DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ဘုရားရှင်သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတို့သည် ဤဝါဆိုလပြည့်နေ့တွင် တွင်းသုံးလပတ်လုံး မိမိတို့၏ ကျောင်းအာရမ်အတွင်းမှ အရပ် တစ်ပါးသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာခြင်း မပြုပါဟူသော ပဋိညာဉ်ဖြင့် ဝါကပ်မှုများကိုပြုကြသည်။
မြန်မာပြက္ခဒိန်နှင့် သိုးဆောင်းပြက္ခဒိန်တို့ ကွာခြားသည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တိုင်းပြည်များမှ လူမျိုးအသီးသီးတို့သည် မိမိတို့၏ ဘာသာဘာဝအရ ပြက္ခဒိန်ပြုလုပ်ရေးတွင် နေ(သူရိယ)နှင့် လ(စန္ဒရ) သဘာဝများကို အခြေပြုကြသည်။
မြန်မာတို့၏ နှစ်ဆန်းရက် သည်ကား တက် နှစ်ဆန်းချိန် (အတာတက်ချိန်)ဖြစ်၍ အတာတက် ပြီး နောက်တစ်ရက်သည် နှစ်ဆန်းတစ်ရက်ဖြစ်သည်။
သို့သော် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးများ အတွက်မှာကား ဝါဆိုလတွင်သာ လထပ်ခြင်းပြုရသော ဥပဒေကြောင့် ''ဝါထပ်ခြင်း'' ဟုခေါ်ဝေါ်ကြ၏။
ဝါရှင်တန်ပြည်နယ်သည် တွင် အနောက်မြောက်စွန်း၌ တည်ရှိသော ပြည်နယ်ဖြစ်သည်။
အရှေ့ဘက်တွင် ၊ အနောက်ဘက်တွင် ၊ မြောက်ဘက်တွင် ၊ တောင်ဘက်တွင် တို့ အသီးသီးရှိကြသည်။
အမြဲစိမ်းလန်းသော ထင်းရှူးတောများရှိခြင်းကြောင့် ''စိမ်းရောင်စိုပြည်နယ်'' ဟူ၍လည်း အမည်တွင်သည်။
အတွင်းက ဆီအက်တယ်မြို့တွင် ဘိုးအင်းလေယာဉ်ပျံ တည်ဆောက်သည့် စက်ရုံကို တည်ထောင်ခဲ့လေသည်။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ထင်ရှားခဲ့သော ''မိုးပျံခံတပ်''ခေါ် စစ်လေယာဉ်ပျံကြီး များကိုလည်းကောင်း၊ ယခုခေတ်၌ အသုံးပြုလျက်ရှိသော ခရီးသည်တင် ဘိုးအင်းဂျက်လေယာဉ်ပျံကြီများကိုလည်းကောင်း ထိုစက်ရုံတွင် တည်ဆောက်ခဲ့လေသည်။
ဝါရှင်တန်မြို့သည် နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသမ္မတ ဂျော့ဝါရှင်တန်လက်ထက် ၁၇၉၁ ခုနှစ်တွင် ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကို အစိုးရရုံးစိုက်ရာမြို့တော် တည်ဆောက်ရန်အတွက် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
ထိုလမ်းမတွင် အမေရိကန်သမ္မတ၏ စံအိမ်ဖြစ်သော တည်ရှိသည်။
ထိုအဆောက်အအုံသည် ဂရိဝတ်ကျောင်းပုံဖြစ်၍ အတွင်း၌ အမေရိကန်သမ္မတ ၏ ကျောက်ဖြူရုပ်တုရှိသည်။
ဝါးခယ်မမြို့သည် ၊ အတွင်းတည်ရှိ၍ ဝါးခယ်မမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်။
မြန် မာ့စွယ်စုံကျမ်း အမှတ် ၁၂ တွင်မူ ဝါးခယ်မ ဟူသောအမည်သည် ဝါးကြုယ်မ ဟူသောစကားလုံး မှ ရွေ့လျားလာခြင်း ဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ် ဝါး = ကွင်း ကြုယ်= မျိုးစေ. ထို့ကြောင့် မျိုးစေ့များကြဲချစိုက်ပျိုးရာကွင်း ဖြစ်သည်ဟု ရေးသားပါသည်။
အပူပိုင်း မုတ်သုန်ရာသီဥတု ကို ခံစားရသည်။
မြန်မာ လူမျိုးနှင့် ကရင်လူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်လျက်ရှိပြီး ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၂၄၃၀၄၈ ရှိ ကာ ယခုအခါ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၄၉၂၅ ဦး နေထိုင်လျက်ရှိသည်။
မြို့၏စည်ပင်သာယာရေးကို မြူနီစီပယ်အဖွဲ့က ဆောင်ရွက်သည်။
အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်၊ အထက်တန်းကျောင်း နှစ်ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း နှစ်ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်း ခုနစ်ကျောင်း ရှိသည်။
အရောင်းအဝယ်စည်ကားသော မြို့ ဖြစ်၍ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ (၁၉၇၁-ခုနှစ်) ၂၁၆,ဝဝဝ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများစုဖြစ်သည်။
မြို့ပေါ်နေ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားများထဲမှ ဒုတိယအများဆုံးသည် ဖြစ်သည်။
မြို့၏ ကျက်သရေဆောင် သာသနိကအဆောက်အအုံများအနက် သည် အဓိကရဖြစ်၍ ယင်းဆင်းတုတော်ကြီးကို နှစ်သစ်ကူးချိန်တွင်တစ်ခါ၊ သီတင်းကျွတ်တွင်တစ်ကြိမ် တခမ်းတနား ရောင်တော်ဖွင့်ပွဲကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။
ဝါးခယ်မမြို့ တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ကို နှစ်စဉ် တပေါင်းလပြည့်၌ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ပွဲတော် ကျင်းပသည်။
ထို့ပြင် မှာလည်း ထင်ရှားသည့်စေတီပုထိုးဖြစ်သည်။
မြို့နယ်လူထု၏ အဓိကလုပ်ငန်းမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ၊ ဝါးခယ်မ သခင်သိန်းဖေ၊ စာရေးဆရာမ၊ အနုပညာရှင် ၊ စာရေးဆရာ မောင်ခြိမ့်၊ အဆိုတော် တို့မှာ ထင်ရှား‌သော ဝါးခယ်မသားများဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာ့ရိုးရာ စားစရာ မုန့်ဟင်းခါး အမျိုးအစားစုံလင်စွာရှိရာ များလှစွာသော မုန့်ဟင်းခါးအမျိုးအစားများထဲမှ ဝါးခယ်မ မုန့်ဟင်းခါးသည် တမျိုးတဘာသာ ထူးခြားသည်။
