DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
မီခေးလ် (Mikhail Gorbachev) စတင်သွပ်သွင်းသည့် ပြောင်းလဲမှုများမတိုင်မီက ယူနီယံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအား ကာကွယ်ပြောဆိုသူများက ဒီမိုကရေစီကျင့်သုံးမှုနှင့် ပတ်သက်၍ စီးပွားရေး လူမှုရေး တိုးတက်ပြောင်းလဲမှု မဖြစ်သေးသရွေ့၊ လေ့ကျင့်ပညာပေးမှုဖြင့် မွေးထုတ်လိုက်သော လူသားစစ်စစ် မပေါ်သေးသရွေ့၊ ဆိုလိုသည်မှာ လူထုအနေဖြင့် မှားယွင်းသော အသိတရားအား ပပျောက်အောင် မလုပ်နိုင်သေးသရွေ့ ဒီမိုကရေစီ လုပ်နည်းလုပ်ဟန်များသည် အသုံးမဝင်ဘဲ အဆိုးဆုံးအခြေအနေများ ကိုပင် ဖန်တီးပေးလိမ့်မည်ဟု ဝေဖန်ပြောဆိုကြသည်။
နိုင်ငံရေးအဘိဓာန်၊ အတွဲ (၁)၊ NCGUB = ဒီမိုကရေစီစနစ်ဆိုသည်မှာ အများပိုင်ဆိုင်ရေးစနစ် ဖြစ်သည်။
ထွန်းထွန်းအောင် (စီးပွားရေး) ရေးသားသော ဇွန်လ၂၂ရက်၊၂၀၁၄ခုနှစ်ဆောင်းပါးမှ = နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အစိုးရသူများအတွက် သတ်မှတ်ထားသော စနစ်ဖြစ်သည်။
အစိုးရ တစ်ရပ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ရန်အတွက် အောက်ပါ အချက်များနှင့် ကိုက်ညီရန် လိုအပ်သည်။
တိုင်းပြည် တစ်ခုကို အုပ်ချုပ်သည့် အစိုးရ ကို သတ်မှတ်ရာတွင် ဥပဒေ ပညာရှင်များက အာဏာ လက်ခံ အစိုးရ (ဒီဂျူရီ / de jure) နှင့် အာဏာ လက်ကိုင်အစိုးရ (ဒီဖက်တို / de facto) ဟူ၍နှစ်မျိုး သတ်မှတ်ကြသည်။
တိုင်းပြည် အာဏာကို ပြည်သူတို့၏ ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်မဟုတ်ပဲ (သို့) အာဏာကို ပြည်သူတို့က အပ်နှင်းသည် မဟုတ်ပဲ အာဏာသိမ်းခြင်း (သို့) အကြောင်း အမျိုးမျိုးဖြင့် အာဏာကို ရယူထားသည့် အစိုးရမျိုးကို ဆိုလိုသည်။
တိုင်းပြည် အာဏာကို ပြည်သူတို့က တရားဥပဒေ နည်းလမ်းကျ ရွေးကောက်တင် မြှောက်ခြင်းခံရသည့် အစိုးရ ဖြစ်သည်။
အစိုးရ တစ်ရပ်ဖြစ်လာသည်နှင့် အတူ တိုင်းပြည်၏ အချုပ်အခြာအာဏာ ကို ကိုင်တွယ်ကာ တိုင်းပြည်နှင့် ပြည်သူတို့၏ အကျိုးကို ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အရ (ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေရှိလျှင်) ထိန်းသိမ်း ဖော်ဆောင်ရန်၊တိုင်းပြည်၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ပြည်သူတို့၏ ငြိမ်းချမ်းမှုကိုဖော်ဆောင်ရန်၊မိမိနိုင်ငံကို ကာကွယ်ရန် တာဝန်ရှိပေသည်။
အစိုးရဖြစ်သည့် လူပုဂ္ဂိုလ်သော် လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့အစည်းသော် လည်းကောင်း တိုင်းပြည် အာဏာကို ကိုင်တွယ် ကျင့်သုံးပြီး အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် အစိုးရအဖွဲ့ (ကတ်ဘိနက်) ကိုဖွဲ့စည်းကာ သတ်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် အကြီးအကဲ ဝန်ကြီးများကို ရွေးချယ် ခန့်အပ်မြဲဖြစ်သည်။
လူမှုရေးသိပ္ပံ တွင် အစိုးရ ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းမှာ ပေးထားသော အချိန်ကာလတစ်ခုအတွင်း (နိုင်ငံ-) ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ တစ်ခုကို အုပ်ချုပ်ရေး ဗျူရိုကရေစီစနစ် အရ ဖွဲ့စည်းထားသော သီးသန့် လူအသင်းအဖွဲ့ တစ်ခုနှင့် ထိုသူတို့မှ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည့် အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဆောင်ရွက်ပြုမူပုံများကို ရည်ညွှန်းပါသည်။
အနောက်နိုင်ငံ လူ့အဖွဲ့အစည်း အများစုတွင် အစိုးရ နှင့် နိုင်ငံတော်အကြားတွင် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ကွဲကွဲပြားပြား ရှိလှသည်။
အင်ဒိုချိုင်းနားကျွန်းဆွယ်၏ အလယ်တွင် တည်ရှိသော လာအိုနိုင်ငံသည် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် နှင့် ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် နှင့် အနောက်ဘက်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။
မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ်အမည် "လာအို" ကို ပြင်သစ်တို့က ပေးခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် လာအိုပြည် ၃ ခုကို စုပေါင်း၍ ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနား အောက်သို့ ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ အမည်ကို နိုင်ငံအတွင်း အဓိကအကျဆုံး နှင့် အထင်ရှားဆုံး လူမျိုးဖြစ်သော လာအိုလူမျိုးများ၏ အမည်ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဖငွန်သည် ခမာစစ်သည် တစ်သောင်းဖြင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းရှိ လာအိုနယ်များစွာကို အောင်မြင်နိုင်ခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။
