DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
အာဖရိကတိုက်သို့ သာသနာပြုရန် ထွက်ခွာသွားသော စကော့လူမျိုး သာသနာပြုဆရာ ဒေါက်တာ ၏အကြောင်းကို ငါးနှစ်တိုင်တိုင် မည်သို့မျှ အကျိုးအကြောင်း မကြားသိရသဖြင့် နယူးယော့ဟယ်ရယ်သတင်းစာ တိုက်က စတန်လေကိုပင် အာဖရိကတိုက်သို့ စေလွှတ်၍ စုံစမ်း ထောက်လှမ်းစေခဲ့သည်။
သည် စတော်ဘယ်ရီစိုက်ပျိုးရာ ဒေသတစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။
မှည့်များကို အသီးမှည့်အတိုင်း သို့မဟုတ် ယိုထိုး၍ စားကြသည်။
စီးပွားရေးအားဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အရေးပါသော ဘိုရွန်(Boron)ဒြပ်ပေါင်းမှာ ဆိုဒီယမ် တြာဘိုးရိတ် ဒီကာဟိုက်ဒရိုက်(sodium tetraborate decahydrate Na2B4O7 • 10H2O),(သို့မဟုတ်) ဘိုးရစ်( borax,) ဖြစ်သည်။
သစ်သီးများနှင့်ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ သောက်သုံးရေ၊ လေနှင့် စားသောက် ကုန်များမှတဆင့် ဘိုရွန်၏ ဘေးသင့်မှုများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ဘိုရွန်(Boron)သည် အဓိက အားဖြင့် သဘာ၀ဖြစ်စဉ်များမှတဆင့် ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုဖြစ်စေသော ဒြပ်စင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
အက်တီနီယမ် ဒြပ်စင်သည် ငွေရောင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဒြပ်စင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
Actinium သည် ရေဒီယို သတ္တိကြွမှု မြင့်မားသဖြင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးမပြုနိုင်ပေ။
Actinium အား ယူရေနီယမ် သတ္ထုရိုင်းများ ထဲတွင် အနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်။
ရေဒီယို သတ္တိကြွသော Actinium-227 မှ ထုတ်လွှတ်သော ရောင်ခြည်များသည် ကျန်းမာရေးကို များစွာ ထိခိုက်စေသည်။
ရေဒီယို သတ္တိကြွစေသော အညစ် ကြေးများ စွန့်ပစ်ခြင်း နှင့်အမှတ်မထင် စွန့်ထုတ်မိခြင်း တို့ကြောင့် ရေထု၊ လေထု နှင့် မြေထုထဲသို့ Actinium-227 များ ရောက်ရှိ နိုင်သည်။
သိုရီယမ် သည် တွင် အက်တမ်အမှတ်စဉ် (၉၀) မြောက်တွင်ရှိသော သဘာဝတွင် တွေ့ရသည့် ဒြပ်စင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ထိုသိုရီယမ်အောက်ဆိုဒ် (thotium oxide) ၏ အရည်ပျော်မှတ်မှာ 3300&nbsp;°C ဒီဂရီဆဲလ်စီးရက်ဖြစ်ပြီး၊ အောက်ဆိုဒ်အားလုံးထဲတွင် အမြင့်မားဆုံးသော အရည်ပျော်မှတ် အပူချိန်ဖြစ်သည်။
သိုရီယမ်ဒြပ်စင်(Th)သည် ရေမော်လီကျူး (molecule) များနှင့်နှေးကွေးစွာ တွယ်ဆက်ဓာတ်ပြုနိုင်သော် လည်း၊ ဟိုက်ဒရိုကလိုရစ်အက်စစ် (HCl) မှလွဲ၍ အခြားသော (acid) အများစုနှင့်လွယ်ကူစွာပျော်ဝင်နိုင် ခြင်းမရှိပေ။
သိုရီယမ်ဒြပ်စင်(Th)ကို လိုဗိုကျွန်းတွင် အနက်ရောင်သတ္တုအသွင်ဖြင့် မော်တန်သရိန်း အက်စမတ် (M.T.Esmark) က စတင်တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သိုရီယမ်ဒြပ်စင်သည် နဂိုမူလကပင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုဂုဏ်သတ္တိရှိသော်လည်း သိုရီယမ်နှင့် ၎င်းဒြပ်ပေါင်း များကို ဓာတုထုတ်ကုန် အချို့ နှင့် သွားတိုက်ဆေးများတွင် ပါဝင်နေကြောင်းတွေ့ရသည်။
သိုရီယမ်(Th) ဓာတ်သတ္တုကို ကမ္ဘာ့မြေတွင် များစွာတူးဖော်ရရှိနိုင်ပြီး၊ ၎င်း၏ပမာဏမှာ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ယူရေနီယမ်(U) ပမာဏပါဝင်မှုထက် ၃ ဆပိုမိုပါဝင်နေတတ်သည်။
သက်ရှိလူသားတို့သည် ရေများ၊ လေထုနှင့် အစားစာများထဲတွင်ပါဝင်သော သိုရီယမ်ပမာဏအနည်းငယ် နှင့် ထိတွေ့စက်စပ်မှုရှိနိုင်သည်။
နပ်ကျူနီယမ်ကို နျူထရွန်ရှာဖွေရာတွင်အသုံးပြုသည်။
နပ်ကျူနီယမ်ကြောင့် အရိုးကင်ဆာရောဂါကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။
တနည်းအားဖြင့် ကို အစွဲပြု၍ ပလူတိုနီယမ် ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။
ပလူတိုနီယမ် ၏ မူလ ဇစ်မြစ် ကို သဘာ၀ ယူရေနီယမ်သတ္တုရိုင်းများထဲတွင် တွေ့ရသည်။
ကမ္ဘာ့မီဒီယာ သတင်းများက ပလူတိုနီယမ်သည် လူသားများ အဖို့ အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေသော အရာဝတ္ထု ဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသော်လည်း၊ လေ့လာသူတို့က ၎င်းယူဆမှုသည် မှန်ကန်မှုမရှိကြောင်းကို ယေဘူယျ သဘောတူညီကြသည်။
ရေဒီယိုသတ္တိကြွစေသော အညစ်ကြေးများ စွန့်ပစ်ခြင်းနှင့် အမှတ်မထင် စွန့်ထုတ်မိခြင်း တို့ကြောင့် ရေထုအတွင်းသို့ ပလူတိုနီယမ်များ ရောက်ရှိနိုင်သည်။
Americium ကို မီးခိုးငွေ့ sensor များ၌လည်းကောင်း၊ ရိုက်ရာတွင် gamma ဓာတ်ရောင်ခြည် ဖြစ်ပေါ်စေရန် လည်းကောင်း၊ ဖန်အပြားများ ပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်။
