DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ဆည်ပို့တည်ဆောက်ထားသည့် ရေလှောင်တမံများနှင့် နံရံဆည်ဖို့ ရေလှောင်တမံများသည် ရေစိမ်းကို ရေပြုပြင်ရေးလုပ်ငန်များကို ထောက်ပံ့ပေးပို့ပြီး ၎င်းပြုပြင်ရေးလုပ်ငန်များက ရေမိန်းကို ဖြတ်၍ သောက်ရေကို အရောက်ပေးပို့သည်။
အစာခြေခြင်း ဆိုသည်မှာ မပျော်ဝင်နိုင်သော ဒြပ်ပေါင်းများကို ရေတွင်ပျော်ဝင်နိုင်သော သေးငယ်သည့် အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ်သို့ ခွဲခြမ်းလိုက်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့ကို သွေးရည်ကြည် အတွင်းသို့ စုပ်ယူစေနိုင်သည်။
အချို့သောသက်ရှိများတွင် ဤသေးငယ်သောဒြပ်ပစ္စည်းများကို မှတစ်ဆင့် ထဲသို့ စုပ်ယူသည်။
ဓာတုအစာချေမှု (chemical digestion) တွင် များသည် အစာချေဖျက်ရာတွင် ခန္ဓာကိုယ်မှအသုံးပြုနိုင်သည့် ဒြပ်ပေါင်းငယ်များအဖြစ်သို့ ကွဲသွားစေသည်။
တွင် အစားအစာသည် ပါးစပ်ထဲသို့ဝင်ရောက်ပြီးနောက် ဝါးခြင်းနှင့်အတူ တံတွေးနှင့် ထိတွေ့စိုစွတ်စေခြင်းဖြင့် Mechanical digestion စတင်သည်။
တံတွေးတွင် အစားအစာကို ချောဆီဖြစ်စေသော ချွဲများ၊ amylase အလုပ်လုပ်ရန် pH အခြေအနေကို ပံ့ပိုးပေးသော ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကာဗွန်နိတ် နှင့် အခြား လျှပ်လိုက်ရည်များ ( ၊ ၊ ) ပါဝင်သည်။
ထို့နောက် peristalsis ၏လုပ်ဆောင်ချက်ဖြင့် အစာပြွန် အောက်နှင့် အတွင်းသို့ စီးဆင်းသွားမည်ဖြစ်သည်။
အစာအိမ်ခြေရည်တွင် နှင့် pepsinများ အဓိကပါဝင်ပါသည်။
Pepsin သည် ပရိုတင်းများကို peptides သို့မဟုတ် proteoses များ အဖြစ်သို့ ဖြိုခွဲပြီး၊ ၎င်းသည် အူသိမ်အတွင်းရှိ အင်ဇိုင်းများဖြင့် dipeptides နှင့် များ အဖြစ်သို့ ထပ်မံကွဲသွားသည်။
pH အနည်းငယ်အက်စစ်ဓာတ် (5.6 ~ 6.9 ခန့်) ရှိသော ရှိ သွေးထဲသို့ ရေနှင့် သတ္တုဓာတ်များကို ပြန်လည်စုပ်ယူသည်။
အူမကြီးအတွင်းရှိ ဘက်တီးရီးယားများမှ ထုတ်လုပ်သော biotin နှင့် (K 2 MK7) ကဲ့သို့သော ဗီတာမင်အချို့ကိုလည်း အူမကြီးအတွင်းရှိ သွေးထဲသို့ စုပ်ယူသည်။
စွန့်ပစ်ပစ္စည်း ကို အတွင်းမှ မစင်စွန့်ခြင်းဖြင့် ဖယ်ထုတ်သည်။
အစာခြေစနစ်သည် ပုံစံအမျိုးမျိုးရှိသည်။
ပြင်ပအစာခြေခြင်းသည် ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်သမိုင်းတွင် အစောပိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အများစုသည် ၎င်းကို မှီခိုနေရဆဲဖြစ်သည်။
Dusenbery, David B. (1996). "Life at Small Scale", pp. 113–115. Scientific American Library, New York. . ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင်၊ များသည် သက်ရှိပတ်ဝန်းကျင်တွင် စိမ့်ထွက်ပြီး အော်ဂဲနစ်ပစ္စည်းများကို ဖြိုခွဲကာ အချို့သော ထုတ်ကုန်များသည် သက်ရှိများသို့ ပြန်လည် ပျံ့နှံ့သွားသည်။
တွင် အတွင်း အစာခြေမှုဖြစ်ပေါ်သည့် ပြွန်တစ်ခုပါရှိသည်။
Dusenbery, David B. (2009). ''Living at Micro Scale'', p. 280. Harvard University Press, Cambridge, MA . င့်ကူအားလုံးနီးပါးအပါအဝင် အချို့သောသက်ရှိများသည် ဇီဝအဆိပ်အတောက်များနှင့် အစာခြေဓာတုပစ္စည်းများ (ဥပမာ-အင်ဇိုင်းများ) ကို စားသုံးမိခြင်းမပြုမီ ပြင်ပဆဲလ်ပတ်ဝန်းကျင်ထဲသို့ စစ်ထုတ်လွှတ်သည်။
အခြားသတ္တဝါများတွင် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော အာဟာရများ သို့မဟုတ် အစားအစာများသည် အတွင်း၌ ရှိနေသည်နှင့်အမျှ အစာခြေခြင်းသည် အရည်ကြည်အိတ် သို့မဟုတ် အိတ်ကဲ့သို့ဖွဲ့စည်းပုံရှိသည့် ပြွန်မှတဆင့် သို့မဟုတ် အာဟာရစုပ်ယူမှုကို ပိုမိုထိရောက်စေရန် ရည်ရွယ်သော အထူးပြုအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများမှတဆင့် အစာခြေခြင်းကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။
နှုတ်သီး များတွင် ငှက်၏ ဂေဟစနစ် နယ်ပယ် အလိုက် အထူးပြုထားသော အရိုး နှုတ်သီးများရှိသည်။
လျှာ လျှာ သည် ကျောရိုးရှိသတ္တဝါအများစု၏ ခံတွင်းကြမ်းပြင်ပေါ်ရှိ အရိုးစုကြွက်သားဖြစ်ပြီး ခြင်းနှင့် မျိုချခြင်းတို့ကို ကူညီပေးသည်။
စလုတ် သည် အစာမကြေမီ အစာသိုလှောင်ရန်အတွက် အသုံးပြုသော အစာခြေလမ်းကြောင်း တွင် ပါးလွှာသော နံရံဖြင့် ချဲ့ထွင်ထားသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
လူ၏ အစာအိမ် အူလမ်းကြောင်း သည် ရှည်လျားသည်။
ဘာမင်ဂမ်မြို့သည် ဝက်စ်မစ်ဒ်လန်း ကောင်တီတွင် ရှိသော မြို့ကြီး တစ်မြို့ဖြစ်သည်။
