DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ပြည်ပလာကို အိုးအထူအပါး ညီစေရန် ညိရာ၌ အသုံးပြုသည်။
မော်လုံး ပလာကို အိုးအထူအပါး ညိရာ၌ပင် အိုး၏ ဖင်ပိုင်းကဲ့သို့ ရွှံ့သား ထူသည့်နေရာမှ ရွှံ့သားပါးသည့် နေရာသို့ ဖြန့်ညိ ရာ၌ အသုံးပြုသည်။
ပန်းပလာကိုမူ အထူအပါးညိ၍ စိတ်ကြိုက်ပုံစံသို့ ရောက်သည့်အခါ မှန်ကူကွက်ကလေး များ၊ ပန်းနွယ်ပန်းပွင့် ကလေးများ၊ ကျေးရုပ်ကလေးများ စသည်ဖြင့် အိုးကို အလှဖော်ရာ၌အသုံးပြုလေသည်။
ခတ်လက်ခုကို အိုး၏အထူအပါးကို ညိရာ၌ ပြည်ပလာ၊ ပန်းပလာတို့နှင့် တွဲဖက်၍အသုံးပြုသည်။
လုံး လက်ခုကိုမူ ရွှံ့သားထူသည့် နေရာမှ ရွှံ့သားပါးသည့် နေရာသို့ ဖြန့်ညိရာ၌ မော်လုံး ပလာနှင့် တွဲဘက်၍ အသုံးပြုသည်။
ထို လုပ်ငန်းကို ''အိုးထွင်း''သည်ဟု ခေါ်ကြသည်။
အိုးခတ်သူသည် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော လက်ခုကို အိုး၏ အတွင်းဘက်မှ ခု၍ ခံ၍ အပြင်ဘက်မှ ပလာဖြင့် ခတ်၍ ပုတ်၍ အထူအပါးကို ညိပေးသည်။
ထိုသို့ အထူ အပါးညိရာ၌ မြေနက်၊ မြေနီ ရောစဉ်က အချိုးမကျခဲ့လျှင် ပလာတွင် ရွှံမြေညက်များကပ်၍ ပါလာတတ်သည်။
ထိုကြောင့် စစ်ကိုင်း၊ အမရပူရ၊ မန္တလေး၊ ရွှေဘိုစသော ထီးစိုက်နန်းတည် မြို့ကြီးများ၌ ယခုတိုင် ''အိုးတော်ရပ်'' ''အိုးဖိုရပ်''ဟူသော အမည် များဖြင့်ရပ်ကွက်များ တည်ရှိ နေကြသည်။
စာပေအက္ခရာ အထုပ္ပတ္ထိသည် စာပေလောကအတွင်း အရေးပါ အရာရောက်လာ ရသည်မှာ (ရှေးအရေးအသား)ကို သုတေသန နည်းဖြင့် စုံစမ်းရှာဖွေ၍ ရမှုကြောင့်ဟု ယူဆသင့်သည်။
ထိုအပြင် '' အက္ခရာထုပ္ပတ် စာပေဇာတ်''ကို တခမ်းတနား စုံလင်စွာ ရေးသားနိုင်စေခြင်း အလို့ငှာ ကြိုးစားရှာဖွေ စုံစမ်းလျက်ပင် နေကြရသေးသည်မှာ သိသာထင်ရှားလေသည်။
အက္ခရာမှန် ရေးသား၍ ဖတ်ဆိုရန် လိုလားသည့်အတိုင်း အက္ခရာမှန်ဖြင့် ရေးသားမှတ်ထားရန်ကိုလည်း ရှေးသူဟောင်း တို့က ''နှုတ်တစ်ရာ စာတစ်လုံး''ဟု ဆိုထုံးရှိသည်ကိုလည်း အထူးမှတ်သား ဆင်ခြင်ရာ ကုန်၏။
အက္ခရာ အရေးအသား၏ ဇာစ်မြစ်သမိုင်းကို တာဝန်ခံ၍ ရေးသားသူသည်လည်း ကဗျာ၊ လင်္ကာဆရာ ကဲ့သို့ပင် ''သမုဒ္ဒရာ ကမ်းနားတလျှောက် ပြေးလွှားနေသော ကလေး သူငယ်နှင့် တူပေသည်။
အိန္ဒိယတိုင်းရင်း ကျောက်စာကြီးများအကြောင်းကို အကျဉ်း အားဖြင့် မဖော်ပြမီ အိန္ဒိယအမည်များကို သိသာဖော်ပြရန်ပေ ဦးမည်။
ဟိန္ဒုစထာန်ကို ပါဠိလို အက္ခရာဖလှယ်သော် ''စ''ကို ချေ၊ ''ထ''ဆင်ထူးကို ''ဌ'' ဝမ်းဘဲပြု၍ ဟိန္ဒုဌာန် (ဟိန္ဒုတို့၏ နေရာဌာန)ဟု သိရှိနိုင်၏။
မြောက်ပိုင်း အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသား ကျောက်စာကြီးများကာ # ဂုတ္တလိပိ၊ # ကုဋိလလိပိ၊ # နာဂရီ၊ # သျှရဒါနှင့် # ဘင်္ဂလားများ ဖြစ်ကြ၏။
တောင်ပိုင်း အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသား ကျောက်စာကြီးများမှာ # မစ္ဆိမီ၊ #မဓျပြဒေသျှီ၊ # တေလုဂု-ကနဍီ၊ # ဂြန္ထလိပိ၊ #ကလိင်္ဂလိပိ၊ #တာမိဠလိမိနှင့် #ဝေဓဠုတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။
ကျောက်စာ လောကတွင် အံ့ဩဖွယ်ဆုံး အခန်းတရပ်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနောက်မြောက်တွင် ပန်ဂျပ်နယ်ရှိ ဟရပ္ပနှင့် သိန္ဓုနယ်ရှိ မိုဟိန်ဇိုဒရိုမြို့ကြီးနှစ်မြို့နှင့် သိန္ဓုနယ်တောင်ပိုင်းရှိ ဆနှုဒရို အစရှသော မြို့ငယ်ကလေးများနှင့် ရွာများမှ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပါင်း ၃ဝ ခန့်က တူးဖော်ရရှိသော ''ဣန္ဒုမြစ်ဝှမ်း ကျောက် စာအရေးအသား''များပင် ဖြစ်၏။
ဂုတ္တလိပိ-ဂုတ္တဝံသီ မင်းများ ခေတ်အခါတွင်အိန္ဒိယပြည် မြောက်ပိုင်း တစ်ပိုင်းလုံးတွင်ယင်းကျောက်စာအရေးအသားကို ခရစ်လေးရာစုနှစ်နှင့် ငါးရာစုနှစ်အကြားတွင် အသုံးပြုသဖြင့် ဂုတ္တလိပိဟု ခေါ်ဟန်တူသည်။
သင်္သကြိုက်များကို များသောအားဖြင့် ရှေးအထက် ကျော်ကာရီက စ၍ အက္ခရာဖြင့်သာ ရေးကြ၏။
တောင်ပိုင်းကျောက်စာများသည် ရှေးဗြာဟ္မီ အရေးအသားမှ ပုံအသွင် အဆင့်ဆင့် ပေါ်ထွန်းလာပြီး သကာလ ခတြပနှင့် အန္ဓရဝသီမင်းများ လက်ထက်သုံး အက္ခရာများဖြစ်ပွားကြ ပြန်၏။
ဒေါက်တာရန်ဂျန် ရိုင်း ရေးသားအပ်သော ''မြန်မာ ပြည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို''အကြောင်း စာမျက်နှာ ၃ဝ တွင် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ ကို ပါဠိဘာသာဖြင့် ခရစ် ငါးရာစုနှစ်မှ ၁၁ ရာစုနှစ်အထိ သိရီခေတ္တာမြို့ဟောင်းတွင် မြောက်မြားစွာ ရေးသားထားကြောင်း အထောက်အထား ခိုင်လုံစွာ ဖော်ပြထား၏။
