DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ဂါဒိုလီနီယမ် (Gadolinium) သည် အပင်များနှင် သတ္တဝါများကို ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ မည်သည့် ထိခိုက်မှုမှ မဖြစ်စေပါ။
GD ဖြင့် မြောက်မြားစွာသော သင်္ကေတများရှိသည်။
ရဲဘော်သုံးကျိပ် ဂျပန်တို့ထံမှ စစ်ပညာ သင်သောအခါ က ဗမာ့တပ်မတော်အား ဦးဆောင်ရန်အတွက်တာဝန်ပေးရာ ဗိုလ်မှူးချုပ်လက်ျာ သည် စစ်သားကောင်း ဖြစ်ကြောင်း သက်သေ ပြခဲ့သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးစ မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်မှာ ဗိုလ်လက်ျာ ဒုတိယစစ်သေနာပတိ ဖြစ်လာပြီး ဖွဲ့ချိန်မှာလည်း ဗိုလ်မှူးကြီးလက်ျာနဲ့ တို့ ဦးစီးအဖွဲ့ဝင်တွေအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနဲ့အတူ ပါဝင်ခဲ့ကြပါတယ်။
မြန်မာပြည် ကာကွယ်ရေးအတွက် ကိုလည်း လက်မှတ်ထိုးခဲ့သည်။
ဗိုလ်လက်ျာကို ဖျာပုံမြို့က တရုတ်ကပြား လူချမ်းသာမိဘများက ၁၉၁၁ မှာ ဖွားမြင်သည်။
သူ၏ညီအရင်းမှာ (နောင်အခါ ၁၉၃၈ သပိတ်က ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင် အာဏာရှင် လှရွှေ) ဖြစ်သည်။
ကို ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သူများအနက် ဗိုလ်လက်ျာလည်း တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် စတင်တည်ထောင်ရာမှာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အတူ ပါဝင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
တပ်မတော်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းပြီးလျှင် ဗိုလ်လက်ျာသည် ၏ ဒုတိယကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် ဖြစ်သည်။
ယင်းအချက်သည် ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသော အာဏာရှင် နှင့် ဗိုလ်လက်ျာတို့ အကြားတွင် ကြီးမားသော တင်းမာမှုများ ဖြစ်စေခဲ့သည်။
ဗိုလ်လက်ျာသည် ၏ နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှာ လက်မှတ်ထိုးခဲ့သည်။
လက်ျာ - ဖရီးမင်း စာချုပ်သည် တပ်များ ထဲ ဝင်ထွက်ခွင့်နှင့် ဗမာ့တပ်မတော်ကို စစ်သင်တန်းပေးမည့် အစီအစဉ်များ လုပ်ဆောင်နိုင်အောင် အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေခဲ့သည့်အတွက် ဗိုလ်လက်ျာကို ဗြိတိသျှလိုလားသူအဖြစ် စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။
ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လုပ်ကြံ ခံရပြီးနောက် ဗိုလ်လက်ျာသည် တပ်မတော်တွင် ကြာကြာဆက်ရှိ မနေခဲ့တော့ပါ။
နောက်တနှစ် အကြာတွင် မြန်မာအစိုးရကို တိုက်နေသော ကရင်ခေါင်းဆောင်များကို ထောက်ခံနေသည်ဟု စွပ်စွဲခြင်းခံရပြီး ဗိုလ်လက်ျာသည် မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်။
အဖွဲ့ချုပ်ထဲ ဝင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေး လုပ်ခဲ့သည်။
ဒုတိယ နှင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ဗိုလ်လက်ျာသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ၏ ဖြုတ်ချအာဏာသိမ်းခံလိုက်ရသော ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ကို ထောက်ခံသူ ဖြစ်သည်။
ထိုင်းနယ်စပ်တွင် အခြေစိုက်သည့် ယင်းတပ်သည် နှင့် ပဋိပက္ခများ ကြားတွင်သာ တဝဲလည်လည် ဖြစ်နေခဲ့သည်။
သို့ ချီတက်ပြီး ကို ဖြုတ်ချရန် အခွင့်အရေး မရခဲ့ချေ။
ဝင် ဗိုလ်ဘုန်းမြင့် ခေါ် သခင်တင်အေး ကို ၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် သာယာဝတီ ခရိုင် လက်ပံတန်း မြို့နယ် ကွမ်းခြံရွာ တွင် ဦးဘ၊ ဒေါ်ရွှေခဲ တို့မှ ဖွားမြင်သည်။
လက်ပံတန်းမြို့ ဆရာကြီး ဦးစိန်၏ မြန်မာဘာသာ အထက်တန်းကျောင်း မှ နဝမတန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။
မြို့နယ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၉ ခုနှစ်အထိ တွင် လုပ်ငန်းစစ်ဆေးရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဂျပန်နိုင်ငံသို့ စစ်ပညာ သင်ကြားရန် စေလွှတ်သည့် ဒုတိယ အသုတ် မြန်မာမျိုးချစ်လူငယ် များနှင့် အတူ ၁၃ ဧပြီ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ကိုရှိုမာရူး သင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန်မြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ရာ ၂၈ ဧပြီ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ အိုဆကာ မြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ဗမာပြည် အလုပ်သမား လယ်သမားပါတီ ခရိုင် အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။
ဝင် ဗိုလ်စကြာ ကို ၁ ဇူလိုင်၊ ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၌ ဦးမြတ်သာ၊ ဒေါ်သန်းတင် တို့မှ မွေးဖွားသည်။
