DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
လောင်စာ (: fuel) ဆိုသည်မှာ ၎င်းကို ဖွဲ့စည်းသည့် တို့က တခုထံသို့ မြင့်တက် ရောက်ရှိလျှင် ပြိုကွဲခြင်း ဖြစ်ပေါ်လျက် တစ်ခါတရံတွင် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အခြားအမှုန်များနှင့် ဆက်လက်ဓာတ်ပြုမှုကြောင့် ဖြာထွက်စေသဖြင့် ထိုစွမ်းအင်အလို့ငှာ လူတို့ အသုံးပြုကြသော များ ဖြစ်လေသည်။
လောင်စာကို ရှေးပဝေဏီ ကာလကပင် အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။
လူတို့သည် အစားအစာများ ချက်ပြုတ်ရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ အေးသည့်ရာသီဥတုဒဏ်မှ ကာကွယ်ရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ သားရဲတိရစ္ဆာန်တို့အား ခြောက်လှန့်ရန်အတွက်လည်းကောင်း ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြဟန် တူသည်။
အပူစွမ်းအင်ကို အသုံးချပေးမှု နယ်လည်း ကျယ်သည်ထက် ကျယ်လာသည့် အလျောက် ကို ပိုမိုအင်အားကြီးမားစွာရရှိနိုင်ပြီး အသုံးပြုရာ၌ ပိုမိုလွယ်ကူ၍ သက်သာစေသည့် အသားဆီများ၊ များနှင့် စသည့် အခြားလောင်စာများကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိလာကြလေသည်။
ကိုမူ သမိုင်းအရ ဘီစီ ၃ဝဝ ခန့်တွင် ဂရိဆရာများက စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရပေသည်။
ထို့နောက် တဖြည်းဖြည်းနှင့် ၊ စသည်တို့နှင့် တို့ကို တွေ့ရှိလာကြလေသည်။
လောင်စာကို ၊ ၊ ဟူ၍ သုံးမျိုးခွဲခြားပြနိုင်သည်။
လောင်စာအရည်သည် (internal combustion engine) စက်များစတင် ပေါ်ပေါက်လာသောအခါတွင် အရေးအကြီးဆုံး လောင်စာအဖြစ် ထိပ်တန်းသို့ရောက်လာခဲ့ပေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) လှုပ်ရှားသွားလာမှုအတွက် ရရှိစေရန် လူတို့သည် အစားအစာကို အမြဲတမ်းစားသောက်၍ ဖြည့်တင်းပေးနေကြရသည်။
လောင်စာများတွင် ၊ ၊ ဓာတ်များ အဓိက ပါဝင်ကြ၍ နှင့် တို့လည်း အနည်းအကျဉ်း ပါဝင်ကြသည်။
တခါတရံ (မီးစုန်းဓာတ်)၊ အောက်ဆီဂျင် နှင့် ပူးပေါင်းကာ အောက်ဆိုဒ်ဖြစ်လွယ်သည့် ၊ တို့ကဲ့သို့သော ဒြပ်စင်များကိုလည်း လောင်စာအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။
လောင်စာများ လောင်ကျွမ်းသောအခါ လောင်စာထဲ၌ပါရှိသော ဓာတ်သည် အောက်ဆိုဒ်အဖြစ်ပြောင်းလဲ၍ အပူကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ကကတိုးငါးသည် နှုတ်ခမ်းမွေးပါသော ငွေရောင်တောက်သည့် ရေချိုငယ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ယင်းမြို့သည် စစ်တွေခရိုင် မြို့ဟောင်းမြို့ အနီးလေးမြို့ မြစ်ကမ်းအနောက်ဘက် လောင်းကြက်ချောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ယခုအခါ ပျက်စီးသွားပြီဖြစ်ရကား အစအနလောက်သာရှိတော့သည်။
သက္ကရာဇ် ၄၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပဉ္စာမင်းဆက်၏ ၁၂ ဆက်ဖြစ်သော မင်းဘီလူးအား သင်္ခယာအမတ်(ဝရောင်ငှက်)က လုပ်ကြံ၍ မင်းပြု၏။
မင်းဘီလူး၏သားတော် မင်းရဲဘယသည် မိဖုရားနှင့်တကွ သို့ခိုဝင်ရာ မင်းက ကောင်းစွာပြုစုစောင့်ရှောက်ထားသဖြင့် ၂၅ နှစ်မျှကြာခဲ့လေသည်။
ကျန်စစ်သား၏မြေးတော် မင်းကြီးသည် လက်ယာမင်းနန်အား ရခိုင်ထီးနန်းကို စိုးစံစေလိုတော်မူရကား အလုံးအရင်းကြီးစွာဖြင့် ရခိုင်ပြည်သို့ ချီတက်တိုက်ခိုက်ရာ သင်္ခယာအမတ်၏ မြေးတော် မင်းပတိ(မင်းဝတီး)က ကြံ့ကြံ့ခံသော်လည်း အောင်မြင်သဖြင့် လက်ယာမင်းနန်းကို ထီးနန်းအပ်နှင်းခဲ့လေသည်။
သက္ကရာဇ် ၇၆၆ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ဘုရင် ထောရာကြီး(ဣန္ဒသူ)သည် မြန်မာနိုင်ငံကို ထိပါးလာသည်နှင့် မင်းခေါင်ဘုရင်၏ သားတော် က ရခိုင်ပြည်ကို အလုံးအရင်းနှင့် ချီတက်တိုက်ခိုက်ပြီးလျှင် မင်းခေါင်း၏သားမတ်တော် အနော်ရထာစောကို လောင်းကြက်မြို့တွင် နန်းတင်ခဲ့လေသည်။
ကက်ကင်း [အသံထွက် အမှန်အရ ရေးသားရမည် ဆိုလျှင်မူ(ကပ်ကင်း)ဟု ရ၏။
လောင်းဗတ် လူမျိုးတို့သည်ကား ခရစ် ၅၆၈ ခုနှစ်ခန့်က အီတလီပြည်တွင်းသို့ ပိုးမြစ်ဝှမ်းမြောက်ဘက် အရပ်မှ နောက်ဆုံးချင်းနင်းဝင်ရောက်လာသော ဂျာမန်အနွယ် လူရိုင်းများ ဖြစ်သည်။
သို့သော် ၇၇၃ ခုနှစ်တွင် ဖရန့်နိုင်ငံဘုရင် သည် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ တောင်းဆိုချက်အရ လောင်းဗတ်နယ်ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်လေသည်။
လောင်းရှည်မြို့သည် အတွင်းတွင် ပါဝင်သည်။
မြို့နယ်မှာ ထားဝယ်မြစ်ဝကျယ်နှင့် ၊ ကပ္ပလီပင်လယ်အကြားရှိ ကျွန်းဆွယ်အပိုင်းအပါအဝင်ဖြစ်သော မြို့နယ်ဖြစ်သည်။