တွင် ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံး မြို့ပြဧရိယာဖြစ်သော ဝက်စ်မစ်ဒ်လန်း ဒေသ၏ အလယ်တွင် ရှိသည်။
ကြည်ကြည်ဌေးကို ၁၉၂၄ မတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးဖိုးရင်(ဦးဆိုးရင်) အမိ ဒေါ်အုံးကြွေတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဇာတိမှာ သာယာဝတီခရိုင် ကျွဲသတ်ကျေးရွာ (တချို့မှာ လက်ပတန်းဟုဆို) ဖြစ်သည်။
အသက် ၅နှစ် ၆နှစ်အရွယ်မှ စတင်၍ ဇာတ်သဘင်လောကသို့ ဝင်ရောက်ပြီး ဒေါ်လေးဖြစ်သူ၏ ဇာတ်ထဲတွင် "အောင်မြကြင်(ကျင်)" အမည်ဖြင့် အစ်မများနှင့်အတူ အပျိုတော် ၁၂ ခန်း စသည်တို့ကို ဝင်ရောက်ကပြခဲ့သည်။
အပြီး ပြဇာတ်များ ပြန်လည်အသက်ဝင်ခဲ့ရာ မာလာရီဆိုသည့် နာမည်ဖြင့် ပြဇာတ်မင်းသမီးအဖြစ် ကပြခဲ့သည်။
မသိန်းကျင်သည် ကာဌေးပြဇာတ်ရုံ၌ ခင်မေကျင်အမည် ဖြင့် ပြဇာတ်ဝင်ကပြန်သည်။
ထို့နောက် ကြည်ကြည်ဌေးဟု နာမည်ခံယူ၍ ကာဌေးရုံ ပြဇာတ်မင်းသမီး ရွေးပွဲတွင် ယှဉ်ပြိုင်ပြီး ဒုတိယရဆု ရှိခဲ့သဖြင့် ဒါရိုက်တာ၏ ချစ်ကုမ္ပဏီပြဇာတ်တွင် ခေါင်းဆောင် မင်းသမီးအဖြစ် ကပြသရုပ်ဆောင်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၅၂တွင် ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမဆုံးဇာတ်ကားဖြစ်သည့် ''ချစ်သက်ဝေ'' ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား၌ သရုပ်ဆောင်ခဲ့၏။
နိုင်ငံတော်မှလည်း သူမ၏ ထူးချွန်ပြောင်မြောက်မှုအတွက် ""တံဆိပ်ကို ပေးအပ်ဂုဏ်ပြုခဲ့လေသည်။
တခြားထင်ရှားသော ဇာတ်ကားများမှာ ''ရတနာပုံ'' ချစ်သက်ဝေ ချစ်ခွင့်မပိုင် စက္ကောမ အကျော်အမော် ''ပန်းပန်လျှက်ပါ'' ''မိန်းမဘဝ'' ''တစ်ပွင့်တည်း ပန်မယ်'' ''တောကနှင်းမူ'' ''စကားပြောသောအသဲနှလုံး'' ''ချစ်ပင်ချစ်မိုး'' ''သုယောနန္ဒီ'' ''ဩော်ဂီတလုလင်'' ''ဗိမ္မိသာရ'' လူဇော် နုနုငယ်ငယ် ကြည်ကြည်ဌေးသည် ရုပ်ရှင်ကားပေါင်း (၃ဝဝ) ကျော် ရိုက်ကူးခဲ့သည်ဟု သိရှိရသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ဒေါ်ကြည်ကြည်ဌေးသည် ၌ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။
ငယ်ရွယ်စဉ်၌ပင် လေးမျက်နှာမြို့မှ မင်းသားကလေး အောင်ဝိဇ္ဇာနှင့် အိမ်ထောင်ကျကာ သမီးတယောက် ထွန်းကားသည်။
ပန်းချီမောင်မောင်သိုက် သည် စာနယ်ဇင်းသရုပ်ဖော်ပန်းချီပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ ပန်းချီကားများသည် အလွန်လက်ရာမြောက်ပေသည်။
ပန်းချီ မောင်မောင်သိုက်ကို အဘ ရွှေပန်းထိမ်ဆရာ ဦးလွင်၊ အမိ ဒေါ်မြညွန့်တို့မှ ၁၉၄၆ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ၊ ၌ မွေးဖွားသည်။
မွေးချင်း (၆) ဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်ပြီး ငယ်စဉ်က မူလတန်းပညာကို ထန်းတောရပ်ကွက် မြူနီစီပယ်ကျောင်းတွင် စတင်သင်ကြားခဲ့သည်။
စင်ထရယ်ကျောင်းမှ ပန်းချီဆရာ ဦးကြည်ထံမှ အခြေခံပန်းချီပညာရပ်များကို သင်ယူကာ ပန်းချီလောက၊ ကာတွန်းလောကထဲသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
မြင်ဆရာ၊ ကြားဆရာများဖြစ်ကြသော ၊ ၊ ၊ စသည့် ပန်းချီဆရာကြီးများရေးဆွဲသည့် ပုံများကို ကူးယူးရေးဆွဲကြည့်ခြင်း၊ နိုင်ငံခြားမဂ္ဂဇင်းများတွင်ပါသည့် ပုံများကို ဇယားချ ကူးယူရေးခြင်းခြင်း သရုပ်ဖော်ပန်းချီပညာရပ်ကို ဆက်လက်လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်။
ကမ္ဘာသိထင်ရှားသောလက်ရာများမှာ ပီနန်ကျွန်းရှိ ဓမ္မိကာရာမကျောင်း၌ ရေးဆွဲထားသော ဘိက္ခူနီသာသနာစတင်ပုံ ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ပန်းချီ မောင်မောင်သိုက်သည် ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၅ ရက်၊ မွန်းလွဲ ၁၂ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် ရွှေဗဟိုဆေးရုံ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ပန်းချီရာဟုလာကို ၁၉၄၆-ခုနှစ်၌ အဖ ဦးတင်မောင်(စံပြဆေးလိပ်ခုံ) နှင့် အမိ ဒေါ်အုန်းကြည်(ကျောင်းဆရာမ)တို့မှ မုံအာတွင်းရပ်ကွက်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဗိုလ်မြဒင်(အုတ်ဖို) သည် ဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည်။
ထိုးကွင်းထိုးခြင်းကို စစ်ပွဲတွင် သတ္တိရှိခြင်း အမှတ်အသားအဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ ရန်သူများ ကြောက်လန့်သွားစေရန်၎င်း၊ အလှအပအဖြစ်ဖြင့်၎င်း ရည်ရွယ်၍ ပြုလုပ်ကြသည်။
