DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
တရုတ်ရဟန်းတော် ဟူယင်ဆင်၏ မှတ်တမ်းတွင်လည်း မိမိ သို့ရောက်စဉ် အဘိဓမ္မာကို လေ့လာကြသော ရဟန်းတို့ အရှင်သာရိပုတြာ၏ ဓာတ်တော်ကိန်းဝပ်သော စေတီတော်ကို နှစ်စဉ် ပူဇော်ကြသည်ကို တွေ့ရှိရကြောင်း မှတ်တမ်းရှိပေသည်။
ဒေသနာဟာရစသော နည်း-ဥပဒေ-တို့ကို ပြကြောင်း-ပြရာ-ဖြစ်သောတိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း နေတ္တိပကရဏ (န) [နေတ္တိ + ပကရဏ] နေတ္တိပကရဏဟူသည် နေတ္တိကျမ်းဖြစ်သည်။
ယင်း နေတ္တိပကရဏပရိစ္ဆေဒ ကျမ်းအပိုင်းအခြားအားဖြင့်— # # # အားဖြင့် ၃-ပါး အပြားရှိသည်နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၂။
နေတ္တိကျမ်းလာ အတ္ထပဒ ၆-ပါး, ဗျဉ္ဇနပဒ ၆-ပါးတို့ကိုလည်းကောင်း, မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ အဖွင့်(၃၂)၌ နေတ္တိကျမ်းလာ ဂါထာနှင့်တကွ လက္ခဏဟာရကိုလည်းကောင်း, ယူ၍ ဖွင့်ဆိုထားသည်ကို တွေ့ရသောကြောင့်တည်း။
ယင်းသို့ ခေတ် မတိုင်မီက ရှိခဲ့သော်လည်း နေတ္တိကျမ်းကို မဟာသာဝက ဟော၍ ဘုရားရှင်က အနုမောဒနာပြုပြီး ပထမသင်္ဂါယနာ၌ သင်္ဂါယနာတင်ခဲ့သည်ဟူသော အယူအဆကို မည်သည့်အချိန်က ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု အတိအကျဖော်ပြရန်ကား မဖြစ်နိုင်ပေ၊ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသခေတ်၏နောက် အရှင်ဓမ္မပါလမပေါ်မီ ခေတ်အတွင်း တချိန်ချိန်မှာ ထိုအယူအဆ ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟုသာ မှတ်ယူအပ်ပေသည်။
ကိုယ်တော်တိုင် ဟောတော်မူခဲ့သော တရားတော်များကိုလည်းကောင်း, ဘုရားရှင် သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ်နှင့် ဘုရားရှင်ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပြီးမှ ထိုထိုသာဝကတို့ဟောသည့် တရားများကိုလည်းကောင်း, ပါဠိတော်ဟူ၍ ခေါ်ရပေသည်၊ ၎င်းပါဠိတော်များကား ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်မူအရ စာအုပ်ရေ-၄၀ ရှိလေသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း = ၎င်းတို့တွင် ရသအားဖြင့် ၁-မျိုးဟူသည်မှာ ဗောဓိပင်နှင့် ရွှေပလ္လင်ကို အောင်မြင်တော်မူ၍ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်မှ အစပြုလျက် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူသည့်တိုင်အောင် ၄၅-ဝါပတ်လုံး နတ်လူဗြဟ္မာ သတ္တဝါတို့အား ဟောညွှန်ပြသ ဆုံးမတော်မူသော တရားတော် ဟူသမျှသည် ဝိမုတ္တိရသ တစ်မျိုးတည်းသာဖြစ်ပေသည်။
ဘုရားရှင်၏ စကားတော်အားလုံးသည်ပင် တို့ကို ပယ်ဖျောက်တတ်သောကြောင့် ဝိနယလည်း မည်သည်၊ ဆုံးမသည့်အတိုင်း ကျင့်ကြံလိုက်နာသူတို့ကို အပါယ်စသော ဘေးဒုက္ခတို့သို့ မကျအောင် ဆောင်ထားတတ်သောကြောင့် ဓမ္မလည်းမည်တော့သည်၊ သို့ မည်သော်လည်း ဤဓမ္မဝိနယအခွဲ၌ကား ဝတ္တိစ္ဆာအားဖြင့် ဝိနည်းပိဋကကို ဝိနယဟုခေါ်၍ ဝိနည်းမှကြွင်းသမျှ ဘုရားစကားတော်တို့ကို ဓမ္မဟုခေါ်ရပေသည်။
တနည်းလည်း ဝိနည်းသည် ပရိယတ်ပင်ဖြစ်၍ ဓမ္မမည်သည်ပင်ဖြစ်၏၊ သို့သော်လည်း ဓမ္မဝိနယဟု ယှဉ်တွဲ၍ သုံးစွဲသောအခါ “ယှဉ်ဖက်၏အနက်ကို ချန်၍ယူရသောနည်း”ဖြင့် ဓမ္မအရ မဟုတ်သော ဘုရားစကားတော်ကိုသာ ယူ၍ ဝိနယအရ ဝိနည်းတရားတော်ကို ယူရပေသည်၂။
ထို ၃-မျိုးတို့တွင် ၌— ဟု အပိုင်း ၄-ပိုင်းရှိသည်။
ထိုတွင် မဟာဝိဘင်္ဂနှင့် ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂတို့သည် (ပုံနှိပ်ပြီး ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၌) နှင့် တို့ ဖြစ်၍ ခန္ဓကသည် နှင့် တို့ပင် ဖြစ်ပေသည်။
ထိုတွင် ၌ — # သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ # မဟာဝဂ္ဂ # ပါထိကဝဂ္ဂ ဟု ၃-ကျမ်း ၌ — # မူလပဏ္ဏာသ # မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ # ဥပရိပဏ္ဏာသ ဟု ၃-ကျမ်း ၌— # သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ် # နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ် # ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ် # သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ် # မဟာဝဂ္ဂသံယုတ် ဟု ၅-ကျမ်း, ၌— ဟု ၁၁-ကျမ်း, ၌— ဟု ၁၅-ကျမ်း အသီးအသီးရှိလေသည်။
ယင်း ပိဋကတ် ၃-ပုံကိုပင် နိကာယ်အားဖြင့် ရေတွက်သောအခါ သုတ္တန်ပိဋကသည် ဆိုခဲ့ပြီး ၌ အကျုံးဝင်၍ ဝိနည်းပိဋကနှင့် အဘိဓမ္မာပိဋကတို့သည် ခုဒ္ဒကနိကာယ်၌ အကျုံး ဝင်ကြသည်။
လာ ဥပရိပဏ္ဏာသပါဠိတော်လာ တို့သည် ဘုရားရှင်ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပြီး မကြာမီ စသော သာဝကကြီးတို့ ဟောသောသုတ်များ ဖြစ်ပေသည်၊ ထို့အတူပင် ထိုလာ မလ္လိကာဝိမာန, ဝိသာလက္ခံဝိမာန, ပီတဝိမာန, စူဠရထဝိမာန, ဥတ္တရ-(ပါယာသိ)ဝိမာနဝတ္ထုတို့သည်လည်း ဘုရားရှင်ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးနောက်မှ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြ၍ ပထမ သင်္ဂါယနာတင်စဉ်အခါ၌ သင်္ဂါယနာတင်မထေရ်တို့ ထည့်သွင်းခဲ့သော ပါဠိများပင် ဖြစ်ပေသည်။