သို့သော် ၎င်း သည် အသုံးပြုနိုင်သော ပမာဏ ထုတ်လုပ်ရန်မှာမူ ဈေးကြီးလှလေသည်။
Americium ကို သဘာ၀ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တွေ့ရှိရပြီး၊ နျူကလီးယား ဓာတ်ပြုမှုတွင် အဏုမြူထုတ်လုပ်ရာ၌ ဒြပ်စင်များထဲမှ အနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်။
Plutonium 239Pu မှ Americium အိုင်ဆိုတုပ် 243Am ကို အရေအတွက်ထိ ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။
နျူကလီးယား ထုတ်လုပ်မှုနှင့် မတော်တဆ ဖြစ်ပွားမှုများ၌ အလွန်ပြင်းထန်သော Americium များ ထွက်ပေါ်လာတတ်သည်။
စားသောက်ခြင်း၊ (သို့) များဖြင့် ထိတွေ့ခြင်းတို့ကြောင့် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်စေနိုင်သည်။
နျူကလီးယား များတွင် လုပ်ကိုင်သူများ၊ ၎င်းနျူကလီးယား စက်ရုံပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်သူများသည်လည်း Americium အပြင်းများနှင့် ထိတွေ့နိုင်သည်။
အမေရိစီယမ် သည် လူ့ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းသို့ အလွန် လျင်မြန်စွာ ဝင်ရောက်ပြီး များအတွင်း၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနိုင်သည်။
များသည် အမေရိစီယမ်အမြောက်အမြားနှင့် ထိတွေ့ပါက အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ပျက်စီးနိုင်သည်။
Americium သည် ရေဒီယို သတ္တုကြွ အိုင်ဆိုတုပ်များတွင် အဓိက တည်ရှိသည်။
ကျူရီရမ် ဟူသောဒြပ်စင်အမည်သည် ပီရီကျူရီ (Pierre curie) နှင့် မာရီကျူရီ (Marie curie) ဇနီးမောင်နှံအား ဂုဏ်ပြု၍ ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဘားကလေး(Berkekey) ဓာတ်ရောင်ခြည်ဓာတ်ခွဲခန်း၌ ၆ဝလက်မ ဒြပ်မှုန်အရှိန်မြင့်စက်(60-inch cyclotron) အတွင်း ဟီလီယမ် (helium) အိုင်ယွန်းအား (239Pu) နှင့်တိုက်ခိုက်စေခြင်းဖြင့် ကျူရီယမ်ကိုစတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။
Curium-၂၄၂ နှင့် Curium-၂၂၄ တို့ကို အာကာသဆိုင်ရာအစီစဉ်များတွင် သာမီအိုနစ်(thermionic) နှင့် သာမိုအီလက်ထရစ် (thermoelectric) စွမ်းအင်မျိုးဆက်များ ကဲ့သို့သော အပူရရှိနိုင်သည့် အရင်း အမြစ်တစ်ခုဖြစ်အသုံးပြုသည်။
Curiumသည် ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ပင်ကိုသဘာဝအတိုင်းပေါ်ပေါက်နိုင်သော်လည်း မယုံကြည်နိုင်လောက်အောင် သေးငယ်သော ပမာဏသာရှိနိုင်သည်။
Curium ကို ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ရေသောက်ခြင်း၊ အစာစားခြင်း၊ အသက်ရှူခြင်းဖြင့် ရောက်ရှိနိုင်သည်။
ဘာကီလီယမ်အား (Berkeley) တွင် ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီးႇ၊ ယင်းကိုအစွဲပြုကာ ဘာကီလီယမ် ဟုခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဘာကီလီယမ်၏ လက်တွေ့ကျသော အသုံးပြုမှုများမှာ မရှိသေးပေ။
တွေ့ရှိပြီးသော အိုင်ဆိုတုပ် ၁၀ မျိုးမှာ ရေဒီယိုသတ္တိကြွကြသည်။
ဘာကီလီယမ်သည် ကမ္ဘာမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် သဘာဝအတိုင်း ရှိမနေနိုင်သောကြောင့် သက်ရှိများအတွက် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုနည်းပါး ပါသည်။
ဘာကီလီယမ်အား သဘာဝတွင် တွေ့ရှိရမှုမရှိသဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်သို့ သက်ရောက်မှုနည်းပါး ပါသည်။
သတ္ထု မှခြောက်ခုမြောက် ပြောင်းလဲလာသော ကာလီဖိုနီယမ်ကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ကယ်လီဖိုနီးယား တက္ကသိုလ်မှ သုတေသနပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသော Stanley G. Thompson, Kenneth Street, Jr., Albert Ghiorso နှင့် Glenn T. Seaborg တို့က ခြောက်ဆယ်လက်မ ဘာကလေဆိုင်ကလိုထရွန်စက် (Berkeley 60-inch cyclotron) ဖြင့်ကျူရီယမ်[242Cm] ကို သုံးဆယ့်ငါး မီလီ အီလက်ထရွန်ဗို့ ရှိသော အာလ်ဖာ အမှုန်ဖြင့် ရိုက်ခြင်းအားဖြင့် ထုတ်ယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။
ကယ်လီဖိုနီယမ်သည် နျူထရွန်များစွာ ထုတ်ပေးနိုင်သောကြောင့် ၎င်းကို နေရာ ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။
ကယ်လီဖိုနီယမ်၂၅၂ သည် နျူထရွန်ထွက်အား အလွန် အားကောင်းပါသည်။
ကယ်လီဖိုနီယမ် ၂၅၂ သည် နျူထရွန်ထွက်အား အလွန်ကောင်းသောကြောင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု အလွန် အားကောင်းလှပါသည်။
အိုင်စ်တိုင်နီယမ် သည် အသနိုက်စီးရီးတွင်ပါဝင်သော အဖွဲ့ဝင်တခုလည်းဖြစ်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် အိုင်ဆိုတုပ်၏ ၁ ကီလိုဂရမ် ပမာဏကို ဓာတုဆိုင်ရာ ခွဲခြာနည်းဖြင့် ရရှိခဲ့သည်။
အိုင်စ်တိုင်နီယမ်၏ အသုံးချပြုခြင်းကို လက်ရှိအချိန်၌ တွင်ကျယ်စွာ မတွေ့ရသေးပေ။