တောင်ငူမင်း နတ်သျှင်နောင်၏ ညီတော် မင်းရဲကျော်စွာသည် ထိုးကွင်းထိုးနှံခြင်း မရှိသဖြင့် နောင်တော်နတ်သျှင်နောင်က သူ၏ ရတုစာတော်အချို့တွင် ညီတော်မင်းရဲကျော်စွာအား ရည်ငံရင်းရှိသည့် မင်းသမီးက ပြက်ရယ်ပြုလေဟန် အောက်ပါအတိုင်း ရေးစပ်ဖွဲ့ဆိုခဲ့ဘူးသည် - ''‘ဖြိုးမောက်မသင့်၊ ပတ်မမြင့်တည့်၊ ရှေ့နှင့်နောက်သာ၊ နံမှာ ဖြူရောင်၊ သလင်းတောင်ကို၊ မည်းအောင်ဖြည့်လေ၊ ပြည့်မှစေ လော့၊ မြင်ချေသည်မူ၊ ခြောက်ပြည်သခင်၊ နေလုလင်လည်း၊ သို့စင်လွန်ကဲ၊ တင့်မည်ခဲစွ၊ မင်းရဲကျော်စွာ၊ မည်သာလွှင့်ပေါ်၊ မင်သေ့သော်မူ၊ နံတော်နှစ်ဘက်၊ စွန်းမစက်သည်၊ မရှက် ပတ်လည် ဝေးသေးသည်။
အဆောင်အဖြစ်ဖြင့် မင်ကြောင်ထိုးခြင်းကို ကုန်းဘောင်ခေတ်ပေါ် ပြဇာတ်ဆရာကြီး ဦးကြင်ဥ၏ ပါပဟိန်ပြဇာတ်တွင် ရောသည်တစ်ခါ၊ ခိုင်မာစေ့စပ်၊ မြို့သစ်တပ်ကို၊ ကြပ်ကြပ်ခြေ စုံ၊ ရပ်တဲ့လို့ ခုန်တော့မည်။
ယင်းသို့ ထိုးနှံခြင်းကို ကျည်းကန်ရှင်ကြီး မေတ္တာစာတွင် ''‘မင်နက်မင်နီ၊ မဟာ ဆီတို့ဖြင့်၊ ပလီပြီပြင်စွာ၊ သာမဏေကျော် သီရိစက်၊ ကပတ် ကွက် သရေကြာ၊ ကတ္တရာနှင့် စမ္ပာနဝဘီလူးခက်၊ အက္ခရာ လေးလုံး၊ ဝါကြိတ်လိမ်အမျက်၊ ဂဏန်းတွေ အဆင်းအတက်၊ ဂါထာမန္တာန်တွေရံလျက်၊ အင်းကွက်ပုံ အသေအခွေတွင်၊ ဆင် သွား မြင်းသွား၊ ဗိုလ်သွား ရထားတိုက်၊ အလိုက်သင့်အနေ အစုံတွင် ဘက်လက်၍၊ လက်ဝဲဘက်ကား ကျားညီနောင်၊ လကျာ်ပေါင်မှာ အိမ်မြောင် အဆင်းအတက်၊ နားရွက်မှာ လိပ်ပြာတောင်၊ ထိပ်ပြောင်မှာ ကြက်ခြေရစ်၊ အဆစ်ဟူသမျှမှာ သုညတွေအလုံးလုံး၊ ပခုံးနှင့်လည်ကုပ်မှာ၊ အဋ္ဌမုတ် ဆယ့်နှစ်ခွင်၊ ကျောပြင်မှာ စမ္ပာနဝပြာသာဒ်၊ အာစပ်နှင့် နှုတ်ရေးမှာ ဧသာဥတ္တိအပြန်အလှန်၊ ဆံစပ်မှာ တိလောမာလောဇာ၊ မြင်ကောင်းရာဟူသမျှ တစ်ခေါင်မှာ၊ အင်းစီးကျား တဟုန်းဟုန်း၊ သားလုံးနှစ်ဘက်က တက်ကြဟန် သက်ကြဟန်၊ မျောက် ကလေးတွေစီရရီ၊ လက်ဖျံမှာ ဆေးနီနင့် စာကြောင်းတွေ့၊ နေဝင်ကြောင် မှိုင်းကြောင်၊ ခိုးကြောင် တိုးကြောင်၊ သဲကြောင် ဗားမဲ့ကြောင်၊ ခါးပတ်ကြောင် ခါးပြတ်ကြောင်၊ မိုးမှောင်ကျ ကြောင်ပက်လက်၊ စားခွက်နှိုက် သံလျက်ကိုက်၊ မြီးချင်းဆိုက် ခေါင်းချင်းတိုက်၊ အရွေလိုက် ကြောင်အလွန်၊ ဂဝံပုတီး၊ ကျား ဘီလူးကြီး၊ အင်းစီးပြည်လုံးမွှေ၊ ကေသရာဇာ တံခွန်စိုက်၊ ထိုက်ဖလို့ကြောင်၊ သူကောင်ချီ ကြောင်ဒါလီ၊ ညောင်ဘီလာ ယဝ၊ ကိုးလုံးဝ အထွေထွေ၊ အခြည်အကွင်းတို့ကို ကိုယ်တွင်း ပြည့် အထပ်ထပ်၊ ဒရစပ် တင်းကျမ်း၊ အလျှမ်းသား စိတ်ရှိနှံ၍’'' ဟု ရေးသားထားသည်။
ရှေးခေတ် စာဆိုကျော်တစ်ဦးသည် ထိုးကွင်းထိုးရာတွင် အချက်မပိုင်က နောင်အခါ ပြန်လည်၍ ပြင်ဆင်ရန် ခက်ခဲသည့်အကြောင်းကို - ''“တက္ကသိုလ်ဆရာတစ်ဦးက မှာဖူးသည့် နှုတ်ခြည်'' ''အိမ်ထောင်မှု၊ ဘုရားတည်၊ ဆေးမင်ရည် စုတ်ထိုး၊'' ''သည်သုံးချက်မပိုင်လျှင်၊ နောင်ပြင်နိုင် ခက်သည့်အမျိုး”'' ဟုပင် စာစပ်ဆိုထားခဲ့လေသည်။
ထောက်ကြံ့ပင်ကို အရပ်ရပ်ရှိ သစ်တောများ၌ တွေ့ရသည်။
ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် 'တာမီနဲလီးယား တိုမင်တိုဆာ ( = , Krishna, G. & 2019. Taxonomic notes on Indian ''Terminalia'' (Combretaceae). ''Plant Science Today'' 6(3): 285. )' ဟုခေါ်၍၊ ၊ သန်ပင်၊ ၊ တို့နှင့်အတူ 'ကွန်ဗရီတေးစီအီး ' မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်လေသည်။
ထန်းတပင်မြို့သည် ၊ ၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။
မြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၆၄၇ မိုင်ရှိ ပြီးလျှင် မြို့နယ်၏မြေမျက်နှာပြင်သည် စစ်တောင်းမြစ်မှ စပ်ရှိ တောင်ခြေများအထိ တည်ရှိလေသည်။
က၊ က၂၊ က၃၊ က၄ စသောဂဏန်း (ဝါ)ကိန်းများအနက် ကသည် တထပ် ကိန်းဖြစ်သည်။
က၅/က၂=က၅ထက-၂ တစ်နည်းဆိုသော် က၅ထ၁/က၂=က၅ထက-၂ ၁/က၂=က-၂ နှစ်ထပ်ကိန်းရင်းဆိုရာ၌ ပေးထားသော ဂဏန်းရအောင် နှစ်ခါထပ်၍ မြောက်ယူရသည့် ဆခွဲကိန်း နှစ်လုံးအနက် တစ်လုံးကို ဆိုလိသည်။
သို့သော် မည်သည့်ဂဏန်းကိုမဆို ထပ်တစ်လဲ လဲမြောက်လျှင် ထပ်ကိန်းတစ်ခုခုရရှိနိုင်သဖြင့် ဂဏန်းဟူသမျှ သည် ထပ်ကိန်းရင်းများ ဖြစ်နိုင်ကြသည်။
မည်သည့် ဂဏန်းကိုမဆို နှစ်ခါထပ်၍မြောက် လျှင် ၂ ၃ ၇ ၈ ဟူသော ခုဂဏန်းများကိုမရသဖြင့် ခုဂဏန်းဖြစ်ကြသော နှစ်ထပ်ကိန်း တိများအနက် ဤဂဏန်းများကို မတွေ့ရချေ။
နှစ်ထပ်ကိန်းတိတွင် ဂဏန်း ၁ လုံး၊ သို့မဟုတ် နှစ်လုံး ပါလျှင် နှစ်ထပ်ကိန်းရင်းတွင် ဂဏန်းတစ်လုံးသာ ရှိသည်။
ထိုနှစ် ထပ်ကိန်းရင်း ၇ ဆယ်ကို ၂ နှင့်မြောက်ပါ။
ပေးထားသော ကိန်းတစ်ခုသည် န ဖြစ်၍၊ ယင်း၏ သုံးထပ်ကိန်းရင်းသည် (က+ခ)ဟူသော အက္ခရာသင်္ချာကိန်း တန်းတစ်ခုဖြစ်လျှင်၊ ထိုကိန်းတန်းတစ်ခုကို သုံးထပ်ကိန်း ပြုလုပ်သောအခါ န=(က၃+၃က၂ခ+ ၃ကခ၂+၃ကခ၂+ခ၂။