ဝင် သောအခါ သခင်အောင်သန်း ဖြစ်လာသည်။
ယောက်ျားလေး အထက်တန်းကျောင်း နှင့် ရန်ကုန်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
ကြီး ပြီးသောအခါ ဗမာ့လေကြောင်း ပို့ဆောင်ရေး လေယာဉ်ပျံ ကုမ္ပဏီ နှင့် သီရိစကြာ ကုမ္ပဏီ များ တည်ထောင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။
တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်၍ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သခင်ထွန်းအုပ်၊ သခင်ဗစိန် တို့ဗမာအစည်းအရုံးက သခင်အောင်သန်းအား ဂျပန်နှင့် ဆက်သွယ်ရန် နိုင်ငံသို့ စေလွှတ်သည့် အတွက် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် သို့ရောက်ရှိခဲ့သည်။
သခင်အောင်သန်း ထိုင်းနိုင်ငံ ရောက်နေကြောင်း ဉက္ကဌ သိရှိရလျှင် စစ်ပညာသင်ရန် သို့ ပို့ပေးခဲ့သည်။
ဟိုင်နန် နှင့် တွင် စစ်ပညာများ သင်ကြားခဲ့သည်။
သို့ ဝင်ရောက်၍ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
အဖွဲ့၏ နိုင်ငံခြားရေးရာ ကော်မတီတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
နာမည်ကျော် ရုပ်ရှင်ကား ၌ ပါဝင်ရိုက်ကူးခဲ့သူ မြန်မာ ရုပ်ရှင်မင်းသမီး နှင့် လက်ထပ် ခဲ့သည်။
မနီလာမြို့သည် ၏ အရှေ့ဘက် ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် နာဗိုတာ့စ်မြို့နှင့် ကာလူးကန်မြို့၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဆန်ဂျွန် နှင့်မဒါလူယောင်းမြို့၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် မာကာတီမြို့ နှင့် တောင်ဘက်တွင် ပါဆေးမြို့တို့ ရှိကြသည်။
ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစု ၏ အနောက်ဘက်ကမ်း၊ မနီလာပင်လယ်အော်၏ အရှေ့ဘက်အစွန်း ပါဆစ်မြစ်ဝတွင် တည်ရှိသည်။
မြို့ဟောင်းနေရာကို အင်တရာမျူးရွတ်ဟု ခေါ်လျက် ယင်းအရပ်တွင် ရှေးလူမျိုးတို့ ကြီးစိုးစဉ်ခေတ်ကို အမှတ်ရစေသော စပိန် လက်ရာ ဘုန်းကြီးကျောင်း၊ များကို တွေ့ရပေသည်။
ရှေးကမြို့ရိုးကို ပတ်ရံထားသော ကို ယခုအခါ နှင့် ဂေါက်သီးက စားကွင်းအဖြစ် ပြုပြင်စီမံထား၏။
စီးပွားကုန်သွယ်ရေး သည် မြစ်၏ မြောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်သည်။
တစ်ကြော ကုန်သွယ်မှုတွင် အချက်အချာ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်၏။
မနီလာမြို့တွင် အဗကခေါ် အကြီးအကျယ် အရောင်းအဝယ် ပြု၏။
ယင်းလျှော် ထက်ဝက်ကျော်ကျော်ကို ကြိုးကျစ်ရန် အလို့ငှာ သို့ပို့ရ၏။
မနီလာလျှော်အပြင် ၊ ၊ ၊ များ ရောင်းဝယ်ရာတွင် အရေးပါသော ဒေသဖြစ်၏။
ရေကြောင်းတွင် သင်္ဘောကြီးငယ် ဆိုက်ကပ်ရပ်နားနိုင်သည့် ရှိရုံမက ကုန်းကြောင်းတွင် ၊ အဆက်အသွယ်ရှိ၍ လေကြောင်း ကူးသန်းသွားလာရာတွင်လည်း အရေးပါသော ဗဟိုဌာနတစ်ခု ဖြစ်သည်။
မနီလာမြို့ကို ခရစ် ၁၅၇၁ ခုနှစ်က စပိန်လူမျိုး တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ခရစ် ၁၇၆၂ ခုနှစ် မှ ၁၇၆၃ ခုနှစ် အထိ တို့က တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ထားခဲ့၏။
ယင်းမြို့တော်သစ်မှာ ဖိလစ်ပိုင် ဓနသဟာယနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသမ္မတဖြစ်သော ကို ဂုဏ်ပြုမှည့်ခေါ်ထားသော အမည်ဖြစ်၏။
ဂျကာတာမြို့သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ ၊ နှင့် ဗဟိုဌာနဖြစ်သည်။
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံနှင့် တွင် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ပေါ်တွင် ဒသမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။
ဒိုင်စပရိုဆီယမ် သည် တောက်ပ သောငွေရောင် ရှိသည့် သတ္တုတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ဒိုင်စပရိုဆီယမ် (Dysprosium)ကို နျူကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖိုများတွင် အပူဒဏ်ခံနိုင်သော ကြွေထည်ပစ္စည်းများ နှင့် ပေါင်းစပ်ပြုရာတွင် လည်းကောင်း၊ အပူဒဏ် ခံနိုင်သော သတ္တု အဖြစ်လည်းကောင်း၊ လေဆာ ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ နျူကလီးယားဓာတ်ပေါင်းဖိုတွင် Control Rods အပိုင်းတွင် လည်းကောင်း၊ ဓာတုဗေဒ ဓာတ်ပြုခြင်းများ လေ့လာရာတွင် အနီအောက်ရောင်ခြည် ထုတ်ပေးသော အရင်းအမြစ် အဖြစ်လည်းကောင်း အသုံးပြုသည်။
ဒိုင်စပရိုဆီယမ် (Dysprosium)သည် သံဖြူထက် နှစ်ဆ ပိုမို ပေါများသော Lanthanide ဒြပ်စင်များ ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဒိုင်စပရိုဆီယမ် (Dysprosium)သည် ဇီဝဗေဒ အခန်းကဏ္ဍ တွင် ပါဝင်မှု မရှိပါ။
ဒိုင်စပရိုဆီယမ် (Dysprosium) သည် အပင်များနှင့် သတ္တဝါများကို ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ မည်သည့် ထိခိုက်မှုမှ မဖြစ်စေပါ။