လက်ရှိအချိန်၌ အိုင်စ်တီင်နီယမ်ကို သဘာဝတွင် မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း နျူးကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖိုများတွင် မသိမသာ ပါဝင်ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိသည်။
အိုင်စ်တိုင်နီယမ် (Einsteinium) သည် သဘာဝကျကျ မဖြစ်ပွားသေးသည့်အပြင် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် အလွှာတွင်လည်း မတွေ့ရှိသေးပေ။
သဘာဝတွင် အိုင်စ်တီင်နီယမ်(Einsteinium)ကို မတွေ့ရှိရသောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့်ဆိုင်သော အန္တရာယ် ဖြစ်ပေါ်မှု အခြေအနေမရှိသေးပေ။
နေ့ခေတ်အခါတွင် ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းသည် စီးပွားရေးအတွက်သာမက လူမှုဆက်သွယ်ရေးအရပါ တိုင်းပြည်တိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍအဖြစ်ရှိနေပါသည်။
ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းသည် လူဦးရေအားလုံးအတွက် အဆင်ပြေလွယ်ကူမှု ရှိသည်ဆိုသော်လည်း အာရှပစိဖိတ်ဒေသနေရာများတွင် က အခက်အခဲအတားအဆီးအနည်းငယ်ဖြစ်နေသည်။
အသံဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သော မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းများနှင့် Wi-Fi LAN systems အင်တာနက်လုပ်ငန်းသည် များပြားလှသော လူဦးရေအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိသည်။
မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းမျိုးဆက်ကို ၃ ပိုင်းခွဲခြားကြည့်မည်ဆိုလျှင် မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းစံနစ် ပထမမျိုးဆက်ကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ၊ AT&T Bell Labs မှ စတင်ကာမိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။
တိုင်းပြည်တစ်ခု၏ ဆက်သွယ်ရေးဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကိုထိန်းညှိသူများသည် ထိုတိုင်းပြည်၏ မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို များစွာ သက်ရောက်မှုရှိနေသည်။
မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းစံနစ်တိုးတက်မှုအတွက် အရေးကြီးသည့် အခြား playerတစ်ဦးမှာ GSM Association (GSMA)ဖြစ်သည်။
ကန်းဆက်စ်ပြည်နယ် အဘီလီနီအရပ်ရှိလယ်ယာလုပ်ငန်းတွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး အထက်တန်းအောင်မြင်ပြီးနောက်တွင် သို့ တက်ရောက်ပြီး နောက် စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။
အတွင်းတွင် စစ်မှုထမ်းကောင်းတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။
အတွင်း ၁၉၄၁ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံရပြီး၊ ၁၉၄၂ခုနှစ်တွင် ဥရောပ အမေရိကန် လက်နက်ကိုင်တပ်များ၏ တပ်မှူးကြီးဖြစ်လာသည်။
ဗြိတိသျှနိုင်ငံပြု သုခမိန် ဒေးဗစ်လွိုက်ဂျော့သည် ၁၈၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် မန်ချက်စတာမြို့၌ဖွားမြင်သည်။
ထို့နောက် ၁၈၉၂ ခုနှစ်၊ ၁၈၉၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲ များတွင်လည်း ဆက်ကာဆက်ကာ ရွေးကောက်တင်မြောက်ခြင်းခံရ၍ ဝေ လေအမျိုးသားတို့၏ အကျိုးတော်ဆောင် လူစွမ်းကောင်းကြီးတစ်ယောက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစကာ ဗြိတိန်နိုင်ငံအား အတွင်း အောင်နိုင်ရန် ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး စစ်အပြီးတွင်လည်း ကို ဦးဆောင်ချုပ်ဆိုခဲ့ပြန်သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်း(War Memoirs) ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်များက ဖော်ပြခဲ့သော အမှန်တရား(The Trhth about the Peace Treaties)။
ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုအားကောင်းခြင်း၊ အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ကျယ်ပြန်စွာ အသုံးပြုခြင်းမရှိပါ။
ပရိုတက်စတီနီယမ်၏ အိုင်ဆိုတုပ်တစ်ခုဖြစ်သော Protactinium 231 ကိုသဘာဝ ယူရေနီယမ်သတ္ထုရိုင်းထဲတွင် တွေ့ရှိရသည်။
ပရိုတက်စတီနီယမ်သည် လူခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ စားသောက်ခြင်း၊ သောက်သုံးခြင်း (သို့) အသက်ရှူခြင်း တို့မှဝင်ရောက်နိုင်သည်။
ဆိုးဆေးများ တောက်ပစေရန် အတွက်အသုံးပြုပါသည်။
သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွဒြပ်စင်များသည် အလွန်သေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ပါဝင်နေပါသည်။
ရေဒီယမ်သည် Uranium and thorium (nuclear fuel) များ ယိုယွင်းပျက်စီးသွားလျှင် ရေဒီယို သတ္တုကြွ အက်တမ်များအဖြစ် အဆက်မပြတ် ထုတ်လွှတ်ပါသည်။