သုံးထပ်ကိန်းရင်းဖြစ်သော ၂ဝ ကို နှစ်ထပ်ကိန်းရင်းပြုလုပ်၍၊ ၃ နှင့်မြောက်ပါ။
ပထမ ကိန်းရင်း ၂ဝ(က)နှင့် (၄၂ထ၃) ကို ဆက်မြောက်ယူပါ။
ကိန်းတစ်ခု၏ ထပ်ကိန်းနှင့် ကိန်းရင်းများကို လော့ဂရမ် သမ်ဇယားများဖြင့်လည်း အလွယ်တကူ ရှာယူနိုင်သည်။
လော့ ဂရမ်သမ်နည်းဖြင့်ဆိုသော် ကိန်းရင်းတစ်ခု၏ လော့ဂရစ်သမ်ကို အထပ်ညွှန်းဂဏန်းဖြင့် မြောက်လျှင် ထပ်ကိန်း၏ လော့ကိုရ သည်။
ထပ်ကိန်း၏ လော့ဂရစ်သမ်ကို အထပ်ညွှန်းဂဏန်းနှင့် မြောက်လျှင်၊ ကိန်းရင်း၏ လော့ကိုရသည်။
သံထုပ်များပြုလုပ်ရာတွင် ပထမ နီရဲနေသော သံတုံးများကို ညပ်စက်ဖြင့် ဆင့်ပြုလုပ်ရသည်။
ဟုလည်းခေါ်သည်) ကို မီးဖိုတွင်ထည့်၍ အပူချိန် ဖာရင်ဟိုက် ၁၈ဝဝ ထိ မီးပြင်းတိုက်ပေးရသည်။
ကမ္ဘာ့အပေါ်ယံမြေလွှာတွင် သယံဇာတအဖြစ်ဖြင့် အများအပြားတွေ့ရ၍ အသုံးလည်း အလွန်ဝင်သော ကျောက်တစ်မျိုးသည်ကား ထုံးကျောက်ပင်ဖြစ်လေသည်။
နှစ်ပရိစ္ဆေဒ အလွန်ကြာလတ်သော် ထိုအထပ် တို့သည် ကြီးမားလာ၍ တထပ်ပေါ်တထပ် ဖိနှိပ်မှုကြောင့် နောက်ဆုံးတွင် အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာသည်။
ထုံးကျောက်အဖြစ်တွင် အပူနှင့် ဖိအားကို ပိုမိုရပြန်သောအခါ အလွန်မာလာပြီးနောက် အဖြစ်သို့ ပြောင်းသွားပြန်သည်။
ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ ထုံးကျောက်တောင်များတွင် ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုက်ဓာတ် ပျော်ဝင်လျက်ရှိသော ရေတို့၏ စီးဝင်စား သွားမှုကြောင့် နှစ်ပရိစ္ဆေဒကြာလတ်သော် ဖြစ်လာတတ် သည်။
ထိုထုံးကျောက်ဂူများတွင် ကယ်လဆီယမ် ကာဗွန်နိတ် ပျော်ဝင်ရည်များ တစက်တစက် ကျဆင်းရာမှဖြစ် ပေါ်လာ၍ ဂူအမိုးမှ တွဲလဲကျနေသော များကို တွေ့ ရတတ်သည်။
ယင်းအယူအဆ အစွဲ အလမ်းများတွင် ကိုးကွယ်ပသသော နတ်များအကြောင်း လူတို့ မြောက်စားသော အာဇာနည် လူစွမ်းကောင်းများအကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အစဉ်အလာများအကြောင်း ကိုးကွယ်မှု ဆိုင်ရာ အယူဝါဒများအကြောင်း၊ ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ အကြောင်း စသည်တို့ပါဝင်ကြသည်။
လူမျိုးတစ်မျိုး၏ ထုံးဟောင်း ပုံပြင်များကို နှိုင်းရှည့်လေ့လာခြင်းဖြင့်လည်း မြော်မှန်း၍မကြည့် နိုင်သော ရှေးခေတ်ကာလက လူတစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး ပြုလုပ်ခဲ့ ကြသော အဆက်အသွယ်များနှင့် ထိုသူတို့၏ဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေး မှုများကို သိရှိနိုင်ပေသည်။
ဒေါ်ထွေးလေး (၁၈၆၇ - ၁၉၂၈)သည် ဒုတိယသဘင်ခေတ်၌ ကျော်ကြားခဲ့သည့် အငြိမ့်မင်းသမီးကြီး ဖြစ်သည်။
ကိန္နရာအကနှင့် အရုပ်ကြိုးကတို့ဖြင့် နာမည်ကျော်ကြားသူအဖြစ် သမိုင်းမှတ်တမ်းတင်ခံရပြီး၊၌ ၊ သမီးတော် နှင့် တို့ထံတွင် ခစားစဉ် ချစ်စနိုး ထွေးလေးဟု ခေါ်ရာမှ မထွေးလေး ဟူ၍ အမည်တွင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
ဘိုးတော်ဘုရား၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော ကသည်းမင်းသားကြီး မင်းသီဟနှင့် ယင်း၏ နှမတော်စပ်သည့် ကြင်ယာတော် မမကြီးတို့မှ ၁၂၂၉ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း (၅)ရက်၊ အင်္ဂါနေ့တွင်၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ အိုးတုတ်ကုန်းရွာ၌ မထွေးလေးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
အသားညိုညို အရပ်ပျပ်ပျပ် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ရှိသည့် ခင်ထွေး သည် ငယ်စဉ် ၁၁ နှစ်ကျော်အရွယ်ကပင် ဝါသနာပါသည့် အဆိုအက ကို ဖခင်ဖြစ်သူ၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်။
မန္တလေးနန်းတွင်း၌ နန်းရမိဖုရားကြီး အား အကဖြင့် ခစားရသည်အထိ တဖြည်းဖြည်းထင်ရှားလာခဲ့သည့်အပြင်၊ငယ်နာမည် ခင်ထွေး ပျောက်၍ မထွေးလေး အမည်လည်းတွင်လာခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်ကပင် ရနောင်မင်း၏လက်ထဲသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့် မထွေးလေးအား ခင်ပွန်းများနှင့်တကွ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သူများက မယ်ခလေးဟု ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။
မထွေးလေး အသက် ၁၄နှစ် အရွယ် ရနောင်မင်းသား မောင်မောင်တုတ်၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး၊ ရနောင်မင်းသားစံအိမ် တွင် စံနေစဉ် မောင်မောင်တုတ်၏ အခြားကြင်ယာတော်များဖြစ်သည့် ဆင်ခိုးမလေး၊ မကွမ်းငုံ၊ တပယ်ခင်ဥတို့ထံမှ အဆို၊ အက ပညာရပ်များ လေ့လာဆည်းပူး သင်ယူခဲ့သည်။