လောင်းလုံးမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ထားဝယ်မြစ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ကပ္ပလီပင်လယ်၊ တောင်ဘက်တွင် မြန်မာ့ပင်လယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ရေဖြူမြို့နယ်တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ထိစပ်လျက်ရှိသည်။
လောင်းလုံးမြို့နယ်အတွင်း ပေါက်ရောက်သည့် သဘာဝပေါက်ပင် များမှာ သင်္ကန်းပင်အနည်းငယ် ပေါက်ရောက်ပါသည်။
နေထိုင်ကြသောလူများ၏ အဓိကအလုပ်အကိုင်မှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းဖြစ်၏။
သဘာဝကမ်းခြေ အများအပြားရှိသည့် အပြင် စာရင်းဝင် ရှင်မော်တောင်ဘုရား၊ ရှင်ဇလွန်စေတီတော်နှင့် ရှင်တောက်ထိန်ဘုရားတို့သည် လောင်းလုံးမြို့နယ်အတွင်း၌ရှိသဖြင့် ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်လာကြသည်။
လောင်းလုံးသည် ထားဝယ်လူမျိုးသီးခြားနေထိုင်သောမြို့ဟုဆိုနိုင်ပါသည်။
လောင်းလုံးဇာတိ # (လေးသွန်းခံရွာ) # (ညင်းမော်ရွာ) # # # သူရမချစ်ပို အမျိုးသမီး။
သို့သော် လိုင်းကားဂတ်သည် မရီး တော်၏ အကြံကိုပယ်၍ တူတော်ချာရီလာယပ်ကို မင်းမြောက်လေသည်။
လိုင်ဇိုလူမျိုးသည် အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်။
ထိုစာတစ်တန်းစာရှိသော စာလုံးပုံ ဘလောက်ကို အခြားကိရိယာများက အထူအပါးညီအောင် ညိပေးပြီးသောအခါ စာစီခွက်ထဲသို့ရောက်လာပြန်သည်။
အရှေ့တောင်ပိုင်း ( တောင်ပိုင်းမှ အရှေ့တောင်ပိုင်းထိ) - မဲန်နူရာ အယ်လ်ဘာတီ (''Menura alberti'') အယ်လ်ဘာ့တ်လိုင်ယာငှက် ၏ ခင်ပွန်းဖြစ်သော အယ်လ်ဘာ့တ်မင်းသားအား ဂုဏ်ပြုမည့်ဆိုထားသော အမည် နယူးဆောက်ဝေးပြည်နယ်နှင့် တို့အကြား - } ဩစတြေးလျတိုက်တွင် တွေ့ရှိရသည့် လိုင်ယာငှက်သည် အသွင်အားဖြင့် ထူးခြားလှသောငှက်ဖြစ်သည်။
သူ၏အမြီးသည် အနောက်နိုင်ငံ ရှေးစောင်းများနှင့် တူသဖြင့် လိုင်ယာငှက်ဟု အမည်တွင်ခြင်းဖြစ်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) လိုင်ယာငှက်သည် တေးဆိုတတ်သောငှက်များတွင် အရွယ်အကြီးဆုံး ငှက်မျိုး ဖြစ်သည်။
လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝ ကျော်ခန့်လောက်ကဆိုလျှင် လူတစ်ယောက်သည် ခြေလက် အင်္ဂါတစ်ခုခု မတော်တဆကျိုးပဲ့သွားရုံမျှနှင့် သူ၏အသက်ဘေးမှာ အလွန် စိုးရိမ်ဖွယ်ဖြစ်ခဲ့ရပေသည်။
အသက်ပေါင်းများစွာကို ကယ်ဆယ်ခဲ့သော သူ၏ တွေရှိမှုများ ကြောင့် လစ်စတာသည် လော့ဘွဲ့ခြီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည့်ပြင် တော်ဝင် အသင်းကြီး၏ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးစသည်တို့ဖြင့်လည်း ချီးမြောက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) Lissabon-Elevador de Santa Justa-36-Arco da Rua Augusta-2011-gje.jpg Lissabon-Largo das Portas do Sol-14-Werbefoto-2011-gje.jpg Lissabon-122-Altstadt-Rua do Castelo Picao-Maenner beim Kartenspiel-1983-gje.jpg Lissabon-Strassenbahn-16-Rua de Augusto Rosa-Se-2011-gje.jpg Lissabon-218-Fassaden-2011-gje.jpg Lissabon-Alfama-02-Rua da Regueira-Igreja de Santo Estevao-2011-gje.jpg Lissabon-Praca da Figueira-02-Pfadfinder-2011-gje.jpg Lissabon-Sao Roque-38-Orgel-2011-gje.jpg
ဖရန်စ် လစ်(စ်)တ် သည် ဟန်ဂေရီလူမျိုး တေးရေးဆရာ၊ စန္ဒရားတီးခတ်သူ၊ ဂီတအသင်ဆရာနှင့် အော်ဂန်တီးခတ်သူဖြစ်သည်။
ဖရန့် လဇ္ဇသည် ၁၈၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ ရေဒင်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ရာ ငယ်စဉ်ကချူခြာလှသည်။
လဇ္ဇသည် အသက် ကိုးနှစ်အရွယ်က ပွဲသဘင်တစ်ခု၌ အသုံးတော်ခံခဲ့ရရာ ကမ္ဘာကျော် ဂီတဆရာကြီး ပင်လျှင် များစွာနှစ်သက်လှသဖြင့် လဇ္ဇအား ပွေ့ဖက်နမ်းရှုတ်ခဲ့ဖူးလေသည်။
ထိုအချိန်အတွင်းတွင် ကမ္ဘာကျော် ဂီတဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ၊ စသည့် ပညာရှင်ကြီးများနှင့် ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွေဖြစ်ခဲ့လေသည်။
လဇ္ဇသည် အပေးအကမ်း ရက်ရောသူဖြစ်သဖြင့် သူ၏မိတ်ဆွေ ပညာသည်များအား အဘက်ဘက်က ကူညီခဲ့လေသည်။
ဗြိတိသျှနိုင်ငံရေးနယ်ပယ်တွင် လွန်ခဲ့သော နှစ် ပေါင်းများစွာကစ၍ နှင့် အတိုက်အခံ အာဏာလုဖက် ဖြစ်ခဲ့သော လစ်ဗရယ်ပါတီသည် ပထမတွင် ''ဝှစ်'' ပါတီအမည်ဖြင့် ထင်ရှားလေသည်။
ခေါင်းဆောင်များမှာ အားဂရေး၊ အား ရပ်ဆယ်၊ ၊ စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်။
