DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ကျိုက်ထီးရိုး တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောကို ၁၉၉၈ ခုနှစ် အဆိုပြုဘေးမဲ့တောအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ၏ ပတ်ဝန်းကျင်၌ သစ်ပင်ပန်းမန်နှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များကို စောင့်ရှောက်ရန် ရည်ရွယ်၍ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
မြောက်လတ္တီတွဒ်၁၇°၂၈'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၇°၀၅'၊ နယ်၊ တွင်တည်ရှိသည်။
သစ်တောအမျိုးအစားများမှာ ၊ (အပေါ်ပိုင်းစိုစွတ်) အမျိုးအစားများဖြစ်ပြီး တကမ္ဘာလုံး ခြိမ်းခြောက်ခံရသောမျိုးစိတ်များ ဖြစ်ကြသော ၊ (Serow)၊ (Red Goral) နှင့် များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကာကွယ်ထားသည်။
အဓိက ခြိမ်းခြောက်နေသာအန္တရာယ်မှာ လူနေအိမ်ရာများအတွက် ဝါးခုတ်ခြင်းများ၊ စားသောက်၊ရောင်းချရန်အလိုငှာ နှင့် တို့ကို သတ်ဖြတ်ခြင်း တို့ဖြစ်သည်။
ကျိုတ်ထီးရိုးစေတီတော်မြတ်ကြီးသည် Golden Rock Pagoda ဟု ကမ္ဘာမှာ နာမည်ကျော်ကြားသည် ဖြစ်ရာ နိုင်ငံခြားသားနှင့် ဒေသတွင်းဘုရားဖူး ခရီးသွားဧည့်သည်များ လာရောက်လှည့်ပတ်လေ့ရှိကြသည်။
လေညာ အမျိုးသားဥယျာဉ်သည် ၊ နယ်တွင် တည်ရှိပြီး ရှားပါးမျိုးစိတ်ဖြစ်သော သို့မဟုတ် ဂါနီးတောင်ငုံး ပြန်လည်ရှာဖွေရန်ရည်ရွယ်၍ တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
မြောက်လတ္တီတွဒ်၁၁°၀၈'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၉°၀၃'၊ ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတွင် တည်ရှိပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ပြီး အကျယ်အဝန်း ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် လေညာ အမျိုးသားဥယျာဉ်(တိုးချဲ့) အဖြစ် ၁၃၉၈.၅၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ ထပ်မံတိုးချဲ့ခဲ့သည်။
များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားပြီး စိတ်ဝင်စားဖွယ်အချက်အလတ်အဖြစ် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် BirdLife International(BIL)အဖွဲ့အစည်း၏ တိုင်းတာချက်များအရ ၉,၃၀၀- ၃၅,၀၀၀ ခန့် တောင်ငုံးရင်မည်း (''Pitta gurneyi'')ငှက်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
လူများအခြေချ နေထိုင်ခြင်းနှင့် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်လာကြမှုတို့ကြောင့် Sundaic forest များ ပျက်စီးစေရုံသာမက တောင်ငုံးရင်မည်းနှင့် အခြားတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တို့၏ ဂေဟစနစ်ကို ခြိမ်းခြောက်နေကြသည်။
UK government’s Darwin Initiative မှ ငှက်များ၏ ဇီဝကမ္မအခြေအနေများကို လေ့လာရန်အတွက် ရန်ပုံငွေများ ချပေးထားခဲ့ပြီး၊ Royal Society for the Protection of Birds၊ British arm of BLI မှ ဦးဆောင်၍ ၊ Indochina programme of BLI တို့ပူးပေါင်း၍ လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်နေကြသည်။
မြောက်လတ္တီတွဒ်၂၁°၁၂'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၉°၄၆'၊ နယ်၊တွင် တည်ရှိသည်။
ခြောက်သွေ့တောင်ပေါ်တောအမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ဖုံးလွှမ်းထားပြီး ကျန် ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ တောင်ပေါ်ထင်းရှူးတော အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေ ဝန်းကျင်တွင် လူဦးရေအများကြီး မဟုတ်သည်တိုင်အောင် ရွေ့ပြောင်းတောင်ယာများနှင့် လှေကားထစ်စိုက်ခင်းများ တိုးလာခြင်းသည် သဘာဝထိန်းသိမ်းရေးနယ်မြေအတွက် ပို၍ အန္တရာယ်ရှိလာနေသည်။
ကျိုင်းတုံမြို့မှတဆင့် သွားလာနိုင်ပြီး ခွင်ပြုမိန့်တောင်းယူပြီး အနီးအနားတောင်များသို့လည်း လှည့်ပတ်ခါ ဒေသခံများနှင့် တွေ့ဆုံနိုင်ပြီး ဒေသထွက် လက်မှုပစ္စည်းများကိုလည်း ဝယ်ယူနိုင်သည်။
တောင်၊ မြောက်၊ အလယ် ကို ပေါင်းစည်း၍ ဘေးမဲ့တောအဖြစ် တည်ထောင်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ၏ မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိသည်။
မြောက်လတ္တီတွဒ်၁၄°၀၄'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၇°၅၀'၊ နှင့် နယ်များအတွင်း တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။
ကျောက်ဆောင်၊ ကျောက်တုံးများပေါများသော ကျွန်းများမှတပါး ကျန်ဒေသများကို အမြဲစိမ်းတော ၇၅ ရာခိုင်းနှုန်းဖုံးလွှမ်းထားသည်။
ကျောက်ဆောင် ကျောက်ဂူများပေါများသော ကျွန်းများတွင် (''Collocalia fuciphaga'') များပြုလုပ်ကြပြီး များသည် စီပွားရေးဈေးကွက်အရ ဝယ်ယူလိုမှု အလွန်မြင့်မားသည်။
မောင်းမကန်ကျွန်း(အလယ်ကျွန်း)တွင် ၏ ကာကွယ်မှုအောက်တွင်ရှိနေသော်လည်း ဇီဝဇိုးငှက်သိုက်များကို အလွန်အမင်း ခွာယူ(ထုတ်ယူ)မှုများ မြင့်မားနေသည်။