Dublin-73-Trinity College-1993-gje.jpg Dublin-08-O'Connell Str+Denkmal-2017-gje.jpg Dublin-Temple Bar-18-2017-gje.jpg Dublin-47-Stags Head-1989-gje.jpg Dublin-43-Larry Murphy's-1993-gje.jpg Dublin-56-Lincolns Inn-1993-gje.jpg Dublin-37c-Grafton Street-aus Bewley's Oriental Cafe-1989-gje.jpg Dublin-69b-Portale-Treppen-1989-gje.jpg Dublin-76-Christchurch Inn-1993-gje.jpg
အဘာဒင်းမြို့သည် တွင် တတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး တွင် ၂၅ ခုမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဤမြို့ကို ''ပင်လယ်အနီးက ငွေမြို့တော်ကြီး'' ဟုပင် ခေါ်ကြသေးသည်။
မြို့နယ်တွင် ပြည်တွင်းလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားသဖြင့် ဤမြို့ကို ''ဖူလုံသော မြို့''ဟုလည်း ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။
ဘွေနို့စ်အိုင်းရဲ့စ်သည် ၏ နှင့် အကြီးဆုံး မြို့ဖြစ်သည်။
အရှေ့တောင်ပိုင်း လာပလာတာမြစ် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၌ တည်ရှိသော ဖြစ်ပြီး တောင်အမေရိကရှိ အကြီးဆုံး မြို့များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။
အဆိုတော် စိုးပိုင်မှ သီဆိုပြီး ရေးသားခဲ့သော အချစ်ည ရင်ခုန်သံ ဟုအမည်ရသည့် တေးသီချင်းသည် အောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သော တေးသီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။
တေးရေးဆရာ ၏ ''တေးမြုံငှက်'' အမည်ရှိသည့် တေးသီချင်းကို အဆိုတော် ခိုင်ထူးမှ သီဆိုခဲ့သည်။
ခိုင်ထူးကို ဖခင်ဦးသာထို (စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခငြိမ်း) နှင့် မိခင် ဒေါ်တင်မြင့်မြင့်တို့ မှ ခုနှစ် ၂၈ ရက်နေ့က တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
တွင် ဒေါက်တာမေကျော့ခိုင်သည် နိုင်ငံရေးလုပ်ခဲ့သည့်အတွက် ထိုင်းနယ်စပ်မှတဆင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံရေးခိုလှုံခဲ့ရာမှ ခိုင်ထူးနှင့်အလှမ်းကွာပြီး ကွဲကွာခဲ့ရသည်။
ခုနှစ် ၉ ရက်နေ့တွင် အဆိုတော် ခိုင်ထူးသည် ပန်ကရိယကင်ဆာရောဂါဖြင့် ပါရမီဆေးရုံတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။
တေးမြုံငှက် ဟု အမည်ရသည့် လုံးချင်းဝတ္ထုကို ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် က အသက် ၂၄ နှစ်ပြည့်မွေးနေ့ အထိမ်းအမှတ်အနေဖြင့် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ဟူစတန်မြို့သည် တွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် စတုတ္ထမြောက် လူဦးရေအများဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။
ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့သည် ရှိ အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားကောင်တီ ၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်။
အာချန်လူမျိုးများကို တွင် မိုင်းသာလူမျိုး ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တွင် ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
အာချန် လူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာမိသားစု၏ လိုလို-ဗမာအုပ်စုဝင် လူမျိုးစုများတွင်ပါဝင်ကြသည်Bradley, David. "The Lolo-Burmese Languages." In The Sino-Tibetan Languages, edited by Graham Thurgood and Randy J. LaPolla, Routledge, 2003, pp. 202–220.။
အာချန်လူမျိုး အများစုသည် ကိုလည်း ပြောဆိုကြသည်။
မိုင်းသာလူမျိုးကို အချို့က တႆးသႃ ရှမ်းတရုတ်(ဝါ)တိုင်းဆာသျှမ်း(ဝါ)ပန်းပဲသျှမ်း(ဝါ)အာချန်သျှမ်း ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။
အာချန်ဘာသာသည် အတွင်းတွင် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေသည်Ethnologue, "Achang". SIL International. Retrieved 2025-09-28.။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉) မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရေးသည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန် စာအုပ်မှ 阿昌之乡，张志品Achang
ခင်မောင် ဆိုသည်မှာ ကို ဆိုလိုပါသည်။
ကျော်ရင် ဆိုသည်မှာ ကို ဆိုလိုသည်။
ချန်ထွန်း ဆိုသည်မှာ ကို ရည်ညွန်းခြင်းဖြစ်သည်။
အကို မှာ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဖြစ်သည်။
ဗိုလ်စောနောင် ခေါ် သခင်သစ်ကို ၁၉၂၀ စက်တင်ဘာ ၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကမာရွတ် ရှမ်းစုရပ် နေ ဦးဘိုးညွန့်+ဒေါ်ရွှေမှတ် တို့မှ ဖွားမြင်သည်။