ပြင်သစ် စစ်သူရဲကောင်းကြီးနပိုလီယန် ဗိုနာပတ်၏ အဆုံးစွန်သောတိုက်ပွဲမှာ နာမည်ကျော် ဝါးတာလူးတိုက်ပွဲ ပင်ဖြစ်လေသည်။
ရှိ ငှက်ကြီးတောင်ဓား]] ရှေးခေတ် မြန်မာ့တပ်မတော် ပင်တိုင်သုံးဓား ဖြစ်သည်။
ဓားအရှည်မှာ အသွား တစ်တောင့် တစ်ထွာ၊ တစ်မိုက်(၃၃ လက်မခန့်)၊ အရိုးတထွာ (၁၀ လက်မခန့်) ရှိသည်။
ဓားရိုးကို ကြေး၊ ငွေ၊ ရွှေ မိမိတို့ ကြိုက်နှစ်သက်သလို ပြုလုပ်ကြသည်။
ဓား၏အလေးချိန်မှာ အတိအကျမရှိသော်လည်း ဓားအလယ်မှ ကိုင်ကာ လက်ဖဝါးပေါ် တင်ပါက ငြိမ်နေရမည်။
ငှက်ကြီးတောင်ဓားဖြင့် ကစားရသော ဓားသိုင်းပညာရပ်များတွင် ဓားကြီး (၄)ပါး နှင့် ဓားစုံ (၁၀)ချင်းသည် ၃၇ ချင်း၏ အခြေခံ ဓားကွက် များ ဖြစ်ကြသည်။
မင်းကြီးရန်နောင်၏ ယိမ်းနွဲ့ပါးဓား။
A Dictionary of ASIAN Christianity by Scott W. Sunquist Biography Mason, Francis, Ko Tha Byu, the first Karen Christian (1983). Ya Ba Toh Loh, Memoir of Saw Ko Tha Byu (In Karen) (1950) [ ကလစ်ဖို့ကျော်ဒွေး], ''ကိုသာဖြူ''.။
အသင်းတော်၏ မစ်ရှင်နှင့် ကျမ်းစာသင်တန်း များနှင့် ဆရာလတ်ယေရှဲတရားဒေသနာ (အသံနှင့်ဗွီဒိယို) တို့ကို အသင်းတော် ဝက်ဆိုဒ် တွင် ကြည့်နိုင်သည်။
ထုတ်ဝေခဲ့သောစာအုပ်များ The Kachins, Their Customs and Traditions (Rangoon, 1913) and Missionary Pioneers among the Kachins (New York, 1922). [ Wikipedia], '' အင်္ဂလိပ်ဝီကီပီဒိယာ'' [ ဘားမိစ်ဘိုင်ဘယ်], ''အိုလာဟင်ဆင်'' [ Kachin Biography by Duwa Maran Zau Awng], ''ဒူဝါမရမ်ဇော်အောင်၏အိုလာဟင်ဆင်''။
ညီအစ်ကိုများအသင်းတော်၊ သင်းအုပ် WFC Witness for Christ Ministry - ၁၉၇၃မှစတင်လုပ်ဆောင်သည်။
ဆရာကြီးတါင် သား၃ယောက်နှင့်သမီး၅ယောက်ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် အဓိက ကိုးကွယ်မှု ဘာသာရပ်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဝိုင်ဝိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရော့ခ်အဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်၍ ဂီတဝိုင်း၏ ပင်တိုင် အဆိုတော်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။
ဘေ့စ်ဂစ်တာ ဆိုသည်မှာ အခြားသော များကဲ့သို့ ကြိုး ၆ ချောင်း တပ်ဆင်မထားပဲ ကြိုး ၄ ချောင်းသာ တပ်ဆင်ထားသော ဂစ်တာ အမျိုးအစား များဖြစ်သည်။
ဆလိုင်း ဆွန်ကျဲအိုသည် တေးရေးတေးဆို တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။
သူသီဆိုခဲ့သော "ဆုတောင်းခဲ့တယ် မိငယ်" သီချင်းအား ၊ တို့ ပြန်လည်သီဆိုခဲ့ကြသည်။
သူ၏ သီချင်းရေး ဆရာများမှာ ၊ ၊ ၊ မောင်မော်ဈာန် ၊ တို့ဖြစ်ပြီး သူ၏ ကျော်ကြားသောသီချင်းများကိုရေးသူမှာ နိုင်မြန်မာ နှင့် တို.ဖြစ်ကြသည်။
ကိုင်ဇာ သည် အောင်မြင်သော သီချင်း ရေးသူလည်း ဖြစ်ပြီး ၊ တို့ နှင့် စုံတွဲသီဆိုခဲ့သော သီချင်းများမှာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်တွင် တောင်ကြီး၌ မွေးသည်။
လေဒီအာစီ (၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၈) "[ ယနေ့မှာ မွေးနေ့ကျရောက်လာတဲ့ ပရိသတ်တွေ အရမ်းချစ်ကြတဲ့ IC အဖွဲ့ဝင် အဆိုတော် အငဲ]" မန္တလေးတက္ကသိုလ် တက်ခဲ့သည်။
လက်ထောက်ကထိက ဒေါ်သီတာနှင့် လက်ထပ်ရာ သမီးနှစ်ယောက် ရသည်။
Reactive power အားမြန်မာဘာသာဖြင့် ဟုခေါ်သည်။
ဝန်များသည် ဓာတ်အားစစ်ကိုစားသုံးပစ်ကြသော်လည်း လျှပ်တုံ့ဓာတ်အားဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းမှာ လျှပ်ညှို့မှုနှင့်လျှပ်သိုမှုများကြောင့်ဖြစ်သည်။
ဝါယာကြိုးတစ်ချောင်းပေါ်တွင် တစ်ကြောင်းစီးသွားပါက ယင်းဝါယာကြိုးပတ်လည်တွင် သံလိုက်စက်ကွင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။
reactive power နှင့် လျှပ်ဖိအားကိုထိန်းချုပ်ခြင်း = ယေဘုယျအားဖြင့် reactive power ကိုလျှော့ချလျှင် ဗို့အားကိုကျဆင်းစေပါတယ်။
reactive power ကို ထိန်းချုပ်သောပစ္စည်းများ == လျှပ်စစ်ပစ္စည်း အများစုဟာလျှပ်ညှို ့သောသဘာဝရှိကြပါတယ်။
စ ကစားသောအခါ ဒိုင်လူကြီးက ဘောလုံး ကို ကစားကွင်းအလယ်သို့ မြောက်ပစ်လိုက်ရ၏။
သို့သော် ထိုငှက်မျိုးအနက် ကိုသာ သိသူများသည်။
ယင်းတို့မှာ ဝါးရောင်းငှက်နှင့် တို့ဖြစ်ကြ၍ နှစ်မျိုးလုံးသည် ပက်စာရီဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် တင်မလိုင်အီဒီး မျိုးရင်းနှင့် တာဒွိုင်ဒီးနီး မျိုးရင်းခွဲ့တို့၌ ပါဝင်သည်။
