DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
မင်းသမီးမထွေးလေး၊ မင်္ဂလာ သိန်းညွန့်၊ မစံထား၊ မစံရှား၊ ဇာတ်မင်းသား ဦးစိန်အုပ် စသည် ထင်ရှားသောမင်းသား မင်းသမီးများ ရွာစားကြီး ၊ အဆိုတော်ဆရာမှန် စသည့် ဂီတပညာရှင်များထံမှ အဆိုအကပညာများ သင်ယူခဲ့သည်။
ကဗျာလွတ်မိခင်ကြီး ဒေါ်ဩဘာသောင်းသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့၌ ကွယ်လွန်သည်။
ရုပ်ရှင်မင်းသမီး အကယ်ဒမီသည် စစ်နိုင်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
အတွဲ ၂၃၊ အမှတ် ၀၆၁ :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: ::။
Tomorrow News Journal, 26.6.2014, page-6 :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: ::။
ယင်းနေ့ ညနေပိုင်းတွင် ပင်မသပိတ်စစ်ကြောင်းဖြိုခွင်းခံရမှုကို ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်သော ၊ ၊ လှည်းတန်းလမ်းဆုံ ရှိ ကျောင်းသားသပိတ်စစ်ကြောင်း တားဆီးပိတ်ဆို့ခံရ၊ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်ညှိနှိုင်းကြကာ သပိတ်ရပ်ဆိုင်းခဲ့။
တောင်သာ ဓာတ်‌ငွေ့ဖြန့်ဖြူး‌ရေးစခန်းကို ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် စတင်လည်ပတ်ခဲ့သည်။
မြန်မာ-တရုတ်ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်း တောင်သာဖြန့်ဖြူးရေးစခန်းမှ တစ်ရက်လျှင် ကုဗပေယူနစ်သန်း ၅ဝ ကျော် ထုတ်နေ (၁) ရက်။
နစ်မြုပ်ခဲ့သည့် အောင်စိုးမိုးကျော် (၂) ရေယာဉ်ပေါ်တွင် သီတင်းကျွတ် ကျောင်းပိတ်ရက်အဖြစ် ပြန်လာကြသော ဆရာ၊ ဆရာမများ၊ တွင် အဝေးသင် စာမေးပွဲ ဖြေရန်လာသည့် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများနှင့် ဌာနဆိုင်ရာဝန်ထမ်း အများအပြား လိုက်ပါလာပြီး အသက်ရှင် လွတ်မြောက်လာသူများ၏ ပြောကြားချက်အရ လူ ၃၀၀ ကျော် လိုက်ပါလာသည်ဟု ဆိုသည်။
အမှတ်(၁)အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ လသာမြို့နယ် သည် အမှတ်(၂၇၀)၊ နှင့်ရွှေတိဂုံဘုရားလမ်းထောင့်၊ ၊ တွင်တည်ရှိသော အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်ဟိုက်စကူးကျောင်း (Rangoon High School) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း (Rangoon Government High School) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ စင်ထရယ်အထက်တန်းကျောင်း (Central High School) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဗဟိုစံပြအထက်တန်းကျောင်း (Central State Model High School) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ယခု (Basic Education High School No.(1) LATHA) ဟူ၍လည်းကောင်း အမည်(၅)မျိုးခေါ်တွင်ခဲ့သည်။
အ.ထ.က ၁ လသာ ကျောင်းသည် အင်္ဂလိပ်အစိုးရတို့ အောက်မြန်မာပြည်ကိုသိမ်းပိုက်ပြီးချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ပထမဦးဆုံးတည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ပေးသော အစိုးရအထက်တန်းအဆင့်မီကျောင်းတစ်‌‌ကျောင်းဖြစ်သည်။
အရှေ့ဆောင်ပုံသဏ္ဌာန်မှာ အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ အီး(E) ပုံဖြစ်သည်။
အထက ၁ လသာ ၏ မျက်နှာစာရှိ ပင်မနှစ်ထပ်ကျောင်းဆောင်(သီဟဆောင်)အား ကျောင်းသားဟောင်းဖြစ်သူ နှင့် မိသားစုဝင်များ၊ ကျောင်းသားဟောင်းများ၊ အလှူရှင်များ မှ စုပေါင်းမတည်ကာ ငွေကျပ်သိန်းလေးထောင်ခန့် အကြီးစားပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ် ၊ စက်တင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီးထံသို့ အောင်မြင်စွာလွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။
စပီရူလိုင်းနား ခေါ် စိမ်းပြာရေညှိ သည် အပူပိုင်းဒေသ မီးတောင်ဟောင်းများတွင် ရှင်သန်ပေါက်ပွားလေ့ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှိ ၊ ၊ အတွင်းရှိ တောင်ပျောက်အင်း၊ တွင်းမအင်း၊ ရှိ တို့တွင် စပီရူလိုင်းနားကို ထုတ်ယူရရှိသည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် သဘာဝစပီရူလိုင်းနား ထွက်ရှိသောနိုင်ငံ (၆)နိုင်ငံရှိသည်။
ရှိ တက်ကိုကိုကန်(Lake Texcoco) ရှိ ချက်ရေကန် (Lake Chad) နှင့် ဘိုဒူရေကန် (Lake Bodou)၊ ရောင်ဘူရေကန် ရှိ နာကူရူးရေကန် (Lake Nakuru)နှင့် အယ်လီမန်တီရှားရေကန် (Lake Elementeitia) ရှိ အရာဂွတ်ဒီရေကန်(Lake Arangudiadi)နှင့် ကီလိုတီးစ်ရေကန် (Lake Kilotes) ရှိ ချန်ကိုင်းရေကန် (Chenghai Lake) မြန်မာနိုင်ငံရှိ တွင်းတောင်၊ တွင်းမအင်း၊ တွင်းမအင်း တို့ဖြစ်သည်။
