DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ထိုချိန်ခွင် မျိုးတွင် မောင်းတံ၏အလယ်ရှိ လည်ချက်တွင် အလွန်ထက်လှ သည့် ''ဓားသွား''ခေါ် အသွားဖြင့် ခံထားသဖြင့် ဆံချည်မျှင် တစ်မျှင်မျှ၏အလေးချိန်ကို ချိန်တွယ်၍ ရနိုင်လောက်အောင်ပင် သိမ်မွေ့လှပေသည်။
ထိုယန္တရားစက်ရုပ်တို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း သောလက်နက်တို့ကို စွဲကိုင်လျက် လူကဲ့သို့ ပြေးလွှားကာ စောင့်ကြည်နေကြ၏'' ဟူ၍ အံ့ဩဖွယ် ရှေးယန္တရား စက်ရုပ်တို့၏အကြောင်းကို ရှေးပေစာများ၌သာ ဖတ်ဖူးကြသည်။
မြေအောက် ဓာတ်ရထားမောင်းသမားသည် မောင်းနေရင်း မူးမေ့သွားရာ သူ၏လက်သည် ''လူသေလက်ကိုင်'' ဟုခေါ်သော လက်ကိုင်မှ လွတ်ကျသွား၏။
လွတ်ကျသွားသည်နှင့်တပြိုင်နက် ဓာတ်အား ပြတ်သွားကာ ''ဗရိတ်''သို့ ရောက်သွားသဖြင့် ဓာတ်ရထားမှာ အလိုအလျောက် ရပ်သွားတော့၏။
အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသည့်ကိရိယာမှာ''အလင်းလျှပ်စစ်အိမ်'' (ဖိုတိုအီလက်တြစ်ဆဲ)ဖြစ်သည်။
အလင်းသည် တို့၏ မျက်လုံးထဲရှိ (retina) ပေါ်သို့ ကျရောက်လျှင် ထံသို့ ဆိုင်ရာ အချက်အလက်သတင်း ပေးပို့တတ်စေသော များ ဖြစ်သည်။
တွင် အလင်းသည် သက်ရှိတို့အဖို့ တစ်မျိုး ဖြစ်လေသည်။
အရ လူ့မျက်လုံးဖြင့် မြင်ရသော အလင်း (visible lights) များသည် အမျိုးမျိုးအနက် အချို့သော လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ ဖြစ်သည်။
သို့ဖြင့် အလင်းသည် ဖြစ်ပြီး ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။
မျက်စေ့ဖြင့် မြင်နိုင်သော အလင်း၏ သည် ၄၀၀ မှ ၇၀၀ အတွင်း ရှိသည်။
ထို့ထက် လှိုင်းလျားပိုသွားသော လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းတို့ကို ဟု ခေါ်ပြီး ထို့ထက် လှိုင်းအလျား လျော့သွားသော လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းတို့ကို ဟု ခေါ်သည်။
လှိုင်းအလျားနှင့် တို့ အစဉ်ဆက်စပ်မှု ရှိလေရာ လူတို့မြင်ရသော အလင်းရောင်၏ ကြိမ်နှုန်းမှာ ၄၃၀ မှ ၇၅၀ အတွင်း ရှိသည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အလင်းများ၏ အဓိကအရင်းအမြစ်မှာ ဖြစ်သည်။
အစိမ်းရောင်ရှိသော များသည် နေအလင်းရောင်၏ ကို သုံးပြီး အစာချက်လုပ်ကြသည်။
သမိုင်းကြောင်းအားဖြင့် လူသားတို့အတွက် လိုအပ်သောအလင်းရောင်ကို မှရရှိသည်။
ကို တီထွင်ပြီးသောအခါ လျှပ်စစ်မီးအလင်းရောင်သည် သဘာဝမီးအလင်းရောင်များကို အစားထိုးနေရာယူလာသည်။
အလင်းရောင်၏ အဓိက ဂုဏ်သတ္တိများမှာ (Intensity)၊ ဦးတည်ချက်လားရာ(Directoin)၊ ရောင်စဉ် ကြိမ်နှုန်း(Frequency)သို့မဟုတ် လှိုင်းအလျား(Wavelength)၊ (Polatization) စသည်တို့ဖြစ်သည်။