ပထမသင်္ဂါယနာတွင် ဧကန်မပါဟုဆိုနိုင်သော သုတ်တသုတ်ကိုလည်း တွေ့ရသေး၏၊ ထိုသုတ် ဥပရိပဏ္ဏာသပါဠိတော်လာ ပင် ဖြစ်ပေသည်။
သည် လူ့ ဘောင်၌ အသက်-၈၀, ရဟန်းဘောင်၌ ဝါတော်-၈ဝ, ဤသို့အားဖြင့် အသက်-၁၆၀ ရှည်တော်မူသည်၊၂။
အသက်-၈ဝ ပြည့်သည့်နှစ်၌ ရဟန်းပြု၍ ၈-ရက်မြောက်နေ့၌ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သည်၊ ယင်းသို့ ဖြစ်ခြင်းကား ဟောအပြီး အစဉ်သဖြင့် ဒေသစာရီ ကြွချီတော်မူရာ ၃။
ရဟန်းဘောင်တွင် ဝါတော်-၈ဝ သီတင်းသုံး၍ လူ့ဘောင်က ရောင်းရင်းဖက် (မိတ်ဆွေ) ဖြစ်ခဲ့သော အစေလကဿပခေါ် ရဟန်းကို တရားဟောချေချွတ်ပြီးနောက်မှ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုသည်၊၅။
ထိုစဉ်က မာတိကာအကျဉ်းမျှသာ ရှိခဲ့သည်၊ နောင်အခါ အသောကမင်းတရားလက်ထက် တတိယသင်္ဂါယနာတင်ခါနီးအခါမှာမှ ဟောခဲ့သောကျမ်း ဖြစ်လေသည်။
ထိုကျမ်းတို့ကား နေတ္တိ, နှင့် တို့ ဖြစ်ပေသည်။
ထို ၃-ကျမ်းတို့တွင် နှင့်ပတ်သက်၍ နေတ္တိအဋ္ဌကထာ၌၁။
နှင့် နှင့်အတူ ကိုးဘေးသည် Keihanshin မြို့တော်ဧရိယာ ၏ ဗဟိုမြို့တစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။
ကိုးဘေးသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ထိပ်တန်း ဆိပ်ကမ်းမြို့များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး မှ သို့အလျားလိုက်သွယ်တန်းလျက်ရှိသည်။
Taisho ခေတ် မှ စစ်ပြီးခေတ်ဂျပန် စီးပွားရေး တိုးတက်မှု မြင့်မား သည့် ကာလအထိ၊ ကိုးဘေးသည် တိုကျို ၊ ၊ ၊ နှင့် တို့နှင့်အတူ အဓိကမြို့ကြီး ခြောက်မြို့ စာရင်းဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ခုနှစ်တွင် Great Hanshin-Awaji မြေငလျင်သည် ကိုးဘေး ဆိပ်ကမ်း အပါအဝင်မြို့၏စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဆောင်တာများကိုပျက်စီးစေသော်လည်း ကိုးဘေး သည်နိုင်ငံ၏ထိပ်တန်းစီးပွားရေးမြို့များထဲမှတစ်ခုအဖြစ်ရပ်တည်နေဆဲဖြစ်သည်။
ဟန်ရှင်စက်မှုဇုန် ၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်ပြီး ၊ သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေး၊ သံမဏိ၊ စက်ယန္တရား၊ ၊ ရော်ဘာ ၊ ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် စသည့် စက်မှုလုပ်ငန်း များတွင် အဓိကအားဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့သည်။
ဒီဇိုင်းမြို့တော် အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ထားခံရသောမြို့ဖြစ်သည်။
တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သော Great Hanshin-Awaji ဟုခေါ်သော သမိုင်းဝင်ပြင်းထန်မြေငလျင်ကြီး ကြောင့် Kobe မြို့သည် ပြင်းထန်စွာ ပျက်စီးခဲ့ရသည်။
သို့ပင်ငြား ရှိမြို့ကြီးများ၏ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင်မူလွှမ်းမိုးနိုင်မှုကျဆင်းလာသည်။
ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ အနုပညာအလုပ်များလုပ်ကိုင်နေသော်လည်း ၃၃ နှစ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ရန်ကုန် တွင် ၂၀၁၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖျော်ဖြေပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
မိုင်ပေါင်းကုဋေ (1981) အဏ္ဏဝါချစ်ခရီး (1981) အချစ်အင်ပါယာ (1982) ပလူတိုမှာနှစ်ယောက်တည်း (1983) မိုးညဝင်္ကပါ (1983) ပါရမီဖြည့်ဖက် (1984) ဟေ့ (1984) မိုးနတ်မောင်ရှင် (1987) မြန်မာဂီတ လောကမှာ ထင်ရှားတဲ့ မြန်မာသံစဉ် တေးသံရှင်ကြီး (ခေါ်) မြန်မာ့အသံနှင့် ရုပ်မြင်သံကြားမှ ဦးမြင့်အောင် (ဦးစီးအရာရှိ-တာဝန်ခံ)(ငြိမ်း)သည် ဖြူသီ၏ မောင်ဖြစ်သည်။
အဆိုတော် သည် ဖြူသီ၏ သမီးဖြစ်သည်။
သို့ ရောက်ပြီးနောက်မှ ပေါ်လာသော သာသနာဆိုင်ရာကျမ်းဂန်တို့ကို သီဟိုဠ်ပါဠိစာပေဟုပင် ခေါ်ရပေမည်၊ လည်းကောင်း, သီဟိုဠ်ပါဠိစာပေခေတ်ဆိုင်ရာ ကျမ်းဂန်တို့ကား , , အနုဋီကာ-စသည်ဖြင့် များစွာ ရှိလေသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ နိဒါန်း = ၎င်းတို့တွင် အဋ္ဌကထာသည်၁။
လက်ထက်ကပင် ရှိခဲ့သည်၊ သို့သော် အဋ္ဌကထာ ဟူသောအမည်ဖြင့် မထင်ရှားခဲ့ပဲ ပကိဏ္ဏကဒေသနာ = အထွေထွေတရားတော်ဟူသော အမည်ဖြင့် သာရှိခဲ့လေသည်၊ မြတ်စွာဘုရားသည် တရားတော်တို့ကို ဟောတော်မူပြီးနောက် ၎င်းတရားတော်တို့တွင် ခဲခက်သောနေရာတို့၌ သိသာထင်ရှားစိမ့်သောငှါ ထပ်၍ ဖွင့်ပြလျက် အကျယ်ဟောတော်မူအပ်သည့် ဒေသနာမျိုးရှိခဲ့ရာ ယင်းဒေသနာသည် ပါဠိတော်ဟူသော အမည်တွင် မပါဝင်ပဲ သီးခြား ရှိနေခဲ့လေသည်၊ ထိုသီးခြားဒေသနာတော်ဖြစ်သည့် ပကိဏ္ဏကဒေသနာကိုလည်း သင်္ဂါယနာအဆက် ဆက်တွင် ထိပ်ခေါင်တင်မထေရ်တို့ သင်္ဂါယနာတင်၍ ဆောင်ယူခဲ့ကြလေသည်။