မောင်သစ် ၁၅ နှစ်ခန့် ၁၉၃၄ က အကိုများဖြစ်သော သခင်အောင်တင် နှင့် သခင်ငွေ မှာ တို့ဗမာအစည်းအရုံး ဝင်များ ဖြစ်ကြသဖြင့် ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော သခင်ဗစိန်၊ သခင်ထွန်းအုပ် နှင့် သခင်ချစ်တင် တို့နှင့် ဆက်သွယ်မိလေသည်။
အကူအညီ တောင်းသော်လည်း အမ်းဖိုးမှာ ကြောက်လန့်ပြီး ယိုးဒယား ရဲ လက်သို့ အပ်လိုက်ခြင်းခံရသည်။
တလခန့် ကြာသွားသောအခါ ဂျပန်သို့သွားရန် အစီအစဉ် အသစ် ပေါ်ပြီး ရန်ကုန် ဂျပန်သံရုံး နှင့် တို့ဗမာအစည်းအရုံး တို့၏ ဆောင်ရွက်ချက်ဖြင့် သခင်ထွန်းအုပ် နှင့် သခင်ရှုမောင် ခေါင်းဆောင်လျက် မျိုးချစ်လူငယ် ၁၁ ဦးတို့သည် ဂျပန် ကုန်တင်သင်္ဘော ကောရီရိုမရူး နှင့် ၁၉၄၁ ဇူလိုင် တွင် ဂျပန်သို့ ထွက်ခွာနှိင်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်တွင် ဗိုလ်ဘွဲ့ခံယူပြီး စစ်သားစုဆောင်းရေး တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ဘီအိုင်အေ တွင် ဗိုလ်မှူးအဆင့်ဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
နိုင်ငံကျော်အမေရိကန်စာရေးဆရာ အပ္ပတန်ဗီးလ ဆင်ကလဲယားကို ၁၈၇၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ဘော်လတီမိုးမြို့၌ မွေးဖွား၏။
ထို့နောက် ၁၂၃၆ ခုနှစ်ခန့်တွင် မန္တလေးသို့ တက်ရောက်ရာ၊ မြင်၍ သိမ်းပိုက်မည်ပြုလေသည်။
ရနောင်မင်းသားသည် ဆင်ခိုးမကလေးအား လွန်စွာမြတ်နိုးတော်မူသဖြင့် ဇနီး ၆ ယောက်တွင် အထူးပြု၍ အိမ်တော်သော့ကိုအပ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ်တို့ အုပ်စိုးသောအခါ ဆင်ခိုးမကလေးသည် နာမည်ကြီး ဇာတ်တော်ကြီးထွက် မင်းသမီးဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ မိမိပညာကို မတိမ်ကောစေအောင် ဇာတ်ထောင်၍ ကပြရင်း ရှာဖွေစားသောက်ခဲ့ရရှာလေသည်။
သားအကြီး မောင်ညာဘွားသည် လူရွှင်တော်ဘဝမှ ဆိုင်း ဆရာဖြစ်လာပြီးနောက် ကုန်သည်လုပ်သည်။
ဆင်စွယ်ကို လူတို့သည် အလှပြပန်းပုထည်များ ထုလုပ် ရန် ရှေးအခါကပင် သုံးစွဲလာခဲ့ကြသည်။
ရှေးတရုတ် လူမျိုးများသည် ဆင်စွယ်အသုံးအဆောင်များကို အမြတ်တနိုး အသုံးပြုခဲ့ကြ၍၊ တရုတ်မင်းများ ကိုယ်တိုင်က ဆင်စွယ်လုပ် ငန်းကို အထူးချီးမြှင့်မြောက်စားခဲ့ကြသည်။
ဆင်တုံးမနွယ်ပင်သည် အခြားအပင်များ ပေါ်သို့ နွယ်တက်တတ်သော ချုံပင်မျိုးဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) = အဖြူမျိုး ၊ အဝါမျိုး ၊ အနက်မျိုး ၃ မျိုးရှိ၏။
ဆင်တုံမနွယ်ပင်များကို မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်တွင် တွေ့ရသည်။
ဆင်တုံးမနွယ်အရွက်နှင့် အခေါက်ကို အရေပြားရောဂါ၊ အဖျားရောဂါ၊ ဆစ်ဖလစ်ရောဂါတို့ကို ကုသရာ တွင် အသုံးပြုကြသည်။
ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်၏ နယ်နိမိတ်မှာ မြောက်ဘက်၌ ၊ အရှေ့ဘက်၌ မကွေးနှင့် ၊ တောင်ဘက်၌ ၊ အနောက်ဘက်၌ ဧရာဝတီမြစ်ဖြစ်သည်။
ဟဟ ဆင်ပေါင်ဝဲဟူသောအမည်မှာ ဆင်ဖြင့်ပေါင်၍ ဆွဲယူရအောင် ကြီးသောဝဲရှိခြင်းကြောင့်ဟု အဆိုရှိသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၄၅၅ ခုနှစ်၌ တွင်နန်းတက်ခဲ့သော ဘုရင် မင်းကြီးသည် ဖေါင်စကြာဖြင့် တိုင်းခန်းလှည့်လည်ရာမှ အပြန်တွင် ဤနေရာသို့ရောက်သောအခါ ဖေါင်တော်သည် ကြီးမားသော ဝဲတစ်ခုကို မကျော်လွန်နိုင်သဖြင့် ဆင်များဖြင့် ကုန်းပေါ်မှ ဆွဲယူခဲ့ရသည်။
ထိုစေတီမှာ သည် ကို အောင်နိုင်ပြီး အပြန်တွင် တည်ထားသော ဘုရားဖြစ် သည်ဟု သမိုင်းကဆိုသည်။
ရှင်ပင်စာကြိုဘုရားမှာ ပုဂံပြည့်ရှင် စောဘုရင်သည် သထုံမှ ပိဋကတ်တော်များ ပင့်ဆောင်လာသော တပ်တော်များကို တွေ့ဆုံကြိုဆိုရာ၌ တည်ထားသည်ဟုဆို၏။
ထိုစေတီကို မင်းကြီးတည်ထားသော ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော ဘုရားများတွင် ပါဝင်သော စေတီတစ်ဆူဟု ပြောဆိုကြသည်။
ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့သည် ဒုတိယပိုင်း၌ ထင်ရှားသော စာဆိုတော် ၏ ဖွားရာဇာတိလည်း ဖြစ်ပေသည်။
မင်းဘူးမြို့ မြောက်ဘက် ၄၅ မိုင်ခန့်အကွာ နှင့် တို့ တွေ့ဆုံရာတွင် တည်ရှိသ​ည့် ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်။
ရှေးမြန်မာဘုရင်များလက်ထက်နှင့် အထူးသဖြင့် ဘကြီးတော်(မြန်မာ ၁၁၈၁-၁၁၉၉) လက်ထက် တို့တွင် များရရှိရာဒေသဖြစ်၍၊ ဆင်ဖြူကျွန်းဟု ပိုမို ကျော်ကြားခဲ့သည်။
ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ ကို ရှေးယခင် က ခြောက်သွေးခြောက်ရပ်ကွက်ဖြင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။
မြို့တောင်ဘက်တွင် အရှေ့ဘက်တွင်မြောက်ဘက်တွင်အနောက်ဘက်တွင်တို့တည်ရှိသည်။
ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့သို့ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် စလင်းချောင်းတို့မှ လှေ၊ သင်္ဘောတို့ဖြင့် ရေလမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ မင်းဘူး-ဆင်ဖြူကျွန်း-ဆိပ်​ဖြူလမ်း ဆင်ဖြူကျွန်း-ငဖဲလမ်း ဆ​င်ဖြူကျွန်း-စေတုတ္တရာလမ်းစသည့်ကုန်းလမ်းအားဖြင့် သွားလာနိုင်သော မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။
နောင်အခါ မှ ရရှိသဖြင့် ဆင်ဖြူရှင်ဘွဲ့ ကိုခံယူသည်။
မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၅ ခုနှစ်(ခရစ်နှစ် ၁၇၆၃ ခုနှစ်)၌ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမသားတော် လွန်သဖြင့် ဒုတိယသားတော် မြေဒူးမင်းသား ထီးနန်းဆက်ခံသည်။
ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ခမည်းတော်လက်ထက်က အောင်တော်မမူသော ယိုးဒယားကို ချီတက် တိုက်ခိုက်စေ၏။
မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၂၅ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၇၆၄ ခုနှစ်) တပေါင်းလတွင် တပ်ပေါင်း ၂၈ တပ်ကို အုပ်ချုပ်စေလျက် ဇင်းမယ်ကြောင်းချီစေသည်။
ယင်းသို့ တရုတ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ချီတက်တိုက်ခိုက်လာခြင်းမှာ # နယ်ခြားအရေး ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ # တရုတ်ကုန်သည်တို့နှင့် မြန်မာတို့ ဆက်ဆံရေး အဆင်မပြေခြင်းနှင့် # သိန္နီ၊ ဗန်းမော်စသည့် နယ်စပ်စော်ဘွားတို့က တရုတ်တို့ကို ချီပင့်ခြင်း တည်းဟူသော အကြောင်း ၃ ရပ်ကြောင့်ဟု ဆိုလေသည်။
ထိုအကြိမ်တွင် တရုတ်ဧကရာဇ်ဘုရင်၏ သားမက်တော် မြင်းခုံရဲ ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်လျက် မြင်းသည် သုံးသောင်း၊ ခြေသည် သုံးသိန်းဖြင့် ချီလာသည်။
အခြားစစ်ဗိုလ်များက သဘောမတူသော်လည်း၊ သည် ရှေ့ရေးကို မြှော်တွေးလျက် ဘုရင်အမိန့်ကိုပင် မခံယူတော့ဘဲ စစ်ပြေငြိမ်းရေးကို ဖြင့် လက်ခံလိုက်လေသည်။
ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင် အတွင်းဝန် ဝဏ္ဏဓမ္မကျော်ထင်သည် - # မနုသာရဓမ္မသတ်ကျမ်းသစ်ပါဌ် နိဿယ၊ # မနုဝဏ္ဏနာဓမ္မသတ်ကျမ်းပါဌ်နိဿယ၊ # ဝိနိစ္ဆယ ပကာသ နီကျမ်းပါဌ်နိဿယတို့ကို ပြုစုခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) 2. ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရ ရဲထွဋ်လှ ၊ သမိုင်းနိဒါနအကျဉ်း ၊ စာမျက်နှာ ၁၄၉။
မြန်မာသမိုင်း အမှတ်အသားတို့တွင် ၊ ၊ ၊ ၊ ဟူ၍၊ အရေးတော်ပုံ ငါးစောင် ထင်ရှားခဲ့လေသည်။
သို့သော် ဦးကျော်ဒွန်း ပြုစုသော (တတိယတွဲ)၌မူကား၊ သံတော်ဆင့် လက်ဝဲနော်ရထာသည် အလောင်းမင်းတရားကြီး ၏ အရေးတော်ပုံကျမ်းကို ပြုစုသည် ဟုသာ ဆိုသည်၊ ၏ မြန်မာစာပေ သမိုင်း၌ လည်း ပိဋကတ်သုံးပုံ စာတမ်းပုဒ်ရေ ၂ဝ၃၅ ၌ အလောင်းမင်း တရားကြီး၏ အရေးတော်ပုံကျမ်းကို သံတော်ဆင့် လက်ဝဲ နော်ရထာ စီရင်သည်ဟု ပါရှိကြောင်းကိုသာ ဖော်ပြထားသည်။
ဟံသာဝတီဆင်ဖြူရှင်သည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ဟူ၍လည်း ကျော်ကြားသည်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၁၁ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံသောအခါ၊ မင်းတည်ထောင်ခဲ့သော မွန်မြန်မာစည်းလုံးမှုသည် ထီးပြိုင် နန်းပြိုင်တို့ကြောင့် ပြိုကွဲအံ့သကဲ့သို့ ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် ဆင် ဖြူရှင်သည် ရာမညတိုင်း ကို ကိုယ်တော်တိုင်ချီတက်၍၊ မွန်မြန်မာတို့ကို လိုက်လိုသ၍ခေါ်ငင်ပြီးလျှင်၊ တောင်ငူမြို့ကို လက်ရသိမ်းပိုက်၍၊ တစ်ပင်ရွှေထီး ထီးနန်းကို ဆက်ခံသည်။
ထို့နောက် ပဲခူးကို ချီတက်၍၊ ကို အောင်မြင်လေသည်။
ထို့နောက်၌ကား ကစဉ့်ကလျားဖြစ်နေသော ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းပြီးသော်၊ ရှမ်းပြည်တစ်ခုလုံးကို သိမ်းသွင်း၍၊ ၊ ကသည်းပြည်၊ လင်းဇင်း၊ ယိုးဒယား၊ ငသည် ဝီပြည်၊ ခန္တီပြည်စသည်တို့ကို အောင်မြင်တော်မူလေသည်။
မြန်မာသမိုင်း အမှတ်အသားတို့တွင် ထင်ရှားလှသော အရေးတော် ပုံကျမ်းများ အနက် အလောင်းမင်းတရားကြီး အရေးတော်ပုံသည် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ယင်းကိုထောက်၍ အလောင်းမင်းတရားကြီး အရေးတော်ပုံ ကျမ်းနှစ်စောင်ရှိကြောင်း ထင်ရှား၏။
လက်ဝဲ နော်ရထာ လျှောက်ထုံးကျမ်း၏ နိဂုံး၌ ''ခမည်းတော် အလောင်းမင်တရား ကြီး လက်ထက် လက်ဝဲနော်ရထာ ဟူသော ဘွဲ့ကိုရ၍ သား တော်ကြီး ကန်တွင်းစည်းခုံစေတီတော် ဒါယကာ မင်းတရား လက်ထက် စည်သူ ကျော်ထင်ဘွဲ့ကိုရသော ပညာရှိအမတ် သည့်''စသည်ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်ကိုထောက်၍ အလောင်း မင်းတရားကြီး လက်ထက်တွင် လက်ဝဲ နော်ရထာဘွဲ့ရ၍၊ သား တော်ကြီးလက်ထက် စည်သူ ကျော်ထင်ဘွဲ့ကိုရသော အမတ် တစ်ဦးရှိကြောင်း ထင်ရှားသိသာသည်။