အခြား အခြေခံဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုမှာ လေဟာနယ်တွင် သည် တစ်လျင် ၂၉၉ ၇၉၂ ၄၅၈ နှုန်းဖြစ်သည်။
တွင် တစ်ခါတရံ၌ လူ့မျက်စေ့နှင့် မြင်နိုင်သည်ဖြစ်စေ မမြင်နိုင်သည်ဖြစ်စေ မည့်သည့်လှိုင်းအလျားမဆိုရှိသည့် အားလုံးကို အကြမ်းအားဖြင့် "အလင်း"ဟု ခြုံခေါ်တတ်သည်။
အလင်းမျိုးအစား အားလုံးကဲ့သို့ပင် မြင်နိုင်သော အလင်းသည်လည်း ဟုခေါ်သည့် ''အထုပ်ငယ်''လေးများကို ထုတ်လွှတ်ခြင်းဖြစ်သလို နှင့် တို့၏ သဘောတရား နှစ်မျိုးလုံးကို ဆောင်သည်။
အလင်းကို လေ့လာသည့် ပညာရပ်သည် တွင် အရေးပါသည့် သုတေသနနယ်ပယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အလင်းသည် ကို ဖြတ်သွားရာ၌ အချိန်ယူ၍ သွားကြောင်းကို ပထမဆုံးထုတ်ဖော်ပြောဆိုသူမှာ ဒိန်းလူမျိုး နက္ခတ်ဆရာ အိုလီ ရူးမား (၁၆၄၄-၁၇၁ဝ) ဖြစ်သည်။
သူသည် ယင်းအကြောင်း ကို ဂျူပီတာ ၏ အရံဂြိုဟ်များ မှန်မှန် လှည့်ပတ်သွားလာရာ၌ အချိန်မညီညွတ်မှုများကို လေ့လာရာမှ တွေ့ရှိလာခြင်းဖြစ်သည်။
မှ အလင်းသည် မိုင်ပေါင်း ၉၃ သန်း ဝေးသော သို့ရောက်အောင် ရှစ်မိနစ် ခန့်လာရ၍ အနီးဆုံး တည်မြဲမှဆိုလျှင် လေးနှစ် ကျော် ခန့်မျှ လာရသည်။
ကောင်းကင်တွင် ကျွန်ုပ်တို့ အလင်းရရှိနေ သော ပေါင်း အမြောက်အမြား ရှိကြ၏။
ထိုကြယ်များမှ အလင်းသည် သို့ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ ကြာအောင် လာကြရပေမည်။
နက္ခတ်ဆရာများသည် ကြယ်များ၏ အလွန်ကြီးမားသည့် အကွာအဝေးကို ဖြင့် တိုင်းတာယူကြခြင်းဖြင့် နီးကပ်စွာ ခန့်မှန်းနိုင်ကြောင်း တွေ့ရလေသည်။
အလင်းသည် အလွန်လျင်မြန်စွာ သွားသည့်ပြင် ကြည့်မှန် များဖြင့်လည်း အလင်းပြန်စေနိုင်သေးသည်။
နိယာမအရ ရိုက်လင်းတန်းတစ်ခုသည် ပြင်ညီကြည့်မှန် တစ်ချပ်ပေါ်သို့ ကျရောက်သောအခါ ရိုက်လင်းတန်း၊ မှန်မျဉ်း နှင့် ပြန်လင်းတန်းတို့သည် တစ်ခုတည်းသော ပြင်ညီတွင် တည်ရှိနေကြပြီးလျှင် ရိုက်ထောင့်နှင့် ပြန်ထောင့်တို့သည် ညီမျှ ကြသည်။
မှန်၊ သို့မဟုတ် ရေကဲ့သို့သော ဝတ္ထုပစ္စည်းများသည် လင်းတန်းများကို ဟန့်တားမှု မရှိစေပဲ တောက် လျှောက် ဖြတ်သန်းသွားစေသည်။
အလင်းသည် ယင်းတို့တွင် ကို ဖြတ်သန်းသွားသကဲ့သို့ ဖြတ်သန်း သွားနိုင်သလောက် ရှိသည်။
ပရစ်ဇမ် (သုံးမြောင့်တုံး)နှင့် မှန်ဘီလူးများ ၏ မျက်နှာပြင်များသည်ကား မျဉ်းပြိုင်မဖြစ်သည့်ပြင် အစဉ် လည်း ပြားနေသည် မဟုတ်သောကြောင့် အလင်းယိုင်မှုသည် ယင်းတို့တွင် အလွန်ထင်ရှား၏။
ထိုကြောင့် မိုက္ကရိုစကုပ် (အဏုကြည့်မှန်ပြောင်း)၊ (အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း) မီးပြတိုက်မှန်အိမ်နှင့် ပရစ်ဇမ်စ ပက်ထရိုစကုပ်(ရောင်စဉ်ကြည့် ကိရိယာ)များတွင် ယင်းတို့ကိုထည့်၍ အသုံးပြုကြသည်။