ပျူ-မွန်-မြန်မာ အက္ခရာများသည် ဒေသဆိုင်ရာ ဗြာဟ္မီ အက္ခရာပွားများဟု ကျောက်စာပညာကျော်တို့ ယူဆသည့်အလျောက် မည်သို့မည်ပုံ ပေါ်ထွန်းလာဟန်တူသည်ကို အက္ခရာတစ်လုံးစီ အကျယ်ဖော်ပြရန် ထာဝန်ရှိပေသည်။
မွန်အက္ခရာသည် ဂြန္ထအက္ခရာပွား ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်ပေမည်ဟုလည်း ဒေါက်တာ ဒီရင်းဂျားက ''အက္ခရာရတ္တုပ္ပတ္တိ''တွင် ယူဆထားလေသည်။
အထူးမှတ်သား ဖွယ် တရပ်မှာ ၁၉၄၃ ခုနှစ် တွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်း စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့် လုံးဝပျက်စီးခြင်းခံရသော ရန်ကုန်မြို့ ဗိုလ်တထောင်(ကျိုက်ဒေးအပ်)စေတီတော် မြေ အောက် ဌာပနာတိုက်ခန်းမှ မြတ်စွာဘုရား၏ ဆံတော်ဓာတ်နှင့်အတူ တူးဖော်ရရှိသော ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ ရုပ်လုံးပုံ အုတ်ခွက်၏ ကျောဖက်၌ပါရှိသော အက္ခရာများသည် တေလုဂု-ကနဍီ အက္ခရာဟောင်းဖြစ်သော ကဒံဗနှင့်တူသည့်အပြင် ''ယေဓမ္မာ ဟေ တုပ္ပဘဝါ''အစဖြာသော ရှင်အဿဇိ မထေရ်၏ ဓမ္မကထာ အကျဉ်းချုပ်သည် ခရစ် ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် မှော်ဇာမြို့အနီး မောင်းကန်ရွာမှ တူးဖော်ရရှိသော မောင်းကန်ရွှေပေချပ် အမှတ် ၁ ၌ ရေးသားထားသော ''ယေဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ''အစ ဖြာသည့် ဓမ္မကထာချုပ်နှင့်လည်း အလွန်တူကြောင်း ထင်ရှား ပေသည်။
မြန်အောင်မြို့ကို ခရစ်နှစ် ၁၂၅ဝ ပြည့်လောက်ကပင် တို့ တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိ၏။
ထို အခါက လွန်ဆေးဟု အမည်တွင်၍ နောင်လက်ထက် (ခရစ်နှစ် ၁၇၅၄)သို့ ရောက်သောအခါမှ မြန်အောင်ဟု အမည်သစ် ခေါ်တွင်စေခဲ့လေသည်။
ထိုအတွက်ကြောင့် မွန့်ဖတ်သည် လက်ရှိ အင်္ဂလန်ပြည် ကို အခြေခံ ချပေးသူအဖြစ် ထင်ရှားသည်။
မြောက်ဘက်တွင် နှင့် နယ်ချင်းစပ်လျက် တည်ရှိသည်။
အခြားကောက်ပဲသီးနှံပင်များမျာ ၊ ပိုက်ဆံပင်၊ မုန်လာဥနီ၊ ကျွဲစာ၊ နွားစာတို့ဖြစ်သည်။
မွန်တီကာလိုမြို့ ၁၈၅၆ ခုနှစ်ခန့်မှစ၍ အပြည်ပြည်မှ လောင်းတမ်းကစားသူတို့ စုဝေးရာ ဒေသအဖြစ် ထင်ရှား လာသည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း မြေထဲပင်လယ်ကမ်းခြေရှိ တွင် တည်ရှိ၍ နီးစမြို့နှင့် ကိုးမိုင်ကွာဝေးသည်။
မွန်တီကာလိုမြို့တွင် ခေါ် ကစားဝိုင်းများ ပြုလုပ်ရာ အဆောက်အအုံကြီးကို ၁၈၇၈ ခုနှစ်၌ ဆောက်လုပ်ပြီးစီး ခဲ့သည်။
ယခုအခါ မွန်တီနီးဂရိုးပြည်နယ်သည် တွင် ပြည်နယ် တစ်နယ်အဖြစ် ပါဝင်သည်။
ရေနံချောင်း ရေနံမြေ တွင်းတူးဆရာများ သပိတ်၊ ရေနံမြေ စာရေးများ သပိတ်၊ သံလျင် ဘီအိုစီ ရေနံချက် စက်ရုံအလုပ်သားများ သပိတ်ဆိုတာတွေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပေမယ့် အလုပ်သမားများ အဖို့ စနစ်တကျ စည်းရုံးဖွဲ့ စည်းထားမှု မရှိတဲ့အတွက် နစ်နာခဲ့ရတာတွေကို သင်ခန်းစာယူပြီး ရေနံမြေ အလုပ်သမားထု ရဲ့ စနစ်တကျဖွဲ့ စည်းထားတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတခု အဖြစ် ရည်ရွယ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ရေနံမြေ အလုပ်သမားထု က စတင်ဖောက်ခွဲလိုက်တဲ့ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ပေါ်ပေါက်လာချိန်မှာ လေဘာယူနီယံဟာ စေ့စပ်ဖြန်ဖြေရေး အခန်းကနေ ပါဝင်ခဲ့ပေမဲ့ လေဘာယူနီယံရဲ့ အခန်းဟာ အလုပ်သမားထု အတွင်း နလံမထူ နိုင်လောက်အောင် လျောကျသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။
အလုပ်သမားထုဘက် က ရပ်တည်ရမယ့်အစား အစိုးရ နဲ့ ပူးပေါင်း လုပ်ကိုင်ရေးဆီ တောင်းခံ အသနားခံသလို ရပ်တည်သွားခဲ့ပါတယ်။
A:ဇဒိုက်ဆိုတာ အင်္ဂလိပ်စကား Strike ကို ပီပီသသ မရွတ်ဆိုနိုင်တဲ့ ရေနံမြေ အလုပ်သမားထု က ခေါ်ဆိုခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့ ကို အမျိုးသားများ စည်းလုံးညီညွတ်စွာ နဲ့ နိုင်ငံရေးအရ ပြန်လည်တုံ့ပြန် တိုက်ခိုက်နိုင်ဘို့ ရည်ရွယ် ဖွဲ့စည်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကြီး နဲ့ ဆက်သွယ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။
မွန်တီဗစ်ဒီအိုမြို့(သို့) မွန်တီ ဗီဒီယိုမြို့သည် တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်။
မွန်တီ ဗစ်ဒီအို အမည်မှာ ပေါ်တူဂီဘာသာစကားဖြင့် ''တောင်ကုန်း မြင်ရပြီ''ဟူ၍ ဖြစ်၏။
သို့ရာတွင် လူထုအုံကြွမှုသည် နောက်ဆုံး၌ ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်သည်အထိ ပြင်းထန်၍ လာလေသည်။
မွန်တက်စကျူး၏ အထင်ရှားဆုံး စာပေလက်ရာမှာ ၁၇၄၈ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသော ''ဥပဒေ၏ သဘော''စာအုပ် ဖြစ်သည်။