ခရီးသွားများကို ကျွန်းထိ လာရောက်ခြင်းကို ကန့်သတ်ထားသည်။
အလယ်မောစ်ကော့ကျွန်း၏ ရှေ့မျက်နှာတွင်ရှိသော ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည့် သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်ရှိသော လည်ပတ်သွားလာမှုများသော ကမ်းခြေထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ကာ ခရီးသွားများကြားတွင် ရေပန်းစားလှသည်။
တောင်ဘက် ၁၅ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်။
မူလရစ် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော သည် ၊ နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
မြောက်လတ္တီတွဒ်၁၆°၀၆'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၈°၂၉'၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ် ကရင်ပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်။
သစ်တောအမျိုးအစားများမှာ ၊ ရွက်ကြွေတာ(အပေါ်ပိုင်းစိုစွတ်)၊ တောင်ပေါ်တော(အမြဲစိမ်း) တို့ဖြစ်ကြသည်။
ဂူဒယ်၏ မပြည့်စုံခြင်းသီအိုရမ်များ (Gödel's incompleteness theorems) ဆိုသည်မှာ သင်္ချာယုတ္တိဗေဒပညာရှင် ၏ ဆိုင်ရာ သီအိုရမ်နှစ်ခုကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
ထမံသီ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တောသည် ၊ နယ်နှင့် နယ်များအတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။
မြောက်လတ္တီတွဒ်၂၅°၂၅'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၅°၃၂'၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်နှင့် ခန္တီးမြို့နယ်များအတွင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင်တည်ရှိသည်။
အမြဲစိမ်းတော နှင့် ရွက်ကြွေတာ(အပေါ်ပိုင်းစိုစွတ်) စသော သစ်တောအမျိုးအစားများ ပေါက်ရောက်ကြသည်။
နှင့် များသည် ၁၉၈၀ ခုနှစ် မှစ၍ မျိုးသုဉ်းသွားသည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။
တစ်ဆူသည် ၌ရှိ၍ တစ်ဆူကား ၌ရှိသည်။
မန္တလေးမြို့ရှိ အိမ်တော်ရာဘုရားသည် ပုဂံမင်း၊ မင်းသားဘဝက စံတော်မူခဲ့ဘူးသည့် မတဲရပ်ရှိ အိမ်တော်ရာတွင် တည်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
ပုဂံမင်းသည် ၁၂ဝ၈ ခုနှစ် တပေါင်းလဆန်း ၁၃ ရက်နေ့တွင် ခမည်းတော် ၏ အရိုက်အရာတော်ကို ဆက်ခံစိုးစံတော်မူပြီးနောက် ပထဝီဇေယျကျော် ကိန်းရသော ဘူမိနက်သန် မြေကြန်လက္ခဏာ မဟာမင်္ဂလာအိမ်တော်ရာ၌ လောကမဏိစူဠာစေတီတော်နှင့်အတူ စေတီတည်မည်ဟု ရည်ရွယ်သည့်အတိုင်း ၁၂ဝ၉ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလတွင် စေတီ တည်ရန် မြေသနစ်စေသည်။
ထိုနှစ် နှောင်းတန်ခူးလဆန်း ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပထမ ဌာပနာတိုက် ပြုလုပ်ပြီးပြေသည်ကို ဌာပနာသွင်းရန် ဖွားမြင်တော်မူသည်မှ ဘုရားအဖြစ်သို့ရောက်တော်မူ၍ ပရိနိဗ္ဗန်စံတော်မူသည့်နောက် သရီရဓာတ်တော်များကို ဒေါနပုဏ္ဏား ဝေငှသည့်တိုင် ရွှေကိုသွန်းလုပ်တော်မူသည့် အခန်းပေါင်း ၉၆ ခန်းနှင့်တကွ ရွှေသားဆင်းတုတော်၊ ငွေသားဆင်းတုတော်၊ မင်းမိဖုရားသားတော် သမီးတော်တို့က ဆက်သကြသည့် ရွှေဆင်းတု ငွေဆင်းတုအစုစု ဆူရေ ၁၂ဝဝ ကျော်ကို မှန်စီထမ်းစင်တွင်တင်၍ ထီးဖြူအုပ်မိုးပြီးမှ လေးဆယ်တော် ငါးဆယ်တော် သွေးသောက်သားတို့ ဗောင်းဝတ်လုံဆင်၍ ထမ်းစင်နှင့် ထမ်းလိုက်ရသည်။
ယင်းရုပ်ပွားတော်သည် လက်ထက်တွင် မဇ္ဈိမဒေသ မဟာဗောဓိပင်အရပ်မှ ပင့်ဆောင်တော်မူခဲ့၍ တွင် တန်ဆောင်း ပြာသာဒ်နှင့် တင်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ရာမှ ရွှေဘိုမင်းလက်ထက်တွင် အမရပူရ ဇောင်းကလော ကန်ဦး ကုသိုလ်တော် လောကမုနိစူဠာ စေတီတော်သို့ ပင့်ဆောင်ကိုးကွယ်သည်။
မီးလောင်ကျွမ်းပြီးနောက် အလှူရှင်များက ပြန်လည်ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းခဲ့သော်လည်း အတွင်း ၁၃ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ဗုံးကျသဖြင့် စေတီတော်မြတ်ကြီးနှင့် ထောင့်လေးထောင့် စေတီရံများ၊ ကျောက်စာများ မဟာရာမ်မှတစ်ပါး အဆောက်အအုံများ မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ရလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)။
ရန်ကုန်မြို့ လမ်းမတော်ရပ် အနောက် တောင်ဘက်ရှိ အိမ်တော်ရာဘုရားကိုလည်း ပုဂံမင်းပင် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်။