နှင့် တစ်ချိန်တည်းလောက်နေခဲ့သော သင်္ချာနှင့် သိပ္ပံဆရာကြီး ခရစ်စဘီယန်ဝှိုက်ဂင် (၁၆၂၉-၉၅)ဆိုသူသည် အလင်း၏ အမူအကျင့်ကို ဖြေရှင်းရာ၌ တစ်မျိုးကို ထုတ်ဖော်ခဲ့ရာ ယုတ္တိရှိသဖြင့် များစွာ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။
အသံလှိုင်းနှင့် ရေလှိုင်းကဲ့သို့သောလှိုင်းအား လုံးလောက် သည်ထောင့်များကို ကွေ့၍သွားနိုင်ကြသည်။
လှိုင်းယိမ်းခြင်း ဟုခေါ်သော စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ အလင်း၏ ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခု ရှိသေး၏။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သကြားများအတွင်းရှိ များ၏ အစီအစဉ် များသည် ပုံသေနည်း အတူတူရှိကြသော်လည်း ဂုဏ်သတ္တိခြင်း မတူကြောင်းကို ပြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
အလင်းလျှပ်စစ်အိမ်ကို တစ်မျိုး စီမံပြုလုပ်ထားခြင်းအားဖြင့် ယင်း၏ လျှပ်စစ်မျက်စိဟု ခေါ်သော ရေတွက်သည့် စက်သည် ''လျှော''မှ ကျဆင်းလာ သော ပစ္စည်းများကိုလည်းကောင်း၊ ဥမင်ကို ဖြတ်သွားသော မီးရထားစင်းရေများကို လည်းကောင်း လူသားတို့ထက် အလွန် လျင်မြန်စွာနှင့် တိကျမှန်ကန်စွာ ရေတွက်နိုင်သည်။
မြန်မာ ဆေးကျမ်းများ အလိုအရ မုန်ညင်းသည် စပ် ခါး သော အရသာ ရှိ၍ ပူသော သတ္တိ ရှိ၏။
အသုံးပြုပုံ- အစေ့ # စမြိတ်စေ့ကို သုံးခွက်တစ်ခွက်တင် ကျိုသောက်ပါက ရင်ဘတ်နာ နှင့် လေထိုးလေအောင့် ၊ လေနာ သောရောဂါ ပျောက်၏။
အရွက် # အရွက်ကို ဆီသုတ်၍ မီးကင်ပြီး အနာပေါ်ကပ်ပေးပါက နုလျှင် ပိန်၍ ရင့်လျှင် ပြည်ပေါက်သွား၏။
ခွေးရူးပြန် ရောဂါအတွက် ပဒိုင်းမြစ်ကို ဆန်ဆေးရည်နှင့် သွေး၍ တိုက်ပြီး အမဲခြောက် ဖုတ် ကျွေးက ပျောက်၏။
မှီတွယ် ရာမရှိသော နေရာများ၌ ပေါ်တွင် ဖြန့်တွား ပေါက်၏။
သေးသွယ် ပြီး မွဲခြောက်ခြောက် ရောင်ရှိသည်။
အပေါ် မျက်နှာ ပြင်တွင် သေးငယ်သော ကလေးများ ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း စွတ်စိုသော ဒေသများ၌ ပေါက်၏။
မြန်မာ ဆေးကျမ်းများ အလိုအရ လောက်သေပင်သည် ၊ ကို နိုင်၏။
ရောဂါ၊ အဖျားရောဂါကြောင့် ဖြစ်သော စိတ်မသက်သာမှု၊ ၊ ၊ ခြင်း၊ ပန်းနာ ချောင်းဆိုး၊ ရေငတ်နှင့် အန်ခြင်းတို့ကို ပျောက်စေနိုင်သည်။
အရွက်ကို ကဲ့သို့ သောက်သုံးသော် နှင့် ပျောက်၏။
လောက်သေရွက်နှင့် ထားဝယ် မှိုင်းရွက်ကို ရေနွေး ဖြော၍ သုပ်စားသော် ၊ ၊ ၊ သွား၊ သွေးမြင်းသရိုက်၊ သွေးလွန်တို့ကို ရပ်တန့် စေသည်။
လောက်သေရွက်ခြောက်၊ ရွက်ခြောက်တို့ကို ဆတူ အမှုန့် ပြု ၍ နှင့် ဖျော် စပ်ပြီး နေပူပူတွင် လှန်း၍ အပေါ် ဆီအကြည်ကို တွင်း သို့ အစက်ချ ခြင်း၊ ကြက်တောင်နှင့် ကြပ်ပေးခြင်း ပြုလုပ်ပါက ၊ နားကိုက်ရောဂါများ ပျောက်ရန် နားတွင်းရှိ ပိုးများကို သေစေသည်။
လိမ်းဆေး အဖြစ် သုံးပါက ဝဲနာ၊ အနာစက်နာ၊ ၊ ၊ များ ပျောက်၏။
