DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
လမယ်လီဗရန်ကီးယားဟု ခေါ်ခြင်းမှာ ဤခရုမျိုး၏ ပါးဟက်များသည် သစ်ရွက်သဏ္ဌာန် ပြားချပ်၍ အထပ်ထပ်ပါရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ယင်းတို့အနက် နော့တီလပ်ဟုခေါ်သော လှပသည့်ပင်လယ် ခရုလုံးတစ်မျိုးတည်းတွင်သာ အခွံပါရှိ၍ ကျန်ခရုမျိုးတို့၌ လုံးဝ အခွံမပါချေ။
မာသောအခွံရှိ၍ အမ်ဖီနျူရာဟု ခေါ်သည်။
ဟု ခေါ်သော ခရုမျိုးသည် ဤမျိုးပေါင်းတွင် ပါဝင်သည်။
ခရုတို့၏ အခွံများသည် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိ၍ အလွန် လှပသည်။
မြန်မာလူမျိုးတို့သည် မင်္ဂလာအခမ်းအနားဖြစ်သော လက်ထပ်မင်္ဂလာ၊ ရှင်ပြုမင်္ဂလာ စသည်တို့တွင် ရှေးထုံးစဉ်လာ အရ မှုတ်ထရှိကြသည်။
တို့၏ ဘုရားရှိခိုး ကျောင်းများတွင်လည်း ခရုသင်း မှုတ်ရိုးထုံး ရှိသည်။
နှင့် တို့ကိုမူ အချို့အရပ်ဒေသများ၌ စားကောင်းသောက် ဖွယ် အနေနှင့် တန်ဖိုးထား၍ စားသောက်ကြသည်။
ကင်းမွန် လို အကောင်မျိုးကို ယခုအခါ ဟု ဆို၍ စားကြ သည်။
ပဆစ်ပစ်ကစားရာတွင် အသုံးပြုကြ သဖြင့် ကို ကြွေပစ်ကစားခြင်း ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
မိုးသောက်ထ ဒီရေကျလျှင် မီးရှူးမီးစာ တင်ထားသော ဖောင်ငယ်ကို မီးညိ၍ မီးအလျှံ ထန်းတဖျားခန့်ရှိမျ ကုလားတို့ ခံထားသော သင်္ဘော ခုနစ်စင်း ရှိရာသို့ မျှော်ချစေ၏။
ရာသီအလိုက် အချိန်မှန်ကန်စွာ ပြောင်းလဲတိုက်ခတ်နေသော များကို မုတ်သုံ(မွန်ဆွန်း - monsoon) သို့မဟုတ် ရာသီလေဟုခေါ်သည်။
မုတ်သုံလေ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းအကြောင်းမှာ မတ်လမှ စက်တင်ဘာလအထိ ၏ တိုက်ရိုက်အပူရှိန်သည် မြောက်ဖက်၌ တည့်မတ်စွာ ကျရောက်၏။
ထိုလများ၌ အလယ်ပိုင်းရှိ ကျယ်ပြန့်သော ကုန်းမြေများသည် အလွန်ပူပြင်း၍ တောင်ဖက် နှင့် အရှေ့ဖက် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ တို့သည် များစွာအေး၏။
ထိုအခါ အိန္ဒိယအလယ်ပိုင်းရှိ လေတို့သည် ပူသဖြင့် အထက် သို့ အမြောက်အမြား လွင့်တက်ကြ၏။
ယင်းလေတို့သည် နှင့် တို့တွင် အနောက်တောင်ဖက်မှ တိုက်ခတ်လာသောကြောင့် အနောက်တောင်ရာသီလေဟုလည်းခေါ်သည်။
မုတ်သုံလေ တိုက်ခတ်သောအခါ လေထဲတွင် ရေခိုးရေငွေ့များ ပါလာ၏။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အနောက်တောင် မုတ်သုံလေသည် နှစ်စဉ် မှ အထိ တိုက်ခတ်ရာ၊ ထိုအချိန်တွင် မိုးများစွာ ရွာသွန်းသဖြင့် မိုးဥတုဟု ခေါ်ကြသည်။
တစ်ဖန် စက်တင်ဘာလမှ မတ်လအထိ နေ၏ တိုက်ရိုက် အပူရှိန်သည် တောင်ဖက်၌ တည့်မတ်စွာ ကျရောက်၏။
ထိုမုတ်သုံလေသည် အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် အရှေ့မြောက်ဖက်မှ တိုက်ခတ်သောကြောင့် အရှေ့မြောက်နိုင်ငံတွင် မိုးမရွာချေ။
အရှေ့မြောက် မုတ်သုံလေသည် အနောက်တောင် မုတ်သုံလေလောက် အဟုန်မပြင်းထန်ချေ။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယင်းမုတ်သုံလေတို့သည် အထူးအချိန်မှန်သဖြင့် စိုစွတ်သော မိုးဥတုနှင့် ခြောက်သွေ့၍ အေးသောဆောင်းဥတုတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေလေသည်။
မုတ်သုံလေ ရရှိသော ဒေသများမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ၊ အင်ဒိုချိုင်းနား၊ အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ကမ်းရိုးတန်းဒေသအချို့နှင့် တောင်အမေရိက အနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသတို့ ဖြစ်ကြသည်။
မန်ချူးရီးယားသည် ပိုင် ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်၍ တရုတ်နိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်အစွန်တွင် တည်ရှိသည်။
မန်ချူးရီးယားဟူသည်ကား မန်ချူးတို့၏ ဌာနီဟုအဓိပ္ပာယ်ရကာ နှင့် တိုက်သားတို့က ခေါ်ဝေါ်သောအမည် ဖြစ်ပေသည်။
တို့သိမ်းပိုက်ပြီးသည်နောက်တွင် မန်ချူးရီးယားကို မန်ချူးကိုးဟု ပြောင်းလဲခေါ် ဝေါ်သည်။
တရုတ်လူမျိုးတို့ကမူ အရှေ့တောင်ပိုင်းဒေသဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ''တုန်းပေ'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်လေသည်။
သယံဇာတပစ္စည်းများ ကြွယ်ဝသောကြောင့် အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများဖြစ်သော နှင့် ဂျပန်တို့သည် မန်ချူးရီးယားကို မျက်စောင်းထိုးလျက်ရှိကာ ပိုင်ဆိုင်မှုအတွက် ရုရှ၊ တရုတ်တို့အချင်းပွားကြရပေသည်။
ပဲဆီကို ပေါက်ကွဲတတ်သော ပစ္စည်းများ၊ ဆပ်ပြာနှင့် အခြားလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုသည်။