ဖာမီယမ် သည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အက်တမ်အမှတ်စဉ် ၈၉ မှ ၁၀၃ရှိသော (Actinoids) အုပ်စုထဲတွင်ပါဝင်သည်။
ဖာမီယမ်ကို စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်ရန် အကြောင်းပြချက်မရှိပေ။
ဖာမီယမ်သည် သဘာဝတွင် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမရှိပေ။
မန်ဒဲလီဗီယမ် သည် ဓာတ်ခွဲခန်းမှသာထုတ်ယူရရှိနိုင်သည့် ပထမမြောက် ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။
ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ် ရှိသော ဒြပ်စင်ဖြစ်သောကြောင့် စီးပွားရေး နှင့် အခြား နေရာများအားလုံးတွင် အသုံးပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။
ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ် ရှိသော ဒြပ်စင်များသည် သဘာတွင်မတည်ရှိသည့်အပြင် အလွန်မတည်ငြိမ်သော nuclei ဖြစ်ကြောင်း တွေရှိသည်။
မန်ဒဲလီဗီယမ်သည် သဘာဝတွင် ဖြစ်တည်ခြင်း မရှိသည့်အပြင် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်လွာတွင် လဲမတွေ့ရပေ။
နံရံ၏ အပြင်ဘက်ဆုံး မျက်နှာပြင်ရှိ ကြွက်သားများက အူထဲဝင်လာသော အစာများ အောက်ဘက်သို့ ရွေ့ရွေ့သွားရန် ပေးပို့ပါသည်။
ဖေဖော်ဝါရီလ၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်ရက်စွဲ ပန်ကရိယသည် အစာခြေအဖွဲ့အစည်းတွင်ပါဝင်သောအရာဖြစ်သည်။
မောင်နိုးသည် ၊ ၊၊၊ စသည်တို့ကို အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူရာတွင် ထက်မြက်သည့်သတင်းထွက်ပေါ်လာပြီးနောက်တွင် ဗဒုံမင်း၏ သဘောကျခြင်းခံရသဖြင့် အယူတော်မင်္ဂလာ ဟူသောဘွဲ့ကို ပေးလေသည်။
ဗဒုံမင်းလက်ထက်တွင် ရခိုင်ကို သိမ်းယူရန် စီစဉ်ကာ အယူတော်မင်္ဂလာအား စနည်းနာစေသည်။
အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူသောအခါ အိမ်ရှေ့မင်း ဦးပေါ်မှာ တောင်ငူ(ကေတုမတီ)စား ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဆတ်ဟုယူသော ရခိုင်ကို မုဆိုးဘိုမင်းဆက်မှ အောင်နိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ကိုလည်း ပင့်ဆောင်လာနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း လျှောက်သည်။
မိုးတားစား သတိုးမင်းကြီးမင်းထင်သည် လွှတ်တက်တရားသူကြီးတစ်ဦးဖြစ်ကာ မဆင်မခြင် လာဘ်စားသဖြင့် အများကကြောက်ရွှံ့ပြီး နှိပ်စက်သမျှကို ခံရသည်။
မိခင်က သမီးဖြစ်သူအား ဆန်ဝယ်ရန် ငွေစ တစ်မူး(တစ်ကျပ်၏ဆယ်ပုံတစ်ပုံ) လည်းမဟုတ်၊ တစ်မတ်(တစ်ကျပ်၏လေးပုံတစ်ပုံ)လည်းမဟုတ်သဖြင့် ပြည်တောင်းမှောက်၍ ဆန်ချင်ပေးရမည်ဟု ဆူပူသည်ကို ကြားခဲ့ကြောင်း၊ တဆက်တည်းဆိုပါက- :"မူးမဟုတ်၊မတ်မဟုတ်လို့ ပြည်မှောက်တယ်"- ဟုအဓိပ္ပာယ်ထွက်ကြောင်း လျှောက်သည်။
တိုက်ဆိုင်စွာဖြင့် တရုတ်သံအဖွဲ့ကလည်း ဝန်တင်လား ခုနှစ်ထောင်၊ ကုန်စည်ဝယ်ရန် ငွေရှစ်သိန်းတို့ဖြင့် သို့ရောက်လာသည်။
မြေးတော်၏ လူများက တစ်ညတွင် တရုတ်သံအဖွဲ့အား ဓားပြဝင်တိုက်လေသည်။
ဗဒုံမင်းအနေဖြင့်လည်း ရွှေတိုက်မီးလောင်ထားသဖြင့် ငွေလည်းပြန်မဆပ်နိုင်၊ မြေးတော်စစ်ကိုင်းစားကိုလည်း ဒဏ်မခတ်နိုင်သဖြင့် အား တရုတ်ငရွှေကြည်ကြောင့် မြို့တော်မီးထဲပါသည်ကို အကြောင်းပြုကာ တရုတ်သံအဖွဲ့အား ငွေသိန်းသန်းကုဋေဖိုး အလျော်ပြန်ပေးရန် တောင်းစေသည်။
သို့ဖြင့် စနည်းအတိုင်း ဦးပေါ်ဦးစကားစစ်ထိုးချိန်နှင့် အကိုက်တွင် မင်းမိဖုရား နှစ်ပါးမှ ပွင့်အား သုပ်၍ စားစေသည်။
စနည်းအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်ယူ၍ ဗဒုံမင်းအား လျှောက်တင်သော် ဗဒုံမင်းကလည်း နှစ်ခြိုက်သဖြင့် (အတုလလူထွက်)မောင်ပန်းထွေးအား အဝတ်ဗလာဖြင့် လှောင်အိမ်တွင်ထည့်ပြီး သရက်မြို့အထိ အတိုင်း မျှောလေသည်။
တွဲဖက်ရုံး(Mixed Court)ဆောက်ရန်အတွက် အင်္ဂလိပ်တို့တောင်းဆိုလာသောအခါတွင် ဗဒုံမင်းက အယူတော်မင်္ဂလာအား မေးသော်- "ပြုံးပြုံး ပြုံးပြုံးနှင့် ပါးပါးမုံးနှင့် ပျို့သခင်၊ ဆေးတံနှင့် ချော့လာက ပြောပါနှင့်ရှင်။
ဘိုးတော် ဗဒုံမင်း တည်နေစဉ်တွင်- "ဘုရားကြီးအပြီးတိုင်၊ မုဆိုးမဏ္ဍိုင်ကျိုးလိမ့်မလွဲ၊ ထိုမင်းကောင်း အလောင်းမှန်၊ ရထားပျံပင် စိုက်လိမ့်မလွဲ။
သို့သော် ဗဒုံမင်းက အခြားလောကီပညာရှင်များထံမှ အစီအရင်များ ရယူကာ စစ်ထွက်သည်။
အမရပူရနန်းတည်စဉ် အရှေ့စနုဆောင်အမိုးတွင် လင်းတနားလေသည်။
ထိုသို့ စွန့်ကျဲလှုဒန်းစဲတွင် အနောက်အရပ်မှ စိတ်ဖောက်ပြန်နေသည့် ဗြဟ္မာဏနွယ်အဘိုးအို တစ်ဦးသည် ပေရွက်ကိုလက်တစ်ဖက်၊ ကလေးမငယ်ငယ်တစ်ဦးအား အခြားလက်တစ်ဖက်တွင်ဆွဲ၍ ရောက်လာပြီးလျှင် :"အောက်ကိုလည်း ကြည့်ပါ၊ အထက်ကိုလည်း ရှုပါ၊ ဗထက်ချိုင့်ကား အထက်ပိန်၍ နေရှိရာသို့လှည့်၏။
မဟာဗုဒ္ဓဝင်/၅-ဗျာဒိတ်ခဏ်း ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် [ နိမိတ်နှင့်စပ်၍ မှတ်သားဖွယ်] ကိုးကား။