ဝါးလရပ်ဖျံများတွင် ရှည်လျားသောများကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။
ပင်လယ်အောက်ကြမ်းပြင်တွေမှာ တွေ့ရှိရသော တွေကို စားသောက်လေ့ရှိသည်။
ထိုးထိုးထောင်ထောင် ငေါထွက်နေသော ကျင်စွယ် အနည်းငယ်ခန့်သည် ကြီးမားဖူးကြွလျက်နေသော နှုတ်သီးကြီးများကြောင့် အဝေးမှကြည့်လျှင်ပင် သိသာသည်။
ယင်းတို့၏ မှ အောက် ဘက်သို့ထွက်ပြူလျက်ရှိသော ကြီးနှစ်ချောင်းမှာ ကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းလောက်အောင်ပင် ကြီးမားလှသည်။
သည် ရှေ့တည့်တည့်ကကြည့်လျှင် လေးထောင့်မြင်ရ၍ အနောက်ကကြည့်လျှင်မူ လုံးဝန်းလျက်နေပေသည်။
ဝါးလရပ်ဖျံသည် အစွယ်ကြီးများဖြင့် ရေအောက်ရွှံ့နွံများအကြားမှ နှင့် မျိုးများကို တူးဖော်စားသောက်သည်။
ကျောက်တုံး ကြီးများတွင် ကပ်နေသော များကိုလည်း ထိုအစွယ်ကြီး များဖြင့်ပင် ကုတ်ခြစ်စားသောက်၏။
ရေထဲတွင် လျင်မြန်ဖျတ်လတ်စွာ ကျက်စား သွားလာနေသော တို့၏နောက်သို့လည်း လိုက်လံဖမ်းယူစားသောက်ခြင်း မပြုပေ။
ဝါးလရပ်ဖျံကြီးများသည် အစုအအုပ်ဖွဲ့ကာ တစ်စုတစ်ဝေးကြီး သွားလာကျက်စားတတ်သော မျိုးဖြစ်၏။
ယင်းတို့ တစ်စုဆုံမိကြ လျှင် တစ်ကောင်၏ကျောကို တစ်ကောင်ကမှီလျက် ကြီးများကဲ့သို့ စည်းစိမ်ယူကာ လဲလျောင်း၍ နေလေ့ရှိကြသည်။
ဝါးလရပ်ဖျံမျိုးသည် အထူးသဖြင့် တို့အတွက် အဖိုးထိုက်တန်လှပေသည်။
အက်စကီးမိုးတို့သည် ဝါးလရပ်ဖျံ၏ နှင့် ကို သုံးပြီးလျှင် အစွယ်များကို ငါးမျှားချိတ်အဖြစ်ဖြင့် ပြုလုပ်အသုံးချ ကြသည်။
ပေါ်တွင် ဝါးလရပ်ဖျံမျိုးစိတ် နှစ်မျိုးရှိ၏။
မျိုးစိတ်တစ်ခု သည် ၌ ကျက်စားပြီးလျှင် ကျန်တစ်မျိုးက ၌ ကျက်စားသည်။
မြန်မာ့အလို နှလုံး ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အသက်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြပြန်၏။
ဒွါရခြောက်ပါးသည် မီးခြစ်အိမ်နှင့်တူ၏။
မာရေးမြစ်သည် ဝိတိုရိယပြည်နယ်နှင့် ကို ခြားထားသော မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်ဖြစ်သည်။
ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်၏မြို့တော် သည် ထိုပင်လယ်အော် ကမ်းခြေပေါ်၌တည်ရှိ၍ ဩစတြေးလီးယားတိုက်တွင် မှလွဲလျှင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်။
အလက်ဇန္ဒြီနာ ဗစ်တိုးရီးယား(; မေ ၂၄ ~ ဇန်နဝါရီ ၂၂; နန်းသက်: ဇွန် ၂၀ ~ ဇန်နဝါရီ ၂၂)သည် မဟာဗြိတိန် အိုက်ယာလန် ပြည်ထောင်စု ဘုရင့်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မဖြစ်သည်။
ဝိတိုရိယဘုရင်မသည် ဗြိတိသျှ ထီးနန်းတွင် ဒုတိယ နန်းသက်အရှည်ဆုံး ဘုရင်မဖြစ်သည့်အပြင် သမိုင်းအလိုအရ ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌ ဝိတိုရိယခေတ် ဟုခေါ်တွင်သော တိုးတက်မှု ထွန်းကားရာခေတ်ကို ဖန်တီးဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်။
ဝိတိုရိယဘုရင်မသည် ၏ ညီတော် ကင့်မြို့စား အက်ဒွပ်၏ တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်၍ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၉ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကင်ဆင်တန်နန်းတော်၌ ဖွားမြင်သည်။
မိခင်ဂျာမန်မင်းသမီး ဝိတိုရိယ မာရီယာ လွီဇာက သမီးအား ၊ နိုင်ငံသမိုင်း၊ ဗြိတိသျှနိုင်ငံရေးစနစ် အစရှိသော ပညာရပ်များကို သင်ပေးခဲ့သည်သာမက နိုင်ငံတွင်း၌ လှည့်လည်၍ လူမှုရေးဆိုင်ရာ အခြေအနေတို့ကိုလည်း လေ့လာစေခဲ့သည်။
သို့သော် မိန်မသားဖြစ်ခြင်းကြောင့် အဖြစ်ဖြင့်မူကား မဆက်ခံနိုင်တော့ချေ။
ခရစ်နှစ် ၁၈၃၈ ခုနှစ်တွင် ၌ ဘိသိက်ခံသည်။
ခရစ်နှစ် ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် ၌ တပ်တွင်းပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့၍ နောက်နှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးကို လက်မှ အစိုးရလက်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့လေသည်။
အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် ၌ ကြီးစိုး၍ အင်ပါယာကိုလည်း တိုးချဲ့ခဲ့သည်။
နှင့် ရှိ ပြည်နယ်များကို ပြည်ထောင်စုများအဖြစ် အသီးသီးစုပေါင်းခဲ့၍ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကိုလည်း ပေးခဲ့၏။
ပြည်၌ လယ်မြေစနစ်ကို ပြုပြင်ပေးခဲ့သည်။
ဘုရင်မကြီးသည် နန်းတက်စက ဝှစ်ပါတီကို အားပေးခဲ့သော်လည်း နောင်အခါတွင် တိုရီ (ဝါ) ခေါင်းဆောင် ဝန်ကြီးချုပ်ဒစ်ဇရေလီကို စွဲစွဲမြဲမြဲအားပေးခဲ့၏။
ဘုရင်မကြီးသည် ကြင်ဖက်တော်ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ၌ စံနေသည် ဟူ၍မရှိဘဲ ဝင်ဆာနန်းတော်တွင်လည်းကောင်း၊ ကြင်ဖက်တော် ပုံစံထုတ် လုပ်သည့်အတိုင်း ဆောက်လုပ်ခဲ့သော ဗယ်လမိုးရဲ နန်းတော်၌ လည်းကောင်း၊ ဝိုက်ကျွန်းရှိ ဆောင်းရာသီ စံအိမ်တော်၌ လည်းကောင်း စံနေခဲ့သည်သာ များလေသည်။