သူသည် ယင်းနှင့် မရှေးမနှောင်း နာမည်ထင်ရှားခဲ့သည့် ဇာတ်မင်းသမီးများဖြစ်ကြသည့် ဒေါ်ကွန်းငုံ၊ ၊ နှင့် ကိန္နရာပျံတို့ကို ကောင်းစွာမှီလိုက်သူ ဖြစ်လေသည်။
ထို့ကြောင့် ကိန္နရာအကနှင့် အရုပ်ကြိုးကတို့ဖြင့် နာမည်ကျော်ကြားသူအဖြစ် သမိုင်းမှတ်တမ်းတင်ခံရသည်အထိ ထူးချွန်သွားခဲ့သည်။
ရနောင်မောင်မောင်တုတ် ကွပ်မျက်ခံရပြီးနောက် နန်းတွင်းတွင် စင်တော်ကောက် ကလေးမင်းသမီးအဖြစ် မင်းသား ဘိုးကွန်းနှင့် တွဲဖက်ကပြခဲ့ရသည်။
အရှင်နှစ်ပါးပါတော်မူပြီးသည်အထိ ဖြစ်သည်။
ယင်းနောက် ဘိုးကွန်းနှင့် ဇာတ်အဖွဲ့ထောင်၍ လိုက်လံကပြရင်း ကိုဘိုးကွန်းနှင့် နောက်အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။
မထွေးလေးသည် အိမ်ထောင်ဖက် မင်းသား ကိုဘိုးကွန်းထံမှ သဘင်ပညာအပြင် သီပေါမင်း၏ နေမျိုးမဓု သဒ္ဒရွှေတောင်ဘွဲ့ဖြင့် မြှောက်စားချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည့် မဟာစင်တော်ကြီး ဆရာပုထံမှလည်း သဘင်ပညာများ ဆည်းပူး သင်ယူခဲ့သည်။
ဒေါ်ထွေးလေးသည် စာရေးခြင်း နှင့် စာဖတ်ခြင်း လုံးဝမတတ်သဖြင့် မြေဝိုင်းခေတ်တွင် သီချင်းများကို အခြားသူက အလွတ်ရအောင် နှုတ်ဖြင့်ပို့ချပေးခဲ့ရသည်။
ဉာဏ်အလွန်ထက်မြက်လှသူဖြစ်၍ လွယ်လင့်တကူပင် အလွတ်ရခဲ့သည်။
ဇာတ်ခုံပေါ်တွင် ကားလိပ်ဖြင့် ကပြသောခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ၌၊ ကားလိပ်ကြားမှ 'စာပိုး'က သီချင်းစာများကို ထောက်၍ပေးရသည်။
ဒေါ်ထွေးလေးသည် လက်ညှိုးကလေးကို ကိုက်၍မူကာ ကတတ်သည်။
ဒေါ်ထွေးလေးငယ်စဉ်က ထူးချွန်ခဲ့သော ကကြိုးမှာ၊ ကိန္နရာကနှင့် အရုပ်ကြိုးကများဖြစ်သည်။
ထိုခေတ်ထိုကာလက သီချင်းဆိုရာ၌ မေးဝဲ၊ မေးရိုက်တို့တွင် ဒေါ်ထွေးလေးကို မှီအောင်လိုက်နိုင်သူ မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် အသံနေအသံထား၊ ဆိုပုံ ပြောပုံ၊ လေယူလေသိမ်းမှာ မဒီကိုင် ဆရာပုနှင့် ခွဲခြားမရလောက်အောင်ပင် တူလှသည်ဟု ဆိုလေသည်။
နောက်ပေါက် ဇာတ်မင်းသမီးများထဲတွင် ဒေါ်ထွေး လေးထံမှ ပညာဆည်းပူး တပည့်ခံသူများ၍၊ နိုင်ငံကျော် ဇာတ်မင်းသမီးများ ဖြစ်လာကြသည်။
အမေထွေးတပည့်မဟုတ်လျှင်၊ မင်းသမီး အရာမဝင်သလောက် အထင်သေးကြလေသည်။
ဒေါ်ထွေးလေး၏ လူကြိုက်များသော အခြားဇာတ်ထုပ်တစ်ခုမှာ 'သုဓနု ဒွေးမယ်နော်' သို့မဟုတ် 'မယ်ရတ္ထငွေတောင်ပြည်ပျံခန်း'ဖြစ်ရာ ကိန္နရာက ကောင်းလှသော ဒေါ်ထွေးလေးနှင့် မယ်ရတ္ထငွေတောင်ပြည် ပျံခန်းမှာ ထင်ရှားခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၅) သည် မထွေးလေး၏ အကအား ကြားသိတော်မူ၍ အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်၌ စံအိမ်တော် သို့ ခေါ်ဆောင်သွားကာ၊များမကြာမီတွင် ထိုမင်းသားကြီး ကောက်ယူတော်မူခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
ရနောင်မင်းသားသည် ပြစ်မှုမကင်း၍၊ ကြေးတိုက်တွင် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားခြင်းကို ခံရသည်တွင်၊ မိမိကိုယ်ကို ကတ်ကျေးဖြင့်ထိုး၍ အဆုံးစီရင်ပြီးသည့်နောက်၊ပထမ အိမ်ထောင်သည် အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်။
အထွေးလေး (ခ) ခင်ထွေးသည် ဇာတ်မင်းသား ဦးဘိုးကွန်း နှင့် တွဲဘက်ကပြနေစဉ်၊ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၈-ခုနှစ်ခန့်တွင် ဦးဘိုးကွန်း နှင့် အကြောင်းပါပြီး လက်ဆက်ထိမ်းမြားခဲ့၏။
ခင်ပွန်းသည် အီကင်းဦးမောင်ကြီးသည် ဒေါ်ထွေးလေးနှင့် ၁၅ နှစ်မျှ ပေါင်းသင်းရပြီးနောက်၊ ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက် သွားပြန်သဖြင့်၊ခင်ပွန်းသည် အီကင်းဦးမောင်ကြီးအား ရည်စူး၍၊ မန္တလေးတောင်ခြေရှိ မဟာခေမိကာရာမသစ်ဆိမ့်တိုက် အတွင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော် ဘုရားအား ခုနစ်ဆောင်ရှိ ကျောင်းကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်း၍ ဉာဏ်တော် ၃၇ တောင်ရှိသော လောကတန်ဆောင်စေတီကို တည်ထားပူဇော်ခဲ့လေသည်။
အီကင်း ဦးမောင်ကြီးရှိစဉ်က မလွန်းမယ်အမည်ရှိ မိန်းမငယ်တစ်ဦးကို မွေးစားခဲ့ရာ၊ ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အနိစ္စရောက်ခဲ့လေသည်။
အီကင်းဦးမောင်ကြီး ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သွားသည့်နောက် ဒေါ်ထွေးလေးသည် အင်းဝ၊ဇီးကန်တောင်ပြုံးသူကြီး ဦးကြာညိုနှင့် လက်ဆက်ပေါင်းသင်းခဲ့သည်။
အသက် ၆၁ နှစ်အရွယ်ခန့်တွင် ဦးကြာညို၏ လက်တွင်း၌ပင် အနိစ္စရောက်သွားလေသည်။
