DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ပညာရေး ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု အရာရှိအဖြစ် တာဝန် ပေးခြင်းခံရသူ စစ်ကြိုခေတ် ပညာ မင်းကြီး ဒုဗိုလ်မှူးကြီး အယ်လက်ဇန္ဒာကင်းဗဲသည် သူကိုယ်တိုင် ဥက္ကဋ္ဌ ပြုလုပ်ခဲ့သော ကော်မတီ၏ ၁၉၃၆ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာကို မှီငြမ်းပြုကာ ''မြန်မာပြည် ပညာရေးစနစ် ပြန်လည် တည်ဆောက်ရေး စာတမ်း'' ကို ၁၉၄၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် တင်သွင်းလေသည်။
ဗြိတိသျှစစ်တပ်များ မြန်မာပြည်ကို ပြန်လည် သိမ်းပိုက်ပြီးသည့်နောက် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ထူထောင်ခဲ့ရာ၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့၏ ပညာရေးဌာနကို ဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံကို လွတ်လပ်သော အချုပ်အချာ အာဏာပိုင် ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံအဖြစ် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့၏။
အထက်ပါ ညွှန်ကြားချက်များအရ ရေးဆွဲအပ်သော ပြည်တော်သာ ဘဝသစ်ဖန်တီးမှု ပညာရေး စီမံကိန်းကို ၁၉၅၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ၌ အတည်ပြုခဲ့လေသည်။
ပြည်တော်သာ စီမံကိန်းသည် ရှစ်နှစ် စီမံကိန်း ဖြစ်သော်လည်း ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းလဲလာသော စီးပွားရေး အခြေအနေကြောင့် ပြန်လည်စိစစ်ခဲ့ရလေသည်။
စစ်ပြီးသောအခါ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်ကို ကြားဖြတ် တက္ကသိုလ်အဖြစ် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည် တည်ထောင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေသည်။
မကွေး ဥပစာကောလိပ်သည် မန္တလေး သီးခြားတက္ကသိုလ် လက်အောက်ခံ ဖြစ်လာပြီးလျှင်၊ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် လက်အောက်တွင် တောင်ကြီး ဥပစာကောလိပ်ထပ်မံ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ လေသည်။
စစ်ပြီးခေတ်တွင် ပညာရေးသည် စစ်ကြိုခေတ်ထက် အဆပေါင်းများစွာ တိုးတက်လာခဲ့သော်လည်း ပညာရေးမကျေ နပ်မှုများသည် သေးသိမ်သွားသည်ဟု မရှိခဲ့ချေ။
နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲ အမျိုးမျိုး ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးနုခေါင်းဆောင်သော ပြည်ထောင်စုပါတီ အစိုးရ တက်လာသောအခါ လုပ်ငန်းစဉ် ၁၂ မျိုးပါသော ၁၉၆၁-၆၅ ခုနှစ်အတွက် တတိယ ပညာရေး လေးနှစ်စီမံကိန်းကို ရေးဆွဲပြန်လေသည်။
နိုင်ငံတော် တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် မိမိ၏ဝါဒသဘောထားကို ''မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်''ဟူ၍ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ရာ၊ ပညာရေးစနစ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဖော်ပြထားချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်၏။
ပညာရေး== အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုတွင် အထောက်အကူ မဖြစ်သော လက်ရှိပညာရေး စနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲသွားရမည်ဟု နိုင်ငံတော် တော်လှန်ရေးကောင်စီက ယုံကြည်သည်။
အခြားလုပ်ငန်းများမှာ မြန်မာယဉ်ကျေးမှု အရပ်ရပ်တို့ကို အားပေးခြီးမြောက်ခြင်း၊ စာအုပ်စာတမ်းများ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း၊ စာရေးကိရိယာနှင့် စာအုပ်များ ရောင်းချခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀)။
ထို့နောက် ၎င်း ၁၉၄၈ ခုနှစ် မေလတွင် ၊ ပေါ်ရှိ (လက်ရှိ ဦးဥတ္တမလမ်းနှင့် ပြည်လမ်းဆုံ ဟံသာဝတီအဝိုင်းထောင့်) ''ဆိုရန်တိုဗီလာ'' အဆောက်အအုံသို့ အသင်းတိုက်ကို ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ပြီး ''"မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း (စာပေဗိမာန်)"'' ဟူ၍ အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
ထို့နောက် အစိုးရလက်ထက် ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ''မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း (စာပေဗိမာန်)'' အား ဖျက်သိမ်းကာ ''စာပေဗိမာန် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ပြန်ကြားရေးဌာနအောက်သို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
စာအုပ်များ ထုတ်လုပ်ရေး ကိစ္စက ကျယ်ပြန့်ပြီး လူထုလက်သို့ ပေါက်ရောက်နိုင်သော ဘာသာပြန်စာပေများ ထုတ်ဝေရေးကို အာရုံပြုသင့်တယ် "'' ဟူ၍ မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့လေသည်။