ရေဝန်တော်မင်းကြီးသည် ဖိနပ်တော် သံတောင် ၄ဝ၊ ဉာဏ်တော် ၄၅ တောင်ရှိ စေတီတော်ကြီးကို တည်၍ ပုဂံမင်းအမိန့်တော်အတိုင်း ဘိုးတော်ဘွားတော်တို့၏ ရွှေကိုယ်လေး၊ ငွေကိုယ်လေး၊ မယ်တော် ခမည်းတော်တို့၏ ရွှေကိုယ်လေး၊ ငွေကိုယ်လေးများနှင့်အတူ အလောင်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်မှစ၍ နန်းဦးတွင် အမြဲတည်ထား ကိုးကွယ်သော မာရဇိန် ၊ အသားတော်၊ အသွေးတော်၊ အရိုးတော်၊ ဆံတော်တို့မှဖြစ်ပွားသော ဓာတုစေတီတော်၊ မြတ်စွာဘုရား၏ သုံးဆောင်တော်မူရာ ရွှေပလ္လင် ဗောဓိပင်ကျောင်းတော်၊ သပိတ်၊ သင်္ကန်း၊ တောင်ဝှေး အစရှိသော ပရိဘောဂစေတီတော်၊ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သော ဓမ္မက္ခန္ဓာ ၈၄,ဝဝဝ ဓမ္မစေတီတော်၊ ဤဗုဒ္ဓစေတီတော်လေးပါးတို့ကို အဝင်အပါ တည်ထားရာ ရွှေကြုတ်၊ ငွေကြုတ်၊ ပတ္တမြားကြုတ်၊ ရွှေအုတ်၊ ငွေအုတ်၊ ရွှေကလပ်၊ ငွေကလပ်၊ ရွှေပြား၊ ငွေပြား စသည့် ရတနာအမျိုးမျိုး စီမံခြယ်လှယ်ကာ သီးသန့်ဝေဖြာ ဌာပနာ တိုက်ခန်းထားလျက် ဌာပနာတော်သွင်းမှုပြုသည်။
ပါရှားဘာသာ ( or ; ) သည် ရှေးခေတ်ပါရှားဘာသာ (Old Persian) မှ ဆင်းသက်လာသည့် မူကွဲများထဲ၌ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အတွင်ကျယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။
မှာ Newton ဖြစ်ပြီး သင်္ကေတ (F) ဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။
နယူတန်၏ ဒုတိယနိယာမအရ အရာဝတ္တုတစ်ခုပေါ် သက်ရောက်နေသော အား အားလုံး၏ စုစုပေါင်းရလဒ်သည် ၏ အချိန်အလိုက်နှင့် ညီသည်ဟုဆိုသည်။
အကယ်၍ အရာဝတ္တုတစ်ခု၏ ဒြပ်ထုသည် မပြောင်းလဲဘူးဆိုပါက ထိုဥပဒေသအရ အရာဝတ္တု၏သည် ထိုအရာဝတ္တုအပေါ်သက်ရောက်နေသော စုစုပေါင်းအားနှင့် တိုက်ရိုက်အချိုးကျ၍ နှင့်တော့ ပြောင်းပြန်အချိုးကျသည်။
ထိုကဲ့သိုသော အားမျိုးကို ဆက်နွယ်အား(''Contact Forces'') ဟုခေါ်သည်။
ထိုအားအမျိုးအစားကို Field Forces(သို့) အခြေခံအား(''Fundamental Forces'') ဟု လူသိများကြပြီး အမျိုးအစားလေးမျိုး ရှိသည်။
လောက(universe)ထဲရှိ အခြေခံအားကြီးများ ဆိုသည်မှာ များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည့် အားများကို ဆိုလိုသည်။
ပိုင်းနဲ့ အတွေးအခေါ်ပိုင်းအတွက် သင့်တော်တဲ့နည်လမ်းအဖြစ် သတ်မှတ် ခြင်းလည်း ခံရပါတယ်။
အသက်(၈၈)နှစ် ဘွဲ့၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့(ပထမဆင့်)၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန (ယခင်) ဝန်ကြီး (ငြိမ်း) (၁၄-၃-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
အသက်(၈၇)နှစ်၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီး(ငြိမ်း) (၃-၇-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
အသက် (၈၆)နှစ်၊ ဂီတမှူး၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ၊ စာရေးဆရာ သန်းကျော်ဌေး (၁၉-၁၁-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
အသက် (၈၆) နှစ်၊ ကန်တော့ခံသက်ကြီးစာပေပညာရှင်၊ (၁၄-၅-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ရှိ ကော့ဂွန်းဂူ သည် တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော ကျောက်များစွာရှိသည့်အနက် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်ပေသည်။
ကော့ဂွန်းဂူသည် မှ အထက် ၂၈မိုင်၊ ကရင်ပြည်နယ် ရှိ ကော့ဂွန်းထုံးကျောက်တောင်တွင် တည်ရှိသည်။
ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်များကို လေ့လာရာတွင် ၌ ၁၂၄၅ မှ ၁၄၃၈ ခုနှစ်အတွင်း ထွန်းကားခဲ့သော (ဆူခိုထိုင်း) ခေတ်လက်ရာများနှင့် ဆင်တူသည်။
ကော့ဂွန်းဂူ၌ ကျောက်ရုပ်ကြွသုံးခုကို ယှဉ်တွဲတွေ့ရှိရပြီး နှစ်ခုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာဖြစ်ပြီးကျန်တစ်ခုမှာ ဟိန္ဒူအယူဝါဒဆိုင်ရာဖြစ်သည်။
ယင်းအချိန်က ဖတ်ရှုရရှိသည့်စာလုံးများကို ဒေါက်တာ ဘလက်ဒင်က ဖတ်ရှုထားရာတွင် ''ဝေါအ်ဗိသနု... ဒမော... ဝေါပ်မစတ်'' ဟူ၍သာ ဖတ်ရှုရပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ ''ဤဗိဿနိုး... နေသည်... ဝေါထုထွင်းသည်'' (ဤဗိဿနိုးနတ်ရုပ်ကို ဒုအေ်ဝါပ်မြို့၌ နေထိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးက ထုထွင်းသည်) ဟုဖော်ပြထားသည်။
အခြားအခြားသော ဆရာများသည် ကျောက်ဘုရားများကို ထုထွင်းနိုင်ပါစေသတည်း'' ဟူ၍ဖြစ်သည်။
ကျောက်စာပါ မွန်အရေးအသားသည် မင်းကြီး၏သားတော် မင်းသား ရေးထိုးခဲ့သော အရေးအသားတို့နှင့်ပါ ဆင်တူသဖြင့် အေဒီ (၁၁) ရာစုက ရေးထိုးခဲ့သော ကျောက်စာဟူ၍သတ်မှတ်နိုင်ပေသည်။
သက္ကရာဇ်ပါရှိသော မင်စာများကို တင်ပြရလျှင် ''(၁) ၁၀၅၇ ဂိတုဖဝ်ရ၊ (၂) ဂိုန်၁၀စေဝက်တဲ၁၊ (၃)သော်ကိုပ် ပညာတိက္ခပ၊ (၄)... ရပ်သဗ္ဗညုတတဲ ၁၀၇ဖရေ၊ (၅) ဝ် ၁၁ ရာဇာဓိရာဇ် ၁၊ နိဗ္ဗာန် ၁၊ ၆ ပံင် ၁၂၀ဇိုန်ပိုန်...၊သက္ကရာဇ် (၁၀၅၇)၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော်(၁၀) ရက်၊ တနင်္ဂေနွနေ့တွင် (အသျှင်) ပညာတိက္ခကို အမှူးပြု၍ သဗ္ဗညုတ (၁၀၇) ဆူ၊ ဖာရေဝ် (၁၁) ဆူ၊ရာဇာဓိရာဇ် (၁) ဆူ၊ နိဗ္ဗာန် (၁) ဆူ ပေါင်း (၁၂၀) ဆူ... (အမျှပေးဝေပါ၏)'' ဟူသောမင်စာကိုလည်းကောင်း၊ ''သက္ကရာဇ် (၁၁၅၇)၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် (၉)ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့တွင် မိစဟ်က ဘုရား (၂၀၆) ဆူအား လှူဒါန်းပြီး အမိအဖနှင့် ဆွေမျိုး (၇) ဆက်တို့အားအမျှဝေပါသည်'' ဟူသော မင်စာကိုလည်းကောင်း တွေ့ရှိရသည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်(၂၀၁၁) File:Kawgun Cave 2.jpg File:Kawgun Cave 5.jpg File:Kawgun Cave 6.jpg File:Kawgun Cave 3.jpg File:Kawgun Cave 4.jpg File:Kawgun Cave 7.jpg
