DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ပုဂံပျက်သုဉ်းပြီးချိန်မှ စကာ အင်းဝကိုဗဟိုပြုနေသည့် ဗမာတို့အတွက် အောက်ပြည်အရပ်မှ မွန်တို့၏ရန်စစ်၊မြောက်ဘက်မှ တစ်စတစ်စအင်အားကြီးလာသည့် ရှမ်းစော်ဘွားတို့၏ရန်စစ်သာမက မြန်မာနိုင်ငံတဝန်းလုံး တစ်နယ်တစ်မင်း အုပ်ချုပ်နေသည်အထိ ပျက်စီးနေချိန်တွင် အင်းဝလက်အောက်ခံ ကေတုမတီမှ ၊သားတော် နှင့် ယောက်ဖဖြစ်သူ တို့ ကအသီးသီး အစဉ်မပျက် နိုင်ငံကိုချဲ့ထွင်ကြရာ မင်းကြီးညိုလက်ထက်တွင် အတန်အသင့် အင်အားကောင်းမွန်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊သားဖြစ်သူ တပင်ရွှေထီးလက်ထက်တွင် အောက်ပြည်ရှိ မွန်တို့၏ပိုင်နက် နှင့် ဘုရင့်နောင်လက်ထက်တွင် ယနေ့မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အပြင်သို့ကျော်ကာ အနောက်ဘက်တွင် မဏိပူရ မှ အရှေ့ဘက် ထိုင်းနိုင်ငံ အယုဒ္ဓယ အထိ၊မြောက်ဘက်တွင် ကချင်ပြည်နယ်မှ တောင်ဘက်ကော့သောင်း အထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။
ဘုရင်လက်ထက်တွင် လက်အောက်ခံ နယ်စားပယ်စားများ အသီးသီးပုန်ကန်ကြပြီး နောက်ဆုံးတွင် ရခိုင်ဘုရင် နှင့်တောင်ငူဘုရင်ခံ တို့၏တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကမ္ဘောဇသာဒီနန်းတော်ကြီးဖျက်ဆီးခံရပြီး နန္ဒဘုရင်လည်းနန်းကျကာ တောင်ငူသို့ သုံပန်းအဖြစ်သို့ပါခဲ့ရသည်။
ဘုရင့်နောင်၏ သားဖြစ်သူ ညောင်ရမ်းစား က ကို တည်ထောင်ပြီး ၎င်းနှင့် ၎င်းအဆက်အနွယ်များက နိုင်ငံကိုထိန်းသိမ်းကြသော်လည်း ယခင်ကဲ့သို့ကြီးပွားမှုကိုကား မမီတော့ပေ။
သမိုင်းတွင် တောင်ငူကိုစတင်တည်ထောင်သူမှာ ပုဂံခေတ် ၏အမတ်ဖြစ်သူ အနန္ဒပစ္စည်း ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။
ဘုရင့်နောင်လက်ထက်တွင်လည်း တောင်ငူနန်းကို ညီတော် အားဆက်လက် ပေးခဲ့သည်။
သို့သော် နောက်ဆုံးနန်းတက်သည့် နတ်သျှင်နောင် လက်ထက်တွင် တောင်ငူကို အင်းဝမှ က လာရောက်တိုက်ခိုက်ပြီး မှန်ကင်းအထွဋ်ချကာ သာမန်ပဒေသရာဇ် အဆင့်သို့လျှော့ချခံခဲ့ရသည်။
ထိုင်ပေမြို့တွင်းရှိ စုန်းစန်းလေဆိပ်မှာ ပြည်တွင်းလေကြောင်းများနှင့် ထိုင်ဝမ်-ပြည်မ လေကြောင်းအချို့အား ဝန်ဆောင်ပေးလျက်ရှိပြီး မှာ ထိုင်ပေမြို့နှင့် အနောက်တောင်ဘက် ကီလိုမီတာ ၄၀ အကွာ ထောင်ယွမ်ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်။
ထိုင်ပေချိုင့်ဝှမ်းသည် ၁၈ ရာစု မတိုင်မှီကာလများတွင် ခဲတာဂလန်လူမျိုးများ နေထိုင်ကျက်စားရာ ဌာနေဖြစ်သည်။
လက်ရှိသည် ဂျပန်ကိုလိုနီခေတ်၏ ဘုရင်ခံရုံးဖြစ်သည်။
သည် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ဖခင် ၏ အထိန်းအမှတ်အဖြစ် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည့် အဆောက်အဦးဖြစ်သည်။
ဆွန်ယက်ဆင်ခန်းမသည် ထိုင်ဝမ်၏ အမြင့်ဆုံးမိုးမျှော်တိုက် နှင့် မနီးမဝေးတွင် တည်ရှိသည်။
တွင် အဓိကအားဖြင့် ရှေးဟောင်းတရုတ်ပြည် မင်းအဆက်ဆက်မှ သိမ်းဆည်းထားသည့် အနုပညာ လက်ရာပစ္စည်းများကို စုဆောင်းပြသထားသည်။
အား ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ထိုင်ဝမ်၏ ပထမဦးဆုံးသော မော်ဒန်အနုပညာပြတိုက် ဖြစ်သည်။
ကို (台北當代藝術館;MOCA Taipei) ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ထိုင်ပေမြို့တော်ခန်းမဟောင်းတွင် ဖွင့်လှစ်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
သည် ထိုင်ဝမ်တွင် ခေတ်ကာလ အရှည်ကြာဆုံး ပြတိုက်တခုဖြစ်သည်။
ဘူတာများတွင် တရုတ်၊ အင်္ဂလိပ် နှစ်ဘာသာဖြင့် လမ်းညွှန်ထားသောကြောင့် အလွယ်တကူ သွားရောက်နိုင်သည်။
ထိုင်ပေမြို့၏ ရာသီဥတုမှာ စွတ်စိုသည့် ဖြစ်သည်။
တနှစ်ပတ်လုံး၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်မှာ 23.6&nbsp;°C (74.5&nbsp;°F) ဖြစ်ပြီး နွေရာသီတွင် ပျမ်းမျှ 29.4&nbsp;°C (84.9&nbsp;°F) နှင့် ဆောင်းရာသီတွင် ပျမ်းမျှ 11.0&nbsp;°C (51.8&nbsp;°F) ရှိသည်။
နွေရာသီတွင် စွတ်စိုပြီး ရံဖန်ရံခါ ထစ်ချုန်းမိုး ရွာသွန်းလေ့ရှိကာ တိုက်ခတ်လေ့ရှိသည်။
ထိုင်ဝမ်သည် အတွင်း၌ တည်ရှိသောကြောင့် နှစ်စဉ် ဇွန်လမှ အောက်တိုဘာလ အကြားတွင် ထိုင်ဖုန်းမုန်တိုင်း ဝင်ရောက်တတ်သည်။
တဘောင်နှင့် မတူပေ၊ ဆရာတော် ဦးဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ က တဘောင်နှင့် စနည်း ဤသို့ခွဲခြားပြသည်။
သို့သော် မှာ အချိန်အားဖြင့် ပိုမိုသောသဘောတွင်ရှိပြီး စာကိုယ်အားဖြင့်လည်း ပိုရှည်တတ်ပေသည်။
လက်ထက်အရောက်တွင် မှူးမတ်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည့် က ပထမကျမ်း၏ နောက်ဆုံးပိုင်းဖြစ်သည့် အစမှ ရာဇာဓိရာဇ်အထိကို ရာဇာဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်းအဖြစ် မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရေးသားခဲ့သည်။