ထိုကြောင့် နိုင်ငံ၏ ပညာရေးဆိုင်ရာ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်များ ဆောင်ရွက်ရန် ရည်ရွယ်၍ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ''မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း'' အား စတင်တည်ထောင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ပြည်ထောင်စုသားတိုင်း အသိပညာတိုးပွားစေမည့် ဘာသာခြားဖြင့် ရေးသားထားသည့် စာအုပ်စာတမ်းများကို ဘာသာပြန်ရန်၊ ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသား ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသည့် စာအုပ်စာတမ်းများကို နိုင်ငံခြားဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရန်၊ မြန်မာမှုအရပ်ရပ်ကို စူးစမ်းရှာဖွေရန်၊ စာအုပ်စာတမ်း အရပ်ရပ်ကို ပုံနှိပ်ဖြန့်ချိရန် စသော ရည်ရွယ်ချက်များ ပါဝင်သည့် အသင်း ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတစ်ရပ်ကို ရေးဆွဲခဲ့ကြလေသည်။
အုပ်ချုပ်မှုကောင်စီအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ထိုစဉ်က ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။
ဘာသာပြန် စာပေအသင်း ဖွဲ့စည်းပုံအရ အသင်းတခုလုံးကို တာဝန်ခံအုပ်ချုပ်သူမှာ အုပ်ချုပ်မှု ဒါရိုက်တာ (Managing Director) ဦးစံထွား ( ကျောင်းဆရာကြီး၊ ၁၉၂၀ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် သပိတ်မှောက် ကျောင်းသားကြီး) ဖြစ်သည်။
စာပေဗိမာန် ဖွဲ့စည်းပုံတွင် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဌာနတို့ အပြင် အဓိက လုပ်ငန်းကြီးများ ဖြစ်ကြသော စာတည်းဌာနများ၊ မဂ္ဂဇင်းထုတ်ဝေရေးဌာန၊ စွယ်စုံကျမ်း ပြုစုရေးဌာန၊ ထုတ်လုပ်ရေး ဌာန၊ သုတေသန ဌာန၊ ရုံးပြင်လုပ်ငန်း ဌာန၊ စာကြည့်တိုက် ဟူ၍ ဌာနများ ပါဝင်သည်။
စာပေဗိမာန် မဂ္ဂဇင်း ထုတ်ဝေရေးဌာန အကြီးအကဲမှာ စာတည်း ဦးတင်မောင် ဖြစ်သည်။
သုတေသနဌာန အကြီးအကဲမှာ B.A. (Hons.) B.L., M.A. (Yale) ဖြစ်သည်။
သည် ၁၉၅၅ ခုနှစ်လောက်က ရုပ်ရှင်မင်းသား မဖြစ်သေး။
ရုံးလုပ်ငန်း အရာရှိမှာ ဦးတင် ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် ''ဘာသာပြန်စာပေအသင်း'' နှင့် ''အစိုးရပညာရေးဌာန'' ၊ ''ကျောင်းသုံးစာအုပ်ထုတ်လုပ်မှု ညွှန်ကြားရေးဝန်ဌာန'' တို့ တွဲဖက်၍ ကျောင်းသုံးစာအုပ်များ ဘာသာပြန်ဆို ပြုစုရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြလေသည်။
စာပေဗိမာန်မှ စာပေဆိုင်ရာ ဂုဏ်ပြုဆုများကို အောက်ပါအတိုင်း (၇)မျိုးခွဲ၍ ချီးမြှင့်ခဲ့သည် - # ကာလပေါ် ဝတ္ထုဆု # စာပေပဒေသာဆု # သုတပဒေသာဆု # ဝတ္တုတိုပေါင်းချုပ်ဆု # ကဗျာပေါင်းချုပ်ဆု # ပြဇာတ်ဆု # ဘာသာပြန် စာပေဆု ထိုဆုများကို ချီးမြှင့်ရန် ပြက္ခဒိန်နှစ် တစ်နှစ် အတွင်း ထုတ်ဝေသမျှ စာအုပ်စာတမ်းများကို အသင်းမှ စာပေဗိမာန်ဆု ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့သို့ တင်ပြရသည်။
ဆုငွေများမှာ ''ကာလပေါ်ဝတ္ထုဆု''အတွက် ကျပ်ငွေ ၁…ဝဝဝ၊ ''ဘာသာပြန်ဆု'' အတွက် ကျပ်ငွေ ၇၅ဝ၊ ''စာပဒေသာဆု'' အတွက် ကျပ်ငွေ ၁…ဝဝဝ၊ ''သုတ'' ပဒေသာဆု''အတွက် ကျပ်ငွေ ၁…ဝဝဝ၊'' ကဗျာ ပေါင်းချုပ်ဆု''အတွက် ကျပ်ငွေ ၁…ဝဝဝနှင့် ပြဇာတ်ဆု''အတွက် ကျပ်ငွေ ၁…ဝဝဝ အသီးအသီး ဖြစ်သည်။
စာပေဗိမာန်ထုတ် စာအုပ်များအနက် မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းအချို့ကို အင်္ဂလန်၌လည်းကောင်း၊ နှစ်ငါးဆယ်စာစဉ် စာအုပ်နှင့် လူထုသိပ္ပံကျမ်းတို့ကို နယ်သာလန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း ပုံနှိပ်လေသည်။
အထူးကိုယ်စားလှယ်များမှာမူကား စာပေဗိမာန်မှ တီထွင်ထားသော ''မရောင်းရပြန်သွင်းစနစ်'' နည်းဖြင့် ဆက်သွယ် နိုင်ခွင့်ရှိလေသည်။
မြက်တို့သည် အစေ့မှပေါက်သောအခါ အခြားအပင်များနည်းတူ အမြစ်များနှင့် ပင်တံ တစ်ခုတည်းထွက်သော အမျိုးက နည်း၏။
မြက်တို့သည် အခြားအပင်များကဲ့သို့ပွင့်ခြင်း၊ သီးခြင်း ပြုကြ၏။
ရေနေ တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် ရေသတ္တဝါ ဆိုသည်မှာ ရေတွင် အမြဲနေထိုင် ကျက်စား ပေါက်ပွားသော သတ္တဝါမျိုးကို ဆိုလိုသည်။
ရေသတ္တဝါတို့တွင် အနိမ့်ကျဆုံးနှင့် ရှေးဦးအကျဆုံး ဖြစ်သော သတ္တဝါတို့မှာ ခေါ် ရေသတ္တဝါကလေးများ ဖြစ်ကြသည်။
အလွယ်တကူ စမ်းသပ် တွေ့ရှိနိုင်သော ရေချိုနေ ပရိုတိုဇွကလေးများမှာ ပါရာမီးဆီယမ်၊ နှင့် ယူဂလီးနားတို့ဖြစ်ကြသည်။
ယင်းဆဲများသတ္တဝါ လောက၏ အောက်ဆုံးအဆင့်တွင် အမျိုးမျိုးတို့ ပါဝင်ကြသည်။
အပါအဝင်ဖြစ်သော မြန်မာ့ရေချို ဆီလင်တာရိတ်များသည် အလွန်သေးငယ်၍ မြက်ပင်ပေါင်းပင် ထူထပ်သော ရေကန်၊ အင်းအိုင်များတွင် တွေ့နိုင်သော်လည်း ယင်းတို့ကို သေချာစွာ လေ့လာမှတ်သားခြင်း မရှိသေးသဖြင့် အများက မသိကြချေ။