အသက် (၇၁) နှစ်၊ လူမှုဝန်ထမ်းကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး(ငြိမ်း) (၃၁-၇-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
သို့ ဝင်ရောက်ခြင်းဖြင့် နိုင်ငံရေးလောကထဲတွင် စတင်ပါဝင်ခဲ့သည်။
သူသည် ၊ မြောင်းမြခရိုင်ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ၊ ၊ ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ နှင့် ပြည်သူ့လူငယ်အဖွဲ့ အစရှိသော နိုင်ငံရေးပါတီများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။
အသက် (၇၆) နှစ်၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ (၁၉-၃-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
အသက် (၈၄) နှစ်၊ ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့၊ မွေးမြူရေးနှင့်ရေလုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီး (ငြိမ်း) (၂၁-၇-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွ ယ် လွန်သည်။
အသက် (၈၅) နှစ်၊ ရွာစား၊ ဆိုင်းဆရာကြီး (၁၂-၅-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
အသက် (၇၇) နှစ်၊ သင်္ဃန်းကျွန်းပညာရေး ကောလိပ် ဂီတဌာန အငြိမ်းစားဌာနမှူး(၂၉-၁၂-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
အသက် (၈၈) နှစ်၊ ကန်တော့ခံသက်ကြီးစာပေပညာရှင် (၂-၆-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
အသက် (၉၀) ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်)၊ လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင်(ဒုတိယဆင့်)၊ သူရဲကောင်း မှတ်တမ်းဝင်၊ ပြည်သူ့တရားသူကြီးအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်(ငြိမ်း)၊ စစ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကြီး(ငြိမ်း)၊ ဂျပန်ခေတ် စစ်တက္ကသိုလ်ဗိုလ်သင်တန်းအပတ်စဉ်(၁)၊ တပ်မတော် ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း အပတ်စဉ် (၂) (၁၇-၁၀-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
အသက် (၁၀၂) နှစ်၊ (၇-၁၂-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
အသက် (၁၀၀)မြန်မာနိုင်ငံဂီတ အစည်းအရုံး(ဗဟို) နာယက၊ မန္တလေးမြို့မအပျော်တမ်း တူရိယာအသင်းနာယက၊ ရွှေမန်းဆီသို့၊ ကျောင်းသွား ဖော်၊ ခါတော်ရေသဘင်၊ ပန်းပုသူဇာ၊ ပင်ကိုချော၊ သုံးရာသီစသည့် သီချင်းများအပါအဝင် သီချင်းပုဒ်ရေ ၂၀၀ ခန့်ရေးသားခဲ့သူ (၃၁-၁-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်။
မြန်မာတစ်ဦးဖြစ်သူ ကာတွန်းမင်းဆွေသည် မောင်စူပါ၊ ရေသူမလေးဆိုဖီယာ အစရှိသည့်များ၏ ဖန်တီးရှင် ဖြစ်သည်။
ဗိုလ်မြတ်ထွန်းသည် ၊ ၊ သပြူရွာသားဖြစ်သည်။
အရွယ်ရောက်သောအခါ ၊ ပြီးနောက် ထံတွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
တွင် ပဲ့နင်းကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ကာလ ၁၈၅၃၊ ဇန်နဝါရီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်မြတ်ထွန်းဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေး အင်အားစုများနှင့် ဗြိတိသျှစစ်ဗိုလ် ဝီလျံအိပ်လော်ဘီ ဦးဆောင်သော အင်အား ၁၈၀ ခန့် ရှိ တပ်တို့သည် ဓနုဖြူအနီးတွင် ပထမအကြိမ်တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
အပြီး အင်္ဂလိပ်တို့၏ အကျအဆုံးအများဆုံး တိုက်ပွဲလည်း ဖြစ်သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ တစ်နေရာတည်းတွင် မနေသင့်မှန်းသိသော ဗိုလ်မြတ်ထွန်းသည် ဓနုဖြူခံတပ်မှခွာကာ သာယာဝတီ၊ မိုးညို၊ ကနောင်၊ အုတ်ဖိုမြို့နယ် တစ်ဝိုက်မှနေ၍ ဗြိတိသျှတို့ကို နည်းပေါင်းစုံနှင့်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ကရင်တိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင် ဖူကံကလေး ဆိုသူနှင့် ပူပေါင်းပြီး ၊ ဒူးယားကျေးရွာအနီးတွင် ဗြိတိသျှတပ်များနှင့်တိုက်ခိုက်ရင်း တိုင်းပြည်အတွက် အသက်ပေးလှူသွားခဲ့သည်။
သိသင့်သိစရာ သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်များစွာ - နန္ဒာမိုးကြယ် ဓနုဖြူနယ်မြေမှ နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်မြတ်ထွန်း - မောင်ယင်းမာ။
region of ]] ရှီးပဒီး (ဝါ) ဆောင်းပိုး၊ နွေမြက် (: Ophiocordyceps sinensis, ) သည် "''Ophiocordycipitaceae''" မျိုးရင်းဝင် entomopathogenic မှိုတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
နှင့် တို့ရှိ နှင့် ဒေသများ၏ အထက်၌ တည်ရှိသော မြက်ခင်းပြင်များတွင် အဓိကအားဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။