ထိုကျမ်းမှာ မြန်မာဘာသာဖြင့် ပထမဆုံး ရာဇာဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်းဖြစ်ကာ သမိုင်းပါမောက္ခ ရေးသားသည့် ရာဇာဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံကျမ်းမှာ မြောက်မြားလှစွာသော ရာဇာဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်းများအနက်မှ နောက်အကျဆုံးနှင့် အပြည့်စုံဆုံးသော ကျမ်းဖြစ်ပေသည်။
ထိုကျမ်းမှာ ၊အနီးရှိ ပတ်လတ်ရွာမှတွေ့ရှိသည့် မွန်ပေမူကို ပြန်လည်ပုံနှိပ်ထားသည့်ကျမ်းအား အခြေပြု၍ အခြားမြန်မာ-မွန်ပေမူများ၊ ပုံနှိပ်မူများ၊ ဦးကုလား၊ မှန်နန်းအစရှိသည့် ရာဇဝင်ကျမ်းများကို ညီညွတ်နိုင်သမျှ ညီညွတ်စေရန် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးကာ ရေးသားထားခြင်းဖြစ်ပေသည်။
အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်သည် မြန်မာရာဇဝင်တွင် အထူးပင် အရေးပါသော ကာလ ဖြစ်သည်။
အင်းဝမှ ၊ သားတော် ဘုရင်တို့နှင့် မှ မွန်မင်း တို့ အကြိမ်ကြိမ် စစ်မပြတ်ခင်းခဲ့ပြီး သမိုင်းတွင်သည့် သူရဲကောင်း အကျော်အမော်များ၊ စံပြုလောက်သည့် စစ်ရေးနည်းဗျူဟာများကို အပြန်အလှန် အသုံးချကာ စစ်ခင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အစဉ်အဆက် တွင် ထီးနန်း စိုးစံခဲ့ရာမှ (၈) ဆက်မြောက် ဖြစ်သည့် ဆင်ဖြူရှင် လက်ထက်တွင် လက်အောက်ခံ မြို့စားများ ဖြစ်သည့် လောက်ဖြား၊ အဲဗြပုန်၊ ဗြထဗ၊ ဥလိုတို့ ညီအစ်ကို လေးယောက်က တော်လှန်သဖြင့် ဒုန်ဝုန်းမြို့သို့ ယာယီ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။
နန်းတက်ပြီးနောက် မကြာမီ အင်းဝမှ မင်းကြီးစွာ သည် မြောင်းမြစား လောက်ဖြား၏ မနာလို ကုန်းတိုက်စကားတွင် ယုံမှတ်ကာ ဟံသာဝတီကို အရယူရန် အကြံဖြင့် ချီလာသည်ကို တွန်းလှန် ခဲ့ရသေးသည်။
အမှန်တွင် ဟံသာဝတီ မင်းနေပြည်၏ အာဏာစက်မှာ ရာမည မွန်တလိုင်းသုံးရပ်တွင် အရှေ့မုတ္တမ ၃၂ မြို့ နှင့် အနောက် ပုသိမ်၃၂မြို့ များသို့ပင် သက်ရောက်နိုင်ခြင်း မရှိဘဲ ဖြစ်နေသည်မှာ ဆင်ဖြူရှင် ဗညားဦး လက်ထက်ကပင် ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ ရာဇာဓိရာဇ်သည် ရာမညတိုင်းမွန်တလိုင်းသုံးရပ်လုံးကို အောင်မြင်ပြီးနောက်တွင် နန်းတက်စက မှ လာရောက် စစ်ပြုဖူးသည်ကို အမှတ်ထားရှိခဲ့ဖူးသည့်အလျောက် အင်းဝနှင့် စစ်ပြုရန် လုံ့လထုတ်လေတော့သည်။
ဘောလောကျန်းဒေါလည်း စိတ်နာလှသောကြောင့် မိမိ ၏ ရွှေအဆင်တန်ဆာတို့ကို ချွတ်ပြီးစေတီ ကိုလှု၍ အင်းဝမင်း၊မိဖုရားတို့ဝမ်းတွင် ဝင်စား၍ ရာဇာဓိရာဇ်နှင့် စစ်မပြတ်ပြုပြီး မွန်သုံးရပ်ကို နှိပ်စက်လိုကြောင်း ဆုတောင်းကာ အဆိပ်သောက် သေလေသည်။
ပြည်မြို့ကိုရောက်သော် ပြည်စားလက်ယာပျံချီ (မြောင်းမြစားလောက်ဖျား၏သား တရဖျား၊ အင်းဝတွင်ခစားသဖြင့် တွင် မြို့စားခန့်ထားသူ) မှထွက်မတိုက်သောကြောင့် အရံသာထား၍ ဆက်လက်ချီတက်လေသည်။
ရောက်သော် အင်းဝမှလည်း ပြည်နည်းတူ မြို့တွင်းမှ တွက်ပြီးမတိုက်သဖြင့် တကောင်းအထိ ချီတက်သိမ်းယူလေသည်။
တွင် နရမိတ်လှအား နန်းတင်ပြီးမွန်တို့လည်းပြန်လေ၏။
အင်းဝစစ် အလွန်ကြီးမားသည်ကို သိသဖြင့် တပ်ကို သို့ ပြန်ဆုတ်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် မုတ္တမတွင် ယိုးဒယားတို့ကို နှိမ်နှင်းပြီး သို့ ပြန်ရောက်လာသော ခမည်းတော် ရာဇာဓိရာဇ်ထံသို့ လူလွတ်၍ စစ်ကူချီရန် တောင်းဆိုလေသည်။
ကြည်းကြောင်းမှ ဆုတ်သော တပ်များအနက် ကို နောက်မှလိုက်လာသော အင်းဝတပ်က မိကာ ၎င်းစီးသော ဆင်ဖြူတော် ဗကမတ်ကိုပါ မိ၏။
နောက် ဒဂုံအနီးနှင့် အနောက်ဘက် ၊များကို တပ်များစေကာသွားရောက်တိုက်ခိုက်စေပြန်သည်။
သို့ချီတက်ကာတိုက်ခိုက်သည့် ပြည်စား လင်္ကျာပျံချီ မြှားသင့်ကာ ကျဆုံးပြီးနောက်တွင် ဘုရင်မင်းခေါင်သည်စိတ်တွင် မိမိမှူးမတ်များအကျအဆုံးများမည်ကို တွေးလျက် အင်းဝသို့ပြန်လေသည်။
မင်းရဲကျော်စွာလည်း ထိုသတင်းကိုကြားရာ ပေါရိသာတ် ဘွဲ့သစ်ခံပြီး ဟံသာဝတီကိုချီတက်ဝိုင်းရံထားသည်။
နောက်ရာဇာဓိရာဇ်လည်း ဇာတာသန့်ချိန်ရောက်သော် ဗညားသစ်တသုံ ဘွဲ့သစ်ကိုခံကာ ဟံသာဝတီသို့ကိုယ်တော်တိုင်ချီတက်လာပြီး မင်းရဲကျော်စွာနှင့် ဆင်စီးထိုးရန်ချိန်းဆိုသည်။
ရာဇာဓိရာဇ်သည် ဟံသာမင်း၊ ဗညားသစ်တသုံ၊သီဟရာဇာမင်း အစရှိသဖြင့်လည်း သမိုင်းများတွင်ဆိုကြသည်။
တလိုင်းကျောက်စာတွင် သမိုင်းအမှားများဖြင့် သုတသောမရာဇာဓိရာတ် ဟုဖော်ပြထားသည်။