ကျောက်များတွင် တွယ်ကပ်နေသော ကျောက်ခက်ကျောက်ပန်း ဖြစ်စေသည့် သန္တာကောင်၊ ပင်လယ် ကမ်းခြေသဲသောင်တွင် စိုက်နေသော ၊ ပင်လယ်ရေတွင်ပေါ်၍ လှိုင်းပုတ်ခတ်ရာသို့ ပါသွားတတ်သော ပင်လယ်ခူအမျိုးမျိုးတို့သည် မြန်မာဆီလင်တာရိတ်များဖြစ်သည်။
ပလက်တီဟယ်လမင်သီးစ မျိုးပေါင်းစုတွင် သတ္တဝါငယ်အတော်များများ ပါဝင်ကြသည်။
မြန်မာ့ အီကိုင် နိုဒမ်ကောင်များအနက် ရခိုင်နှင့် တနင်္သာရီကမ်းခြေ အရပ်ဒေသများတွင် နေသော ကောင်များ၊ ပင်လယ်ဖြူ ကောင်များ၊ များ (ဆင်မြှော့များ)၊ ပင်လယ်ပန်းများနှင့် ပယ်လယ်ချပ်ပြားများကိုသာ အများက တွေ့ဘူး မြင်ဘူးကြသည်။
အခွံမာပေါ်တွင် ဖြည်းညင်းစွာ လှုပ်ရှားနိုင်သော ဆူးရှည်ကြီးများ ရှိသောကြောင့် ယင်းတို့ကို အများက ရှောင်ရှားကြသည်။
အချို့က ရေငန်တွင် နေကြ၍ အချို့က ရေချိုတွင် နေကြပြီးလျှင် ကျန်အချို့မှာ စွတ်စိုသော ကုန်းပေါ်တွင် နေတတ်ကြသည်။
ရေချို ခရုနှင့် ယောက်သွားများအနက် အချို့က လူတို့ကို အကျိုးပြု၍ အချို့က လူတို့အား အကျိုးမဲ့စေသည်။
မြော့အမျိုးမျိုးတို့သည် ကျွဲ နွားများကို တွယ်တတ်သည့် အပြင်၊ ကောက်စိုက်ချိန်တွင် ကောက်စိုက်သူများကိုလည်း တွယ်တတ်ကြလေသည်။
အာသရိုပိုးဒါး မျိုးပေါင်းစုတွင် အခွံမာ၍ ခြေအဆစ်ရှိသော ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ စသည့် သတ္တဝါမျိုးတို့ ပါဝင်သည့်အနက် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး ပုံပန်း သဏ္ဌာန်နှင့် ဂုဏ်အင်လက္ခဏာများ ကွာခြားကြသည့်အပြင် အရေအတွက်လည်း အလွန်များပြား ကြသောကြောင့် ယင်းတို့ကို အုပ်စုလေးစုခွဲ၍ မျိုးပေါင်း လေးမျိုးတွင် ထည့်သွင်းထားသည်။
ကော်ဒက်တာ မျိုးပေါင်းစုတွင် မြန်မာ့ ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါအုပ်စုကြီး စုပါဝင်သည်။
ဈေးတွင် တင်ရောင်းသော ရေချိုငါးများမှာ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ရေငန်ငါးများမှာ ၊၊၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ယင်းတို့မှာ ၊ ၊ နှင့် များဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာ့ရေချိုငါးများအနက် ငါးကျည်း၊ ငါးခူ၊ အမျိုးမျိုးနှင့် ငါးပြေမတို့သည် ရေတွင် အသက်ရှူနိုင်သည့်အပြင် ကုန်းပေါ်တွင်လည်း လေကို ရှူနိုင်သော ငါးများဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖား၊ ဖားပြုတ်၊ ဖားခုန်ညင်း၊ သစ်ပင်တက်ဖား စသည်ဖြင့် အမျိုးသုံး ဆယ်ကျော်ရှိသည့်အနက် ရေနှင့်အနီးကပ်ဆုံးနေသော ဖားများတွင် စွတ်စိုသော အရေခွံရှိပြီးလျှင်၊ ခြေချောင်းများမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အရေပြားဖြင့် ဆက်စပ်နေ၍ ပေါင်တံရှည်များ ရှိသဖြင့် ရေတွင် ကျင်လျင်စွာ ကူးသန်းနိုင် ငုပ်နိုင်ကြလေသည်။
မြန်မာ့ ရေငန်ရပ်ဖြစ်သော တနင်္သာရီနှင့် ရခိုင်ကမ်းခြေ တစ်လျှောက်ရှိ ကျောက်တုံးကျောက်ဆောင် များကို အကွယ်အကာယူ၍ နေထိုင်ကြသော ခေါ် ပင်လယ်မြွေ အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သုံးမျိုးနှင့် တစ်မျိုးရှိသည်။
မြန်မာ့ရေပြင်တွင် တွေ့ရသော နှစ်မျိုးရှိသည်။
ကရော့ကို ဒီလပ်ပယ်လတ် စတြစ်ခေါ် မိကျောင်းမှာ မ္ဘက်တို၍ ယင်းကို သရက်မြို့အနီး အထက်ပိုင်းရပ်တွင် တွေ့နိုင်သည်။
ရေဝမ်းဘဲ၊ ငှက်ကြီး ၊ ၊ ကလကတ်၊ ၊ စသော ငှက်များ ဤအမျိုးတွင် ပါဝင်သည်။
တတိယ ရေငှက်မျိုးတွင် နှင့် တို့ ပါဝင်သည်။
ရေတွင် ကျက်စားပေါက်ပွားသော မြန်မာ့နို့တိုက် သတ္တဝါသုံးမျိုးခန့်ရှိရာ ယင်းတို့မှာ မျိုး၊ (လပိုင်) မျိုးနှင့် ခေါ် ငဆင်မျိုးတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး အင်အားကို အဓိကအားဖြင့် ဖြည့်တင်းပေးနေသော မြန်မာ့ထွက်ကုန် ပစ္စည်းသုံးမျိုးအနက် ရေနံသည် တစ်မျိုးအပါအဝင်ဖြစ်၍ အခြားနှစ်မျိုးမှာ ဆန်စပါးနှင့် သစ်မာ အမျိုးမျိုးဖြစ်သည်။
ယင်းသို့ အရေးပါးမှု ကြောင့် '' မြေဆီမှ ရွှေရည် '' ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသော အဖိုးတန်ရေနံကို နိုင်ငံခြားသား အရင်းရှင် ကုမ္ပဏီကြီးများက မြန်မာ့မြေဆီမှ ခေတ်အဆက်ဆက် ထုတ်ယူခဲ့၍ တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် ကုဋေကဋာ ချီပြီးလျှင် ရအပ်သော အကျိုးအမြတ်တို့ ကို အမြိုင့်သား စားကာ၊ ရေနံလုပ်ငန်းကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်တို့ကို ပြန်လည် ဆန်းစစ်ရသော် မြန်မာ့ ရေနံသမိုင်းကို လေ့လာရန် လိုအပ်ပေလိမ့်မည်။
မြန်မာ့ရေနံသမိုင်းဟု ဆိုလျှင် ရေနံကို မည်သည့်ခေတ်ကာလက စတင်တွေ့ရှိကြ၍ မည်ကဲ့သို့ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက် ခဲ့ကြပုံကို ဖော်ပြရပေမည်။
ရာဇဝင် ကောက်နုတ်ချက်များ၊ ရေနံချောင်း သခေသ္မပ စာတမ်း စသည်တို့ကို ညိနှိုင်းတင်ပြရလျှင်၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရေနံကို ပုဂံခေတ် စလေငခွေမင်း၏ လက်ထက်၌ စတင်တွေ့ရှိသည်ဟု ယူဆရသည်။
မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် ရေနံချောင်း မင်းကြီး၏ သမီး တွင်းရိုးအနွယ်ဖြစ်သူ မှန်နန်းအပျိုတော် ကြေးမြှင် တိုက်စားကို သုသီရိပဘာဟူသော ဘွဲ့ဖြင့် မိဖုရား မြောက်သည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီး သည့်အချိန်မှ စ၍ ရေနံမြေဒေသများကို စူးစမ်းရှာဖွေ လေ့လာခြင်း၊ တိုင်းတာခြင်းများကိုပြုလုပ်စေခဲ့သည်။
အရှိန်အဟုန် ကောင်းစွာဖြင့် ရေနံလုပ်ငန်းကို တိုးချဲ့ နိုင်သော ကုမ္ပဏီများတွင် ဘီအိုစီသည် ထိပ်ဆုံးဖြစ်၍ ခေတ်မီ စနစ်များကို ဗွေဆော်ဦး သုံးနိုင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံခြားသို့ မြန်မာ့ရေနံထွက်ပစ္စည်းများ တင်ပို့ ရောင်းချခဲ့ရသည် ဆိုသော်လည်း ထိုစဉ်က မြန်မာပြည်တွင် မချက်လုပ်သော အချို့ဓာတ်ဆီများနှင့် ချောဆီအမျိုး အစားတို့ကိုမူ နိုင်ငံခြားမှ တင်သွင်းခဲ့ရာ၊ အထူးသဖြင့် အမေရိကန် စတင်းဒတ် ရေနံကုမ္ပဏီသည် ဘီအိုစီ ကုမ္ပဏီနှင့် အစီအစဉ်ပြုလုပ်၍ မြန်မာပြည်သို့ ရေနံထွက် ပစ္စည်းများ တင်သွင်းရောင်း ချခဲ့သည်။
ဘီအိုစီ တစ်ခုတည်းကပင် တစ်နှစ်လျှင် ဤမျှလောက် အမြတ်အစွန်း ရရှိခဲ့ပေရာ ခရစ် ၁၈၈၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကာလ မတိုင်မီအထိ နှစ်ပေါင်း ၅ဝ ကျော်မှှ နိုင်ငံခြား ကုမ္ပဏီကြီးများသည် မြန်မာ့ မြေဆီမှ ရွှေရည်ကို ညစ်ထုတ်၍ ရရှိခဲ့သော အကျိုးအမြတ်များ မည်မျှ များပြားမည်ကို ချင့်တွက်ကြည့်နိုင်ပေမည်။
ရေနံကုမ္ပဏီကြီးများသည် တစ်ဆင့်ထက်တစ်ဆင့် စီးပွားရေးဖွဲ့ဖြိုးတိုးတက် မြင့်မားလာခဲ့ကြသော်လည်း မိမိတို့ အကျိုး အမြတ် ကြီးမားရေးကိုသာ ရှေးရှူကြပြီးလျှင် မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းတွင် အရေးပါသော ကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေသည့် လုပ်သား တို့၏ စားဝတ်နေရေးအတွက် တရားမျှတစွာ တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက် ပေးခြင်း မရှိခဲ့ချေ။
ဘက်ဆစ် ဂျပန်တို့ကို တော်လှန်၍ ဂျပန်တို့ မြန်မာ့မြေမှ ဆုတ်ခွာရပြီးနောက်တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ ပြန်လည်ဝင် ရောက်လာသောအခါ၊ ဗြိတိသျှရေနံ ကုမ္ပဏီများ သည်လည်း တစ်စတစ်စဖြင့် ရေနံမြေသို့ ပြန်လာကြသည်။
ရဲဘော်ဖြူများ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သော ရေနံမြေကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရ တပ်များက ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြန်လည် သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်၊ ဇူလိုင်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် အရင်းရှင် ရေနံကုမ္ပဏီများက ပြည်တွင်းရေး အခြေအနေ အရပ်ရပ်တို့ကြောင့် လုံခြုံမှု မရှိသဖြင့် ရေနံလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက် ရန် မဖြစ်ဟူသော အကြောင်းပြချက်၊ ဘဏ္ဍာရေး မလုံ မလောက်ဟူသော အကြောင်းပြချက်တို့ဖြင့် ရေနံချောင်းရှိ ရေနံလုပ်ငန်းအရပ်ရပ်ကို လုံးဝပိတ်ပစ်ကာ၊ အလုပ်သမား ၂ဝဝဝ ကျော်တို့ကို လူလျော့ပစ်လိုက်လေသည်။
နယ်ချဲ့ခွင့်ရတိုင်း နယ်ချဲ့ရန် ကြံစည်နေကြသော အင်္ဂလိပ်အစိုးရနှင့်လည်းကောင်း၊ ပြင်သစ် အစိုးရနှင့်လည်း ကောင်း သင့်မြတ်အောင် ဆက်ဆံတတ်သော မင်းတုန်းမင်းသည် ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင်လွန်၍ ထိုနှစ်၌ပင် သားတော် နန်းတက်သည်။
တွင် သားတော်ကြီးများ ဖြစ်ကြသော သုံးဆယ်မင်းသား၊ မက္ခရာမင်းသား၊ ညောင်ရမ်းမင်းသားတို့ ရှိှလေသည်။
မင်းမိဖုရားတို့ မြောက်စားထားသော အိမ်တော်ပါ လက်သုံးတော်များ၏ အာဏာပြင်းလာ၍ လွတ်တော်ရုံးတော်တို့၏ အာဏာညံ့လာလေသည်။
သို့ရာတွင်၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် တိုင်းပြည်လည်း ငြိမ်ဝပ်လာသည်။
သာသနာရေးကို အခြေခံ၍ ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သော ဝိုင်-အမ်-ဘီ-အေ ခေါ် သည် မြန်မာအမျိုးသားတို့၏ အမျိုးသားစိတ်ဓာတ် နိုးကြွအောင် စတင်ဆောင်ရွက်သော အသင်းဟုဆိုရပေမည်။
ထိုနောက် ခေါ် မြန်မာအသင်းချုပ်ကြီးမှတစ်ဆင့် မြန်မာတိုင်းသူ ပြည်သား များ၏ အကျိုးကို ရှေးရှူသော ဥပဒေမျိုးကို ပြုလုပ်ပေးရန် အင်္ဂလိပ်အစိုးရထံ တောင်းကြလေသည်။
ဝံသာနုတရား ဟောသူများတွင် ဆရာတော် နှင့် တို့သည် ထင်ရှားသည်။
သည် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက် ရန်ကုန်မြို့ဗဟန်း မြို့နယ်တွင်စတင် တည်ထောင်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော အမျိုးသားကျောင်း ဖြစ်သည်။