ပါတီလုပ်ငန်းစဉ်များမှာ များသောအားဖြင့် ဆောင် ရွက်ပြီးဖြစ်ခဲ့၍ ကျန်နေသော လုပ်ငန်းရပ်များကိုလည်း နိုင်ငံက စိတ်ဝင် စားခြင်းမရှိတော့သဖြင့်လည်းကောင်း၊ လေဘာပါတီမှလည်း တစ်စတစ်စ လစ်ဗရယ်ပါတီထက် အင်အားတောင့်တင်းလာကာ အတိုက်အခံပါတီအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရသည့်အခြေသို့ပင် ရောက်ရှိခဲ့သဖြင့်လည်းကောင်း လစ်ဗရယ် ပါတီသည် တဖြည်းဖြည်း နာမည်မှေးမှိန်သွားရလေသည်၊ အခြားထင်ရှားသော လစ်ဗရယ်ခေါင်းဆောင်ကြီးများမှာ ဂျိမ်း ဖောက်၊ ၊ ၊ အိပ်အိပ် အက်စကွစ်နှင့် တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကင်းလိပ်ချော (Skink'', Scincidae'') သည် ကိုယ်ထည်ပြောင်ချောသည့် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
လူဖြူတို့ မရောက်မပေါက်ဘူးသော အာဖရိကတိုက်၏ တောကြီးမြက်မည်းအတွင်းသို့ စွန့်စားသွားရောက်နေထိုင်ခဲ့သော သာသနာပြုသူရဲကောင်းကြီး ဒေးဗစ်လစ်ဗင်း စတုန်း သည် ၁၈၁၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ၊ လန်နတ်ရှိုင်ယာနယ်၊ ဗလန်တိုင်ယာရွာ၌ ဖွားမြင်သူ ဖြစ်လေသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ နယူးယော့ဟာရယ် သတင်းစာကမူ လစ်ဗင်းစတုန်း မသေသေးကြောင်း ရေးသားဖော်ပြခဲ့ရုံသာမက ခိုင်မာသော သက်သေခံ အထောက်အထားများရရှိစေရန် ဆိုသူအား ငွေကြေးအမြောက် အများ အကုန်အကျခံကာ အာဖရိကတိုက်သို့စေလွှတ်၍ လစ်ဗင်းစတုန်းအား တွေ့အောင် အရှာခိုင်းခဲ့လေသည်။
ဂုမ္မတီ မြစ်မှာ ၏ လက်တက်တစ်ခုဖြစ်သည်။
မြို့နေလူဦးရေ၏ သုံးပုံ နှစ်ပုံမှာ အယူဝါဒီဖြစ်၍ ကျန် လူဦးရေမှာ နှင့် များ ဖြစ်ကြသည်။
တွင်ကျယ်သော လုပ်ငန်းများမှာ ငွေထည်၊ ကြေးထည်လုပ်ငန်း၊ ဖလ်ချက်လုပ်ငန်း၊ လုပ်ငန်း၊ ဇာထိုး ပန်းထိုးလုပ်ငန်းနှင့် ချည်ထည်လုပ်ငန်းတို့ဖြစ်သည်။
ဆာ အက်ဒွင် လန်ဆီယာ လတ္တယင် သည် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
အက်ဒွင်လတ္တယင်သည် ၌ ၁၈၆၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သူဖြစ်သည်။
ဆာအက်ဒွင်၏ လက်ရာများကို တောနယ် အနှံ့အပြား တွေ့နိုင်ပေသည်။
ထိုမျှမကသေး ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံကြီးများဖြစ်သည့် လင်ဒစ္စဖန်းရဲတိုက်ကြီး စသည့်အဆောက်အအုံများ၊ တော် အဆောက်အအုံများ၊ လန်ဒန်ဝှိုက်ဟောရှိ စစ်ပြေငြိမ်းအထိမ်း အမှတ်အဆောက်အအုံ စသည်တို့သည်လည်း သူ၏ လက်ရာများပင်ဖြစ်၏။
မှ ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ဒေါင်လိုက်မျဉ်းများသည် မျဉ်းများ ဖြစ်ကြပြီး နှင့်အပြိုင်မျဉ်းများသည် လတ္တီကျူမျဉ်းများ ဖြစ်ကြသည်။
အီကွေတာမှ အထိကိုလည်းကောင်း၊ အထိကိုလည်းကောင်း ၉၀° စီခွဲခြားထားသည်။
အရှေ့ပိုင်း ၏ မြောက်ဘက် ကမ်း၊ ယခင်မြို့ရိုးဟောင်း၏ အပြင်ဘက်တွင်တည်ရှိ၍ ရှေးအခါက ခံတပ် အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အကျဉ်း ထောင်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဘုရင်မင်း မြတ်တို့စံတော်မူရာ နန်းတော်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း အသုံးပြုခဲ့ကြသော ကျောက်သား အဆောက်အအုံစုဖြစ်လေသည်။
ယင်းမျှော်စင်ဖြူကို မတည် ဆောက်မီက ထိုနေရာတွင် သည် ရဲတိုက်တစ်ခုကို ဆောက် လုပ်ထားခဲ့ဘူးသည်ဟု ဆိုလေသည်။
လန်းဆီယာ ၏လက်ရာအကောင်းဆုံးခွေးရုပ်ပုံမှာ ''ဂုဏ်ကျက်သရေနှင့် မထီလေးစားခြင်း''ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော ခွေးနှစ်ကောင်၏ရုပ်ပုံဖြစ်လေသည်။
အင်္ဂလိပ်စာဆို ဝေါလတာ ဆဲဗိတ်လန်းဒေါ်သည် စာရေးဆရာများတွင် ဥစ္စာ ပစ္စည်း ကုံလုံသူများဖြစ်ကြသည့်အလျောက် လန်းဒေါ်သည် မာနထောင်လွှား သူတစ်ဦးလည်းဖြစ်လေသည်။
သို့သော် ကဲ့သို့သော စာရေးဆရာများနှင့်မူကား အလွန်ရင်းနှီးစွာ ဆက်ဆံပေါင်းသင်းခဲ့၏။
အင်္ဂလိပ်စာပေလောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သောစာပေသမားများတွင် ချားလမ့်သည်လည်း တစ်ဦး အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
သူနှင့်သူ၏အစ်မဖြစ်သူ တို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကလေးသည်ပင် သနားဖွယ်ဇာတ်လမ်းတစ်ခုဖြစ်တော့သည်။
အထူးသဖြင့် ထိုစဉ်က ကျောင်းသားကြီးအဖြစ် သို့ရောက်နေသူ နှင့်အထူးချစ်ကျွမ်းခဲ့သည်။
သုခမှတ်စု [ကမ္ဘာပေါ်တွင်ကျရောက်ခဲ့သည့်ကပ်ရောဂါများ ] 2. ဆိုရှယ်မီဒီယာ။
အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် (၁ဝ၆၈ - ၁၁၃၅) သည် သူအလွန်ကြိုက်နှစ်သက်သော လမ္ပရီငါးကို စားရာမှအစာမကြေသဖြင့် နတ်ရွာစံသည်ဟုဆိုသည်။