သို့ရာတွင် ကုန်းဘောင် ဆက် မြန်မာရာဇာဝင်၌ ''သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉ ခု ကဆုန်လပြည့် ကျော် ၁ဝ ရက်နေ့တွင် အလောင်းဘုရား ဟံသာဝတီ တစ်မြို့ လုံးကို သိမ်းယူတော်မူပြီးနောက် ဝါဆိုလဆန်း ၁၄ ရက်နေ့ တွင် မှူးမတ်တော်တို့ကို ဘွဲ့အမည်အရည် သနားတော်မူသော အခါ လက်ဝဲသုန္ဒရကို ဘွဲ့၊ ဝေလုရာဇာကို လက်ယာနော်ရထာဘွဲ့ပေးကြောင်း'' ဖော်ပြထားသဖြင့် ထို အမတ်သည် လက်ဝဲ သုန္ဒရဘွဲ့ရပြီး အမတ်ဟု ယူကြသည်။
ကျမ်းတစ်စောင်က ''ရတနာပူရ အဝမင်းတို့၏ အစသ်ကို ပြဆိုပြီး''ဟူ၍ အစချီ ပြီးလျှင် ကျန်တစ်စောင်ကမူ ''အောင်သူတကာတို့၏ အထွတ်'' ဟူ၍ အစချီလေသည်။
ပုံစံအားဖြင့် ဆိုရသော် ရေး၊ ထားဝယ်၊ မြိတ်၊ တနင်္သာရီမြို့များ မကျိုးမနွံ ရှိသည်ကို နှိမ်နင်းရန် ချီတက်သည့်အခါ အင်းဝ၌ထားခဲ့သည့် တပ်များအမည်၌ ကျမ်းတစ်စောင်တွင် ''သမိန်ဇိပ်ဗြဲတတပ်၊ ပိုက်သီဟတစ်တပ်၊ အဲနရဲတစ်တပ်၊ တလပန်းနှင့်လည်း ဆယ့်နှစ်တပ်သည် တပ်ပေါင်း ဆယ့်ငါးတပ်တွင် စစ်သည် လေးသောင်းငါးထောင် ဆယ်လုံး မြင်းရင်းနှင့်တကွ တလ ပန်းကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်ခြဲ့ပီးလျှင် အင်းဝမြို့တွင်ထားခဲ့၍'' ဟု ပါရှိပြီးလျှင် ကျမ်း တစ်စောင်၌မူ ''အဲကံကောင်းတပ်၊ ဇိပ်ဗြဲတပ်၊ ပိုက်သီဟတပ်၊ အဲနရဲတပ်နှင့် တပ်ပေါင်း ဆယ့် ငါးတပ်၊ စစ်သည်သူရဲ လေးသောင်းငါးထောင်ကို တလပန်း အုပ်ချုပ်၍ မုဆိုးဖိုမှစ၍ ရန်ဆူးရန်ညှောင့် ရန်ငုတ်တို့ကို သုတ်သင်ရမည်''ဟု ပါရှိလေသည်။
ထိုကြောင့် လက်ဝဲနော်ရထာသည် အရေးတော်ပုံတွင် ကိုယ်တိုင်ပါခဲ့သည့် အတိုင်း အတွေ့အကြုံမှာ လက်ငင်းနီးစပ် ကြွယ်ဝနိုင်ဖွယ် ရှိသည့်အပြင် စကား အသုံးအနှုန်းအားဖြင့် လက်ထက်တော် တွင်း ဖြစ်သဖြင့် ကျွန်တော်ရင်းပီသသော ရိုသေမှု အသုံးအနှုန်း များကိုသာ သုံးနှုန်းမည်ဖြစ်သောကြောင့် အရေးတော်ပုံ နှစ် စောင်ကို လေ့လာလျှင် ''အောင်သူတကာတို့၏ အထွတ်'' ချီကျမ်းကို လက်ဝဲနော်ရထာ၏ လက်ရာဖြစ်သည်ဟု ဆုံးဖြတ် နိုင်ကြောင်း အချို့ပညာရှိတို့ ယူဆကြသည်။
အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ယင်း၏ကျမ်းတွင် အကြောင်းအရာ အသေးစိတ် ပိုမို ပြည့်စုံ ကျယ်ဝန်းသည့်ပြင် ''မြေဒူးမင်းသခင်၊ အလောင်းမင်း တရားကြီး ဘုရားစသော လက်ထက်တော်သုံး အရေးအသား အခေါ်အဝေါ်များ ပါရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်''ဟု ဆိုလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄)။
မြန်မာစာပေလောကတွင် ဓညဝတီအရေးတော်ပုံ၊ ရာဇာ ဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံစသည်ဖြင့် မင်းဧကရာဇ်တို့ တိုင်းနိုင်ငံတည် ထောင်ရာ၌ တွေ့ကြုံရသော အဖြစ်သနစ်တို့အကြောင်းကို မှတ် တမ်းတင်ထာသော ကျမ်းများရှိလေသည်။
သို့သော် အတွေ့အများဆုံးမှာ ဖြစ်သည်။
ပထမဗဲရွန်ရိုင်းပူးဖြစ်သူ စိတ်တျင်ဒြာ ပရပ်ဆာနို ဆင်း ဟားသည် ဗင်္ဂလားပြည်နယ်၊ ဗီယာဗွမ်းစီရင်စု ရိုင်းပူးရွာ၌ ၁၈၆၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဖွားမြင်သည်။
ဆောင်တော်ကူးပန်းပင်သည် ကွန်ဗော်ဗျုလေစီအီး မျိုးရင်း တွင်ပါဝင်၍၊ ယင်းကို သိပ္ပံအမည်အားဖြင့် ပိုရာနာ ပန်နီကျူ လေးတားဟု ခေါ်သည်။
ဆောင်းအောင်းတတ်သော တိရစ္ဆာန်များတွင် ငှက်များ လည်းပါဝင်၏။
တိရစ္ဆန်များ ဆောင်းအောင်းသည့်အခါ၌ သာမန်အချိန် အခါများတွင် အိပ်စက်နေသကဲ့သို့ အိပ်စက်ကာနေကြသည်၊ မနေကြသည်ကို ယခုတိုင်အတိအကျအသိရသေးပေ၊ သို့သော် အိပ်ရိုးအိပ်စဉ်အတိုင်း အိပ်ကြသည်ဟူ၍ ထင်စရာရှိလေသည်။
ဆောင်းအောင်းကြသော တိရစ္ဆာန်များ၌ ကဲ့သို့ အအိပ်ဆတ်သော တိရစ္ဆာန်များလည်း ရှိကြသည်။
ဆိုင်ကလိုထရွန်ဆိုသည်မှာ အက်တမ်ကိုဖြိုခွင်းရာ၌ အသုံး ပြုသော စက်ဖြစ်သည်။
ဆိုင်ဖွန်သည် ရေသွယ်ယူသောပြွန်တစ်မျိုးဖြစ်၍ ရကောက် ပြွန်ဟုလည်းခေါ်ကြသည်။
ဗြိတိသျှခေတ် မြန်မာနိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲ ရန်ကိစ္စတွင် အမည်ထင်ရှားခဲ့သော ဆာ ဂျွန် ဆိုင်မွန်သည် ၁၈၇၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင်မန်ချက်စတာမြို့၌ ဖွားမြင်၍၊သူ၏အမည်အပြည့်အစုံမှာဂျွန် အောစဗရွတ် ဆိုင်မွန်ဖြစ်လေသည်။
ထိုအစီရင်ခံစာသည် အစီရင်ခံစာဟု အမည်တွင်လေသည်။
ပဉ္စမတင်လက်ထက်၌ ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးရောင်နီသည် ''နန်းသုံးဆိုင်းတော် ဆရာကြီး''အဖြစ်ချီးမြှောက်ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်။
ယခုအခါ ဆရာစိုးနှင့် သားမောင်ငယ်တို့သည် ၌ အတူနေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။
ဆရာဖေသည် မန္တလေးမြို့ အနီး သားဖြစ်သည်။