တတိယသင်္ဂါယနာတင်ပြီးနောက် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ သာသနာပြုကြွသောအခါ ၃-တန်တင် ပါဠိတော်တို့နှင့်တကွ အဋ္ဌကထာဟု ခေါ်နိုင်သည့် ပကိဏ္ဏကဒေသနာများကိုပါ ဆောင်ယူသွားတော်မူသည်၊ ၎င်းအဋ္ဌကထာတို့ သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ရောက်ပြီးနောက် သီဟိုဠ်ကျွန်းသားတို့ အလွယ်တကူ သင်ယူနိုင်စိမ့်သောငှါ သာသနာ့ဝန်ဆောင် မထေရ်တို့က ယင်းပကိဏ္ဏကဒေသနာ အဋ္ဌကထာများကို သီဟိုဠ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ကြလေသည်၊ ထိုမှနောက် ကာလကြာမြင့်သောအခါ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် အဋ္ဌကထာအမျိုးမျိုးတို့ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြန်လေသည်။
သည် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွရောက်ပြီးနောက် အဋ္ဌကထာသစ်များကို ပြုစုသောအခါ ၎င်းအဋ္ဌကထာများကိုပင် အမှီပြု၍ ရေးသားပြုစုခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ဆရာကျောင်းဟူ၍လည်း လူသိများကာ တည်ထောင်သူအဖြစ် ကျော်ကြားသည်။
သူသည် စီးပွားရေးလောကထဲသို့ မဝင်ရောက်မီအချိန်အထိ ရှမ်းပြည်နယ် တွင် ကျောင်းဆရာတစ်ဦးအဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုသည်။
သူသည် စစ်အစိုးရ ဒုတိယအကြီးအကဲ နှင့် အထူးရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သူဖြစ်ကာ ထိုသို့ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခြင်းကတဆင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ တစ်ရှိန်ထိုးတိုးချဲ့လာနိုင်သည်ဟု ဧရာဝတီသတင်းဌာနကဖော်ပြသည်။
စစ်အစိုးရနှင့်နီးကပ်မှုရှိ၍ သူ့အား ဥရောပသမဂ္ဂနှင့်ဗြိတိန်တို့က ၂၀၁၀ ခုနှစ်နှင့်၂၀၀၆ခုနှစ်တွင် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုထဲ ထည့်သွင်းသည်။
အောင်ကိုဝင်းသည် အိမ်ထောင်သည်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဇနီးဖြစ်သူမှာ ကျောင်းဆရာမဟောင်း နန်းသန်းထွေးဖြစ်သည်။
သူဦးဆောင်သော ကမ္ဘောဇဘဏ်နှင့်လုပ်ငန်းစုသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကောင်းဆုံး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်နှင့် World Finance မှ ချီးမြှင့်သော Best Retail Bank in Myanmar 2015 နှင့် ၂၀၁၇ခုနှစ်တွင် အာဆီယံစီးပွားရေးအကြံပေးကောင်စီ-ABAC မှ ပေးအပ်ချီးမြှင့်သည့် ASEAN's The Legacy Award တို့ကို ရရှိသည်။
သူသည် အလှူအတန်းအလွန်ရက်ရောသူဖြစ်သည်။
မဲဂျိခေတ်ကာလ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၏ တစ်စိတ်တပိုင်းအနေဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကို ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်ကြီး ဦး၏ သမီးကြီးဖြစ်ပြီး ဖခင်ဖြစ်သူ၏ လက်ရုံးတစ်ဆူဟုလည်း သတ်မှတ်ခံထားရသည်။
သူမကို တွင် ဖခင်ဦးအောင်ကိုဝင်း၊မိခင် နန်းသန်းထွေးတို့က ၁၉၈၈ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။
ယင်းနောက် သူမ အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ် ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် သို့ ရွှေ့ပြောင်းပြီး ပညာဆက်လက်သင်ယူသည်။
စင်ကာပူ တွင်ပညာသင်ကြားပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီး ဘဏ်တွင် အလုပ်ဝင်သည်။
သူမသည် ပကာသနများအား မက်မောမှုမရှိသူဟု ဖော်ညွှန်းခံရသည်။
ရခိုင်ပြည်နယ်ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ၂၀၁၇ခုနှစ် အတွင်းက ပြုလုပ်သော လှူဒါန်းငွေပေးအပ်ပွဲအခမ်းအနားတစ်ခုအတွင်း သူမကို ဂုဏ်ပကာသန ကင်းစင်သော ဝတ်စား ဆင်ယင်မှုကြောင့် လူအများက ချီးကျူးကြရင်း စိတ်ဝင်စားလာကြသည်။
ထိုစဉ်က သူမ ဦးဆောင်သည့် ကမ္ဘောဇ အနာဂတ် အလင်းတန်း မြန်မာ ဖောင်ဒေးရှင်း (BFM) သည် ပဋိပက္ခဒဏ် ခံစားရသော ရခိုင်ပြည်နယ် ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ငွေကျပ်သိန်းပေါင်း ၆၅, ၁၆၀ ကို ထံမှတဆင့် ပေးအပ်သည်။
နိုင်ငံတော်က ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် “နိုင်ငံ့စွမ်းဆောင်ရည်ဆု” နှင့် “အမျိုးသမီး ထူးချွန်စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင်” ဆု၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့ချုပ်၏ “ထူးချွန် အမျိုးသမီးဂုဏ်ပြုဆု” နှင့် ၏ “မသန်စွမ်းသူများ အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်း ဖန်တီးမှု စွမ်းဆောင်ရည်ဆု”၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် လူမှုထူးချွန်ဆု-ပထမဆင့် စသည်ဖြင့် အသီးသီး ချီးမြှင့်သည်။
နန်းခမ်းနောင့်(၁၉၉၁ဖွား) သည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်ကြီး ဦး၏ သမီးလတ်ဖြစ်သည်။
သူမကို တွင် ဖခင်ဦး၊မိခင် နန်းသန်းထွေးတို့က ၁၉၉၁တွင် မွေးဖွားသည်။
သူမအသက် ၂၄နှစ်အရွယ်မှာပင် ၏ လူငယ် အမှုဆောင် ဒါရိုက်တာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
အမေရိကန်အခြေစိုက် Forbesမဂ္ဂဇင်းက သူမကို မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူငယ်စီးပွားရေးခေါင်းဆောင်များ၏ အတောက်ပဆုံးအလင်းတန်းများထဲမှ တစ်ခုဟု ဖော်ပြသတ်မှတ်သည်။