လောက်သေရွက်၊ ပွင့်ခြောက်တို့ကို စစ်စစ်နှင့် စိမ်ပြီး အဖြစ် သုံးပါက ခေါင်းကိုက်၊ ခေါင်းပူ၊ ထခြင်း၊ ယားခြင်း၊ သန်းပေါခြင်းများ ပျောက်၍ ကို ကြည်လင် စေသည်။
လောက်သေရွက်နှင့် ဆောက်ပြာရွက် ၂ မျိုးကို ပြုတ်၍ ရေနွေးနွေး ဖြင့် မီးဖွား ပြီးနောက် မိခင်ကိုလည်းကောင်း၊ ကလေးကိုလည်းကောင်း ချိုးပေးပါက ရောဂါ၊ မွေးကတည်း က ပါလာတတ်သော မျိုးစုံ၊ အကြောတက်၊ အကြောကပ်ရောဂါနှင့် မိဘကိုယ်မှ ကူးစက်တတ်သော ရောဂါများကို ကာကွယ်နိုင်၏။
လောက်သေရွက်၊ ရေခရာ ရွက်၊ ရိုးရိုး အရွက် ဆတူ အကျွမ်း လှော်၍ နှမ်းဆီတွင် ဖျော်လိမ်းပါက ကလေးများ ချက်ကြိုး ချက်တိုင် ကိုက်ခြင်း ပျောက်၍ ကြွေလွယ်၏။
နို့ချောင်း ပိတ်၊ ၊ နို့ပျဉ်းထသော မိခင်များကို လိမ်းပေးက လျင်မြန်စွာ သက်သာ ပျောက်ကင်း စေ၏။
ကလေးများ ၊ ၊ အိုင်းနာကို လောက်သေရွက် အကျွမ်းလှော်၍ ရေနံကြီး စစ်စစ်နှင့် လူးလျှင် ပျောက်၏။
များ အနာပေါက်၍ လောက်ကောင်များကျခြင်း၊ အိုးတွင် လောက်ကောင်များ ကျခြင်းအတွက် ၎င်း လောက်သေရွက်ကို ထောင်း၍ အမှုန့်ဖြူးပေးသော် လောက်များ သေကြေ ပျက်စီးပြီး အနာများကိုလည်း အသားနု တက်၍ ကျက်စေ၏။
စအို ဝင်ကာ ရောဂါအတွက် လောက်သေရွက်၊ ရွက်၊ ကြက်မွေး(ကြက်တောင်မှ အမွေး) ၎င်း ၃ ပါး ဆတူ စု၍ ပြုတ်ပြီး အငွေ့ကို ချွေးအောင်း သကဲ့သို့ ပေါ်တွင် ထိုင်ပြီး အခိုးအငွေ့များ အခြားသို့ မထွက်နိုင်ရန် ခါးအောက်ပိုင်းနှင့် အိုးကိုပါ အဝတ်ထူထူ ရစ်ပတ်၍ အငွေ့မှိုင်းခံပါက မျှော့များ အကောင်လိုက်သော်လည်းကောင်း၊ ကြေပြုတ်၍သော်လည်းကောင်း ကျလာစေ၏။
မြန်မာပြည် နေရာအနှံ့အပြားတွင် ပေါက်သည်။
မြန်မာ့ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ကြိတ်မှန်ရွက်သည် ပူ ၏။
ပဉ္စငါးပါး နှင့် အစေး ကို အသုံးပြုကြသည်။
မှ လ ကုန်းမြင့်၊ တောင်တန်းများတွင် သဘာဝအလျောက် အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်သည်။
ဆောင်းနှင့် နွေတွင် အရွက်များ စုဆောင်းပြီး၊ နေရိပ်တွင် အခြောက်ခံရသည်။
အရွက်မှ ထုတ်ယူရရှိသော အခြေခံအဆီတွင် L-borneol, D-camphor နှင့် Cineol တို့ ပါဝင်သည်။
အရွက်တွင် ဘက်တီးရီးယားပိုးကို သေစေသော သတ္တိ၊ အပူကျသတ္တိ ရှိပြီးလျှင် နှာရည်ယိုခြင်း၊ နှာစေးခြင်း၊ ဖျားခြင်း၊ တုပ်ကွေး၊ အအေးမိ၊ ချောင်းဆိုးနှင့် အစာမကြေ လေအန်ခြင်းတို့အတွက် ဆေးရွက်ကို ၆ ပဲသားမှ ၁၂ ပဲသားထိ ရေနွေးနှင့် ကျို၍ သောက်နိုင်သည်။
ထိုမျှသာမကသေး၊ ယခုခေတ် အဆောက်အအုံတို့၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်များမှာလည်း ရပ်၏ အမြင်၌ပင် လျှင် ကြည့်ချင်စဖွယ် တင့်တယ်ကြသည်က များပေသည်။