ဒေါ်သစ်ကွယ်လွန်သော် ဆရာဖေသည် ကို တီးတတ်သော နန်းတွင်အပျိုတော် မမလေးနှင့် အိမ်ထောင်ဆက်ပြန်ရာ သားတစ်ယောက်နှင့် သမီးနှစ်ယောက် ထွန်းကားသည်။
သားဖြစ်သူမှာ နောင်အခါ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်းလောကတွင် ရွာစားကြီးစိန်ဗေဒါဟု ကျော်ကြားမည့် ''ဦးမောင်ကလေး''ဖြစ်သည်။
သမီးကြီး ဒေါ်သီကား မိကျောင်းတီးပညာ၌ ကျွမ်းကျင်၍၊ သမီးငယ်မယ်လှိုင်သည် နောင်အခါ နည်မည် ကျော် အငြိမ့်မင်းသမီး ''ယိုးဒယားမငွေလှိုင်''ဟု ထင်ပေါ်ကျော်ကြားခဲ့သည်။
ရွာစားကြီးဆရာဖေသည် သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် သိုင်းအလံလေးချက်၊ ဘွဲ့ဖြူ'စိန်ဆိုင်းဝိုင်းတစ်စုံနှင့် ဆိုင်းဝိုင်းအထက်တွင် တပ်ဆင်ရန် ဖန်ပဒိုင်းများကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
ထို့နောက် သီပေါမင်းက ဆရာဖေအား နေမျိုးကျော်ခေါင်ဘွဲ့ပေးအပ်၍၊ အနီးရှိ ၁ဝ ရွာကိုစားစေ ခဲ့သည်။
ဆရာဖေ မှာ ဆီဆုံဆယ်ရွာ စားရသည့်အပြင် မန္တလေးမြို့ရှိ ယခုဝင်းတည်ရာ မြေကွက်ကြီး၌ နေထိုင်ခွင့်ပေးသည်။
ထိုနေရာကို ဆရာဖေနှင့် တပည့်သားမြေးတို့ နေထိုင်ခဲ့သည်ကို အစွဲပြု၍ ရှေးအခါကပင် ''ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြလေသည်။
ရွာစားကြီးဆရာဖေသည် တွင်း၌ အသုံးတော်ခံခဲ့ စဉ်အခါများက တပည့်ကြီးဆရာပေအား မိမိနှင့်အတူလိုက်ပါစေခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ဆရာပေသည် မှ ဆရာကြီး''ဦးရွှေဖောင်''၏သား မန္တလေးမြို့ နေ နှဲဆရာ''ဦးမှင်''ကိုပါအတူခေါ်၍ မန္တလေးမြို့မှ သို့ စုန်ဆင်းခဲ့သည်။
နှဲဆရာဦးမှင်ကား ယခုအခါ ဦးစီးခေါင်းဆောင်အဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားလျက်ရှိသူ ၏ ဖခင်တည်း။
အတတ်ကို ထံ၌၎င်း၊ မိကျောင်းတီးအတတ်ကို ဆေးဆရာကြီး ထံ၌၎င်း လေ့လာသင်ကြားသည်။
ဆိုင်း အတတ်ကို မှစ၍ အစအဆုံးတိုင်အောင် သင်ကြားတတ်မြောက်သည်။
မိမိ၏ဖခင်ထံမှ ဆိုင်းခွဲထောင်ပြီး နောက် များ၊ များနှင့် တွဲဖက်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် သို့ စုန်ဆင်းလာခဲ့၍၊ နောင် အခါ ဟု ထင်ပေါ်ကျော်ကြားမည့် မင်းသားမောင် ''ဖိုးသိုက်''နှင့် တွင် စတင်တွဲဖက်ကပြခဲ့သည်။
ဆရာစိမ့်၊ မင်းသားမောင်ဖိုးသိုက်၊ ''အောင်ဗလ''၊ ''နှဲဆရာ ဦးဇေယျာ''တို့သည် ကျော်ကြားသော ဇာတ်အဖွဲ့ကြီး တဖွဲ့အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်။
ဆရာစိမ့်သည် မန္တလေးသူ ဒေါ်တိုးနှင့် အကြောင်းပါရာ၊ နာမည်ကျော် ''စန္ဒရားမမကြီး''ဟူသော သမီး တစ်ယောက်ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ဆရာ စိမ့်သည် ပတ်ရင်းကောင်းခြင်း၊ ပတ်သံသာခြင်း၊ အချောက် အလှန့် ကောင်းခြင်းဟူသည်တို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်းလော ကတွင် ကို အင်္ဂလိပ်များသိမ်းယူပြီးသည်မှ ကြီးဖြစ်သည်အထိ ပြိုင်ဖက်ကင်းသူအဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့လေသည်။
အဆရာစိမ့် ကွယ်လွန်သော အခါ ရှေးအစဉ်အလာ ''အဆောင်အယောင်''အတိုင်း ''နှုတ်ခမ်း'' ''ရင်ပတ်''နှင့် ''လက်နှစ်ဖက်''တို့တွင် ''ရွှေချ''သည်။
ပညာစုံသောအခါ ဦးမောင်ကလေးသည် ''မင်းသားဦးဖိုးကွန်း''၊ တို့၏ ဇာတ်အဖွဲ့နှင့် မန္တလေးမှရန်ကုန်သို့ဆင်းလာခဲ့သည်။
စိန်ဗေဒါခေါ် ဦးမောင်ကလေးသည် ၁၂၇၂ ခုနှစ်တွင် စံ ထံသို့ အသုံးတော်ခံသွားခဲ့၏။
သီပေါမင်းက ဦးမောင်ကလေးအား နေမျိုးဗလကျော်သူဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ် တော်နှင့်အတူ ''ရွှေဆိုင်းအလံလေးချက်'' ''ဖန်ပဒိုင်း''တို့ကို ချီးမြှင့် လိုက်သည်။
သူ၏ ဇနီးသည်မှာ အကတွင် ဝါသနာထုံသော သူ ဒေါ်စိန်မေဖြစ်၍၊ သားသမီးတယေက်မျှ ထွန်းကားခြင်းမရှိခဲ့ချေ။
သူ၏နှဲတပည့်များမှာ ''ဆရာဆယ်''၊ ''ဦးချစ်မောင်'' စသည်တို့ဖြစ်၍၊ ဆိုင်းတပည့်များမှာ စိန်ငှက်ရိုး၊ စိန်ကျော်တင့် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။
ခေါ် ဦးမောင်ကလေးသည် များမှ တီးလုံးဆန်းများကို ထုတ်နုတ်တီးလေ့ရှိ၍၊ သူ၏လက်သံမှာ ကြည်လင်ပြတ်သားလှ ပေသည်။
ထို့နောက် ဟင်္သာတမြို့သို့ စုန်ဆင်းခဲ့ကာ တီး၍နေခဲ့သည်။
အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ်တွင် ၏ ဇာတ်အဖွဲ့နှင့်တွဲ လေသည်။
ထို့နောက် သို့ စုန်ဆင်း၍ ကာလအတန်ကြာစွာ နေထိုင်ခဲ့သည်။
လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုခေတ်တွင် ဦးဟံပသည် ဆိုင်းဆရာများထဲမှ ဘွဲ့ကို ပထမဦးဆုံးရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ပြည်ထောင်စုခေတ်၌ နိုင်ငံရပ်ခြား တိုင်းတစ်ပါးများဖြစ်သော ၊ နှင့် များသို့ ဆိုင်းဆရာများထဲမှ ပထမဦးဆုံးရောက်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