သူသည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ နယ်သာလန်နိုင်ငံသား Arno Willemink နှင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ် တွင် မင်္ဂလာဆောင်သည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၇ ထိုတွင် # ဝိတက်, ဝိစာရ, ပီတိ, သုခ, -ဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ ၅-ပါးရှိသော ဈာန်သည် ပဌမဈာန်မည်၏၊ # ပီတိ, သုခ, ဧကဂ္ဂတာ-ဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ ၃-ပါးရှိသော ဈာန်သည် ဒုတိယဈာန်မည်၏၊ # သုခ, ဧကဂ္ဂတာ-ဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ ၂-ပါးရှိသော ဈာန်သည် တတိယဈာန်မည်၏၊ # ဥပေက္ခာ, ဧကဂ္ဂတာ-ဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ ၂-ပါးရှိသော ဈာန်သည် စတုတ္ထဈာန်မည်၏။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၈ # ဝိတက်, ဝိစာရ, , သုခ, ဧကဂ္ဂတာ-ဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ ၅-ပါးရှိသော ဈာန်သည် ပဌမဈာန်မည်၏၊ # ဝိစာရ, ပီတိ, သုခ, ဧကဂ္ဂတာ-ဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ ၄-ပါး ရှိသောဈာန်သည် ဒုတိယဈာန်မည်၏၊ # ပီတိ, သုခ, ဧကဂ္ဂတာ-ဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ ၃-ပါးရှိသော ဈာန်သည် တတိယဈာန်မည်၏၊ # သုခ, ဧကဂ္ဂတာ-ဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ ၂-ပါးရှိသော ဈာန်သည် စတုတ္ထဈာန်မည်၏။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၈ ဖဿစသော စေတသိက်များ ရှိပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် ဝိတက်, ဝိစာရ, ပီတိ, သုခ (ဥပေက္ခာ)ဧကဂ္ဂတာတို့ကိုသာ ဈာန်ဟုခေါ် ဆိုရသနည်းဟူမူ—ပထဝီ စသော အာရုံကို စူးစူးစိုက်စိုက်ရှုမြင်ခြင်း ကိစ္စရှိသောကြောင့်လည်းကောင်း, ကာမစ္ဆန္ဒစသော တို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း ဝိတက် စသော ၅-ပါးတို့ကိုသာ ဈာန်ဟု ခေါ်ဆိုရပေသည် (ဝိဘာဝိနီ၊၉၂-၃)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၈ ထို့ပြင်— ဝိတက်၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ရန်သူသည် ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏပင် ဖြစ်သည်၊ သည် ထိုင်းမှိုင်းလေးလံ ငိုက်မျည်းဆုတ်နစ်သော သဘောဖြစ်သည်၊ ဝိတက်သည် စိတ်ကို အာရုံပေါ်သို့ ရောက်အောင် ပို့ဆောင်ပေးတတ်သော သဘောဖြစ်သည်၊ ထို့ကြောင့် ဝိတက်သည် ထိန မိဒ္ဓနှင့် ဖြောင့်ဖြောင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ပေသည်၊ ဝိတက်သည် ထိန, မိဒ္ဓ နီဝရဏကို စိတ်အစဉ်သို့ မဝင်လာနိုင်အောင် ရှို့မြိုက်ပယ်ရှားလေသည်။
ဝိစာရ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ရန်သူသည် နီဝရဏပင် ဖြစ်သည်၊ ဝိစိကိစ္ဆာသည် အာရုံ၌ မဆုံးဖြတ်နိုင်ပဲ ယုံမှားသံသယ ဖြစ်ခြင်း သဘောဖြစ်သည်၊ ဝိစာရသည် အာရုံ ပေါ်သို့ ရောက်ရှိပြီးသောစိတ်ကို ထိုအာရုံမှ မခွါနိုင်အောင် စွဲမြဲစွာ ဖွဲ့ချည်တတ်သော သဘောဖြစ်သည်၊ ထို့ကြောင့် ဝိစာရနှင့် ဝိစိကိစ္ဆာတို့သည် ဖြောင့်ဖြောင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ကြသည်၊ ဝိစာရသည် ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏကို စိတ်အစဉ်သို့မဝင်လာနိုင်အောင် ရှို့မြိုက် ပယ်ရှားလေသည်။
သုခ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ရန်သူသည် ကုက္ကုစ္စနီဝရဏပင်ဖြစ်သည်၊ ဥဒ္ဓစ္စသည် မငြိမ် မသက် တုန်လှုပ်ပျံ့လွင့်ခြင်း သဘောဖြစ်သည်၊ ကုက္ကုစ္စသည် နောင်တတဖန်ပူပန်ခြင်း သဘောဖြစ်သည်၊ သုခသည် အာရုံ၏ အရသာကို ခံစားလျက် ငြိမ်သက်အေးမြခြင်း သဘောဖြစ်သည်၊ ထို့ကြောင့် သုခနှင့် ဥဒ္ဓစ္စ ကုက္ကုစ္စနီဝရဏတို့သည် ဖြောင့်ဖြောင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ကြသည်၊ သုခသည် ဥဒ္ဓစ္စ ကုက္ကုစ္စနီဝရဏကို စိတ်အစဉ်သို့ မဝင်လာနိုင်အောင် ရှိ မြိုက်ပယ်ရှားလေသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၈ စတုက္ကနည်းလာ ဒုတိယဈာန်ကို ပဉ္စကနည်း၌ ဒုတိယဈာန်, တတိယဈာန်ဟု ၂-မျိုး ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူသည်၊ စတုက္ကနည်းလာ တတိယဈာန်, စတုတ္ထဈာန်တို့သည် ပဉ္စကနည်း၌ စတုတ္ထဈာန်, ပဉ္စမဈာန်များ ဖြစ်သည် (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁၆၄)။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၈ ထင်ရှားစေအံ့— အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်ကို ဟောကြားစဉ်အခါ စည်းဝေးညီညာ ရောက်လာကြသော နတ်ပရိသတ်တို့တွင် အချို့ နတ်တို့သည် ဝိတက်သည် ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသည်၊ ဝိစာရ, ပီတိ, သုခ, ဧကဂ္ဂတာတို့ကား သိမ်မွေ့နူးညံ့ကြသည်ဟု ထင်မြင်ယူဆနေကြရာ ထိုနတ်တို့၏ အလိုဆန္ဒအတိုင်း ဝိတက်မပါ ဝိစာရ, ပီတိ, သုခ, ဧကဂ္ဂတာ-ဟူသောအင်္ဂါ ၄-ပါးရှိသော ဒုတိယဈာန်ကို ဟောတော်မူသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၈ ထို့ပြင် ဘုရားရှင်၏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်သည် သိသင့် သိထိုက်သော ဉေယျတရား အားလုံးကိုဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိစွမ်းနိုင်ခြင်း တရားဟောပြောနည်း အဖုံဖုံကို သိစွမ်းနိုင်ခြင်း, သစ္စာ ၄-ပါးကို သိမြင်ထိုက်သော ဝေနေယျသတ္တဝါတို့၏ အလိုဆန္ဒ စသည်ကို ထင်လင်းစွာ သိစွမ်းနိုင်ခြင်းဟူသော အစွမ်း ၃-ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသည်၊ ထိုအစွမ်း ၃-ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရရှိတော်မူသည်ဖြစ်၍ ဒေသနာအစီအရင်၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင်တော်မူသော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်သခင် ဘုရားရှင်သည် ရသင့်ရထိုက်သော ဈာန်အင်္ဂါတို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဒေသနာတော်ကို တစ်မျိုးတဖုံ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ပြခြင်းငှါ စတုက္ကနည်းမှတစ်ပါး ပဉ္စကနည်းကို ထပ်မံ ဟောတော်မူသည်။
ဘုရားရှင်သည် သုတ္တန် ဒေသနာတော်၌ (၁) ဝိတက်, ဝိစာရနှင့်တကွ ဖြစ်သော သဝိတက္ကသဝိစာရသမာဓိ၊ (၂) ဝိတက်မရှိ ဝိစာရမျှသာရှိသော အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တသမာဓိ၊ (၃) ဝိတက်လည်းမရှိ, ဝိစာရ လည်းမရှိသော အဝိတက္ကအဝိစာရသမာဓိ ဟူသောသမာဓိ ၃-မျိုးကို ဟောတော်မူသည်၊ ထိုသမာဓိ ၃-မျိုးတွင် စတုက္ကနည်း၌ သဝိတက္ကသဝိစာရသမာဓိနှင့် အဝိတက္ကအဝိစာရ သမာဓိကို ပြဆိုခဲ့လေပြီ၊ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တသမာဓိကိုမူ မပြဆိုရသေးပေ၊ ထိုအဝိတက္ကဝိစာရမတ္တသမာဓိကို ပြဆိုခြင်းငှါ ထပ်မံ၍ ပဉ္စကနည်းကို ဟောတော်မူသည် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၃-၄။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၈ ယင်းရူပဈာန်ကိုပင်— ကသိဏဈာန်, အဘိဘာယတနဈာန်, ဝိမောက္ခဈာန်, ဗြဟ္မဝိဟာရဈာန်, အသုဘဈာန်ဟု အမျိုးမျိုး ခွဲခြားကာ ဟောထားတော်မူပေသည်၊ ထိုတွင် ကသိုဏ်းဝန်းကို အာရုံပြု၍ ရရှိသော ဈာန်သည် ကသိဏဈာန်မည်၏၊ ကသိုဏ်းဝန်းအာရုံကို လွှမ်းမိုး၍ရရှိသော ဈာန်သည် အဘိဘာယတနဈာန်မည်၏၊ ဆန့်ကျင်ဘက် ကိလေသာတို့မှ ကောင်းစွာ လွတ်မြောက်၍ ကသိုဏ်းဝန်းအာရုံ၌ မွေ့လျော်သောအားဖြင့် ကောင်းစွာသက်ဝင်သော ဈာန်သည် ဝိမောက္ခဈာန်မည်၏၊ ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄-ပါးကို ပွားများ၍ ရရှိသောဈာန်သည် ဗြဟ္မဝိဟာရ ဈာန်မည်၏။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၈ ရူပဈာန်ကိုရလိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးဦးစွာ သီလစင်ကြယ်ရမည်၊ ထို့နောက် အာဝါသ ကုလစသောကြီး ၁၀-ပါးကို ဖြတ်တောက်၍ ပေးစွမ်းနိုင်သော မိတ်ဆွေကောင်း ဆရာကောင်းထံ ချဉ်းကပ်ရမည်၊ ထို့နောက် ၄၀-သော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့တွင် မိမိ၏စရိုက်ဝါသနာနှင့် သင့် လျော်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းတစ်ခုခုကို သင်ယူကာ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ရန် မသင့်လျော်သောအရပ်ကို ပယ်စွန့်၍ သင့်လျော်သော အရပ်၌နေပြီးလျှင် ခေါင်းရိတ်မှုစသော ပလိဗောဓငယ်တို့ကို ဖြတ်တောက်ရမည် (အကျယ်ကို-ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၁-၁၁၉။
ထို့နောက် ပထဝီကသိဏဈာန်ကို ရလိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆန်ကောပမာဏ ရှိသော ဝန်းကို ပြုလုပ်၍ ထိုကသိုဏ်းဝန်းကို ရှေ့ဝယ်ချကာ “ပထဝီ ပထဝီ” ဟု သေချာစေ့ငု အဖန်ဖန်ရှု၍ မနေမနား စီးဖြန်းပွားများရမည်၊ ထိုသို့ပွားများသောအခါ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အား အရပ်လေး မျက်နှာ၌ ကြည့်သမျှ ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းသာ ထင်မြင်နေသည်၊ ထိုထင်လာသော ပထဝီ ကသိုဏ်းဝန်းအာရုံသည်ပရိကမ္မနိမိတ်မည်၏။
ထို့နောက် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် စိတ်၌ ထင်လာသော ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ပထဝီကသိုဏ်း ဝန်းကိုပင် “ပထဝီ, ပထဝီ”ဟု အထပ်ထပ် စီးဖြန်းလတ်သော် နီဝရဏ တရားတို့သည် ကင်းကွာကုန်၏၊ ကိလေသာတို့သည် အနယ်ထိုင်သော ရေကဲ့သို့ ငြိမ်ဝပ်၍ နေကုန်၏၊ စိတ်သည် အထူးကြည်လင်၍ လာ၏၊ တိမ်တိုက်ထဲမှ ထွက်ပေါ်လာသော လဝန်းကြီးကဲ့သို့ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်တွင်းမှ ဖောက်ခွဲထွက်ပေါ်၍ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ထက် အဆအရာ အထောင်မက အလွန် စင်ကြယ် ကြည်လင်သော ပထဝီ ကသိုဏ်းဝန်းသည် ထင်ပေါ်၍လာ၏၊ ထိုထင်ပေါ်လာသော ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းသည် ပဋိဘာဂနိမိတ် (= ပုံတူနိမိတ်) မည်၏၊ ထိုအခါ ဥပစာရသမာဓိကိုရ၏။
