပင်များမှာ ၊ သင်္ကန်း၊ သင်္ကန်းတူ(သင်္ကတူး)၊ ပျဉ်းမ၊ ကောင်းမှု၊ သစ်ခါး၊ တောင်သရက်နှင့် ဘိုင်တို့ဖြစ်ကြ သည်။
တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ အမ္မဇုန်မြစ်ဝှမ်း၊ ရှိ ကွန်ဂိုမြစ်ဝှမ်း၊ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ ထရင်းနီး ဒက်ကျွန်းစုများ တွင် အမြဲစိမ်းသစ်တောများကို တွေ့ရသည်။
ကွန်ဂို မြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် ကဲ့သို့ အလွန်မာ၍ ကောင်း သောသစ်မျိုး ထွက်သော်လည်း ခုတ်လှဲရန် စရိတ်ကြီးသည့်ပြင် မလွယ်ကူလှချေ။
ဖြင့် တိမ်ထဲတွင်ဖုံးကွယ်နေသော လေယာဉ်ပျံများကို ပစ်နိုင်သည့်ပြင် ညဉ့်အခါ မီးမောင်းကြီးများမပါပဲ ထိမှန်အောင် ပစ်နိုင်သည်။
ဒုံးပျံများကို ''ပရိုဂျက်တာ'' ခေါ် ဒုံးပျံပစ် ခုံများပေါ်ရှိ သံလမ်းများပေါ်တွင် တပ်ဆင်ထားသည်။
အမြစ်သည် သစ်ပင်တစ်ပင်လုံး၏ မှီခိုအားထားရာဖြစ်သည်။
မြန်မာ့အနုပညာရပ်တွင် အမြိတ်ပန်းထည် ရက်လုပ်ခြင်း အတတ်သည် သီးခြား ထင်ရှားခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း မြန်မာ ရက်ကန်းအတတ်တွင် အမြိတ်ဆင်အချိတ်ဆင်များ၊ ရွှေချည်ထိုး ငွေချည်ထိုး အထည်များသည် အထူးထင်ရှားခဲ့ပေသည်။
ဗျာ - ကဆုန်လပြည့်နေ့မှာ ဗျာဒိတ်တော်ကိုခံယူတော်မူပါသည်။
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုမြို့တော်တွင် ကျင်းပခဲ့သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကွန်ဖရင့်မှာ ကဆုန်လပြည့်နေ့ကို ကမ္ဘာ့ရုံးပိတ်ရက် အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ရန်အတွက် ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်မှ ၁၄ ရက်အထိ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။
လျောင်းနင်ပြည်နယ် သည် ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အတိုကောက်အားဖြင့် လျောင် ("Liao-辽") ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ယင်းအမည်သည် ပြည်နယ်အတွင်း အလယ်တည့်တည့်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသော (Liao River) မှ ယူထားခြင်းဖြစ်သည်။
ယနေ့ခေတ် လျောင်းနင်ပြည်နယ်ကို ၁၉၀၇ခုနှစ်တွင် (Fengtian province - 奉天) အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
တို့၏ ရုပ်သေးအစိုးရ ဖြစ်သော ခေတ်တွင် ယခင်အမည်ဖြစ်သော ဖွင်းထျန်းပြည်နယ်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် ၊ ၊ တို့ တည်ရှိပြီး၊ အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် ၊ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် ၊ အနောက်ဘက်တွင် ၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တို့နှင့် နယိနိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ယင်းမြစ်သည် တရုတ်ပိုင် (Dandong) နှင့် မြောက်ကိုရီးယားပိုင် (Sinuiju) တို့ကြားမှ ဖြတ်သန်း၍ ကိုရီးယားပင်လယ်အော် အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။