မန်ချက်စတာမြို့သည် အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိ၍ လန်ဒန်၊ ဗာမင်ဂမ်နှင့် လီဗာပူးတို့၏ နောက်စတုတ္ထ လိုက်သော မြို့ကြီးဖြစ်၏။
မှ အရှေ့ဘက်တွင် မိုင် ၃ဝ ကွာဝေး၍၊ မှ အနောက်တောင်ဘက်တွင် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် ၁၈၃ မိုင် ကွာဝေးသည်။
မန်ချက်စတာမြို့သည် နှင့် မိုင် ၃ဝ ကျော် ကွာသော်လည်း ကြီးဆောက်လုပ်ပြီးစီးသည်နှင့် ယခုအခါ ကုန်းတွင်းပိုင်း ပင်လယ်သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းဖြစ်၍ နေပေသည်။
မန်ချက်စတာ အမည်နှင့် ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည့် အချက်တစ်ခုမှာနှင့် ''မန်ချက်စတာ ဂါဒီယန်'' သတင်းစာဖြစ်၍ယင်းသတင်းစာသည် အင်္ဂလိပ် စကားပြောဆိုသော နိုင်ငံများတွင် အလွန်ထင်ရှားပေသည်။
ထို့အပြင် မန်ချက်စတာအခြေစိုက် ဘောလုံးအသင်းမှာ လည်း ကမ္ဘာတစ်ဝန်း အားပေးသူ သန်း ၁၀၀ထက်မနည်း ရှိသောကြောင့် မန်ချက်စတာမြို့မှာ မသိသူရှားလှပေသည်။
မြန်မာတို့က ပသျှူးကျွန်းဆွယ်ဟု အသိများသော မလေးကျွန်းဆွယ်ရှိ မာလာယုပြည်ထောင်စုသည် ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင် အချုပ်အချာ အာဏာပိုင်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။
မာလာယု ကျွန်းဆွယ်ကို မြန်မာတို့ ယခင်က ပသျှူးကျွန်းဆွယ်ဟု အခေါ်များသည်။
မာလာယုကျွန်းဆွယ်သည် ၏ အရှေ့တောင်ဘက်အဖျားဖြစ်သည်။
မာလာယုကျွန်းဆွယ်ဟူ၍ တွင်သော ဒေသသည်ကား နှင့် တို့မှခပ်သွယ်သွယ်လျားလျား ဆက်လာကာ အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ကွေ့ဝင်ပြီးလျှင် အဖျားတုတ်သွားသောဒေသတစ်လျှောက်ဖြစ်၏။
သည် မာလာယုကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေကို ဆူမတြားကျွန်းမှ ခြားထားသည်။
ရာပေါင်း များစွာသော မြစ်များသည် တောင်များမှ မြစ်ဖျားခံကာ ဘင်္ဂလားအော်ထဲသို့ လည်းကောင်း၊ ယိုးဒယား ပင်လယ်ကွေ့ထဲသို့ လည်းကောင်း၊ ရေလက်ကြားထဲသို့ လည်းကောင်း စီးဝင်သည်။
အချို့နေရာများတွင် ကမ်းဘေး၌ နှင့်ထင်းရှူးပင်များပေါက်လျက်ရိသော ပင်လယ်အော်များကို တွေ့ရ၏။
မာလာယုကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်ဘက်ရှိ ကဒါနယ် အလွန်တွင်ရှိသော ၊ ယင်း၏ တောင်ဘက်လှမ်းလှမ်းရှိ ကျွန်းဆွယ်ပိုင် ရေပြင်တွင် ပါဝင်သော ရှုခင်းလှပရာ၌ အပူပိုင်းဒေသတွင် မနှိုင်းသာသော ဒေသတစ်ခုပင်ဖြစ်၏။
မာလာယုကျွန်းဆွယ်ပိုင် ရေပြင်တွင်ပါဝင်သော ကျွန်းများမှာ ကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်ဘက်ရှိ ကေဒါနယ် အလွန်တွင်ရှိသော လန်ကာဝီကျွန်း၊ ယင်း၏တောင်ဘက်လှမ်းလှမ်းရှိ ပီနန်ကျွန်း တို့အပြင် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးအလွန်ရှိ တိုင်အိုမန်နှင့် အခြား များဖြစ်၏။
မာလာယုကျွန်းဆွယ်ရှိ မှာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပူအိုက်၏။
ကျွန်းဆွယ်၏ ၅ ပုံ ၄ ပုံတွင် ထူထပ်သော များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိ၏။
ယင်းသစ်တော်တို့မှ အက်ဗနီသစ်၊ ၊ ၊ ပရုတ်နှင့် အခြားတန်ဖိုရှိသော သစ်များရရှိ၍ ယင်းတို့သည် မာလာယုကျွန်းဆွယ်တွင် အရေးပါ အရာရောက်သော သဘာဝပစ္စည်းများဖြစ်ကြ၏။
ခေါ် ကော်ဖတ်မှာ အဓိက ထွက်ကုန်ပစ္စည်းဖြစ်၏။
အခြား နှင့် သစ်ဆီများလည်း ထွက်၏။
မာလာယုကျွန်းဆွယ်တွင် ၊ သံရိုင်း၊ နှင့် အစရှိသော သယံဇာပစ္စည်းများ ထွက်၍ သံဖြူမှာ အရေးပါအရာရောက်ဆုံးဖြစ်၏။
မြို့တော်မှာ ဖြစ်၍ တြင်ဂနု ပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
ထို့ပြင် အုန်းပင်များစိုက်ပျိုး၍ ထုတ်သည်။
များကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုး၍ ပင်၊ ၊ ၊ ပီလောပီနံဥ၊ ဆေးရွက်နှင့်ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များဖြစ်သော ၊ ၊ အစရှိသည်တို့ကိုလည်း အသင့်အတင့် စိုက်ပျိုးသည်။
ကန်စွန်းဥ၊ ပင်၊တို့ကိုလည်း အများအပြား စိုက်၍ မှာ သီးစားပင်တွင် ရှေ့တန်းမှပါဝင်သည်။
မြန်မာတို့ အလွန် ကြိုက်နှစ်သက်သောနှင့် ပေါက်ရောက်ရာ ဒေသလည်းဖြစ်၏။
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးတွင် ကို အထူးသဖြင့် အသုံးပြုသည်။
ပဟန်ပြည်နယ်မှ ထွက်၍ ပီရတ်နှင့် ဆေလန်ဂေါ်တွင် လည်း အနည်းငယ် ထွက်သည်။
ထို့ပြင် ပီရတ်၊ ဂျိုဟိုး၊ ကေလန်တန်နှင့်တြင်ဂနုမှ သံရိုင်း၊ ပီရတ်မှ တန်စတန်ရိုင်း၊ ကေဒါ၊ တြင်းဂနှင့် ပဟန်မှ များထွက်သည်။
ဗောက်ဆိုက်နှင့် တို့မှာလည်း စီးပွားရေးတွင် အရေးပါသော တွင်းထွက်ပစ္စည်းများဖြစ်၏။
မလ္လာယုနိုင်ငံ တွင် တူးဖော်ရရှိသော သံရိုင်း အများကို ပီနန်တွင်ကျို၍ ကျန်သံရိုင်းတို့ကို တွင် ကျိုသည်။