မွန်တက်စကျူးသည် ၁၇၅၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ၌ ကွယ်လွန်လေသည်။
ပြင်သစ်စာရေးဆရာ မွန်တိန်း (Montaigne) (ခရစ် ၁၅၃၃-၁၅၉၂) သည် စာပေ၌ 'အက်ဆေး'ဟု ခေါ်သော စာမွန်ရေးနည်းကို ၁၅၇၁ ခုနှစ်တွင် စတင် တီထွင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပေသည်။
မွန်တိန်း၏ ရှေးဦးစာပေလက်ရာမှာ ရေမွန်ဆီးဗွန်းဆိုသူရေးသည့် ''သဘာဝ ဗြဟဒေဝဗေဒ''ဘာသာပြန် ဖြစ်သည်။
သို့ရာတွင် ထိုအကြောင်း အရာအားလုံးတို့ကို သိဟန်မဆောင်ဘဲ သူ၏ ဆောင်ပုဒ်မှာ ''ငါ ဘာသိသလဲ''ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။
မောနေပွားလူမျိုးသည် ကယား၊ ယင်းတလဲ၊ ယင်းဘော်၊ ပဒေါင်၊ ဇယိမ်း အစရှိသော တောင်ပေါ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။
ဘာသာစကား၌ တို့ကဲ့သို့ တို့နှင့် နီးစပ်သည်။
ယနေ့တိုင် ကျန်ရှိနေသည့် ရှေးမြန်မာ သီချင်း ဂီတဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်စုများ၌ မွန်သီချင်း များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အများ အပြား မတွေ့ရှိရဘဲ မွန်-အလေးမေ့ခေါ် ''တောင်ယံတောက မောလေအောင်'' အစချီ တောင်ယံတောလေ၊ တောင်ယံတော ကြီး မွန်သီချင်း နှစ်ပုဒ်၊ မွန်-ကြာစေ့ကောက်ခေါ် ''နှင်းယွန်း ဂိမ္မာန်'' အစချီ သီချင်း၊ ''စိန်ခြယ်ညီလင်း'' အစချီ သီချင်း၊ မွန်-သံစုံခေါ် ''ကောင်းကြီးသခါ'' အစချီ သီချင်း၊ မွန်- ဆဲ့နှစ်ခန်းခေါ် ''ညှင်းညှင်း'' အစချီ သီချင်း၊ ဗိမ္မာသားလွှဲ ချင်းခေါ် ''စိန်မြရံခြယ်'' အစချီ သီချင်းနှင့် ''သောင်းကျေး ဒီပတွေ'' အစချီ သီချင်းရှစ်ပုဒ်လောက်သာလျှင် တွေ့ရှိရ လေသည်။
မွန်သီချင်းအမည်များ၌ ''အလေးမေ့''နှင့် ''ကြာစေ့ ကောက်'' ဟူသော အသုံးအနှုန်းများမှာလည်း မြန်မာ စကား အခေါ်အဝေါ်များ မဟုတ်ဘဲ၊ မွန်ဘာသာ အခေါ်အဝေါ် အသုံး အနှုန်းများဟူ၍ ယူဆရသည်။
ထိုအချက်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ ခုနှစ် ရွှေဘိုမင်း နန်းမတက်မီ မွန်သီချင်းဟူ၍ တစ်သီးတစ်ခြား မပေါ်ပေါက်သေးကြောင်း အခိုင်အလုံ သိရှိရသော သာဓက တစ်ရပ်မှာ ဘိုးတော်မင်းတရား လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၆၇ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၅ ရက်နေ့တွင် အိမ်ရှေ့မင်း အမိန့်တော်အရ ရှေးအစဉ်အဆက် ပသခဲ့သည့် ၃၇ မင်းနတ် တို့ကို ပွဲကန္နားသဘင်ကျင်းပရာ၌ ပတ်၊ နှဲ၊ လင်းကွင်းများ မည်သို့ တီးမှုတ်လျက် မည်သို့ ကခုန်သည့် အချက်အလက် များကို ဆိုင်းတော်တီး ဦးမြတ်သာ၊ ဦးတရုတ်နှင့် တကွ ပန်တျာ ပညာသည်များကို စစ်ဆေးမေးမြန်း မှတ်သားစေ ပြီးလျှင် သက္ကရာဇ် ၁၁၈၂ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၄ ရက်နေ့တွင် နတ်ထိန်းကြီး ပဝိဒေဝကျော်၊ ရာဇဝင်ဆရာ ဦးနုနှင့်တကွ အခြား ရာဇဝင်ပညာရှိများနှင့်အတူ တိုက်ဆိုင်၍ ၃၇ မင်းနတ်စဉ်၊ အမျိုးအမည်၊ ဆင်ယင်ပသနည်း၊ တီးမှုတ် နည်း၊ နတ်သံများကို မြဝတီမင်းကြီး မှတ်သားစုဆောင်းထား သည့် မှတ်တမ်းရှိ မွန်အမျိုးအနွယ် နတ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သုံးပန်းလှ နတ်အကြောင်းတွင် - ''ကြေး နှဲ ပတ်ဝန်းများက တီးမှုတ်ရသည်။
သုံးခါကပြီးမှ နတ်သံပစ်သည်''ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သံတော်ခံ နတ်အကြောင်းတွင် - ''နတ်သံချလျှင် ကြေး နှဲ ပတ်ဝန်းကျင်များက တီးမှုတ်ကြ ရသည်မှာ တလိုင်းသီချင်းကို တလိုင်းတီး တီးသည်''ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ မယ်တော် ရွှေစကားနတ် အကြောင်းတွင် - ''နတ်သံချလျှင် ပတ်က တီးရသည်မှာ တျောဒုံနှင့် တျာဒူး တွင် တလိုင်းချက်နှင့် တီးသည်။
သမိန်မှာ မြန်မာပြန်လျှင် ''မင်း'' ဆိုသည်မှာ၊ ဗြမ်းမှာ ''ဘုန်းတန်ခိုးကြီးသည်'' ဆို၏။
နှဲချင်းမှာ ''သီရိ ပဝရ အဂ္ဂဓမ္မရာဇာ မဟာစ္စက္ကဝေါ သမိန်ထောလွတ်တရ'' ဟူ၍ မှုတ်သည်။
သမိန်ထောမှာ ''မင်းတရား'' ဆိုသည်။
ကာလံဒေသံလိုက်၍ မူရင်း နာမည် အပြည့်အစုံအမှန်ကို သုံးဖို့လိုမှသာ (ဥပမာ&nbsp;''Université de Montréal'', ''Le Journal de Montréal'' စသည်ဖြင့်) acute accent သုံး၍ é ဖြင့် စာလုံးပေါင်းသည်။
ကနေဒါနိုင်ငံ အစိုးရ ရုံးသုံး စတိုင်လက်စွဲဖြစ်သည့် ကနေဒါစတိုင် ''The Canadian Style'' (ISBN 1-55002-276-8, at pp. 263–4) အရမူ အစိုးရ စာရွက်စာတမ်းများ အားလုံးတွင် Montréal ဟု accent သုံး၍ ရေးရန်ဖြစ်သည်။
ဂရိတ်လိတ်ခ်ဒေသနှင့်လည်း များဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိ၏။