ရောမခေတ်ကောင်းစဉ်ကလည်း ကြေးရတက်များက ဂုဏ်သရေရှိဧည့်သည်ကြီးများကို ထိုငါးများဖြင့်ကျွေးမွေးနိုင်ရန် ရေကန်များ တွင် အထူးမွေးမြူထားကြပြီးလျှင် ကျေးကျွန်များကို သတ်ဖြတ်ကာ ကန်ထဲသို့ ပစ်ချ၍ ငါးစာအဖြစ် ကျွေးသည်ဟုဆိုသည်။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ထိုခေတ် ရောမလူမျိုးတို့က အရသာများတွင် လမ္ပရီငါးသည် အကောင်းဆုံးအရသာ တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြကုန်သည်။
လမ္ပရီငါးအားလုံးသည် ရေချိုတွင်သာ ဥများကို အုကြလေသည်။
ပင်လယ်လမ္ပရီငါးများသည် အုပ်နှင့်ချီ၍ ရေချိုများသို့ သွား ရောက်ကာ ရေချိုရှိငါးများ၏ သွေးများကိုစုပ်ယူကြခြင်းဖြင့် ရေချိုငါးများ ကို သတ်ပစ်လေ့ရှိကြသည်။
အလွန်ရှေးကျသောအခါကပင် တောကြီး မြက် မည်းထဲ၌ လူတို့အသုံးပြုခဲ့သည့် လမ်းကြောင်းများဟူ၍ရှိခဲ့၏။
ထိုလမ်းအားလုံးသည် ရောမ မြို့တော်ကြီးနှင့် ဆက်လျက်ရှိသဖြင့် ''ဘယ်လမ်းကသွားသွား ရောမမြို့တော် ကြီးကိုရောက်တာပဲ'' ဟူသော အသုံးအနှုန်းပင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။
စက်တပ်ယာဉ်များပေါ်သည့်အချိန်မှစ၍ လူတို့ သက်သောင့်သက် သာ သွားလာနိုင်ခဲ့သလောက် အသက်အန္တရာယ်လည်း အလွန်ကြုံတွေ့ခဲ့ရ လေသည်။
လမ်းအန္တရာယ်ဖြစ်ပွားမှု၏ အဓိက အကြောင်းခံသည် များသောအားဖြင့် မော်တော်ယာဉ်များပင်ဖြစ်သည်ကိုတွေ့ ရသည်။
တက္ကသိုလ်မြန်မာအဘိဓာန်၊ ၁၊ စာ ၃။
ဆွတ်ခူးသူတို့တွင် လက်အိတ်များစွပ်၍ ကတ် ကျေးဖြင့် အသီးရင့်တို့၏ အညာတံများကို ဖြတ်ပစ်ရသည်။
သင့်လျော်သော ရာသီဥတုကို ရွေးချယ်ပြီးနောက် သင့်လျော်သော မြေကို ရရှိခြင်းသည် ဒုတိယအရေးကြီးသောအချက်ဖြစ်သည်။
လိမ္မော်ပင်ကို အစေ့ကို ပျိုး၍သော်လည်းကောင်း၊ အကိုင်းကို ကူး၍သော်လည်းကောင်း စိုက်ပျိုးနိုင်လေသည်။
အပင်ငယ်တို့သည် မြေဩဇာကိုများစွာ အလိုမရှိသေးသောကြောင့် စိုက်ပျိုးပြီးသည့်နောက် သုံးနှစ်ခန့်ကြာရှိ၍ အသီးများသီး စပြုလာသည့် အခါမူ မြေဩဇာ ကို အထူးသဖြင့် အလိုရှိလေသည်။
အပင်များကိုစိုက်ပျိုးပြီးသည့်အခါ ပင်စည်၌ အတက်ငယ်တို့သည် များစွာပေါ်ပေါက်တတ်လေသည်။
လိမ္မော်ပင်များကို အစေ့မှသာလျှင်မဟုတ်၊ အကိုင်းများကိုလည်း ကူး၍ စိုက်ပျိုးနိုင်လေသည်။
လိမ္မော်ပင်များသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် မည်မျှပင်သန်စွမ်းသော် လည်း ပိုးမွှားတိရစ္ဆာန်တို့ ဝင်ရောက်ဖျက်ဆီးတတ်လေသည်။
အမျိုးသား တဦး ဖြစ်၍ မြို့တွင် ဖွားမြင် ခဲ့၏။
တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား ပညာတတ် များ၏ “မက်လုံး” ဖြစ်သော ရာထူး ဖြင့်လည်း ချော့မြူ ဖြားယောင်းခြင်း ခံခဲ့ ရ၏။
သမဂ္ဂ ဖြစ်မြောက် စေရန် ရှိ ကျောင်းသားကြီး များသည် ပထမဆုံး ဆွေးနွေး တိုင်ပင် ခဲ့၏။
စစ်ပြီးခေတ် ၁၉၅၁ ခုတွင် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် အမတ် အဖြစ် မဲဆန္ဒနယ်မှ ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရပြီး၊ ပြည် ဘန်းမြို့၌ ကျင်းပသော သို့ မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ကို ခေါင်းဆောင်ကာ တက်ရောက်ခဲ့ ဖူးလေသည်။
အိုးဝေ နှစ်လည်စာစောင်၊ ၁၉၆၀ က 'ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ တကသ ဥက္ကဋ္ဌများ' အတ္ထုပ္ပတ္တိ။
အချိန်ကား ဗမာ့နိုင်ငံရေးရာဇဝင်တွင် လှုပ်ရှားထကြွဆုံး အချိန်ဟု ဆိုရမည့် ၁၃၀၀ ပြည့်နှစ်ခါဖြစ်၍ အရေးတော်ပုံများ တခုပြီးတခု ဆက်ခါ ဆက်ခါ ပေါ်ပေါက်ပြီး၊ ရန်ကုန်တွင် ကျောင်းသူကျောင်းသားပေါင်း (၂၀၀) ကျော် ဒဏ်ရာရ၍ ကို သေဆုံးရသည့် အခြေသို့ပင် တိုင်ခဲ့လေသည်။
စီတန်းလမ်းလျှောက်လာသူတို့၏ တပ်ဦးသည် ၂၆ ဘီလမ်း၊ ပေါက်သို့ ရောက်သောအခါ ကျုံးထိပ်ရှိ စစ်တပ်နှင့်ပုလိပ်တို့ကို ရင်ဆိုင်မိတော့သည်။
သို့နှင့်ပင် အရေးပိုင်မှာ နောက်သို့ပြန်လှည့်သွားပြီး ရှေ့တန်းရှိပုလိပ်များကို ရုပ်သိမ်းလိုက်၍ စစ်သားများကို ရှေ့သို့ တိုးစေခဲ့ပြီးလျှင် စစ်ခရာသံ (၂)ချက်မှုတ်၍ အချက်ပေးလိုက်ခြင်းအားဖြင့် အသနား အညှာတာ ကင်းမဲ့လှစွာသော စစ်သားများ၏ သေနတ်ပြောင်းဝများမှ ကျည်ဆန်များသည် တပြိုင်တည်းလိုလို ထွက်ပေါ်လာပြီးလျှင် စည်းကမ်းသေဝပ်စွာနှင့် ရပ်တန့်၍ ဥက္ကဋ္ဌအမိန့်ကို စောင့်မျှော်လျက် ရှိကြသော ရှေ့တန်းမှ ရဟန်းတော် (၆) ပါးတို့ကို နေရာတွင် ခွေကြသွားစေတော့သည်။