နှင့် စင်္ကာပူမြို့တို့တွင် ကော်ဖတ်ပြားများ လုပ်သော စက်ရုံများ ရှိ၏။
မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်သည် အိန္ဒိယနှင့် တို့အကြား ကုန်သွယ်ရန် သွားရာလမ်းကြောင်းတွင် တည်ရှိသည့် အတွက် ကြောင့် နှစ်ရာပေါင်း များစွာကတည်းက အရေးပါသော အချက်အချာ ဒေသဖြစ်ခဲ့၏။
ခရစ် ၁၄ဝဝပြည့်နှစ်တွင် တို့သည် မလက္ကာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့၏။
မလက္ကာ ဆိပ်ကမ်းမြို့သည် နှင့် တောင်ပိုင်းတရုတ် ပင်လယ်တို့ အကြားတွင် သွားရာ လမ်းကြောင်းကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့သောကြောင့် ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါ၍ တန်ခိုးထွားခဲ့ပေသည်။
ခရစ် ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် ဂျိုဟိုးပြည်နယ် စူလတန် ဘုရင်ထံမှ ကို ဗြိတိသျှ တို့ဝယ်ယူရန် ဆာစတမ်းဖို့ရက်ဖဲကပင် စီစဉ်ပေးခဲ့သည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းက တို့သည် ယိုးဒယားနိုင်ငံမှနေ၍ မလ္လာယု ကျွန်းဆွယ်အတွင်း ချဉ်းနင်း ဝင်ရောက်လျက်၊ ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့၏။
ဗြိတိသျှ၊ နှင့် အိန္ဒိယတပ်များက ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ခုခံ တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း အရေးနိမ့်ခဲ့၍၊ ဂျပန်တပ်များသည် လျင်မြန်စွာ ရှေ့သို့တိုး၍ ချီတက်လာခဲ့ရာ၊ ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ တွင်မဟာမိတ်တပ်များအားလုံးကို စင်္ကာပူသို့ ဆုတ်ခွာစုရုံးနေခဲ့ ကြရသည်။
စစ်ပွဲအတွင်း က ကော်ဖတ်နှင့် သံဖြူဈေးကောင်းလာ၍ မလ္လာယုသည် စီးပွား ရေး နာလန်ထူလာသဖြင့် သူပုန်တို့ကို နှိမ်နင်းနိုင်လာ၏။
မန်လည်ဆရာတော်သည် အထက်မြန်မာနိုင်ငံ၊ ၊ ၌ အဖ သစ်ကုန်သည် ဦးထင်ညို၊ အမိ ဒေါ်ဖြေတို့မှ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၃ ခုနှစ်၊ နှောင်းတန်ခူး လဆန်း ၁၂ ရက်၊ အင်္ဂါနေ့ ညဉ့် ၃ ချက်တီးကျော်တွင် ဖွားမြင်သည်။
ရဟန်းဆယ်ဝါ ရတော်မူသောအခါ ဉာဏ်မီးတောက်စအချိန်တွင် ပညာရင်နို့ သောက်စို့ရာဖြစ်သော ဆရာအရှင်၏ ကျေးဇူးကို ဆပ်သောအားဖြင့် ကို စတင် ရေးသားတော်မူလေသည်။
အဖ မြို့စာရေး ဦးထင်ညိုနှင့် အမိ ဒေါ်ဖြေတို့မှ တွင် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၂၀၃ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်နေ့ အင်္ဂါနေ့ည သုံးနာရီကျော် ဝိသာခါနက္ခတ် ထွန်းပချိန်တွင် ဖွားမြင်တော်မူခဲ့သည်။
ဆရာတော်ကြီးသည် မင်းလှမြို့ (ပြည်ခရိုင်) တွင် နှင့် တွေ့ဆုံ၍ နှစ်ပါးအတူ သီးသန့် မီးရထားဖြင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ ဆက်လက်ကြွချီတော်မူခဲ့ရာ ရန်ကုန်မြို့ အရောက်တွင် အမြောက် ၂၁ ချက် ပစ်ဖောက် အပူဇော်ခံရသည်။
ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ လက်ရာ စာပေ အမြုတေများထဲမှ အထူးကောင်းမွန် ထင်ရှားသော ကျမ်းစာများ ဖြစ်သော အောက်ပါ ကျမ်းစာများကို နှောင်းခေတ် ပညာရှင်တို့က မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။
မန်းချောင်းသည် ၏ လက်တက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
တောင်ပေါ်မှ စီးဆင်းလာ၍ ဆည်တော်ရွာသို့ ရောက်သောအခါ မြေပြန့်သို့ရောက်လာ၏။
သို့ဖြစ်၍ ရွှေစက်တော်ကို မန်းဟူ၍ ခေါ်သဖြင့် မန်းချောင်းသည် ထင်ရှားသည်။
ရတနာပုံခေတ် သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ကျန်ရှိနေသေးသော မြန်မာမင်းပိုင် နယ်မြေများအား ခရိုင် (၁၀)ခရိုင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။
အခြားမြို့များမှာ ၊ ၊ ၊ ၊ တို့ဖြစ်ကြသည်။
မန္တလေးခရိုင်မှ ပြင်ဦးလွင်၊ မတ္တရာ၊ စဥ့်ကူး၊ မိုးကုတ်၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်များကို ခွဲထုတ်ကာ အဖြစ် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
မန္တလေးခရိုင်သည် မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းရှိ စီးပွား​ရေးအချက်အချာကျ​သော ခရိုင်ဖြစ်သည်။
မန္တလေးခရိုင်သည် မြန်မာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု စုဝေးရာဒေသဖြစ်သည်။
မန္တလေးမြို့တွင် နှင့် များ ရှိသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းလုံးသို့ ခရီးလမ်း မခက်ခဲလှချေ။
မန္တလေးခရိုင်တွင် အထက်မြန်မာပြည်၏ အဆင့်မြင့်တက္ကသိုလ်များစွာတည်ရှိသည်။
မန္တလေးခရိုင်သည် အထက်မြန်မာပြည်၏ အဆင့်မြင့်ဆေးရုံကြီးများ တည်ရှိရာ ခရိုင်တစ်ခုဖြစ်သည်။