နော့ထရာဒန်း ဘုရားရှိခိုးကျောင်းမျာ ရှိ နော့ထရာဒန်းဘုရားရှိခိုး ကျောင်းပုံစံအတိုင်း ဆောက်လုပ်ထား၏။
စိန်ဂျိမ်းဘုရားရှိခိုး ကျောင်းမှာကား ရှိ စိန်ပီတာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှင့် ပုံတူဖြစ်ပေသည်။
အထူးသဖြင့် ၁၉၃၈-၃၉ ကာလ အတွင်းမှာတော့ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ အသီးသီးရဲ့လှုပ်ရှားမှု တွေဟာ ပိုမို ပေါ်လွင် ထင်ရှားလာခဲ့ပါတယ်။
မြို့ မှာ ရန်ကုန် အနောက်ပိုင်း သာသနာ့ မာမက ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ချုပ် ထင်ရှားခဲ့သလို မြို့မှာ မန္တလေး ရဟန်းပျို အဖွဲ့ချုပ် ဟာလဲ ထင်ရှားခဲ့ပါတယ်။
ရေနံမြေ အလုပ်သမား သပိတ်ကြီး စတင် ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ အချိန်မှာ ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်း ဆိုင်ရာ သာသနာ့ မာမက ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ချုပ် ကနေ နယ်ချဲ့ အရင်းရှင် ဆန့်ကျင်ရေး၊ ရေနံမြေ သပိတ် အောင်မြင်ရေး အတွက်ဆိုပြီး ရေနံမြေ ကိုယ်စားလှယ်များ အဖြစ် ရဟန်းပျိုရဲ့ ဆရာတော် ၊ နဲ့ တို့ကို ရေနံမြေကို စေလွှတ်ခဲ့ပါတယ်။
မန္တလေးမှာ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ကတော့ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၀−၂−၁၉၃၉ နေ့မှာ မန္တလေး မြို့မှာ သံဃာ၊ ကျောင်းသား၊ လူထု စီတန်း လှည့်လည်ပွဲကြီး ကို ဦးဆောင် လှုပ်ရှားခဲ့ပါတယ်။
မန္တလေး အရေးပိုင် နဲ့ ရာဇဝတ် ဝန်ကြီးတို့ ခေါင်းဆောင်တဲ့ စစ်တပ် ပုလိပ်တပ်တွေ က သေနတ် နဲ့ ပစ်ခတ် ဖြိုခွင်းတဲ့အတွက် သွေးမြေကျရမှုကြီး ဖြစ်ပွားခဲ့ပါတယ်။
မန္တလေး ရဟန်းပျို အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ နဲ့ အတူ ထင်ရှားခဲ့တဲ့ ရဟန်းပျို ခေါင်းဆောင် ဆရာတော် တွေကတော့ ၊ စတဲ့ ရဟန်းတော်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။
စစ်အစိုးရတက်လာပြီး ၁၉၆၄ နောက်ပိုင်းမှာတော့ ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ကြီးတွေလဲ တစစ မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်သွားရပါတော့တယ်။
ဆင်းရဲသားများ အကျိုးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့တဲ့ က ဖေဘီယန် အမည်ရှိ စစ်ဗိုလ်ကြီး ရဲ့ နာမည်ကို ယူပြီး ဖွဲ့စည်းခဲ့တဲ့ ဖေဘီယန် အဖွဲ့ ဆိုတာ ပေါ်ပေါက် ခဲ့ဖူးပါတယ်။
ဇန်နဝါရီ-၈ ရက်နေ့ ညနေ (၅) နာရီမှာ အနောက်ဘက်မုခ် ကွက်လပ်ကြီး အတွင်း သပိတ်ပေါင်းစုံ ညီလာခံကြီး အဖြစ် အစည်းအဝေးကြီး ကို ဖွင့်လှစ် ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။
ကြီးရဲ့ အကျိုးဆက် ကြီးနဲ့ တနေ့တည်း ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက် လာတာဖြစ်ပါတယ်။
ဖွဲ့စည်းပုံမှာ − # − ဥက္ကဋ္ဌ # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် # - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင် တို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ကြီး ရဲ့ အကျိုးဆက် အဖြစ် ပေါ်ထွန်း လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
သစ် ဆန့်ကျင်ရေး၊ ဖောက်ပြန်တဲ့ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရသစ် ဖြုတ်ချရေး၊ နယ်ချဲ့ ဆန့် ကျင်ရေး၊ ဗမာပြည် လွတ်လပ်ရေး တို့အတွက် အမျိုးသမီးထု တရပ်လုံး ပါဝင် ဆောင်ရွက်နိုင်ရေး တွေရည်စူးပြီး ဖွဲ့စည်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကြီး ပြီးတဲ့ နောက်မှာတော့ အဖွဲ့ရဲ့ အမည်ကို ဗမာပြည်လွတ်လပ်ရေးအမျိုးသမီး အစည်းအရုံး လို့ ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ် ဖွဲ့စည်းပါတယ်။
ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက် လာရတဲ့ နောက်ခံအ ကြောင်းအချက်များက တော့ လက်နက်ကိုင် တောခိုရပြီး ပြည်တွင်းစစ်ကြီး စတင် ဖြစ်ပွားလာရချိန်မှာ ကွန်မြူနစ် ဆိုရှယ်လစ် ပြည်သူ့ရဲဘော် လက်ဝဲ အင်အားစုများ ညီညွတ်ရေး ပြန်လည်တည်ဆောက်ဖို့ နဲ့ အဲဒီအချိန်ကရှိနေတဲ့ နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေး ကောင်စီ က ဆိုရှယ်လစ် ပြည်သူ့ရဲဘော် များ မပါဝင်တဲ့ နိုင်ငံတော်စောင့် အစိုးရ တရပ် ဖွဲ့စည်းပေးရန် တောင်းဆိုချက် အပေါ် တုံ့ပြန် ဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့ ရည်ရွယ် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ မပေါ်မီ မာ့က်စ် ဝါဒလေ့ လာရေးအဖွဲ့ ဖွဲ့ရန် ဆိုတဲ့အချက်အပါအဝင် မေလမှာ ထွက်ပေါ် ခဲ့ပါတယ်။
