DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
သေရည်ဖြစ်ပေါ်လာပုံအစကား ရှေးလွန်လေပြီးသောအခါက ဟိမဝန္တာ၌ သစ်ပင်တစ်ပင်တွင် လူတစ်ရပ်လောက်ရှိသော အရပ်ဝယ် သစ်ကိုင်းသုံးခွဆုံအကြားတွင် အိုးစရည်း ပမာဏအခေါင်းတစ်ခုရှိ၏။
သေရည်သေရက်တွင် မူးယစ်စေသောအရက်ပါရှိရာ အချို့တွင် အနည်းဆုံးအရက်နှစ်ရာခိုင်နှုန်းမျှပါရှိ၍ အချို့အလွန်ပြင်းသော ဝီစကီဗရန်ဒီ တို့တွင်ကား ၆၈% အထိပါရှိလေသည်။
ယခုခေတ် ဗြစ်ရည်များထဲတွင် များသောအားဖြင့်အရက်ရာခိုင်နှုန်း နှစ်မှ ခြောက်အထိပါရှိတတ်သည်။
ဝိုင်အရက်သည်စပျစ်သီးနှင့် အခြားအသီးများမှရသော အရည်ကို ကစော်ဖောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ပေါင်းချွေးခံယူရသောသေရည်သေရက်များသည် တရုတ်လူမျိုးများက စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။
အရက်သေစာသောက်စားခြင်းသည် လူ့အသိဉာဏ်ကိုယုတ်လျော့စေ၍ ပညာအမြော်အမြင် ဆင်ခြင်တုံတရားကင်းကွာစေရကား မျက်မှောက်လောက၌ ရာဇဝတ်မှုအမျိုးမျိုး ကျူးလွန်အောင် လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်သည်။
သဲ (: sand) ဆိုသည်မှာ သေးငယ်သော လေးများ၊ အမှုန့်များ အဖြစ် သဘာဝအတိုင်း စုဖွဲ့ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ပါရှိသည့် ပစ္စည်းမျိုး ဖြစ်သည်။
အချို့ဒေသ၌ တွေ့ရှိရသော သဲများမှ ဒြပ်စင်ကို ထုတ်ယူကာ လူတို့ ယနေ့ခေတ် အသုံးများသော ကွန်ပျူတာ၊ ဖုန်း စသည်တို့ ပြုလုပ်မှု၌ ကုန်ကြမ်းအဖြစ် အသုံးတွင်သည်။
လေ၊ မိုး၊ နှင်းစသည်တို့သည် ကျောက်ခဲများကို ပြိုကွဲပျက်စီး စေနိုင်ကြသည်။
နေ့အခါတွင် ၏ပြင်းထန်သောအပူကြောင့် ကျောက်ခဲတို့သည် အလွန်ပူကြသည်။
ထိုကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံဤနေရာမျိုးတွင် နှင့်တကွ အဖိုးတန် ကျောက်များကိုလည်းကောင်း၊ ၊ ၊ ကဲ့သို့ များကိုလည်းကောင်းတွေ့ရှိရတတ်သည်။
အောက်ခြေတွင် အစိမ်းရောင်သန်းလျက်နေသော သဲများကိုတွေ့ရသည်။
မြို့ပေါ်၌ လည်းကောင်း၊ မြိုနယ်အတွင်း၌လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသူများသည် များ အများဆုံးဖြစ်ပြီး များလည်း ရှိသည်။
မြို့နယ်အတွင်းရှိ မြို့ငယ်ကလေးများမှာ နှင့် တို့ ဖြစ်ကြလေသည်။
ကြီးအား ပူပြင်းစွာ တွေ့မြင်ရပုံ]] ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အချို့ဒေသများတွင် သဲအတိပြီးသော ကန္တာရများရှိလေသည်။
ပင်လယ်ထဲ၌ ခုတ်မောင်းလျက်ရှိသော တစ်စင်းမှ လူတစ်ယောက်သည် မိမိ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ရေပြင်မှတစ်ပါး အခြားအရာဝတ္ထုများကို မမြင်ရသည့် နည်းတူ ကန္တာရကြီးများအတွင်း၌ ခရီးသွားရသူများသည်လည်း ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သဲပြင်ကြီးမှတစ်ပါး အခြားအရာများကို မမြင်ရချေ။
ထိုကန္တာရကြီးများ၌ ခရီးသွားသူများသည် ဖြင့် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာ သွားလာကြရ၏။
ထိုသို့ သွားလာရာ၌ ညအခါတွင် ကောင်းကင်၌ များကိုကြည့်၍ သွားကြရသည်။
ကန္တာရများအတွင်း၌ လေသည် အတားအဆီး မရှိသည့်အလျောက် တစ်ခါတစ်ရံ အလွန်ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခတ်၍ များ ကျရောက်တတ်သည်။
လေယူဆောင်သွားသော သဲများသည် တစ်နေရာ၌ ကျရောက်စုပုံမိသောအခါ ရိုးကလေးများ၊ တောင်တန်းကလေးများသဖွယ် သဲခုံများဖြစ်ပေါ်လာလေသည်။
ကန္တာရများဖြစ်ပေါ်ရခြင်း၏ ယေဘုယျအကြောင်းရင်းမှာ မိုးနည်းပါးခြင်းကြောင့်ပင်ဖြစ်၏။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိအကြီးဆုံးကန္တာရမှာ အာဖရိကတိုက်မြောက်ပိုင်းရှိ ဖြစ်၏။
အခြားကန္တာရများများမှာ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်၌ ၊ တိုက်၌ နှင့် ၊ တိုက်၌ ၊ တောင်ပိုင်း၌ ၊ တိုက်၌ ၊ အာရှတိုက်၌ များဖြစ်ကြ၏။
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် အမ်းမှတ်စရှား နိုဗိလစ်ဟုခေါ်သည်။
ထိုသစ်ပင်ကို အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရုက္ခဗေဒပညာရှင်‌ Dr. Wallich က သံလွင် မြစ်ကမ်းရိုး၌ စတင်တွေ့ရှိခဲ့ရာ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်သည့်ခေတ်ဦးပိုင်းက ၏ ဘုရင်ခံချုပ်ဖြစ်သော Lord Amherst ၏ ဇနီး Lady Amherst ကိုဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ထိုအမည်တပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်လေသည်။
Wallich, Nathaniel. 1: 1. 1830[1829]. [ ၊ စသည်တို့နှင့် မျိုးရင်းတူဖြစ်၍ သော်ကပင်သည် ဆက်ဇယ်ပင်နီယေးစီအီး(Caesalpiniaceae; ယခုအခါတွင် )မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