မြို့နယ်နိမိတ်အတွင်း တွင် အဆင့် ၁၁ တွင် တည်ရှိနေသည်။
ဖို့စ် ၂၀၁၃ အရ မော်စကိုသည် ၏ နေထိုင်မှုစရိတ်မြှင့်မားသော မြို့များစာရင်းတွင် အဆင့် ၉ ၌ ရပ်တည်ခဲ့ပြီး ၏ Globalization and World Cities Research Network အဆင့်သတ်မှတ်ချက်အရ အကြီးဆုံးသော မြို့ပြ စီးပွားရေးပိုင်ဆိုင်သော မြို့များထဲမှ တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
မော်စကိုမြို့သည် အလယ်ခေတ် မော်စကိုနယ်စားကြီးခေတ်မှသည် ဇာဘုရင်ခေတ် ရုရှားပြည်၊ ထိုမှသည် ရုရှားအင်ပါယာ၊ ၊ နောင် ရောက်သည်ထိတိုင် အမည်များသာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သော နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
မော်စကိုကရင်မလင်နှင့် ရင်ပြင်နီတို့သည် မြို့တော်အတွင်းရှိ များထဲတွင် ပါဝင်သော နေရာတစ်ခုဖြစ်ကြသည်။
မြို့တော်၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကွန်ယက်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ၄ ခု၊ မီးရထားဘူတာရုံ ၉ ခု၊ များလှစွာသော ဓာတ်ရထားများ၊ Moscow Monorail နှင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနက်ရှိုင်းဆုံးသော မြေအောက်သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော မော်စကိုမီသရိုတို့ပါဝင်ပြီး မော်စကိုမီသရိုမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံးကွန်ယက်ဖြစ်ပေသည်။
မြို့တော်၏ ခေတ်သစ်အနားသတ်မျဉ်းများအတွင်းတွင်ဖြစ်သည့် ၊ ၊ စေတန်မြစ်နှင့် ကူဆဲ့စကီး သစ်တောဥယျာဉ်အစရှိသည့်နေရာများတွင် အခြားရှေးကျသော အထောက်အထားများ(ဖာကျာနော့ဗ်စကားယား ယဉ်ကျေးမှု၏ သင်္ချိုင်းမြေများ၊ ဂျာကောစကားယား ယဉ်ကျေးမှု၏ သံခေတ်တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်နေရာများ)ကို ရှိဖွေတွေ့ရှိခဲ့လေသည်။
မွန်ဂိုများ ရုစ်နယ်မြေများဆီသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး မွန်ဂိုဘုရင် ဘာတူခန်လက်အောက်သို့ ကျရောက်သွားသောအခါ မြို့အား ပြာပုံကျသည်အထိ မီးလောင်တိုက်သွင်းခဲ့ပြီး မြို့သူမြို့သားများအား သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြလေသည်။
မော်စကိုမြစ်ကမ်းမှ သစ်လုံးခံတပ်ကို အလက်ဇန္ဒား ညဲ့ဗ်စကီး၏ အထွေးဆုံးသားဖြစ်သူ ဒန်နီယယ်မှ ၁၂၆၀ ခုနှစ်လောက်တွင် အမွေဆက်ခံပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး ဤသည်မှာ ဖခင်ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သမျှထဲမှ တန်ဖိုးရှိသည့် နောက်ဆုံးသောအရာပင်ဖြစ်သည်။
ထိုစဉ်က ဒန်နီယယ်သည် ကလေးသာသာ ရှိသေးပြီး ခံတပ်ကြီးကို ဒန်နီယယ်၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ယာရိုစလဗ် ယာရိုစလဗစ်မှ ကိုယ်စားအုပ်ချုပ်ပေးခဲ့သည်။
ယခုအခါတွင်တော့ ထိုဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းကို ဒန်နီလော့ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။
ပထမမြောက် အီဗန်သည် နောက်ဆုံးတွင် တဗျဲအား ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး မွန်ဂိုအုပ်ချုပ်သူများ၏ တခုတည်းသော အခွန်စုသူဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဗာလာဒီမီယာ-ဆူဇဒါးနယ်၏ မြို့တော်အဖြစ် မော်စကိုအား သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။
မွန်ဂို ခန်တို့သည် မော်စကို၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ကန့်သတ်ရန် ကြိုးပစ်နေစဉ် လစ်သူရေးနီးယားနယ်မှာ အင်အားကြီးမာလာပြီး ရုရှားနယ်အားလုံးကို ခြိမ်းခြောက်လျက် ရှိလာသည်။
ထို့နောက် မော်စကိုသည် ရုရှားနှင့် နယ်အားလုံးနှင့် အခြားသော ကုန်းမြေများပါဝင်သော အင်ပါယာ၏ မြို့တော်ဖြစ်လာခဲ့သည်။
သူသည် ရှေဟောင်း "နော့ဂေါရတ် ရာဇဝင်ကျမ်း"အား ရေးသားစီရင်မှုအား ထိန်းကွပ်ခဲ့ပြီး သူအုပ်စိုးမှု၏ သဘောသကန်တို့အား ဖြန့်ဝေရာ၌ အသုံးပြုခဲ့သည်။
J. L. I. Fennell, ''Ivan the Great of Moscow'' (1961) p 354Sergei M. Soloviev, and John J. Windhausen, eds. ''History of Russia. Vol. 8: Russian Society in the Age of Ivan III'' (1979) မူလကို ၁၄ ရာစုအတွင်းတွင် တည်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အီဗန်မှ ၁၄၈၀ ခုနှစ်တွင် အီတာလျံ ရီနေဆွန်း ဗိသုကာပညာရှင်တို့ကို ဖိတ်ခေါ်၍ ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းများကို ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သည် ကရင်မလင်အသစ်၏ တံတိုင်းများနှင့် မျှော်စင်များကို ဒီဇိုင်းရေးဆွဲပေးခဲ့ပြီး မှ မင်းသားစံမြန်းရာ နန်းဆောင်သစ်အတွက် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲပေးခဲ့သည်။