ဘုရင်ခံအုပ်ချုပ်သော ပြည်နယ်ဖြစ်လာ၍ ဘုရင်ခံသည် ပြည်သူတို့ ရွေးကောက်တင်မြောက်သော အမတ် ၈၄ ယောက်နှင့် ဘုရင်ခံခန့် အမတ် ၁၉ ယောက်တို့ပါဝင်သော ဥပဒေပြု မင်းတိုင်ပင်အဖွဲ့ဖြင့် အုပ်ချုပ်ရသည်။
လက်နက် အားကိုဖြင့် အဓမ္မပြုနေသော နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်အစိုးရကို လက်နက်ဖြင့် ရင်ဆိုင်ရမည်ဟုဆိုကာ ဓားဆွဲ၍ တော်လှန်ခဲ့သော ခေါင်းဆောင်သည့် တောင်သူလယ်သမား တပ်သားများမှာ အချိန်လည်းမဟုတ်၊ လက်နက်ချင်းလည်းမမျှ၊ စည်းကမ်း သေဝပ်မှုလည်းမရှိ၊ စည်းရုံးမှုလည်း ကင်းမဲ့သောကြောင့် နယ်ချဲ့တို့၏ အပြင်းအထန် နှိပ်ကွပ်ခြင်းကို ခံရလေသည်။
ဗမာပြည်သည် တို့ပြည်၊ ဗမာစကားသည် တို့စကား၊ ဗမာစာသည် တို့စာဟူသော ဆောင်ပုဒ်ဖြင့် လူငယ်တစ်စုသည် ဟူသော နိုင်ငံရေး အသင်းသစ် တစ်ခုကို ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် တည်ထောင်ကြသည်။
သခင်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော သည် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ကြသောအခါ စစ်အတတ်ကို သင်ကြသည်။
ဗလငါးတန်နှင့် လူရည်မြှင့်တင်ရေး ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အာရှလူငယ် အစည်းအရုံးဝင်များလည်း ထိုလျှို့ဝှက်သော လုပ်ငန်း၌ အသက်စွန့်လျက် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။
ထိုနှစ်၌ပင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ စစ်တပ်များသည် မြန်မာပြည်အတွင်းသို့ ပြန်ဝင်နိုင်၍ ဂျပန်စစ်တပ်ကို အောင်မြင် ကြသောအခါ မြန်မာပြည် ဘုရင်ခံသည် မြန်မာပြည်သို့ပြန်လာ၍ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဗြိတိသျှပါလီမန်တွင် တင်ပြအတည် ပြုခဲ့သော အရ မြန်မာပြည်ကို ဒိုမီနီယန် အဆင့်အတန်းပေး၍ အုပ်ချုပ်ရန် စီစဉ်လေသည်။
ထိုနှစ်၌ပင် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းသည် စစ်တပ်မှ ထွက်ပြီးလျှင် လွတ်လပ်ရေးကို အရယူမည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကြွေးကြော်၍ ဖ၊တ၊ပ၊လ ကို အမည်ပြောင်းလိုက်သော ဘက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့( အဖွဲ့) ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တိုင်းပြည်၏ အင်အားကို စည်းရုံးလေသည်။
အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဗိုလ်ချုပ်အောင် ဆန်းခေါင်းဆောင်သော မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် လန်ဒန်မြို့သို့ သွားရောက်ဆွေးနွေးပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။
ခေါင်းဆောင် ကြီးများသည် ပြည်မတောင်တန်း ပူးပေါင်းရေးကို အစွမ်း ကုန်ဆောင်ရွက်ကြရာ ထိုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် တိုင်းရင်းသား သွေးစည်းမှု အဆောက်အအုံကို တည်ဆောက်ပေးသည့် တောင်တန်းဒေသများက ပြည်မကြီးနှင့် ပူးပေါင်းရန် သဘောတူသော ကြီးကို အောင်မြင်စွာ လက်မှတ် ရေးထိုးနိုင်ခဲ့ကြသည်။
ရွေးကောက်ပွဲပြီးသောအခါ ပြည်သူအများ ယုံကြည်၍ ရွေးကောက်တင်မြောက်လိုက်သော ပြည်မ၊ တောင်တန်း ကိုယ်စားလှယ်အမတ်များ ပါဝင်သည့် တိုင်းပြုပြည်ပြု လွတ်တော်အစည်းအဝေများ ကျင်းပ၍ တိုင်းပြည်ကို ဥပဒေဖြင့်သာ အုပ်ချုပ်စေလိုသည်ဟု လည်းကောင်း၊ ကချင်၊ ကယား၊ ကရင်၊ ရှမ်း တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများသည် ပြည်နယ် အသီးသီး ဖွဲ့လျက် ပြည်မနှင့်ပေါင်း၍ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ တည်ထောင်စေလိုသည်ဟု လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော် သမ္မတကို ငါးနှစ်တစ်ကြိမ် တင်မြောက်ခြင်းဖြင့် သမ္မတနိုင်ငံလည်း ဖြစ်စေလိုသည်ဟု လည်းကောင်း၊ တောင်သူ လယ်သမား အလုပ်သမားတို့ ပါဝင်သော ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံသား အားလုံး၏ အကျိုးအတွက် နိုင်ငံသူနိုင်ငံသားများ၏ ဆန္ဒအရ နိုင်ငံကိုအုပ်ချုပ်စေလိုသည်ဟု လည်းကောင်း အများသဘောတူ ဆုံးဖြတ်၍ ကို ရေးဆွဲကြ လေသည်။
နိုင်ငံတော် အလံ၊ နိုင်ငံတော်သီချင်း၊၊ နိုင်ငံတော် တံဆိပ်တို့ကိုလည်း အများသဘောတူ ဆုံးဖြတ်၍ သတ်မှတ်ကြလေသည်။
ပြည်တွင်းရေး၌ ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ ပဒေသရာဇ် အာဏာများကို စာချုပ်၍ စွန့်လွှတ်စေခဲ့လေသည်။
ထိုနောက် ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ဝါဒ သဘောထားဖြစ်သော ကို ကြေညာသည်။
လူတို့သည် နေထိုင် ဝတ်စားမှုအတွက်လည်းကောင်း၊ သွားလာ လုပ်ကိုင်မှု အတွက်လည်းကောင်း ဝတ္ထုပစ္စည်း အမျိုးမျိုးကိုပြုလုပ် သုံးဆောင်နေကြ၏။
အထူးသဖြင့် မြေအောက်၌ တိမ်မြုပ်နေသော ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းတို့ကို စနစ်တကျ တူးဖော်ကာ ဆိုခဲ့ပြီးဖြစ်သော ဘာသာရပ်များနှင့် ညိနှိုင်းလေ့လာ ဝေဖန်ရသဖြင့် သိပ္ပံပညာ၏ အကိုင်းအခက်ပညာတစ်ရပ် အနေနှင့် အသိအမှတ် ပြုကြ၏။