တွင် သော်ကပင်ကို ပန်းသုန်းပင်ဟုလည်း ခေါ်ကြောင်းပြသည်။
သော်ကပင်သည် မှ သတ်မှတ်ကြေညာထားသည့် တားမြစ်သစ်ပင်စာရင်းဝင် သစ်မျိုးဖြစ်သည်။
တို့ အမြတ်တနိုးထား၍ အသောကပင်(; )ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
ဆာရာကာ မျိုးခွဲဝင်ဖြစ်၍ ရုက္ခဗေဒအမည် ဖြင့်ဆာရာကာအင်ဒိကာဟု ခေါ်သည်။
ထိုအပင်မျိုးသည်ဆက်ပင်ဒေစီအီး မျိုးရင်း၌ ပါဝင်၍ ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် ပါရာနီဖီလီယမ်ဟဟ်စတြစ် ဟုခေါ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) File:AmherstiaNobilis.jpgFlowers File:P1240147 Amherstia nobilis (fierté de Birmanie).jpg''Amherstia nobilis'' File:P1240149 Amherstia nobilis (fierté de Birmanie).jpg''Amherstia nobilis'' beginning of the inflorescence File:P1240150 Amherstia nobilis (fierté de Birmanie).jpg''Amherstia nobilis'' flowering File:P1240151 Amherstia nobilis (fierté de Birmanie).jpg''Amherstia nobilis'' detail of the flower
ထိုသို့ခရီး သွားနေသည့် အချိန်အတောအတွင်း အားလပ်ချိန်များတွင်လည်း ''နယုူးကမ်း''အမည်ရှိ ဝတ္ထုစာအုပ်ကိုရေးသားခဲ့သည်။
သက်ကယ်သည် ပင်၊ ဂျုံပင်တို့ကဲ့သို့ မြက်တစ်မျိုးဖြစ်ရာ ဂရင်မီနေစီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ မျိုးစိတ်၏အမည်မှာ ယခင်က ''အင်ပါရေတာ အရွန်ဒီနေစီး (Imperata arundinacea)'' ဖြစ်ပြီး၊ လက်ရှိခေတ်သစ်ကာလတွင် ''အင်ပါရေတာ စလင်ဒရီကာ (Imperata cylindrica)'' ဟု ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်ထားသည်။
သက်ရင်းငါးမျိုးအနက် တစ်မျိုးအပါအဝင်ဖြစ်သော သက်ရင်းကြီးပင်ကို သစ်ရင်း ကြီးပင်ဟုလည်းခေါ်ကြသည်။
အခြားသက်ရင်းမျိုးတို့မှာ- # သက်ရင်းသိန်၊ # သက်ရင်း ဖြူ၊ # သက်ရင်းကတိုး၊ # သက်ရင်းပေပြတ်တို့ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ တဝန်းလုံးတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
အာနိသင် မြန်မာ ဆေးကျမ်း များအလို အရ သက်ရင်းကြီးသည် ပူ ခါးသော အရသာ ရှိ၍ ထက်မြက်သော ဂုဏ်သတ္တိ ရှိ၏။
အသုံးပြုပုံ အမြစ် #သက်ရင်းကြီး မြစ်ကို လေနာ၊ သလိပ်နာများ အတွက် ဆေးအဖြစ် ဖော်စပ် အသုံးပြု၏။
အခေါက် # သက်ရင်းကြီး ခေါက်သည် ဖောရောင်ပြီး ဖျားသော အဖျားရောဂါ ကို ပျောက်ကင်း စေ၍ အဖောကို ကျဆင်း စေသည်။
အရွက် # အနာဆွေး၊ အနာဟောင်း များ မကျက်နိုင်ဘဲ ပြည်တစိုစို ဖြစ်နေလျှင် သက်ရင်းကြီး ရွက်ကို အညက်ကြိတ်၍ အုံပေးခြင်းဖြင့် အနာ အသားနု အမြန်တက်ပြီး ကျက်စေသည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ : ပဉ္စငါးပါး ၊ အရွက် ၊ အသီး ၊ အမြစ်။
ပဉ္စငါးပါး : ပင်စည်ပြုတ်ရည်ကို သလိပ်ရွှင်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုရာ၌ အထူးထင်ရှား၏။
မင်းလွင် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် ဒါရိုက်တာ ရိုက်သည်။
မူရင်းဝတ္ထုမှ ရေးသည့် ၁၉၆၈ ခုထွက် ဖြစ်သည်။
အနုပညာကို ပုံဖော်လိုသော မောင်ဝဏ္ဏက အောင်လင်းထံမှ ဤဝတ္ထုကို ရိုက်ရန် တောင်းသည်။
ပတ်မတီး စိန်လင်း အဖြစ် ဇော်လွင် အငြိမ့်သမ ခင်စမ်း အဖြစ် စမ်းစမ်းအေး ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူ လှထွန်း အဖြစ် အောင်ပြည့် ဇာတ်ထောင်ဆရာအဖြစ် ဗဂျီ အောင်စိုး စိန်လင်းသည် ငယ်ရွယ်စဉ်ကတည်းက ဇာတ်သဘင်လောကထဲသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဇာတ်သဘင်ကို အောက်ခြေမှ စတင်သင်ယူခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ခင်စမ်းသည် စိန်လင်း၏ ''ခြေဖဝါးတော်နုနု'' သီချင်းဖြင့် နာမည်ကြီးလာသော အငြိမ့်မင်းသမီး ဖြစ်သည်။
တစ်နှစ်ခံ ပင်ပျော့ပင်နွယ်မျိုးဖြစ်၏။
လက်မဝက်မှ ၁ လက်မထိရှည်ပြီး နှင့် တူသည်။
ဒေသ အများအပြား၌ သဘာ၀အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ဆီမီးတောက်သည် ဖန်၏၊ ခါး၏၊ စပ်၏၊ ပူ၏၊ ကြေညက်လွယ်၏၊ ထက်မြက်၏၊ လေသလိပ်ကိုနိုင်၏၊ ဆီးကိုရွှင်စေ၏၊ အနာပေါက် ၊ ဆီးအိမ် နာကျင်ကိုက်ခဲခြင်း၊ ၊ နူနာ၊ မြင်းသရိုက်၊ ဖောရောင်၊ ၊ ထိုးအောင့်ခြင်းတို့၌ အသုံးပြုနိုင်၏။
ခြေဖဝါးတော်နုနု ဝတ္ထုကို မှ ရေးသားခဲ့သည်။
ယင်းဝတ္ထုကို ဒါရိုက်တာမှ ၊ ၊ ၊ အောင်ပြည့်တို့နှင့် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
အာနိသင် မြန်မာ ဆေးကျမ်း များအလို အရ နနွင်း သည် ပူ၏။
အသုံးပြုပုံ(ဥတက်) # နနွင်း သည် ရောဂါ အမျိုးမျိုးတို့ ကို ပယ်နိုင်၍ အသက်ရှည် စေသော ဆေးအဖြစ် ထင်ရှား၏။