ထိုစနစ်မှာ ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် လုပ်ငန်းအသီးသီးတို့ကို အထူးသဖြင့် ကို အုပ်ချုပ်လုပ်ကိုင်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် စနစ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။
ချည်ငင်ခြင်းနှင့် ရက်ကန်းရက်ခြင်း အကြောင်းတို့၌လည်းကောင်း၊ စက်မှုလက်မှုတော်လှန်ရေး အကြောင်း၌လည်းကောင်း၊ တီထွင်သူ ပါရဂူများဖြစ်သော ၊ ၊ ၊၊ စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိတို့၌လည်းကောင်း ထိုထူးကဲသော တော်လှန်ရေး၏ ရှေ့ပြေးအရိပ်အရောင်တို့ကို ဖတ်ရှုတွေ့မြင် နိုင်လေသည်။
လိုနေသော များနှင့် အလုပ်လိုနေသော အလုပ်သမားများအား ဆက်သွယ်ပေးရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖွင့်လှစ်ထားသောရုံးကို အလုပ်သမား ဆက်သွယ်ရေးရုံး ဟုခေါ်သည်။
လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ရပ်တွင် လုပ်ကိုင်နေကြသော အလုပ်သမားများသည် မိမိတို့ ဘဝတူချင်းစည်းရုံးကာ အကျိုးတူ ခံစားခွင့်များကို လှုံ့ဆော် အားပေးရန်နှင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကြသည့်အလျောက် ထိုအဖွဲ့အစည်း သမဂ္ဂများသည် အလယ်ခေတ်တစ်လျှောက် ထွန်းကားခဲ့ကြသော ''လုပ်ငန်းဘုံ အသင်းများ''မှ ဆင်းသက် ပေါက်ဖွားလာကြသည်ဟု အချို့က ယူဆလိုကြသည်။
ရှိ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများ]] အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်နိုင်ငံ ဆိုသည်မှာ ပြည်တွင်း ပြည်ပ အချုပ်အခြာ အာဏာ သက်ရောက်မှု ရှိခြင်း၊ လူဦးရေ အတည်တကျ ရှိခြင်း၊ အုပ်ချုပ်သည့် အစိုးရရှိခြင်း၊ အခြားသော အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံနိုင်သည့် အခြေအနေရှိခြင်း စသည့် ဂုဏ်အင်္ဂါများနှင့် ပြည့်စုံသော နိုင်ငံ ကို ခေါ်ဆိုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
အောက်ဖော်ပြပါ မှတ်စုဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ တော် စာအုပ် စာမျက်နှာ (၁၈၁-၁၉၄)၊ နောက်ဆက်တွဲဇယားများမှ အကြောင်းအရာပါအတိုင်း ထပ်ဆင့် ကူးယူတင်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။
အခြေခံဥပဒေပါနောက်ဆက်တွဲဇယားများ ဇယား ပြည်ထောင်စုဥပဒေပြုစာရင်း (ပုဒ်မ ၉၆ ကို ရည်ညွှန်းသည်) :၁။
နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကဏ္ဍ ::(က) ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ နယ်မြေအစိတ်အပိုင်းများကာကွယ်ရေး၊ ယင်းသို့ကာကွယ်ရေးအတွက် စီမံပြင်ဆင်ခြင်း၊ ::(ခ) ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများ၊ ::( ဂ ) ဇီဝနှင့်ဓာတုစသည့်လက်နက်များအပါအဝင် လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်များနှင့် ပေါက်ကွဲစေတတ်သည့်ပစ္စည်းများ၊ ::(ဃ) အဏုမြူစွမ်းအင်၊ အဏုမြူလောင်စာ၊ အဏုမြူရောင်ခြည်နှင့် ယင်းတို့ကို ဖြစ်ထွန်းစေသော ဓာတ်သတ္တုပင်ရင်း အခြေအမြစ်များ၊ ::( င ) စစ်ကြေညာခြင်းနှင့် စစ်ပြေငြိမ်းခြင်း၊ ::(စ) နိုင်ငံတော်တည်ငြိမ်ရေး၊ အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး၊ ::(ဆ) ရဲတပ်ဖွဲ့။