ကမ္ပည်းစာလေးမျိုးဖြင့် အကြောင်း အရာ တစ်ရပ်စီကို စီကုံးရေးသားထားသဖြင့် တစ်ဘာသာနှင့် တစ်ဘာသာကို ညိနှိုင်းကာ ပုဂံခေတ်ဦးက ထိုဘာသာလေးမျိုး၏ ဝေါဟာရ ထူးခြားချက်များနှင့် အက္ခရာအရေးအသား ထူးခြားချက်များကို လေ့လာသိရှိနိုင်လေသည်။
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ တွင် အချုပ် အချာ အာဏာပိုင် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးမှုကို အမှီပြုရသော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်၏။
ဗီအိတ်ဇ်ဝါ့ခ် သည် အချိန်နှင့် တပြေးညီ လှုပ်ရှားထိန်းချုပ်နိုင်သော တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် အလာမီဒါရှိ ဝင်းရေးဗား စစ်စတမ် မှ ထုတ်လုပ်ရောင်းချသည်။
ဗီအိတ်ဇ်ဝါ့ခ် စနစ် များကို ၊ နှင့် မိုက်ခရိုဆော့ဖ်ဝင်းဒိုးများပေါ်တွင် ရေးသား ပြုပြင် တည်းဖြတ်ပြီးမှ သုံးစွဲနိုင်သည်။
ဒေါက်တာဇော်ဦးသည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန် တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝနှင့် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝ နှစ်ခုစလုံးတွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ထူးချွန်ကျောင်းသားများအား ချီးမြှင့်သော ကို နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ရရှိခဲ့သည်။
ဖပ်ဇီလောဂျစ် (Fuzzy logic) ဆိုသည်မှာ တန်ဖိုးအများအပြားကို ရည်ညွှန်း ဖော်ပြသော လောဂျစ် အမျိုးအစား တစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ရေဒီယိုလှိုင်း ထုတ်လွှင့်စက် (Transmitter) နှင့် ရေဒီယိုလှိုင်း ဖမ်းစက် (Receiver) နှစ်ခု စလုံးတွင် အများအပြားကို တပ်ဆင် အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ဆက်သွယ်မှု၏ အရည်အသွေးကို ပိုမို ကောင်းမွန်လာစေသည်။
ထိုသို့ တိုးမြှင့်နိုင်ရသည့် အကြောင်းမှာ စပက်ထရယ် အဖစ်ရှန်စီ (spectral efficiency ) ပိုမိုများပြားသည်က တစ်ကြောင်း၊ ဆက်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်း၏ စိတ်ချအားထားရမှုနှင့် လမ်းကြောင်း အပို အများအပြား ရှိမှု တို့ကြောင့် ကို လျှော့ချနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ထိုသို့သော ဂုဏ်သတ္တိများကြောင့် မိုင်မိုသည် IEEE 802.11n (ဝိုင်ဖိုင်)၊ 4G ၊ 3GPP Long Term Evolution၊ ( WiMAX ) နှင့် အိတ်ချ်အက်စ်ပီအေ ပလပ်စ် စသည့်ခေတ်သစ် စံနှုန်းများ၏ အဓိက အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံသည် မုတ်သုန်လေရာသီခွင်တွင် ပါဝင်၏။
မြန်မာနိုင်ငံသည် ရှေးအထက်ကျော်ကာရီကပင် အာရှအရှေ့ တောင်ပိုင်းတွင် အထူးထင်ရှား ကျော်စောသော မြန်မာ့ အဖိုးအနန္တထိုက်တန်သည့် ကျောက်မျက်ရတနာဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ရတနာပင်များနှင့် ပြည့်နှက်နေသော ရတနာနိုင်ငံဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဆူးအက်တူးမြောင်းမှသည် အရှေ့ဘက် ကာလကတ္တားမြို့အထိ အာရှတိုက်တောင်ပိုင်း တစ်လျှောက်၌ တည်ရှိသော အရပ်ဒေသတို့မှာ များသောအားဖြင့် မိုးပါးရေရှား၍ ညံ့ဖျင်းသော မြေဩဇာနှင့် ခြောက်သွေ့သော လယ်ယာ များသာရှိကြရာ၊ မြန်မာနိုင်ငံသည်သာလျှင် ဗျိုင်းငှက် တို့အလယ်၊ တင့်တယ်သော ဟင်္သာပမာ၊ ကျက်သရေမင်္ဂလာ၊ ဝေဆာလှပ၊ သာယာစည်ပင်၊ ဝပြောသောအသွင်ကိုဆောင်နိုင်သည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပေသည်ဟူ၍ လည်းကောင်း သိုးဆောင်း လူမျိုး များက အမွမ်းတင်ကာ ရေးသားကြလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အချို့အရပ်ဒေသ၌ လူနေအိမ်ခြေ ရွာစဉ်တို့သည် အလွန်ပြည့်ကျပ်လျက် နီးကပ်စွာ တည်ရှိ နေကြ ပြီးလျှင်၊ အချို့ဒေသ၌မူ လူနေသူနေ မတွေ့ရှိရဘဲ မိုင်ပေါင်းများစွာ နေရာလွတ်ကွက်လပ်များ ဖြစ်နေကြသည်ကို တွေ့ရ၏။
လူမှု ဖူလုံးရေးအတွက် တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးရန် အပင်များမှာ (၁)ဂွမ်းမွေးရှည် ဝါပင် (၂) ဂုံလျော်ပင် (၃) ဆီထွက် အစေ့ရအပင်များ (နှမ်း၊ မြေပဲ၊ မုန်ညင်းနှင့် အုန်းပင်များ) (၄) ဂျုံစပါး (၅) ကြက်သွန် (၆) ငရုတ်နှင့် (၇) ကွမ်းသီးသည် အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
ဂျုံမှုန့်(သွင်းကုန်) ၃ဝ'ဝဝဝ ၃'၈ဝဝဝဝဝ စုစုပေါင်း ၃၉ဝဝဝ ၃၇၅ဝဝဝဝ ဂျုံစေ့(နိုင်ငံထွက်နှင့် နိုင်ငံခြား)မှ အာဋာမှုန့်ခေါ် ဂျုံမှုန့်ရာနှုန်း ၉ဝမြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀)။
မြန်မာပြည်တွင် ပထမဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ကို စတင်ပုံနှိပ်သည့် ခုနှစ်မှာ ၁၈၃၆ ခုနှစ်ဖြစ်၍ ထိုစဉ်က အနောက်နိုင်ငံများ၌ သတင်းစာလုပ်ငန်းမှာ သိသိသာသာကြီး တိုးတက်လျက် ရှိနေပေပြီ။