တွင်းတောင်မှ စိမ်းပြာရေညှိ ထုတ်လုပ်ရန် ၁၉၈၄ တွင် သုတေသနပြုပြီး ၁၉၈၈ တွင် စတင်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။
တွင်းတောင်ဒေသထွက် စပရူလိုင်းနား ရေညှိကုန်ကြမ်းများဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသော ကုန်ချောဆေးဝါးတစ်မျိုးကို ကမှာယူခဲ့သဖြင့် ၂၀⁠၀၈-ခုနှစ်အတွင်း တင်ပို့နိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
ဘုတလင် မြစ်ရေတင်လုပ်ငန်းကို စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ဘုတလင်မြို့နယ်၊ တွင်းတောင်အင်းအနီးတွင် ၂၀⁠၀၆ ခုနှစ်မှ စတင်အကောင် အထည်ဖော်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း သိသိသာသာ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး မိုးရွာသွန်းမှု မြင့်တက်လာခြင်း၊ မြစ်ရေတင်လမ်းကြောင်း နှင့် တွင်းတောင်အင်းအကြားရှိ မြေအောက်အက်ကြောင်းများတစ်ဆင့် စိမ်းပြာ ရေညှိများ ပေါက်ပွားသော အင်းအတွင်းသို့ ရေများ ဝင်ရောက်လာခြင်း စသည့်တို့ကြောင့် တွင်းတောင်အင်းမှ စပီရူလိုင်းနားထွက်ရှိမှုသည် တဖြည်း⁠ဖြည်းကျဆင်းလာကြောင်း ၂၀၁၃ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့က ၊ ယုဇနဟိုတယ်၌ကျင်းပသော စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တွင်းတောင်အင်းရှိ ကမ္ဘာ့ရှားပါး သယံဇာတ သဘာဝစပီရူလိုင်းနား စိမ်းပြာရေညှိ ထိန်းသိမ်းစောက်ရှောက်ရေး ဆွေးနွေးပွဲတွင် ပညာရှင်များက တင်ပြခဲ့ကြသည်။
ထို့အတွက် အဖြေရှာရန် ဇွန် ၅ ၂၀၁၄ တွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ပညာရှင်များ၊ ဘူမိဗေဒ ပညာရှင်များ၊ ရေညှိဆိုင်ရာ ပညာရှင်များ၊ ဆေးဝါးထုတ်လုပ်ရေးဆိုင်ရာ ပညာရှင်များ တွင် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။
Black Box ကိုစတင်တီထွင်ထုတ်လုပ်စဉ် ၁၉၆ဝ ပြည့်လွန်နှစ်များက သံလိုက်ဓာတ် အသုံးပြုတဲ့ တိပ်ခွေတွေသုံးခဲ့ပါတယ်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ချင်းပြည်နယ်တို့ကြား နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်တွင် တည်ရှိနေသော မြို့ကလေးဖြစ်ပြီး တည်ရှိသည်။
အိုဟီရာသည် ကာဂါဝါခရိုင် မီတိုယိုဂွန်းနယ်၊ တိုယိုဟာမာချိုမြို့၌ ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် အိုဟီရာသည် ယိုကိုဟားမား အကောက်ခွန်ရုံးအုပ် အဖြစ်၎င်း၊ ဆင်ဒိုင် အကောက်ခွန်ကြီးကြပ် ရေးဗျူရိုနှင့် တိုကျိုဘဏ္ဍာရေးဗျူရို ညွှန်ကြားရေးမှူး အဖြစ်၎င်း၊ ဂျပန်စီးပွားရေး တည်ငြိမ်မှု ဘုတ်အဖွဲ့၏ ပြည်သူ့လုပ်ငန်းဌာနခွဲ ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ်၎င်း၊ ဂျပန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး၏ အတွင်းရေးအတွင်းဝန်အဖြစ်၎င်း ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။
အိုဟီရာသည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ပါလီမန်အောက်လွှတ်တော် အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရပြီးနောက်ကိုးကြိမ်ဆက်တိုက်ပင် လွှတ်တော်အမတ်ဖြစ်လာသည်။
မစ္စတာ အိုဟီရာသည် ၁၉၆၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှ ၁၉၆၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအထိ ဂျပန်နိုင်ငံ ၌ ပေါ်လစီရေးရာ သုတေသနကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၈ ခုနှစ် နိုင်ဝင်ဘာလမှ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီလအထိ ဝန်ကြီးချုပ် ဆာတို၏ အစိုးရအဖွဲ့တွင်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းဌာန ဝန်ကြီးဖြစ်လာသည်။
အိုဟီရာ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာသောအခါ ပါတီဥက္ကဋ္ဌဟောင်း ဝန်ကြီးချုပ် ဖူကူဒါက ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက်သဖြင့် အိုဟီရာသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ဆက်ခံရရှိလေ သည်။
ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် အိုဟီရာသည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၌ နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ ၁၉၇၈ အလွတ်များအကွာအဝေးများအတွက် အမြင့်စားလှုပ်ရှားသောနည်းပညာများရှိပါသည်။
ရွေးလေးအကျိုးထားများအမျိုးအစားတစ်ခုကို ''h'' ဘီဂြပ်ကီးဂျပ်များဖြစ်ပြီးသားလျှင် ရှင်းရှင်းရန်ဖျားပေးမှုများကို မရှိပြီးဖြစ်သည်။
Lenio Marobin, PY3DF (2008) [ 'Morsa kodo kaj Esperanto &ndash; rekolekto de artikoloj iam aperintaj'], ILERA Bulteno နောက် 70, စာ 04. ဂျာမန် အကြီးမားများကို ရှင်းရှင်းရာအသုံးပြုသည်၊ ဥပမာ။