သို့ပါသော်လည်း သဘာဝအတိုင်း ရှာဖွေရရှိထားသော ရှီးပဒီးများတွင် များသောအားဖြင့် အာဆင်းနစ်နှင့် အခြားသော အာနိသင်ပြင်းထန်သည့် သတ္တုဓာတ်များ အများအပြားပါဝင်သောကြောင့် အဆိပ်သင့်စေနိုင်သဖြင့် တရုတ်အစားအသောက် နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှစတင်၍ ၎င်းရှီးပဒီး ရောင်းချမှုအား တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ထိန်းချုပ်ထားလေသည်။
ပေါင်းများစွာ မြင့်မားသည့် ရေခဲတောင်များ ရှိရာ ဒေသဖြစ်သော ဖြာဆင်းရာ ၊ ၊ ၊ နှင့် မြောက်ဖျား ရေခဲတောင်တန်းများမှာ တွေ့ရှိနိုင်၏။
ရောဂါဘယ ပျောက်ကင်းရန် တရုတ် ၌ ထည့်သွင်းဖော်စပ်ကြပြီး တရုတ်လို 冬虫夏草 (ဆောင်းပိုးနွေမြက်)ဟု ခေါ်ဝေါ်ကာ၊ ဈေးလည်း အလွန်ကြီးလှ၏။
ရေခဲဖုံးတောင်တန်းကြီးများတွင် ဆေးဘက်ဝင် ရှားပါးများနှင့် ရှားပါးများကို တွေ့ရှိရ၏။
ပိုးနွယ်ရှင် ခေါ် ရှီးပဒီးဖြစ်ပေါ်လာပုံက အကောင်မဖြစ်ခင် သန္ဓေသားလောင်း ဖြစ်သော ပိုးဥကောင်လေးများသည် အချိန်မှာ ချမ်းအေးလွန်းသဖြင့် မြေကြီးထဲမှာ ဆေးဘက်ဝင် မဂျစ်ဥ၊ တို့ကိုစားသုံးပြီး ဆောင်းခိုနေခဲ့သည်။
ထို အညှောင့်ကလေးများသည် ၅ စင်တီမီတာကနေ ၁၅ စင်တီအထိ ရှည်လျားစွာ ထွက်ပေါ်လာတတ်သည်။
အတွက် အလွန် အကျိုးပြုပြီး ဆေးဘက်ဝင်လှသော ဆောင်းပိုးနွေမြက်သည် ဈေးကောင်းလည်း အလွန် ရသည်။
တရုတ်၊ ၊ စသည့်နိုင်ငံများက ဝယ်ယူကြသည်။
ဒေသတွင် ဆေးပိုးနွယ်ကို အမြောက်အမြား ရှာဖွေရရှိပြီး ငွေကြေးစီးပွား တိုးတက်လာကြသူ အများအပြား ရှိနေသည်။
ချိုဆိမ့်ပြီး၊ အာဟာရဓာတ် ပါဝင်မှု များပြားသည်။
စနစ်တကျ လေ့လာ၊ ပြုခြင်းများ လုပ်ဆောင်ပြီး ယနေ့ ခေတ်စားနေသော ကိုရီးယားကဲ့သို့ စီးပွားဖြစ် မွေးမြူစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်နိုင်ရေးသည် ဒေသခံများအတွက် လိုအပ်လျက် ရှိသည်။
မိုဒယ်သီအိုရီအမျိုးမျိုးအနက် ကို အသုံးပြု ရေးသားထားချက်များနှင့် ၎င်းရေးသားထားချက်များနှင့် ကိုက်ညီသည့် တည်ဆောက်ပုံတို့အကြား ဆက်နွယ်မှုကို လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်ကို ဂန္ထဝင် (သို့) ရှေးရိုးကျ မိုဒယ်သီအိုရီ၊ ပထမအဆင့် မိုဒယ်သီအိုရီ (first-order model theory) စသည်ဖြင့် ခေါ်ကြသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံ၌လည်း အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်သည် အစပိုင်းတွင် ဘာသာစကားများ၏ဖွဲ့စည်းပုံအား လေ့လာသည့် ပညာရပ်ကို လက်တွေ့အသုံးချရာမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပညာရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် စာဆိုကျော်ကြီးက ဆုတောင်းပြည့်ဘုရားတိုင်ရတု၌ ::တောင်ထက်တောင်မြတ်၊ တောင်ကျော်ထွတ်၌၊ ::လူနတ်များရှင်၊ မြသိတင်နှင့်၊ ::တပြင်မခြား၊ ရှေ့ယွန်းနားဝယ်၊ ::တရားဘုန်းခေါင်၊ ဒွတ္တဘောင်ဟု၊ ::ပြည်ထောင်များနတ်၊ တည်ခဲ့မှတ်သည်။
သမိုင်းအဆိုအရ ပြည်ရွှေဆံတော်ဘုရားတွင် ၏ ဒုကုဋ်တော်၊ ၏ အံသကိုဋ်သင်္ကန်းတော်၊ ၏ ခါးပန်းတော်၊ ၏ ဆံတော်လေးဆူနှင့် နိသီဒိုန်တို့ကို ဌာပနာကြောင်း သိရသည်။
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ဘုရားဖြစ်၍ ရှစ်နှစ်မြောက်တွင် မြန်မာပြည်သို့ ဒေသစာရီကြွတော်မူရာ ဤအရပ်၌ ပြည်ကြီး ဖြစ်လတ္တံ့၊ ဤအရပ်၌ ပြည်ကြီး ဖြစ်လတ္တံ့ စသည်ဖြင့် ဗျာဒိတ်မြွက်ကြားပြီးနောက် စင်္ကြန်ကျွန်းသို့ ကြွတော်မူသည်။
သုဝဏ္ဏဘုမ္မိမှ ပြန်လာသော အစ္စိက-ဖလ္လိကညီနောင်လည်း ကြောင်းကို ဆန်တက်လာရာ ဆံတော်ကြုတ်တည်ရာ ကမ်းနားသို့ရောက်လျှင် ရွှေရောင်တဝင်းဝင်းနှင့် တွေ့မြင်ရသဖြင့် ကုန်းအထက်သို့ တက်၍ ကြည့်ကြသည်။
သာသနာနှစ် ၁ဝ၁ ခုတွင် နန်းတက်သော် သုဒဿနကုန်း၌ ဘုရားသခင်၏ဆံတော်လေးဆူ ဌာပနာ၍ စေတီတည်ထားကြောင်း ကြားတော်မူ၍ သုဒဿနကုန်းကို ရှာဖွေစေသည်။
သက္ကရာဇ် ၄၅ဝ ပြည့်တွင် ပုဂံပြည် မင်းသည် စေတီတော်ကို ထပ်မံပြုပြင် တည်ထားတော်မူသည်။
မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်တို့သည် စေတီတော်ကြီးကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ပြုပြင်ရန် လိုအပ်သည်တို့ကို ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၁၆ -ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် (၁၂)ရက်နေ့တွင် အလောင်းမင်းတရား ကြီးသည် ပြည်မြို့ကို မွန်တို့လက်ဝယ်မှ အောင်မြင်စွာသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၂၀-ခုနှစ်၊ (ခရစ်နှစ် ၁၈၅၈-ခုနှစ်)၊ ဝါခေါင်လပြည့် ညနေ(၃)နာရီအချိန်တွင် ပြည်မြို့၌ ပြင်းထန်သော မြေငလျင်လှုပ်မှု ဖြစ်ခဲ့ရာ လေးဆူဓာတ်ပျော် ရွှေဆံတော် စေတီတော်မြတ်ကြီး ခေါင်းလောင်းမှောက်အထိ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့သည်။
နှစ်စဉ် လေးဆူဓာတ်ပျော်ရွှေဆံတော်စေတီတော်မြတ်ကြီး ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲတော်နှင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွယ်တော် မြို့တွင်းလှည့်လည်အပူဇော်ခံပွဲ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။