ပထမဆုံး မှာ အစိုးရအခမဲ့ကျောင်း၌ ကျောင်းအုပ် လုပ်နေသော အမေရိကန် သာသနာပြု ဆရာကြီး အောင်ထက်ဖြစ်သည်။
လမိုင်းမြို့ ခရော်နီကယ် သတင်းစာသည် အစိုးရထုတ် သတင်းစာ တစ်စောင်ဖြစ်၍ အစိုးရအမှု ထမ်းများနှင့် အစိုးရဌာနမှသတင်းများကို ထည့်သွင်း ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
အထောက်အထားများအရ သိရှိရသလောက် ပထမဆုံး ဖြင့် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာမှာ ဆဉ်တာူ်ဂဖီ (ဝါ) မောနင်းစတား ဖြစ်၍ ၁၈၄၁ ခုနှစ်၌ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ယင်းသတင်းစာကို [မွန်င်ဘာသာ]]ဖြင့် ခရစ်ယန် နှစ်ခြင်းသာသနာပြုအဖွဲ့က ထုတ်ဝေခဲ့၍ ထိုအဖွဲ့ကပင် ၁၈၄၂ ခုနှစ်၌ ကို မြန်မာ ဘာသာဖြင့် မော်လမြိုင်မြို့တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဓမ္မသိတင်းစာသည် ဖြင့် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာများတွင် အစောဆုံးဖြစ်သည်။
ပမာအားဖြင့် ၁၈၅၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၄ ရက်၊ ၁၂၁၄ ခုနှစ် တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၁ဝ ရက်နေ့ထုတ် ဓမ္မသိတင်းစာ သတင်းစာ ဒသမတွဲ၊ အမှတ် ၄ ၌ အင်္ဂလိပ်မင်းနှင့် မြန်မာမင်းတို့ စစ်တိုက်ကြသည် အကြောင်းဟူ၍ ခေါင်းစဉ် တပ်လျက် အကြောင်းကို ရေးသား ဖော်ပြထားလေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ သတင်းစာများသည် မော်လမြိုင်မြို့တွင်ဦးစွာ ဖွားမြင် လာခဲ့ကြပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့လာခဲ့ကြ၏။
ကြည့်ရှုအားပေးသူ နည်းနေသဖြင့် သတင်းစာ၏ နာမည်ကို ဟု ပြောင်း၍ ထုတ်ဝေသေး၏။
ထိုစဉ်က ရန်ကုန်မြို့၌ နေထိုင်သူတို့သည် ရန်ကုန်မှထုတ်ဝေ သည့် သတင်းစာများကို မကြိုက်ကြဘဲ မှထုတ်ဝေသော (နောင်တွင် ဟူ၍ ပြောင်းထုတ်သည်။
ထို ပဲခူးဂေဇတ် သတင်းစာကို ၁၈၅၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ဟူ၍ နာမည်ပြောင်းကာ ထုတ်ဝေခဲ့ပြန်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အခွန်တော် ကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ စုံလင်ကောင်းမွန်သော ဆောင်းပါးများကို ရေးသဖြင့် ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံ ပထမဆုံးပဲခူးတိုင်းမင်းကြီး (နောင်မဟာမင်းကြီး) [[အာသာ ဖယ်ယာ]] တွေ့ရှိချီးကျူးသဖြင့် ရန်ကုန်တိုင်း သတင်းစာသည် နာမည်ထွက်၍ လာလေတော့သည်။
ရန်ကုန်တိုင်း သတင်းစာ ကလည်း အလျှော့မပေးသဖြင့် ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် ဟူ၍ တစ်ပတ် နှစ်ကြိမ်ထုတ် သတင်းစာကို တည်ထောင်လိုက်ကြ လေသည်။
ထို့ကြောင့် ရန်ကုန်ဂေဇက် သတင်းစာသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပထမဆုံး ဟု ဆိုရပေမည်။
ရတနာပုံ သတင်းစာနှင့် တစ်ချိန်တည်း ရန်ကုန်မြို့တွင် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာများမှာ (၁) ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် ဇန်နဝါရီလတွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရက ထုတ်သော။
ထို့ပြင် [[မြန်မာတိုင်း ကြီးဆွေ]] အမည်ဖြင့် သတင်းစာကြီး တစ်စောင် လည်း ပေါ်ခဲ့သေးသည်ဟု ရတနာပုံ နေပြည်တော် သတင်းစာတွင် ပါသည့် သတင်းတစ်ရပ်အရ သိရလေ သည်။
နောင်အခါ ဟေးဆိုသူက ထိုသတင်းစာကို ဝယ်ယူကာ ဟူ၍ ထုတ်ဝေ သည်။
ရာဇဝင် ဆရာအချို့၏ ရေးသားချက်အရ ထိုသတင်းစာကို မန္တလေး ရွှေမြို့တော်ရှိ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းအုပ် ဘီဂန်းဒက်က အကြံပေး တိုက်တွန်းချက်အရ ကြီးက ထုတ်ဝေခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။
သို့ရာတွင် ထိုအချိန်က ခေါင်းဆောင်သော မြန်မာသံတော်အဖွဲ့သည် ၊ ၊ စသော တိုင်းကြီး ပြည်ကြီးများမှ ပြန်လည် ရောက်ခါစဖြစ်၍ သတင်းစာလုပ်ငန်း အစီအစဉ်တစ်ရပ်ကို ကင်းဝန်မင်းကြီးနှင့်အတူ ပါလာသည်ဟုဆိုသော် ဆိုနိုင် ရာပေသည်။
ရတနာပုံနေပြည်တော် သတင်းစာကို တရုတ် မြန်မာ ကပြားဖြစ်သော ဦးအဟီးဆိုသူအား ဘုရင်မင်းမြတ်က ဘွဲ့နှင့် ရာထူး ပေးအပ်လျက် စီမံအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
ယင်း၏ လက်အောက်မှ သတင်းစာဆရာ နှင့် သတင်းထောက်နှစ်ဦးတို့က သတင်းစာနှင့် စပ်လျဉ်းမျှသော ကိစ္စအဝဝတို့ကို တာဝန်ယူ၍ ဆောင်ရွက်ကြရလေသည်။
ရတနာပုံ နေပြည်တော် သတင်းစာတွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး ကုသိုလ်တော်ဘုရားကြီးသို့ ကြွရောက် ရွှေထီး တင်လှူရန် ထွက်တော်မူသည့် သတင်းကို ဖော်ပြရာ၌ ၁၂၃၉ ခု ရတုပြိ ကဆုန်လဆန်း မည်မှန်းတွက်ချက် ၁၄ ရက် မင်္ဂလာအခါတော် ကြိုက်ဆဲတွင် ကျော်သဲဘွဲ့သာ သို့ ရွှေသားထီး တင်လှူ တော်မူရန် အမှန်ထွက်တော်မူသည့် အခမ်းအနားမှာ စသည်ဖြင့်ပါရှိသည်။