နိုင်ငံခြားရေးကဏ္ဍ ::(က) သံတမန်ရေးရာ၊ ကောင်စစ်ရေးရာနှင့် အခြားရေးရာဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်များ၊ ::(ခ) ကုလသမဂ္ဂ၊ ::(ဂ) အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ၊ ဒေသဆိုင်ရာနှင့် နှစ်ပြည်ထောင်ဆိုင်ရာ ညီလာခံများ၊ ဆွေးနွေးပွဲများ၊ အစည်းအေဝးများ၊ အသင်းများနှင့် အခြားအဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ရေးနှင့် ယင်းတို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို အထမြောက် စေရေး၊ ::(ဃ) အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာနှင့် ဒေသဆိုင်ရာစာချုပ်များ၊ သဘောတူညီချက်များ၊ ကွန်ဗင်းရှင်းများ၊ နှစ်ပြည်ထောင်ဆိုင်ရာသဘောတူညီချက်များ၊ စာချုပ်များကို ချုပ်ဆိုရေးနှင့် အထမြောက်စေရေး၊ ::(င) နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များနှင့် မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း သက်သေခံလက်မှတ်များ၊ ::(စ) ပြည်ဝင်ခွင့်ဗီဇာ၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ခွင့်ပြုရေး၊ နေထိုင်ခွင့်ပြုရေး၊ နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခွင့်ပြုရေး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးရေး၊ ::(ဆ) ပြစ်မှုကျူးလွန်သူအား သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်လွှဲအပ်ပေးရေးနှင့် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံမှ တောင်းဆိုရေး။
ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စီမံကိန်းကဏ္ဍ ::(က) ပြည်ထောင်စုအရအသုံး ခန့်မှန်းခြေငွေစာရင်း၊ ::(ခ) ပြည်ထောင်စုဘဏ္ဍာရန်ပုံငွေ၊ ::(ဂ) ငွေစက္ကူထုတ်လုပ်ရေး၊ ဒင်္ဂါးသွန်းလုပ်ရေး၊ ::(ဃ) မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်နှင့် ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများ၊ ::(င) နိုင်ငံခြားသုံးငွေ ထိန်းသိမ်းကြီးကြပ်ရေး၊ ::(စ) အရင်းအနှီးနှင့်ငွေကြေးဈေးကွက်၊ ::(ဆ) အာမခံလုပ်ငန်း၊ ::( ဇ ) ဝင်ငွေခွန်၊ ::(ဈ) ကုန်သွယ်လုပ်ငန်းခွန်၊ ::(ည) တံဆိပ်ခေါင်းခွန်၊ ::(ဋ) အကောက်ခွန်၊ ::(ဌ) အောင်ဘာလေထီ၊ ::( ဍ ) အခွန်အယူခံခြင်း၊ ::(ဎ) ပြည်ထောင်စု၏ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ၊ ::(ဏ) ပြည်ထောင်စုပိုင်ပစ္စည်းများ ရောင်းချခြင်း၊ ငှားရမ်းခြင်းနှင့် အခြားနည်းဖြင့် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ::(တ) ပြည်ထောင်စုဘဏ္ဍာရန်ပုံငွေများ ထုတ်ချေးခြင်း၊ ::(ထ) ပြည်ထောင်စုဘဏ္ဍာရန်ပုံငွေများ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်း၊ ::(ဒ) ပြည်တွင်းပြည်ပမှငွေချေးယူခြင်း၊ ::(ဓ) ပြည်ထောင်စုအတွက် ပစ္စည်းရယူခြင်း၊ ::(န) ပြည်ပမှ ငွေကြေးအကူအညီနှင့် အထောက်အပံ့။