ထင်ရှားသည့်မှူးမတ်များမှာ သမိန်ဗြာဇ္ဇ၊အမတ်ဒိန်၊အဲမွန်ဒယာ၊ အဲကောင်ဗိန်၊(မသံလုံ)၊ဥပါကောင်း (ရာဇာဓိရာဇ်၏သားမက်ဖြစ်)၊(ရာဇာဓိရာဇ်၏သားမက်ဖြစ်၊အင်းဝသို့အဖမ်းခံ ရပြီး တရုတ်သူရဲကောင်း ဂါမဏိ နှင့်စီးချင်းထိုးကာအနိုင်ရသူ၊နောင်တွင် ဟံသာဝတီသို့ပြန်လာ။
ရာဇာဓိရာဇ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သားတော်များဖြစ်သည့် ဗညားကျန်းဆက်ခံသည်။
အလားတူပင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တွင် အသုံးပြုသော "ကျိုင်း" (ဥပမာ- ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းခမ်း) ဟူသော ဝေါဟာရသည် ထိုင်းဘာသာစကားမှ "ချင်း" နှင့် မူရင်းတူညီသော (cognate) စကားလုံးဖြစ်သည်။
ချင်းမိုင်မြို့ကို လန်နာ (Lan Na) တိုင်းပြည် (မြန်မာရာဇဝင်တွင် ဇင်းမယ်ပြည်) ၏ မြို့တော်အသစ်အဖြစ် ၁၂၉၆ ခုနှစ်တွင် မန်ရိုင်ဘုရင် (King Mangrai) က တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ချင်းမိုင်မြို့သည် ပင်းမြစ်ကမ်းဘေးရှိ မြေပြန့်ဒေသတွင် တည်ရှိပြီး ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တောင်တန်းများ ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။
ထက် ပိုမိုစိမ်းလန်းစိုပြည်ပြီး တိတ်ဆိတ်အေးချမ်းသည့် ရာသီဥတုရှိကာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများနှင့် နိုင်ငံခြားသားများအတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။
ချင်းမိုင်သည် မြောက်ပိုင်းထိုင်း (လန်န) ယဉ်ကျေးမှု၏ အချက်အချာဖြစ်သည်။
ယနေ့ အနောက်မြောက်ပိုင်းက ကို ရှေးက တို့ခေါ်သည့် အမည်ဖြစ်သည်။
ဇင်းမယ်သည် ထိုင်း (ယိုးဒယား)နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ မြို့ ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်၍၊ အရှေးစူးစူး လောင်ဂျီတွဒ် ၉၉°မျဉ်းတပြေးတည်း၌ တည်ရှိသည်။
ဇင်းမယ်သည် ယခုအခါ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ အကြီးဆုံးမြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်နေသော်လည်း၊ ရှေးအခါကမူ ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်းနှင့် လွတ်လပ်သော တိုင်းပြည်ကလေးတစ်ခု ဖြစ်၍၊ တို့၏ ဒေသဖြစ်၏။
ဇင်းမယ်ကို ခရစ် ၁၂၉၆ ခုနှစ်တွင် ဘုရင် က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဇင်းမယ်မြို့မှ လမ်းကြီးလမ်းငယ်အသွယ်သွယ်တို့ ဖြာထွက်လျက်ရှိသဖြင့် ရှေးအခါကစ၍ ၊ မြန်မာ၊ ယိုးဒယား၊ ကုန်သည်တို့ဆုံရာ ဗဟိုဌာနဖြစ်ခဲ့ သည်။
ဇင်းမယ်မြို့သည် ၏ မြစ်လက်တက်လေးခု အနက် တစ်ခုဖြစ်သော ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
တော်မှ လာသော ၄၆၇ မိုင်ရှည်သည့် မီးရထားလမ်းဆုံးမြို့ ဖြစ်၍၊ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ယိုးဒယားနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့်ဆက်သွယ်သော ကုန်းလမ်းများဆုံရာဌာနလည်းဖြစ်သည်။
သည် အဓိကသီးနှံဖြစ်၍၊ အခြားသီးနှံများ မှာ ၊ နှင့် ဝါဂွမ်းဖြစ်သည်။
သားအချို့တို့သည်လည်း ၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်း၊ သံအဖွဲ့ ဥပဒေဆိုင်ရာလုပ်ငန်း စသည်တို့ အတွက် နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။
ဇင်းမယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ဆက်သွယ်ခဲ့ပုံကား အနော်ရထာမင်းစောသည် ဇင်းမယ်တစ်ဝိုက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်း ယူခဲ့ဘူးသည်ဆို၏။
ထိုနောက် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် လက်ထက် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို စည်းရုံးရာ၌ ဇင်းမယ်ကိုအောင်မြင်၍ မြန်မာတပ်များအား အစောင့်အနေထား ခဲ့ဘူးသည်။
လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၅၉ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၇၉၇ ခုနှစ်) တွင် လကွန်းစား ကာဝီလသည် ဇင်းမယ်သို့ဝင်၍ မြို့ပြသစ် တည်ထောင်နေသည်နှင့် တပ်တော်များစေလွှတ်ရပြန် ရာ၊ ယိုးဒယားတို့က ဇင်းမယ် ဖက်မှကူသဖြင့် အရေးမလှချေ။
ထိုနောက် ခရစ် ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပရက်ဇ ဗီတီးရီးယန်း သာသနာပြုအဖွဲ့သည် ဇင်းမယ်သို့ စတင်ရောက် ရှိလာပြီးလျှင်၊ ၊ ၊ ကုဋ္ဌနူနာရုံစသည်တို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
လုပ်ငန်းသည် အထူးကြီးကျယ်သော လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်၍၊ မြန်မာတို့ကဲ့သို့ပင် ကွမ်းအစ်၊ သပိတ်၊ သေတ္တာ၊ ဗျပ်စသည်တို့ကို ပြုလုပ်သည်။
ကြေးဖြင့် လုပ်သော ရုပ်၊ ရုပ်၊ ရုပ်စသည့် အလေးတို့ကို လည်း ပြုလုပ်ရောင်းချကြလေသည်။
မိမိတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း နိုင်ငံရေးနှင့်လူမှုရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများဖြစ်ပေါ်စေရေး လှုပ်ရှားမှုကြီး၌ မိမိတို့ရပ်ရွာ အသိုင်းအဝိုင်းကို ခြေပြုသည့် အရေးယူ ဆောင်ရွက်ချက်များ၊ သုတေသနလုပ်ငန်းများနှင့် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ရေးများကို လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခြင်းအားဖြင့် ရှမ်းအမျိုးသမီးများ ကျား-မ တန်းတူ ညီမျှ ရေးနှင့် တရားမျှတမှုများ ခံစားရရှိလာစေရေးကို လှုပ်ရှားဆောင်ရွက် သွားပါမည်။
SWAN အသင်းကို ထိုင်းနိုင်ငံတွင်းနှင့် ရှမ်းပြည်တွင်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နေသည့် ရှမ်းအမျိုးသမီး များ၏ ကွန်ယက်အဖွဲ့ ဖြစ်သည်။
မိမိတို့အသင်းကို ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်းနှင့် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်တွင် အခြေပြုလှုပ်ရှား ဆောင်ရွက် နေကြသည့် ရှမ်းအမျိုးသမီး များက ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၈ရက်နေ့တွင် စတင်၍ ရှမ်းအမျိုးသမီးများ၏ လိုအပ်ချက်များကို ကူညီဖြည့်ဆီးနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်း ခဲ့ကြသည်။
ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး၊ ဧရိယာ စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၆၄,ဝ၀ဝ ကျော် ရှိသည်။
ဂျင်မီဝေးလ်စ်သည် ကမ္ဘာ့အကြီးမားဆုံး စွယ်စုံကျမ်း ဝီကီပီးဒီးယားအား ထူထောင်ခဲ့သည့်အတွက် ''တိုင်းမ်''မဂ္ဂဇင်းက ၎င်းအား ၂၀၀၆ ခုနှစ်၏ ဩဇာလွမ်းမိုးမှု အကြီးမားဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ရွေးချယ်ဖော်ပြခဲ့သည်။
ဝေးလ်စ် ကို ၊ ၊ တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဒန်ပေါက် ခေါ် ဘရာနီ (သို့) biriani၊ berianiသည် ထမင်းအမျိုးအစား တောင်အာရှမှ စားဖွယ် တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဟင်းခတ်အမွှေး အကြိုင်များ၊ အသား အမျိုးမျိုးနှင့် အရွက် အမျိုးမျိုးဖြင့် အဓိကချက်လုပ်သည်။
ဒံပေါက်ချက်လုပ် ရာတွင် ယေဘုယျ အသုံးပြုသော ပစ္စည်းများမှာ ၊ ၊ ၊ ၊ စေ့၊ စေ့၊ ၊ ခေါက်၊ ကရဝေးရွက်၊ နံနံပင်၊ (mint)၊ ၊ ၊ တို့ဖြစ်ကြသည်။
အရည်အသွေးမြင့် ချက်လုပ်ရာတွင် (saffron) အမည်ရှိ ဟင်းခတ်အမှမွှေးအကြိုင် ကိုအသုံးပြုသည်။
သက်သက်လွတ် မဟုတ်သော ဒံပေါက်များတွင် အသားအဖြစ် အမဲသား၊ သား၊ သား၊ သား နှင့် တို့ကိုပါ သုံးကြသည်။
ဒံပေါက်ကို ချပ်တနီး၊ မကျည်းအချဉ်ရည်၊ ဟင်း၊ အခြားအိန္ဒိယ အချဉ်ဟင်းအမျိုးမျိုး၊ ချက်နှင့် ကြက်ပြုတ် တို့ဖြင့် တွဲဖက်စားသုံးလေ့ ရှိကြသည်။
အီရန်နိုင်ငံတွင် ဒံပေါက်မှာ Isfahanမြို့ထွက် အစားအစားဖြစ်ပြီး နုပ်နုပ်စင်း ထားသည့် သိုးသားနှင့်အဆုတ်မီးဖုတ် တို့ကို အထူးပြုလုပ်ထားသည့် ဒယ်အိုးပြားဖြင့် ချက်လုပ်သည်။
ပါကစ္စတန်နှင့် အိန္ဒိယ မြောက်ပိုင်းတို့ရှိ နှင့် တို့တွင် ကြက်သားဒံပေါက်မှာ အထူးရေပန်းစားသည်။
အိန္ဒိယ Awadh ဒံပေါက်တွင် ပါ ပါဝင်ပြီး၊ Sindhi ဒံပေါက်မှာ တဝှမ်းတွင် စားသုံးကြသည်။
အခြားဒံပေါက်များနှင့် မတူသည့်အချက်မှာ ကြက်သားအား ထမင်းနှင့် တပါတည်း ရော၍ချက်လုပ်ပြီး စေ့နှင့် ခြောက် တို့ကိုလည်း အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် ဒံပေါက်ထမင်းကို ၊ သီး၊ ခရမ်းချဉ်သီး တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အချဉ်သုပ် ဖြင့်တွဲဖက် စားသုံးလေ့ ရှိသည်။
ထို့အပြင် အလှူပွဲ၊ ရှင်ပြု၊ ဆွမ်းကျွေး စသည့်ဘာသာရေး၊ အခမ်းအနားများတွင်လည်း ဒံပေါက်​ကျွေးသည့် ဓလေ့ရှိသည်။
တွင် ဒံပေါက်မှာ ထိုင်းမူစလင် ဟင်းလျာအဖြစ် ထင်ရှားသည်။
ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးအနက်မှ အငယ်ဆုံးဖြစ်သည့် မြို့တည် မှ စတင်တည်ထောင်သည့် မင်းဆက်များဖြစ်သည်။
နေရာတွင် မြို့တည်ရန် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ကြိုးပမ်းသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။
ထိုနောက် ပင်းယမြို့ကိုတည်ပြီးလျှင် သီဟသူသည် သားငယ်ဖြစ်သူ ကိုလူသူလက်နက်ပေးကာ စစ်ကိုင်းမြို့တည်ပေးပြီး မင်းပြိုင်ပြုစေသည်။
သို့ဖြင့် သိုချီဘွားလည်း စစ်ကိုင်းကို ရှေးဦးစွာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက်ပင်းယ ကိုပါ တစ်ပါတည်းတိုက်ခိုက်ပြီး လူသူအမြောက်အမြားကို ကျွန်ပြုဖမ်းဆီးယူဆောင်သွား သဖြင့် ပင်းယ နှင့် စစ်ကိုင်းမင်းဆက်များ ပျက်စီးသွားရပြီးလျှင် ယင်းဒေသတစ်ဝိုက်တွင်ရှိကြသော မြန်မာလူမျိုး အမြောက်အမြားသည် ဘေးလွတ်ရာ နှင့် အပါအဝင် အခြားအရပ်ဒေသများဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ထွက်ပြေးကြသည်။