ထို့ကြောင့် တိုင်းရင်း သားတို့က ထိုရေတံခွန်ကြီးကို '' မိုးကြိုးမီးခိုး'' ဟု အမည်ပေးထားကြ သည်။
ဝိတိုရိယအိုင်သည် အာဖရိကတိုက်တွင် အကြီးဆုံး အိုင်ဖြစ်၍ မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ ဆူပီးရီးယာအိုင်မှလွဲလျှင် ကမ္ဘာပေါ်၌ အကြီးဆုံး ရေချိုအိုင် ဖြစ်သည်။
မှ ဝိတိုရိယဘုရင်မ၏အမည်ကို အစွဲပြု၍ ဝိတိုရိယနီယန်ဇာ သို့မဟုတ် ဝိတိုရိယအိုင်ဟု ခေါ်တွင်လေသည်။
ယင်းသို့ သာသနာတော်တွင် ဝိနည်းတရားတော် အရေးကြီးသောကြောင့်ပင် ပထမသင်္ဂါယနာနှင့်တစ်ကွ သင်္ဂါယနာအဆက်ဆက်၌ သာသနာတော်၏ အသက်ဖြစ်သော ထိုဝိနည်းကို အဦးအစထား၍ တင်တော်မူခဲ့ကြလေသည်။
ရဟန်းယောက်ျားများနှင့်ဆိုင်သော သိက္ခာပုဒ်များကို အကျယ် ဝေဘန်ပြရာ အပိုင်းဖြစ်သော [ ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂ]၊ ၂။
ရဟန်းမိန်းမများနှင့်ဆိုင်သော သိက္ခာပုဒ်များကို အကျယ် ဝေဘန်ပြရာ အပိုင်းဖြစ်သော [ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂ]၊ ၃။
မဟာခန္ဓက၊ ဥပေါသထက္ခန္ဓကစသော ကြီးကျယ်ရှည်လျား သော အကြောင်းအရာများကိုဖော်ပြရာ အပိုင်းဖြစ်သော [ မဟာဝဂ္ဂ]၊ ၄။
ကမ္မက္ခန္ဓက၊ ပါရိဝါသိက္ခန္ဓကစသော မဟာဝဂ္ဂခန္ဓကလာ အကြောင်းအရာများထက် ငယ်သော (ဝါ) တိုသောအကြောင်းအရာများကို ဖော်ပြရာအပိုင်းဖြစ်သော [ စူဠဝဂ္ဂ]၊ ၅။
ဝိနည်းဆိုင်ရာတွင် အကြွင်းအကျန်ဆိုဖွယ် မရှိစေရန်၊ အခြံအရံသဖွယ် သိမ်းကျုံးဖွင့်ပြရာဖြစ်သော [ ပရိဝါရ]ဟူ၍အပိုင်း ငါးပိုင်းရှိ လေသည်။
ပါဠိတော် ဟူ၍ ကျမ်းငါးကျမ်း ဖြစ်လာလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေရဉ္ဇာမြို့၌ သီတင်းသုံးတော်မူနေချိန် ဖြစ်၏။
အရှင်သာရိပုတြာ မေးမြန်းမှုများကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဖြေတော်မူ၏။
ဝိဘတ် (adposition) တို့သည် - ၊ စသည့် တို့တွင် များသောအားဖြင့် မိမိကိုင်တွယ်မည့် စကားလုံး၏ အရှေ့တွင် ပါရှိရ၍ အရှေ့ဆက်ဝိဘတ်များ (prepositions) ဖြစ်သည်။
သာဓကအားဖြင့် - "အိမ်ထဲမှာ" ဟူသော ရရှိရန် အင်္ဂလိပ်စကား၌ "in (ထဲမှာ) the house (အိမ်)" ဟု ရေးရသည်၊ "the house (အိမ်) in (ထဲမှာ)" ဟူသော အစီအစဉ် မဟုတ်ပေ။
မြန်မာစကားတွင် ဝိဘတ်များမှာ အနောက်ဆက်ဝိဘတ်များ (postpositons) ဖြစ်သည်။
ဝိဘတ်သည် နာမ်၊ အာချာတ် ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။
ယင်း ၁၄ သွယ်သည် ''လိန်'' အနက်ကို ကတ္တား၊ ကံစသည် အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဧကဝုစ် - ဗဟုဝုစ်အားဖြင့်လည်းကောင်း ခွဲခြားဝေဘန်တတ်သည်။
ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်တွင် ဓမ္မ ကထိကအရာ၌ ဧတဒဂ်ရသော ဓမ္မဒိန္နာထေရီလောင်း၏ခင်ပွန်းမှာ ဝိသာခ သူဌေးဖြစ်သည်။
ထိုနောက် သည် ဝိသာခ သူဌေးအား စူဠဝေဒလ္လသုတ်ကိုဟောကြေားသည်။
သည်အခြားစပါး၊ ပဲစသော အသီးအနှံမျိုးတို့ ကဲ့သို့ အမျိုးမျိုး အစားစားမကွဲပြားဘဲ အမျိုးအစား တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်ကာအပင်သက်အနုအရင့်ကိုလိုက်၍ သင်ခွံ၊ သင်ကြောအမာအပျော့ကွဲပြား မှုအနည်းငယ်သာရှိလေသည်။
သင်အချောင်းတစ်ရာကို ''ရာမ''ဟုခေါ်သည်။
ဓမ္မဒိန္နာထေရီသည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား လက်ထက် တော်တွင် တရားဟောကြားရာ၌၊ တရားကျအောင် ရှင်းလင်း ပြတ်သားစွာ ဟောကြားနိုင်စွမ်းရည်ကြောင့်၊ ဓမ္မကထိကအရာ၌ ဧတဒဂ်ရသော ထေရီတစ်ပါးဖြစ်သည်။
ထိုထေရီသည် ပဒုမုတ္တရ မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်ကစ၍ ပါရမီဆည်းပူးခဲ့ရာ၊ ဘဝများစွာ ကျင်လည်ပြီးနောက်၊ ကဿပမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တွင် ကိကီမင်း၏ သမီးတော် သုဓမ္မာမင်းသမီး ဖြစ်လေသည်။
ကျောင်းတော် သို့ရောက်သောအခါ လူဝတ်ကိုပယ်၍ ရဟန်းပြုရာ၊ လူအများက ချီးကျူးအံ့ဩကြရသည်။
ပြည် ဗိမ္ဗိသာရမင်း၏ အခွန်ထမ်းရာဖြစ်သော အင်္ဂတိုင်း၊ ဘိဒ္ဒယမြို့ သူဌေးကြီး၏သားဓနဉ္စယသူဌေး နှင့် သုမနာအမည်ရှိသော သူဌေးကတော်မှ ဝိသာခါ သတို့သမီးကို ဖွားမြင်၏။
ဝိသာခါသည် ဒုက္ကရစရိယာကျင့်၍ နှစ်နှစ်ကျော်တွင် ဖွားဟန်ရှိသည်။
ဝိသာခါခုနစ်နှစ်သမီးအရွယ်သို့ အရောက်တွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား ကြွရောက်လာမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြောင်းကို အဖိုးဖြစ်သူမေဏ္ဍကသူဌေးကြီးက ပြောသဖြင့် အခြံအရံဖြစ်သော သတို့သမီးငါးရာတို့နှင့်အတူ ဘုရားရှင်အား ခရီးဦးကြိုဆိုခြင်းပြုခဲ့ရာမှ တရားတော်ကို နာကြားခဲ့ရပြီးလျှင် တရားတော်၏အဆုံးတွင် ငါးရာကုန်သော သတို့သမီးငယ်တို့နှင့်အတူ ဝိသာခါသည် ၌ တည်လေသည်။