အထက် မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မစ္စတာ ရစ်ပလီက ကို ထုတ်ဝေခဲ့၏။
ထိုသတင်းစာသည်လည်း နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာပြည် နိုင်ငံရေးခေတ်တွင် ရပ်စဲသွားလေသည်။
မစ္စတာ ရစ်ပလီ မကွယ်လွန်မီ က အားလုံးကို သိမ်းကျုံး ဝယ်ယူလိုက်ပြီးနောက် အပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက် အမျိုးသားနေ့မှစ၍ ကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
မြန်မာပြည် နိုင်ငံရေးခေတ် မထမီက ထုတ်ဝေသော သတင်းစာတို့မှာလည်း မန္တလေးတွင် (ထိုသတင်းစာသည် မြန်မာသံတော်ဆင့် သတင်းစာကဲ့သို့ အသက်ရှည်ခဲ့သော သတင်းစာ ဖြစ်သည်။
ထိုနှစ်မတိုင်မီကလည်း ကွယ်လွန်သူ က ဗားမင်း အမည်နှင့် သတင်းစာ တစ်စောင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသေးသည်။
ထိုသတင်းစာ အယ်ဒီတာ သည် လက်ချက်ဖြင့် အသက်ဆုံးရရှာသည်။
ထိုခေတ်က အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေလျက်ရှိသော ရန်ကုန်ဂေဇက်နှင့် ရန်ကုန်တိုင်း သတင်းစာတို့ အပြင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရက်ခြားထုတ်ဝေသော မြန်မာပိုင် တစ်စောင်ရှိလေသေးသည်။
မြန်မာပြည်တွင် ဂျပန်တို့ ကြီးစိုးသွားသည့် သုံးနှစ်အတွင်း ထုတ်ဝေနိုင်သော မြန်မာ သတင်းစာတို့မှာ (၁) ……သူရိယသတင်းစာ၊ (၂) ……မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာနှင့် (၃) ……ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာ (ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရက ထုတ်ဝေသည်။
ဂျပန်ဝင်စ၌ ထားဝယ်မြို့တွင် ကို တည်းဖြတ်၍ ထုတ်ဝေခဲ့သေးသည်။
ထို့ပြင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ် သတင်းစာကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သေး၏။
ထို့ပြင် ဗြိတိသျှစစ်အုပ်ချုပ်ရေး၏ ဝါဒစစ်ဆင်ရေး ဌာနမှ အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ် သတင်းစာကို ထုတ်ဝေသည်။
နောင်သော် ထိုသတင်းစာကို ဟူသောအမည်ဖြင့် ဆက်လက် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
နျူးတိုင်းအော့ဗားမား သတင်းစာကို လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့်နောက် ကွယ်လွန်သူ ဝန်ကြီး ၏ အဆက်အနွယ်တို့က အစိုးရထံမျှ တင်ဒါစနစ်ဖြင့် လေလံဆွဲယူလိုက်သည်။
ဗြိတိသျှတို့ပြန်လည် ဝင်ရောက်ပြီးသည့်နောက် အမျိုးသားစိတ်ဓာတ်များ ပြန်လည်ဖွံ့ဖြိုးလာပြီးလျှင် လူသုံးများသော အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော မြန်မာတိုင်းရင်းသားတို့ပိုင် ပေါ်ပေါက်လာပြန်သည်။
အခြား အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ တစ်စောင်မှာ ဖြစ်သည်။
ထိုနောက်တွင်လည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော ၊ ၊ နှင့် တို့ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ်အတွင်းမှာပင် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့၌ ကိုလည်းကောင်း၊ စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့၌ ကို လည်းကောင်း၊ စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့၌ ကိုလည်းကောင်း တော်လှန်ရေး အစိုးရက ပြည်သူပိုင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် တော်လှန်ရေးအစိုးရ ပြန်ကြားရေးဌာနမှ ကို မြန်မာဘာသာဖြင့် ၁၉၆၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့၌လည်းကောင်း၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ၁၉၆၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့၌လည်းကောင်း စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) jammy wales support mon state 1billion.။
ခရစ်နှစ် ၈ဝဝ လောက်တွင် မြန်မာနှင့် မြန်မာ အနွယ်ဝင်တို့သည် ကြောင်း ကိုလိုက်၍ နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ လမ်းမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ကြသောအခါ၊ နှင့် တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ ဘက်ကမ်းရှိ တကောင်းပြည်၌လည်းကောင်း၊ ရှေးရခိုင်တို့သည် မြောက် အရပ်ရှိ ဝေသာလီပြည်၌ လည်းကောင်း၊ မွန်တို့သည် တောင်ဘက်ပင်လယ် ကမ်းခြေရှိ သထုံပြည်၌လည်းကောင်း၊ ပျူတို့သည် ယခုခေတ် ပြည်မြို့၏ အရှေ့ဘက် မှော်ဇာရွာတည်ရာ အရပ်ရှိ သရေခေတ္တရာပြည်၌လည်းကောင်း နေထိုင်လျက် ရှိကြပြီ။
ပုဂံပြည်သားတို့သည် စေတီပုထိုးတို့၌ သင်ပုတ်၊ ရေချမ်း၊ ကွမ်း၊ ပန်း တင်လှူ၍လည်းကောင်း၊ ဆီမီးထွန်းညိ၍ လည်းကောင်း စည်၊ ပတ်သာ၊ ခွက်ခွင်းစသော တူရိယာမျိုးကို တီးမှုတ်၍လည်းကောင်း၊ တံမြက်ဝတ်ပြု၍ လည်းကောင်း ပူဇော်ကြသည်။