သော်တာလ ပင်းယတည် အရ (သော် = ၆၊ တာ = ၇၊ လ = ၄) ပင်းယအား မင်းက ၆၇၄ - ခုနှစ်၌ တည်ထောင်သည်။
ဂီတစာဆို ယုဝစိုးမြင့် ရေး၊ ကူနီနန်းမှ ပခန်းကျော် နှင့် နတ်သမိုင်းစစ်တမ်းများ၊ ၁၉၈၇-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ၊ စာ- ၁၅ # # # # # # သံတတိုင်း စစ်ကိုင်းတည်အရ ( သံ = ၆၊ တ = ၇၊ တိုင်း = ၇) စစ်ကိုင်းအား မင်းက ၆၇၇ - ခုနှစ်၌ တည်ထောင်သည်။
ဂီတစာဆို ယုဝစိုးမြင့် ရေး၊ ကူနီနန်းမှ ပခန်းကျော် နှင့် နတ်သမိုင်းစစ်တမ်းများ၊ ၁၉၈၇-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ၊ စာ- ၁၅ # # # # # # #။
ပြည်မင်းသည် သာလွန်မင်း၏ သားတော် ဖြစ်ပြီး နောင်တော် ကို ပုန်ကန်ကာ နန်းတက်ခဲ့သည်။
ထိုမင်းလက်ထက်တွင် နာမည်ကျော် နန်းစဉ်ရတနာဖြစ်သည့် ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး နန်းတွင်းသို့ ဆက်သလာလေသည်။
နန်းသက် ၁၀ နှစ်အရောက်တွင် နတ်ရွာစံသဖြင့် သားတော် အင်းဝနန်းကို ဆက်ခံသည်။
မိဖုရားခေါင်ခင်မလတ်တွင် ဥပရာဇာမင်းရဲကျော်စွာသမီး မဟရာဇဝင်းတော်ကြီး သမီးတော် ပဒုမပဘာ ငါးနှစ်တွင် ကျောက် ပေါက်၍ လွန်သည် တစ်။
ကိုယ်လုပ်တော် ဝရာကတော် ခင်ညီတွင် သားတော် မြင်ကွန်း စား သီရိစံဖြိုး တစ်။
သီရိဓမ္မရတ်သမီး ခင်မိတွင် မြင်သည့် သမီးတော် အဉ္စန တစ်၊ မျောက် သားတော်ကား ငစည့်ကူးစား မင်းရဲရန္တသူတည်း။
မြစ်ကိုင်းကတော် ခင်စိုးမင်းတွင် (မြင်သည့် သမီးတော်) သီရိဖုန်းဖြိုး တစ်။
ငမြာကြီးစား ခင်သူဇာတွင် (မြင်သည့်) သမီးတော် ပဉ္စကလျာ တစ်။
တုရင်ရာဇာသမီး ခင်ထွန်းစံတွင် သားတော် ရှင်နန်းတက် သခင်ဖြူ ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။
ခင်စံဖြိုးတွင် ရှင်ကြောင်ဖြူ တစ်။
ခင်လှစံတွင် သမီးတော် သီရိပဘာ တဆဲ့ခုနစ်နှစ်တွင် လွန်သည်။
သဘင်တော် သည်တွင် သားတော် သီဟရဲကျော် တစ်။
အဆက်ဆက်တွင် အထွဋ်အမြတ်ထားခဲ့သော ပတ္တမြားငမောက် ကျောက်မြတ်ရတနာကို မိုးကုတ်ပတ္တမြားနယ်မြေအတွင်း အင်းခေါင်းမှ ရရှိသည်။
ရရှိပုံမှာ ချင်းတွင်းနယ်သားဖြစ်သော ငမောက်ဆိုသူသည် မိုးကုတ်နယ်မြေတွင် လာရောက်ပြီး လယ်ယာစိုက်ပျိုးနေထိုင်ရာ၊ တစ်ညသောအခါ မိမိခြံအတွင်းမှ ပြိုးပြိုးပျက်ပျက် အရောင်တလက်လက်နှင့် ထူးဆန်းတောက်ပ နေသည်ကို မြင်ရသဖြင့် သွားရောက်ကြည့်ရှုလေသော် အလွန်တရာလှပသော ကျောက်နီ ပတ္တမြားကြီး တစ်လုံးကို တွေ့ရှိလေသည်။
ငမောက်လည်း ဝမ်းသာစွာ ကောက်ယူခဲ့ပြီးနောက် သိမ်းဆည်းထားရာမှ ၂ပိုင်းခွဲပြီးလျှင် တစ်ပိုင်းကို ယောက်ဖဖြစ်သူ မောင်ရွှေအား တရုတ်ပြည်ဘက်သို့ ရောင်းရန်စေလွှတ်လိုက်ပြီးနောက်၊ ကျန်တစ်ပိုင်းကို သက္ကရာဇ် ၁၀၂၃ခု၊ ငါးထပ်ကြီးဒါယကာ လက်ထက် အင်းဝမြို့တော်သို့ သွားရောက် ဆက်သရာ ဘုရင်မင်းမြတ်လည်း များစွာနှစ်သက်အားရ ဝမ်းမြောက်လှသဖြင့် ငမောက်အား ဆုတော်ငွေများ ပေးသနားတော် မူလိုက်လေသည်။
ငမောက်ပတ္တမြား (ခေါ်) ပတ္တမြားငမောက် အလေးချိန်မှာ ရတီ (၉၀)ကျော် ရှိပြီး လုံးချောသွေးထားကာ အရည်အသွေး အလွန်ကောင်းလှကြောင်း သိရသည်။
ရာဇဝင်စာတင်ရသော နန်းစဉ် ပတ္တမြားကျောက်မျက်များ မိုးကုတ်မြို့၊ ပတ္တမြားမြေသမိုင်းတော်ဘုရားကလေး(အောင်ဇေ)၏ ပတ္တမြားငမောက် လန်ဒန်ရောက် " သီပေါက တိုင်တန်းသည့် ငမောက်ပတ္တမြားအပါအဝင် အဖိုးတန်ရတနာများကိစ္စ နှင့် ပတ်သက်၍မူ အိန္ဒိယပြည်ဆိုင်ရာ အတွင်းဝန်က အချက်များကို တင်ပြရန် ထက် အောက် အရာရှိများကို တောင်းဆိုသည်။
သည် သီပေါထံမှ အဖိုးတန်ရတနာပစ္စည်းများ ယူသည်ဟု ထင်စရာအကြောင်း ဘာမျှမရှိကြောင်း၊ မည်သည့်ကတိဝန်ခံ ချက်ကိုမျှလည်း မပေးခဲ့ကြောင်း၊ သီပေါသည် မိမိနှင့် တစ်ပါတည်း ယူဆောင် လာသော ရတနာပစ္စည်း များမှအပ အခြား မည်သည့် ရတနာပစ္စည်းကိုမျှ ပြန်ရမည်ဆိုသည် ကတိစကား လည်း မရှိခဲ့ကြောင်းဖြင့် အကြောင်းပြန်သည်။
သူတို့ထွက်ဆိုချက်အရ သီပေါဘုရင်၏ သရဖူထဲတွင်ရှိကြောင်း၊ ထိုပတ္တမြား ကြီးသည်အရည်အသွေးကောင်းမွန်၍ တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် ပတ္တမြား ကြီးဖြစ်ပြီး (၁၉၈၂-၁၈၁၉) လက်ထက်ကတည်းက ရှိခဲ့သော နန်းစဉ်ရတနာကြီး ဖြစ်ကြောင်း၊ ၁၈၈၅ ခု၊ နိုဝင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့မနက်တွင် သီပေါမင်းကိုယ်တိုင် ထိုပတ္တမြားကြီးကို စလေဒင် လက်သို့ပေးအပ်လိုက်ကြောင်း၊ ထိုအချိန်က စလေဒင်၏ စာရေးတော် ကြီး နီကလတ် လည်းရှိကြောင်း၊ ထို့ပြင် တိုင်းတာမင်းကြီးလည်း ရှိကြောင်း၊ မိမိကိုယ်ပိုင် တစ်ဆူပေါ်တွင် ရတနာပစ္စည်း များ၏ စာရင်းကို ရေးမှတ်ပေးရကြောင်း၊ သို့ရာတွင် အပြည့်အစုံ မမှတ်ရသေးကြောင်း၊ ထိုစာရင်း ကို နီကလတ်သို့ ပေးလိုက်ကြောင်း၊ ထိုပစ္စည်းများ အားလုံးကို စလေဒင်က အင်္ဂလိပ်အရာရှိတစ်ယောက် လက်အောက်ရှိ အစောင့် တစ်ယောက်ကိုပေးအပ်လိုက်သည်ကို မိမိမြင်လိုက်ကြောင်းဖြင့် ရွှေတိုက်ဝန်က ထွက်ဆိုသည်။