လက်နက်ကိုင်တို့ကား ထိုမျှနှင့် မရပ်ကြသေးဘဲ ၂၆ ဘီလမ်းတလျှောက် ချီတက်လာကြပြီးလျှင်၊ တိုက် အနီးထိ လိုက်လံပစ်ခတ်ကြသောကြောင့် ဗိုလ် (၁၇) ဦး ကျဆုံးပြီး အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိကြ လေသည်။
ရွှေကိုင်းသား၊ မာယာ မဂ္ဂဇင်း၊ မေလ၊ ၂၀၀၉ ကျဆုံးသွားသော အာဇာနည် ၁၇ ဦးမှာ- # ဦးကေတု၊ သက်တော် ၄၀၊ ဝါတော် ၁၆၊ ခမောက်တုံ ခွဆုံရွာ၊ မိခင်ဒေါ်ဖွား၊ မန္တလေး ဆင်တဲတိုက်သစ်။
အဲမောင်းသည်ရှေးမြန်မာတပ်မတော်သုံး အမွှေးဖွားလှံဖြစ်သည်။
ပြာသိုလ ၌ လှံရေးပြရာတွင် အဲမောင်းလှံရေးလည်းတစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
လွှားကို ဆရာကြီး ဦးပွားက ဦးကုလားရာဇဝင်၊ ဒုတိယတွဲ ၃၅ တွင် စင်းကောကဲ့သို့ ဝိုင်းဝိုင်းဖြစ်ကြောင်း အောက်ပါအတိုင်းဆို၏။
အများအားဖြင့် ရှေးမြန်မာ့တပ်မတော်တွင် ငှက်ကြီးတောင်ဓားကိုအသုံးပြုသည်။
ဒိုင်းဆိုသည်မှာ ဘဲဥပုံဖြစ်ပြီး တစ်ဖက်မှထိုခုတ်ပစ်လွှတ်လာသည်ကို ကာကွယ်ရသောလက်စွဲကိရိယာဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံရှိ နွယ်လူမျိုးများထဲတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ကနန်း နှင့် ကတူး တို့သည် မျိုးနွယ်တူပင်ဖြစ်သည်။
ကတူးစကားလုံးအချို့မှာ ကချင်စကားလုံးများနှင့် တူညီသည်ကို တွေ့ရသည်ဖြစ်ရာ နှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိကောင်းရှိနိုင်သည်။
ကချင်လူမျိုးများကဲ့သို့ စု၏ဝေးကွာသော အဆက်အနွယ်ဖြစ်နိုင်သည်။
အချို့က ၊ များမှ ဆင်းသက်သည်ဟုလည်း ယူဆကြပြီး သုသေသနပြုလျက် ရှိကြသည်။
ကတူးလူမျိုးများသည် ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ဝန်းကျင်တို့တွင် များနှင့် ယှဉ်တွဲနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
ကတူးလူမျိုးဟူ၍ သတ်မှတ်ရန် ဘာသာစကားတစ်ခုသာ နှင့် ကွဲပြားပြီး ၊ ၊ ၊ ၊ ပွဲလမ်းသဘင်တို့မှာ ဗမာလူမျိုးများနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်ရာ ယခုအခါ ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ရှိနေပြီဖြစ်သည်။
ကတူးလူမျိုးများမှာ ရှေးကျလှသော စုတွင် ပါဝင်၍ ထိုလူမျိုးစုဝင် လူမျိုးငယ် (၅)မျိုး အနက် လူဦးရေ အများဆုံးဖြစ်သည်။
များအရ ထိုခေတ်က ကတူးတို့သည် တကောင်းမြို့ ပတ်ဝန်းကျင် ဖြစ်သော နှင့် ဝှမ်း အထက်ပိုင်းဒေသတို့တွင် နေခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှတို့ တိုက်ခိုက် သိမ်းယူပြီးနောက် ကတူးတို့သည် ဒေသမှ မြောက်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာခဲ့ကြသည်။
ယခုအခါတွင် သူတို့ကို တွင်းရှိ အနောက်ဘက်ကမ်းဒေသ၌ အများဆုံးတွေ့ရသည်။
မြောက်ဘက်၊ နှင့် အနောက်မြောက်ဘက် တို့၌လည်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။
အဓိက တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။
မိခင်ဘာသာစကားကို ကျွမ်းကျင်စွာပြောနိုင်သူ (၅၀၀၀၀) ခန့်မိခင်ဘာသာ စကားမပြောနိုင်သူ တစ်သိန်းဝန်းကျင်ခန့် ရှိသည်။
အများစု ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်သည်။
ကားလမ်းဖြင့်သာ အဓိက သွားလာကြသည်။
မြန်မာ့ရိုးရာအတိုင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှုအတိုင်း ဝတ်ဆင်ကြသည်။
ရှေးယခင်ကတည်းက မြန်မာမင်းများ လက်အောက်ခံအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ပါတော်မူသည်အထိ ကတူးတပ်ရင်း သီးသန့်ရှိခဲ့သည်။
လွိုင်ယိုလာသည် သူသင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သော ပညာရပ်များ ၏ အထောက်အပံ့ဖြင့် မှားသောအယူဝါဒများဖြစ်ပေါ်တတ်ပုံကို တွေ့မြင် လာသဖြင့် ''ယေရှုအသင်းကြီး'' ကိုတည်ထောင်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။
မစ္စတာ မောင်မှိုင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းဟူ၍လည်းကောင်း ကလောင်အမည်ဖြင့် တိုင်းသူပြည်သားတို့၏ ချစ်ကြည်လေးစားခြင်းကို ခံယူရရှိသော ဆရာကြီး ဦးလွန်းသည် ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်နယ်၊ ဝါးလည်ရွာ၌ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၃၇ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် ကြာသပတေးနေ့ (ခရစ် ၁၈၇၅ ခု မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့) တွင်ဖွားမြင်သည်။
ပြဇာတ်ကို''ရွှေတောင်မြို့ဆရာလွမ်း'' အမည်နှင့်ရေး သည်။
ရေးခဲ့သောပြဇာတ် များအနက် ''ရွှေတိဂုံဘုရားအမှူးကို ကျားအဖူးတက်ခြင်း'' ပြဇာတ်သည် အရောင်းရအတွင်ဆုံးဖြစ်သည်။