Sanda Simms, ch. 3, "Through Chaos to a New Order", in ''The Kingdoms of Laos'' (London: Taylor & Francis, 2013). မြန်မာတို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခြင်းမှ ရှောင်ရှားနိုင်ရန်အလို့ငှာ ၁၅၂၀တွင် နန်းတက်လာသော ဖိုတီဆာရပ် ဘုရင်သည် မြို့တော်ကို မှ ဗီယင်ကျန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
Sanda Simms, ch. 6, "Seventy Years of Anarchy", in ''The Kingdoms of Laos'' (London: Taylor & Francis, 2013). ; see also P.C. Sinha, ed., ''Encyclopaedia of South East and Far East Asia'', vol. 3 (Anmol, 2006). ၁၆၃၇ခုနှစ်တွင် နန်းတက်လာသော ဆိုရီငါဗောင်ဆာ လက်ထက်တွင် လင်းဇင်းပြည်သည် နယ်မြေ ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့ပြီး သူအုပ်စိုးသောအချိန်ကာလကို လာအိုတို့၏ရွှေခေတ်ဟုဆိုနိုင်သည်။
Carine Hahn, ''Le Laos'', Karthala, 1999, pp. 69–72 လာအိုသည် ပြင်သစ်တို့အတွက် မည်သည့်အခါမျှ အရေးပါသော နေရာ မဖြစ်ခဲ့ပေ။
Stuart-Fox, Martin (1997). ''[ A History of Laos] ''. Cambridge University Press, p. 51. . ရလဒ်အနေဖြင့် ဗီယင်ကျန်း လူဦးရေ၏ ၅၃% ၊ သာခက်မြို့ လူဦးရေ၏ ၈၅% နှင့် ပါ့ခ်စီမြို့ လူဦးရေ၏ ၆၂% မှာ ဗီယက်နမ် လူမျိုးများ ဖြစ်လာခဲ့ကာ ခြွင်းချက်အနေနှင့် လွမ်ပရာဘွမ်မြို့ တစ်မြို့တည်းသာ လာအိုလူမျိုးများ အများဆုံး လူဦးရေ အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။
Paul Lévy, ''Histoire du Laos'', PUF, 1974. ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၉ ရက်တွင် မျိုးချစ်အဖွဲ့က လာအိုနိုင်ငံအား တဖန် လွတ်လပ်ရေး ရပြီဟု ကြေညာခဲ့ကာ လွမ်ပရာဘွမ်အား မြို့တော် အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
Savada, Andrea Matles (editor) (1994) "Events in 1945" [ ''A Country Study: Laos''] Federal Research Division, Library of Congress ဂျပန်တို့က လွမ်ပရာဘွမ်၏ ဘုရင်ဖြစ်သော ဆီဆာဗန်ဗောင်အား ဖိအားပေး၍ လာအိုနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးကို ကြေညာစေခဲ့သော်လည်း ဧပြီလ ၈ ရက်တွင် သူက လာအိုသည် ပြင်သစ်၏ အစောင့်အရှောက်ခံနိုင်ငံ မဟုတ်တော့ကြောင်းသာ ကြေညာခဲ့သည်။
Stuart-Fox, Martin (1980). ''[ LAOS: The Vietnamese Connection] ''. In Suryadinata, L (Ed.), ''Southeast Asian Affairs'' 1980. Singapore: Institute of Southeast Asian Stuides, p. 191. ၁၉၇၉ တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် ဆက်ဆံရေးကို အဆုံးသတ်ရန်အတွက် လာအိုတို့အား ဗီယက်နမ်တို့မှ တောင်းဆိုခဲ့သဖြင့် တရုတ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် အခြားနိုင်ငံတို့နှင့် ကုန်သွယ်ရေးပြတ်တောက်ကာ သင်းကွဲဖြစ်ရန်အတွက် လမ်းစ ဖြစ်စေခဲ့သည်။
Kingsbury, Damien (2016). ''[ Politics in Contemporary Southeast Asia: Authority, Democracy and Political Change] ''. Taylor & Francis, p. 50. ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် လာအိုနိုင်ငံ၌ ဗီယက်နမ် တပ်သားပေါင်း ၅၀,၀၀၀ ကျော် တပ်စွဲထားခဲ့ပြီး ဗီယက်နမ် အရပ်သား အရာရှိ ၆,၀၀၀ အထိ ရှိကာ ဗီယန်ကျင်းရှိ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် တိုက်ရိုက်တွဲဖက်တာဝန်ပေးထားသော အရာရှိ ၁,၀၀၀ ပါဝင်သည်။
Savada, Andrea M. (1995). ''[ Laos: a country study] ''. Federal Research Division, Library of Congress, p. 271. Prayaga, M. (2005). ''[ Renovation in Vietnam since 1988 a study in political, economic and social change] (PhD thesis)''. Sri Venkateswara University. Chapter IV: The Metamorphosed Foreign Relations, p. 154. မုန်သူပုန်တို့နှင့် ပဋိပက္ခမှာ အဓိကဒေသများတွင် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေခဲ့ပြီး ဗီယင်ကျန်းပြည်နယ် အနီးရှိ ဆေဆာဗောင်း ကန့်သတ် စစ်ဇုံနှင့် ဇိုင်ဆမ်ဗောင်း ကန့်သတ်စစ်ဇုံ တို့အပြင် ရှန်ခိုအန်းပြည်နယ်တို့ ပါဝင်သည်။
သည် နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ နှင့် နယ်နိမိတ်အဖြစ် နေရာအတော်များများတွင် တည်ရှိနေပြီး အရှေ့ဘက်တွင် အန်နာမိုက်တောင်တန်းသည် ဗီယက်နမ်နှင့် နယ်ခြားအဖြစ် တည်ရှိကာ လွမ်ပရာဘွမ်တောင်တန်းသည် ထိုင်းကုန်းမြေမြင့်နှင့် အနောက်မြောက်နယ်စပ် အဖြစ် တည်ရှိသည်။