Botany Term : Asparagus acerosus Willd Species/Family : Liliaceae common name : Asparagus racemosus (satavar, shatavari, or shatamull, shatawari) နှစ်ရှည်ခံရစ်ပတ်နွယ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့် : • အစိတ်အပိုင်းများ : ဥ
Botany Term : Clerodendron serratum Spreng Species/Family : Verbenaceae ပုံသဏ္ဌာန် : အပင် ပင်ပျော့ ပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်၏။
ပုံသဏ္ဌာန် : -အမြဲစိမ်း အပင်လတ် မျိုးဖြစ်၍ အကိုင်း အခက်များ ကိုင်းဖြာကျ နေသည်။
မိုးကြိုးလွှဲစနစ် (Lightning Protection System) ဆိုသည်မှာ အဆောက်အဦးတစ်ခုအား မိုးကြိုးပစ်သည့်အခါတွင် ထိမှန်ခံရသည့် အဆောက်အဦးအား ပျက်စီးမှုမရှိစေရန် ဖန်တီးတပ်ဆင်ထားသော စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ကမ်းခြေကာကွယ်ရေးတပ်မှာ ဖွဲ့စည်းပုံအားဖြင့် ရေတပ်ကဲ့သို့ဖြစ်၍ အချို့တိုင်းပြည်များ၌ ဥပဒေနှင့် မညီသော လူဝင်လူထွက်ကိစ္စ၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုများ စသည်တို့ကို ဖမ်းဆီးရန် ဘေးဒုက္ခတွေ့ကြုံရတတ်သောလှေ၊ သင်္ဘောများကို ကယ်ဆယ်ရန်နှင့် ပင်လယ်၌ တွေ့ကြုံရတတ်သော လေမုန်တိုင်းအချက်ပြသတိပေးရန် စသော အလုပ်တာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ရလေသည်။
တွင် ကမ်းခြေတစ်လျှောက်၌လည်း အလားတူ ကမ်းခြေစောင့် ဌာနများ ရှိလေသည်။
သေရည်သေရက် အသောက်လွန်မိ၍ အမူးလွန်နေသူ အား ဧကရာဇ်မြစ်သွေး၍ တိုက်ပေးခြင်းဖြင့် အမူးပြေလာစေနိုင် သည်။
မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့ အပြား တွင် ပေါက်ရောက် သည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၄ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁ရက်၊ခရစ်နှစ် ၁၇၈၂ခု၊ အောက်တိုဘာလ၁၁ရက်နေ့တွင် ဗဒုံမင်းသည် တောင်သမန်အင်း၊ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်၊ရွှေတချောင်းနှင့် တက်သေးအင်း၊ အောင်ပင်လယ်ကန် ဝိုင်းရံလျက် ထီးပေါင်းကားအရပ်၌ မြို့တော်တည်သောနှစ်ကို အင်းအိုင်ဝိုက်လည် အမရတည် ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။
မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁ဒီဂရီ ၅၄မိနစ်နှင့် ၂၂ဒီဂရီ ၄၆မိနစ် အကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၀၀မိနစ်နှင့် ၉၆ဒီဂရီ ၀၃မိနစ် အကြားတွင် တည်ရှိသည်။
အမရပူရမြို့နယ်တွင် နှင့် ဟု ထားရှိသည်။
မြို့နယ်၏ အရှေ့ပိုင်းသည် ကုန်းမြင့်ပိုင်းဖြစ်ကာ အနောက်ဘက်နှင့်တောင်ဘက်သည် နှင့် တို့ ဆုံရာဒေသဖြစ်၍ အနောက်တောင်ဘက်တွင် နှစ်စဉ် ရေဝင်ရောက်လေ့ရှိသည်။
အမရပူရမြို့နယ်တွင်နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများတွင် ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။
အမရပူရမြို့နယ်သည် မန္တလေးမြို့ရှိ စီးပွားရေး အသင့်အတင့်ဖွံ့ဖြိုးသော မြို့နယ်ဖြစ်သည်။
File:அறலி பூ.jpgNerium oleander(அறளி), Found in Tamil nadu, Chennai. File:அறலி மொட்டு.jpgNerium oleander bud (அறளி மொட்டு), Found in Tamil nadu, Chennai. File:அறலி.jpgNerium oleander(அறளி), Found in Tamil nadu, Chennai. File:அறலி 2.jpgNerium oleander(அறளி), Found in Tamil nadu, Chennai. ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်၏ ဥယျာဉ်ပန်းခြံပင်များ။
လောင်တိုက်ဆိုသည်မှာ ဘုန်းကြီးပျံများတွင် အခေါင်းအားမီးရှို့ရန်သုံးသော အဆောက်အဦးဖြစ်သည်။
ဇနီး ဒေါ်ခင်ဆွေ (၁၉၉၃- ကွယ်လွန်) နှင့် အိမ်ထောင်ကျပြီး သားသမီး (၅) ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။
သခင်လှကွန်းသည် ၂၀၁၁-ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့ မနက် ၆ နာရီခွဲ၊ ရန်ကုန်မြို့ မြေနီကုန်း ရန်ကင်းလမ်းနေအိမ်မှာ လူကြီးရောဂါနှင့် ကွယ်လွန်သွားသည်။
ကြေးမုံသတင်းစာ(၅.၁၂.၂၀၁၁) # လူသားမျိုးနွယ်များ (ဘာသာပြန်) ၁၉၆၇ # ဟိုချီမင်း (ဘာသာပြန်) ၁၉၆၇ # ကမ္ဘာ့ရေးရာ မြန်မာ့အမြင် (၁) ၁၉၆၅ # ကမ္ဘာ့ရေးရာ မြန်မာ့အမြင် (၂) ၁၉၆၈ # ရှုပ်ထွေးပွေလီ တရုတ်ပြည် -။
သခင်ထိန်ဝင်း (၁၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၁၂ - ၂၀ မေ ၂၀၁၀) သည် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု ကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်တွင်သာမက စာပေနှင့် ဘာသာရေးနယ်ပယ်များ၌ပါ ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