ထိုကဲ့သို့ ပဌမဈာန်ကိုရပြီး၍ ဒုတိယဈာန်ကို ရလိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိ ရရှိပြီးသော ပဌမဈာန်ကို အာဝဇ္ဇနဝသီဘော်, သမာပဇ္ဇနဝသီဘော်, အဓိဋ္ဌာနဝသီဘော်, ဝုဋ္ဌာနဝသီဘော်, ပစ္စဝေက္ခဏဝသီဘော်တည်းဟူသော ၅-တန်သော ဝသီဘော်တို့ဖြင့် အထပ်ထပ် လေ့လာပြီးလျှင် ယခုရရှိသော ပဌမဈာန်စိတ်သည် ဝိတက် ပါနေခြင်းကြောင့် ရုန့်ရင်း ကြမ်းတမ်းသေး၏၊ ဝိတက်သည် အာရုံအမျိုးမျိုးသို့ စိတ်ကို တင်ပေးတတ်၏၊ သူ့အတွက်ကြောင့် လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်ဘက်သို့ စိတ်ရောက်သွားဘို့ နီးလာသဖြင့် ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ ဘေးရန် နှင့် ဧကန်တွေ့မည် စိုးရသည်၊ ဝိတက်မရှိမှသာ စိတ်ငြိမ်ဘွယ်ရှိသည်ဟု ဝိတက်ကို အပြစ် ရှုပြီးလျှင် ဤဝိတက်မပါလျှင် ယခုထက် သိမ်မွေ့ရာ၏ဟု ဆင်ခြင်၍ ဝိတက်မပါစေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင်လျှင် “ပထဝီ, ပထဝီ”ဟု စိတ်၌မှတ်လျက် အထပ်ထပ်စီးဖြန်းပွားများလတ်သော် ဝိစာရ, ပီတိ, သုခ, ဧကဂ္ဂတာဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ ၄-ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဒုတိယဈာန် ဖြစ်ပေါ် လာ၏။
ဒုတိယဈာန်မှ တတိယဈာန်သို့ တက်လိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် အထက်ပါ နည်းအတိုင်း ဝိစာရကို မပါစေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ပထဝီ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင် “ပထဝီ ပထဝီ” ဟု စိတ်၌မှတ်လျက် အထပ်ထပ် စီးဖြန်းပွားများလတ်သော် ပီတိ, သုခ, ဧကဂ္ဂတာ ဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ ၃-ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော တတိယဈာန် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ဈာန်နှင့်ယှဉ်ဘက် အဓိပတိ ဖြစ်ထိုက်သောတရား ယုတ်ညံ့နေ၍ နည်းသော အစွမ်းသတ္တိရှိသော ရူပါဝစရကုသိုလ် ပဌမဈာန်သည် ၌ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေနိုင်၏၊ အလယ်အလတ် အစွမ်းသတ္တိရှိသော ရူပါဝစရကုသိုလ် ပဌမဈာန်သည် ၌ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေနိုင်၏၊ အတိုင်းမသိ ကြီးမားသော အစွမ်းသတ္တိရှိသော ရူပါဝစရကုသိုလ် ပဌမဈာန်သည် ၌ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေနိုင်၏။
နည်းသော အစွမ်းသတ္တိရှိသော ရူပါဝစရ ကုသိုလ် ဒုတိယဈာန်, တတိယဈာန်တို့သည် ၌ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေနိုင်ကုန်၏၊ အလယ်အလတ် အစွမ်းသတ္တိရှိသော ရူပါဝစရကုသိုလ် ဒုတိယဈာန်, တတိယဈာန်တို့သည် ၌ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေနိုင်ကုန်၏၊ အတိုင်းမသိ ကြီးမားသော အစွမ်းသတ္တိရှိသော ရူပါဝစရကုသိုလ် ဒုတိယဈာန်, တတိယဈာန်တို့သည် ၌ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေနိုင်ကုန်၏။
နည်းသော အစွမ်းသတ္တိရှိသော ရူပါဝစရ ကုသိုလ် စတုတ္ထဈာန်သည် ၌ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေနိုင်၏၊ အလယ်အလတ် အစွမ်းသတ္တိရှိသော ရူပါဝစရကုသိုလ် စတုတ္ထဈာန်သည် ၌ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေနိုင်၏၊ အတိုင်းမသိ ကြီးမားသော အစွမ်းသတ္တိရှိသော ရူပါဝစရကုသိုလ် စတုတ္ထဈာန်သည် ၌ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေနိုင်၏။
ရူပါဝစရကုသိုလ် ပဉ္စမဈာန်သည် ၌ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေနိုင်၏၊ နာမ် တရား၌ တပ်ခြင်းကင်းလျက် ပွားများ၍အပ်သော ရူပါဝစရကုသိုလ် ပဉ္စမဈာန်သည် ၌ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေနိုင်၏။
အရူပဈာန်သည် ရုပ်ကို စက်ဆုပ်သော ရူပဝိရာဂဘာဝနာကို ပွါး၍ရသော ဖြစ်သည်၊ ယင်း အရူပဈာန်သည် အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်, ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်, အာကိဉ္စညာယတနဈာန်, နေဝသညာနာသညာယတနဈာန် ဟု ၄-ပါးရှိသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၈ ထိုတွင် (၁) စတုက္ကနည်းအားဖြင့် , ပဉ္စကနည်းအားဖြင့် ရူပပဉ္စမဈာန်ကို ဝသီဘော်ငါးပါးဖြင့် အဖန်ဖန် လေ့လာပြီးနောက် ရုပ်၌ အပြစ်ဒေါသ မြင်ပြီးလျှင် ၉-ပါးတွင် တစ်ပါးပါးကို ပယ်ခွါ၍ အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်ကို အာရုံပြုကာ “အာကာသော အနန္တော, အာကာသော အနန္တော”ဟု စီးဖြန်းပွါးများ၍ ရအပ်သောဈာန်သည် အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်မည်၏။
ရုပ်တရားကို အာရုံမပြုသောကြောင့်လည်းကောင်း, ပဌမ ရအပ် ရောက်အပ်သောကြောင့်၎င်း ယင်းကို ပဌမာရုပ္ပဈာန် ဟုခေါ်သည်၊ (ယင်း ပဌမာရုပ္ပဈာန်သည် အာကာသတည်းဟူသော ကို အာရုံပြုသည်)။
အရူပဈာန်သို့ ရောက်လိုသော ယောဂီသည် ရုပ်၌ အပြစ်ကို ဆင်ခြင်လေသည်၊ ရုပ်သည် အလွန်ရုန့်ရင်း၏၊ အလွန်ရုန့်ရင်းသော ကိလေသာတို့၏ အာရုံလည်းဖြစ်၏၊ ထိန်းသိမ်းမွေးမြူရသော ပရိကံမှုများလည်း အလွန်တရာ ကြီးကျယ်များပြား၏၊ အတွင်းဘေး အပဘေးတို့နှင့် ဆက်ဆံ၏၊ ရန်သူမျိုးငါးပါး ရောဂါမျိုး ၉၆-ပါးနှင့် ဆက်ဆံ၏၊ ဖရိုဖရဲ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်၏။