Hamilton-Merritt, Jane (1993). ''Tragic Mountains'', Indiana University Press, pp. xix–xxi . ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ယခင်က မုံ စစ်သားဟောင်း တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံး မုံ ဒုက္ခသည်စခန်း၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော ဗူးမိုင် အား ဘန်ကောက်ရှိ အမေရိကန်သံရုံးမှ နေရပ်ပြန်လည်စေလွှတ်ခြင်း အစီအစဉ် အောင်မြင်ကြောင်း ပြသရန် အတွက် လာအိုသို့ ပြန်သွားရန် တာဝန်ပေးခြင်းခံရပြီးနောက် ဗီယန်ကျင်းတွင် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည်။
Johns, Michael (23 October 1995) [ "Acts of Betrayal: Persecution of Hmong"]. ''National Review''. ထိုပြဿနာနှင့် ပတ်သက်၍ ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ အလျှင်အမြန်ပင် အရှိန်တက်လာခဲ့ပြီး ရီပတ်ဘလစ်ကင် ဦးဆောင်သော အမေရိကန် ဆီးနိတ်လွှတ်တော် နှင့် အောက်လွှတ်တော် နှစ်ရပ်စလုံးမှ ထိုင်းနိုင်ငံအခြေစိုက် မုံလူမျိုးများကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အလျှင်အမြန် နေရာချထားပေးရန် ဘဏ္ဍာငွေကို ချပေးခဲ့သည်။
အချို့သော ဖိအားပေး၍ နေရပ်ပြန်ပို့သည့် စွပ်စွဲချက်များမှာ ငြင်းပယ်ခဲ့သော်လည်း[ Reports on results of investigations of allegations concerning the welfare of Hmong refugees and asylum seekers in Thailand and Laos] Refugee and Migration Affairs Unit, United States Embassy (Thailand), 1992. Retrieved 27 July 2007 မုံလူမျိုး ထောင်ပေါင်းများစွာသည် လာအိုသည် ပြန်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ကြသည်။
လာအိုအစိုးရ အနေနှင့် မုံလူမျိုးတို့အား ဖိနှိပ်အုပ်ချုပ်သည်ဆိုသော အစောပိုင်းအဆိုကို ထပ်မံထောက်ခံမှု ပြသည့်အနေနှင့် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးသူ ရဘက်ကာ ဆမ်းမားမှ သူ၏ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ဖြစ်သော "တိရစ္ဆာန်ကဲ့သို့ အမဲလိုက်ခံရသူများ" တွင် ကိုယ်တိုင်ကြုံတွေ့သူများမှ ပြောပြချက်များကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး [ Hunted like animals] Rebecca Sommer Film Clips ဒုက္ခသည်တို့၏ ပြောဆိုချက်များ အကျဉ်းချုပ်ပါဝင်သော အသေးစိတ် အစီရင်ခံစာကို ကုလသမဂ္ဂသို့ ၂၀၀၆ ခုနှစ် မေလတွင် တင်သွင်းခဲ့သည်။
Arbitrary Detention, Physical Abuse, and Suicide inside a Lao Drug Detention Centerdate=11 October 2011website=Human Rights Watchaccess-date=23 May 2019accessdate=11 September 2021archivedate=22 April 2021archiveurl= name=":0"> အီကော်နောမစ် မဂ္ဂဇင်း၏ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီ ညွှန်းကိန်းတွင် လာအိုနိုင်ငံအား "အာဏာရှင် အစိုးရ" ဟု သတ်မှတ်ထားပြီး လေ့လာမှုတွင် ပါဝင်သည့် အာဆီယံ ကိုးနိုင်ငံတွင် အနိမ့်ဆုံးအဆင့် အဖြစ်သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသည်။
Smith, Philip, Washington, D.C. (12 December 2014) [ CPPA – Center for Public Policy Analysis] အတိအလင်းပြဋ္ဌာန်းပြီး တကယ်မဟုတ်သည်မှာ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော လာအို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေနှင့် ၎င်းကို ပြင်ဆင်သော ၂၀၀၃ ဥပဒေတို့တွင် လူ့အခွင့်အရေးအတွက် အဓိက ကာကွယ်ထားမှုများ ပါဝင်သည်။
သီးခြားရပ်တည်ပြီး အကျိုးအမြတ်အတွက် အလုပ်လုပ်ခြင်း မဟုတ်သည့် အစိုးရမဟုတ်သည့် အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်သော ၊ လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်အဖွဲ့ စသည့် အဖွဲ့များ၊ ပြည်သူ့ရေးရာ အခွင့်အရေးအတွက် ကာကွယ်ရပ်တည်သူများ တို့နှင့် အတူ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန တို့၏ အဆိုအရ အကြီးအကျယ် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ ဖြစ်သည့် လက်လွတ်စပါယ် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခြင်း၊ ပျောက်ကွယ်ခြင်း၊ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်ကို ကန့်သတ်ခြင်း၊ အကျဉ်းထောင်အတွင်း မတရားမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း နှင့် အခြားသော ချိုးဖောက်မှုများမှာ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ပြဿနာများ ဖြစ်သည်။