အဓိကမြို့ကြီးများမှာ ပြည်နယ်မြို့တော်ဖြစ်သော ၊ တတိယအကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သော ၊ ဒုတိယအကြီးဆုံးနှင့် စီးပွားရေးလျင်မြန်စွာဖွံဖြိုးနေသော ၊ နယ်စပ်မြို့ ဖြစ်သော ၊ ၊ နှင့် တို့ ဖြစ်ကြသည်။
လျောင်းနင်သည် တရုတ်ပြည် အရှေ့မောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။
တော်မှ မွန်ဂိုများကို မောင်းထုတ်ပြီးနောက် ၃ နှစ်အကြာ ၁၃၇၁ ခုနှစ်တွင် မင်အင်ပိုင်ယာ မှ သိမ်းသွင်းအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။
တံတိုင်းနှစ်ဘက်လုံးတွင် ခံထားသည်။
ထို့နောက် မန်ချူးတို့သည် မြို့တော်ကို တုန်းကျင်းမြို့ (ယနေ့ခေတ် အနီး) သို့ပြောင်းရွှေ့ကြပြန်သည်။
Edmonds (1985), p. 113 ၁၆၂၅ တွင် ယနေ့ခေတ် အနီးရှိ ရှင်းကျင့်မြို့ (Shengjing) သို့ ထပ်မံပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။
Edmonds (1985), p. 74 ၁၇ ရာစု နှောင်းပိုင်းမှစ၍ ချင်းမင်းဆက်ဘုရင်များသည် မဟာတံတိုင်းကြီး၏ တောင်ဘက်ခြမ်း (အထူးသဖြင့် ရှန်းတုန်းမှ) မှ လူများကို ဖွင်းထျန်းဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့ရန် အားပေးခဲ့သည်။
ရေအောက်ပြတိုက်]] ၁၉၄၉ ခုနှစ် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်သောအခါက လျောင်းနင်ပြည်နယ် ဟု အမည်မတွင်သေးပေ။
လျောင်းနင်ပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးသည် အခြားသော ပြည်နယ်များကဲ့သို့ပင် ကွန်မြူနစ်တစ်ပါတီစနစ်အုပ်ချုပ်ရေး ဖြစ်သည်။
ပထဝီဝင်အနေအထားအရ သုံးပိုင်းခွဲခြားနိုင်သည်။
အနောက်ဘက် ကုန်းမြေမြင့်ပိုင်းတွင် (Nulu'erhu Mountains) ဖြင့် နှင့် ပိုင်းခြားထားသည်။
ပြည်နယ်၏ အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် , နှင့် အခြား မြစ်လက်တက်များ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိပြီး အများအားဖြင့် မြေနိမ့် လွင်ပြင်များ ဖြစ်သည်။
အရှေ့ပိုင်းတွင် (Changbai Mountains) နှင့် (Qianshan National Park) တို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည် ယင်းတောင်တန်းများသည် (Liaodong Peninsula) ဘက်သို့ ထိုးဆင်းသွားသည်။
ဒေသတွင်းအမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်အနေဖြင့် ၁၃၃၆ မီတာ မြင့်သော (Mount Huabozi) တည်ရှိသည်။
လျောင်းနင်ပြည်နယ်သည် တရုတ်ပြည် အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် စီးပွားရေး အင်အားအကြီးဆုံး ပြည်နယ် ဖြစ်သည်။
တရုတ်ပြည်တွင် နှင့် အထွက်ရှိဆုံး ပြည်နယ်များ စာရင်းတွင် နံပါတ် (၃) ချိတ်သည်။
တလျန်ဝန်းကျင်တစ်ဝိုက်သည် တစ်ပြည်လုံး၏ လေးပုံသုံးပုံမျှသော နှင့် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရာ ဒေသ ဖြစ်သည်။
သစ်သီးထွက်ရှိမှုအနေဖြင့် တလျန်နှင့် ယင်းခိုမြို့တို့မှ ၊ တလျန်မှ ၊ ကျင်းကျိုးမှ ၊ ဟူးလူကျွန်းနှင့် စွေ့ကျုံးမှ သစ်တော်သီးအဖြူ၊ တန်းတုန်းမှ တရုတ်ဆီးသီး နှင့် ရိုးရိုးဆီးသီးတို့ ဖြစ်ကြသည်။
နှင့် တို့ လည်း အများအပြား ထွက်သည်။
စက်ကိရိယာများ၊ ပစ္စည်းများ၊ သန့်စင်ရေး၊ ရေနံနှင့် ဓာတုလုပ်ငန်းများ၊ ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်း နှင့် များ ထုတ်လုပ်သည်။