ထိုင်းလင်းနိုင်ငံသို့ ၁၉၅၅-ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ခေါင်းဆောင်သည့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့နှင့် လိုက်ပါသွားခဲ့ရ၏။
လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုခေတ်၌ ဆိုင်းဆရာများထဲမှ ကို ပထမဦးဆုံးချီးမြှင့်ခြင်းခံရသူဖြစ်သည်။
ပြည်မြို့ဆရာပေနှင့် တစ်ချိန်တည်းနာမည်ကြီးခဲ့သော ဆိုင်းဆရာကြီးတစ်ဦးမှာ စစ်ကိုင်းဆရာညိုဖြစ်သည်။
မအူပင်အပိုင် မလက်တိုရွာမှ ဆိုင်းဆရာဦးဖိုးရစ်နှင့် ယင်း၏ညီ ဦးဘဖေတို့သည်လည်း ပုလဲ ပတ်စာပိုးတီးခြင်း၌ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသူများဖြစ် ကြသည်။
ဆိုင်းဝိုင်းဟုခေါ်ခြင်းအကြောင်းမှာ ပန်းပြားကြီးရှစ်ခုကိုဝိုင်း၍ များ၌ပါရှိသောကြိုးဖြင့် ချည်နှောင်ကာ ဆိုင်းထားရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဆိုင်းဝိုင်းသည် ၊ တို့ကဲ့သို့ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ လှည့်ပတ်သွားလာ၍ တီးမှုတ်ရသော ဝိုင်းမဟုတ်၊ တစ်နေရာတည်းတွင် ထိုင်၍တီးမှုတ်ရသော ဝိုင်းဖြစ်သည်။
သာမန်အားဖြင့် - # ဆိုင်းဆရာ # ကြေးတီး # ပတ်မတီး # နှဲဆရာ # လက်ထောက်ပတ်မတီး # စည်တီး # ဝါးတီးတို့ဖြစ်သည်။
ဆိုင်းဝိုင်း ကို ဂီတတူရိယာအဖြစ် သရေခေတ္တရာ ခေတ် ထက် နောက်မကျပဲ သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။
ထိုအချိန်ကာလနှင့် မရှေး မနှောင်းတွင် ၊ ၊ တို့ကို ဆိုင်းဝိုင်း၌ထည့်သွင်း အသုံးပြုလာကြသည်။
ဘလော့ဂါ ဝေယံသီရိ ၏ (နက္ခတ္တ မဂ္ဂဇင်း-၁၉၉၆-၁၀) ပါ ဆောင်းပါးရှင် ဦးသန်းဖေမြင့် ရေးသည့် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း ဆိုင်းပညာရှင်ကြီး ဦးစိန်တင်ညွန့် နှင့် အင်တာဗျူး ဆောင်းပါး ဆိုင်းဝိုင်း အကာအရံမှာ ရှေးက ရိုးရိုးသာ ပြုလုပ်ကြ၍ ကိုလိုနီခေတ်မှ စတင်ကာ မှန်စီရွှေချ ဝိုင်းရှစ်ပြား (ပန်းဝိုင်းရှစ်ချပ်) ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ဆိုင်းဝိုင်း တွင် ပါဝင်သော အဓိက အစိတ်အပိုင်းများကို ကြည့်လျင် - # ပတ်ဝိုင်း # ကြေးဝိုင်း # ဒိုးချောင် ခေါ် ခြောက်လုံးပတ် # အုပ်စုံခြောင် (စည်တို နှင့် လင်းကွင်း) # နှဲ # မောင်းဝိုင်း # စည်းနဲ့ဝါး စသည်ဖြင့် ‌တွေ့နိုင်သည်။
မြန်မာ့ အကောင်းဆုံး ဗုံများကို မန္တလေးတိုင်း ‌ တွင် ပြုလုပ်သည်။
ဘလော့ဂါ ဝေယံသီရိ ၏ (နက္ခတ္တ မဂ္ဂဇင်း-၁၉၉၆-၁၀) ပါ ဆောင်းပါးရှင် ဦးသန်းဖေမြင့် ရေးသည့် မန္တလေး ပန်တျာကျောင်း ဆိုင်းပညာရှင်ကြီး ဦးစိန်တင်ညွန့် နှင့် အင်တာဗျူး ဆောင်းပါး စစ်ကိုင်းတိုင်း အင်း‌ော် မြို့တွင်လည်း ဗုံ၊ အိုးစည်၊ စည် များ ပြုလုပ်သည်။
အင်းတော်မြို့ကစည်လုပ်ငန်း ဆိုင်းဝိုင်း အကာအရံအပါအဝင် မှန်စီရွှေချ ဆိုင်းဝိုင်းများကို ကြီး၏ တောင်ဘက် တွင် ပြုလုပ်သည်။
ပတ်ဝိုင်းမှာ ထားသော ပန်းပြားကြီးပေါင်းရှစ်ခုကို ဆက်စပ်ဝိုင်းဖွဲ့ကာ၊ ပုံဟုခေါ်သော ပတ်လုံများ ဆွဲချိတ်ထားသည့် ဝိုင်းပင်ဖြစ်သည်။
ပတ်ဝိုင်း၌ပါဝင်သော ပတ်လုံးတို့ကို သားနှင့် ပြုလုပ်၍၊ နွားရေနှစ်ဘက်ပိတ်ပြီးလျှင် ကျက်ထားလေသည်၊ စည်တိုနှင့် ပလုတ်တုတ်မှအပ၊ ပတ်လုံးတို့ကို ထမင်းနှင့် ပြာ၊ ညောင်ပြာတို့ကို ညက်အောင် နယ်ထားသော ပတ်စာတပ်၍ အသံညှိရသည်။
ထိုဝါးမင်း၏ အရင်းပိုင်းတွင် ခေါင်းကိုတပ် လေသည်။
ထိုမှတစ်ဖန် မှန်စီရွှေချ နဂါးခေါင်းဖြစ်လာပြီးသော်၊ နှောင်းအခါ၌ ပတ်မထမ်းမှာ ရုပ်၊ ရုပ်၊ (နရား) ရုပ်စသည်ဖြင့် တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
နှဲတံကို မှရသော ရှားသားနှစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ရသည်။
အုပ်စုံခြောင် === ပတ်မထိန်းအပါး အုပ်စုံခြောင် ၌ ထိုင်ရသူမှာ လက်ထောက်ပတ်မထိန်းဖြစ်သည်။
စည်း နှင့် ဝါး === စည်းတီး(စည်းဆရာ)သည် မင်းပေါက်နောက်၌ထိုင်ရ၍၊ ခတ်စည်းနှင့်သံလွင်ကို ကိုင်ရသည်။
ဝါးတီးမှာမူ သီချင်းဆိုသမားနှင့်အတူ စည်းဆရာ၏အပါး၌ထိုင်၍၊ကိုတီးရသည်။
မောင်းဝိုင်း === မောင်းသမားသည် မင်းပေါက်ဝလကျာ်ဖက်၌ ကြေးဝိုင်းနှင့် ကပ်၍ ထိုင်ရသည်။
နောက်ထများတွင် အဆိုကောင်းတစ်ယောက်၊အပြောကောင်းတစ်ယောက်၊ အသောကောင်းတစ်ယောက် ပါတတ်မြဲဖြစ်သည်။
တချို့မှာ တစ်မျိုးထက်ပို၍ ရကြသည်။
ဆိုင်းဝိုင်းများတွင် ကို ပူဇော်သည့် ကန်တော့ပွဲ တစ်ပွဲ ပေးသည့် အလေ့အထရှိသည်။
ဖျော်ဖြေမှု မစတင်မီ ဇလုံကြီး တလုံးထဲတွင် ကြွက်မြီးပါသည့် အုန်းသီးအစိမ်း တလုံးကို အလယ်တွင် ထားကာ ဖီးကြမ်း ငှက်ပျောဖီး နှစ်ဖီး ခြံရံ ပြင်ဆင် ၍ အမွှေးတိုင် ဖယောင်းတိုင်များနှင့် ဆိုင်းတီးခတ် ‌‌ဖျော်‌ဖြေနေချိန်တွင် အဆင်ပြေစေရန် နှင့် အတီးသမား များအားလုံး အတိုင်အဖောက် ညီညီညာညာ တီးခတ်နိုင်စေရန် လမိုင်းနတ်ကို ပူဇော် ကြခြင်းဖြစ်သည်။