နောက်ပိုင်း မှာ နုမူ နှင့် ရဲဘော်မူဆိုပြီး မူ (၂) မူ ကွဲပြား ထွက်ပေါ် လာခဲ့ပြီး ၊ ကွဲခဲ့ရသလို ဖဆပလ အစိုးရ အတွင်း သဘောထား မတိုက်ဆိုင်မှုတွေ ဆက်တိုက် ပေါ်ပေါက် လာရချိန်မှာ နိုင်ငံရေး အကြပ်အတည်း ကို ယာယီ ထွက်ပေါက်ရှာနိုင်ဖို့ လက်ဝဲညီညွတ်ရေး ကို ကြွေးကြော်ရင်း ရလဒ် အဖြစ် လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ ကို ဇူလိုင်-၁၆ ရက်နေ့မှာ ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဗကပ က တောတွင်း ရောက်နေရပြီ ဖြစ်တဲ့အတွက် ဗကပ ကို စတင်ဖမ်းဆီးစဉ်က ဖမ်းဆီး ရမိထားခဲ့တဲ့ ၊ ၊ တို့ကို မှ ထုတ်ပေးပြီး လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ အတွင်း ထည့်သွင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။
လက်ဝဲ ညီညွတ်ရေး ကောင်စီ ကို ၊ ၊ ၊ တို့နဲ့ ဖွဲ့စည်း ခဲ့တာအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ပါတယ်။
သမိုင်းဝင် ကြီး နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့ပြီး သခင်ထွန်းအုပ်-သခင်ဗစိန်တို့ ဗမာအစည်းအရုံး လို့ ကင်ပွန်းတပ် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခံခဲ့ရတဲ့ တို့ဗမာအစည်းအရုံး တခြမ်းရဲ့ ခေါင်းဆောင် ဟာ ၁၉၄၇၊ ဇူလိုင်-၁၉ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းတို့ လုပ်ကြံခံရပြီး နောက်ပိုင်း ဖဆပလ အစိုးရရဲ့ ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းထားခြင်း ခံရရာက တနှစ်ခန့် အကြာမှာ လွတ်မြောက်လာခဲ့ပါတယ်။
လက်ဝဲဝါဒ ဆန့်ကျင်ရေး၊ ဆန့်ကျင်ရေး၊ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေးတွေကို တက်တက်ကြွကြွ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သခင်ဗစိန် ဟာ ၁၉၅၂ မှာ အာရှတိုက် ရှိ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး ခေါင်းဆောင်များ နဲ့ အဆက်အသွယ်ပြုခဲ့သည်။
ဗမာပြည်ကို စစ်စာချုပ်ဝင် နိုင်ငံဖြစ်စေရေး ကို သခင်ဗစိန် ကလိုလားခဲ့ပြီး ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီဟာ ဗမာပြည်မှာ ကို နိုင်ငံတော် ဘာသာ အဖြစ် ပြုလုပ်ပေးရန်၊ သို့ ဝင်ရန်တွေကို အကြိမ်ကြိမ် အကြံပေး တောင်းဆိုခဲ့သည်။
ဒေါ် စောမြအေးကြည် (စောမြဧကြည်) (၁၈၉၂-၁၉၆၂) သည် မြန်မာ့ဂီတ​လောကတွင် ထင်ရှား​​ကျော်ကြား​​သော ဘွဲ့ရ ဂီတပညာရှင်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။
နှင့် ပတ်ပျိုးများ၏ ဖန်တီးရှင်ဖြစ်သည်။
အသက် ၃၆ နှစ်အရွယ်တွင် စော်ဘွားမရှိတော့၍ သီပေါဟော် ဖရိုဖရဲဖြစ်နေချိန် ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုက ''ခင်ကြည်လာပါ၊ မဟာဂီတမှာ ဥက္ကဋ္ဌလုပ်ပါ၊ ဗရနံ့ပြန့်ကျဲနေတဲ့ သီချင်းတွေကိုပြန်စုကြပါဦးစို့''ဟုခေါ်၍ အောက်ပြည်ကို ရောက်သည်။
ဒေါ်စောမြအေးကြည်သည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး မတိုင်မီ ကာလအထိ နိုင်ငံတော် နည်းပြ၊ ၁၉၅၃ - ၅၈-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်၊ ဆရာဖြစ်သင် ကောလိပ် နည်းပြများ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ယင်းသို့ ဂီတပညာဖြင့် နိုင်ငံ၏အကျိုးကို သယ်ပိုးဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၅၂-ခုနှစ်တွင် ဘွဲ့ဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရက ချီးမြှင့်ခဲ့၍ ၁၉၅၄-ခုနှစ်တွင် ကံဘဲ့ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းတွင် သုခုမနည်းပြဆရာမအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်က အနုပညာဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဘီအေဘွဲ့ကို ပေးအပ်ခဲ့ရာ ထိုဘွဲ့ကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယခုတိုင် ဒေါ်စောမြအေးကြည် တစ်ဦးတည်းသာလျှင် ရရှိခဲ့ဖူးပေသည်။
နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကော်မရှင်တွင် ဂီတသုတေသနမှူးရာထူးဖြင့်လည်း ထမ်းရွက်သည်။
ယင်းဆုကို ၂ နှစ်လျှင် တကြိမ် ၃၆ ဦးထက် မပိုဘဲ ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ဖလော်ရင့်(စ)နိုက်တင်ဂေးလ် ၏ မွေးနေ့ဖြစ်သော မေလ ၁၂ ရက်တွင် (I.C.R.C.) က ထုတ်ပြန် ကြေညာလေ့ရှိသည်။
ဒေါ်အမ်ယောနမ် ၁၉၉၃ - ၃။
စနိုင်နိုင်ထွန်း ၂၀၁၅ } အမျိုးသားရေးနှင့် မြန်မာ့ ဆေးပညာရှင်များ (ဆရာဝန်တင်ရွှေ) မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း အနှစ်ချုပ် (၁၉၈၆၊ ၁၉၉၄၊ ၂၀၀၂) ကန်တော့ခံ သက်ကြီး စာပေပညာရှင်ကြီးများ အထ္တုပ္ပတ္တိ (စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့ ဗဟို) [ တင်နိုင်တိုး ၏ ကမ္ဘာ့ ကြက်ခြေနီဆုရ မြန်မာ့ ဂုဏ်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်များ]။