Communist Crimeslanguage=enaccessdate=12 September 2021archivedate=2 July 2021archiveurl= လာအိုသည် လိင်ကုန်ကူးခံရသူများ မြစ်ဖျားခံရာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
လာအိုနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများဖြစ်သော ထိုင်းနိုင်ငံ နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ တို့၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု နှင့် ကုန်သွယ်မှုတို့ အပေါ်တွင် မှီခိုနေပြီး အထူးသဖြင့် မြောက်ဘက်တွင် ရှိသော တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံ၏ မြေ ၄% မျှသာ စိုက်ပျိုးနိုင်သော မြေဖြစ်ပြီး ၀.၃% သာလျှင် အမြဲတမ်း စိုက်ပျိုးနိုင်သော မြေ ဖြစ်သဖြင့် [ Field Listing – Land use] , ''CIA World Factbook''. မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ အတွင်း ရာခိုင်နှုန်းအားဖြင့် အနည်းဆုံး ဖြစ်သည်။
About Greater Mekong Subregion at [ Asian Development Bank] ဆည်မြောင်းရေသွယ်ထားသော စိုက်ပျိုးဧရိယာမှာ စုစုပေါင်း စိုက်ပျိုးဧရိယာ၏ ၂၈% မျှသာရှိပြီး စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးမြေ အားလုံးအတွက် ဆိုပါက ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၁၂% မျှသာ ရှိသည်။
Kyophilavong, Phouphet, et al. "Effects of AFTA on poverty: Evidence from Laos." ''Journal of Economic Integration'' (2016): 353–376. ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၇၇% မျှသော လာအိုလယ်သမား မိသားစုများမှာ ဝမ်းစာဖူလုံသည့် စပါး ရှိကြသည်။
Barclay, Adam and Shrestha, Samjhana (April–June 2006) [ "Genuinely Lao"], ''Rice Today''. လာအိုသည် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲတွင် ဆန်စပါးအမျိုးအစား အများဆုံး ရှိသည့်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။
လာအိုနိုင်ငံသည် သတ္တုတွင်းထွက် ကြွယ်ဝသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကို နိုင်ငံခြားမှ တင်သွင်းရသည်။
O'Meally, Simon (2010). [ Lao PDR's progress in rural sanitation] . London: Overseas Development Institute လာအို၏ များသောအားဖြင့် ကျေးလက်နေထိုင်သော Department of Statistics, Ministry of Planning and Investment, 2009 ပြည်သူတို့သည် မိလ္လာစနစ်အတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ သုံးစွဲရသည်မှာ ခက်ခဲသည်။
လာအိုသည် တိုင်း ဘာသာစကား အစုအဝေးတွင် ပါဝင်ပြီး [ Diller, Anthony; Edmondson, Jerry; Luo, Yongxian (2004). The Tai-Kadai Languages] . ''Routledge (2004)'', pp. 5–6. . ၎င်းတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံမှ အေဒီ ပထမ ထောင်စုနှစ်တွင် တောင်ဘက်သို့ စတင် ရွှေ့ပြောင်းလာကြသောသူများ ဖြစ်သည်။
Fielding, Tony (2015). ''[ Asian Migrations: Social and Geographical Mobilities in Southeast, East, and Northeast Asia] ''. Routledge, p. 77. . လာအိုနိုင်ငံသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဆန်းသစ်တီထွင်မှုညွှန်းကိန်းတွင် အဆင့် ၁၁၃ ရှိသည်။
ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် လာအိုယဉ်ကျေးမှုတွင် ကြီးစွာသော လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။
Bounchao Pichit, "Laos Cinema," in David Hanan, ed., ''Film in South East Asia: Views from the Region'', Hanoi, Vietnam Film Institute, 2001, 83–91. ဘုရင်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် ပထမဆုံး ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်သော ဇာတ်ကားရှည် ရုပ်ရှင်မှာ "ဂျားလွင်ပြင်မှ သေနတ်သံများ" ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် ဆွမ်ချစ် ဖိုလ်စီနာ က ရိုက်ကူးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဆင်ဆာဘုတ်အဖွဲ့မှ ထုတ်ဝေ ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို တားမြစ်ခဲ့သည်။
မုံနှစ်သစ်ကူးပွဲ (နိုပီဂျောင်) ဘန်ဖာဝက် မာဂါ ပူဂျာ တရုတ်နှစ်သစ်ကူး ဘွန်ခွန်ခေါင်း ဘွန်ပီမိုင်း ဗီဆာခါ ပူဂျာ ပီမိုင်း/ ဆုံခရမ် (လာအိုနှစ်သစ်ကူးပွဲ) ခေါင် ဖန်ဆာ ဟော ခေါင် ပါဒပ်ဒင် အော့ခ် ဖန်ဆာ ဘန်နမ်း လာအို အမျိုးသားနေ့ (ဒီဇင်ဘာ ၂) = နိုင်ငံခြား ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာနှစ်စောင်ဖြစ်သော နေ့စဉ်ထုတ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ "ဗီယင်ကျန်းတိုင်းမ်" သတင်းစာ နှင့် အပတ်စဉ်ထုတ် ပြင်သစ်ဘာသာ "လီ ရီနိုဗေတီယာ" အပါအဝင် သတင်းစာ အားလုံးကို အစိုးရမှ ထုတ်ဝေသည်။