သခင်ထိန်ဝင်းကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၄ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း ၄ ရက်၊ စနေနေ့ (ခရစ်နှစ် ၁၉၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်) ည ၇ နာရီခွဲတွင် ၊ ၊ ကျိုက်ပိရွာတစ်ဖက်ကမ်းရှိ သောင်တန်းကျေးရွာ၌ ဖခင် မြေတိုင်းစာရေးကြီး ဦးကျော်ဟန်နှင့် မိခင် ဒေါ်မေသန်းတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
မွေးချင်း ၅ ဦးအနက် အကြီးဆုံးသားဖြစ်ပြီး၊ ဝင် နှင့် မြို့မ ကိုသန်းတင်တို့၏ အစ်ကိုလည်း ဖြစ်သည်။
ပဉ္စမတန်းစာမေးပွဲ မဖြေဆိုမီ ဖခင်ဖြစ်သူ လပွတ္တာမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ရသဖြင့် မြန်မာစာသင်ကျောင်း၌ ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
သခင်ထိန်ဝင်းသည် က မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသော စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းဖြစ်သည့် စာအုပ်တိုက်၏ ဖြန့်ချိရေးအပိုင်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြောင်း ဝါရင့်နိုင်ငံရေးသမားကြီး သခင်က ပြောပြခဲ့သည်။
ထို့အတူ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင်ပင် သရိုက်ရွာ ဘုရားနှင့် ရဟန္တာသိမ်ကို ပြုပြင်ရန် ဆရာတော်နှင့် တိုင်ပင်လျှောက်ထားခဲ့ပြီး၊ ရှိ ၎င်း၏နေအိမ်ကို ရောင်းချ၍ ပြုပြင်ခြင်းလုပ်ငန်းများ ပြီးစီးအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သခင်ထိန်ဝင်းသည် ၂၀-၅-၂၀၁၀ ကြာသပတေး ည ၁၀:၃၀ တွင် ၊ အာရှတော်ဝင် အထူးကုဆေးခန်း၌ လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
နိုင်ရွှေကျင် (၁ မတ် ၁၉၁၃ – ၇ မတ် ၂၀၀၃)သည် မွန်တိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူ နှင့် ပထမဦးဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်။
နိုင်ရွှေကျင် ကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဘားအံမြို့နယ်၊ ကော့နှပ်အနီးရှိ ပတ်ကဒေါကျေးရွာတွင် အဖ နိုင်ရွှေပေါင်၊ အမိ မိရွှေမိတို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။
မူလတန်း ပညာကို မွေးရပ် ဇာတိတွင် သင်ကြားခဲ့ပြီး အထက်တန်း ပညာ အောင်မြင်သည် အထိ တွင် ဆည်းပူးခဲ့ကာ မှ ဥပစာတန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။
တွင် ဒု-ဗိုလ် အဆင့်အထိ အင်္ဂလိပ် စစ်တပ်တွင် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုတွင် သထုံမြို့နယ် ဥက္ကဋ္ဌ၊ထို့နောက် သထုံခရိုင် တောင်သူလယ်သမားထု ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်များ ယူခဲ့သည်။
မွန်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် (Mon Freedom League) တည်ထောင်ရာမှာ ဦးဆောင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် မွန် ပြည်သူ့ တပ်ဦး ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ ဗဟို ဌာနချုပ် ရှိရာ ပဲခူးရိုးမသို့ ရောက်ရှိနေသော နိုင်ရွှေကျင်နှင့် မွန်ပြည်သူ့ တပ်ဦး၏ လက်နက်ကိုင် အင်အား အနည်းငယ်သာ တောတွင်း၌ ကျန်ရစ်ခဲ့ရာ၊ နိုင်ရွှေကျင်သည် ၏ ထောက်ခံ ပံ့ပိုးပေးမှုဖြင့် ကျန်ရစ်ခဲ့သော အင်အားများကို စုစည်းပြီး ၁၉၅၈ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် (New Mon State Party) ဟု အမည်ပြောင်းကာ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးကို ဆက်လက် ဆင်နွှဲခဲ့သည်။
နိုင်အောင်ထွန်း (၁၉၁၃–၁၉၇၀) သည် လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးကို စတင်ခဲ့သော မွန်ပြည်သူ့တပ်ဦး (Mon People Front - MPF)၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ကျောင်းမှထွက်ပြီး ၊ ကလော့သော့ဇာတိ မိအေးစိန်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
မွန်လူငယ် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး ဦးဆောင်သော မွန်တိုင်းရင်းသား အစည်းအရုံး (၁၉၄၆) ၌ မြို့နယ် ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန် ယူခဲ့သည်။
မွန်ပြည်သူ့ တပ်ဦး တရား ဥပဒေဘောင် အတွင်း တရားဝင် ပါတီ အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ပြီး ၁၉၆ဝ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်နေဝင်း မှ ကျင်းပ ပြုလုပ်သော အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၌ မဲဆန္ဒ နယ်မြေတွင် မဲအပြတ်အသတ် အနိုင် ရရှိကာ နိုင်အောင်ထွန်း ပြည်သူ့ လွှတ်တော် အမတ် ရွေးကောက် ခံခဲ့ရသည်။
ထိုနောက် ၏ ၃၃ ဦးပါ နိုင်ငံတော် သမ္မတ အကြံပေး အဖွဲ့တွင် မွန် အမျိုးသား ခေါင်းဆောင် နိုင်ဖိုးချိုနှင့် အတူ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။