ထိုတတိယမြောက်အီဗန်လက်ထက်တွင်ပင် မူလက Hollow Field (Полое поле) ဟုခေါ်သော ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ၁၅၇၁ ခုနှစ် ခရိုင်းမီးယားတာတာတို့ မော်စကိုသို့ ဝင်ရောက်ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်သောအခါတွင် မီးနှစ်ကြိမ်အရှို့ခံခဲ့ရပြီး ကရင်မလင်မှလွဲ၍ ကျန်သောနေရာတော်တော်များများ မီးလောင်ကျွမ်းခြင်းခံခဲ့ရလေသည်။
ထို့ပြင် ၁၆၁၀ မှသည် ၁၆၁၂ အတွင်းတွင် ပိုလန်ဘုရင် က ရုရှားထီးနန်းအား သိမ်းပိုက်လိုသည့်ဆန္ဒကြောင့် ပိုလန်-လစ်သူရေးနီးယန်း ဓနသဟာယနိုင်ငံမှ တပ်များ မော်စကိုသို့ ချီတက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။
ထိုအခါ မှ မင်းသား ဒမီထရီ ပါရှားစကီးနှင့် ကုန်သည် ကုဇ်မာ မင်နင်တို့သည် အခြားသော ရုရှားမြို့ပြတို့ကို ဆက်သွယ်ပြီး ပိုလန်ကျူးကျော်သူတို့အား တော်လှန်တိုက်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။
ထို့နောက် ၁၆၁၃ ခုနစ်တွင် ဇမ်းစကီး ဆာဘောမှ မီခါအီးရ် ရိုမန်နော့ကို ဇာဘုရင်အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီးနောက် ရိုမန်နော့မင်းဆက်ခေတ်သို့ ရောက်ရှိ၍ သွားခဲ့သည်။
M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) p 13 ၁၇၁၂ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မြတ်ကြီးသည် မြို့တော်အား မော်စကိုမှ ကမ်းရိုးတန်းရှိ သို့ ပြောင်းရွှေ့စံတော်မူခဲ့ရာ ၁၇၂၈ မှ ၁၇၃၂ ခုနှစ်အတွင်း အထူးအကြံပေးအဖွဲ့၏ လွှမ်းမိုးမှုခံရသော နှစ်များမှလွဲလျှင် မော်စကိုသည် ၎င်း၏မြို့တော်ဟူသော ဂုဏ်ပုဒ်အား စွန့်လွတ်ခဲ့ရလေသည်။
အဆောက်အဦများစွာကို တည်ဆောက်ခြင်း၊ ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ထိုအထဲတွင် ဂရင်းကရင်မလင်နန်းတော်၊ ကရင်မလင်လက်နက်တိုက်၊ ၊ မော်စကိုမြင်းစီးသင်တန်းကျောင်းနှင့် ဘာရှိုးအီပြဇာတ်ရုံတို့ပါဝင်သည်။
အမြောက်သေနတ်များအတွက်လည်း ကျောက်တုံးပလက်ဖောင်းများရှိပြီး ဇာအမြောက်(ကြီမားသောအမြောက်ကြီးဟုဆိုလို)သည် လော့ဗ်နားရဲ မျဲစသာ ပလက်ဖောင်းနေရာတွင် တည်ရှိသည်။
မော်စကိုမြို့မှာ မီးလောင်ခဲ့ရာ ထို့သည်မှာ အဓိကအားဖြင့် ရုရှားတို့ တမင်ရှို့ခဲ့ခြင်းလားဟု သံယဝင်ဖွယ်ရှိခဲ့သည်။
တက္ကသိုလ်ပင်မဆောင်အား ၁၈၁၂ မီးလောင်မှုအပြီးတွင် ဒိုမီနီကို ဂီလီယာ့ဒီမှ ပြန်လည်တည်ဆောင်ခဲ့သည်။
အာဘတ်လမ်းသည် ၁၅ ရာစုနှောင်းပိုင်းကတည်းက တည်ရှိနေသောလမ်းဖြစ်သော်လည်း ၁၈ ရာစုသို့ရောက်မှသာ ဂုဏ်သတင်းကြီးမားသော လမ်းမအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အမြန်လမ်းတောင်ဘက်ရှိ ခါဒင်းစကားယဲကွင်းပြင်ကို တပ်များလေ့ကျင့်ရန်အတွက်အသုံးပြုခဲ့သည်။
စမားလန့်စကီး ဘူတာရုံ(ယနေ့ခေတ်တွင် ဗျယ်လာရုစကီး ဘူတာရုံ)ကို ၁၈၇၀ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
မြို့ဆင်ခြေဖုံး၌ ဆာဗျို့လော့ဗ်စကီး ဘူတာရုံကို ၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880," ''Russian Review'' (2008) 67#2 pp 243–274. = ၁၉၁၇ ခုနှစ် ရုရှားတော်လှန်ရေးကို အောင်မြင်ခဲ့ပြီးနောက် သည် တိုင်းတပါးသားတို့၏ ကျူးကျော်မှုကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် မြို့တော်ကို စိန့်ပီတာစဘတ်မှ မော်စကိုသို့ ၁၉၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ရွေ့ပြောင်းခဲ့သည်။
ဆိုဗီယက်ခေတ်တွင် ကျော်ကြားခဲ့သော ''Irony of Fate'' ကော်မစ်ရုပ်ရှင်တွင် ထိုအဆောက်အဦးတည်ဆောက်မှုနည်းကို သရော်ခဲ့သည်။
မြို့တော်ဗဟိုမှာ အနောက်မြောက် အကွာ လီနင်ဂရတ်စကားယဲ ရှော်ဆယ်တစ်လျှောက်တွင် အား ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး မော်စကိုမြို့ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေများထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
Robert J. Mason and Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011) 101#3 pp 316–333. ကယ်တင်ခြင်းခရစ်တော် ကာသီဒရယ်ကဲသို့ စတာလင်ခေတ်တွင် ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းအများအပြားနှင့် ဗိသုကာအမွေအနှစ်အဆောက်အဦများကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။
ထိုဒေသတွင်အသုံးပြုသော အချိန်မှာ ထက် သုံးနားရီ စောသော (သို့တည်းမဟုတ်) ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာစံနှုန်းတွင် မော်စကိုစံတော်ချိန်ဟု ရည်ညွှန်းဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
မော်စကိုမြို့တွင် အခြားသော ကိုးကွယ်ရာဘာသာတရားတို့မှာ , ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ နှင့် တို့ဖြစ်ကြသည်။