ကွယ်လွန်သည့် နှစ်ကို ၁၉၂၈ ခုနှစ် ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး၊ တံတားဦး မြို့၌ ကွယ်လွန်ကာ မြင်းဝန်သုဿန်တွင် မြုပ်နှံခဲ့ကြသည်။
ထိုမတိုင်မီ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက် တွင် မြန်မာနိုင်ငံသဘင် အစည်း အရုံး(ဗဟို)သည် မူလမြင်းဝန်သုဿန် မှ ဒေါ်ထွေးလေး၏ အုတ်ဂူကို နွားကျော်ထသုဿန်ရှိ နေရာသစ် သို့ ရွှေ့ပြောင်းကာ အုတ်ဂူသစ် တည်ခဲ့သည်။
မူကွဲအနေဖြင့် စာရေးဆရာမကြီး လူထု ဒေါ်အမာ၏ “ပြည်သူချစ်သော အနုပညာ သည်များ” စာအုပ်တွင်မူ ဒေါ်ထွေးလေး၏ အလောင်းကို ဂူသွင်းမြုပ်နှံခြင်းမရှိပါဟု တံတားဦးမှ သိမှီသည့် လူကြီးသူမများအား၏ ပြောဆိုချက်ကို ကိုးကား၍ ထည့်သွင်းထားခဲ့ခြင်းလည်း ရှိခဲ့သည်။
သမိုင်းမတင်မီခေတ်တွင် လူတို့သည် အသုံးချပုံများကို ထွင်ခဲ့ကြလေသည်။
ရေကို လိုသည့်နေရာသို့ ရောက်အောင် သွင်းယူနိုင်သည့် များကိုလည်း ထွင်ခဲ့ကြလေသည်။
ဘီစီ ၃ဝဝ ခန့်က ဂရိပညာရှိ သည် နှင့် စံနစ်ဖြင့် ရေသွယ်နည်းကို ထွင်ခဲ့သည်။
စက္ကူကို ခရစ် ၁ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ၌ ဆိုသူက တီထွင်ခဲ့သည်။
ခရစ် ၁၂ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှစ၍ ရှိသည့် ကို ထွင်ကြသည်။
ထိုနှစ်လောက်မှာပင် ယမ်းကိုထွင်ကြပြီးလျှင်၊ ခရစ် ၁၄၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် ကို ထွင်ကြလေသည်။
ထိုအချိန်လောက်မှစ၍ တီထွင်မှုများ ပေါများလာပြန်ရာ၊ ၁၆ဝ၈ ခုနှစ်ခန့်တွင် ဒပ်ချ်လူမျိုး လစ်ပါဟိုင်းဆိုသူက ကိုထွင်၍၊ ၁၆၅၇- ခုနှစ် လောက်တွင် ဒပ်ချ်လူမျိုး ဝှိုင်ဂင်းဆိုသူက ပါသည့်ကို ထွင်လေသည်။
ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော် (၁၇၉၉-၁၈၈ဝ) သည် ဟင်္သာတခရိုင်၊ လေးမျက်နှာမြို့အနီး၊ မြင်းကုန်းရွာ၌၊ လယ်ရှင်ဖြစ်သော ဦးလူကြီး၊ ဒေါ်မေတို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၁၆ဝ ပြည့်နှစ် တပေါင်းလပြည့် (19 March 1799) အင်္ဂါနေ့ နံနက်တွင် ဖွားမြင်သည်။
လက်ထက်တွင် သာသနာ့ဘောင်၌ ရဟန်းအဖြစ်ဖြင့် ထမ်းရွက်နေခဲ့ရာ၊ ရတနာ သိင်္ဃကုန်းဘောင်မြို့ကို အလောင်းမင်းတရား တည်ထောင်သော အခါ၌ ရဟန်းဝါ များစွာရင့်လျက်ရှိလေပြီ။
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုတွင် ဖေ၊ ပု၊ ရှိန် ဟူသောအမည်သည် လွန်စွာထင်ရှားခဲ့သည်။
ကောလိပ်၌ စာသင်နေစဉ်အတွင်း၌ပင် ဦးထွန်းရှိန်သည် ကိုယ်လက်ကြံ့ခိုင်ရေးကို လိုက်စားခဲ့၏။
ထို့ကြောင့် ၁၉၁၉ ခုနှစ် (၁၂၈၁ ခုနှစ်) မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အသင်းကြီးသည် ဦးဘဖေ၊ ဦးပုနှင့် ဦးထွန်းရှိန်တို့ကို အင်္ဂလန်သို့စေလွှတ်ကာ အရေးဆိုရန် ဆုံး ဖြတ်သဖြင့် ၁၉၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၇ ရက် (၁၂၈၁ ခု၊ ဝါဆို လဆန်း ၁၁ ရက်)နေ့တွင် အင်္ဂလန်သို့ ထွက်ခွာသွားကြသည်။
ဖေ၊ ပု၊ ရှိန် ဟူသောအမည်လည်း ထိုအချိန်မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံရေးလောကတွင် စတင် ကျော်ကြား လာခဲ့သည်။
ရွှေဥဩရဲ့ ‘တချိန်က ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ’ စာအုပ် (စပယ်ဦး စာပေ)၂ဝဝ၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(တတိယ အကြိမ်) ဤလေးချိုးမှာ ''ဒေါင်းအမေ ဆွေတမိမှာဖြင့်၊ မကောင်းစေ ဖြေမချိနိုင်ဘု၊ နေမထိ ထိုင်မသာ။
တွေ့ကြည့်လျှင်၊ မွေးမိခင် ငါအမေမှာဖြင့်၊ ကြာလေ လေ စိတ်မကောင်းအောင်လို့၊ ခပ်မြန်မြန်နတ်ဌာန် ပြောင်းရော့ သလေး၊ သေမင့်တမန်ကို အမေခွင့်ပန်လို့ တောင်းချင်ရဲ့၊ ဒေါင်းမြေ့ပြေဘွားပေပါ့၊ ကောင်းပေ့မေ့သား'' မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၅) ဖြစ်၏။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အလယ်ပိုင်း၏ အနောက်မြောက် ဒေသဖြစ်သော မိဇူးရီမြစ်ဝှမ်းကို မြောက်ဒကိုးတားနှင့် တောင် ဒကိုးတားဟူ၍ ပြည်နယ်နှစ်နယ် ခွဲခြားထားသည်။
မွတ်စလင်တို့၏ သာသနာရေးပွဲတော်များကို အစ်ပွဲဟုခေါ်တွင်၏။
ပန်းချီကို အနောက်တိုင်းစနစ်ဖြင့် ရေးဆွဲရာတွင် အနာက်တိုင်း ပန်းချီကျော်ကြီးများ၏ အဆင့်အတန်းကိုမီသော မြန်မာပန်းချီကျော်ကြီးကား ဦးဘဉာဏ်ပေတည်း။
ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘဉာဏ်ကို ၁၈၉၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃ရက်‌၊သောကြာနေ့တွင် အဖ ဦးဘအို အမိ ‌ဒေါ်ညိုတို့မှ တွင် ‌မွေးဖွားခဲ့သည်။
ယင်း‌နောက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီး တွင် အနုပညာသင်ကြားသူဆရာအဖြစ် အလုပ်လုပ် ကိုင်ခဲ့သည်။