ထို့နောက်တွင် ၏ ယောက်ဖတော် က တောင်းဆိုသောကြောင့် ဝိသာခါ၏အဖ ဓနဉ္စယသူဌေးသည် ပသေနဒီကောသလမင်း၏ နောက်သို့ လိုက်ပါသွားရပြီးလျှင် သာဝတ္ထိပြည်နှင့် ခုနစ်ကျော်ဝေးကွာသည့်အရပ်၌ သာကေတမြို့တည်ကာ နေထိုင်ခွင့်ရလေသည်။
ဓနဉ္စယသူဌေးသည် သမီးအား ယောက္ခမအိမ်သို့ လိုက်သွားရလတ္တံ့သောအခါ အသပြာ ကိုးကုဋေထိုက်တန်သော နှင့်တကွ ပစ္စည်းဥစ္စာ အမြောက်အမြား ပေးလိုက်သည့်အပြင် - # အတွင်းမီးကို အပြင်ဘက်သို့ မထုတ်ဆောင်အပ်၊ # အပြင်ဘက်ဖြစ်သော မီးကို အတွင်းသို့ မသွင်းအပ်၊ # ပေးကမ်းသောသူကိုသာလျှင် ပေးကမ်းအပ်၏၊ # မပေးကမ်းသောသူကို မပေးမကမ်းအပ်၊ # ပေးကမ်းသော သူကိုလည်းကောင်း၊ မပေးမကမ်းသောသူကိုလည်းကောင်း ပေးကမ်းအပ်၏။
မိဂါရသူဌေးသည် သားပုဏ္ဏဝဃနအား ထိမ်းမြားမင်္ဂလာပြုသော် အဦးဖြစ်သော ကျောင်းတော်၌နေသော ကို ပစ်ထား၍ အခါ လေးမြင့်ဖြစ်သော ချစ်ခြင်းရှိသော ချည်စည်း အဝတ်မဝတ်သော တိတ္ထိတို့ကိုသာ ကျွေးမွေးလျက် ငါ၏အရှင်တို့အား ပူဇော်သက္ကာရပြုအံ့ဟု များစွာကုန်သော အိုးသစ်တို့ဖြင့် ရေမရပါသော နို့ဃနာကို ချက်စေ၍ ငါးရာသော အစေလကတိတ္ထိတို့ကိုပင့်ဖိတ်ကာ အိမ်တွင်းသို့ ဝင်စေပြီးသော် ချွေးမသည်ဖြစ်သူလာသည့်အခါ "ရဟန္တာအရှင်ကောင်းတို့ကို ရှိခိုးလှည့်" ဟု ဝိသာခါကို စေလိုက်၏။
သောတာပန်ဖြစ်သော ဝိသာခါသည် ထိုတိတ္ထိတို့ ထမင်းကျွေးရာသို့ လာ၍ကြည့်သော် "ဤသို့ အရှက်အကြောက်ကို ကြဉ်၍ ရဟန္တာမဖြစ်နိုင်ကုန်၊ စက်ဆုတ်ဖွယ်သာ ဖြစ်ကုန်သည်" ဟု ကဲ့ရဲ့၍ မိမိ နေရာသို့ သွားလေသည်။
တို့သည် မြတ်စွာဘုရား မိဂါရသူဌေးအိမ်သို့ ကြွတော်မူသောအဖြစ်ကို သိလျှင် အိမ်၏နောက်ဘက်၌ ခြံရံ၍ နေကြကုန်၏။
တိဗက်- မြန်မာအနွယ်ဝင် မွန်ဂိုလွိုက် လူမျိုးစုတွင် ပါဝင်သော လူမျိုး တို့သည် အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်း ဒေသမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက် အခြေချ နေထိုင်လာကြရာ မြေပြန့်ဒေသများဖြစ်သော ဝန်းကျင်ဒေသ ဒေသမှ ပြည် အထိ ဖြန့်ကျက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
သရက်မြို့ ဖြစ်ပေါ်လာမည့်ဒေသတွင် “အမ္ဗသီရိန်ပြည်”ဟု ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ပျက်သုန်းချိန်တွင် အမ္ဗသီရိန်၌ ပျူမင်းသား “ဒေဝကံသမင်း” အုပ်ချုပ်နေချိန်ဖြစ်ပြီး ဗေဒင်ပညာရှင်များက “အရှင်မင်းကြီး.. သားတော် မွေးဖွားလျှင် ၎င်းသားတော်မှ အရှင်မင်းကြီး၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်လိမ့်မည်” ဟု ဟောပြောသဖြင့် မိဘုရားများအား “သားယောက်ျားလေး မွေးဖွားလျှင် ချက်ချင်း သတ်ပစ်ရမည်” ဟု အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့ရာ မင်းချင်းတို့ကလည်း မိဘုရားများမှ သားယောက်ျားလေး ဖွားမြင်တိုင်း ချက်ချင်းသတ်ပစ်လေသည်။
တောင်စဉ် ခုနှစ်ခရိုင်မှာ # မင်းတုန်း # မင်းတပ် # တိုင်တား # မြို့ဟောင်း # မြို့သစ် # ပန်းတိမ်း # မန်းဖဲ(ယခုငဖဲ) တို့ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်။
မင်းသား ပုန်းအောင်း နေရာ အရပ်ကို “မင်းပုန်း” (ယခု ) ဟုခေါ်တွင်ကြောင်းသိရှိရသည်။
ပုဂံခေတ် သက္ကရာဇ် ၆၆၀ ခုနှစ်တွင် ပုဂံမင်းဆက် ကျော်စွာမင်းနန်းကျပြီး ကျော်စွာမင်းနှင့် မိဘုရားဖွားစောတို့၏ သားတော်အကြီး စောနှစ် ဖြစ်လာပြီး သားတော်အငယ် မင်းရှင်စော အား သရက်မြို့ကို စားစေသည်။
သရက်မြို့တွင် ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင်ဆောက်လုပ်သည့် အကျဉ်းထောင်ကြီးလည်းရှိသည်။
သရက်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကို ၁၉၃ဝ ပြည့်အကျော်တွင်ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
သရက်မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းပေါ်၌ တည်ရှိသော်လည်း မိုးရာသီအခါ၌သာ မန္တလေးအစုံအဆန်သင်္ဘော ကြီးများဆိုက်ကပ်နိုင်သည်။
မုံရွာမြို့ ကျေးဇူးရှင် လယ်တီ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသား စီရင်တော်မူအပ်သော မဟာသရဏဂုံတော်ကြီး ဤ မဟာသရဏဂုံ ကျမ်းတော်မြတ်ကြီးတွင် { - (၁) သစ္စာလေးပါး၊ - (က) ဒုက္ခသစ္စာ - ပရိညာကိစ္စ၊ - (၂) ခန္ဓာငါးပါး၊ - (၃) အာယတန ၁၂ - ပါး၊ - (၄) ဓာတ် ၁၈ - ပါး၊ - (၅) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ၁ - ပါး၊ - (ခ) သမုဒယသစ္စာ-ပဟာနကိစ္စ၊ - (၆) တဏှာ ၃ - ပါး၊ - (၇) ကိလေသာ ၁၀ - ပါး၊ - (ဂ) နိရောဓသစ္စာ-သစ္ဆိကရဏကိစ္စ၊ - (ဃ) မဂ္ဂသစ္စာ-ဘာဝေတဗ္ဗကိစ္စ၊ - (၈) ဝိသုဒ္ဓိ ၇ - ပါး၊ - (၉) ဗောဓိပက္ခိယတရား ၃၇ - ပါး၊ - (၁၀) ဉာဏ်စဉ် ၁၀ - ပါး၊ - (င) နိဗ္ဗာန၊ - (၁၁) ဖလသမာပတ် ၄ - ပါး၊ - (၁၂) နိဗ္ဗာနဓာတ် ၁၇ - ပါး } တို့ကို သစ္စဉာဏ်၊ ကိစ္စဉာဏ်၊ ကတဉာဏ်နှင့်အညီ ရတနာသုံးပါး တွဲ၍ ရေးသားထားပါသဖြင့် နိဗ္ဗာန်မျက်မှောက် ဘုရားရှိခိုးကျမ်းဟု ရည်ညွှန်းလိုသည်။