မန္တလေးခရိုင်သည် မြန်မာမင်းတို့ ဘုန်းတန်ခိုးထွန်းကားရာအရပ်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ခရိုင်အတွင်း၌ ထင်ရှားကျော်ဇောသည့် ဘုရားစေတီများသာမက ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံများရှိသည်။
မိန်ဇိမ်ငှက်သည် အလွန် မြင်ရခဲသော မျိုးဖြစ်၍ လူသိနည်းသည်။
ထိပ်သည် အပေါ်သို့ ကောက်မသွားဘဲ ဖြောင့်တန်း၍ နေသည်။
နှင့် များတွင် ၁၂ ကောင်မှ အကောင် ၂ဝ ထိ အုပ်ဖွဲ့၍ အစာရှာထွက်ကြသည်။
တွင် မိန်ဇိမ်ငှက်ကလေးများဥမှ ပေါက်ကြသည်။
များကို မြစ်သဲကမ်းပါးပေါ်တွင် အုလေ့ရှိရာ၊ ကျောက်ခဲကလေးများနှင့် ဆင်တူ၍ မှားယွင်းတတ်သည်။
ကျွန်းဆွယ်နှင့် ကျွန်းတွင် မိန်ဇိမ်ငှက်ကို တွေ့ရသည်။
တွင် ၊ တစ်လျှောက်၌ မှ အထိ ၊ နှင့် များ ၊ ဖက်ရှိ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းနှင့် စစ်တောင်းနှင့် ဝများတွင် တွေ့ရလေသည်။
Elevation adjusted to North American Vertical Datum of 1988. မိန်းပြည်နယ်သည် တွင် ဖွဲ့စည်းပါဝင်သော ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်၍ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ အရှေ့မြောက်ဘက် အစွန်ဆုံးတွင် တည်ရှိသည်။
မိန်းပြည်နယ်သည် တွင် ပါဝင်သော ကွီဗက်နှင့် နယူးဗရန်းဇွစ်ပြည်နယ်၂ ခု အကြား သပ်နှက်သွင်းထားဘိသကဲ့သို့ ဟိုက်၍ ဝင်သွားသည်။
မိန်းပြည်နယ်၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ တောင်ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်တွင်ကား နှင့် ဆက်စပ်နေသော မိန်းပင်လယ်ကွေ့ရှိသည်။
သီးနှံ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ငါးစသည်တို့ကို စည်သွတ်သော လုပ်ငန်း၊ ၊ ဘွတ်ဖိနပ်လုပ်ငန်းများ သည်လည်း အရေးပါသည်။
သည် ကြာမြင့်သော ကာလကင် မိန်းနယ်ကို ပိုင်ဆိုင်ကြောင့်ဖြင့် တောင်းဆိုခဲ့ပေသည်။
ကြီးအတွင်း၌ကား သင်္ဘောတည် လုပ်ငန်းကိုသာမက၊ ဖိနပ်လုပ်ငန်းနှင့် အထည်အလိပ် လုပ်ငန်းတို့ကိုပါ စစ်ကြီးကို အထောက်အပံ့ဖြစ်စိမ့်သောငှာ တိုးချဲ့ခဲ့ရလေသည်။
အရွက်နုမျာကို ခူး၍ ဟင်းရွက်အဖြစ် စားသုံးကြသည်။
မုန်တိုင်ပင်သည် ဆဲလပ်စတြေးစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်းကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် လိုဖိုပက်တလမ် ဝေါ်လီချီးဟုခေါ်သည်။
မိုးပါးသော အရပ်တို့၌ ရှိသည့် အင်တိုင်းတောများတွင်များစွာ ပေါက်ရောက်သည်။
သို့သော်လည်း ၊ ၊ ၊ သောင်ရင်း၊ အတ္ထရန် အစရှိသော မြို့နယ် အသီးအသီးရှိ သစ်တောများ၌လည်း မုန်တိုင်ပင်များ ပေါက်ရောက်ကြကြောင်းသိရှိရသည်။
မုန်တိုင်သား အရောင်မှာ ပန်းရောင်ဖြစ်၍ အတော်အသင့်မာသော သစ်သား ဖြစ်သဖြင့် အိမ်အသုံးအဆောင်များ၊ စားသောက်ဖွယ်ရာ ပစ္စည်းထည့်သော သေတ္တာများနှင့် မီးခြစ်အိမ်များပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။
ရှိ ထားဝယ်နယ်၌တွေ့ရသော မုန်တိုင်ပင်ကို ထိုနယ်ရှိ လူများက တောင်ယမနေဟူ၍လည်းကောင်းယမနေအဖြူပင်ဟူလ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။
ထားဝယ်နယ်၌ ထိုမုန်တိုင်သားကို ပျဉ်ခွဲခြင်း၊ ထည့် ရန် သေတ္တာများလုပ်ခြင်း စသည်တို့အတွက် အသုံးပြုကြသည်။
တွင် တွေ့ရသော မုန်တိုင်ပင် အငယ်မျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်ရှိ သစ်တောများ၌လည်း တွေ့ရသည်။
မုန်လာဥနီပင်သည် ကီနိုပိုဒီအေးစီအီး(Chenopodiaceae; ယခုအခါတွင် ) မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ဗီတာဗားလဂါးရစ်(''Beta vulgaris'') ဖြစ်သည်။
မုန်လာဥနီပင်သည် မူလက ဒေသတွင် အလေ့ကျပေါက်သည်။
တွင် မုန်လာဥနီပင်များကို ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင် တစ်မျိုးအဖြစ်ဖြင့်သာ စိုက်ပျိုးကြသည်။
လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၅ဝ ကျော် အထက်က သကြားအတွက် ကြံပင်များကိုသာ အားထား ခဲ့ကြရသော်လည်း ယခုအချိန်အခါတွင် ကဲ့သို့သော နိုင်ငံ များတွင် လယ်မြေ ဧကပေါင်း ထောင်သောင်းများစွာ၌ သကြားမုန်လာပင်များကို စိုက်ပျိုးထားကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) မုန်လာဥနီမှာ subsp. ''sativus'' လည်း အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။
မုန်လာ ဥဝါပင်သည် အမ်ဗယ်လီဖာရီး(Umbelliferae)ယခုအခါတွင် ဟုခေါ်သည်။
မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ဒေါကပ် ကာရိုတာ(''Daucus carota'') ဖြစ်သည်။
မုန်လာဥဝါဟု ခေါ်သော်လည်း ၊ ၊ ၊ စသည်တို့နှင့် မျိုးရင်းချင်း မတူချေ။
မုန်လာဥဝါသည် သကြားဓာတ် အလွန်ကြွယ်ဝသည့်ပြင်၊ လည်း များစွာ ပါဝင်၏။