ရှိ ရွှေဆံတော်ဘုရားကို မင်းတရားကြီး၏ ညီတော် သီဟသူရ မဟာဓမ္မရာဇာဘွဲ့ခံ ဘုရင်မင်းခေါင်သည် သက္ကရာဇ် ၉၃၂ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် အုတ်မြစ်ချတည်တော်မူ ၍ သက္ကရာဇ် ၉၃၅ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ထီးတင်တော်မူသည်။
တောင်ငူမင်း သီဟသူရမဟာဓမ္မရာဇာ၏ ကုသိုလ်တော် ဆံတော်ရှင်ဘုရား၏ လုံးပါတ်တော်မှာ သံတောင် ၁၂ဝ မြင့်သည်။
ထိုနောက် သက်ဆိုင်ရာ ခရိုင်အရာရှိကြီးများနှင့် ဂေါပက လူကြီးများ၏ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ချက်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ နယ်သူနယ်သား၊ မြို့သူမြို့သားများ၏ စေတနာသဒ္ဓါဟုန်ကြောင့်လည်းကောင်း ၁၃၁၂ ခုနှစ် တပေါင်းလဆန်း ၁၅ ရက် (ခရစ် ၁၉၅၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၂ ရက်)နေ့တွင် ထိုစဉ်က ဝန်ကြီးချုပ်ကိုယ်တိုင် ရွှေဆံတော် စေတီကြီးကို အုတ်မြစ်ချနိုင်ခဲ့လေသည်။
ရှိ ရွှေဆံတော်ဘုရားကို မဟာသက္ကရာဇ် ၁၁၄ ခုနစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့မှ စတင်၍ ပန္နက်ရိုက်ကာတည်သည်။
သခင်သည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၁၁ ခုနှစ်တွင် သုဓမ္မပူရတိုင်း၊ မုတ္တမ၊ ဇင်းကျိုက်သို့ ဒေသစာရီ လှည့်လည်ကြွရောက်တော်မူခဲ့စဉ် တွံတေး (ကွမ်းဒေး)မြို့၏ အရှေ့ခြောက်မိုင်အကွာတွင် ယခင်ထိုထိုကျွန်း သီဟိုဠ်မှ ပြောင်းခဲ့ကြ၍ နေထိုင်ရာအတွင်း ခပင်းငယ် ဟုတွင်သော ဒေသမှ ရောက်လာကြသော တိက္ခပညာ၊ သာဂရပညာ ကုန်သည်ညီနောင်တို့နှင့် သုမနထေရ်တို့အား ဆံတော်ရှင် နှစ်ဆူ ပေးသနားတော်မူခဲ့၏။
ထိုနောက်တွင် မှ အစပြု၍ မင်းအဆက်ဆက်တို့ အသစ်ပြုပြင်ခြင်း၊ ရွှေချကပ်လှူခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၃ဝ ပြည့်နှစ် ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၅ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် ရွှေဆံတော်စေတီသည် နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ပြိုကျလေရာ ကုန်းဘောင် သည် ၁၁၃၅ ခုနှစ်တွင် ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကို အသစ်ပြန်လည်တည်ဆောက် ပေးကာ တွံတေးရွှေဆံတော်ကိုလည်း ရွှေတိဂုံ စေတီပုံအတိုင်း မူလတည်ရင်း ဉာဏ်တော် သံတောင် ၁၂ဝ မှ ၁၆ တောင်မြင့်၍ ၁၃၆ တောင် အမြင့်သို့ အရံစေတီတော်အဆူ ၄ဝ နှင့်တကွ တည်ပေးတော်မူခဲ့သည်။
အစပိုင်းတွင် အော်ပရေရှင်နယ် အင်ပလီဖိုင်ယာများ(op-amp)ကို ပေါင်းခြင်း၊နှုတ်ခြင်း၊ ၊ အစရှိသော သင်္ချာဆိုင်ရာ တွက်ချက်ခြင်းများအတွက် သုံးရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်ကြောင့် အော်ပရေရှင်နယ် ဟုခေါ်ခဲ့ကြသည်။
အစောပိုင်း အော်ပရေရှင်နယ် အင်ပလီဖိုင်ယာများကို များနှင့် ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး အားပြင်းသောဗို့ဒ်အားများနှင့် အလုပ်လုပ်ကြသည်။
တွက်ချက်နိုင်စွမ်း သီအိုရီ (computability theory) (သို့မဟုတ်) ထပ်ပြန်ကျော့ သီအိုရီ (recursion theory) ဆိုသည်မှာ သင်္ချာ၊ (theoretical computer science) စသည့် ဘာသာရပ်များ၏ ဘာသာခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သဘောတရားဆိုင်ရာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ (theoretical computer science) ကို နှင့် သင်္ချာတို့၏ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်ပြီး ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ၏ တွက်ချက်ခြင်း သီအိုရီ (theory of computation) ကဲ့သို့သော သဘောတရားဆန်သည့်၊ သင်္ချာဆန်သည့် အစိတ်အပိုင်း သဘာဝများကို လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။
သုံး၍ ဖော်ပြထားပုံ]] အစု သီအိုရီ (set theory) ကို ၏ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်ပြီး၊ အရာဝတ္ထုများကို စုဝေးထားသော ''အစု'' (set) ဟု ခေါ်ဆိုသည့် အစုအဝေးများကို လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။
ဘာသာရပ်များတွင် သီအိုရီတစ်ခုကို အစပျိုးသူ ပညာရှင် အများအပြား ရှိလေ့ရှိသော်လည်း ခေတ်ပေါ်အစုသီအိုရီကို ဂျာမန်သင်္ချာပညာရှင် တစ်ဦးတည်းက အဓိက အစပျိုးခဲ့သည်ဟု ဆိုလေ့ရှိသည်။
နှစ်ဆယ်ရာစုဦးပိုင်း၌ အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ paradox ခေါ် အဓိပ္ပာယ်မဲ့ယောင် သဟဇာတ မကိုက်ညီမှုများ မတွေ့ရှိခင်အထိ ဖြင့်သာ လုံလောက်ခဲ့သော်လည်း၊ ၎င်း သဟဇာတ မကိုက်ညီမှု ပြဿနာများကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် အက်ဆီယမ်ကျကျ အစုသီအိုရီ (axiomatic set theory) လိုအပ်လာသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် အထူးကျော်ကြားခဲ့သော ဇာတ်မင်းသားကြီး ဦးအောင်မောင်းသည် ရ သဘင်ပညာရှင်ကြီး တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