ဗြိတိလျှအစိုးသည် အနည်းငယ်မျှသော ကျောက်မျက်ရတနာအချို့ကို ထံ ပေးပို့သည်။
မူရင်း Deposed King Thibaw of Burma in India, 1885-1916 by W.S Desai ကို ဆရာ မြသန်းတင့် ဘာသာပြန်တဲ့ တောင်သမန်ရွှေအင်းက လေညင်းဆော်တော့ အခန်းဆက် ဆောင်းပါး များမှ။
နောင်တော် လွန်လျှင် ညီတော် ဝရဇေယ (ခေါ်) မင်းရဲကျော်ထင်(ဝမ်းဘဲအင်းစံမင်း)က သီရိပရဝ မဟာဓမ္မရာဇာဘွဲ့ဖြင့် တွင် နန်းတက်လေသည်။
နန်းသက် ၂၆နှစ်တွင် နတ်ရွာစံရာ သားတော် နန်းတက်သည်။
မင်းဆယ်ပါးရာဇဝင်- နှစ် ၆၀ဝပြည့် အင်းဝ-။
နရာဝရ (၁၆၅၀–၁၆၇၃) သည် ကို ၁၆၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၆၇၃ ခုနှစ်အထိ ၁၁ လခန့် စိုးစံခဲ့သူ ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
Rajanubhab, D., 2001, Our Wars With the Burmese, Bangkok: White Lotus Co. Ltd., ၁၆၇၂ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော် လွန်ပြီးနောက် သားတော် နရာဝရ နန်းတက်ခဲ့သည်။
ဘုရင့်ညီတော်သူ မင်းရဲကျော်ထင်အား ထုံးတမ်းစဉ်လာကိုသိမြင်ကာ ရာဇဝင်တွင်လည်းနှံစပ်သည်ဟု သဘောကျနှစ်ခြိုက်ကာ အိမ်ရှေ့အရာအပ်နှင်းကြောင်း ပင့်ဖိတ်၍ လွှတ်တော်တက်ချိန်တွင်မှ ဘုရင်နတ်ရွာလားကြောင်း ကြေညာကာ ညီတော် ဝရဇေယ (ခေါ်) (ဝမ်းဘဲအင်းစံမင်း)က အင်းဝ တွင် နန်းတက်လေသည်။
Harvey 1925: 201 မင်းဆယ်ပါးရာဇဝင်- နှစ် ၆၀ဝပြည့် အင်းဝ-။
ယနေ့ မှ တောင်ဖက် ကျောက်ဆည်နယ်အနီးတွင် တည်ရှိပြီး ခြုံနွယ်ယှက်နေသော အုတ်ပုံပျက်နှင့် ရွာငယ် ဇနပုဒ်များအဖြစ်နှင့်သာ တွေ့မြင်နိုင်တော့သည်။
ပင်းယမြို့ဟောင်းသည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ တံတားဦးမြို့၏ တောင်ဘက် တစ်မိုင်ခန့်အကွာ၊ မန္တလေး-မြင်းခြံ မီးရထားလမ်းနှင့် စကားအင်းရွာကြား၊ ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။
ပင်းယမြို့ကို စတင်တည်ထောင်သူမှာ ဖြစ်ပြီး မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၇၄-ခုနှစ်၊ အေဒီ-၁၃၁၃ တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ရှမ်းမင်းအဆက်အနွယ်ဖြစ်သော သီဟသူသည် ပင်းယမြို့တည်ရန် နေရာရှင်းလင်းသတ်မှတ်စဉ်က မြေကြီးထဲမှ ရွှေပန်းခိုင်ရသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ပန်းရဟု ခေါ်ခဲ့ရာမှ ပင်းယ ဟုပြောင်းလဲလာရခြင်းဖြစ်သည် ဟုဆိုကြသည်။
ထို့နောက် ဖွားစောက သီဟသူကို `ဘုန်းတန်ခိုးကြီးပေစွ´ ဟု ချီးမွမ်းပြီးသော် လက်ထက်ကပင် ရှိသော ရွှေသောက်ရေတင်နှင့် ရွှေဓားကြိုးကို ပေးခဲ့သည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် (၇၂၆)ခုနှစ်တွင် ပင်းယနှင့် နှစ်မြို့လုံးကို မြောက်ဖက်တစ်လွှားမှ မောဝ်ရှမ်းအကြီးအကဲ သိုချီဘွားက လာရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့် ပျက်စီးရခြင်းဖြစ်သည်။
ရှမ်းတို့ နရသူ အားဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားပြီးနောက် ဥဇနာပြောင် နန်းတက်သော်လည်း တစ်လကျော်အကြာတွင် စစ်ကိုင်းတွင် မင်းပြုနေသည့် က လာရောက်တိုက်ခိုက်သည်။
ထိုနောက် ကို တည်ကာ အဖြစ် သတ်မှတ်၍ ပြောင်းရွှေ့နန်းစံလေသည်။
နှစ်ပြည့် ၆၀ဝ အင်းဝ- [ မြန်မာ့သွေး ဘလော့ခ်] [ မသက်ဇင် ဘလော့ခ်] [ အော်လံမောင် ဘလော့ခ်] လွင်မောင်၊ မှတ်တမ်းသမိုင်း မန်းဇေယျာတိုင်း၊ ၁၉၇၃-ခု၊ ဇွန်လ။
ဒေါက်တာသန်းထွန်း ( - ) ကို ၊ ငါးသိုင်းချောင်းမြို့နယ် ဒေါင့်ကြီးရွာတွင် အဖ ဦးဖိုးတွေ၊ မိခင် ဒေါ်သင်တို့က ၁၉၂၃၊ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
မြင်းကွန်း မြင်းခုံတိုင် အရေးအခင်းတွင် ပါဝင်သော မောင်လူကြီး ဆိုသူသည် ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏မိခင် ဒေါ်သင်၏ အဘိုးဖြစ်သည်။
အတွင်း မွေးရပ်မြေ ငါးသိုင်းချောင်းမြို့နယ် အာရှလူငယ် အစည်းအရုံးတွင် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် စတင်ပါဝင်ခဲ့သည်။
ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေးအတွက် ခုနှစ်တွင် ငါးသိုင်းချောင်း မြို့နယ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ၏ ပထမဆုံးဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ခုနှစ် အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် အထက်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။