စီးပွားရေးကဏ္ဍ ::(က) စီးပွားရေး၊ ::( ခ ) ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ ::(ဂ) သမဝါယမ၊ ::(ဃ) ကော်ပိုရေးရှင်း၊ ဘုတ်အဖွဲ့၊ လုပ်ငန်း၊ ကုမ္ပဏီ၊ အစုစပ်၊ ::( င ) သွင်းကုန်၊ ထုတ်ကုန်နှင့်ယင်းကုန်ပစ္စည်းများ၏ အရည်အသွေးသတ်မှတ်ခြင်း၊ ::(စ) ဟိုတယ်နှင့်တည်းခိုခန်း၊ ::(ဆ) ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်း။
စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေးကဏ္ဍ ::(က) မြေယာစီမံခန့်ခွဲမှု၊ ::(ခ) မြေလွတ်၊ မြေလပ်နှင့် မြေရိုင်းများ ဖော်ထုတ်ခြင်း၊ ::(ဂ) ကြေးတိုင်နှင့် မြေစာရင်း၊ ::(ဃ) မြေတိုင်း၊ ::(င) ပြည်ထောင်စုက စီမံခန့်ခွဲသည့် ဆည်မြောင်း၊ တာတမံနှင့် စိုက်ပျိုးရေရရှိရေး လုပ်ငန်းများ၊ ::(စ) မိုးလေဝသ၊ ဇလဗေဒနှင့် မြေငလျင်တိုင်းတာရေး၊ ::(ဆ) စာချုပ်စာတမ်းမှတ်ပုံတင်ခြင်း၊ ::(ဇ) စက်မှုလယ်ယာ၊ ::(ဈ) စိုက်ပျိုးရေးသုတေသန၊ ::(ည) ဓာတ်မြဩေဇာနှင့် ပိုးသတ်ဆေး ထုတ်လုပ်ရေး၊ ::( ဋ ) ပင်လယ်ငါးလုပ်ငန်း၊ ::(ဌ) တိရစ္ဆာန်မျိုးပွားရေး၊ ရောဂါကာကွယ်ရေး၊ ကုသရေးနှင့် သုတေသနလုပ်ငန်းများ။
စွမ်းအင်၊ လျှပ်စ်စစ်၊ သတ္တုနှင့် သစ်တောကဏ္ဍ ::(က) ရေနံ၊ သဘာဝဓာတ်ငွေ့နှင့် ပြည်ထောင်စုဥပဒေအရ ဘေးအန္တရာယ် ဖြစ်လောက်အောင် လောင်ကျွမ်းစေတတ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားသော အခြားအရည်အခဲ စသည်များ၊ ::(ခ) ပြည်ထောင်စု လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်ဖြန့်ဖြူးရေး၊ ::( ဂ ) သတ္တုများ၊ သတ္တုတွင်းများ၊ သတ္တုတွင်း အလုပ်သမားဘေးကင်းရေး၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ပြန်လည်ပြုပြင်တည်ဆောက်ရေး၊ ::(ဃ) ကျောက်မျက်ရတနာ၊ ::(င) ပုလဲ၊ ::(စ) သစ်တော၊ ::(ဆ) တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ၊ သဘာဝအပင်များနှင့် သဘာဝနယ်မြေများ အပါအဝင် ပတ်ဝန်းကျင်ကာကွယ်ရေးနှင့် ထိန်းသိမ်းရေး။
စက်မှုလက်မှုကဏ္ဍ ::(က) ပြည်ထောင်စုအဆင့်က ဆောင်ရွက်မည့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ၊ ::( ခ ) စက်မှုဇုန်များ၊ ::(ဂ) ထုတ်လုပ်သည့်ပစ္စည်းများအတွက် အခြေခံစံချိန်စံညွှန်းများ၊ ::(ဃ) သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ၊ သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဆိုင်ရာ သုတေသန၊ ::(င) အလေးတင်းတောင်း၊ အတိုင်းအတာစသည်တို့ကို စံပြုခြင်း၊ ::(စ) မူပိုင်ခွင့်များ၊ တီထွင်မှုမူပိုင်ခွင့်များ၊ ကုန်အမှတ် တံဆိပ်များ၊ စက်မှုဆိုင်ရာ ဒီဇိုင်းများစသည့် အသိဉာဏ်ဆိုင်ရာပစ္စည်းများ။