အလင်းတန်းဂျာနယ် (၆ ရက် ၁၂ လ ၂၀၁၀ ခုနှစ်) ပန်းချီပါရမီရှင် ဦးဘဉာဏ်၏ မိဘများမှာ မအူပင်ခရိုင်၊ ပန်းတနော်မြို့နေ ဦးဘအိုနှင့် ဇနီး ဒေါ်ညိုတို့ဖြစ်ကြသည်။
ကျောင်းမှထွက်လျှင် ပန်းတနော်မြို့ရှိ ပန်းပုနှင့် စပ်ဆရာ ဦးဘိုးမောင်ထံတွင် မိမိဝါသနာနှင့် နီးစပ်သဖြင့် အလုပ်သင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ဘုရင်ခံသည် မောင်ဘဉာဏ်၏ လက်ရာများကို ကိုယ်တိုင် ကြည့်ရှုပြီးနောက် မောင်ဘဉာဏ်အား သို့ပြောင်းရွှေ့လုပ်ကိုင်ရန် စီစဉ်ပေးသည်။
ဒုသနသောဟု ဖက်ဆစ်မျာကိုပြောသည် = အင်္ဂလန်တွင် ဦးစွာ၌ ရွိုင်ရယ်ကောလိပ် အော့အတ် ပန်းချီတော်ဝင် ကျောင်းကြီးတွင် အက်ချင်း ( ကြေးပြားပေါ် ပုံထွင်းခြင်း ) ပညာကို ၁ နှစ်နှင့် ၆ လခန့်သင်ကြားသည်။
ထိုလက်မှတ်ကို ရခဲ့ခြင်းမှာ တစ်ခါသော် ကိုဘဉာဏ်သည် ထဲရှိ ကုန်တွဲကြီးများအပေါ်တွင် ပန်းချီဆွဲနေစဉ် ရေထဲသို့တစ်စုံတစ်ခု ကျသွားသံကြားသဖြင့်၊ ပန်းတနော်သား ရေကူးလျင်သူပီပီ၊ ရေထဲခုန်ဆင်းကယ်လိုက်ရာ၊ ကယ်ဆယ်မိသူမှာ ဂျော့ဘုရင်၏ အနွယ်တော်တစ်ဦး ဖြစ်နေကြောင်း နောက်မှသိရသည်။
ပြန်ရောက် ပြီးနောက်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရခေတ်၌ ပထမဆုံး မြန်မာလူမျိုး ဘုရင်ခံဖြစ်သူ က တွင် ဦးဘဉာဏ်၏ ပန်းချီကားပြပွဲကို ကျင်းပပေးသည်။
ထိုနောက်တွင် မြန်မာပြည် ပန်းချီ အသင်းတွင်သာမက တို့နှင့် တွဲဖက်ကာ အမျိုးသား ပန်းချီအသင်းကိုလည်း ဖွင့်လှစ်တည်ထောင်ပြီးလျှင် မိမိ၏ ပန်းချီပညာကို အယုတ်အလတ် အမြတ်မရွေး ပို့ချ သင်ကြားပေး၍ ပညာဖြန့်ဖြူးသည်။
ယင်းသို့နေထိုင်လာယင်း ဆွေမျိုးကိစ္စအမှုပွေ၍ တရားတပေါင် ဖြစ်ရသဖြင့် စိတ်ထိခိုက်လာပြီးနောက် လူကြီးများ၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ် ပန်းချီဘက်ဆိုင်ရာတွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းသည်။
ဂျပန်ခေတ်၌ ဇနီးနှင့်အတူ မော်လမြိုင်သို့သွား၍ နေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီခေတ်က အကျော်တစောဖြစ်ခဲ့သော ပုံတူအတွက် ငွေတစ်ထောင် ဆုပေးသော ပန်းချီကားယှဉ်ပြိုင်ပွဲတွင် ပုံတူထုလုပ်ရန် အရွေးချယ်ခံရသော ပန်းချီကားရေးဆွဲသူ ဦးဘဖန်သည် ဦးဘဉာဏ်၏ ညီဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ဦးဘဉာဏ်၏ အုတ်ဂူနေရာအား သူကွယ်လွန်ခဲ့သည့် တွင် ပြန်လည် တွေ့ရှိခဲ့သည်။
နိုင်ငံကျော်ရုပ်ရှင်ဇာတ်လိုက် ဘတင့်ကို မရမ်းကုန်းရပ်၌ အဘ ဦးယုဟုတ်၊ အမိ ဒေါ်သိန်းညိုတို့မှ ၁၂၆၂ ခုနှစ် တော်သလင်းလတွင် ဖွားမြင်သည်။
ဘတင့်ဟူသော အမည်သည် ရုပ်ရှင်ထဲရောက်မှ က စတင်ပေးသော အမည်ဖြစ်သည်။
ဘတင့်သည် မော်လမြိုင်မှ သို့ပြောင်းရွှေ့လာပြီးနောက် အလုံရပ်ရှိ ကူရှင်ကျောင်းတွင် ၉ တန်းအောင်သည်အထိ ပညာသင်ခဲ့ပြီးမှ ကျောင်းထွက်ကာ ရဲမင်းကြီးရုံးတွင် လက်နက်ဆိုင်ရာဌာန စာရေးအဖြစ် တစ်နှစ်အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ယင်းသို့သရုပ်ဆောင်ရာတွင် ဒါရိုက်တာ ဦးတုတ်ကြီးက မျက်စိကျ၍ လန်ဒန်အတ်ကုမ္ပဏီမှ ရိုက်ကူးသော ''စိန်ခြူးကြာညောင်'' ဇာတ်ကားတွင် မင်းသားအဖြစ် ရွေးချယ်ရိုက်ကူးသည်။
ထို့နောက် ''တစ်သက်လုံး ဖုံးသမျှ ကုန်းတော့မှပေါ်'' ဇာတ်ကားတွင် မင်းသမီး ခင်ခင်နုနှင့် တွဲဖက်ပါဝင်သည်။
တတိယမြောက် ကားအဖြစ် ''ရတနာပုံ'' ဇာတ်ကားတွင် ခင်ခင်နုနှင့်ပင် တွဲဖက်ရိုက်ကူးပြန်ရာ ဝတ်လုံတော်ရ မောင်ထွန်းမြတ် အသွင်ဖြင့် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ရပြန်သည်။
ဘန်ဒန်အတ်ကုမ္ပဏီ၌ လုပ်ကိုင်နေစဉ် မင်းသမီး နှင့် အကြောင်းပါသည်။
ဘတင့် ပါဝင်ရိုက်ကူးခဲ့ရသော ပထမဆုံး အသံထွက် ဇာတ်ကားမှာ ''လောကနိဗ္ဗာန်'' ဖြစ်သည်။
အသံတိတ် အသံထွက် ဇာတ်ထုပ်ပေါင်း ၇ဝ နီးပါးခန့်ရိုက်ကူးသွားသည့်အနက် ထင်ရှားသော ဇာတ်ကားများမှာ ''တစ်သက်လုံး ဖုံးသမျှ ကုန်းတော့မှပေါ်''၊ ''ရတနာပုံ''၊ ''ဗိုလ်ဝ''၊ ''သားဗိုလ်ဝ''၊ ''ဗိုလ်တကာ့ဘုရင်''၊ ''ဒို့ဘုရင်''၊ ''အောင်ပါစေ''၊ ''သီရိဂေဟာ''၊ ''မင်းအရိန္ဒမ''၊ ''ရွှေဖျဉ်းညီနောင်''၊ ''ပတ္တမြားမျက်ရှင်''၊ ''လောကနိဗ္ဗာန်''၊ ''အချစ်ဆုံး''၊ ''တောင်လေးလုံး''၊ ''သူဇာ''၊ ၊ ''ရံရွေတော်''၊ ''ခေတ်ဆန်သူ''၊ ''ချစ်ကြိုးနှောင်''၊ ''ဒေဝီမေတ္တာ''၊ ''မောင့်ဒေဝီ''၊ ''ပန်းစေတီ''၊ ''မာယာသျှန္တီ''၊ ''ဝေ့လယ်လယ်'' စသည်တို့ဖြစ်သည်။
စစ်ပြီးခေတ် ရိုက်ကူးသော ဇာတ်ကားများမှာ ''ကြယ်သုံးပွင့်''၊ ''မိုးနဲ့မြေ''နှင့် ''သွေးနဲ့သွေး'' ( အပြီးမရိုက်နိုင်) တို့ဖြစ်သည်။