ဗြိတိသျှပြတိုက်ကို ဆာဘွဲ့ရ သမားတော်ကြီး ဟန်းစ်စလုံး စုဆောင်းခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများဖြင့် အခြေခံ၍ ၁၇၅၃ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ဗြိတိသျှပြတိုက်၏ စာဖတ်ခန်းကို ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် လက်ရှိဖြင့် အစားထိုးပြီးချိန်တွင် ဗြိတိသျှပြတိုက်သည် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများနှင့် စာကြည့်တိုက်အား အဆောက်အဦးတခုတည်းတွင် ထားရှိသည့် ပြတိုက်တခု ဖြစ်လာသည်။
ကြိုခေတ်က ထင်ရှားသော ခပ်များများသည် စာဆိုတော် ရွှေတိုင်ညွန့်၏ လက်ရာများ ဖြစ်သည်။
ဆရာရွှေတိုင်ညွန့်​ရေးစပ်ခဲ့​သော သီချင်း(သီဆို)မှာ ယ​နေ့တိုင် နိုင်ငံတစ်ဝန်း ​​​​ကျော်ကြားလျက်ရှိ​သည်။
ရွှေတိုင်ညွန့်ကို အဖ နိုင်ငံကျော် လူရွှင်တော် အနုပညာရှင်ကြီး ၊ အမိ ဒေါ်အေးမျှင်တို့မှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇ဝ ပြည့်နှစ် တန်ခူးလတွင် ရန်ကုန်မြို့ ကြည့်မြင်တိုင်ရပ်တွင် ဖွားမြင်သည်။
မွေးချင်း နှစ်ယောက် ရှိသည့်အနက် ရွှေတိုင်ညွန့်သည် သားငယ်ဖြစ်၍ အစ်ကိုဖြစ်သူ မောင်အုန်းလှိုင်မှာ နာမည်ကျော် ဇာတ်မင်းသား ဖြစ်သည်။
ငယ်စဉ်ကပင် မြန်မာမှု စုကို လေ့လာရန် ဝါသနာရှိသော ကိုအုန်းဆိုင်သည် ဖခင်ဖြစ်သူ၏ သင်ကြားပေးမှုဖြင့် သူကိုယ်တိုင်ပင် အငြိမ့် ဇာတ်ပွဲများ အတွက် သီချင်းများစပ်၊ သူကိုယ်တိုင် ဝင်၍ မောင်းတီး၊ တယောထိုး၊ ပတ္တလားခေါက်ယင်း ဇာတ်သဘင် လောကထဲသို့ ပဌမဆုံး ခြေစုံပစ် ဝင်ခဲ့သည်။
အငြိမ့်မင်းသမီး ၊ ဝိဇ္ဇာမယ်၊ တို့သည် ကိုအုန်းဆိုင်၏ သီချင်းများဖြင့် နာမည်ကျော်ခဲ့သူများ ဖြစ်ကြသည်။
ရွှေတိုင်ညွန့်သည် လူပုံ ခပ်ပျပ်ပျပ်၊ အသားညိုညိုနှင့် ဗမာဆန်ဆန် နှစ်လိုဘွယ် မျက်နှာကျနှင့်ပါ။
လေဘာတီမမြရင် အငြိမ့်တွင် နောက်ဆုံး ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မောင်အုန်းဆိုင်သည် အဆိုတော် အတွက် သီချင်းများ ရေးစပ်ပေးရာမှ ထိုခေတ်က ထိပ်တန်း ဖြစ်ခဲ့သော ကိုလံဘီယာ ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီကို ပဌမဆုံးဝင်ရောက် သီချင်းရေးလာခဲ့သည်။
စပ်ဆိုခဲ့သည့် သီချင်းများမှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျက်သရေမင်္ဂလာနှင့် သဘာဝပစ္စည်း ပြည့်စုံပုံ အကြောင်း၊ သဘာဝရှုခင်း လှပပုံအကြောင်း၊ ၊ ၊ တို့မှ နောင်လာနောင်သားတို့ မှတ်သားဖွယ်ရာ အကြောင်းများ အထူးသဖြင့် ပါဝင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ သဘာဝပစ္စည်း ကြွယ်ဝချမ်းသာပုံ၊ အေးချမ်းသာယာမည့် လက္ခာဏာ ရှိပုံတို့ကိုလည်း ဆရာရွှေတိုင်ညွန့်သည် အိုးဝေဝေနှင့် သီတာရတနာ သီချင်းများဖြင့် စပ်ဆိုထားလေသည်။
အမျိုးသားစိတ်ဓာတ် နို်းကြားရန် တိုင်းပြည်ကိုချစ်ရန် လှုံ့ဆော်သည့် နေရာ၌ ဆရာရွှေတိုင်ညွန့်၏ သခင်မျိုးဟေ့ တို့ဗမာ၊ ၊ အိုလံပစ်သွားမဲ့မောင် စသော သီချင်းများသည် ထိပ်တန်းက လိုက်လေသည်။
အချို့ကမူ ပေါ် နိုးနိုး၊ မတော့ မယောင်ယောင်နှင့် တို့ကို ရွတ်၍ တမ်းတနေကြလေသည်။
ရွှေတိုင်ညွန့်သည် ရာဇဝင်၊ နိပါတ်၊ သိုက်၊ တပေါင်ဆိုင်ရာ သီချင်းများ၌သာ သန်သည် မဟုတ်၊ နှင့် စပ်လျဉ်းသော သီချင်းများကိုလည်း ပိုင်နိုင်သူ ဖြစ်သည်။
မကွယ်လွန်မီ ဆေးရုံတက်နေစဉ် အစာကောင်းစွာ မဝင်သော အချိန်၌ပင် နှင့် ဗမာ့တပ်မတော် အရာရှိကြီးများ၏ တောင်းပန်ချက်အရ “တပ်မတော်ကြီးကို အင်အားရှိဖို့ အရာရာမှာ ကူညီ၊ ရဲဘော်အပေါင်းကို ကိုယ့်သွေးသားလို အစဉ် မမေ့အပ်ပေသည်” အစချီသော တပ်မတော်အင်အား သီချင်းကို စပ်ဆိုပေးခဲ့ရလေသည်။
ရွှေတိုင်ညွန့် မကွယ်လွန်မီ သုံးလခန့်တွင် ထိုအချိန်က စစ်အတွင်းအစိုးရ နိုင်ငံတော် အဓိပတိ က ရွှေတိုင်ညွန့်အား `စာဆိုတော်ဘွဲ့´ ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်။
အကြောင်းကိစ္စပေါ်တိုင်း ဦးအုံးခင်၊ ဦးနု (ထိုအချိန်က နဂါးနီစာအုပ် အသင်းလူကြီးများ)၊ တပ်မတော် အရာရှိများ စသည်တို့သည် ရွှေတိုင်ညွန့်ထံ ချဉ်းကပ်၍ သူနှင့် အလွန်ရင်းနှီးသူ က တီးကာ သီချင်းကို အကောင်အထည် ဖော်ပေးလေ့ရှိသည်။
ရွှေတိုင်ညွန့်သည် မြန်မာမှုပြုသည့် တေးများတွင် အင်မတန်ကျွမ်းကျင်စွာ ပြုထား၍ မူလ အနောက်တိုင်းဟန် ပျောက်ပြီး မှန်းတောင် မသိရပါ။
ရွှေတိုင်ညွန့် ကွယ်လွန်သောအခါ ဇနီး ဒေါ်သောင်းစိန်၊ ဒေါ်တင်စိန်နှင့် သားအဆိုကျော် သီချင်းရေးဆရာ မောင်မျိုးဆက်၊ သမီး မမြရင်၊ သား မောင်တိုင်းကျော်(လူရွှင်တော်)၊ သမီး ခင်မျိုးနွယ်(အဆိုကျော်)တို့ ကျန်ခဲ့သည်။