နက္ခတ်တာရာသိမှတ်စရာ အာကာသသျှတ္တရကျမ်း၊ အရှင်အာလောက (မုံရွာ)။
နက္ခတ် ၂၇ မှာ- # # # # # # # # # # # # # # # # # # # # # # # # # # # ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ကျီးတာရာနှင့် ယှဉ်သော နက္ခတ်များ အဿဝဏီနက္ခတ်မှာ မြင်းခေါင်းသဏ္ဌာန် ခြောက်လုံးရှိ၍၊ တူရာသီစန်းယှဉ် နက္ခတ်ဖြစ်သည်။
ဝီလယ်မင်းနားဘုရင်မသည် နယ်သာလန်နိုင်ငံကို အုပ်စိုးခဲ့သောဘုရင်မကြီးဖြစ်သည်။
ဝီလျံအမည်ခံ ပရပ်ရှား ဘုရင်များအနက် ဟိုင်အင်ဆောလန်းမင်းဆက်၌ အပါအဝင်ဖြစ်သော ဘုရင်နှစ်ပါးတို့သည် ''ဂျာမန်ဧကရာဇ်'' ဘွဲ့ကိုလည်း ခံယူခဲ့ကြသည်။
ဂျာမန်ဧကရာဇ်ဘွဲ့ကို ပထမဦးဆုံးခံယူခဲ့သော ပထမဝီလျံသည် ပရပ်ရှားဘုရင် တတိယဖရက်ဒရစ် ဝီလျံ၏ ဒုတိယသားတော်ဖြစ်သည်။
သည် ဂျာမန်ဧကရာဇ် တတိယဖရက်ဒရစ်နှင့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဝိတိုရိယ ဘုရင်မ၏ အကြီးဆုံးသမီးတော်တို့၏ သားတော်ဖြစ်၍ ၁၈၅၉ ခုနှစ် ဇန်န ဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဘာလင်မြို့၌ဖွားမြင်သည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ဝီလျံဘွဲ့ခံ ဘုရင်လေး ပါး အုပ်စိုးခဲ့ကြဖူးသည်။
ဝီလျံ - သ - ကွန်ကာရာဟု အမည်တွင်သော ပထမဝီလျံ ဘုရင်သည်အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို အုပ်စိုးသည့် ပထမဆုံးနော်မန်ဘုရင်ဖြစ်သည်။
ထိုကဲ့သို့ ကောက်ယူရရှိသောစာရင်းကို ခေါ် စာအုပ်တွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
ဒုတိယဝီလျံဘုရင်သည် ပထမဝီလျံဘုရင်၏ သားတော်ဖြစ်၍ အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ၁ဝ၈၇ ခုနှစ်မှ ၁⁠၁ဝဝ ပြည့်နှစ်အထိအုပ်စိုးခဲ့သည်။
တတိယဝီလျံဘုရင်သည် အောရိန်းမင်းသား ဒုတိယဝီလျံနှင့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမချားဘုရင်၏သမီးတော် မေရီတို့၏ သားတော်ဖြစ်၍ အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ၁၆၈၉ ခုနှစ်မှ ၁၇ဝ၂ ခုနှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သည်။
ထိုသို့ အားဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ''သွေးမြေမကျတော်လှန်ရေး'' ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး နောက် ၁၆၈၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့၌ ဝီလျံနှင့် မေရီတို့အား ဘုရင်နှင့်မိဖုရားအရာသို့ တင်မြောက်ကြသည်။
စတုတ္ထဝီလျံဘုရင် သည် တတိယ ဂျော့ဘုရင်၏ တတိယသားတော်ဖြစ်၍ ၁၇၆၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့ ဗတ်ကင်ဟမ်နန်းတော်၌ ဖွားမြင် သည်။
ရေတပ်တွင် ၁၁ နှစ်မျှ အမှုထမ်းခဲ့ဖူးသောကြောင့် ဝီလျံဘုရင်ကို '' သင်္ဘောသားဘုရင်'' ဟူ၍ ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။
ဂျိမ်းဝုသည် ၁၇၂၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ကင့်နယ်ရှိ ဝက်စတာဟမ်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
အားဘွဲ့ရဗြိတိသျှ ဗိုလ်ချုပ် အာခိဗော ပါစီဗယ် ဝေဗယ် (Archibald Percival Wavell) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘုရင်ခံချုပ် ဟောင်း တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။
မျိုးပေါင်းငယ် (အချို့) မျိုးရင်း (အာတိတ် ဝေလငါးများ) အထက်မျိုးရင်း (စပမ်း ဝေလငါးများ) အထက်မျိုးရင်း (နှုတ်သီးချွန် ဝေလငါးများ) အထက်မျိုးရင်း (အိန်ဒီးယန်း ရေချိုလင်းပိုင်များ) အထက်မျိုးရင်း (တောင်အမေရိက ရေချိုလင်းပိုင်များ) ရှေးပဝေသဏီက ကုန်းသတ္တဝါ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်ဆိုသော ဝေလငါးသည် အခြား ငါးမျိုးတို့ကဲ့သို့ ဥ မအုချေ။
ကမ္ဘာတွင် အကြီးဆုံးသတ္တဝါမှာ ဝေလငါးဖြစ်၏။
ဝေလမင်းသား (Prince of Wales) ဟူသောဘွဲ့သည် ဂရိတ် တွင် အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာ မင်းသားအား ချီးမြှင့်ရသော ဘွဲ့ဖြစ်သည်။
အတွင်း အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာတစ်ဦး ထွက်ပေါ်လာသောအခါ အသစ်တစ်ဖန် ပေးအပ်ချီးမြှင့်ရသော ဘွဲ့ဖြစ်သည်၊ ထီးနန်းကို စွန့်ခဲ့သော အဌမအက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ဝေလနယ် ကားနာဗွန်ရဲတိုက်တွင် ပထမဦးဆုံး ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသူဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)ယခုလက်ရှိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဝေလမင်းသားဘွဲ့ခံ အိမ်ရှေ့မင်းသားမှာ ဖြစ်သည်။