မဆလ အစိုးရ လက်ထက်၌ နိုင်ငံဂုဏ်ရည် မော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်) ချီးမြှင့်ခံရသည်။
ဆရာကြီး ဗိုလ်မှူး ဖိုးကွန်းသည် ၊ ငွေလုံရပ်ကွက် ကွယ်လွန် နယ်ခြား ဝန်ထောက်ကြီး အဖ ဦးကျီးညို - အမိ ဒေါ်ညွန့်တို့မှ ၁၂၅၉ (ခရစ်နှစ် ၁၈၉၇) ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသော သားဖြစ်သည်။
ဆရာကြီးတို့ စတင် သပိတ်မှောက် ခဲ့သောနေ့ကို အစွဲပြု၍ တန်ဆောင်းမုန်း လဆုတ် ၁ဝ ရက်နေ့သည် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဆရာကြီး ဗိုလ်မှူး ဖိုးကွန်းသည် ပြည်လုံးကျွတ် သပိတ်ကြီးတွင် အရေးပါသော သပိတ်မှောက် ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်ဟောင်း တဦး ဖြစ်ခဲ့ပြီး နယ်ချဲ့ ဗြိတိသျှ လက်ထက်တွင် ၊ ဦးစိုးဝင်းတို့နှင့် အတူ ပညာရေး ကောင်စီတွင် ပညာဝန် ဦးဖိုးကွန်း အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
တောင်ငူမြို့တွင် တောင်ငူကြီးကို စတင် တည်ထောင်ခဲ့သူ ၅ ဦး အနက် ဆရာကြီး ဦးဖိုးကွန်းသည် တဦး အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဂျပန်များကို တော်လှန်ရေး အတွက် ခေါ် ဖတပလ ဖွဲ့စည်းရန် ၁၉၄၄ ခု၊ ဩဂုတ်လ ညဦး အချိန်တွင် ကန်တော်ကြီး ပတ်လမ်း၊ ယခု နတ်မောက်လမ်းရှိ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ၏ အိမ်တွင် အထူး အစည်းအဝေး ကို လျှို့ဝှက်စွာ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
စစ်ပြီးဆုံးသော အခါ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သော တွင် ခေါင်းဆောင် တဦး အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ တွင်လည်း အလုပ်အမူဆောင် လူကြီး အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
ရဲဘော် ဖြူကို ဆရာကြီး ဦးဖိုးကွန်း ခေါင်းဆောင်ပြီး၊ ရဲဘော်ဝါကို ဦးစီးခဲ့သည်။
ရွှေဥဩရဲ့ ‘တချိန်က ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ’ စာအုပ် စပယ်ဦး စာပေ ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (တတိယ အကြိမ်) တောင်ငူမြို့တွင် "ဗိုလ်မှူး ဖိုးကွန်းလမ်း" ဟု အမှတ်တရ ဂုဏ်ပြု အမည်ပေးထားသည်။
ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူများတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်ကာ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက်မှ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်ထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
အဖ ဦးမောင်ကြိုင်၊ အမိ ဒေါ်မြတင်တို့မှ ၁၉၂၇ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ရက်နေ့တွင် မြို့၊ ဘွက်ကြီးတန်းလမ်း၌ မွေးဖွားသည်။
ထို့နောက် ဖခင်ဖြစ်သူက ၊ မြို့သို့ အလုပ်သင် မြေတိုင်းစာရေးအဖြစ် ပြောင်းရွေ့ အမှုထမ်းသည်တွင် မောင်တင်ဦးအား ရေကြည်မြို့ အထွက်နားတွင်ရှိသော ဆရာကြီး ဦးထွန်းမောင် ကျောင်းသို့ ပို့လွှတ် ပညာသင်စေသည်။
ထိုမှတစ်ဖန် ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ရွှေဘိုမြို့ မြေတိုင်းသင်တန်းကျောင်းသို့ တစ်နှစ်ခန့် သွားရောက် ပညာသင်ကြားရမည် ဖြစ်သဖြင့် မောင်တင်ဦး၊ ညီဖြစ်သူ မောင်စိန်အောင်နှင့် မိခင်ဖြစ်သူတို့မှာ မြို့သို့ ခေတ္တပြောင်းရွေ့ နေထိုင်သည်။
သရက်ကွင်းတွင် စစ်ရှောင်နေစဉ်တစ်နေ့ ဘီအိုင်အေခေါ် ကြီး ပုသိမ်မြို့သို့ ချီတက်လာသည်။
ပဒို စောဘသင်စိန်ကို ဧရာ၀တီတိုင်း မြို့၌ အဖ စောဘစိန်နှင့် အမိ နော်သင်းမြတ်တို့မှ ၁၉၂၇ ခုနှစ် မတ်လ ၁ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ကျောင်း ကို ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် နှစ်ချင်း မှ အောင်မြင်ခဲ့ပြီးနောက် တွင် ဝန်ထမ်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ နိုင်ငံရေး တာဝန်များကိုသာ အဓိက ထမ်းဆောင်နေခဲ့ရာ ၁၉၆၃ တွင် ၏ ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ပဒို စောဘသင်စိန် သည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် အသက် ၈၁ နှစ်တွင် ကွယ်လွန်ကာ ဈာပန အခမ်းအနားကို ၌ မေလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပ ပြီးစီးခဲ့သည်။
ရှင်မောဂ္ဂလာန်လည်း ဘုရားအထံတာဝတိံသာ နတ်ပြည်သို့ကြွရောက်၍ အကြောင်းစုံကို လျှောက်ထားသောအခါ မြတ်စွာဘုရားသခင်က ''ချစ်သားမောဂ္ဂလာန်. သင်၏ နောင်ကြီးဖြစ်သော သာရိ ပုတ္တရာသည် အဘယ်ပြည်၌ ဝါကပ်သနည်း''ဟုမေးတော်မူ၏။
တို့ ဝတ်ရုံသုံးဆောင်ခြင်းငှာ အပ်သောသင်္ကန်းသည် အမျိုးအစားအားဖြင့် ခြောက်မျိုးရှိသည်။