အရူပကုသိုလ် ဈာန် ၄-ပါးတို့သည် အစဉ်အတိုင်း အရူပ ၄-ဘုံတို့၌ ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေနိုင်၏။
ခု ဗြိတိသျှဟောင်ကောင်တွင် ဟာလင်ချွန်းဟူ၍ မွေးဖွားလာသော သူသည် သားသမီး ၈ ဦးအနက် ပဉ္စမမြောက်သား ဖြစ်သည်။
မှာ ဒီဒီဖန်း (ဖန်းစုဟာ)နှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်။
ကလေး နှစ်ယောက်ရပြီး၊ သမီး ယီပွီကို တွင် မွေး၍၊ သား မင်ဆက်ကို တွင် မွေးသည်။
ခေတ်ကို လေ့လာရာ၌ မြန်မာနိုင်ငံသို့ မည်သည့်အချိန် လောက်က ရောက်ရှိလာသည်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရပေမည်။
ရာဇဝင်သမိုင်းကျမ်းဂန်တို့အရ သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ်ကပင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓ သာသနာရောက်လာသည်ဟု ဆိုနိုင်သော်လည်း ခိုင်လုံသော သက်သေသာဓကများ လိုလျက်ရှိသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၊ နိဒါန်း ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာန၏ တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရဆိုသော် ဗုဒ္ဓသာသနာသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ခရစ်နှစ် နှစ်ဦးပိုင်းလောက်ကပင် ရောက်ရှိခဲ့သည်ကို တွေ့ရပေသည်။
ယင်းဌာန တူးဖော်တွေ့ရှိချက်ဟူသည်မှာလည်း အခြားမဟုတ် ခရစ်နှစ် ၁၈၉၇-ခုနှစ်တွင် အနီး မောင်ကန်ကုန်းနှင့် တို့၌ တွေ့ရှိရသော ရွှေပေစာချပ်များပင် ဖြစ်ပေသည်။
ခင်ဘကုန်းမှ တွေ့ရှိရသော ရွှေပေချပ် ၂၀-ကိုကား သီရိမင်္ဂလာ ကုန်းမြေ အတွင်း၌ ပြသထားသည်ကို တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်။
မောင်ကန်ကုန်း ရွှေပေချပ်များ အကြောင်းကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပါဠိအသင်း မဂ္ဂဇင်း အတွဲတစ်, အုပ်တွဲနှစ် (သာသနာတော် ၂၅၀၀-ပြည့် အထိမ်းအမှတ်ထုတ်) စာစောင်, အင်္ဂလိပ်ဘာသာအပိုင်း စာမျက်နှာ ၅၀-၅၃-တွင် ရေးသားထားသည်ကို ဖတ်ရှုနိုင်ပေသည်၊ ၎င်းတို့၌ ရေးသားထားသော အက္ခရာအရေးအသားသည် ခရစ်နှစ် ၅-ရာစု အတွင်း ထင်ရှားခဲ့သော ဣန္ဒြိယတောင်ပိုင်း ကဒမ္ဗအက္ခရာမျိုး ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရှိရပေရာ ၎င်းရွှေပေစာများလည်း ခရစ်နှစ် ၅၀၀-ခန့်ကပင် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းကြသည်။
ထိုသို့ အလွန်စောစွာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပါဠိဘာသာရောက်လာခဲ့သော်လည်း မတိုင်မီဖြစ်သော , မွန်ခေတ်တို့၌ ပါဠိဘာသာထွန်းကားခဲ့သည်ဟု အတိအကျယူဆရန်ကား ခဲယဉ်းလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရပေသည်၊ သထုံပြည် (အေဒီ ၁၂-ရာစု)ထံ၌ ပါဠိတော်များ ရှိကြောင်း ရာဇဝင်များအရ သိရပေသည်။
ရှိလျှင် , တို့လည်း ရှိရမည်ပင် ဖြစ်သည်။
ယင်းသို့ ခေတ်ဦးပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံပါဠိစာပေ အမွေအနှစ်ကို မရလိုက်သော်လည်း ပါဠိစာပေ သမိုင်းအတွက် အားကိုးစရာအဖြစ်ဖြင့် ပုဂံခေတ်မှစ၍ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ပါဠိစာပေကျမ်းဂန်များ နှင့်တကွ ဂန္ထဝံသ, သာသနာလင်္ကာရစာတမ်း ပိဋကတ်တော်သမိုင်း စသော ကျမ်းတို့ကား ရှိပေသည်။
ထီးမင်းယဉ်? ဤ ၃-ယောက်သောသူမြတ်တို့ ဖြင့် စီရင်သည်ဟု သိရသည်။
နှင့် ဘုရားကျောက်စာတို့ပင် ဖြစ်ပေသည်။
ထိုကျောက်စာတို့တွင် မြစေတီကျောက်စာကို ပုဂံပြည် နတ်ရွာစံသည့်နှစ်လောက်က ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေသည်။
ထို့အတူပင် ၏ ကောင်းမှုတော်ဖြစ်သည့် ၌ ရေးထိုးထားသော ပါဠိကျောက်စာသည်လည်း အရေးအသား ညက်ညော၍ အဆင့်အတန်းမြင့်သော ဂါထာတို့ချည်း ဖြစ်လေသည်။
ထို့ထက်ထူးခြားသည်မှာကား ၎င်းကျောက်စာ၏အဆုံး၌ ရွှေဂူကြီးဘုရား စတင် တည်သည့်နှစ်, ပြီးသည့်နှစ်တို့ကို ၃-ဂါထာတို့ဖြင့် ပြဆိုထားခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်။
ပုဂံခေတ်မှာပင် မြန်မာတစ်မျိုးသားလုံး ဂုဏ်ယူထိုက်သည့် ပါဠိကျမ်းစာတစောင် ပေါ် ထွက်ခဲ့သည်၊ ယင်းကား အရှင်အဂ္ဂဝံသမထေရ် ရေးသားအပ်သော သဒ္ဒနီတိခေါ် သဒ္ဒါကျမ်းကြီး ဖြစ်ပေသည်။
သဒ္ဒနီတိကျမ်း ပေါ်ထွန်းပြီးနောက် ပုဂံခေတ်တလျှောက်တွင် များစွာသော ပါဠိကျမ်းတို့ ပေါ် ထွက်ခဲ့ရာ များသောအားဖြင့် သဒ္ဒါဖက်ဆိုင်ရာ ကျမ်းတို့သာ များလေသည်။
သဒ္ဒါကျမ်းများအပြင် သာသနာတော်ဆိုင်ရာ အခြားကျမ်းများလည်း ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်ပင် ဖြစ်သည်။
နိသျကျမ်းစာများလည်း ပုဂံခေတ်က အစပြုခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။
ပုဂံခေတ်၏နောက် စစ်ကိုင်း, ပင်းယ, အင်းဝ, ဟံသာဝတီခေတ်တို့တွင်လည်း ပါဠိစာပေသည် ဝေဆာတိုးတက်ခဲ့ပေသည်။
ဆိုခဲ့ပြီးခေတ်တို့တွင် ပါဠိသက်သက်စာပေသာမကပဲ ပါဠိနှင့်မြန်မာရောသောစာပေနှင့် ပါဠိကို အမှီပြုသော မြန်မာစာပေတို့လည်း ထွန်းကားခဲ့ပေသည်။