ကဲ့ သို့မဟုတ် ဆဲ့ (Celts) လူမျိုးသည် အလွန်ရှေးကျ သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်၍၊ ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကပင် ဥရောပတိုက်အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင် ခဲ့ကြသည်။
သူတို့ဩဇာအာဏာသည် အီတလီနှင့် များသို့တိုင်အောင် ပြန့်ပွားခဲ့သည်။
ပထမဆုံးသော များအနက် တစ်ခုအဖြစ်လည်း မှတ်ယူကြသည်။
ဘီစီ ၄၈၃ တွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်မစံမီ အာယုသင်္ခါရလွှတ်တော်မူခဲ့ရာ အရပ်ဖြစ်သလို၊ ဘီစီ ၃၈၃ တွင် ကာလောသောကမင်း ဦးဆောင်၍ ဒုတိယ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နေရာလည်းဖြစ်သည်။
တိုင်ထိပ်တွင် ခြင်္သေ့တစ်ကောင်ထိုင်နေဟန် ထွင်းထုထားသည့် မပျက်စီးပဲ ကျန်ရှိနေသော ကျောက်စာတိုင်များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။
မဟာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၆ ခုနှစ် မရောက်ခင်ကာလက ဝေသာလီပြည်သည် ဝပြော၏၊ သာယာ၏။
နှင့်မူ ခြား၍ ရှစ် ကွာဝေးသောဟူ၏။
ဘုရားသခင်သည် ဝေသာလီပြည်အား အဆုံးစွန်သောကြည့်ခြင်းဖြင့် ကြည့်တော်မူသည့် အကြောင်းကား ''ပြည်သူပြည်သားတို့သည် မကြာမြင့်မီ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ကုန်လတ္တံ့။
ထိုပူဇော်ခြင်းသည် ကြာမြင့်စွာ သောကာလပတ်လုံး စီးပွားချမ်းသာဖြစ်ကြလတ္တံ့'' ဟုကြံ၍ ကြည့်တော်မူခြင်းဖြစ်လေသည်။
ထိုအကြောင်းကို သိသောအခါ ပြင်းစွာ အမျက်ထွက်၍ စစ်မက်ပြုရန် စိတ်ပေါ်လာလေသည်။
ထို့ပြင် ဝေသာလီပြည်သည် သာသနာတော်နှစ် တစ်ရာမြောက်တွင် ကာလာသောကမင်းလက်ထက် ဝဇ္ဇီတိုင်းသားရဟန်းဆိုးများ၏ ဥဒ္ဓမ္မဉ်ဗ္ဗိနယ ဆယ်ပါးဖြင့် ထောင်လွှားခြင်းကိုအကြောင်းပြု၍ အရှင်မဟာယသ အမှူးရှိသော ရဟန္တာအရှင်မြတ် ၇ဝဝ တို့ ဒုတိယတင်တော်မူရာ မြို့တော်ကြီးဖြစ်လေ၏။
ဂျိန်းဘာသာဝင်ဂိုဏ်းများ၏ အဆိုအရ ဝေသာလီသည် ၏ ၂၄ ဦးမြောက်နှင့် နောက်ဆုံး ဆရာသခင်ဖြစ်သော ကို မွေးဖွားကြီးပြင်းရာ နေရာဖြစ်သည်။
Jacobi: Jaina Sutras (S.B.E.) Kalpa Sútra, sect. 122 { } = လိစ္ဆဝီရေကန်အနီးတွင် လိစ္ဆဝီမင်းများက ၎င်းတို့၏ ဝေစုရဓာတ်တော်များ ကို ဌာပနာ၍ စေတီတည်ထားသော နေရာဖြစ်သည်။
မြတ်စွာဘုရား အာယုသင်္ခါရလွှတ်တော်မူပြီးနောက် သို့ ကြွတော်မူရာ လိစ္ဆဝီမင်းတို့က လိုက်ပါလာခဲ့သည်။
မိထွေးတော် အမှူးပြုသော သာကီဝင်မင်းသမီး(၅၀၀)တို့ကို ဘိက္ခုနီအဖြစ် ခွင့်ပြုတော်မူရာ ဌာနလည်းဖြစ်၍ ဘိက္ခုနီသာသနာ စတင်ပေါ်ပေါက်ရာဌာနလည်းဖြစ်၏။
ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်းတစ်ခုဖြစ်သော ဝင်များမှ တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ယခုအခါ (Bihar) နယ် “မုဇဗ္ဗူရပုရ” ခရိုင် အတွင်းရှိ “ဗဆာရ်” ရွာကား ရှေးဝေသာလီ မြို့တော်ဟောင်း နေရာပင်တည်း။
ဝဲ့စလီသည် ဥရောပတိုက်တွင် အောင်ပွဲများရ၍ မင်းမူ လျက်ရှိသော နပိုလီယန်၏တပ်များကို နှင့် တို့၌ နှိမ်နင်းခဲ့ပြီးလျှင် နောက်ဆုံးတွင် နပိုလီယန်ကို အပြီး အပိုင် အနိုင်ယူလိုက်သဖြင့် နာမည်ထင်ရှားသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်ပေသည်။
အာသာဝဲ့စလီသည် အီတန်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး နောက် ၊ အန်ဂျားမြို့ရှိ စစ်ကောလိပ်ကျောင်း၌ စစ်ပညာသင်ယူ ခဲ့သည်။
ဝယ်လင်တန်မြို့သည် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။
ဟားဗတ် ဂျော့ချ် ဝဲလ် (; /ဟားဘာ့တ် ဂျော့ဂျ် ဝဲလ်ဇ်/ ) သည် စာဖတ်ပရိသတ်၏ စိတ်ကိုဆွဲဆောင်နိုင်လောက်အောင် တီထွင်ကြံဆ၍ ရေးသားတတ်သော အင်္ဂလိပ်စာရေးဆရာကျော် တယောက်ဖြစ်ပေသည်။
အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲလ် သည် ကင့်ခရိုင်၊ ဗရွမ်လီမြို့တွင် ၁၈၆၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်။
အိပ်ခ်ျ၊ ဂျီ၊ ဝဲသည် ကျောင်းဆရာအဖြစ်ဖြင့် ခေတ္တမျှလုပ်ကိုင်ပြီးလျှင် သတင်းစာဆရာ၊ စာရေးဆရာအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းလုပ်ကိုင်သည်။
ထိုနောက် ''ကမ္ဘာများ၏စစ်ပွဲ''(၁၈၉၈)၊ ''လဗိမာန်က ရှေးဦးလူ''(၁၉ဝ၁)၊ ''နတ်တို့၏ဩဇာ''(၁၉ဝ၄) အစရှိသော အလားတူဝတ္ထုစာအုပ်များကို ရေးသားပြုစုခဲ့ရသည်။