ပါဏာတိပါတ ဟူသည်မှာ သတ္တဝါတို့၏ ဇီဝိတိန္ဒြေကို လျင်စွာ ချွေခြင်း သို့မဟုတ် သတ်ဖြတ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ပါဏ - သက်ရှိသတ္တဝါဖြစ်ခြင်း။
ပါဏသညိတာ - သတ္တဝါဟု သိခြင်း။
ဝဓကစိတ္တံ - သတ်လိုသော စေတနာရှိခြင်း။
တေန မရဏံ - ထိုလုံ့လကြောင့် သတ္တဝါသေခြင်း။
အာဏတ္တိကပယောဂ: သူတစ်ပါးကို စေခိုင်း၍ သတ်ခြင်း။
နိဿဂ္ဂိယပယောဂ: လက်နက်တစ်ခုခုဖြင့် ပစ်လွှတ်၍ သတ်ခြင်း။
ထာဝရပယောဂ: တွင်းတူးခြင်း၊ သစ်ချွန်ထောင်ခြင်း စသော အမြဲတည်သော အရာဖြင့် သတ်ခြင်း။
မယပယောဂ: မန္တန်ဖြင့် သတ်ခြင်း။
မည်သူ့ကို သတ်မည်ဟု ရည်မှတ်၍ သတ်ရာတွင် ထိုသူသေမှသာ ကမ္မပထမြောက်ပြီး အခြားသူသေပါက ကမ္မပထ မမြောက်ဟု ဆိုသည်။
သို့သော် အမှတ်မရှိဘဲ သတ်၍ သေဆုံးပါက ပါဏာတိပါတ ကမ္မပထ ဧကန်မြောက်သည်။
အလွန်ကြီးလေးသော ပါဏာတိပါတများမှာ အနန္တရိယကံ များဖြစ်သည့် မိခင်ကိုသတ်ခြင်း (မာတုဃာတက)၊ ဖခင်ကိုသတ်ခြင်း (ပိတုဃာတက) နှင့် ကိုသတ်ခြင်း (အရဟန္တဃာတက) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
မိခင်ဖြစ်သူကို သိုးဟု မှတ်ထင်၍ သတ်မိသော်လည်း သတ်လိုသော စေတနာရှိသောကြောင့် အနန္တရိယကံ ထိုက်သည်။
သို့သော် ထိုသို့ သတ်ဖြတ်ရာတွင် ပါဝင်သော စေတနာသည် အတွင်း၌ နောင်တဖန် ဘဝသစ်ဖြစ်အောင် အားထုတ်ခြင်း (အာယူဟန)၊ ဝဋ်ကို ဆောင်နှင်းခြင်း (နိဒါန)၊ သံသရာ၌ ယှဉ်စေခြင်း (သံယောဂ) နှင့် ကို တားမြစ်ခြင်း ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိများ ရှိသည်။
ရှောင်ကြဉ်ပုံ (၃) မျိုး ရှိသည် - ၁။
သမ္ပတ္တဝိရတီ: ဆောက်တည်မထားသော်လည်း လွန်ကျူးဖွယ် အခြေအနေနှင့် ကြုံသည့်အခါ မိမိ၏ အနွယ်၊ ဂုဏ်တို့ကို ဆင်ခြင်၍ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
သမာဒါနဝိရတီ: သိက္ခာပုဒ်ကို ကြိုတင်ဆောက်တည်ထား၍ မိမိအသက်ကိုပင် စွန့်လွှတ်ကာ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
သမုစ္ဆေဒဝိရတီ: ဖြင့် ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်ပြီး ရှောင်ကြဉ်ခြင်း ဖြစ်ပြီး အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ သန္တာန်၌ သတ်လိုသော စိတ်မျှပင် လုံးဝ မဖြစ်တော့ပေ။
လူ့ဘဝသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသည့် တိုင်အောင်လည်း အသက်တိုခြင်း၊ အနာရောဂါများခြင်း စသည့် အကျိုးများကို ခံစားရစေသည်။
ထို့ကြောင့် ပါဏာတိပါတသည် လောက၌ လွန်စွာ အပြစ်ကြီးလေးသော ကံတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ပဉ္စသီလဝိနိစ္ဆယ-လယ်တီဆရာတော်သစ္စပါရဂူကျမ်း-ရွှေသိမ်တော်တောရဆရာတော် = [ ပဉ္စသီလဝိနိစ္ဆယ] [ မဟာဝဂ္ဂ_သံယုတ်_ပါဠိတော်] [ စတုက္ကနိပါတ်_အင်္ဂုတ္တိုရ်ပါဠိတော်] [ ဝိနည်းပဒေသာသင်တန်း] [ ဘာသာရေးပြဿနာပေါင်းချုပ်] [ အခြေပြုပဋ္ဌာန်း_တရားတော်] [ ရတနာ့ဂုဏ်ရည်] [ နိဗ္ဗာန်သို့_သွားရာ_တစ်ကြောင်းတည်းသောလမ်း] [ ပါဏာတိပါတ (သူ့အသက်သတ်ခြင်း) အင်္ဂါငါးပါး] [ (ရွှေဂူရှင်ကျင့်ဝတ်_အကျယ်ကျမ်း] [ သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်] [ ပရမတ္ထစက္ခုကျမ်း] [ ပါဏာတိပါတ စသည်၏ အာရုံ အယူအဆ သိမှတ်ဖွယ်] [ ပရမတ္ထဒီပနီ_(ဒုတိယတွဲ)] [ ကာယဒုစရိုက် ပါဏာတိပါတမှ ရှောင်ကြဉ်မှု ဝိရတိပုံစံ] [ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း-ပတွဲ] [ ပိဋကတ်သုံးပုံ_သရုပ်စုံအဘိဓာန်] =။
အလွန်မြတ်သည်ကို ပါတိမောက် ဟု ခေါ်သည်။
ဂန္ထပါတိမောက်သည်လည်း ဘိက္ခုပါတိမောက်၊ ဘိက္ခုနီပါတိမောက် ဟူ၍ ၂-မျိုးပြားသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၄ အပိုင်း-၃ =။
လင်းရောင်ကြည် ဆရာတော် ဦးကောဝိဒါဘိဝံသ ဝိနည်းပဒေသာ သင်တန်း = ၁။
ပဏ္ဍက, , တိတ္ထိယပက္ကန္တက, တိရစ္ဆာနဂတ, မာတုဃာတက, ပိတုဃာတက, အရဟန္တဃာတက, လောဟိတုပ္ပါဒက, သံဃဘေဒက, ဘိက္ခုနီဒူသက, ဥဘတောဗျဉ္ဇနကအားဖြင့် ရဟန်းမခံရန် တားမြစ်ထားသော ပါရာဇိက ၁၁-ပါး။
စသော ရှစ်ယောက်, ရဟန်းအသွင်ကိုခိုးသူ, တိတ္ထိဘောင်သို့ ပြောင်းသူတို့သည် ရဟန်းပြု ခွင့်မရသဖြင့် ပါရာဇိကကျသော ရဟန်းနှင့် တူ၏။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၄-အပိုင်း-ဂ =။
ပိသုဏဝါစာ ပိသုဏဝါစာဟူသည်မှာ သူတစ်ပါးအချင်းချင်း အချစ်ပျက်အောင် ကုန်းတိုက်ပြောဆိုခြင်း သို့မဟုတ် မိမိကို ချစ်စေလိုသောကြောင့် သူတစ်ပါးအပေါ် ကုန်းချောစကား ပြောဆိုခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ဘိန္ဒိတဗ္ဗော ပရော - အချစ်ပျက်စေအပ်သော၊ ဖျက်ဆီးအပ်သော သူတစ်ပါးရှိခြင်း။