သကြားဓာတ်နှင့် သံဓာတ်များအ ပြင် နှင့် ဓာတ်များလည်း အများအပြား ပါရှိ ၏။
နှင့် ဓာတ်တို့ကား အနည်းငယ်စီသာပါရှိသည်။
တွင် မုန်လာဥဝါကို ကျွတ်အောင် လှော်၍ ညက်အောင် ကြိတ်ပြီးလျှင် ကော်ဖီအစား အသုံးပြုကြသည်။
မုန်းချောင်းသည် တောင်ပိုင်း ချင်းတောင်ခရိုင်ရှိ (ခေါ်) (ခေါ်) ထိပ်၏ အနောက်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်ရှိ တောင်များတွင် မြစ်ဖျားခံသည်။
အစသော် တောင်ဘက်သို့ လမ်းပြောင်းပြီးနောက် အတွင်းသို့ ၏ အနောက်မြောက်ဘက်မှ စီးဝင်သည်။
ထိုနောက် တွင်းသို့ ဖြတ်သန်း စီးဆင်းသည်။
မှစ၍ မြေပြန့်တွင်းသို့ ရောက်သည်။
သို့ရာတွင် ပြောပလောက်သည်တို့ကား ၊ စသည်တို့သာလျှင်ဖြစ်၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) မုန်းချောင်းကို ဒေသခံ ၊ နှင့် လူမျိုးများ၏ ချင်းဘာစကားအရ ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
ချောင်းဖျားမှ ချောင်းဆုံးအထိအစဉ်အလိုက်- # (စေတုတ္တရာမြို့နယ်၊ သူကောင်းကျင်းကျေးရွာအနီး၊ စီမံကိန်းကာလ) # (စေတုတ္တရာမြို့နယ်၊ ဗူးကျေးရွာအနီး၊စီမံကိန်းကာလ) # (စေတုတ္တရာမြို့နယ်၊ အောက်ပုံကျေးရွာအနီး၊ ဖွင့်လှစ်ပြီး။
လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ၇၅ မဂ္ဂါဝပ်) # (ပွင့်ဖြုမြို့နယ်၊ လယ္မကျေးရွာအနီး၊ ဖွင့်လှစ်ပြီး။
လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ၇၄ မဂ္ဂါဝပ်) # (ပွင့်ဖြူမြို့နယ်၊ မဲဇလီကျေးရွာအနီး၊ ကိုလိုနီခေတ်။
ငယ်များ မြောက်မြားစွာရှိနေသောကြောင့် က မုန်းချောင်းကို မုန်းမြစ်ဟုသုံးနှုန်းခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။
နှင့် ပြီးလျှင် ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းသို့ အနောက်ဘက်ခြမ်းမှ စီးဝင်သော ချောင်းလက်တက်များထဲတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံးနှင့် ရေစီးအားအများဆုံးဖြစ်သည်။
ချောင်း၏အနောက်ဘက်ခြမ်းသည် တောင်တန်းများဖြစ်ပြီး မိုးကောင်းစွာရကာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေရှင်သော ချောင်းလက်တက်ငယ်များ အများအပြားရှိကြသည်။
ဒွေးချောင်း၊ ချီချောင်း၊ အောင်းချောင်း၊ ဆီမီးချောင်း နှင့် ကြီးချောင်းတို့မှာ တစ်နှစ်ပတ်လုံးရေစီးသော ထင်ရှားသော ရေရှင်ချောင်းကြီးများဖြစ်ကာ ၎င်းချောင်းငယ်များ ဘေးတွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသော ဒေသခံ နှင့် ဗမာ တိုင်းရင်းသားတို့သည် သီးနှံတစ်ရာသီခံသော ကိုယ်ထူကိုယ်ထ များပြုလုပ်ကြကာ ရေသွင်း၍ စပါးစိုက်ပျိုးကြသည်။
ချောင်း၏အရှေ့ဘက်ခြမ်းသည် ၏အဆက်ဖြစ်သော နှင့် ကြီးများ ရှိနေပြီး မြေပြန့်ဒေသနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သဖြင့် မိုးရေရရှိမှု နည်းပါးသော်လည်း နွေရာသီမျှသာ ရေခန်းခြောက်သည့် ချောင်းလက်တက်များ ရှိကြသည်။
ရာသီမပြတ်ရေစီးပမာဏ အားကောင်းသောကြောင့် ဒေသတွင်း တစ်ရွာနှင့်တစ်ရွာ သွားလာကြရာတွင် ဒေသတွင်းလက်ဖြစ် သစ်လုံးထွင်းလှေများကို အသုံးပြု၍ လှော်တက် ထိုးဝါးများဖြင့် လှော်ခတ်ကာ ထက်အောက်စုန်ဆန်သွားလာကြသည်။
မုန်းချောင်းတစ်ဘက်တစ်ချက်စီတွင် အနည်းငယ်ပြန့်ပြူးသောမြေအနေအထား ဧရိယာ အနည်းငယ်ရှိသဖြင့် မုန်းချောင်းမှရေကို တစ်ဘက်ပိတ်ဆည်များတည်ဆောက်သွယ်ယူလျှက် ဆန်စပါးကို အဓိက စိုက်ပျိုးကြသည်။
ထင်ရှားသော ကိုယ်ထူကိုယ်ထ သစ်ဝါးဆည်များမှာ # တပွင်ဆည် # ဗူးဆည် # ပွင့်တောက်ဆည် # လုံးပေါဆည် # အောက်ပုံဆည် တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဘိုးတော်ဘုရား နတ်ရွာစံ၍ ဘကြီးတော်ဘုရား အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်တော်မူသောအခါ သက္ကရာဇ် ၁၁၈၁ ခုနှစ်တွင် ဆရာတော်အား အင်းဝမြို့တော်သို့ ပင့်ဆောင်ကာ ထီးလှိုင်ရှင်ဘုရားအနီး မင်္ဂလာဘုံသာ မည်သော အုတ်ကျောင်းတော်ကို ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းပြီးလျှင်''ဣန္ဒဝဇီရာဘိလင်္ကာရ သိရိဓဇ ရာဇဂုရု'' ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ကပ်လှူကိုးကွယ်တော်မူလေသည်။
မျုစမြစ်သည် အရှေ့ပိုင်းရှိ လန်းဂရာတောင်များတွင် မြစ်ဖျားခံ၍ မြောက်ဘက် အားဒင် တောင်တန်းများကို ကျော်ဖြတ်ပြီးနောက် အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ကွေ့သွားလျက် ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။
တစ်ဖန် အတွင်းကလည်း ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျာမန်စစ်တပ်များ ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်ခြင်း ခံရလေသည်။