မျိုးကို အကြေးကြုံလိုသော မန်နေ့စားလှုပ်ရှားလုပ်ရန် တစ်ရွေးချယ်ထားသော စနစ်ဖြစ်ပါသည်။
ဒီမိုကရေစီနံပါတ်အားဖြင့် အသုံးပြုသည်။
သို့မဟုတ် အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သို့ ထပ်ပေးသည်။
အမှားနှင့် ပြီးခြံနိုင်ရန် နယ်မြေရဲ့ ဘုံတွဲမှ မျက်နှာချက်ကို အသုံးပြုပါသည်။
ခေါ် ကြောင်နံ့သာ တိရစ္ဆာန်သည် နို့တိုက်သတ္တဝါများဖြစ်ကြသည်။
ကြောင်ကတိုးများကို နှင့် ဒေသများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိပြီး ကမ္ဘာ့ဈေးအကြီးဆုံးကော်ဖီကို ပြုလုပ်ပေးနိုင်သည်။
ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ကြောင်ကတိုး ကော်ဖီအပြင် လည်း ရှိပါသေးသည်။
ဘန်ကောက်- ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နာမည်ကြီး ဟိုတယ်တစ်ခုဖြစ်သည့် Anantara ဟိုတယ်တွင် ဆင်၏ချေးမှရရှိသော ကို ရောင်းချလျက်ရှိသည်။
ထိုင်းဟိုတယ်၏ ဆင်ချေး ကော်ဖီမှာ နှစ်ခွက်လျှင် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၅၀ ရောင်းချပြီး မှာ တစ်ကီလိုဂရမ်လျှင် ၇၄၈ ဒေါ်လာကုန်ကျသည်။
လှော်ကားသဘာ၀ဥယျာဉ်ကို ရန်ကုန်မြို့တော်ရေပေးဝေသည့် လှော်ကားသဘာ၀တောကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ သဘာဝဥယျာဉ်အတွင်း ပေါက်ရောက်သည့် သဘာဝအပင်များ၊ ကျက်စားသည့် တောရိုင်း တိရစ္ဆာန်များနှင့် ၎င်းတို့ ၏ဂေဟစနစ်ကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရန်၊ ပြည်တွင်း ပြည်ပ ဧည့်သည်များ သဘာဝ ဥယျာဉ် နယ်မြေအတွင်း လေ့လာရင်း အပန်းဖြေ အနားယူနိုင်ရန်၊ ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို လူအများ သိရှိနားလည်ပြီး ပါဝင်ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်စေရေးအတွက် စည်းရုံးရန်၊ သဘာဝအခြေခံ ခရီးသွားလုပ်ငန်း တိုးမြှင့်ဆောင်ရွက်ရေးကို အထောက်အကူပြုရန် ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ပြသလျက် ရှိသည်။
ယခင်က လှော်ကား ကန်ပတ်လည်တွင် ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ များ ပေါများသဖြင့် (၁၉၅၆) ခုနှစ်တွင် တင် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ပတ်လည်အား အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
လှော်ကား သဘာဝ ဥယျာဉ်သည် ၊ ၊ အနီး တည်ရှိပြီး၊ မှ (၂၂) မိုင်သာ ကွာဝေးကာ (၆၂) ဧက ကျယ်ဝန်းသော တိရစ္ဆာန် ဥယျာဉ်ငယ်၊ (၈၁၈) ဧက ကျယ်ဝန်းသည့် သဘာဝဥယျာဉ်နှင့် ကြားခံနယ်မြေ (၆၆၀) ဧက ရှိသဖြင့် စုစုပေါင်း (၁၅၄၀) ဧက အကျယ်အဝန်း ပေါ်ရှိ ကျေးငှက် တိရစ္ဆာန်များအား သဘာဝအတိုင်း မြို့ပြအနီးအနားတွင် လေ့လာနိုင်သော နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သဘာဝဥယျာဉ်အတွင်းကန်သာယာ၊ကန်မကြီးနှင့် ကန်(၉)ခုရှိပြီး အမြဲစိမ်းတော၊ ရွက်ပြတ်ရောနှောတော နှင့် ရွံ့နွံတောများ ဖြစ်သည့် ၊ ၊ ၊၊ ၊ ၊ ၊ ၊ အပါအဝင် (၁၀၈) မျိုး၊ အမျိုးမျိုးနှင့် ပင်များအကြား (၅) မိုင်ရှည်သည့် ဥယျာဉ်ပတ်လမ်းအတွင်း ၊ ၊ ၊ ၊ ၊၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ များ၊ များ၏ သဘာဝအတိုင်း နေထိုင်ကျက်စားမှုကို လမ်းလျှောက်ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ မော်တော်ယာဉ်ဖြင့် လည်းကောင်း လေ့လာ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။
တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် (နေပြည်တော်) ကို လက်ထက် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် (နေပြည်တော်) သည် ရန်ကုန်-မန္တလေး ကားလမ်း၏ အရှေ့ဘက်၊ ရေဆင်းဆည်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။
နေပြည်တော်-ပျဉ်းမနားနှင့် နေပြည်တော်-တပ်ကုန်း ကားလမ်းဘေး မိုင်တိုင်အမှတ် (၂၅၆/၂) နှင့် (၂၅၇/၀) အကြား၊ ခန့်မှန်းမြေပုံအညွှန်း (Q-724096) ဝန်းကျင်၊ တွင် တည်ရှိသည်။
လက်ရှိတွင် တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် (နေပြည်တော်) တွင် အောက်ပါတိရစ္ဆာန်များကို မွေးမြူထိန်းသိမ်းပြသထားသည်- နို့တိုက်သတ္တဝါ ၃၄ မျိုး (ကောင်ရေ ၃၀၄ ကောင်) ကျေးငှက် ၄၄ မျိုး (ကောင်ရေ ၂၆၅ ကောင်) တွားသွားသတ္တဝါ ၁၁ မျိုး (ကောင်ရေ ၆၅ ကောင်) စုစုပေါင်း တိရစ္ဆာန် ၈၉ မျိုး (ကောင်ရေ ၆၃၄ ကောင်) တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် (နေပြည်တော်) အတွင်း ငါးပြတိုက် (Aquarium) တစ်ခုလည်း တည်ဆောက်ထားရှိသည်။
ဆာဖာရီဥယျာဉ်သည် ၊ (ရေဆင်း)အနီး၊ ရန်ကုန်-မန္တလေး ကားလမ်း အရှေ့ဘက် မိုင်တိုင်အမှတ် (၂၅၆/၁) နှင့် (၂၅၃/၀) မိုင်တိုင် အကြားတွင် တည်ရှိသည်။