ယခင်က မြန်မာနိုင်ငံရှိ တွင် သစ်တောနှင့် ပတ်သက်၍ သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Forestry) ထားရှိသည်။
ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်တွင် ဦးစီးဌာနများ ထပ်မံခွဲထားသည်။
စီမံကိန်းနှင့်စာရင်းအင်းဦးစီးဌာန တို့ဖြစ်သည်။
မှ ခေါင်းဆောင်ကာ (ပယကဖ) ကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနောက် မရှေးမနှောင်းတွင် ကချင်အမျိုးသား ကွန်ဂရက် (ကေအန်စီ) အမည်ဖြင့် သီးခြားကချင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာပြန်သည်။
နှင့် တို့ ခေါင်းဆောင်သည့် အဆိုပါ (ကေအန်စီ)သည် အဖွဲ့ကြီးနှစ်ခြမ်းကွဲချိန်တွင် ဟု အမည်ရသော “ဆွေငြိမ်း”ဖက်မှရပ်တည် ခဲ့ကြသည်။
ညီလာခံတွင် လွတ်လပ်ရေး ကိစများအား ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့ကြသဖြင့် ဗြိတိသျှ အစိုးရက ရခိုင်ကွန်ဂရက် နောက် နောက်ယောင်ခံစုံစမ်းမှုများလုပ်ကာ ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ အပါအဝင် ခေါင်းဆောင်များကို တစ်ဦးပြီး တစ်ဦးကို ဖမ်းဆီးကာ အိန္ဒိယအကျဉ်းထောင်များသို့ ပို့ပစ်ခဲ့ကြသည်။
တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို မကျေနပ်ကြသော ချင်းလူငယ်များအား ကဦးဆောင်ကာ ဖွဲ့စည်းပေးပြီး စစ်သင်တန်းများပါ ပေးခဲ့သည်။
ပါဝင်သူများမှာ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ နှင့် တို့ဖြစ်ကြသည်။
မှာတမ်းကို စကားပြေ ရိုးရိုးဖြင့် ရေးသည်ထက် ၊ ၊ စသည်တို့ဖြင့် ချပ်ကာချပ်ကာ ကာရန်ယူလျက် ရေးသားကြသည်။
တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ချစ်ခင်တမ်းတလျက် နွမ်းလျနေသည့်သဘောမျိုး ပါဝင်သောစာမျိုးဖြစ်၍ မှာတမ်းဟု ခေါ်ကြောင်းကို ''ကဗျာဗန္ဓသာရကျမ်း''တွင် ဖော်ပြထားသည်။
သည်လည်း မှာတမ်းအများကို ရေးသားခဲ့သည်ဟု မြန်မာစာပေ ဂန္ထဝင်များတွင် ဖော်ပြပါရှိ သော်လည်း အပြည့်အစုံ မတွေ့ရသေးချေ။
လူကြီး၊ လူငယ်တို့ နှုတ်ကဆောင်လျက်ရှိသော ''ပန်းစမ္ပယ်၊ နန်းလယ်မှာ မပေါ်ခိုက်ဟာမို့၊ အလိုက်တော် တန်သင့်ရုံပ၊ ခံပွင့်ကိုကုံး။
ထို့ပြင် အဆွေးနယ်ချဲ့သူတို့ ညည်းလေ့ရှိသည့် ''ကြင်ရ သူ၊ ဝဋ်ကယ်၊ ခွင့်မအား လင့်စားတွယ်တာလို့၊ ဘယ့်လောက် ကြာ ကမ္ဘာဆန်းကာမှ၊ သာခန်းတစ်ကြိမ်တွေ့မယ်လို့၊ အောက်မေ့မိတယ်။
မှိတ်လို့သာ လောရ၊ လိပ်ကျော ကြောင်ကလော်သို့၊ ပြောင်ချော်ချော် သည်အချစ်ကိုဖြင့်၊ တစ်ခေတ်တွင် တစ်ခါ တွေ့ရတယ်၊ ပြောရွှေ့မဆုံး'' ဟူသော လေးချိုးကိုလည်း ထိုမှာတမ်း၌ပင် တွေ့ရလေသည်။
ထိုမှာတမ်း ခွန်းတုံ့ပြန်သော ''မင်္ဂလာဇေယျုံ၊ ရွှေဘုံဇာတိ''ချီသည့်မောင်ဘွဲ့ မှာတမ်းလည်း ရှိသေးသည်။
ထိုနောက် မှာတမ်းရေးခြင်းဖြင့် ထင်ရှားသူ တစ်ဦးမှာ လက်ထက်၊ ''ရတနာပုံ သတင်းစာ'' အယ်ဒီတာ ဦးထင်ခေါ် ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့် သူ၏ မှာတမ်းများကို ''ဆဲ့နှစ်ရာသီဘွဲ့ မှာတမ်းများ''အပြင် မိတ်သင်္ဂဟများ တောင်းပန်သောကြောင့် ရေးပေးရသော ''ရည်းစားပေးမှာတမ်းများ''ကိုလည်း ပြုစုခဲ့သေးသည်။
ယိမ်းချင်း၊ နတ်ချင်း၊ လှေတော်သံ စသော သီချင်းတို့၏အကြား၌ ထည့်သွင်းချပ်ညှပ်၍ တိုင်ကာ ဖောက်ကာ သီဆိုရသော သီချင်းသံတိုမျိုး ဖြစ်သောကြောင့် 'သံချပ်' ဟုခေါ်သည်။
သံချပ်စပ်ရာတွင် အတိုင်၊ အဖောက် တစ်စုံစီ ပါရမြဲဖြစ်သည်။
မိုးမခ မီဒီယာ စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့မွ ထုတ်ဝေသော ကဗျာဆရာ တင်မိုး၏ မြန်မာကဗျာဖွဲ့နည်း၊(၂၀၁၁၊ ဩဂုတ်)။
မြန်မာအက္ခရာဟာ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာ ဘီစီ ၅၀၀-လောက်က ၇၀၀-ကျော်အထိ ထွန်းကားခဲ့သည့် ဗြာဟ္မီ (Brahmi) အက္ခရာက ဆင်းသက်လာကြောင်း ပညာရှင်တွေက မိန့်ဆိုကြသည်။
မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ) = ဗျည်းဖြစ်သော ''က်''ကို သရဖြစ်သော ''အ''နှင့် ပေါင်းလျှင် ''က'' ဟူ၍ အသံထွက်သည်။
ကာရန် ဟူသည်မှာ ၏ အဆုံးသံဖြစ်သည်။
နှစ်ပိုဒ်၊ သုံးပိုဒ် စသော တို့၏ အဆုံးရှိ အသံချင်း အညီယူသည်လည်း ရှိသည်။
အသံကို ပေါက်ရောက် ပေါ်လွင်စွာ ဖတ်ရွတ်ရသော လင်္ကာတိုအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
လေးလုံးလျှင် တပါဒစပ်ဆိုရသော ကဗျာအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။
သံပေါက်စပ်နည်းကို နားလည်လျှင် လင်္ကာစပ်နည်းကို အလိုလို နားလည်နိုင်သည်။