ဆရာ လွန်းသည် ထိုအပြုအမူကို ရွံရှာသည့်အလျောက် ချည်ပေါင်ရွက်သည် မောင်မှိုင်းဝတ္ထုမှ ဇာတ်လိုက်ဖြစ်သူ လူလိမ်လူပွေလူယုတ်မာမောင်မှိုင်းအမည် ကိုယူ၍ သရော်သည့်အနေနှင့် မစ္စတာတပ်ကာ ''မစ္စတာမောင်မှိုင်း'' ဟူ၍ ကလောင်အမည်ခံယူခြင်းဖြစ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီး၍ ၁၉၄၇ ခုနှစ်ရောက်သောအခါ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းနှင့်ခေါင်းဆောင်အချို့ကျဆုံးလေရာ ဆရာကြီးသည် အလွန်ကြေ ကွဲဝမ်းနည်းသည့်အလျောက် ''အာဇာနည်ဗီမာန်ဋီကာ'' ကိုရေး၍ မှတ်တမ်း တင်ခဲ့သည်။
အလွန်ရှေးကျသောခေတ်က လူတို့သည် ရေလမ်းခရီးကို ဖောင်များဖြင့်လှော်ခတ်၍ သွားလာခဲ့ကြသည်။
ရှေးမြန်မာမင်းများရှိစဉ်က တွင် မိုးလေကင်းရှင်း ၍ လှိုင်းလေများ ငြိမ်သက်ပြီးလျှင် မြစ်တွင်းပျံ့ပျူးသောကြောင့် များ ဆင်ယင်ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
အမေရိကန်မှ ''အမေရိက''ဟု အမည်ပေးထားသော ရွက်လှေဖြင့် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်၍ အနိုင်ဆွတ်ခူးခဲ့သော ဖလားကြီးမှာ ယခုအခါ 'အမေရိကဖလားကြီး'ဟု အမည်တွင်လျက်ရှိလေသည်။
အရှေ့မြောက်ဘက် ၂၄ မိုင်အကွာတွင်ရှိသော ၏ မြစ်လက်တက်ဖြစ်သည့် လှိုင်းဘွဲ့ချောင်း၏ ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝ ခန့်က ယခုလှိုင်းဘွဲ့မြို့တည်ရာနှင့် တစ်မိုင်ကျော်ခန့် ဝေးကွာသောနေရာတွင် ပန်ကရန်တုန်မြို့ဟုခေါ်သော မြို့ဟောင်းတစ်ခုရှိခဲ့ဖူးသည်။
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝ ခန့်က ယခုလှိုင်းဘွဲ့မြို့၌ နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများမှာ နှင့် များသာ ဖြစ်ကြသဖြင့် ပြန်လည်၍ မြို့တည်သော ယခု လှိုင်းဘွဲ့မြို့နေရာကို ဖြင့် ''လိုင်းပလွဲ'' ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်လာခဲ့ကြရာ ကာလရွေ့လျောလာသောအခါ ''လိုပလွဲ'' ဟုလည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ''လိုင်ပလွှဲ''၊ ''လိုင်ပွဲ''၊ ''လှိုင်းပွဲ''၊ ''လှိုင်းဘွဲ့'' ဟုလည်းကောင်း ပြောင်းလဲခေါ်လာကြသည်ဟု သက်ကြီးစကားများအရ သိရသည်။
လှိုင်းဘွဲမြို့သူမြို့သားတို့၏ အဓိကလုပ်ငန်းများမှာ သစ်များကို လှိုင်းဘွဲ့ချောင်းမှမျှော၍ ကျုံဒိုးချောင်းမှတစ်ဆင့် သို့ သွားရောက် ရောင်းချခြင်း၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်း၊ ကိုင်းသီးနှံများကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းများဖြစ်သည်။
လှိုင်းဘွဲ့မြို့မှ မော်လမြိုင်မြို့အထိ ရေလမ်းခရီးဖြင့် မိုင် ၈ဝ ဝေးသည်။
လှိုင်းဘွဲမြို့နယ်အတွင်း၌ ဝူဖရမ်(အဖြိုက်နက်)၊ အန်တီမိုနီ (ခနောက်စိမ်း)၊ ခဲ၊ ဒန်၊ သွပ် စသည့် ပစ္စည်းများထွက်သည့် ဒေါနတောင်ရှိသည်။
an hand cart.]] လှည်းသည် ရှေးခတ်မှစ၍ အသုံးပြုခဲ့သော နှစ်ဘီးတပ် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ယာဉ်တစ်မျိုးဖြစ်၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) File:Gonnet carretas 1864.jpg"Carreta", a type of cart of Argentina, 1864 File:Cart Chinawal 2.jpgCart with iron wheels in a farm at village, India File:Cart.jpgA ''charrette'', a wooden French cart File:DirkvdM cuba horsecart.jpgA horsecart in File:Rusty Cart Wheel 2000px.jpgAn iron-tyred wooden-spoked cart wheel File:Australian cart.jpgA simple wooden cart in Australia File:Cernuschi Museum 20060812 147.jpgA Chinese (581&ndash;618 AD) cart figurine pulled by a bull File:PlattCrossing.jpg crossing the , of 1856 expedition File:Walking cart at Mackinac Bridge.jpgA walking cart, used for long distance travel, seen at Michigan's
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) လှည်းကူးသည် ၁၈၅၃ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ ကျရောက်စက ဟံသာဝတီခရိုင်၊ ဘောင်းလင်းစီရင်စု (ပေါင်းလင်မြို့နယ်)မှတ်တမ်းသမိုင်း ဒဂုံ ဧရာ တနင်္သာတိုင်း၊ လွင်မောင် ရေး၊ ၁၉၇၈၊ ဩဂုတ်လ၊ စာ - ၁၈၀ အတွင်းမှ ကျေးရွာကြီး တရွာ ဖြစ်သည်။
ရွှေပြည်အေးဘုရား အမြန်လမ်းမပေါ်တွင်ရှိသည်။
ရှေးမြန်မာစစ်သားများသည် လှံထိုးနှင့် ဓားခုတ်ကျင်လျင်ကြသည်ဟု အဆိုရှိသည်။
လျှာသည် မျှင်၊ မျူကပ်မင်းဗရိန်းခေါ် ချွဲမြှေးတို့ဖြင့် ပြီးသော ခံတွင်း၏ အောက်အခင်းနှင့် ပမာတူ၏။
မျူကပ်မင်ဗရိန်းကို ဖြင့်ကြည့်လျှင် အဖုမြွာများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်ကိုတွေ့၏။