လက်ထက် နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲများ၏ လမ်းညွှန်မှာကြားချက်အရ တိရစ္ဆာန်များကို သဘာ၀အတိုင်း ကျင်လည် ကျက်စား နေထိုင်ရန် ဖန်တီးထားသည့် ဥယျာဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ရေးအတွက် ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် (၁၆-၅-၂၀၁၀) ရက်နေ့မှ စ၍ မြေနေရာရွေးချယ်ခြင်းအား အသေးစိတ် ကွင်းဆင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ (၁၂-၈-၂၀၁၀) ရက်နေ့တွင် ၏ မြောက်ဘက်ကပ်လျှက် (၂၉၁.၅၂)ဧက အား ဥယျာဉ်တည်ဆောက်ရန် မြေနေရာအဖြစ် အတည်ပြု ရွေးချယ်ခဲ့သည်။
နို့တိုက်သတ္တဝါ (၁၈မျိုး) ၂၀၈ ကောင် ကျေးငှက်သတ္တဝါ (၁မျိုး) ၉ ကောင် စုစုပေါင်း (၁၉မျိုး) ၂၁၇ ကောင် အာရှ ဆာဖာရီပြကွက်တွင် ရှားပါးတိရစ္ဆာန်ပေါင်း အကောင်ရေ၁၀၀ ကျော်၊ ဩစတြေးလျ ဆာဖာရီပြကွက်တွင် ရှားပါးတိရစ္ဆာန်အကောင်ရေ ၂၀ ဝန်းကျင်၊ အာဖရိကပြကွက်တွင် ရှားပါးတိရစ္ဆာန် အကောင်ရေ ၇၀ ဝန်းကျင်ကို တောတွင်းသဘာဝအတိုင်း ထားရှိထားမည်ဖြစ်ပြီး Buggy ကားများဖြင့်သာ လှည့်လည်ကြည့်ရှုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
ဆာဖာရီဥယျာဉ်(နေပြည်တော်)တွင် - လာရောက်လည်ပတ်သူများအား နားနေဆောင်များစီစဉ်ထားခြင်း၊ ဥယျာဉ် ကားများစီစဉ်ထားခြင်း၊ ကလေးများဆော့ကစားရန် ကလေးကစားကွင်းများထားရှိခြင်း၊ ရုံးပိတ်ရက်နှင့် အခါကြီးရက်များအတွင်း တိရစ္ဆာန်လိမ္မာများ ပြသဖျော်ဖြေပေးခြင်း၊ နေရာရှုခင်းများပြင်ဆင် ဆင်ယင်ထားရှိခြင်း၊ ရေပန်းအလှများဆောင်ရွက်ထားခြင်း၊ အပျော်စီးရေယာဉ်များ စီစဉ်ထားခြင်း၊ ဆင်ပုခက်တင်စီးခြင်း၊ မြင်းပုစီးခြင်း၊ အခမဲ့သန့်စင်ခန်းများထားရှိပေးခြင်းဖြင့် စသည့် ဝန်ဆောင်မှုများ ပေးလျက်ရှိသည်။
အက်ပစ်ကျူးရပ်၏ဟောပြောချက် များကို အတိုချုံး၍ ရေးသားထားသော ''လောကသဘာဝ'' အမည်ရှိ ကဗျာရှည်ကြီးကို ရေးသားသူ လူကရီရှပ်မှာ သူ၏ တပည့်ရင်း ဖြစ်လေသည်။
ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ဥက္ကံသာဘိဝံသသည် မန္တလေးတိုင်း၊ သာစည်မြို့နယ် အပျောက်ရွာ တောင်သူကြီး ဦးစံငြိမ်း၊ ဒေါ်ငြိမ်းသာတို့မှ ၁၂၆၆ ခုနှစ် နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။
ယင်းသို့ဖြင့် အစိုးရ၏ ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင်ဘဝသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာ အင်္ဂလန်နှင့် သုံး ငွေစက္ကူများထုတ်ဝေရသည့် တစ်ခုတည်းသောဘဏ် ဖြစ်လာသည်။
မြန်မာ့ ပထမဆုံး လေယာဉ်ပြန်ပေးဆွဲမှုကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၅ ရက်နေ့က ရန်ကုန် မင်္ဂလာဒုံလေဆိပ်မှ ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေမြို့သို့ ပျံသန်းလာသည့် နိုင်ငံတော် လေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အဖွဲ့ပိုင် ဒါကိုတာ XY-ACT လေယာဉ်အား ထိုစဉ်က ကရင်လက်နက်ကိုင် KNDO တပ်ဖွဲ့ဝင် ဦးဆောင်ကာ ပြန်ပေးဆွဲသည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ထိုလေယာဉ် ပြန်ပေးဆွဲမှုကို ဖြစ်ရပ်မှန်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီး အနေဖြင့် ကျပ်သိန်း ၃ ထောင် အကုန်အကျခံ ရိုက်ကူးနေသည်။
မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂-လရာသီပွဲတော်များအနက် သည် တမူထူးခြားသည်။
ထိုလတွင် တန်ဆောင်တိုင် ၊ သင်္ကန်း အလှူပွဲတော်၊ ရက်လုပ်ပူဇော်ပွဲတော်၊ မဲဇလီဖူးသုပ် ဝေငှသောပွဲတော်၊ ကျီးမနိုးပွဲတော်၊ သာမညဖလအခါတော်နေ့ ပွဲတော်တို့ကို ကျင်းပလေ့ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
သည် နှင့် ပေါင်းမိသဖြင့် ခမည်းတော် ကို သတ်ခဲ့မိသော အချိန်မှစ၍ အိပ်မပျော်သော ရောဂါဝေဒနာ စွဲကပ်ခဲ့သည်။
ထိုအခါ ဝေဒနာကို ကုစားရန်အတွက် အမတ်များ၏ အကြံပေးချက်အရ ဆရာကြီး ၆-ယောက်တို့ထံ ရှေးဦးစွာ ရောက်သွားသည်။
နောက်ဆုံးတွင် သမားတော်ကြီး ၏ အကူအညီဖြင့် အဇာတသတ်မင်းသည် ထံသို့ ရောက်သွားခဲ့သည်။
ပထမတင်ပွဲကြီး ဖြစ်မြောက်အောင် ကူညီခဲ့သည်။
ငရဲမှလွတ်ပြီး နောက်အနာဂတ်ကာလ၌ ဝိဇိတာဝီအမည်ဖြင့် ဖြစ်ပြီး ကျွတ်တမ်းဝင်ပေတော့မည်။
ရဟန်းပြုခြင်းဖြင့်- # မင်းခစားဘဝနှင့် မင်းပြစ်မင်းဒဏ်မှ ကင်းလွတ်ခြင်း။
ဗုဒ္ဓရက္ခိတ-ဟူသည်မှာ သာမဏေရီတို့ မွေးမြူထားသည့် ကျေးကလေး ဖြစ်၏။
ထောက်သဖွယ်ခံဆောင်ရန်အတွက်ပုံဖော်ထုလုပ်သော အဆင်တန်ဆာသုံးမျိုး # အရုပ်ထောက် # ပွတ်ထောက် # ပန်းထောက် ( နဂါပုံ ၊ နရားပုံ ၊ တိုးနရားပုံ ၊ မကန်းပ ထုလုပ်သောထောက်ကို အရုပ်ထောက်ဟုခေါ်သည်။