မောင်အုန်းမောင် အသက်(၁၃)နှစ် အရွယ်တင် သို့ လာရောက်ကပြသော နာမည်ကြီး ၏ ဇာတ်သဘင်အဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
ဇာတ်အဖွဲ့ထဲ၌ ပထမတွင် ဆိုင်းနောက်ထ၊ ရှေ့တော်ပြေး၊ ဝန်ကြီး အစရှိသည်ဖြင့် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရသည်။
အတွင်းက ဦးအောင်မောင်းသည် တွင် ဇာတ်ကပြနေခိုက် ရေနံမြေအလုပ်သမားကြီးများ သပိတ်မှောက်၍ ရန်ကုန်မြို့သို့ ချီတက်လာနေစဉ် မြို့ဦးမှထွက်၍ ဖြင့် ကပြ၍ သီဆိုဂုဏ်ပြုခဲ့လေသည်။
မျိုးချစ်ဇာတ်မင်းသားကြီး မင်္ဂလာ ဦးအောင်မောင်းသည် ၊ ရွှေဆံတော်ဘုရားပွဲတွင် ဇာတ်ကပြနေစဉ် ကာလ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၃၄ခု၊ ပြာသိုလဆုတ် (၂) ရက်နေ့(ခရစ်နှစ် ၁၉၇၃ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်) စနေနေ့၊ အသက် (၇၆) နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
ကာတွန်းဝင်းအောင် - အောင်မြင်ထင်ရှား မြန်မာအနုပညာရှင်များ။
ဂီတလောကတွင် ကိုမြကြီးဟု ထင်ရှားကျော်ကြား လူကြိုက်များခဲ့သော နိုင်ငံကျော်တေးသံရှင် ဦးမြကြီးခေါ် ဦးမြဟန်ကို ၁၉၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀)ရက်နေ့၌ အဖဦးဆင်၊ မိခင်ဒေါ်မွှေးတို့က ၊ ရေကျော် အိုးဘိုးရပ်ကွက်တွင် မွေးဖွားသည်။
ဖခင်ဖြစ်သူသည် (ယခု အခြေခံပညာ အထက်တန်း(၆)၊ ဗိုလ်တစ်ထောင်)မှ အထက်တန်းပြဆရာဖြစ်သည်။
ကာတွန်းဝင်းအောင် - အောင်မြင်ထင်ရှား မြန်မာအနုပညာရှင်များ ကိုမြကြီးသည် အစိုးရအမှုထမ်းဘဝဖြင့်လည်း ကျင်လည်ခဲ့ရာ ကောက်ပဲသီးနှံရုံးဟု ခေါ်ကြသော S.A.M.B ရုံးတွင် အငယ်တန်းအရာရှိတစ်ဦးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ကိုမြကြီး ပထမဆုံးပါဝင်သီဆိုခဲ့သော သီချင်းမှာ "ပန်းမဉ္စူ" သီချင်းဖြစ်သည်။
ထို့နောက် ကိုမြကြီးသည် ရေးစပ်သော "မေ" သီချင်းဖြင့် ဂီတလောကတွင် "အဆိုတော်မြကြီး"အမည်ကို စတင်ရယူသည်။
အဆိုတော် ကိုမြကြီးဟူ၍ နိုင်ငံအဝန်း ကျော်ကြားခဲ့သော ကိုမြကြီးသည် ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၉)ရက်နေ့၌ တွင် ကွယ်လွန်သည်။
သင်္ချာပညာ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို သင်္ချာယုတ္တိဗေဒနှင့် အစုသီအိုရီကို အသုံးပြု၍ ရှင်းလင်းခြင်း (reduction) ကို ၊ နှင့် တို့ ဦးဆောင်၍ ၁၈၇၀ နှင် ၁၈၉၅ ကြားတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ ဤ ရိုးရိုး အစုသီအိုရီ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။
သို့သော် ဤသီအိုရီ အစပျိုးပြီး မကြာမီပင် အစရှိသူတို့က ၎င်းသီအိုရီတွင်း ရှေ့နောက်မညီမှု (paradox) များကို တွေ့ရှိလာရာ ဤသီအိုရီအစား ပိုမိုတိကျ စူးစိုက်သည့် (axiomatic set theory) များကို ထုတ်ဖော်သုံးစွဲလာရသည်။
ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ (category theory) သည် သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများကို ခြုံငုံလေ့လာသည့် ယေဘုယျ သင်္ချာသီအိုရီတစ်ခုဖြစ်သည်။
သို့ကြောင့် ကွဲပြားခြားနားသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများအကြားရှိ ဆင်တူသော သဘောတရားများကို စုစည်းလေ့လာနိုင်စေသည်။
အစောပိုင်း ထင်ရှားသော ဥပမာတစ်ခုမှာ အုပ်စု ကိုဟိုမိုလော်ဂျီ (group cohomology)၊ လီအက္ခရာသင်္ချာ ကိုဟိုမိုလော်ဂျီ (Lie algebra cohomology) နှင့် ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ ကိုဟိုမိုလော်ဂျီ (associative algebra cohomology) တို့အား သင့်လျော်သော ကတ်တဂိုရီ (suitable module category) တစ်ခုတွင် ဆင်းသက်ဖန်တာများ (derived functors) အဖြစ် ပြန်လည်ပုံဖော်ခဲ့နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။
ကတ်တဂိုရီများကို ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် (Samuel Eilenberg) နှင့် ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း (Saunders Mac Lane) တို့၏ စာတမ်းတစ်ခု၌ စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ထိုခေတ်အခါက နယ်ပယ်အသီးသီးနှင့် အထူးသဖြင့် (algebraic topology) ရှိ စာတမ်းများစွာတွင် အလွတ်သဘော အသုံးပြုနေကြသော "သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း" (natural transformation) ဟူသည့် သဘောတရားကို ပုံစံတကျ သတ်မှတ်ပေးရန်ဖြစ်သည်။
မက်လိန်း၏ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုတစ်ခုဖြစ်သော Ext(\mathbb{Z}[\frac{1}{p}]/\mathbb{Z},\mathbb{Z})\cong\mathbb{Z}_{p} သည် တိကျသော ရပ်ဝန်းတစ်ခု (topological space) ၏ ဟိုမိုလော်ဂျီ (homology) နှင့် ကိုက်ညီနေကြောင်းကို အိုင်လန်ဘာ့ဂ်က သတိပြုမိရာမှ ဤသီအိုရီ စတင်မွေးဖွားလာခဲ့သည်။