မော်စကိုမာဖီကောင်စီ (Moscow mufti council)သည် ၂၀၁၀ ခုနစ် မြို့တော်လူဦးရေ ၁၀.၅ မီလီယံတွင် မူဆလင်ဦးရေ ၁.၅ မီလီယံခန့်ရှိမည်ဟု ဆိုသည်။
ထိုလက်ရာများထဲတွင် အီလျာ ရီပင်ကဲ့သို့ တော်လှန်ရေး အကြိုခေတ်က ကျော်ကြားခဲ့သော ပန်းချီဆရာများ၏ လက်ရာများနှင့် ဘာသာရေးပန်ချီများ ရေးဆွဲထားသော ရှေးရုရှားပန်းချီဆရာတို့၏ လက်ရာများကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။
လာရောက်လေ့လာသူများသည် ရုားပါးလှသော ၁၅ ရာစုအစောပိုင်းမှ အိုင်ကွန်နစ်ပန်းချီဆရာ အန်ဒရဲရီ ရူဘလျှို့၏ မူရင်းလက်ရာများကိုလည်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ပြတိုက်သစ်တွင် ဗလာဒီမီယာ သာတလင်း၏ ကျော်ကြားလှသော တာဝါ၏ ပုံစံငယ်ကို တည်ဆောက်ထားသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။
ထို့ပြင် ၎င်းနှင့်ခေတ်ပြိုင် ကာဇီမီယာ မာလျဲဗစ်ချ်နှင့် ဗာစီးလီ ကန်ဂျင်စကီးတို့၏ အသွင်သစ်အနုပညာလက်ရာတို့နှင့် ထိုခေတ်တွင် ထွန်းကားခဲ့သော ဆိုရှယ်လစ် ရီရယ်လစ်ဇင် လက်ရာများလည်း တွေ့နိုင်သည်။
မော်စကိုမြို့ရှိ နောက်ထပ်အနုပညာပြတိုက်မှာ ပူရှကင် အနုပညာပြတိုက်ဖြစ်ပြီး မာရီယာ စပျဲ့သာရဲ့ဗနာ(ဆိုဗီယက်ခေတ် ကဗျာဆရာမ)၏ ဖခင်မှတည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ပူရှကင်ပြတိုက်သည် လန်ဒန်မြို့ရှိ ဗြိတိသျှပြတိုက်နှင့်တူပြီး ကမ္ဘာ့လူယဉ်ကျေးမှုသမိုင်းများကို ပြသထားပြီး ရှေးဟောင်းရုပ်တုများ၏ ပုံတူရုပ်ပွားများစွာလည်း ရှိသည်။
ပြတိုက်စုဆောင်းထားသော လက်ရာများတွင် ၊ နှင့် တို့၏ လက်ရာများလည်း ပါဝင်သည်။
ရုရှားသမိုင်းပြတိုက် ရုရှားသမိုင်းကြောင်းများကို ပြသထားသောပြတိုက်ဖြစ်ပြီး ရင်ပြင်နီနှင့် မန်ညဲရှနယားရင်ပြင်အကြားတွင် တည်ရှိသည်။
See also: [ The Official Site of the Polytechnical Museum] Retrieved on July 23, 2006. ([ English version] ) ပြသထားသည်တို့တွင် ၁၈ ရာစုမှ လူတူစက်ရုပ်နှင့် ပထဆုံး ဆိုဗီယက်ကွန်ပျူတာစသည့် သမိုင်းတွင် အောင်မြင်ခဲ့သော နည်းပညာနှင့် တီထွင်မှုများကို ပြသထားသည်။
မော်စကိုသည် ရုရှားတစ်နိုင်ငံလုံးနီးပါး၏ တယ်လီဗွီးရှင်းကွန်ယက်များ၊ ရေဒီယိုအသံလွှင့်ရုံများ၊ သတင်းစာများနှင့် မဂ္ဂဇင်းများ၏ ဘူမိနက်သန်သဖွယ်ပင်။
ရုရှားဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာများဖြစ်သည့် ''Kommersant''၊ နှင့် သတင်းစာတို့၏ ရုံးချုပ်များသည် မော်စကိုမြို့တွင်ပင် ရှိကြသည်။
မော်စကိုမြို့သည် ဥရောပတိုက်ဖက်ရှိ ရုရှနိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းမြောက်ဘက်ယွန်းယွန်း မော်စကို (မော့စဗာ) မြစ်၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် တည်ရှိသည်။
မောစကိုမြို့တွင် ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံ ကြီးကား ဖြစ်၍ အချက်အချာ နေရာဖြစ်၏။
ကရင်မလင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက် နံရံသည် ထင်ရှားကျော်ကြားသော ''ရက်စကွဲယား'' ခေါ် စတုဂံ ကွက်လပ်နီကြီးကို တူရူမျက်နှာမူလျက်ရှိသည်။
အာဇာနည် ဗိမာန်သည် ကရင်မလင်ကို မျက်နှာမူလျက် စတုဂံကွက်လပ်နီပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
စိပ်ပုတီး သည် ပုတီးစေ့များကို ကုံးထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ပုတီးသည် အစောဆုံးသုံးသည့် လူ့အဆင်တန်ဆာများအနက် တခုဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်စကားလုံး ''ဘိ'' (bead) ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှေးအင်္ဂလိပ်စာလုံး ''ဘဒီး'' (bede) မှ လာပြီး ဆုတောင်းသူဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
စိပ်ပုတီးသည် မည်သည့်အခါက စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သနည်း။
စိပ်ပုတီးစိပ်ရာတွင် အချို့က ပုတီးကို ''ထ''ပုံသဏ္ဌာန် ကိုင်တွယ်၍ စိပ်ကြလေသည်။
အချို့ ကမူ စိပ်ပုတီးကို ညာလက်တစ်ဘက်တည်းဖြင့်စိပ်၍၊ အချို့ကမူ ပူတီးကို လက်နှစ်ဘက် ဖြင့်ကိုင်ကာ အတော်အသင့် မြောက် လျက် စိပ်ကြပေသည်။
ယင်းသို့ မြောက်၍ စိပ်ခြင်းအားဖြင့် ပုတီးသည် ထမီ၊ ပုဆိုးစသည်တို့နှင့် မထိပဲ သီးခြားကင်းလွတ် ကာ သန့်စင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
စိပ်ပုတီးစိပ်ရာတွင် ပုတီးစေ့ကို လက်မနှင့် လက်ညိုး ကြားတွင် ဖိညပ်၍ စိပ်ခြင်းကို များသောအားဖြင့် မနှစ်သက် ကြပေ။
အကြောင်းမှာ လက်ခ လယ်သည် လက်ညိုးထက်ပို၍ သန့်စင်မြင့်မြတ်သည်ဟု ယူဆ ကြသောကြောင့် ဖြစ်ပေ၏။