အတွင်းဝန်တို့ကို ကူညီထောက်မ၍ မင်းဧကရာဇ်၏ အမှုကိစ္စ၊ နန်းတွင်းရေးကိစ္စများကို ထမ်းဆောင်ကာ နန်းတွင်းအမှုထမ်းတို့အားလည်း တာဝန်ကျေပြွန်စွာ ထမ်းဆောင်စေရန်ဆင့်ဆိုရပြီး တာဝန်လစ်ဟင်းသူများရှိလျှင် အတွင်းဝန်များထံအစီရင်ခံရသောအရာရှိ ( အုပ်ချုပ် ၊စ ၊ စာ ၁၈ - ၉ )။
ရှစ်ပါးသီလ ဆောက်တည်သောဥပုသ် # သူ့အသက်ကိုမသတ်ခြင်း # သူ့ဥစ္စာကိုမခိုးခြင်း # မေထုန်မှီဝဲခြင်းအြပုခြင်း # လိမ်ညာ၍မပြောဆိုခြင်း # အရက်သေစာ ရှာင်ရှားခြင်း # နေ့လွဲညစာမစားခြင်း # သီဆိုကခုန်တီးမှုတ်သည်တို့ကို ကြည့်ရှာုး့ထောင်မှု မြပုခြင်း # မြင့်သောနေရာမြတ်သောနေရာတို့၌ အိပ်စက်နေထိုင်မှုမြပုခြင်း ( သုခမှတ် ၊ စာ ၂၉၅ - ၆ )။
အကုသလကမ္မပထတရားအကုသလကမ္မပထ (ပု) [အကုသလကမ္မ + ပထ။
အကုသလာနိ စ တာနိ ပထာ စ ဒုဂ္ဂတိယာတိ အကုသလကမ္မပထာ။
ကမ္မာနေဝ သုဂတိဒုဂ္ဂတီနံ ပထဘူတတ္တာ ကမ္မပထာ နာမ။
အကုသလကမ္မပထာတိ အကုသလကမ္မဘာဝေန စေဝ ဒုဂ္ဂတီနဉ္စ ပထဘာဝေန။
ဟူသည်မှာ ဆင်းရဲကို ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သည့် ၏အကြောင်းရင်းဖြစ်သော နယ်ပယ်တွင် ပါဝင်သည့် ယုတ်မာသော အကျင့်တရားများ ဖြစ်သည်။
ကာယကံ (ကိုယ်ဖြင့်ပြုသော အမှု) - ၃ ပါး - သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်း။
ဝစီကံ (နှုတ်ဖြင့်ပြုသော အမှု) - ၄ ပါး - လိမ်ညာပြောဆိုခြင်း။
မနောကံ (စိတ်ဖြင့်ပြုသော အမှု) - ၃ ပါး - သူတပါးစည်းစိမ်ကို မိမိဥစ္စာဖြစ်လိုခြင်း။
မူကြောင့်ဖြစ်သော တရားများ: ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ၊ အဘိဇ္ဈာ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။
လောဘမူနှင့် ဒေါသမူ နှစ်မျိုးလုံးကြောင့်ဖြစ်သော တရားများ: အဒိန္နာဒါန၊ မုသာဝါဒ၊ ပိသုဏဝါစာ၊ သမ္ဖပ္ပလာပဝါစာ။
မှတ်ချက် - အဆိုပါတရားများ ဖြစ်ပေါ်ရာတွင် မူလသည်လည်း အခြေခံအဖြစ် ပါဝင်သည်။
သို့သော် အင်္ဂါပြည့်စုံမှသာ "ကမ္မပထ" ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပြီး၊ အင်္ဂါမပြည့်စုံပါက "ဒုစရိုက်" မျှသာ ဖြစ်သည်။
ကမ္မပထမြောက်သော အကုသိုလ်သည်သာ သတ္တဝါတို့အား အပါယ်သို့ ပို့ဆောင်နိုင်သော အစွမ်းရှိသည်။
အဒိန္နာဒါန (၅ ပါး): သူတပါးပိုင်ဖြစ်ခြင်း၊ သူတပါးပိုင်ဟုသိခြင်း၊ ခိုးလိုသောစိတ်ရှိခြင်း၊ လုံ့လပြုခြင်း၊ ထိုလုံ့လကြောင့် ဥစ္စာကို ရွှေ့ပြောင်းယူခြင်း။
ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ (၄ ပါး): မသွားလာအပ်သော ဝတ္ထုဖြစ်ခြင်း၊ မှီဝဲလိုသောစိတ်ရှိခြင်း၊ မှီဝဲရန် လုံ့လပြုခြင်း၊ သာယာခြင်း။
မုသာဝါဒ (၄ ပါး): မဟုတ်မမှန်သော ဝတ္ထုဖြစ်ခြင်း၊ လိမ်လိုသောစိတ်ရှိခြင်း၊ လုံ့လပြုခြင်း၊ သူတပါးက ထိုစကားကို နားလည်ခြင်း။
ပိသုဏဝါစာ (၄ ပါး): ကွဲပြားစေအပ်သောသူရှိခြင်း၊ ကွဲပြားစေလိုသောစိတ် သို့မဟုတ် မိမိကိုချစ်စေလိုသောစိတ်ရှိခြင်း၊ လုံ့လပြုခြင်း၊ သူတပါးက ထိုစကားကို နားလည်ခြင်း (သူတပါး ကွဲပြားမှသာ ကမ္မပထမြောက်သည်)။
ဖရုသဝါစာ (၃ ပါး): ဆဲရေးအပ်သောသူရှိခြင်း၊ စိတ်ဆိုးခြင်း၊ ဆဲရေးခြင်း။
သမ္ဖပ္ပလာပ (၂ ပါး): အကျိုးမရှိသော စကားကို ရှေ့ရှုခြင်း၊ ထိုသို့ပြောဆိုခြင်း (သူတပါးက ထိုစကားကို ဟုတ်မှန်သည်ဟု လက်ခံမှသာ ကမ္မပထမြောက်သည်)။
အဘိဇ္ဈာ (၂ ပါး): သူတပါးဥစ္စာဖြစ်ခြင်း၊ ထိုဥစ္စာကို မိမိဥစ္စာဖြစ်အောင် စိတ်ညွတ်ခြင်း။
ဗျာပါဒ (၂ ပါး): သူတပါးသတ္တဝါဖြစ်ခြင်း၊ ထိုသတ္တဝါ ပျက်စီးအောင် ကြံစည်ခြင်း။
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (၂ ပါး): ဝတ္ထု၏ ဖောက်ပြန်သော အခြင်းအရာရှိခြင်း၊ ထိုဖောက်ပြန်သည့်အတိုင်း ယူခြင်း (နတ္ထိက၊ အဟေတုက၊ အကိရိယ အယူများမှသာ ကမ္မပထမြောက်သည်)။
သစ္စပါရဂူကျမ်း၊ ရွှေသိမ်တော်တောရဆရာတော် = [ သစ္စပါရဂူကျမ်း] [ သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်] [ ပရမတ္ထစက္ခုကျမ်း] [ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း-ပတွဲ] [ ပိဋကတ်သုံးပုံ_သရုပ်စုံအဘိဓာန်] = =။
လောကနီတိ ကျမ်းလာပညာဆယ့်ရှစ်ရပ်မှာ- # သုတိ - အကြားအမြင်များခြင်း # သမ္မုတိ - ဓမ္မသတ် ဥပဒေအတတ် # သင်္ချာ - ဂဏန်းသင်္ချာပညာ # ယောဂါ - တံစဉ်းစူးဆောက်သုံးစွဲသောအတတ် # နီတိ - လောကနီတိတတ်မြောက်ခြင်း # ဝိသေသိကာ - ယာယီယြတာစသောဗျာကရိုဏ်းကျမ်းအတတ် # ဂန္ဓဗ္ဗာ - ဂီတတူရိယာ သီဆိတီးမှုတ်ခြင်းအတတ် # ဂဏိကာ - အက္ခရာသင်္ချာနှင့် ဂဲဩမေထရီအတတ် # ဓနုဗေဒါ - လေးမြားအတတ် # ပုရာဏာ - ရှေးစကားဟောင်းတို့ကို ဖော်ပြသော ပုရာဏ်ကျမ်းအတတ် # တိကိစ္ဆာ - ဆေးပေးဆေးကု အတတ် # ဣတိယာသာ - ရယ်ရွင်ဖွယ်အတတ် # ဖောတိ- နက္ခတ်ဗေဒင်အတတ် # မာယာ - လှည့်ပတ်သောအတတ် # ဆန္ဒာ - ဆန်းကျမ်းအတတ် # ကေတု - သံတမန်အတတ် # မန္တာ - ဂါထာမန္တာန် စီရင်တတ်သောအတတ် # သဒ္ဒါ - သဒ္ဒါကျမ်းအတတ်( သုခမှတ် ၊ စာ ၄၃၃ - ၄ ၊ ရာဇော ၊ စာ ၁၇၅ )။