ယင်းဝတ္ထုအမျိုးအစားတွင် ''အချစ်နှင့် မစ္စတာလူဝစ်ရှမ်''(၁၉ဝဝ)၊ ''ကစ်ပစ''(၁၉ဝ၅) နှင့် ''ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ'' (၁၉၁၂) စသည်တို့ပါဝင်သည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးသောအခါ ဝဲသည် လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအမြင်ကို ''ကမ္ဘာ့သမိုင်း အကျဉ်းချုပ်''(၁၉၂၂)စာအုပ်တွင်ဖော်ပြခဲ့သည်။
ဝဲလန်းတူးမြောင်း သည် ရှိ အီရီအိုင်နှင့် အွန်တေးရီးယိုးအိုင်နှစ်ခုကို ဆက်စပ်ဖောက်လုပ်ထားသော တူးမြောင်းဖြစ်သည်။
ထိုအိုင်နှစ်ခုကို ဆက်သွယ်လျက်ရှိသော နိုင်အာဂရာမြစ် တွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် သင်္ဘောများသည် ထိုမြစ်ကြောင်းဖြင့် ခရီးတစ်ဆက်တည်း မသွားနိုင်ချေ။
အစိုးရက ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ ဝင်ထွက်သွားလာနိုင်သော လက်ရှိ တူးမြောင်းကို ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၇ နှစ်ကြာမှ ပြီးသည်။
သာဝတ္ထိပြည် (Sávatthi) ပုဏ္ဏားမျိုးတွင် ဝက္ကလိထေရ် ဝက္ကလိ (ပု) [ဝက္ကလ + ဣန + ကလိ။
အပဂတော ဗျပဂတော ကလိ ဒေါသော အဿာတိ ဝ-ကာရာဂမံ ကတွာ ဝက္ကလီတိ ဝုစ္စတိ။
ဝက္ကလိ နာမ နာမေန၊ ဟောတိ သတ္ထုသာဝကော။
တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ ဝက္ကလိ ကုမ္ဘကာရနိဝေသနေ ဝိဟရတိ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂)(အံ၊၁၊၂၄။
သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၇-၉) တို့၌မူ ဝက္ကလိထေရ်သည် အိုးထိန်းသည်၏ အိုးလုပ်ရာတဲ၌ အနာရောဂါ ပြင်းစွာ နှိပ်စက်၍ မကျန်းမမာ ဖြစ်နေသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ရန်အတွက် မိမိအလုပ်အကျွေးတို့ကို မြတ်စွာဘုရားထံ အပင့်လွှတ်ရာ မြတ်စွာဘုရား ကိုယ်တော်တိုင် ကြွလာတော်မူ၍ “ချစ်သား ဝက္ကလိ မသင့်လျော်၊ ဤအပုပ်ကောင်ကြီးကို ဖူးမြင်ခြင်းဖြင့် သင့်အား အကျိုးမရှိ၊ တရားကို မြင်သူသည် ငါဘုရားကို မြင်သည်မည်၏၊ ငါဘုရားကို မြင်သူသည် တရားကို မြင်သည်မည်၏” စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူလေသည်။
ထို့နောက် ဝက္ကလိထေရ်သည် ရွာတွင်း၌ (ဝါ) အိုးထိန်းသည်၏ တဲအိမ်၌ ငါသည် မသေသင့်ဟု နှလုံးသွင်းလျက် ဣသိဂိလိတောင်နံပါးရှိ ကာဠသိလာ (= ကျောက်နက်ပေါ်၌ ဆောက်ထားအပ်သော) ကျောင်းသို့ သွားရောက်နေထိုင်၍ ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ရာ မိမိကိုယ်မိမိ ရဟန္တာဖြစ်ပြီဟု ထင်မှတ်၍ “ဤဆင်းရဲသော အသက်ရှင်ခြင်းဖြင့် အကျိုးမရှိ၊ ဓားကိုယူပြီး လည်ကိုဖြတ်၍ သေအံ့” ဟု ထက်သောဓားဖြင့် လည်ပင်း (လည်ချောင်း) ကို ဖြတ်သည့်အခါ ဒုက္ခဝေဒနာ ဖြစ်ပေါ်လာ၍ မိမိ၏ ပုထုဇဉ်အဖြစ်ကို သိရှိသဖြင့် ဝိပဿနာတရားကို ဆက်လက်ရှုမှတ်ပွားများရာ အရဟတ္ထဖိုလ်သို့ ရောက်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူသည်ဟု ဟောကြားပြဆိုတော်မူသည်။
ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေး (Westminster Abbey)သည် ဝက်စမင်စတာရပ်တွင် ဗြိတိသျှပါလီမန် အဆောက်အအုံအနီး၌ တည်ရှိ ၍ ထင်ရှားသော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးဖြစ်သည်။
ထိုကဲ့သို့ ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးကို ဘုရင်အဆက်ဆက်တို့က ပြင်ဆင် မွမ်းမံလာခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံး ၁၈ ရာစုနှစ်တွင် က အနောက်ဘက်ရှိ မျှော်စင်ကြီးနှစ်ခုကို ပုံစံထုတ်၍ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
ဂျွန် ဝက်စလီ (John Wesley) သည် မက်သဒစ်ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
အခြားကျောင်းသူ ကျောင်းသားတို့က ထိုအဖွဲ့ကို ''ဟိုးလီးကလပ်'' ဟုလည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်များကို ''မက်သဒစ်'' ဟုလည်းကောင်း သရော်သည့်အနေဖြင့် ခေါ်ကြသည်။
ဂျက်အိမ်အတွင်းဘက်တွင် ဝက်အူလှည့်အသွားကို ဖော်ပေးထားသဖြင့် ထိုသို့လှည့်ပေးသောအခါ သည် အထက်သို့တက် လာခြင်းဖြစ်သည်။
ဝက်အူသည် အမှန်အားဖြင့် ပုံရှိသော သပ် တစ်မျိုးဖြစ် သည်။
မောင်းတံကပြုလုပ်ပေးသော အလုပ်အားလုံး သည် မောင်းတံတွင် စိုက်ထုတ်ပေးရသော အားနှင့် မောင်းတံလည်သော စက်ဝိုင်း၏အဝန်းကို မြောက်ရကိန်းနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
ထိုအခါမျိုးတွင် စိုက်ထုတ်လိုက်ရသည့်အားကို မောင်းတံက ဖြစ် ပေါ်စေသော စက်ဝိုင်း၏ အဝန်းနှင့်မြောက်ရကိန်းကို ဝက်အူ၏အနက်ဖြင့် စားပေးရလေသည်။
သည် ကို လှူပြီးနောက် ပြည်သူတို့မကြည်ဖြူသည့်အတွက် တိုင်းပြည်မှ ထွက်တော်မူကာ ဝင်္ကပါတောင်ရှိ ကျောင်းသင်္ခမ်း၌ နေထိုင်ခဲ့သည်။
သမိုင်းပုံပြင်များအရ ကရိကျွန်းဘုရင်ကြီး မီနိုအတွက် ဆိုသူက ဝင်္ကပါ တစ်ခုကိုဆောက်လုပ်ပေးကြောင်းတွေ့ရသည်။