ယင်းတို့မှာ (၁) အိပ်ရာခင်း၊ (၂) မျက်နှာသုတ်ပုဝါ၊ (၃) ပရိက္ခာရစောဠ (ထိုထိုကိစ္စ၌သုံးစွဲရန် ပိတ်စ၊ဖျင်စ စသောအဝတ်)၊ (၄) ၊ (၅) အမာလွှမ်း သင်္ကန်း၊ (၆) ၊ (၇) သင်းပိုင်၊ (၈) ဧကသီ၊ (၉)နှစ်ထပ်သင်္ကန်းကြီးတို့ဖြစ်ကြသည်။
မြတ်စွာဘုရား၏အထွာသည် ''ရှင်စောတစ်ထွာ၊ မဇ်သုံးထွာ''ဟုဆိုသည့်အတိုင်း မဇ္ဈိမပုရိသလူ လတ်တန်းစား၏ သုံးထွာနှင့်ညီမျှသည်။
သို့ဖြစ်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေသာလီပြည် ဂေါတမကမည်သောစေတီ''ပညောင်ပင်''၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူစဉ် ချမ်းအေးသော ဆောင်းဥတု အခါဖြစ်သည့် တပို့တွဲ၊ တပေါင်းနှစ်လတို့အကြားဖြစ်သော ရှစ်ညဉ့်တို့၌ ဆီးနှင်းကျသည့်ညဉ့်အခါဝယ် လွင်တီးခေါင်၌ ပထမအကြိမ် တစ်ထည်တည်း ခြုံရုံလျက် လည်းကောင်း၊ ဒုတိယအကြိမ်နှစ်ထည်ခြုံရုံလျက်လည်းကောင်း၊ တတိယအကြိမ် သုံးထည်ခြုံရုံလျက်လည်းကောင်း၊ စတုတ္ထအကြိမ် လေးထည် ခြုံရုံလျက်လည်းကောင်း ဆောင်းဥတုအအေးဒဏ်ကို ကိုယ်တော်တိုင်စမ်းသပ်တော်မူသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် [ သင်္ကန်း၊ ကျောင်းနှင့် စပ်လျဉ်းသော ကပ္ပိယတာဝန်များ] [ သင်္ကန်းအဓိဋ္ဌာန်တင်နည်း, စောင့်ရှောက်နည်း, စွန့်နည်း] [ သင်္ကန်း ဝိကပ္ပနာပြုနည်း] [ အလုံးစုံ မဖြတ်သော သင်္ကန်း အပ်, မအပ်]။
ခရိုင်သည် သင်္ကန်းပင် ပေါက်ရောက်ရာဒေသ တို့တွင်မြောက်ဘက်အကျဆုံး နယ်ဖြစ်လေသည်။
သင်္ကန်းပင်နှင့်ဆင်တူယိုးမှားအပင်များစွာရှိရာ ရုက္ခဗေဒ အမည်အားဖြင့် ဟိုပီယာအော်ဒိုရေတာခေါ် သင်္ကန်းပင်နှင့် ဟိုပီယာမိုင်နျူတီဖလော်ရာ(; ယခုအခါတွင် [ ''Hopea minutiflora'' C.E.C.Fisch.] (Plants of the World Online, Kew Science). Retrieved 8 April 2020)ခေါ် သင်္ကန်းမ ကလေးပင်တို့သည် သင်္ကန်းပင် စစ်စစ်နှစ်မျိုးဖြစ်သည်။
သင်္ကန်းသားသည် အပြစ် အနာလည်းကင်းသဖြင့် ယခုခေတ်တွင် အထူးသဖြင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၌ မီးရထား များ အတွက် အများဆုံးအသုံးပြုလျက်ရှိသည်။
ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဟူ၍ လည်းကောင်းခေါ်ဆို၍ သင်္ကန်းပင်မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သော အပင်မျိုးရှိသေးသည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ဟိုပီယာ ဟယ်ဖာရီဟုခေါ်သည်။
ကပိလရသေ့စီရင်အပ်သော ''သံချာသူတြ''ခေါ် ဒဿနိကဗေဒကျမ်းအရ သတ္တဝါသည်နိစ္စဖြစ်သော ''ပြဓါန''(ပါဠိပါန၊အကြီးဖြစ်သော) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ''ပြကတေ့သဘော''ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်သော ''တတ္ထ'' သဘောတရားသည် ''ပုရိသ'' ဟုခေါ်သောအတ္တနှင့်ပေါင်းဆုံမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်လှာကြောင်း စသည်တို့ကိုဖော်ပြသော''သင်္ချာအတတ်''။
ယင်းအတတ်ကို သင်္ချာခေါ်သည်ကား၊ ပကတိ အစရှိကုန်သော နှစ်ဆဲ့ငါးပါး ကုန်သောတတ္ထ(ပါဠိ·တတ္ထမှန်ကန်ခြင်း) သဘောတရားတို့ကို ရေတွက်အပ်သောကြောင့် ''သင်္ချာ''အတတ်ခေါ်လေသည်။
သို့ဖြစ်၍ ယင်းသင်္ချာသည်သာလျှင် တွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်သည်ဟု သက္ကတကျမ်းဂန် အတတ်ပညာရှင်များ ယူဆကြသည်။
ဆရာတော်ကို ၊ နယ် ကျေးလက်တွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၇၇-ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅) လဆန်း ၁၄ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင်ဖွားမြင်သည်။
ရတနာပူရ ၊ သဲအင်းသာသနာပိုင် ဆရာတော်ထံသွားရောက် စာပေသင်ယူလျက် ၁၁၉၇ ခုနှစ်တွင်သဲအင်း တိုက်၌ပင် ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ရဟန်းဖြစ်သည်။
ဆရာတော်အား မှ သိမ်သမုတ်ရန်ကိစ္စအတွက် ပင့်ဆောင်ကြသဖြင့် မော်လမြိုင်မြို့သို့ကြွရောက်ကာ ကျိုက်သံလန်စေတီတော်၏ အရှေ့မြောက်ယွန်းယွန်း ဒီပါရုံကျောင်းမှအနောက်မျက်နှာတာ ၃ဝ ခန့်ကွာသောမြေပြန့်၌ သာသနာ ၅ဝဝဝ ပတ်လုံးမပျက် တည်စေခြင်းငှာ ဓမ္မဝိလာသနိအမည်ရှိသော သိမ်တော်ကြီးကို ကြပ်မတ်ပေးတော်မူသည်။
မော်လမြိုင်တွင် သိမ်သမုတ်ပေးပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ပြန်ကြွလာကာ ၁၂၄၆ ခုနှစ်တွင် ၊ သို့ကြွရောက်၍ အိမ်တော်၌ တစ်ပတ်သီတင်းသုံးတော်မူသည်။
သို့ သွားရန်ပါ ရည်ရွယ်တော်မူသော်လည်း မအောင်မြင်ချေ။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးရေးသားပြုစုခဲ့သော ကျမ်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) = ကိုးကား =။
မြန်မာလူမျိုးတို့၏ အိမ်ထောင်အသုံးအဆောင်များသည် သည်မပါမဖြစ်သော ပစ္စည်းတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း သင်ဖြူးဖျာ ရက်လုပ်သည့်သင်ကြောရရှိသောသင်ပင်ကို မူမြင်တွေ့ဖူးသူ ရှားပေမည်။