အမှန်သိအပ်သော တရားလေးပါး # ဒုက္ခသစ္စာ - တဏှာလောဘကြောင့်ဖြစ်သော ဆင်းရဲခြင်း တရား # သမုဒယသစ္စာ - ဒုက္ခကိုဖြစ်ပေါ်စေသော စွဲလမ်းတပ်မက်သည့် သဘောတရား # နိရောဓသစ္စာ - ဆင်းရဲအပေါင်း၏ချုပ်ငြိမ်းရာ မဂ္ဂသစ္စာ၏ အကျိုးဖြစ်သော နိဗ္ဗာန် # မဂ္ဂသစ္စာ - နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ( သုတေသန ၊ စာ ၅၃၂ )။
ဂြိုဟ်တာရာနက္ခတ်တို့၏ အနေအထားအရ ဖြစ်လာမည့်အခါကောင်း အခြေအနေကောင်း။
အိမ်အပြင်တွင် ရောက်ရှိနေပါက # အိမ်ထဲသို့ ချက်ချင်းပြေးဝင်ပါ။
အိမ်တွင်း၌ ရောက်ရှိနေပါက # အဆောက်အအုံ၏ အလယ်တွင်သာ နေပါ။
ကားမောင်းနေပါက # အရှိန်ကိုလျှော့ပါ။
သံခွန်ထမ်းမြို့ရွာများက ဆက်သွင်းသည့်သံကျောက်များကို အရည်ကျို၍ သံသတ္တုရရှိအောင် လုပ်ဆောင်ကြရသော အမှုထမ်းတို့ကိုကြီးကြပ်အုပ်ချုပ် စီရင်ရသောမှူးမတ် ( ရွှေနန်းသုံး၊ စာ ၁⁠၁၄ ) သံချက်ဝန်သည် သံခွန်တောင်ထမ်း မြို့ရွာများမှ ဆက်သွင်းသော သံသတ္ထုရိုင်းများအား သံချက်အမှုထမ်းများဖြင့် ကြိုချက်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ရာ၌ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည်။
မင်းတုန်းမင်း ( ၁၈၅၃ - ၁၈၇၈ ) လက်ထက် အေစာပိုင်းကာလတွင် သံချက်ဝန်အြဖစ်ခန့်အပ်ခံရသူမှာ ပညာသိဒ္ဓိေကျာ်သူဘွဲ့ခံ ဦးညွန့် ြဖစ်သည်။
ဆွမ်းစားဆောင်ကို တံမြက်စည်းလှည်းခြင်း၊ သောက်ရေသုံးဆောင်ရေ မရှိသည်ကို မြင်တွေ့သောရဟန်းသည် ဒုတိယရဟန်းကို လက်ယပ်ခေါ်လျက် သောက်ရေသုံးရေ တည်ထားရမည်၊ စကားပြော၍ မခေါ်ရ" စသော ကတိကဝတ်တို့ကို ထားလျက်နေကြကုန်၏၊ "တိပိဋကအဘိဓာန်" ဝါကျွတ်၍ ဇေတဝန်ကျောင်းသို့ လာကုန်လျက် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြင်ကြသောအခါ ဘုရားရှင်က “ချမ်းသာစွာနေကြရပါ၏လော” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသောအခါ မိမိတို့ပြုအပ်သော ကတိကဝတ်တို့ကို လျှောက်ထားလျှက် ချမ်းသာစွာ နေကြရပါကြောင်း လျှောက်ထားသည့်အခါ ဘုရားရှင်က "ချမ်းသာစွာ မနေရကြရပါဘဲလျက် ချမ်းသာစွာ နေကြရပါကုန်၏ဟု ဝန်ခံကြ၏၊ နွား၊ ဆိတ်ကဲ့သို့ ရန်သူတို့၏ နေခြင်းကဲ့သို့ နေကြကုန်လျက် ချမ်းသာစွာ နေကြရပါကုန်၏ ဟု ဝန်ခံကြ၏၊ တိတ္ထိတို့ ဆောက်တည်အပ်သော သူ''အ''ကဲ့သို့ စကားမပြောဆိုခြင်းအကျင့်ကို အဘယ့်ကြောင့် ဆောက်တည်ဘိသနည်း စသည်ဖြင့် ကဲ့ရဲ့တော်မူ၍ စကားမပြောခြင်းအကျင့်ကို ဆောက်တည်သောရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ်သို့ ရောက်၏" ဟု ပညတ်တော်မူသည်။
ပဝါရဏာသည် စာတုဒ္ဒသီပဝါရဏာ၊ ပန္နရသီပဝါရဏာ၊ သာမဂ္ဂီပဝါရဏာ-ဟု ဒိဝသအစွမ်းဖြင့်သုံးပါး၊ တေဝါစိကပဝါရဏာ၊ ဒွေဝါစိကပဝါရဏာ၊ ဧကဝါစိကပဝါရဏာ ဟု ကတ္တဗ္ဗာကာရ အစွမ်းဖြင့်သုံးပါး၊ သံဃေ ပဝါရဏာ၊ ဂဏေ ပဝါရဏာ၊ ပုဂ္ဂလေ ပဝါရဏာ ဟု ကာရက အစွမ်းဖြင့် သုံးပါး ရှိသည်။
ပုရိမဝါမှ ထသူ တို့အတွက် သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့၌ ဘဏ္ဍနကာရက ရဟန်းတို့က နှောက်ယှက်သဖြင့် ပဝါရဏာကို ငင်ခဲ့ (ရွှေ့ခဲ့)သော် သီတင်းကျွတ်လကွယ်နေ့၌ ဖြစ်စေ, တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်နေ့၌ ဖြစ်စေ ပဝါရဏာ ပြုရမည်။
အကယ်၍ ထိုသို့ရဟန်းတစ်ပါးစီ သုံးကြိမ်ဆို၍ ပဝါရဏာပြုသောအခါ ထိုနေ့ညဉ့် ကုန်ဆုံး၍ နံနက်အာရုဏ်မတက်မီ တိုင်အောင် မပြီးစီးစေနိုင်သောအကြောင်း ပေါ်လာခြင်း၊ ဘေးရန်(၁၀)ပါး ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဟူသော အကြောင်းတို့ ရှိခဲ့သော် “သံဃော ဒွေဝါစိကံ ပဝါရေယျ”ဟု ဒွေဝါစိက ဉတ်ကို ဖြစ်စေ, သံဃော ဧကဝါစိကံ ပဝါရေယျ-ဟု ဧကဝါစိကဉတ်ကိုဖြစ်စေ ထားရမည်။
ဆိုအပ်ခဲ့သော အကြောင်းတို့ကြောင့် အထက်ပါအတိုင်း သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဉတ် စသည်ထား၍ ပဝါရဏာပြုရန် မဖြစ်နိုင်ခဲ့သော် “သမာနဝဿိကပဝါရဏာ” ဝါတူစုပေါင်း၍ပဝါရဏာ ပြုရန် အလို့ငှါ “သုဏာတု...သံဃော သမာနဝဿိကံ ပဝါရေယျ” ဉတ်ထား၍ ဝါတူရဟန်းတို့ စုပေါင်းကာ ပဝါရဏာ ပြုရမည်။
သုံးပါးရှိမူ “သုဏန္တု မေ အာယသ္မန္တာ၊ အဇ္ဇ ပဝါရဏာ ပန္နရသီ၊ ယဒါယသ္မန္တာနံ ပတ္ကကလ္လံ၊ မယံ အညမညံ ပဝါရေယျာမ” ဟု ဉတ်ထား၍ မထေရ်ကြီးသည် “အဟံ အာဝုသော အာယသ္မန္တေ ပဝါရေမိ ဒိဋ္ဌေန ဝါ သုတေန ဝါ ပရိသင်္ကာယ ဝါ၊ ဝဒန္တု မံ အာယသ္မန္တော အနုကမ္မံ ဥပါဒါယ၊ ပဿန္တော ပဋိကရိဿာမိ”ဟု သုံးကြိမ် ရွတ်ဆို၍ ပဝါရဏာ ပြုရမည်။
ရဟန်းနှစ်ပါးရှိလျှင် ဉတ်ထားဖွယ် မလိုပါ။
ရဟန်းတစ်ပါးသာ ရှိမှု နေ့အားလျော်စွာ “အဇ္ဇ မေ ပဝါရဏာ ပန္နရသီ”ဟုဖြစ်စေ အဇ္ဇ ပဝါရဏာ စာတုဒ္ဒသီ”ဟုဖြစ်စေ အဓိဋ္ဌာန်ရမည်။