အထူးသဖြင့် ၊ ၊ ၊ ၊ နှင့် အမျိုးမျိုး ထွက်သည်။
ရှင်ယန် ရေလက်ကြားဖြတ်သိပ္ပံစက်မှုဇုန် လျောင်းနင်၊ ရှင်ယန် ပို့ကုန်ထုတ်လုပ်ရေးဇုန် ရှင်ယန် စီးပွားရေးနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးရေးဇုန် ရှင်ယန် အဆင့်မြင့် စက်မှုနည်းပညာဖွံ့ဖြိုးရေးဇုန် အန်းရှန်း အဆင့်မြင့်စက်မှုနည်းပညာဖွံ့ဖြိုးရေးဇုန် တလျန် စီးပွားရေးနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးရေးဇုန် တလျန် ပို့ကုန်ထုတ်လုပ်ရေးဇုန် တလျန် လွတ်လပ် ကုန်သွယ်ဇုန် တလျန် အဆင့်မြင့် စက်မှုနည်းပညာဖွံ့ဖြိုးရေးဇုန် တန်းတုန်းနယ်စပ် စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဇုန် ယင်းခိုစီးပွားရေးနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးရေးဇုန် = လျောင်းနင်ဗဟိုချက်ဒေသ (ရှင်ယန်မြို့ပြဒေသ) မြို့ပြအများစုသည် လျောင်းနင်ပြည်နယ်၏ ဗဟိုပိုင်းတွင် စုနေသည်။
တော်သည် လူဦးရေ ၄ သန်းကျော် ရှိသော မြို့ကြီး ဖြစ်သည်။
ရှင်ယန်မှ ကီလိုမီတာ ၁၅၀ ပတ်လည်အတွင်းတွင် လူဦးရေ ၁.၃ သန်းကျော်စီရှိသော နှင့် ၊ ၁.၁ သန်းကျော်ရှိသော ၊ ၀.၉၅ သန်းကျော် ရှိသော ၊ ၀.၇ သန်း ရှိသော နှင့် ၀.၄ သန်းကျော် ရှိသော တို့ ရှိကြသည်။
ယင်းစီမံချက်အရ စက်မှုဖွံ့ဖြိုးရေး၊ အထက်ပါ မြို့တော်ကြီး ရှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းရေး၊ ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြကို ပေါင်းစည်းရေး နှင့် ကို ဖော်ဆောင်ရေးတို့ ဖြစ်ကြသည်။
လျောင်းနင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသစီးပွားရေးခါးပတ် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် လျောင်းနင်ပြည်နယ် ကွန်မြူနစ်ပါတီ အတွင်းရေးမှူး (Li Keqiang) (ယခု ပေါ်လစ်ဗျူရိုအဖွဲ့ဝင် - ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်) ဖွံ့ဖြိုးရေး စီမံချက်ကို စတင်ခဲ့သည်။
လူဦးရေအများစုမှာ ဟန့်လူမျိုး များ ဖြစ်ကြသည်။
ပေကျင်းရှိ နန်းတော်လောက် မကြီးမားသော်လည်း (UNESCO) မှ ပေကျင်းနန်းတော်၏ လက်ခွဲ (World Heritage Site) တစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
ဟွမ်းရင်မန်ချူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရခရိုင်ငယ် (Huanren Manchu autonomous county) အတွင်းရှိ (Wunu Mountain City) ကိုလည်း ယူနက်စကို (UNESCO) မှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ (World Heritage Site) တစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
တွင် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကျောက်စိမ်း ဆင်းတုတော်ကြီး တည်ရှိသည်။
ရှေးမြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သော လျောင်းယန်မြို့တွင် (Yuan Dynasty) ခေတ်က (White Pagoda - Baita) ကဲ့သို့သော သမိုင်းဝင် နေရာ မြောက်မြားစွာရှိသည်။
ကျွန်း (Bijia Mountain) မှာ ဒီရေကျချိန်တွင် တရုတ်ကုန်းမကြီးနှင့် တစ်ဆက်တည်း ဖြစ်သွားလေ့ရှိသော ထူးဆန်းစိတ်ဝင်စားဖွယ် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။