ထိုတွင် တောင်တွင်းဆရာတော် ခင်ကြီးပျော်၏ ပုဒ်စစ်ကျမ်း, ဉာသ်အရကောက်ကျမ်း, ယမိုက်ခက်ဆစ်နှင့် ပဋ္ဌာန်းအရကောက်ကျမ်းများ ဆရာတော်ဦးဗုဓ်၏ ရူပသိဒ္ဓိနိသျ, သဒ္ဒနီတိနိသျ, ဘိက္ခုပါတိမောက် ဘိက္ခုနီပါတိမောက်နှင့် ခုဒ္ဒသိက္ခာနိသျများနှင့် နေတ္တိဟာရတ္ထဒီပနီကျမ်းတို့အပြင် ၏ မာတိကာအရကောက်ကျမ်း စသည်တို့ ပါဝင်ပေသည်။
တည် နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် လက်ထက်တိုင်အောင်သော သာသနာဝင်ကိုပါ ထည့်သွင်း၍ ရေးသားထားသဖြင့် ပိုမိုစုံလင်သော သာသနာဝင်ကျမ်း စာတစ်စောင် ဖြစ်လေသည်၊ ကျမ်းစာ၏အမည်ကိုလည်း “သာသနဝံသပ္ပဒီပိကာ”ဟု မှည့်လေသည်။
ဂဏ္ဌိကျမ်းများနှင့် ဝိနိစ္ဆယကျမ်းများလည်း ဤခေတ်တွင် အများအပြား ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ဆရာတော်ဦးသုတ၏ ပါရာဇိကဏ်ဂဏ္ဌိသစ်သည် ထင်ရှားသော ကျမ်းဖြစ်လေသည်။
ထိုများစွာသော ကျမ်းတို့တွင် ၏ ပရမတ္ထဒီပနီ (ပါဠိ) ကျမ်းမှာ ကမ္ဘာကျော် ကျမ်းတကျမ်းပင် ဖြစ်ပေသည်။
ပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးတည်း ပြုစုရသဖြင့် , စသော ကျမ်းပေါင်းစုံ၌ လာသော ပုဒ်တို့ကို ပြည့်စုံအောင် ထည့်သွင်းနိုင်ခြင်း မရှိပါ။
သမုဒြာအလား အလွန်ကျယ်ဝန်းလှသော ကို လေ့လာရာတွင် ရှိပြီးအဘိဓာန်တို့ဖြင့် မလုံလောက်နိုင်ပေ၊ ပါဠိစာပေ၌ ပါဠိပုဒ်များကို ပြည့်စုံစွာ ထည့်သွင်းရေးသားထားသည့် ကျယ်ဝန်းသော အဘိဓာန်ကြီးမျိုးလည်း ရှိသင့် ပေသည်၊ ယင်းသို့ ပါဠိစာပေတရပ်လုံးကို သိမ်းခြုံနိုင်သော အဘိဓာန်ကြီးမျိုးကို ရေးသားပြုစုရန်မှာလည်း ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ လုံ့လဝီရိယဖြင့် ပြီးမြောက်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ၊ နိုင်ငံအတွင်းရှိ ပါဠိပညာရှိအများတို့ စုပေါင်း ဝိုင်းဝန်း ကူညီပြုစုမှသာ ဖြစ်မြောက်နိုင်မည့် လုပ်ငန်းမျိုး ဖြစ်ပေသည်။
ပေါ်ပေါက်လာပုံမှာကား- တွင် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ဆိုင်ရာ စာပေတို့ကို လေ့လာခဲ့သည်မှာ လွန်ခဲ့သော အနှစ် ၁၀၀-ကျော်ခန့်က ဖြစ်၏၊ ထိုစဉ်က ပါဠိစာပေဆိုင်ရာ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ကျမ်းဂန်များလည်း အနည်းအကျဉ်းသာ အနောက်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလေရာ ၎င်းတို့ရရှိနိုင်သမျှသော ကျမ်းစာများကို ပင် အနောက်တိုင်းသား ပညာရှင်တို့သည် စိတ်အားထက်သန်စွာ လေ့လာကြလေသည်၊ ယင်းသို့လေ့လာနိုင်ရန်လည်း မိမိတို့ရသမျှသော ပါဠိကျမ်းစာများကို အင်္ဂလိပ်အက္ခရာပြန်ဆို၍ ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။
ယင်းအခိုက်တွင် ဂျော့တာနာသည် ၌ “ပိယဒဿီ”ဟူသောပုဒ်ကို တွေ့ရှိရလေသည်၊ ယင်းတွေ့ရှိချက်ကြောင့်ပင် ကျောက်စာ၌ လာသော ဘုရင်ပိယဒဿီ ဟူသည်မှာ အခြားမဟုတ် တရားကြီးပင် ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့လေသည်။
ရိုက်နှိပ်ရာတွင် မဟာဝဂ္ဂပါဠိကို ပထမတွဲ, ကို ဒုတိယတွဲ, ပါရာဇိကပါဠိကို တတိယတွဲ, ပါစိတ္တိယပါဠိကို စတုတ္ထတွဲ, ပရိဝါရပါဠိကို ပဉ္စမတွဲအဖြစ် ရိုက်နှိပ်ထားသည်။
ယင်းသို့ ဥရောပတိုက်တွင် ပါဠိစာအုပ်များကို ထိုထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့က ထုတ်ဝေခဲ့ရာမှ ၁၈၈၁-ခုနှစ်တွင်မူကား ထိုပညာရှိတို့သည် စုပေါင်းကြ၍ “ကြီး”၂။
ထိုအခါ၎င်းအနောက်တိုင်း ပါဠိပညာရှင်တို့သည် ကမ္ဘာကျော်ဖြစ်နေတော်မူသော မြန်မာနိုင်ငံ မုံရွာမြို့ ဘုရားကြီးထံသို့ ပြည့်စုံသော ပါဠိအဘိဓာန်ကြီးတစောင် ပြုစုပေးပါရန် စာဖြင့် တောင်းပန် လျှောက်ထားကြလေသည်။
လယ်တီဆရာတော် ဘုရားကြီးသည်လည်း၎င်းတို့၏ လျှောက်ထားချက်ကို လက်ခံတော် မူပြီးနောက် မိမိမှာ ဇရာဒုဗ္ဗလအရွယ်သို့ ရောက်နေပြီဖြစ်၍ ၎င်းကျမ်းကြီးပြီးစီးအောင်ဆောင်ရွက်နိုင် မည်မဟုတ်သည်ကို သိမြင်တော်မူ၍ မန္တလေးမြို့ သို့ ၃-ကြိမ်တိုင် ကြွရောက်တော်မူပြီး အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဆရာတော်ဦးသောမာဘိသိရိ, ဆရာတော်ဦးသူရိယ (ယခု-) အစရှိသည့် ဆရာတော်တို့အား တာဝန်ပေးအပ်တော် မူလေသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၊ နိဒါန်း =။
သာသနာတော်နှစ် ၁၇၀၀-လောက်သို့ ရောက်သောအခါတွင်မူကား မဟာပရက္ကမဗာဟုမင်း လက်ထက် ပုလတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတိုက်၌၂။
ကျမ်း၏အစတွင် နိဃဏ္ဋုကျမ်း၌ လာသော ပိဋကနှင့် သင့်လျော်သည်များကိုလည်း ထည့်သွင်း၍ ပြုစုသည်ဆိုသဖြင့် ဤကျမ်းကို သက်သက်ကိုသာ တတ်သူတို့အတွက် ကရုဏာရှေ့ထား၍ ရေးသားခဲ့သည်ကို သိနိုင်ပေသည်၊ ဤကို ထောက်၍လည်း ထိုခေတ်တွင် ပါဠိစာပေ ခေတ်ဦးပိုင်းမှာလောက် မာဂဓ သက္ကတစွယ်စုံတတ်သူတို့ မပေါများတော့ သည်ကိုလည်း မှန်းဆနိုင်ပေသည်။
ယင်းမာဂဓအဘိဓာန်ကို ရေးသားရာ၌ အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်မထေရ်သည် နှင့် ရှိနှင့် ပြီးဖြစ်သော အမရကောသအဘိဓာန်ကိုပင် စံနမူနာယူ၍ ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။