ပဝါရဏာ-ထား-တန့်ထား-ခြင်း== ပဝါရဏာပြုရန် သိမ်အတွင်းသို့ ရောက်လာသော ရဟန်းတော်များတွင် အာပတ်သင့်သော ရဟန်းပါဝင်သော် ပဝါရဏာဉာတ်ထားနေစဉ် (ထား၍ မပြီးဆုံးသေးမီ) “သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော၊ ဣတ္ထန္နာမော ပုဂ္ဂလော သာပတ္တိကော၊ တဿ ပဝါရဏံ ဌပေမိ၊ န တသ္မိံ သမ္မုခီဘူတေ ပဝါရေတဗ္ဗံ”ဟု “ပဝါရဏာတန့် ထားခြင်း” ကို ပြုနိုင်သည်။
ကောသလတိုင်း ဇနပုဒ်၌ ကျောင်းတစ် ကျောင်း၌ သန္ဒိဋ္ဌ သမ္ဘတ္တရဟန်းတို့ ဝါကပ်သောအခါ အနီးအနားကျောင်း၌ ငြင်းခုံ ခိုက်ရန်ပြုတတ်သောရဟန်းတို့သည် “ထို ရဟန်းတို့ ပဝါရဏာပြုသောအခါ ငါတို့ ပဝါရဏာ တန့်ထားကြမည် (သူတို့၏ ပဝါရဏာကို တန့်ထားကြမည်။
ကောသလတိုင်း ဇနပုဒ်တစ်ခု ကျောင်းတစ်ကျောင်း၌ သန္ဒိဋ္ဌ သမ္ဘတ္တရဟန်းတို့သည် ညီညွတ်ချမ်းသာစွာ ဝါကပ်နေထိုင်ကြကုန်၏၊ သီတင်းကျွတ်၍ ပဝါရဏာပြုအံ့သောအခါ “ငါတို့ပဝါရဏာပြုလျှင် ရဟန်းတော် အချို့ ဒေသစာရီကြွလိမ့်မည်၊ ငါတို့၏ “ချမ်းသာစွာနေထိုင်ရခြင်း” ကင်းပသွားလိမ့်မည်”ဟု ကြံ၍ ဘုရားရှင်အားလျှောက်ထားသောအခါ ပဝါရဏာသင်္ဂြိုဟ်ထောက်ပံ့ခြင်းကို ခွင့်ပြုတော်မူသည်။
ဆေးမင်းတောရွာသည် ၊၊ အတွင်းတည်ရှိသည်။
တိုက်နယ်ဆေးရုံ၊ တွဲဖက်အထက်တန်းကျောင်း ကျောင်းလည်း ရှိသည်။
စစ်ကဲ မောင်ထော်လေး ( ခရစ် ၁၇၇၄ - ၁၈၆၇ ) သည် မြန်မာဘုရင် ဘိုးတော်ဘုရား (ခေါ်) (ခေါ်) ဘိုးတော်ဦးဝိုင်း နှင့် လက်ထက်တွင် "မင်းကျော်သီဟသူ" ဟူသော ရွှေဘွဲ့တော်ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသော ဒလမြို့စားကြီး ဖြစ်ခဲ့ပြီး နောင်အခါ စစ်ကဲ တရားသူကြီး အဖြစ်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
စစ်ကဲ မောင်ထော်လေးအား ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၇၇၄ ခုနှစ် တွင် တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
မွန်သုံးရပ်ရှိသည့် အနက် မောင်ထော်လေးသည် မုတ္တမ မှ ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်သည်။
နယ်တွင် ထော် နှစ်ယောက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည် ဟု ဆိုစကားရှိသည်။
မောင်ထော်လေးအား ဖွားမြင်သော အခါ၌ ( မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၅ -၁၁၃၈ ) နန်းစံသည်မှာ ၁၀ နှစ်ပြည့်ခဲ့ပေပြီ။
ဟံသာဝတီ မွန်မင်းဟောင်း သည် မွန်လူမျိုးများကို စည်းရုံး၍ ပုန်ကန်မည် စိုးကာ မွန်မင်းဟောင်း ဗညားဒလ၊ ညီ အိမ်ရှေ့မင်းသားဟောင်းနှင့် တကွ ရဲမက်အချို့ကို ရန်ကုန်မြို့တွင် ကွပ်မျက်လိုက်လေသည်။
မင်းမှုထမ်းများ ဖြစ်လာသော မောင်ထော်လေး၏ မိဘများသည် မြန်မာဘုရင် လက်အောက်တွင် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့ရာ မောင်ထော်လေးသည် အသက် ၂၈ ကျော် အရွယ်တွင် လက်ထက် ခရစ်နှစ် ၁၈၀၄ ၌ စား ဖြစ်လာသည်။
Oung, Kin Thida (2007). ''A Twentieth Century Burmese Matriarch''. Lulu. p. 191- 200 လက်ထက်တွင် မင်းကျော်သီဟ (ကျော်ထင်သီဟသူ) ဟူသော ဘွဲ့ကို သနားမြတ်ခံရသည်။
ထို့ကြောင့် မဖြစ်ခင်က ရွှေဖဝါးတော်အောက် အဖူးမြော် တက်ရောက်ကာ ဆုလာဘ်များစွာ ချီးမြှင့်သည်ကို ခံယူခဲ့ရသည်။
ဒလတွင် ရှေးများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ပြီးနောက် ဝိနည်းပါဠိတော် ၅ ကျမ်း၊ အဘိဓမ္မာပါဠိတော် ၇ ကျမ်း၊ သုတ်တန်ပါဠိတော်ပေါင်း ၁၅၀ ကျော်တို့ကို ရှာဖွေစုဆောင်းကာ ငွေတစ်သောင်းကျော် အကုန်ခံ၍ ပေထက် အက်ခရာ တင်ခဲ့၏။
စဉ်နေပြည်တော်မှ သတိုးမဟာသေနာပတိဘွဲ့ခံ စကြာဝန်ကြီးအား ရန်ကုန်သို့ ဗိုလ်ချုပ်ခန့်၍ စေလွှတ်ခဲ့သဖြင့် ရောက်ရှိလာသည်။
ကိုယ်တိုင် ယိုးဒယား(ထိုင်း) သို့ ချီတက်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာစဉ် မကျန်းမမာ ဖြစ်ကာ မော်လမြိုင်အနီး မုတ္တကျေးကင်းရွာ၌ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၂ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်နေ့ (ခရစ်နှစ် ၁၇၆၀ မေ ၁၁)တွင် နတ်ပြည်စံတော်မူသဖြင့် နေပြည်တော်သို့ ဗမာ့တပ်မတော်များ ပြန်လာခဲ့ကြသည်။
ထိုစဉ် ဗိုလ်ချုပ် သည် ရသမျှသော သုံ့ပန်းလူစုများနှင့် မော်လမြိုင်ကို ပြုပြင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသော က မင်းခေါင်နော်ရထာကိုပင် မြို့ပြတည်ထောင်ခြားနား၍ ပုန်ကန်သည် အထင်မှားခြင်းကို ခံခဲ့ရဖူးလေသည်။
အင်္ဂလိပ်တို့ကလည်း ဦးထော်လေးအား လေးစားလာသဖြင့် တနင်္သာရီ ဒုတိယဘုရင်ခံ လော့ဒ်အင်းမှတ်စ်က မော်လမြိုင်မြို့တွင် ဦးထော်လေးအား ခရစ်နှစ် ၁၈၃၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လဆန်းမှ စ၍ အင်္ဂလိပ်အစိုးရက စစ်ကဲ ခန့်အပ်လိုက်သည်။