အချိုးနှစ်ချိုးရှိသည့်အနက် အခံချိုးတွင် အနည်းဆုံး နှစ်ပိုဒ်ဖြင့်ရေးပြီး အအုပ်ချိုးတွင် အနည်းဆုံးနှစ်ပိုဒ်ဖြင့် အုပ်လေ့ရှိသည်။
ဒွေးချိုးစပ်နည်းကိုသိလျှင် တြိချိုးစပ်နည်းကိုသိရန် မခက်တော့ချေ။
နှင့် စပ်နည်းကိုသိလျှင် လေးချိုးစပ်နည်းသည် မခက်ခဲပေ။
ဒွေးချိုး၊ တြိချိုးနှင့် လေးချိုးတို့ကို တခါတရံ သဖြန် ဟု အမည်တပ်၍ခေါ်သည်ကို တွေ့ဖူးပေမည်။
မိုးမခ မီဒီယာ စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့မွ ထုတ်ဝေသော ကဗျာဆရာ တင်မိုး၏ မြန်မာကဗျာဖွဲ့နည်း၊(၂၀၁၁၊ ဩဂုတ်) သဖြန်ဆိုသည်မှာ ပတ်ပျိုးစသော အထက်သံသီချင်းကြီးများကို ဆိုပြီးနောက် အသံကိုသံမှန်သို့ပြန် ရောက်စေရန် သီဆိုရသောသီချင်းမျိုးဖြစ်သည်။
ရုပ်သေး၊ ဇာတ်သဘင်နှင့် အငြိမ့်စသည်တို့တွင် မင်းသား မင်းသမီး နှစ်ပါးသွားအခန်း၌ လူရွှင်တော် က အထောက်အကြို နှုတ်ခွန်းဆက်သည့်သဘောဖြင့် အချိုးတစ်ခုခုကို သီဆိုသည်။
အသံချိုချိုသာသာရွတ်ရသော မျိုးဖြစ်သည်။
များတွင် လက်စွဲတော်ရုပ်ခေါ် စာဆိုရုပ်ကို ကိုင်ရသော စာဆိုကိုင်က အလှူအကြောင်း၊ အလှူရှင်အကြောင်းတို့ကို ရုပ်သေးစင်လက်တန်းကိုကိုင်လျက် ဇဝနဉာဏ်ဖြင့် ချက်ချင်းဖွဲ့ဆိုလေ့ရှိသော ကဗျာမျိုးဖြစ်သည်။
သံချိုစပ်နည်းမှာ လေးချိုးစပ်နည်း အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။
မြန်မာစာပေလောကတွင် ထင်ရှားသော သံချိုစာဆိုမှာ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၅ တျာချင်း ကာရန်ယူပုံ စနစ်သည် လေးချိုး ကာရန်ယူပုံစနစ်နှင့် ဆင်ဆင်တူသည်။
အဆုံး သတ်တိုင်း ''လေး'' ဟူသောစကားနှင့် ချရသည်။
အသံ အိုင်အိုင်၊ အသံ မြိုင်မြိုင်နှင့် သံပြိုင်သီဆိုရသော အချင်းမျိုး ဖြစ်သောကြောင့် ''အိုင်ချင်း'' ဟုခေါ်သည်။
အစချီရာတွင် ''ချစ်တဲ့သူငယ်လေ သူငယ်ချင်းကောင်း ယောက်မတို့လေ'' ဟု အစချီသည်။
အဆုံးချရာတွင် ''အပျိုဖြူငယ်က ကျွမ်း၊ လွမ်းတုံ့တင် လေ'' ဟူ၍ ချသည်။
တခါတရံတွင် ''ချစ်တင်းငယ် နှောသည်၊ ပြောစို့ငဲ့လေး'' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ''မြင်တိုင်းမုန်းစရာ့၊ ဂုန်းမအို၊ ရေလိုခန်းခြောက်ပါစေသား'' ဟူ၍ လည်းကောင်း ရေးဖွဲ့တတ်သေးသည်။
လွမ်းချင်းစာကိုယ်တွင် အချိုးနှစ်ချိုးရှိ၍ အချိုးတို့၏အဆုံး၌ ''လေး'' ဟူသောညှင်ညှင်သာသာရွတ်ဆိုရသော အက္ခရာတို့ဖြင့် အရေး အသားများလေသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်စာဆို နာခံတော်ဝေါကြီးမှူး ဦးခြုံရေးသည့် ''ဂနိုင်စဆီက၊ ထိုင်ကြမယ်လိုလို၊ မိုင်တငယ်ငို၊ မြိုင်မကို မဝင်ခင်က၊ တသွင်သွင် မျက်ရည်ဥတွေနဲ့၊ ညက်ကျေနု တအားငယ်တယ်၊ သနားစဖွယ် တပင်နတ်မှာဖြင့်'အစချီကာ လွမ်းချင်းသည်လွမ်းချင်းများတွင် စံနမူထား လောက်အောင် ကောင်းမွန်လှသောကြောင့် ''စံတေး'' ဟုပင်ခေါ်ဝေါ်၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) လွမ်းချင်းဆိုသည်မှာ လွမ်းဆွတ်ကြည်နူးဖွယ်ကောင်းသော တေးသံဖြင့် ဖွဲ့ဆိုထားသည့် တေးကဗျာ ဖြစ်သည်။
ရွှေဘိုမြို့ မြောက်ဘက် ကျေးလက်တောရွာများမှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာသောကြောင့် ယခင်က ''မြောက်ဘက်သံ'' ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ ကြောင်း သိရသည်။
လွမ်းချင်းတွင် အချိုးနှစ်ခု ပါသည်။
အချိုး၏ အဆုံးများတွင် ''လေး'' ဟူသော စကားပါလေ့ရှိသည်။
နှင့် လူမျိုးတို့သည် မှိုကို ကြိုက်နှစ်သက်စွာ စားသုံးခဲ့ကြသည်။
မှို၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းသည် မြေအောက်၌ တည်ရှိ၏။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပေါက်ရောက်သော မှိုများတွင် ခေါ် မှိုခြေတံရှည်သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။
တောင်ပို့မှိုကဲ့သို့ အလားတူ ထင်ရှားသော အခြားမှိုတစ်မျိုးမှာ အထက်ပိုင်း၌ ၊ သို့မဟုတ် မှိုဖြူဟုခေါ်သည်။
အခြား ထင်ရှားသော မှိုများမှာ မိုးတွင်း၌ ပေါက်ရောက်တတ်သည့် ၊ နယုန်လ လောက်၌ ပေါက်ရောက်တတ်သော ၊ မိုးဦးကျတွင် ပေါက်ရောက်တတ်သော နှင့် မြက်ကြားမှိုခေါ် များ ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်ရှိသော မှိုဥတစ်မျိုးမှာ ကဆုန်၊ နယုန်လများ၌ တောင်ကုန်းများတွင် ပေါက်ရောက်တတ်၍ ဟု လူသိများသည်။
အဆိပ်ရှိသော မှိုများသည် အားလုံးပင် အမန်နီတာမျိုးစု၌ အကျုံးဝင်၍ ဤမျိုးစု၏ လက္ခဏာများကို သေချာစွာ သိရှိရန် အရေးကြီးသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) မှိုမျိုး အများစုသည် ဇီဝအာနိသင် ရှိသော ဒြပ်ပေါင်းများ ထုတ်လွှတ်ကြသည်။