ခုနစ် ကျောင်းသားညီလာခံတွင် ဥက္ကဋ္ဌ နေရာအတွက် ဆန္ဒမဲပေးပြီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ရာတွင် ဒေါက်တာသန်းထွန်းနှင့် ဦးသန်းတို့က မဲတူနေရာ သဘာပတိ ဖြစ်သူ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ မှ ၎င်း၏ သဘာပတိမဲဖြင့် (casting-vote) ဒေါက်တာသန်းထွန်းအား ကျောင်းသား ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်စေခဲ့သည်။
လွတ်လပ်ရေး ကာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ထွက်ပြီးနောက် နည်းပြဆရာ အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ချိန် ၁၉၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်ခင်ရီ နှင့်အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ပြီး သားသမီး ၅ ယောက် ထွန်းကား ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဖြင့် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ကော်နဲလ်တက္ကသိုလ်မှ ပညာသင်ဆုရရှိကာ အစိုးရပညာတော်သင် အဖြစ်လည်း အရွေးခံရသော်လည်း မိမိဆန္ဒဖြင့် လန်ဒန် တက္ကသိုလ်တွင် ၁၉၅၂ မှ ၁၉၅၆ အထိ ပါရဂူသင်တန်း တက်ကာ ပုဂံခေတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ Buddhist Church in Pagan Period စာတမ်းကို တင်သွင်း၍ အရှေ့တဝှမ်းနှင့် အာဖရိကဆိုင်ရာပညာကျောင်းမှ ရရှိခဲ့သည်။
ခုနှစ်တွင် နှင့် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဌာနတွင် ကထိကအဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း တွင် သမိုင်းပါမောက္ခအဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ပေးခြင်းခံခဲ့ရပြီး ၁၉၆၅ မှ ၁၉၈၂ အထိ ဆက်လက်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်မှ တက္ကသိုလ် အရှေတောင်အာရှ ပညာဌာနသို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်။
ခုနှစ်တွင် မြန်မာပညာရေးဌာနမှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။
တိုကျိုတက္ကသိုလ်နိုင်ငံခြားပညာဌာန၊ အာဖရိကနှင့် အာရှဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုပညာဌာန၊ တိုကျို ခရစ်ယာန်တက္ကသိုလ်နှင့် တို့တွင် သုတေသနပြုသူနှင့် ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ် ၅ နှစ်အကြာမျှ တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဒေါက်တာသန်းထွန်းသည် သို့သွားရောက်ကာ မြောက်တက္ကသိုလ်၌ ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ထိုတက္ကသိုလ်မှ စာပေဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဒေါက်တာဘွဲ့ကို အပ်နှင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။
စာမျက်နှာ ၇၆၀၀ ရှိသော ဆယ်စောင်တွဲ မြန်မာမင်းအမိန့်တော်များကို ပြုစုရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့်အပြင် ရှေးခေတ်နှင့် ဆိုင်သော အခြားစာပေများကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။
မြန်မာပြည်သို့ ၁၉၉၀ ခုနှစ်၌ ပြန်လည်ရောက် ရှိပြီး ၁၉၉၁တွင် မြန်မာစာ အဖွဲ့ဝင်၊ မြန်မာ အင်္ဂလိပ် ပြုစုရေး ကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊၁၉၉၂ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာဌာန ကို တည်ထောင်ခဲ့သူ ခေါင်းဆောင် အဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီးတာဝန်ယူခဲ့သည်။
ခုနှစ်တွင် ပညာရေးဆိုင်ရာ အမြင့်မားဆုံးဆု တစ်ခုဖြစ်သော ဖူကူအိုကာအာရှယဉ်ကျေးမှုဆုကို အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။
ကျောင်းဆရာ ဘဝတွင် အာဏာသိမ်းစစ်တပ်၏ မဆလ အရံပါတီဝင်ကြေးနှင့် လုပ်သားကောင်စီကြေးများ မထည့်ဝင်ဘဲ သပိတ်မှောက်ခဲ့သောကြောင့် က ဒေါက်တာသန်းထွန်းကို ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။
မကွယ်လွန်မီ နအဖ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ၏ ဆင်ဖြူ ကိုးကွယ်မှုကို ရဲဝံ့စွာ ပြစ်တင် ဝေဖန်ခဲ့သည်။
ဆရာဒေါက်တာ သန်းထွန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံသားများအတွက် သမိုင်းဆိုင်ရာရှာဖွေမှုများနှင့် သုတေသန ပြုလုပ်မှုပေါင်းများစွာ၊ စာတမ်းနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ စာပေကိစ္စပေါင်း များစွာကို အနစ်နာခံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သော နိုင်ငံချစ် ကမ္ဘာသိ ပညာရှင်ကြီး တစ်ဦးအဖြစ် မော်ကွန်းထိုးလောက်သည့် သူတစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။