ဘေဒပုရေက္ခာရတာ ဝါ ပိယကမျတာ ဝါ - သူတစ်ပါးအချင်းချင်း ကွဲပြားစေလိုသောစိတ် သို့မဟုတ် မိမိကို ချစ်ခင်စေလိုသောစိတ် ရှိခြင်း။
တဇ္ဇော ဝါယာမော - ထိုသို့ ကွဲပြားစေရန် သို့မဟုတ် မိမိကိုချစ်စေရန် အားလျော်သော လုံ့လပြုခြင်း။
တဿ တဒတ္ထ ဝိဇာနနံ - ထိုသူတစ်ပါးသည် ပြောဆိုသောစကား၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သိနားလည်ခြင်း။
သူတစ်ပါးတို့ အမှန်တကယ် အချစ်ပျက်၍ ကွဲပြားသွားမှသာလျှင် ကမ္မပထ မြောက်သည် ဟု ဆရာများက မိန့်ဆိုထားသည်။
အကယ်၍ သူတစ်ပါးတို့ ကွဲပြားခြင်း မရှိပါက "ကမ္မ" (အမှု) မျှသာ ဖြစ်ပြီး အပါယ်သို့ ပို့ဆောင်နိုင်သော "ကမ္မပထ" မမြောက်နိုင်ပေ။
မူ: သူတစ်ပါးကို ပျက်စီးစေလိုသော အမျက်ဒေါသဖြင့် ပြောဆိုခြင်း။
သမ္ပတ္တဝိရတီ: ဆောက်တည်မထားသော်လည်း ကုန်းတိုက်ခွင့် ကြုံလာသည့်အခါ မိမိ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ငဲ့၍ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
သမာဒါနဝိရတီ: သိက္ခာပုဒ် ဆောက်တည်ထား၍ အသက်ကိုပင် စွန့်ကာ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
သမုစ္ဆေဒဝိရတီ: ဖြင့် ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်ပြီး ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
ပိသုဏဝါစာမှ ရှောင်ကြဉ်သောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကုသိုလ်သည် သန္တိလက္ခဏာ (ငြိမ်းချမ်းသော သဘော) ရှိပြီး ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်ရန် အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေသည်။
သစ္စပါရဂူကျမ်း-ရွှေသိမ်တော်တောရဆရာတော် နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ဒုတိယတွဲ- ဖားအောက်တောရဆရာတော် = [ ပိသုဏဝါစာသုတ်] [ ပိသုဏဝါစာ မဂ်ပယ်ရာ] [ ပိသုဏဝါစာနှင့် ပစ္စည်းတရား] [ သစ္စပါရဂူကျမ်း] [ သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်] [ ပရမတ္ထဒီပနီ_(ဒုတိယတွဲ)] [ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း-ပတွဲ] [ ပိဋကတ်သုံးပုံ_သရုပ်စုံအဘိဓာန်] =။
နှစ်သက်စေတတ် ပွားစေတတ်သော တရားသည် ပီတိမည်၏၊ တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၄ အပိုင်း-၃ နှစ်သက်ခြင်း, အာရုံကိုအသင့်အားဖြင့်ယူခြင်းလက္ခဏာ ရှိ၏၊ ကိုယ်စိတ်ကိုပွားစေခြင်း, မွန်မြတ် သောစိတ္တဇရုပ်တို့ဖြင့်ကိုယ်ကာယကို နှံစေခြင်းကိစ္စရှိ၏၊ တက်ကြွသော ကိုယ်စိတ် ဖြစ်ကြောင်းတရားဟူ၍ ဉာဏ်၌ထင်လာ၏၊ ထိုပီတိသည်- (၁) မွှေးညှင်းထရုံသာပြု တတ်သော ခုဒ္ဒကာပီတိ၊ (၂) လျှပ်စစ်ပြက် သကဲ့သို့ အကြိမ်ကြိမ်များစွာဖြစ်သော ခဏိကာပီတိ၊ (၃) ကမ်းပေါ်သို့ တက်လာ၍ ပျက်ပျက်သွားသော ပင်လယ်လှိုင်းတံပိုးကဲ့သို့ ကိုယ်သို့တက်ရောက်၍ ပျက်သွားသော ဩက္ကန္တိကာပီတိ၊ (၄) ကိုယ်ကို ပေါ့ပါးကြွတက်စေနိုင်လောက်အောင် အားကောင်းသော ဥဗ္ဗေဂါပီတိ၊ (၅) လေပြည့်သောပူစီပေါင်းကဲ့သို့ တကိုယ်လုံးပျံ့နှံနေ သောဖရဏာပီတိ-ဟု ငါးမျိုးရှိသည်။
ထို ပီတိငါးမျိုး ဖြစ်လတ် ရင့်လတ်သော် ကိုယ်စိတ်ငြိမ်းအေးခြင်းဟူသော ကာယပဿဒ္ဓိ စိတ္တပဿဒ္ဓိတို့ ဖြစ်လာသည်။
ပီတိ၏သားကား ၊ ပဿဒ္ဓိ၏သားကား ဖြစ်သည်။
ဝိပဿနုပက္ကိလေသ (၁၀)ပါး၌ လာသော ပီတိ အရ စိတ်နှင့်တကွဖြစ်သော ပီတိငါးပါးကိုယူရသည်။
ဝိတက်, ဝိစာရ ငြိမ်းခြင်းကြောင့် မိမိသန္တာန်၌ စိတ်ကို ကြည်လင်စေတတ်သော စိတ်၏ တည်ကြည်မှု သမာဓိကြောင့် ဖြစ်သော နှစ်သိမ့်မှု ပီတိ, ချမ်းသာမှု သုခရှိသော ဒုတိယဈာန်၊ ပီတိကို ထင်ထင်ရှားရှားသိလျက် ဝင်လေ-ထွက်လေကို ဖြစ်စေအံ့ဟု ကျင့်၏၊ အာနာပါနပဋိဘာဂနိမိတ်ကို အာရုံပြု၍ ပီတိနှင့်ယှဉ်သော ပထမ ဒုတိယဈာန်တို့ကို ဝင်စား၏၊(သမထပိုင်းတည်း။
သတ္တဝါတို့ နေရာဘုံ ၃၁-ကို အကြောင်းပြုကာ ၌ ဗုံ ၃၁-လုံးကို ပြုလုပ်စီမံကြောင်းနှင့် မှတ်သားမိဘူး၏၊ ဤ၌ လေတူရိယာ၏ သံမှန် ၂၁-ပေါက်ကို မူလအခြေခံထား၍ ဆိုင်းဝိုင်း၌ ဗုံ ၂၁-လုံး သွင်းစီကာ ဝိုင်းအပြင်၌ ၁၀-လုံးထားလျက် ပေါင်း ၃၁-လုံးဟု မှတ်ရာသည်၊ ၎င်းတို့အမည်များမှာ- (၁) တပေါက်ကဲမှ (၇) ၇-ပေါက်ကဲ အထိ ၇-လုံး၊ (၈) တေးလုံး၊ (၉) တျောလုံး၊ (၁၀) ဒူးလုံး၊ (၁၁) ဒုန်းလုံး၊ ၎င်း ၄-လုံးကို ပကတိ ၄-လုံးခေါ်၏၊ ဤ ၄-လုံးကိုပင် ဗယ်ညာအားဖြင့် (၁၂) ဗယ်တေး၊ (၁၃) ညာတေး၊ (၁၄) ဗယ်တျော၊ (၁၅) ညာတျော၊ (၁၆) ဗယ်ဒူး၊ (၁၇) ညာဒူး၊ (၁၈) ဗယ်ဒုန်း၊ (၁၉) ညာဒုန်းအားဖြင့် ၈-လုံး ပြထားပြီးနောက် (၂၀) အံထပ် သံမှန်၊ (၂၁) မြင်းစိုင်း၊ ၎င်း ၂၁-လုံးကို ဆိုင်းဝိုင်း၌ သွင်း၍တီးစဉ်၊ ဝေဘန်ဉာဏ် ကျယ်လာပြန်ကာ ဘုံ ၃၁-နှင့် အသံတူပြုပြီး ၆-လုံးပတ်, စည်တို, စခွန့်, ပတ်မကြီး, ပတ်တော, ဤ ဆယ်လုံးကို ထွင်ပြန်၍ ပေါင်း ဗုံ ၃၁-လုံး ဖြစ်လာသည် ဟူ၏။
ကလျာဏပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်ကို တွင် သွင်းယူပုံ၊ ဣတိ-ဋ္ဌ-၂၃၆၊ ပုထုဇ္ဇနကလျာဏကောပိ သေခေါတွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
အကြားအမြင်မရှိသော ပုထုဇဉ်တို့မှာ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း အို-နာ-သေမျိုးဖြစ်ပါလျက် သူတပါးတို့ အို-နာ-သေရာ၌မူ စက်ဆုပ် ရွံရှာဘတ်ကြောင်း ဟောထားသော ၊ အံ-၃-ပါ-၁၄၄၊ အံ-၃-ဋ္ဌ-၁၂၉၊ မှတ်သားဖွယ် ဂါထာများပါ၏။
အသုတဝါ ပုထုဇဉ် ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် သုတဝါ ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ ဝေဒနာခံစားရာ၌ စိတ်ထားပုံခြင်း မတူကြကြောင်း ဟောထားသော ၊ သဠာ-သံ-ပါ-၄၀၉၊ သဠာ-သံ-ဋ္ဌ-၁၁၇။
ဝေဒနာ ခံစားရပုံချင်း တူသော်လည်း သောကဖြစ်မဖြစ် ကွာခြားပုံကို ဟောသော -သံ။
အာရုံ ၆-ပါး၌ နှင့် ပုထုဇဉ်တို့ အမြင်ချင်းမတူကြကြောင်း ဂါထာများ မှတ်သားဖွယ်၊ ပဋိသံ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၆၃-၆၄။
နှင့် ပုထုဇဉ်တို့ ရှာမှီးချင်း မတူကြပုံ၊ = အရိယာ (ပရိယေသနာ အရိယာ)တို့ ရှာမှီးခြင်း၊ အနရိယာ (ပရိယေသနာ ပုထုဇဉ်)တို့ ရှာမှီးခြင်း။
ပဏ်-၁-ပါ-၂၁၇-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၇၅၊ အကျယ်ဟောထား၏။
အိပ်မက်မက်သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ဝိပလ္လာသ ၁၂-ပါးကို မပယ်နိုင်သေးသော ပုထုဇဉ် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သာတည်း၊ ၎င်း ၁၂-ပါးကို လုံးဝပယ်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကား အိပ်မက် မမက်ကြတော့ပေ၊ အံ-၅-ဋ္ဌ-၇၂။
ဝိသုဒ္ဓိ-ဒု-အုပ်-၆၁၊ ပုထုဇဉ်တို့မှာ ရသော်လည်း ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်ကို မသိနိုင်ပေ။
သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပုဂ္ဂိုလ်၏စိတ်ကို မသိနိုင်၊ ကြွင်းနည်းတူ သိပါလေ။
အရှင်တို့၏ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာကို ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ချင်းသာ သိနိုင်ကြောင်း၊ ပုထုဇဉ်ကမူ မသိနိုင်ကြကြောင်းဂါထာ။
အံ-၈-ပါ-၁၂၇၊ အံ-၈-ဋ္ဌ-၂၄၆၊ ၌ အံ-၃-ပါ-၁၄၃၊ အံ-၃-ဋ္ဌ-၁၂၄၊ ဘုရားလောင်း ဘဝက ခံစားခဲ့ရပုံနှင့် အဿတဝါ ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ ကိုယ်တိုင်ကလည်း အို-နာ-သေရမည် ဖြစ်ပါလျက် သူတစ်ပါးတို့ အို-သေ-နာခြင်း၌ စက်ဆုတ်တတ်ကြကြောင်း ဟောထား၏။
အံ-၃-ပါ-၂၇၀၊ အံ-၃-ဋ္ဌ-၂၃၃၊ ၌ ဈာန် အရှိန်ကြောင့် ဗြဟ္မာပြည်၌ ဖြစ်ရသော်လည်း ဈာန်အရှိန်ကုန်က အောက်သို့ ပြန်ဆင်းရကြောင်း ဟောထား၏။
ပဌမ၊ အံ-၄-ပါ-၄၄၃၊ ၄၄၄၊ အံ-၄-ဋ္ဌ-၃၃၃၊ အဘိ-၂-ပါ-၄၄၁၊ ဂါထာ၊ ဥက္ခိတ္တ ပုညတေဇေန-စသော ဂါထာ၊ ဇာတက-ဋ္ဌ-ပ-အုပ်-၃၃၀။
အံ-၄-ပါ-၄၄၁၊ အံ-၄-ဋ္ဌ-၃၃၂ ပဌမ၊ အဘိ-၂-ဋ္ဌ-၄၀၆။
ပုထုဇဉ်တို့၏ အပြစ်ကို အကျယ်ဟောထားသော ၌ သုတ္တ-ပါ-၄၀၆၊ သုတ္တ-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၂၄၉။
ပဏ်-၃-ပါ-၁၄၀၊ ပဏ်-၃-ဋ္ဌ-၁၀၄၊ ၊ သဒ္ဓါ၊ သီလ၊ သုတ၊ စာဂ၊ ပညာ ဟူသော ၅-ပါးနှင့် ပြည့်စုံစေပြီးလျှင် သုဂတိဘဝတွင် ရောက်လိုရာဘဝကို တောင့်တရန် ညွှန်ကြားထား၏။
ဗာလပဏ္ဍိတယူပုံ၊ ဗာလပဏ္ဍိတသုတ်၊ ပုထုဇဉ်မှန်သမျှကို ဗာလ၊ ကို ပဏ္ဍိတ-ဟု ဖွင့်ပြထား၏။
ဘယူပရတနိဒ္ဒေသ၌ အဘိ-၄-ပါ-၁၁၆၊ အဘိ-၄-ဋ္ဌ-၃၅၊ ဘေးကြီးလေးပါးဖြစ်သည့် # ဒုဂ္ဂတိဘယ၊ # ဝဋ္ဋ၊ # ကိလေသ၊ # ဥပဝါဒဘယ ၄-ပါးကို ပုထုဇဉ်တို့ ကြောက်၍ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ ဘေးကြီးလေးပါးကို ကြောက်ရွံ့သည့် မကောင်းမှုမှ ရှောင်ကြဉ်ကြကြောင်း၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကား ၎င်းဘေးကြီးလေးပါးကို အကြွင်းမရှိ ပယ်ပြီးဖြစ်၍ မကြောက်တော့ကြောင်း ဟောထား၏။
များ၊ အံ-၄ ၊ အံ-၈-ပါ-၁၂၇၊ ဋ္ဌ-၂၄၆။
ပုထုဇဉ်တို့၏ သဒ္ဓါတရားတွင် ၏ သဒ္ဓါတရားနှင့်တူသော သဒ္ဓါတရားရှိသူ မရှိကြောင်းမိန့်ဆိုထားပုံ။
ဂတိနိမိတ်ထင်လာမှ ပုထုဇဉ်မှန်း သိပြီး အားထုတ်လိုက်ရာ ဖြစ်သွားသော ဆန္ဒထေရ် အကြောင်း၊။
ထိုအမျိ်ုးလေးပါးတို့တွင် ပုဏ္ဏားမျိုးသည် မကောင်းမှုကို မပြုပဲ တောတွင်နေထိုင်ပြီး မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်ကာ ဆွမ်းခံဝတ်ဖြင့် အသက်မွေး၍ ကို ဖြစ်စေသူ ၊ အကယ်၍ ဈာန်မရနိုင်လျှင် မြို့ရွာအနီး၌ နေ၍ ဗေဒင်သင်ကြား သားမယားမယူပဲ နေသူတို့က စတင် ပေါက်ဖွားလာသည်ဟု ဆိုကြသည်။