နာမည်ကျော် မှိုဆိပ်များမှာ မှိုမျိုးစိတ်များတွင် တွေ့ရသော သေစေနိုင်သော နှင့် ခေါ် ရိုင်းစပါး (ရိုင်းဂျုံ) နှင့်အတူ တွေ့ရတတ်သော ergot မှိုဖြစ်သည့် ၏ မှိုမျှင်ထု တွင် တွေ့ရသော အားဂေါ့ အယ်လကာလွိုက် ဖြစ်သည်။
Schardl CL, Panaccione DG, Tudzynski P (2006). Ergot alkaloids--biology and molecular biology. The Alkaloids: Chemistry and Biology. Vol. 63. pp. 45–86. မှိုဆိပ်တမျိုးမှာ အချို့ အက်စ်ပါဂျီးလပ်စ် မျိုးစိတ်များတွင် တွေ့ရသော အက်ဖလာတောက်ဆင် ဖြစ်သည်။
အက်စ်ပါဂျီးလပ်စ် မှိုမျိုးမှာ လူတို့ စားသုံးသော အနှံ နှင့် များ တွင် တွေ့ရတတ်ပြီး စားသုံးသူတို့အတွက် များ ဖြစ်လာပြီး ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ဇိုရိုရက်စထရာဘာသာ (Zoroastrianism) သို့ မာဇဒါဘာသာ (Mazdaism) ဆိုသည်မှာ တမန်တော် ၏ ဟောကြားမှုများ အပေါ်တွင် အခြေခံထားသည့် ဘာသာတရား ဖြစ်သည်။
တန်းမြင့်အပင်မျိုးများတွင် ပါလေ့ရှိသော ကလိုရိုဖီ ခေါ် စိမ်းရောင်ဒြပ် မပါရှိသည့် အပင်မျိုး အားလုံးသည် မှိုမျိုးတွင် ပါဝင်ကြ၏။
မှိုသိမ်ကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအရ အက်စကိုမိုင်စီးတီးဟု ခေါ် သည်။
ဆရာမှတ်ကြီး ခေါ် ဒေါက်တာ ဂျွန်အက်ဗင်နီဇာ မတ် (John Ebenezer Marks) သည် မင်းတုန်းမင်း၊ သီပေါမင်းတို့နှင့် ရင်းနှီးသော မှ ခရစ်ယာန်သာသနာပြုပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်လေသည်။
ဆရာမှတ်ကြီးသည် ၁၈၃၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
သုံးနှစ် မျှ အမှုထမ်းပြီးနောက် မှ ဂိုဏ်းအုပ် ကော့တွန် (Bishop Cotton of Calcutta) က ဆရာမှတ်ကို သိက္ခာတင်ဘုန်းကြီး ဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် ထိုမြို့ရှိ ဗိရှော့ကောလိပ်ကျောင်း (Bishop's College, Calcutta)တွင် ဓမ္မပညာကို ဆည်းပူးနိုင်အောင် စီစဉ်ပေးခဲ့လေသည်။
ရှေးအခါက ဟု အမည် မှည့်ခေါ်ထားသော်လည်း ဆရာမှတ်ကျောင်းဟူ၍သာ လူသိများခဲ့လေသည်။
ဆရာမှတ်ကြီးသည် ၁၈၆၈ ခုနှစ်မှ ၁၈၇၄ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးမြို့၌ နေထိုင်စဉ် မင်းတုန်းမင်းထံသို့ မကြာခဏ ဝင်ရောက် ခစားခွင့် ရသည့်အပြင် ဘုရင့်ထံမှ အကူအညီ အထောက်အပံ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့လေသည်။
ဆရာမှတ်ကြီးကို သာသနာပြုဆရာတစ်ယောက်အဖြစ် မှတ်မိကြသည်ထက် ကျောင်းဆရာကြီးတစ်ယောက် အဖြစ် ပို၍ မှတ်မိကြသည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။
စိန်ဂျွန်းကျောင်းကို ၁၈၆၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ''သည်ကော့တိတ်''ခေါ် အိမ်တစ်ဆောင်၌ စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေသည်။
တပည့် ကျောင်းသားတို့ကလည်း ဆရာကြီး၏ ကျေးဇူးကို တုံ့ပြန်သည့် အနေဖြင့် ဆရာမှတ်ကြီးကျောင်းဆရာကြီး အလုပ်မှ အငြိမ်းစားယူသည့် ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ''မတ် အထိမ်းအမှတ် ရန်ပုံငွေ'' ကို စတင် ဖွင့်ခဲ့ကြလေသည်။
မှန်တော့ပင်သည် ဂတ်တစ်ဖာရီး(; ယခုအခါတွင် ) မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
ထိုအပင်ကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအရ ဂါဆီနီးယား ဇန်သိုခိုင်းမတ် ဟူ၍ ခေါ်သည်။
ထိုသတ္တိနှင့် သက်ဆိုင်သည့် စက္ခုဆိုင်ရာ သဘာဝစည်းကို ''လင်းတန်း ယိုင်စည်း''ဟု ခေါ်၍ ထိုစည်း၏ သဘောအချုပ်မှာ ဤသို့ ဖြစ်သည်။
မြွေပါကို ၊ တို့တွင် များစွာ တွေ့ရ၏။
မြွေပါ မျိုးစိတ်ကို ပါဏဗေဒ အလိုအရ ''ဟာပတ်စတီးမန်ဂို''ဟု ခေါ်၍ ယင်းတို့သည် ရှိ မြွေပါများထက် သေးသည်။
မြွေပါသည် ၊ စသော သတ္တဝါတို့ကို ကိုက်သတ်နိုင်သဖြင့် ထင်ရှား၏။
ထိုအဆိပ်ပြင်းသော များထက် လျင်မြန်မှုကြောင့် ဖြစ်၏။
ထိုကြောင့် မြွေပါသည် မြွေပေါများသော အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ၊ စသည်တို့၌ မြွေဘေးကာကွယ်ရန် အထူးအသုံးဝင်သည်။
လွန်ခဲ့သောနှစ်များက ဗြိတိသျှပိုင် ရှိ သို့ သွင်းယူမွေးမြူခဲ့ရာ လျင်မြန်စွာ ပေါက်ပွား၍ လူတို့ မွေးမြူထားသော ဘဲကြက်စသည်တို့ကို အရမ်းမဲ့ ဖျက်ဆီးကြသဖြင့် ယခုအခါ ရှင်ကြီး ကျားထက်ဆိုးသော သတ္တဝါဖြစ်နေလေသည်။
ထိုကြောင့် တွင် မြွေပါကို မမွေးမြူကြရန်နှင့် ဥပဒေဖြင့် တားမြစ်ထားသည်။
ယင်းတို့သည် မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်သည်။
သစ်ပင်တက် အလွန် ကျွမ်းကျင်၍ များကဲ့သို့ပင် တစ်ပင်မှ တစ်ပင်သို့ ခုန်ကူးနိုင်သည်။