မဒရစ်သို့ရောက်လျှင်မိမိနှင့် တစ်ရပ်တည်းနေ တစ်ရေတည်းသောက်သူ ဖြစ်သော ပန်းချီကျော် ထံ ချည်းကပ်ရလေ၏။
အချို့ပင်လောင်းများတွင် အစေ့ရွက် တစ်ခုသာရှိသောကြောင့် ''အစေ့ရွက်ထီး'' ပင်ဟုခေါ်သည်။
အချို့တွင် အစေ့ရွက်နှစ်ခု ရှိသောကြောင့် ''အစေ့ရွက်စုံ'' ပင်ဟု ခေါ်သည်။
နောင်လာ နောက်သားတို့၏ လူမျိုးအရည်အချင်း တိုးတက်မှု၊ ဆုတ်ယုတ်မှုတို့ကို ပြုပြင်ဖန်တီးသည့် လူမှု ထိန်းသိမ်းရေးလေ့လာသော ပညာကို မျိုးရိုးသန့်ပညာ (ယူဂျင်းနစ်) ဟု ခေါ်သည်။
အဆင့်အတန်းမြင့်၍ ကာယဗလ၊ ဉာဏဗလနှင့် ပြည့်စုံသောလူမျိုး သန့်သန့် ရရှိရေးတွင် အခက်အခဲပေါင်းများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်ရသည်။
သူတို့ နေထိုင်သော ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများကလည်း လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။
အမှန်မှာမျိုးရိုးသန့် ပညာသည် လူမျိုးတို့၏ အရည်အချင်းကို မြှင့်တင်ရေးနှင့် စပ်လျဉ်းသောဘာသာရပ် ဖြစ်သည်။
ဂရိပညာရှင်ကြီး ပလေးတိုးက ''သင်တို့ မွေးမြူလာခဲ့သော ကျွဲနွား တိရစ္ဆာန်တို့၌ အမျိုးမြှင့်တင်မှု မရှိလျှင် တဖြည်းဖြည်းအမျိုးဆုတ်ယုတ် ညံ့ဖျင်းလာလိမ့်မည်''ဟု လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင်လောက်က ပြောခဲ့ဘူးသည်။
လူ၌လည်း ထိုသဘောတရား အတိုင်းပင် အမျိုးမြှင့်တင်မှု မရှိလျှင် လူမျိုးဆုတ်ယုတ် ညံ့ဖျင်း သွားပေမည်။
ထိုသို့မဟုတ်ပါက တိုင်းပြည်၌ ဝေဒနာ ထူပြောသူ၊စိတ်သဘောထား သေးသိမ် ယုတ်ညံ့သူ၊ အားအင် နည်းပါးသူ၊ ဉာဏ်နုံ့သူများပေါများနေ၍ တိုးတက်မှုမရှိ ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။
မျိုးရိုးသန့် ပညာသည် ၁၉ ရာစုနှစ် နောက်ပိုင်းလောက်ကမှ ပေါ်ပေါက်လာသော ပညာရပ်ဖြစ်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ဆာဖရန်စစ် ဂေါ်လတန် ဆိုသူသည် လူမျိုး အရည်အချင်းများကို လေ့လာရင်း ထွင်လိုက်သော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။
နာဇီ ဂျာမနီနိုင်ငံသည် မျိုးရိုးသန့်မှုတွင် ဥပဒေ အလွန်ပြင်းထန်ရကား အခြားနိုင်ငံများကပင်မလိုက်နိုင်ချေ။
ထိုသူများ အထဲတွင်ပိုးလူမျိုး၊ ယဟူဒီလူမျိုး၊ ဂျစ်ပစီလူမျိုး၊ ရူးသွပ်သူများနှင့် နာဇီဝါဒကို အတိုက်အခံပြုသူများ ပါဝင်လေသည်။
လူတို့တွင် မြင်မှု၊ ကြားမှု၊ အနံ့ရမှု၊ အရသာခံစားမှု၊ တွေ့ထိမှု တည်းဟူသော တို့သည် သိမှုနာဗ်ကြောတို့ကိုအကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်။
ပုံပမာ အနံ့ရမှုသည်ရင်းရှိ သိမှုနာဗ်ကြောတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာ၍၊ ကြားမှုသည် အတွင်းရှိ သိမှုနာဗ်ကြောတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ထိုအတူမြင်မှုသည်လည်း မျက်စိ၏ နောက်ဖက်၌ ရှိသော ကရိယာနှင့် သဏ္ဌာန်တူသည့် အလွှာအတွင်းရှိ သိမှုနာဗ်ကြောပေါ် သို့ အရိပ်ကျရောက်သာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ထိုသိမှု နာဗ်ကြောများသည် ဦးနှောက်နှင့် ဆက်သွယ်နေမှုကို ကသာ အုပ်ချုပ်၍သရုပ်ဖော်ပေးလေ သည်။
ကင်မရာခေါ် ဓာတ်ပုံရိုက်ကရိယာသည် နေရာမှ အလင်းကို ဝင်စေ၏။
တစ်ဖန် ငြိမ် သက်နေသော ရေ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ အပ်ကလေးတစ်ချောင်းကို ဖြည်းညင်းစွာ ချကြည့်သောအခါ အပ်ကလေးသည် ရေထဲသို့နစ်မြုပ်မသွားဘဲ ရေပေါ်၌ ပေါ်လျက်ရှိသည်ကို စမ်းသပ် တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်။
ဒြဗ်ဝတ္ထုမှန်သမျှတို့သည် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အစုအဝေးများ ဖြစ်ကြသည်။
မျက်မမြင်ဒုက္ခိတများ၏ အခြေအနေ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာရေး အတွက် ကြိုးပမ်းမှုများသည် ၁၇ ရာစုနှစ်တွင်းကပင် စတင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော်လည်း ၁၉ ရာစုနှစ် အစလောက်အထိ မည်သို့မျှ မည်မည်ရရ မရှိခဲ့သေးချေ။
မျက်မှန်ဖြင့် ပြုပြင်ပေးရသော မျက်စိမှုန်ခြင်းမျိုး၏ အကြောင်းရင်းများမှာ - # မျက်လုံးအိမ်အနေအထား မှားယွင်းချွတ်ချော်နေခြင်း၊ # အသက်ကြီးရင့်လာခြင်း၊ # မျက်စိအာရုံနှင့်ဆိုင်သော ကြွက်သားများ အားနည်းခြင်း တို့ ဖြစ်လေသည်။
မျက်မှန် စတင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်မှာ ၁၃ ရာစုခေတ်လောက်က ဖြစ်ရာ၊ ရော်ဂျာဗေကင် ဆိုသူ မျက်မှန် ပါရဂူကြီးတစ်ဦးကစတင်တီထွင်ခဲ့သည်။