ထိုကြောင့်သင်ပင်များကို မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ဧရာဝတီနှင့် ရှိ ရွှံ့နွံထူထပ်သောစိမ့်မြေများ၌ စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းလေသည်။
သင်ပင်သည် ဇင်ဂျီဗာရေးစီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ အမည်ဖြင့် ကလိုင်နိုဂျင်ဒိုင်ကိုတို မားဟုခေါ်သည်။
သင်ပင် သည်နှင့်အပင်အနေအထားပုံပန်းသဏ္ဌာန် ဆင်ဆင်တူသော်လည်း ကျူပင်၏ပင်စည်ကဲ့သို့ ဟောင်းလောင်းပေါက် မဟုတ်ပေ။
သင်ပေါင်းစာသည် ပလိုစီအီဒီးမျိုးရင်းတွင် အက်စထရီဒိုင်နီးမျိုးရင်းခွဲ၌ပါဝင်၍ ပါဏဗေဒအလိုအရ လွန်ချူရာစထရိတ်တာ (''Lonchura striata'') အကူတီကောဒါးဟုခေါ်သည်။
ရှိတောင်ယာများတွင် ဤငှက်မျိုးသည် စပါးများကိုကုန်လုမတတ်စားတတ်ကြသောကြောင့် အမြဲခြောက်လှန့်နေရသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ၏ ၊ မှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။
သင်ပုန်းကြီးမှာ မြန်မာစာပေကို သင်ကြားလေ့လာတတ်မြောက်စေရန် ရှေးဦးအစ အခြေခံသင်ကြားရသော ကျမ်းငယ်ဖြစ်သည်။
တစ်နည်း၊ရှေးအထက်ကျော် ကာလက ဘုန်းကြီးကျောင်းတို့၌ သင်ပုန်းကြီးကို သင်ကြားသောအခါ အလျား (၃) ပေ၊ အနံ (၁) ပေ (၆) လက်မခန့်ရှိ မျက်နှာနှစ်ဖက်တွင် ချောနေအောင် ပွတ်တိုက်၍ ၊ စသည့် ပွသော ၊ ထမင်းရည်တို့ဖြင့် ချေထားသော သစ်သားသင်ပုန်းကြီးတွင်ရေး၍ သင်ကြားရသောကြောင့် သင်ပုံကြီး မှ သင်ပုန်းကြီး ဖြစ်လာဟန်တူသည်။
ထိုသင်ပုန်းကြီးကျမ်းငယ်ကို သက္ကရာဇ် ၅၉၆ ခုတွင်နန်းတက်သော လက်ထက် ဒိသာပါမောက္ခဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော် သည် တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍ ရေးသားစီရင်သည်။
ဆရာတော် ဦးကျည်ပွေ့သည် ပင်ယင်း-သင်ပုန်းကြီး၏ အဖွင့်ဖြစ်သော ပုဗ္ဗဂန္ထဋီကာ (ခေါ်) သင်ပုန်းကြီးဋီကာကိုလည်း ၊ နေ ရှင်ဝရဓမ္မ တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍ ရေးသားစီရင်ခဲ့သည်။
တစ်နေ့သော် ဦးကျည်ပွေ့သည် ပစ်ချရာတွင်း၌ တံပူများ ပြည့်နေသည်ကို မြင်လေသော် ''"ဤတံပူတွင်း၌ တံပူတို့သည် တစ်နေ့တချောင်းကျရောက်ရာမှ တွင်းပြည့်သည်။
ငါသည်လည်း တစ်နေ့လျှင် စာတစ်ကြောင်းမျှ သင်အံလေ့ကျက်သော် ကျမ်းတတ်ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ရာ၏"'' ဟုဆင်ခြင်မိ၍ အသက် ၆ဝ ကျော်မှ စာသင်ရန်အတွက် ဘုရင့်ထံဝင်၍ ကန့်ကူဆံ အလှူခံရာ၊ ဘုရင်က ''"ကျည်ပွေ့ အတက်ပေါက်မှ စာတတ်တော့မည်ပ"'' ဟု လျှောက်ထားလိုက်သည်။
ဘုန်းကြီးများမှာလည်း ဗုဒ္ဓဝါဒီ ခေါင်းဆောင်များဖြစ်၍ မိမိတို့ကျောင်းသို့ ပညာသင်ကြားရန်ရောက်လာသော တပည့်တို့အား သင်ပုန်းကြီးမသင်မီ ရှေးဦးစွာ ''’နမော ဗုဒ္ဓါယ သိဒ္ဓံ‘'' ဟူသော ဘုရားရှိခိုးကို ကျမ်းဦးအစ ပဏာမအဖြစ်ဖြင့် သင်ကြားပေးလေ့ရှိကြသည်။
အဓိပ္ပာယ်ကား ''‘ဘုရားအားရှိခိုးခြင်းကိစ္စ ပြီးမြောက်ပါစေသတည်း’'' ဖြစ်သည်။
သင်ပုန်းကြီးသည် အကျဉ်းအားဖြင့် (၃)မျိုးနှင့် အကျယ်အားဖြင့် အမျိုး (၃၀) ခွဲခြားထားသည် - = အကျယ်အားဖြင့် (၁၀) မျိုး ထပ်မံခွဲခြားထားသည် - # က သင်ပုန်းကြီး # ကျ သင်ပုန်းကြီး # ကြ သင်ပုန်းကြီး # ငှ သင်ပုန်းကြီး # မျှ သင်ပုန်းကြီး # ငြှ သင်ပုန်းကြီး # ကွ သင်ပုန်းကြီး # ကျွ သင်ပုန်းကြီး # ကြွ သင်ပုန်းကြီး # ငွှ သင်ပုန်းကြီး = အကျယ်အားဖြင့် (၁၀) မျိုး ထပ်မံခွဲခြားထားသည် - # ကက် သင်ပုန်းကြီး # ကျက် သင်ပုန်းကြီး # ကြက် သင်ပုန်းကြီး # ငှက် သင်ပုန်းကြီး # မျှက် သင်ပုန်းကြီး # ငြှက် သင်ပုန်းကြီး # ကွက် သင်ပုန်းကြီး # ကျွက် သင်ပုန်းကြီး # ကြွက် သင်ပုန်းကြီး # ငွှက် သင်ပုန်းကြီး = အကျယ်အားဖြင့် (၁၀) မျိုး ထပ်မံခွဲခြားထားသည် - # ကိတ် သင်ပုန်းကြီး # ကျိတ် သင်ပုန်းကြီး # ငှိတ် သင်ပုန်းကြီး # ငြှိတ် သင်ပုန်းကြီး # မျှိတ် သင်ပုန်းကြီး # ကွိတ် သင်ပုန်းကြီး # ကျွိတ် သင်ပုန်းကြီး # ကြွိတ် သင်ပုန်းကြီး # ငွှိတ် သင်ပုန်းကြီး ထိုသင်ပုန်းကြီး အမျိုး (၃ဝ) ကို သင်ကြားရာ၌လည်း ''‘နမောဗုဒ္ဓါယသိဒ္ဓံ’'' ဟူသော ဘုရားရှိခိုးကို ရှေးဦးစွာသင်ရသည်။
ထို (၁၂) လုံးတို့ကို ဝိသဇ္ဇနီပေါက် (၃) လုံးဖြင့် အသံကိုခွဲသောအခါ - : အ • အာ : အိ • အီ • အီ့ • အီး : အု • အူ • အူ့ • အူး : အေ • အေ့ • အေး : အဲ • အဲ့ • အဲး : အော • အော့ • အော် : အံ • အံ့ • အံး : အား ဟူ၍ အကျယ် သရ (၂၃)လုံးဖြစ်လာသည်။
ဗျည်း (၃၃)လုံးနှင့်တွဲသောအခါ အကျဉ်း သရ (၁၂)လုံးနှင့် တွဲ၍ရေးထားသော်လည်း ဆိုရိုးပြုသောအခါ အကျယ် သရ (၂၃)လုံးဖြစ်လာသည်(''အသံ ၂၃ မျိုးဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုလိုသည်'')။