ပြီးသောအခါ ရုပ်ရှင်မင်းသားကြီးအဖြစ် လုပ်ကိုင်နေရာမှ ဒါရိုက်တာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရန် အကြံရှိသော်လည်း ရည်ရွယ်ချက် အကောင်အထည် မဖော်နိုင်မီ တွင် သွေးနဲ့သွေး ဇာတ်ကား ရိုက်ကူးနေစဉ် တိုက်ဖွိုက်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ရာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃ဝ၉ ခုနှစ် နတ်တော်လပြည့်ကျော် ၂ ရက် နေ့တွင် မန္တလေး ရဟိုင်းသုသာန်၌ သင်္ဂြိုဟ်လိုက်သည်။
ပန်းချီကျော် ဦးဘလုံကို ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီအပိုင် ကြည့်မြင်တိုင် တစ်ဖက်ကမ်းရှိ မငေးရွာတွင် ဖွားမြင်သည်။
သံတော်ဆင့် ဦးသိန်းမောင်၊ မဟာဆွေစသော စာရေးဆရာကြီးများသည် ဦးဘလုံ၏ အလွန်ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေကြီးများ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ဦးဘလုံ ကွယ်လွန်သော အခါ တပည့်ရင်း အား ငွေဒင်္ဂါး ၁၆ ပြား နှင့် ပန်းချီစုတ်တံ အချို့ကို ရှေ့နေမှ တဆင့် အမွေပေးခဲ့သည်။
ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ပေါအမ်းဗရို့ ဘီဂန်းဒက် (အင်္ဂလိပ်: Paul Ambroise Bigandet, MEP) (အေဒီ ၁၈၁၃-၁၈၉၄) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကက်သလစ် (ရှေးအခါက ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ဟုခေါ်ဆို) ဂိုဏ်းအယူဝါဒကို ပြန့်ပွားအောင် နှစ်ပေါင်း ၅ဝ ကျော် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်သည်။
အောက်မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော ၏ ကိုယ်စားလှယ်တော် ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် ၁၈၅၆ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၄ ခုနှစ်အထိ အနှစ် ၅ဝ နီးနီး ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။
ပေါအမ်းဗရို့ဘီဂန်းဒက်ကို ၁၈၁၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဖရန့်-ကွန်တေး နယ်မလန်းမြို့တွင် အယူဝါဒရေး၌ အလွန်လေးစားသော မျိုးကြီးဆွေကြီး မိဘများမှ ဖွားမြင်သည်။
ယင်းသို့သာသနာရေး ပညာရေး လူမှုရေးတို့ကို မနားမနေ အားကြိုးမာန်တက် ထမ်းရွက်ခဲ့သော ဂိုဏ်းအုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဘီဂန်းဒက်သည် ၁၈၉၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အသက် ၈၁ နှစ်အရွယ်၌ အဆုတ်ရောင်ဖျား ရောဂါဖြင့် တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈)။
သစ်သားချပ်ပြားဘီးမှ၊ ဘီး၏ အလယ်ချက်ပုံတောင်း မှ ဘီးထောက်များဖြင့် ဘီးခွေကို ထောက်ကန် ထားသော ဘီးများခေတ်သို့ရောက်လာသည်။
မည်သို့ပင် ဖြစ်စေ လက်ပတ်နာရီခွေးသွားစိပ်ဘီး၊ ကြီးမားသော စက်ကြီးတစ်စက်မှ အားထိန်းဘီး၊ မော်တော် ကားဘီး၊ စသည်တို့သည် ရှေးရှေးခေတ်မှ ဒလိမ့်တုံး၏ အခြေခံ သဘောကိုယူ၍ တိုးတက်တီထွင်မှုများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။
ထိုမြို့နယ်အတွင်း၌ပင်ရှိသော ငပယင်းရွာသည် စစ်သူကြီး ၏ ဇာတိအရပ် ဖြစ်ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ၂၀၁၄ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာ ၁၇ ရက်တွင် ဘုတလင် မြို့နယ်တွင် စစ်ရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများ တိုးတက်လာကြောင်း သတင်းများ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး၊ ဆက်တိုက် ၁၀ ရက်အတွင်း အနည်းဆုံး လူ ၂၅ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
ဆီပါးကျေးရွာတွင် အိမ် ၃၀၀ ကျော် ဖျက်ဆီးခံရပြီး၊ ပြည်သူများအပေါ် အကြမ်းဖက်ဆိုးရွားသော အကြမ်းဖက်မှုများ၊ အစိတ်အပိုင်းခွဲထုတ်ခြင်းနှင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်နေသည်ဟု သတင်းများအရ သိရသည်။
ဘုတလင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) မှ ယင်းလုပ်ရပ်များကို လူသားမဆန်မှုအဖြစ် ထောက်ခံထိုးချထားသည်။
စစ်အာဏာရှင်လက်အောက်မှ ပြည်သူများကို အချိုးအကွေ့ချအောင် ကြောက်မက်ဖွယ်ရှိစေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အဆိုပါ စစ်ဆင်ရေးများကို လုပ်ဆောင်နေကြောင်း အတွေးပညာရှင်များက ခန့်မှန်းထားသော်လည်း၊ ၎င်းသည် ဒေသခံများ၏ တုံ့ပြန်မှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေပြီး ဆန့်ကျင်ရေးအားကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်စေသည်ဟု ဆိုကြသည်။