မျောက်ငိုပင်သည် လစ်သရေးစီအီးမျိုးရင်း တွင် ပါဝင်၍ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ဒျူအာဗန်ဂါ ဆွန်နီရေးရှိအိုအိဒီး(''Duabanga sonneratioides''; ယခုအခါတွင် Hassler, M. (2019). World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. .[ Duabanga grandiflora Buch.-Ham.] (Plants of the World Online, Kew Science). Accessdate 18 December 2019) ဖြစ်သည်။
အကြီးဆုံး အမျိုးမှာ မျိုးဖြစ်၍ အမြင့် ၂ ပေခွဲမှ ၃ပေနီးပါးထိ ရှိသော်လည်း ကိုယ်အလေးချိန်မှာ ၁၂ ပေါင်ထိသာရှိသည်။
စိုက်ပျိုးရာ၌ မျက်စိနှစ်လုံးမှ သုံးလုံးထိပါသော ဥထိပ်များကို မြေကြီးတွင် နှစ်ပေခန့် နက်နက်တူး၍ မြုပ်ထား ရသည်။
မြောင်ဇီးတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ''မှုန့်'' (Hmong) ဟုခေါ်ကြသည်။
ရှေးရာစုပေါင်းများစွာကပင် ရေကြည်ရာ မြက်နုရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ရင်း တရုတ်ပြည် ကွေကျင်းဒေသသို့ရောက်လာကြောင်း၊ ထိုနေရာမှတစ်ဆင့် မြန်မာပြည် တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြကြောင်းကို ၎င်းတို့က ပြောပြကြ၏။
မူလဝင်ရောက်လာသော မြောင်ဇီးအုပ်စုတွင် ဦးဆောင်သူအကြီးအကဲ ၄ ဦးရှိရာ၎င်းတို့မှာ... # ရုပ်စေူဝါ = မြောင်ဇီးစော်ဘွားကြီး # ရုပ်လုပ်ရန် = မြောင်ဇီးတိုက်သူကြီး # ရုပ်ကျန်းစူး = မြောင်ဇီးစစ်ဗိုလ်ချုပ် # ရုန်းပလ = မြောင်ဇီးစစ်ဗိုလ်ကြီး တို့ဖြစ်၏။
မြန်မာပြည်တွင်း မူလအခြေစိုက်သောနေရာမှာ ကိုးကန့်နယ် တာရွှေထန်နှင့် ကြယ်ပါးအရပ်များဖြစ်ပြီး ၎င်းနေရာများမှ ဟာမိုးနိုက်နှင့်ကာမိန်းနယ်များသို့၎င်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ကွမ်းလုံခရိုင်''ဝ''နယ်များသို့၎င်း ပြန့်နှံ့နေထိုင်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။
ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း လားရှိုးမှ အရှေ့တောင် စူးစူးသို့ မိုင်တစ်ရာခန့်သွားလျှင် တန်ယမ်းသို့ရောက်၏။
မြောင်ဇီးလူမျိုးလူမျိုးတို့သည် အရှေ့ဘက်ကမ်း၌ နေထိုင်ကြပြီးလျှင် သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ လူမျိုးတို့နှင့်မူ လုံးဝ အဆက်အသွယ် မရှိသလောက် ဖြစ်သည်ဟု သိရှိရသည်။
မြန်မာဇာတ်သဘင်လောက၏ နာမည်ကျော် ဇာတ်မင်းသမီး မြခြေချင်း မငွေမြိုင်ကို ကြည့်မြင်တိုင် အိုးဘိုရပ်၌ ၁၂၅၆ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁ဝ ရက်နေ့တွင် အဖ လူကြမ်းမင်းသား ဦးအောင်ဘ၊ အမိ ဒေါ်ငြိမ်းဇံတို့မှ ဖွားမြင်သည်။
ထိုနောက် မငွေမြိုင်သည် အား ဦးစီးဦးဆောင် ပြုစေ၍ လက်ထောက်မင်းသမီး အောင်မေလှိုင်၊ အုံးကြည်၊ လူရွှင်တော် သော်ကတို့နှင့်အတူ ဇာတ်သဘင်လောကမှ အငြိမ့်သဘင် လောကသို့ ကူးပြောင်းခဲ့၍ ''မြခြေချင်း အငြိမ့်အဖွဲ့''ကို တည်ထောင်ကပြခဲ့သည်။
မငွေမြိုင်သီဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများအနက် ပရိသတ်များအလွန်စွဲမက်၍ ကျော်ကြားခဲ့သော သီချင်းဆန်းများမှာ ရေးသား စီကုံးသော '' မိန်းမမင်းတိုင်ပင်'' သီချင်း၊ ''စန္ဒကူးမြိုင်'' သီချင်းနှင့် '' ဦးထွန်းရှိန်'' သီချင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ''အောင်ပင်လယ်တောထဲက ရွှေကျီးညို ငွေမြိုင်လာယင် ဆီးလို့ကြို''အစရှိသည့် ရွှေကျီးညို သီချင်းကား ထိုစဉ်က မြန်မာပြည်ထက်အောက်တစ်လွှား လူတိုင်း၏ပါးစပ်ဖျား၌ ခေတ်စားခဲ့သော မငွေမြိုင်၏ ကာလပေါ် သီချင်းဆန်းပင်ဖြစ်လေသည်။
မငွေမြိုင်သည် နာမည်ကျော်ဇာတ်မင်းသား ဘွဲ့ရ ၏ ငယ်ဆရာဖြစ်ဖူးသည်။
ထို့နောက် သဘင်ဂီတ၊ ကခုန်ခြင်း လုပ်ငန်းများအားလုံးကို ရပ်စဲ၍ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် မန္တလေးမြို့ ရှမ်းပွဲရပ်၌ နေထိုင်ခဲ့သည်။
သို့သော် မြခြေချင်းကို အားကျအတုယူ၍ မိမိတို့ အမည်ရင်းရှေ့မှ ''စိန်ခြေချင်းရွှေခြေချင်း'' အစရှိသော အမည်များကို ယူခဲ့ကြသော မင်းသမီးများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ဘူးလေသည်။
မြခြေချင်း မငွေမြိုင်သီဆိုသည့် သီချင်းများကို ရန်ကုန်မှ အရှေ့ပိုင်းဆရာချစ်၊ ရုပ်သေးမင်းသား ဆရာကြည်၊ နှင့် နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်တို့က ရေးစပ်ပေးကြ၍ နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်၏ သီချင်းများက အများစုဟန်ရှိသည်။
လူထုဒေါ်အမာ ရေးသားသော ပြည်သူချစ်သော အနုပညာသည်များ စာအုပ်။
မမြလွင်သည် နာမည်ကျော် ဇာတ်မင်းသားကြီး ဘုရားတကာ ဦးဘိုးစိန်နှင့် တွဲဖက်ကပြခြင်းကြောင့် နာ်မည်ရသောဇာတ်မင်းသမီးကြီးဖြစ်၍ အမည်ရင်း မမြလွင်ထက် ကောလိပ်စိန်ဟူသော အမည်ဖြင့် ပိုမို လူသိများ ထင်ရှားပေသည်။