ကာ : ကကြီးရေး လုံးကြီးတင်။
ကိ : ကကြီးရေး လုံးကြီးတင် ဆံခပ် - ကီ : ကကြီးရေး လုံးကြီးတင် ဆံခပ် အောက်ကမြစ် - ကီ့ : ကကြီးရေး နှစ်ချောင်းငင် - ကူ : ကကြီးရေး နှစ်ချောင်းငင် အောက်ကမြစ် - ကူ့ : ကကြီးရေး နှစ်ချောင်းငင် အောက်ကမြစ် ရှေ့က နှစ်လုံးပေါက် - ကူး : သဝေထိုး ကကြီးရေး - ကေ : အောက်ကမြစ်ကေ့၊ : ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက်ကေး၊ : ကကြီးရေး နောက်ပစ် ကဲ၊ : အောက်ကမြစ် ကဲ့၊ : ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက် ကဲး၊ : သဝေထိုး ကကြီး ရေးချ ကော၊ : အောက်ကမြစ် ကော့၊ : သဝေထိုး ကကြီး ရေးချ ရှေ့ထိုး ကော်၊ : ကကြီးရေး သေးသေးတင် ကံ၊ : အောက်ကမြစ် ကံ့၊ : ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက် ကံး၊ : ကကြီး ရေးချ ဝိသဇ္ဇနီနှစ်လုံးပေါက် ကား ဝိသဇ္ဇနီပေါက်ရာ၌ ဝတ်ဆံပေါက် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဝစ္စပေါက် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဝိသဇ်ပေါက် ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုရိုးပြုကြသေးသည်။
အထူးအားဖြင့် အ သည်ကား သရသက် သက်နေသဖြင့် (''အ • အာ'' စသည်ဖြစ်၍) ဗျည်းနှင့်တွဲသောအခါ ပျောက်ကွယ်သွားသည်။
တွဲပုံ : ကျ • ကျာ • ကျိ • ကျီ • ကျီ့ • ကျီး • ကျု • ကျူး • ကျေး • ကျဲး • ကျော့ • ကျော် • ကျံး • ကျား ဆိုရိုး : ကကြီး ယပင့်ရေး ကျ၊ : ကကြီး ယပင့် ရေးချ ကျာ၊ : ကကြီး ယပင့်ရေး လုံးကြီးတင် ကျိ၊ : ကကြီး ယပင့်ရေး လုံးကြီးတင် ဆံခပ် ကျီ၊ : အောက်ကမြစ်ကျီ့၊ : ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက်ကျီး၊ : ကကြီးယပင့်ရေးတချောင်းငင် ကျု၊ : ကကြီးယပင့် ရေးနှစ်ချောင်းငင် ကျူ၊ : အောက်ကမြစ် ကျူ့၊ : ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက်ကျူး၊ : သဝေထိုး ကကြီးယပင့်ရေး ကျေ၊ : အောက်ကမြစ် ကျေ့၊ : ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက် ကျေး၊ : ကကြီး ယပင့်ရေးနောက်ပစ် ကျဲ၊ : အောက်ကမြစ် ကျဲ့၊ ရှေ့ကနှစ်လုံး ပေါက် ကျဲး၊ : သဝေထိုး ကကြီးယပင့်ရေးချ ကျော၊ : အောက်ကမြစ် ကျော့၊ : သဝေထိုး ကကြီးယပင့်ရေးချရှေ့ထိုး ကျော်၊ : ကကြီး ယပင့်ရေးသေးသေးတင် ကျံ၊ : အောက်ကမြစ် ကျံ့၊ : ရှေ့ကနှစ်လုံးပေါက် ကျံး၊ : ကကြီးယပင့် ရေးချ ဝသဇ္ဇနီနှစ်လုံးပေါက် ကျား။
ကက်သင်ပုန်း ကြီးဆယ်မျိုးတို့တွင်ကက်၊ ကျက်၊ ကြက်၊ ငှက်၊ မျှက်၊ ငြှက်၊ သင်ပုန်းကြီးခြောက်မျိုးတို့၌ အက်၊ အင်း၊ အစ်၊ အည်း၊ အတ်၊ အန်၊ အပ်၊ အမ်၊ အယ်း၊ အောဝ်ဟူ၍ အကျဉ်းသရ ၁ဝဖြစ်သည်။
ကကြီးယပင့်ရေးကသတ်ကျက်၊ သို့မဟုတ် ကကြီးရေးကသတ်ကက်၊ ယပင့်ကျက်၊ စသည် ဆိုရိုးပြု၊ (အသံပေါင်း ၂ဝဝ) = ကြက်၊ ခြက်၊ ဂြက်၊ ဃြက်၊ ငြက်၊ ပြက်၊ ဖြက်၊ ဗြက်၊ ဘြက်၊ မြက်စသည်တွဲ။
ကိတ် သင်ပုန်းကြီး ဆယ်မျိုးတို့တွင် ကိတ်၊ကျိတ်၊ကြိတ်၊ ငှိတ်၊ မြှိတ်၊ ငြှိတ် သင်ပုန်းကြီးခြောက်မျိုးတို့၌ အိတ်၊ အိန်း၊ အိပ်၊ အိမ်း၊ အုတ်၊ အုန်း၊ အုပ်၊ အုမ်း၊ အောင်း၊ အိုက်၊ အိုင်း၊ အိုဝ်း။
လက်ထုတ်ကြီးပင်၏ ဇီဝဗေဒအမည်မှာ Wall. ex G.Don ဖြစ်သည်။
အပင် ရွက်ကြွေ ပင်လတ်မျိုး ဖြစ်သည်။
မြန်မာ ဆေးကျမ်း များအလို အရ လက်ထုတ်ကြီး ခေါက်သည် ဖန်၏။
အခေါက် # လက်ထုတ်ခေါက် ကို အတွင်းလိပ်ခေါင်း နှင့်စပ်လျဉ်း သည့် သွေးယို သွေးကျ ရောဂါပျောက်ဆေး အဖြစ် ဖော်စပ် အသုံးပြု၏။
အမြစ် # လက်ထုတ်မြစ်ဖြင့် ဖော်စပ်သော လျက်ဆားကို မီးယပ် ရောဂါ၊ ဝမ်းရောဂါ၊ ဝမ်းကိုက်၊ သွေးအန် သွေးကျ ရောဂါ ပျောက်ဆေး အဖြစ် အသုံးပြု၏။
Botany Term : Chrysanthemum cinerariaefolium Vis & Bocc Species/Family : Compositae ပုံသဏ္ဌာန် : အပင် နှစ်ရှည်ခံပင်ဖြစ်၍ ၁၅ လက်မ ၄၀ လက်မထိ မြင့်သည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် ကက်ဆီယာအလာတာ(''Cassia alata''; ယခုအခါတွင် ''Senna alata'') ဟုခေါ်သည်။
တွင် တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့ အပြားတွင် ပေါက်ရောက်သည်။
Botany Term : Rhoeo discolor Hance Species/Family : Commelinaceae = နှစ်ရှည်ခံ အရည်ရွှမ်းသော ပင်ပျော့မျိုး ဖြစ်သည်။
အရိုး အရွက် # အရိုး အရွက် တို့ကို ထုထောင်း ၍ သုံးခွက် တစ်ခွက် တင် ကျို ချက်ပြီး ရရှိသော အရည်ကို ဒိုပါလာ သကြား အနည်းငယ် ခတ်သောက်သော် သွေးအန် ရောဂါ ပျောက်၏။
နှာခေါင်းသွေးလျှံဖြစ်လာပါက မီးကွင်းဂမုန်းပင်ကို ရေစင်အောင်ဆေးကာထောင်း၍ ၎င်းအဖတ်ကို နှာခေါင်းပေါ် အုံပေးပါက နှာခေါင်းသွေးတိတ်စေသည်။