မောင်နေမျိုးကို ၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၆ ရက်တွင် အဖ ဦးဝင်း၊ အမိ ဒေါ်လှရင်တို့က ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ရုပ်ရှင် အဖွဲ့အစည်းတွင် ရုပ်ရှင် အစည်းအရုံး ဇာတ်လမ်း ဇာတ်ညွှန်း အတွင်းရေးမှူးနှင့် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ရုပ်ရှင် သဘင်ပွဲ၌ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်သမိုင်း ပြုစုရေး တာဝန် ယူခဲ့သည်။
မောင်နေမျိုးရဲ့ 'စာပေခရီး နီးနီးဝေးဝေး' စာအုပ်မှ။
အခြေခံပညာကို ကညွှတ်ကွင်း အထက်တန်းကျောင်းတွင် သင်ယူခဲ့ပြီး အထက်တန်း ပညာကို တွင် သင်ကြားခဲ့သည်။
အရွယ်ရောက်သော် အလုံမြို့ အရှေ့ဘက် နှစ်ယူဇနာအကွာ မလဲသာရွာအနီး တောရဆောက်တည်သော ဝိစိတ္တာဘိလင်္ကာရ ကဝိဓဇ ဓမ္မသေနာပတိ အတုလဓိပတိ တိပိဋကဓရ သဓမ္မပါလ မဟာ ဓမ္မရာဇာဓိ ရာဇဂုရု တံဆိပ်တော်ရ သံဘို ဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ႙ာယ်ပြု၍ ရဟန်းဝတ်သည်။
အမရပူရမြို့၌ အဖ ဦးမှတ်၊ အမိ ဒေါ်စပယ်တို့က ၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၅၃ တွင် မွေးဖွားသည်။
ငယ်စဉ်က ဝိုင်အမ်ဘီအေကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
တင်နွယ်မောင် ရေးသားတဲ့ 'ည၏ အိပ်ဖန်စောင့်များနှင့် နိုင်ငံတကာ ရသဝတ္ထုများ' မှ။
မဟာသကျသီဟ ရုပ်ပွားတော်သည် ၊ အောင်နန်းရိပ်သာရပ်ကွက် အနောက်ပိုင်း၊ မြောက်ဘက်တွင် ဘုံနှစ်ဆင့်ရှိသော ပြာသာဒ်တော်နှင့် ကိန်းဝပ်စံပယ်လျက်ရှိသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၈၈ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၃)ရက်၊ သောကြာနေ့၊ (၁၅ မတ် ၁၈၂၇) တွင် သီရိတြိဘဝနာ ဒိတျာဓိပတိပဝရပဏ္ဍိတ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာ ရတနာပူရ အင်းဝမြို့တည် နန်းတည် ဘကြီးတော် ဖန်နန်းရှင် နှင့် သီရိပဝရတိလောက မဟာမင်္ဂလာဇိန္ဒာရတနာဒေဝီ မိဖုရားခေါင်ကြီးတို့ သွန်းလုပ်လှူဒါန်းတော်မူသည်။
စစ်ကိုင်းမင်း (မောင်ဇင်)သည် မဟာသကျသီဟ ရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ပူဇော်ရန် ၁၁၈၆ ခုနှစ်ကပင် စတင် မြေပုံကိုင်စေသည်။
ကိန်းဝပ်တော်မူရာ တည်နေရာသည် ရတနာပူရ အဝရွှေနန်းတော် နံတော်သင့်ရာ (မဟာမုနိ မဟုတ်ပါ။
အနောက် ၏ တောင်ဘက် မြေလွတ်မြေလပ်တွင် မဟာရံတံတိုင်း၊ မီးတားနှင့်တကွ ဘုံငါးဆင့်ရှိသော ကြီးကျယ်သာယာစွာသော တန်ဆောင်းရွှေပြဿဒ် ဆောက်လုပ်၍ တည်ထားကိုးကွယ်သည်။
ထိုနေရာသည် ထီးနန်းမရမီက နေထိုင်ခဲ့သော အိမ်တော်ရာ ဖြစ်သည်။
မင်းတုန်းမင်း၏ အလယ်မိဖုရား သည် မဟာသကျသီဟ ရုပ်ပွားတော်ကို အဝမြို့တော်၌ တည်ထား ကိုးကွယ်ခဲ့သော စစ်ကိုင်းမင်း၏သမီးဖြစ်သည်။
Transferium element အမျိုးအစားဖြစ်သော ၎င်းဒြပ်စင် အကြောင်းကို အနည်းငယ်သာ သိရှိထားပြီး အသုံးပြုရန် နည်းလမ်းတစုံတရာ မရှိသေးပါ။
Transferium element များသည် သဘာဝတွင် တိတိကျကျ မတွေ့ရှိရပါ။
နိုဘယ်လီယမ်သည် သဘာဝအရ မတွေ့ရှိရပါ။
နိုဘယ်လီယမ်(Nobelium) သည် သက်တမ်းဝက်(half-life) အလွန်တိုတောင်းသောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင် အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာ မလိုပါ။
လော်ရန်စီယမ် သည် ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု မရှိသော ဒုတိယ transferium element အမျိုးအစားဖြစ်သည်။
Transferium element အမျိုးအစားဖြစ်သော ၎င်းဒြပ်စင် အကြောင်းကို အနည်းငယ်သာသိရှိထားပြီး အသုံးပြုရန် နည်းလမ်းတစုံတရာ မရှိသေးပါ။
Transferium element များသည် သဘာဝတွင်တိတိကျကျမတွေ့ရှိရပါ။
လော်ရန်စီယမ်(Lawrencium)သည် သဘာဝအရ မတွေ့ရှိရပါ။
လော်ရန်စီယမ်(Lawrencium) သည် သက်တမ်းဝက်(half-life) အလွန်တိုတောင်းသောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင် အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာ မလိုပါ။
လန်သနမ် သည် ပျော့ပျောင်း၍ အလွယ်တကူ ပုံသွင်းနိုင်သော၊ ကွေးနိုင်ညွတ်နိုင်သော၊ ငွေဖြူရောင်ရှိသော သတ္ထုတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
လန်သနမ်သည် ရှားပါးသော ဒြပ်စင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
လန်သနမ်ကို အဓိကကျသော (electrodes) ပြုလုပ်ရာ ကာဗွန်များထဲတွင် ဗဟိုချက်အနေဖြင့် အသုံးပြုပါသည်။
လန်သနမ်သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထဲ၌ ပမာဏအနည်းငယ်သာ ရှားရှားပါးပါးတွေ့ရှိရသော ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်။
လန်သနမ်(Lanthanum)အများစုသည် ရေနံထုတ်လုပ်ရာ စက်မှုပတ်ဝန်းကျင်နေရာများတွင် အဓိကအားဖြင့်စုပုံမိကြသည်။
ဘေရီယမ် သည် ငွေဖြူရောင်ရှိသော ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းကို ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သဘာဝအလျောက် တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။