တွင် လွန်လျှင် သားတော်သီဟသူနန်းတက်လေသည်။
နန်းတက်ပြီးနောက် ဟံသာဝတီမှ မင်းညီနောင်များ အချင်းချင်း မညီမညွတ်ဖြစ်သည်ကို သိသဖြင့် စုန်ဆင်းပြီး မွန်ပိုင်နက်များကို တိုက်ခိုက်သည်။
ဒဂုံကို ဝန်းရံထားစဉ် ဒဂုံစား ကနှမဖြစ်သူ ကိုဆက်သကာ စစ်ပြေငြိမ်းရန် အရေးဆိုသဖြင့် ရှင်စောပုကို သိမ်းပိုက်ကာ အင်းဝသို့ ပြန်လာလေသည်။
သီဟသူလွန်လျှင် အသက် ၉ နှစ်သာရှိသေးသည့် သားတော် မှ နန်းတက်သည်။
မွန်မင်းဗညားဓမ္မရာဇာအားလည်း ညီတော်ဗညားရံ ဒဂုန်မှနေ၍ လည်းကောင်း၊ ညီတော် ဗညားကျန်း မုတ္တမမှနေ၍လည်းကောင်း ခြားနားလျက်ရှိချိန်ဖြစ်ရာ၊ နောက်ဆုံး ဒဂုန်စားဗညားရံသည် သီဟသူအား ခန့်ညားသည် ဖြစ်၍ နှမတော်ကိုဆက်သည်။
ဆင်ဖြူရှင်သီဟသူတွင် မိဖုရားရှင်စောပုအပြင် မင်းရဲကျော်စွာ၏ မိဖုရားစောမင်းလှကို မိဖုရားမြှောက်ထားသည်တစ်ပါး၊ ခမည်းတော်မိဖုရား ကို မိဖုရားမြှောက်ထားသည် တစ်ပါး ပေါင်း မိဖုရားနှစ်ပါးရှိသေးသည်။
ကျောက်စိမ်းဟု ပြောဆိုခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဂျေဒိုက် (Jadeite) နှင့် နက်ဖရိုက်(Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးရှိသည်။
ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။
တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင်မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ် ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ရာခိုင်နှုန်းအထိအဓိကထွက်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို သို့မဟုတ် ဟုခေါ်ဆိုပြီး တရုတ်ပြည်နှင့်အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင်ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ဟုခေါ်ဆိုသည်။
ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များမှာ ယင်းကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးလုံးသည် ဖြစ်ပုံ ရင်းမြစ် အနေအထား အသွင်ပြောင်းကျောက်များ ရှိရာ ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်းမတူဘဲ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်၍ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အမ်ပီဖိုး(Amphipole) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။
နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်ပြည် ဟိုတန်ဒေသ၊ ဗြိတိသျှ၊ ကိုလံဘီယာ၊ ဩစတြေးလျ၊ နယူးဇီလန်၊ ရုရှား၊ တောင်ကိုရီးယား၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ အီတလီ၊ ပိုလန်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အလက်စကား၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား ဒေသများ၌ တွေ့ရှိရသည်။
သန့်စင်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ စံထား ဓာတ်ဖွဲ့စည်းပုံတွင် ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကိတ်တို့ ပါဝင်ပြီး ယင်း၏ပုံသေနည်းမှာ NaAlSi2O6 ဖြစ်သည်။
အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။
မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။
ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို မန်းဟုခေါ်သည်။
မန်း(၂)မျိုးရှိသည် ၎င်းတို့မှာ (၁)အရည်မန်း (၂)အသားမန်းတို့ဖြစ်သည် = အသားမန်းမှာ မန်းနေရာကိုတိုက်လျင်အရည်မတွေ့ရပဲ အသားကိုသာတွေ့ရသည်။
ကျောက်စိမ်းရဲ့ ရှေ့ဆိုရိုးစကားက မန်းမှာအဟောက် ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုထားတာပါ မျက်နှာပြင်နဲ့လာတဲ့မန်းက ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်ဟောက်နေတဲ့နေရာ အချိုင့်ရှိတဲ့နေရာ ခွက်နေတဲ့နေရာမှာ တွေ့ရင် အရည်အဝင်ရဲတယ်လို့ဆိုထာတာပါ အောင်နိုင်ချေ 80% ရာခိုင်နှုံး သေချာတယ် အထောက်ပါ ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုရိုးက (ဥပမာ )လက်သန်းလုံးလောရှိတဲ့ကြိုးတစ်ချောင်းဟာ ကျောက်စိမ်းတုံး အပေါ်မှာတစ်ဝက်လောက်မြုပ်နေပြီး ညီညီညာညာလေး တစ်ပါတ်ပါတ်ထားတာကိုဆိုထားတာပါ (မှတ်ချက် - ကျောက်စိမ်တုံး အရွယ်အစား အနေအထားလေးပေါ်မူတည်ပြီး ကြိုးလုံးအနေအထား ကွဲပြာမှု့ရှိပါသည် ကြိုးတစ်ချောင်းလို ညီညာမှုရှိဖို့လိုအပ်ပါသည်) ရာနှုန်းပြည့်အရည် အဝင်ရဲပါသည် ကျောက်စိမ်းရဲ့ မိစစ်ဖစစ်မှော်မှန်သမျှ အကျုံးဝင်ပါသည် ❆ ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ်များ ➳ ၁။
ဆရာဦးဉာဏ်သင်း ၏ မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း စာအုပ်။