တနင်္သာရီကို ပြည်နယ်အစိုးရ လက်အောက်သို့လွဲ၍ အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။
ထားဝယ်၊ မြိတ်နှင့် တနင်္သာရီမြို့များကိုမူ ဗြိတိသျှပိုင် ပီနန်ဘုရင်ခံလက်အောက်တွင် ခေတ္တလွဲထားသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ (ခရစ်နှစ် ၁၈၃၇) ခုနှစ်တွင် ၌ နန်းတက်လာသည်။
သာယာဝတီမင်းသည် စာချုပ်ကိုလည်း အတည်မပြု၊ အင်္ဂလိပ်အစိုးရက စေလွှတ်သော သံကိုယ်စားလှယ် ဘားနေးကို လည်း အသိအမှတ် မပြုဘဲ နေသဖြင့် ဦးထော်လေး၏ မျှော်လင့်ချက်မှာ အပြီးအပိုင် ပျက်ပြားသွားရရှာလေတော့သည်။
ခရစ်နှစ် ခုနှစ်တွင် စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားပြန်လေရာ အင်္ဂလိပ်အစိုးရဘက်မှ ဂျင်နရယ် ဂေါ်ဒွင်နှင့် ရေကြောင်းဗိုလ်ချုပ်ကြီး အက်ဒမိုင်ရယ် အော်စတင်တို့သည် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၈၅၂ ခုနစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ကို ဒလကြမ်းတိုက်ခိုက်ကာ သိမ်းယူကြလေသည်။
အသက် ၇၇ နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ဇရာထောင်းလာသောကြောင့် ဦးထော်လေးသည် မော်လမြိုင်မြို့ စစ်ကဲ တရားသူကြီး ဘဝမှ အငြိမ်းစားယူကာ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်လာနေထိုင်ခဲ့လေသည်။
နှစ်ဆယ်ရာစု အတွင်း မြန်မာ အမျိုးသမီးများ၏ ထူးချွန် ထက်မြက်မှုကို ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် ပညာရည်ဖြင့် ထင်ရှားစေခဲ့သူ အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်တွင်မြန်မာနိုင်ငံသားမြန်မာ အမျိုးသမီးများ ထဲမှ ပထမဆုံးဘွဲ့ရသူ သမိုင်းပညာရှင် (၁၉ဝ၄-၁၉၈၈)၊ ၁၉ရာစုနှောင်းပိုင်း ကိုလိုနီခေတ် မော်လမြိုင်မြို့ ရမ္မာပူရ စာပုံနှိပ်တိုက်ပိုင် ဒေါ်မေ၊ ငွေတိုက် မင်းကြီးကတော် ဒေါ်မြမေ၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးဆာဘွဲ့ရသူ ၏ ဇနီး ဒေါ်ခင်သန်းမေ (လေဒီခင်)၊ လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦး ရဲမင်းကြီး ဦးထွန်းလှအောင်၊ မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ ၊ အဆိုတော် တို့သည်စစ်ကဲ မောင်ထော်လေး မှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်သည်။
Myaing, Wai Wai (2005).''A Journey in Time: Family Memoirs (Burma, 1914–1948)''. iUniverse. p. 210. ISBN 9780595356515.Oung, Kin Thida (2007). ''A Twentieth Century Burmese Matriarch''. Lulu. p. 200. ISBN 9780557102297. ငွေတိုက် မင်းကြီးကတော်ဒေါ်မြမေ ၏မွေးစားသားမှာ (ဝိုင်အမ်ဘီအေ) ကို ၁၉၀၆ ခုနှစ် စတင်တည်ထောင်သူ ပထမဆုံး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဥပဒေပါမောက္ခ (၁၈၈ဝ - ၁၉၂၆) ဖြစ်သည်။
လက်သီးပုန်း သခင်ဗတင်ကို ၁၉၁၆ ခုနှစ် ၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့ တွင် ၊ လယ်ဝန်ဦးဘိုးဖေ ၊ ဒေါ် မယ်သီ တို့ မှ ဖွားမြင်၍ မွေးချင်း ရှစ်ဦးအနက် ဒုတိယ မြောက် သားဖြစ်သည်။
အေဘီ အမ်ကျောင်းနှင့် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း တို့ တွင် ဒသမတန်းအောင် သည့် အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
မိဘလက်ငုတ် စီးပွားရေး လုပ်ကိုင်နေရာမှ ဝင် သခင်တစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။
စစ်ဌာနချုပ်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း ၊ စစ်ဝန်ကြီးရုံး ၊ စစ်ဝတ်ဌာနမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း ၊ ဗမာ့ မျိုးချစ်တပ်မတော်တိုင်း(၄) ဒုတိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း စစ်မှုထမ်းခဲ့ရာ ဗိုလ်ဗတင်ဟုလူသိများပါသည်။
စစ်အတွင်း ဖက်ဆစ်အကျဉ်းသမားဘဝကို ခြယ်မှုန်းသော ‘ဖက်ဆစ်အကျဉ်းသမားဘဝ’ ကိုယ်တွေ့ဆောင်းပါးများကို ၁၉၅၆ ခုနှစ်က တွင် ရေးသားခဲ့သည်။
သခင်ဗတင်သည် နိုင်ငံ့တာဝန်များကို ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းသည့် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင်ပထမဆင့်၊ အရေးတော်ပုံတံဆိပ်၊ တိုက်ပွဲဝင်တံဆိပ်၊ လွတ်လပ်ရေးတံဆိပ် တို့ကိုရရှိခဲ့သည်။
လက်သီးပုန်းသခင်ဗတင်၏မိသားစုပြောပြချက် ( ၁၀ - ၁၂ - ၉၈ )။
ဗမာတိုင်းလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးလွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဒေါ်ခင်ခင်ကြီး(၏ဇနီး)ဖြစ်၍ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌမှာ (၏ဇနီး)တို့ဖြစ်ကြသည်။