အဆိုပါ ရပ်ဝန်းမှာ ဆော်လီနွိုက် (p-adic solenoid) ၏ 3-စက်လုံးမျက်နှာပြင် (3-sphere) ဖြည့်စွက်စု (complement) ဖြစ်သည်။
တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် ပြောင်းပြန် စုဆုံမှတ်များ (direct or inverse limits) မှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်ထားသော ရပ်ဝန်းများဆီသို့ ဤသီအိုရမ်ကို ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်ရန်အတွက် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် နှင့် မက်လိန်း တို့သည် စကြဝဠာ မြှောက်ဖော်ကိန်း သီအိုရမ်၏ တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်း (exact sequence) ရှိ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (homomorphism) များ မှာ "သဘာဝကျကြောင်း" (natural) သက်သေပြရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က သဘာဝကျခြင်း ဆိုသည်မှာ အလိုရှိသလို (arbitrary) ရွေးချယ်မှုများ မပါဝင်ဘဲ သတ်မှတ်ထားသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများကို ခေါ်ဆိုသည့် အရပ်သုံးစကားတစ်ရပ်မျှသာ ဖြစ်သည်။
ကိုဩဒိနိတ် ကင်းစင်သော ဆက်သွယ်ချက်များကို ပုံစံတကျဖြစ်စေရန် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း (natural transformation) များကို ဦးစွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခု၏ အရင်းအမြစ်(source) နှင့် ပစ်မှတ် (target) တို့ကို သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်ရန် ဖန်တာ (functor) များ ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဖန်တာများ အလုပ်လုပ်ဆောင်မည့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို သတ်မှတ်ပေးနိုင်ရန် ကတ်တဂိုရီများ ကို နောက်ဆုံးတွင် တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ဤသီအိုရီသည် သူ့သဘောသူဆောင်၍ တစတစ ကျယ်ပြန့်လာရာ ယခုအခါတွင် မျက်မှောက်ခေတ် သင်္ချာနှင့် တို့တွင် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီသည် အဓိကကျသည့် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာပြီး၊ ၎င်းကို သဘောတရားရေးရာ ရူပဗေဒတွင်လည်း အသုံးပြုလာကြသည်။
ပိုမိုမြင့်မားသော ကတ်တဂိုရီများ (Higher categories) ၏ ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည့် 2-ကတ်တဂိုရီ (2-category) အကြောင်းကို တွင် ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။
ကတ်တဂိုရီ (category) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။
အရာဝတ္ထုများ (Objects): X, Y, Z, \dots စသည့် အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုတစ်ခု။
မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms): f, g, h, \dots စသည့် မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုတစ်ခု။
မော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုစီတိုင်းတွင် အရင်းအမြစ် (domain) နှင့် ပစ်မှတ် (codomain) အရာဝတ္ထုများ သတ်သတ်မှတ်မှတ်ပါရှိသည်။
သင်္ကေတအရ f:X\rightarrow Y တွင် f သည် အရင်းအမြစ် X နှင့် ပစ်မှတ် Y တို့၏ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုအဖြစ် ကိုယ်စားပြုသည်။
အရာဝတ္ထု X တစ်ခုစီတိုင်းတွင် ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် (identity morphism) 1_{X}:X\rightarrow X တစ်ခုစီ အသီးသီး သတ်သတ်မှတ်မှတ်ရှိသည်။
f ၏ ပစ်မှတ်နှင့် g ၏ အရင်းအမြစ်တို့ ထပ်တူညီပြီး ပေါင်းစပ်၍ရသော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်တွဲ f နှင့် g အတွက်မဆို gf ဟုခေါ်သော ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် (composite morphism) တစ်ခု ရှိသည်။
ထို gf ၏ အရင်းအမြစ်သည် f ၏ အရင်းအမြစ်နှင့် တူညီပြီး ၎င်း၏ ပစ်မှတ်သည် g ၏ ပစ်မှတ်နှင့် တူညီသည်။
ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီရှိ အရာဝတ္ထု (object) များသည် အစုများသာ ဖြစ်ရန်မလိုအပ်ဘဲ အခြားသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ပေါင်းစပ်၍ရသော မော်ဖစ်ဇင်သုံးခု f, g, h တိုင်းအတွက် ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သည့် h(gf) နှင့် (hg)f တို့သည် တူညီပြီး ၎င်းတို့ကို hgf ဟု တူတူသတ်မှတ်သည်။
ပေါင်းစပ်ခြင်းနိယာမသည် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ (associativity) နှင့် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိ (unital) တို့နှင့် ပြည့်စုံသည်။
ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများနှင့် မော်ဖစ်ဇင်များသည် ကွီဗာ (quiver) ခေါ် လားရာပြဂရပ် (directed graph) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။
Quiver: ကွီဗာများကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။