လျှာရင်းမှာ ဖြင့် တွယ်၍ နေသော်လည်း လျှာဖျားမှာ လွတ်လပ်စွာ ခေါက်ချည် ဖြန့်ချည် ဝဲယာအထက်အောက် လှုပ်ရှားနိုင်လေသည်။
လျှာတွင် အခြားကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းမှာကဲ့သို့ များ အနှံ့အပြားရှိလေသည်။
လျှာ၏ အရေးကြီးသောလုပ်ငန်းရပ်မှာ ခံခြင်း၊ အစာကိုဝါးရာ၌ သမအောင် လှိမ့်နယ်ကူညီပေးခြင်း၊ အစာကိုမျိုချရန် ကူညီပေးခြင်းနှင့် ပြောဆိုရာ၌ အသံထွက်စေခြင်းတို့ ဖြစ်၏။
ပုံစံပြရလျှင် တွင် အစာကို အသားခွဲခြား၍ ထုတ်ယူနိုင်ရန် ဝက်မှင်မွေးကဲ့သို့ ကြမ်းသော လျှာရှိ၏။
မြက်စားသတ္တဝါများ၌ကား ကိုသွားဖြင့် မကိုက်ဖြတ်မီ လျှာဖြင့် ခပ်များများသိမ်းယူနိုင်ရန် ကြမ်း၍ ရှည်သောလျှာရှိ၏။
နှင့် မျိုးတို့၌မူကား အစာဖြစ်သော ပိုးမွှားများကို လျှာဖြင့်ဖမ်းလိုက်တိုင်း စေးကပ်၍ပါလာအောင် လျှာမှာရှည်၍ လူးထားသကဲ့သို့ ခပ်ထိုင်းထိုင်းဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။
ဒေသန္တရအဖွဲ့ ရွေးကောက်ပွဲများတွင် လည်းကောင်း၊ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်အဖွဲ့အစည်း ရွေးကောက်ပွဲများတွင်လည်း ကောင်း လူထုသည် မိမိတို့ သဘောကျနှစ်ခြိုက်သူများကို မိမိတို့ ကိုယ်စား လှယ်များအဖြစ် မဲဆန္ဒဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြောက်နိုင်သည်။
ဆယ့်ရှစ်ရာစုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ ဓာတုဗေဒတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို စတင်အသုံးပြုလာခဲ့ကြရာ ဗန်မာရမ်ဆိုသူသည် လျှပ်စစ်ဓာတ်ပွတ်စက်ကို လှည့်နေစဉ်အတွင်း ဓာတ်ငွေ့ကို ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ဟိုက်ဒြိုကလေရစ် အက်ဆစ် (ဟိုက်ဒြိုဂျင် ကလိုရိုက်)တွင် (ံဏယ ဂ္ဂူပ္ပ ) အိုင်းယွန်းများရှိ၏။
ဆိုဒီယမ်ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက်တွင် (န္ဒဏေယ ဥံ ပ္ပ ) အိုင်းယွန်းများရှိ၏။
ဆိုဒီယမ် ကလိုရိုက်တွင် (န္ဒဏေယ ဂ္ဂူ ပ္ပ ) အိုင်းယွန်းများရှိ၏။
လစ်သီယမ် ဆိုဒီယမ် ဗေရီယမ် ကယ်လဆီယမ် မက်ဂနီဇီယမ် အလျူမီနီယမ် မန်းဂနိ ဇင့် (သွပ်) ကရိုမီယမ် ကက်ဒမီယမ် အိုင်းယန်း (သံ) ကိုဗော့ နစ်ကယ် တင်း လက် (ခဲ) ဟိုက်ဒြိုဂျင် ကော့ပါး (ကြေးနီ) အာဆီနစ် ဗစ်စမတ် အန်တီမိုနီ မာကျူရီ (ပြဒါး) ဆီးလဗား (ငွေ) ပလေဒီယမ် ပလက်တီနမ် ဂိုး (ရွှေ) ဓာတ်ငွေ့များသည် အရည်နှင့် အခဲတို့ထက်ပို၍ လွတ် လပ်စွာ နေရာတကာသို့ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်ကြသည်။
extensive = သက်ရောက်မှုက အဆုံးအစွန် ဖြန့်ကျက်၏။
conserved = အသစ်ဖန်တီး၍၊ အဟောင်းဖျက်ဆီး၍ မရ။
လျှပ်ဓာတ် သုည ရှိနေသော ကို ''ဓာတ်ပြယ်(သို့)ဓာတ်မဲ့'' အမှုန် (neutral particle) ဟု ခေါ်ပြီး သုညမဟုတ်သော တန်ဖိုး ရှိနေလျှင် ၎င်းကို ''လျှပ်ဓာတ်ဆောင် အမှုန် (charged particle)'' ဟု ခေါ်နိုင်သည်။
လျှပ်ဓာတ် (electric charge) ၏ စံမှာ ဖြစ်ပြီး C ဟု အတိုကောက် ရေးကြ၏။
အမှုန်တစ်ခု၏ လျှပ်ဓာတ်သည် သုညမဟုတ်လျှင် တစ်ခုကို အမြဲ ဖော်ဆောင်နေပြီးA Student's Guide to Maxwell's Equations by ''Daniel Fleisch'' ထိုစက်ကွင်းအတွင်းရှိ အခြားသော လျှပ်ဓာတ်ဆောင် တစ်ခုကို (force) သက်ရောက်နေမည်။
Physics for Scientists and Engineers Solutions Manual by ''Serway'' လျှပ်ဓာတ် နှစ်မျိုးရှိပြီး မျိုးတူလျှင် တွန်းကန်အား၊ မျိုးမတူလျှင် ဆွဲငင်အား ဖြစ်ပေါ်သည်။
တွင် ရှိသော လျှပ်ဓာတ်ကို၊ ၎င်းနှင့် အပြန်အလှန် တွန်းကန်သည့် အခြားအမှုန်များ၌ ရှိသော လျှပ်ဓာတ်ကို လျှပ်မဓာတ် သို့မဟုတ် အမဓာတ် (negative charge) ဟု သမုတ်သည်။
တွင် ရှိသော လျှပ်ဓာတ်ကို၊ ၎င်းနှင့် အပြန်အလှန် တွန်းကန်သည့် အခြားအမှုန်များ၌ ရှိသော လျှပ်ဓာတ်ကို လျှပ်ဖိုဓာတ် သို့မဟုတ် အဖိုဓာတ် (positive charge) ဟု သမုတ်သည်။
လျှပ်ဓာတ်ရှိသော အမှုန်တို့က ရွေ့လျားနေလျှင် ၎င်းသည် ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။
လျှပ်စီးဖြစ်ပေါ်လျှင် တွဲလျက် ဖြစ်ပေါ်သည်။
စွမ်းအင်အမှုန်များအကြား ''ဖိုတွန်''အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်ခြင်းများ လေ့လာခြင်းကို ''ကွမ်တမ်အီလက်ထရိုဒိုင်းနမစ်ဟ''ဟုခေါ်သည်။
ထိုအခါ ဖယောင်း ပုံစံခွက်ပေါ်၌ ကြေးနီသတ္တုများ အမြေးပါးကဲ့သို့ တင်လာသည်။
လျှပ်စစ်ဖြင့် ဓာတ်ခြွဲခင်းကို ဆက်၍ ပြုလုပ်ပေးသည်နှင့်အမျှ သတ္တုအမြေးပါးသည် တဖြေးဖြေးထူ လာသည်။