သည်ငယ်စဉ်က ယောက်ျားမင်းသမီး အောင်ဗလနှင့်လည်းကောင်း၊ မင်းသမီး မငွေစိန်နှင့်လည်းကောင်း တွဲဖက်ကပြခဲ့ရာတွင် ဘိုးစိန် -အောင်ဗလ၊ ဘိုးစိန် - ငွေစိန်ဟူ၍ အမည်များ ဒွန်တွဲကျော်ကြားခဲ့ပြီးနောက် မြောက်မြားစွာ သော မင်းသမီးတို့နှင့်တွဲ၍ ကပြခဲ့သော်လည်း ကော်လိပ်စိန် အမည်ခံ မမြလွင်နှင့် တွဲ၍ ကသောအခါ ပရိသတ်အများ သဘောကျ နှစ်ခြိုက်ကြသဖြင့် ဘိုးစိန် - ကောလိပ်စိန်ဟူ၍ ထင်ရှားလာပေသည်။
တောင်မှမြောက်သို့စီးသော သောင်ရင်းမြစ်၏ လက်ဝဲဖက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ မြစ်၏ တဖက်ကမ်း၌ အပိုင် မယ်တော်ရွာ၊ တို့ရှိသည်။
တွင်းသို့ စီးဝင်ပေါင်းဆုံသော မှ သစ်ဖောင်သစ်တုံးများ မျှောနိုင်သည်။
တစ်ဖန် မဲဆောက်မှဆက်လက်၍ ကားဖြင့်လည်းကောင်း၊ လေယာဉ်ပျံဖြင့်လည်းကောင်းသွားသော် သို့ ရောက်နိုင်သည်။
နှင့်မူကား ကားလမ်းအားဖြင့် ၃၉ မိုင် သွားရသည်။
မြဝတီမြို့သည် ဝန်ကြီးဦးစ စားရသော မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း သရက်ခရိုင်တွင်း၌ ရှိသည့် မြဝတီမြို့ မဟုတ်ချေ။
အပြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တို့ တနင်္သာရီနယ်ကို သိမ်းသောအခါ မြဝတီလည်း အင်္ဂလိပ်ပိုင်နယ်ဖြစ်လာသည်။
မြဝတီမြို့မှာ ရှေးအခါက ရွာဖြစ်၍ ထိုရွာ၏ မူလအမည်ရင်းမှာ မုတ္တမဖြင့် 'ကွန်ဘရဲ့ဖတိုင်'၊ ပဲခူး မွန်ဘာသာဖြင့်'ကွမ်ဖရဲ့၍ဖြစ်သည်။
ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင် လက်ထက်က မြဝတီကို 'အမြဝတီ' ဟုရေးသားကြောင်း တွေ့ရလေသည်။
ရွှေမြင်းဝန် စေတီတော် မိကျောင်ကုန်းဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီး‌ကျောင်း ရပ်တော်မူဘုရား၊ထိုင်တော်မူဘုရား မြစန္ဒီပန်းခြံ မြစန္ဒီရေကန် ရွှေခေါင်းလောင်းမျှော်စင် ကျောက်လုံးကြီးဘုရား မုလအိ၊မုလအ တောင်ပေါ်ဘုရား လေးကေ့ကော်ရေတံခွန် တောနော်ရေတံခွန် မယ်ထော်သလေးရေပေါ်ဈေး အင်ကြင်းမြိုင် ရေပေါ်ဈေး ချောင်းစုံ ရေပေါ်ဈေး မောတု ရေတံခွန် ရွှေတိဂုံပုံတူဘုရား ကံ့ကော်တစ်ထောင် တောင်ပေါ်ဘုရား ဘုရားကြီးညဈေး ကျိုက်ထီးရိုးပုံတူ အဓိဌာန်အောင်ဘုရား အဓိဌာန်အောင်ဘုရားကွင်း view သစ်တံခါးကျောင်းတိုက် ဓနုဖြူထမင်းဆိုင် မြဝတီခရိုင်ပြည်သူ့ဆေးရုံ မေတ္တာမွန် ပုက္ကလိကဆေးရုံ ခေတ်မှီ ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံ စိုးကြီး cosmetics and brand bags
ငှက်လောက၌ ပေါ်လွင်ထင်ရှား၍ လူသိများသော ငှက်မျိုးတွင် မြီးညှောင့်ငှက်မျိုး လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ဗက်ဗီလုံးနီးယန်း၊ နှင့် ဆူမားရီးယန်းလူမျိုးတို့သည် မြေစေးရွှံ့ပြားများပေါ်တွင် စာများရေး သားခဲ့ကြသည်။
မြေဆီလွှာသည် အပင်များ ဖြစ်ထွန်းကြီးပွားရန် လိုအပ်သော ဓာတ်ပစ္စည်း အမျိုးမျိုးတို့ ပျော်ဝင်နေသည့် အရည်ကို စုတ်ယူထိန်းသိမ်းထားသည်။
မြေဆီလွှာ အမျိုးမျိုးတွင် ပါဝင်ကြသော အမှုန့်တို့၏ အရွယ်မှာ တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး မတူကြချေ။
အပင်များသည် မြေဆီလွှာကို အကြောင်းပြု၍ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားကြသည်။
တစ်မျိုး မှာ ''ပလိန်း'' ခေါ် မြေပြန့်တိုင်းနည်းဖြစ်၍ အခြားတစ်မျိုး မှာ''ဂျီအိုဒက်တစ်''ခေါ် ပကတိမြေ အနေအထား တိုင်းနည်း ဖြစ်သည်။
မြေပြင်တိုင်းတာခြင်းနှင့် ရေကြောင်းတိုင်းတာခြင်း တို့ ပါဝင်သော''ပလိန်း''ခေါ် မြေပြန့်တိုင်းနည်းသည် မြေ ကွက်ငယ်များကို တိုင်းတာ၍ ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်ကို မြေ ပြန့်အဖြစ် ယူဆထားသည်။
ထောင့်များကို တိုင်းရာ၌ မြေတိုင်းသူသည် ''သိဩဒလိုက်'' ခေါ် ထောင့်တိုင်း ကရိယာကို အသုံးပြု၍ မြေပြင်အနိမ့်အမြင့်ကို တိုင်းသောအခါ ''လယ်ဗယ်'' ခေါ် မြင့်ခြားတိုင်းကိရိယာကို အသုံးပြုလေသည်။
မြေတိုင်းရာတွင် အမှန်ကန်ဆုံးသောနည်းကား ''ဂျီအိုဒက်တစ်'' နည်းပင်ဖြစ်၍ ထိုနည်းဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမြေ၏ အနိမ့်အမြင့် နှင့် နယ်စပ်တည်နေရာ စသည်တို့ကို တိုင်းတာကြသည်။
မှ ရေကြောင်းဖြင့် ၆၅မိုင်ဝေး၍ မှ မိုင် ၆ဝ အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
မြေပုံမြို့နယ်တွင်နေထိုင်သော လူဦးရေအများစုမှ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် များဖြစ်ကြပြီး နတ်ကိုးကွယ်သော လည်း ပြောက်တိ ပြောက်ကျားနေထိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) အတွင်း ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် က မြေပုံမြို့အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။