အမြှးပါးသည် တလက်မ၏ အပုံတထောင်ပုံ ရှစ်ပုံမျှလောက်အထိ ထူလာစေရန် နှစ်နာရီခန့်ကြာသည် ထိုသတ္တုအမြေးပါးသည် စက္ကူအထူစားလောက်ရှိလာသော အခါ လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို ရပ်ပြီးလျှင် ကော့ပါးဆာလဖိတ်ရည် ထဲမှ ထုတ်ယူ၍ သတ္တုအမြှးပါးကို ခွာယူလိုက်သည်။
ထို့အပြင် စာလုံး၏ အနားထောင့်စွန်းများကို ညိပေးပြီးလျှင် စာလုံး၏ မျက်နှာကိုလည်း တညီတည်းဖြစ်စေရန် ပြုလုပ်ပေးသည်။
ဒြဗ်ပေါင်းထဲသို့ အထူးသဖြင့် ပျော်ဝင်ရည်ထဲသို့ လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို လွှတ်၍ ဓာတ်ခွဲလိုက် ခြင်းကို လျှပ်စစ်ဖြင့် ဓာတ်ခွဲခြင်း (အီလက်ထရိုလစ်ဆစ်; Electrolysis) ဟုခေါ်၏။
လျှပ်စစ်ဖြင့် ဓာတ်ခွဲမည့် ရေထဲသို့ ဆာလဖျူရစ် အက်ဆစ်ရည် အနည်းငယ် ထည့်၍ ရောလိုက်သည့်အခါ အချဉ်ဓာတ် အနည်းငယ် ပေါက်လာသည်။
လျှပ်စစ်မိုတာသည်အလုပ်လုပ်နိုင်ရန်အတွက် လျှပ်စစ်ဓာတ်စွမ်းအင်ကို စက်၏ စွမ်းအားအဖြစ်သို့ ပြောင်းပေးသောကရိယာဖြစ်သည်။
လျှပ်စစ်လိပ်ကျောက်သည် နှင့် ကမ်းခြေတဝိုက်တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ငါးတမျိုးဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် လျှပ်စစ်လိပ်ကျောက်သည် ပင်လယ်အောက်ခြေတွင် ငြိမ်သက်စွာ နေလေ့ရှိပြီးလျှင် မိမိ၏ သက်ရောက်နိုင်သောနေရာသို့ အစာဖြစ်မည့်ငါးတကောင် ရောက်ရှိလာသောအခါတွင်လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို ထုတ်လွှတ်လေသည်။
လျှပ်ပြက်ခြင်း ဟူသည်မှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကြောင့် ကောင်းကင်တွင် ဝင်းကနဲ လက်ကနဲမြင်ရခြင်းကို လျှပ်စစ်လက်သည်၊ လျှပ်ပြင်သည်ဟုဆိုကြသည်။
သို့ရာတွင် ဆရာယုဒသန်နှင့် ဒေါက်တာဦးလင်းတို့ကမူ ကာဆိုသည်မှာ ၊ စသည်တို့ကိုခြုံ၍ ခေါ်သောအမည်၊ ပုံသဏ္ဌာန် အသီးအခြားမရှိဟု ဆိုလေသည်။
ပထမ သည် မင်းအဖြစ်သို့ ရောက် သောအခါ လွှား ကာ တတ်သူတို့ကို ရွေးကောက်၍၊ သား တော် ပြည်စားသီဟသူကို ပေးတော်မူလေ့ရှိကြောင်းနှင့် မဏိ ရတနာပုံကျမ်းတွင် တွေ့ရလေသည်။
ဒိုင်း၊ ၊ တို့သည် ရှေးမြန်မာတို့၏ စစ်လက်နက် ကရိယာများ ဖြစ်လေသည်။
နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း စပ်လျက်ရှိသည်။
အများအပြားနေထိုင်ရာ နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဝနယ်ဟုခေါ် ခြင်းဖြစ်သည်။
များသည် ဝနယ်အရှေ့ ဖျားဒေသ တရုတ်မြန်မာနယ်စပ်တွင် နေထိုင်ကြသည်။
ဝါခြည်မျှင်ဖြင့် ရက်လုပ်သော သည် ယခုအထိ ခေတ်မတိမ်သေး။
ဝါဂွမ်းရရှိသော သည် မည်သည့်နိုင်ငံ၌ ပထမဦးဆုံးပေါက်ရောက်သည်။
ဝါကျ၏အင်္ဂါတို့မှာ နာမ်၊ နာမဝိသေသန၊ ကြိယာ၊ ကြိယာဝိသေသန အစရှိသည်တို့ဖြစ်၏၊ ဝါကျဖွဲ့ခြင်း အတတ်သည် ၊ ၊ ၊ အစရှိသော ဝါကျ၏ အင်္ဂါတို့အပေါ်တွင် တည်လျက်ရှိ၏။
ဘာသာစကား၏ ရင်းမြစ်သည် ဝါကျဖြစ်၍ ''ဘာသာအစ ဝါကျက'' ဟူ၍ ဆိုသင့်ပေသည်။
သို့ဖြစ်၍- ''ဘကြီးတော် ပြေးလေသောကြောင့်သာ ဒလမြို့တွင်ငါနေသည်'' ဟူသော ဝါကျ၌ ''ဘကြီးတော် ပြေးလေသောကြောင့်သာ'' ဟူသော ပုဒ်စုတစ်ခုနှင့် ''ဒလမြို့တွင် ငါနေသည်'' ဟူသော ပုဒ်စုတစ်ခု ပေါင်းနှစ်ခု ပါဝင်၏။
ပုံစံ - နောင် သည်ကဲ့သို့ မပြုမကျင့်ရ၊ # 'မ'ကို 'ခြင်း' နှင့်ဖက်၍ အသုံးပြုနည်း။
စစ်ပြီးခေတ်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်သော အဆောက်အအုံများအနက် ကမ္ဘာကျော် ရူပဗေဒပါရဂူ ပိုလန်အမျိုးသမီး အထိမ်းအမှတ် ဆေးရုံမှာ ထင်ရှားသည်။
ဝါဆိုလပြည့်နေ့သည်ကား သန္ဓေ၊ တောထွက်၊ ဓမ္မစက်၊ တချက်ပြာဋိဟာ ဆိုသည့်အတိုင်း ပဋိသန္ဓေ နေတော်မူခြင်း။
ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာတို့သည် စားနပ်ရိက္ခာအတွက် လယ်ယာလုပ်ငန်းကို ကြိုးစားလုပ်ကိုင်ရင်း တဖက်ကလည်း ဝါဆိုလပြည့်နေ့၌ ကျောင်းကန်ဘုရားများသို့ သွားရောက်၍ ဝါဆိုပန်းများ ကပ်လှူခြင်း၊ တရားတော်များကို ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ခြင်းများ ပြုကြသည်။
ထူးခြားပုံမှာ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား အလောင်းတော်သည် အထက် မှ သက်ဆင်း၍ လူ့ပြည်၌ ပဋိသန္ဓေတည်သောနေ့၊ သူအို၊ သူနာ၊ သူသေ ရဟန်းဟူသော နိမိတ်ကြီးလေးပါးကို နတ်များဖန်ဆင်းပြရာတွင် သံဝေဂရ၍ တောထွက်တော်မူသောနေ့၊ ဘုရားအဖြစ်သို့ရောက်ပြီး နောက် ဓမ္မစကြာတရားဦး ဟောတော်မူသောနေ့၊ သာဝတ္ထိပြည် သရက်ဖြူ ပင်ရင်း၌ တိတ္တိသင်းကိုနှိမ်နင်း၍ တန်းခိုးပြာဋိဟာ ပြသောနေ့တို့ ဖြစ်သော ကြောင့်တည်း။
ထို့ကြောင့် ဝါဆိုလပြည့်ကို ဟူ၍ နိုင်ငံအစိုးရတို့က သတ်မှတ်ထားသည်။