ပို့ဆောင်ရေး၊ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးကဏ္ဍ ::(က) ပြည်တွင်းရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ::( ခ ) ရေကြောင်းလမ်းများပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး၊ ::(ဂ) ရေအရင်းအမြစ်နှင့် မြစ်ချောင်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး၊ ::(ဃ) ပင်လယ်ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ::(င) ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောဆိပ်ကမ်းကြီးများ၊ ::(စ) မီးပြတိုက်၊ မီးပြသင်္ဘောနှင့် မီးပြအစီအမံများ၊ ::(ဆ) သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေး၊ ပြင်ဆင်ထိန်းသိမ်းရေး၊ ::(ဇ) လေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ::(ဈ) လေကြောင်းပျံသန်းရေး၊ ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် လေယာဉ်ကွင်းတည်ဆောက်ရေး၊ ::(ည) ကုန်းလမ်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ::(ဋ) မီးရထား၊ ::(ဌ) ပြည်ထောင်စုက စီမံခန့်ခွဲသည့်လမ်းမကြီးများ၊ တံတားကြီးများ၊ ::(ဍ) စာတိုက်၊ ကြေးနန်း၊ တယ်လီဖုန်း၊ ဖက်(စ်)၊ အီးမေးလ်၊ အင်တာနက်၊ အင်ထရာနက်နှင့် အလားတူ ဆက်သွယ်ရေးများ၊ ::(ဎ) ရုပ်မြင်သံကြား၊ ဂြိုဟ်တုဆက်သွယ်ရေး၊ အသံလွှင့်အသံဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် အလားတူ ဆက်သွယ်ရေးများ၊ အိမ်ရာနှင့် အဆောက်အအုံများ။
လူမှုရေးကဏ္ဍ ::(က) ပညာသင်ကြားရေးဆိုင်ရာ သင်ရိုးညွှန်းတမ်း၊ သင်ရိုးမာတိကာ၊ သင်ပြနည်းစနစ်၊ သုတေသန၊ စီမံကိန်း၊ စီမံချက်နှင့်စံများ၊ ::(ခ) တက္ကသိုလ်၊ ဒီဂရီကောလိပ်၊ သိပ္ပံစသည့်သင်တန်းများနှင့် အဆင့်မြင့်ပညာ အခြားအဖွဲ့အစည်းများ၊ ::(ဂ) ပြည်ထောင်စုကသတ်မှတ်သည့် စာမေးပွဲများ၊ ::(ဃ) ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများနှင့် သင်တန်းများ၊ ::(င) အမျိုးသားအားကစား၊ ::(စ) အမျိုးသားကျန်းမာရေး၊ ::(ဆ) တိုင်းရင်းဆေးပညာနှင့် တိုင်းရင်းဆေးဝါးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး၊ ::( ဇ ) ကုသိုလ်ဖြစ်ဆေးရုံများနှင့်ဆေးခန်းများ၊ ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံများနှင့်ဆေးခန်းများ၊ ::(ဈ) မိခင်နှင့်ကလေးစောင့်ရှောက်ရေး၊ ::(ည) ကြက်ခြေနီအသင်း၊ ::( ဋ ) အစားအသောက်၊ ဆေးဝါး၊ ဆေးပစ္စည်းနှင့် အလှကုန်စသည်တို့ တုပရောနှော ထုတ်လုပ်ရောင်းချခြင်းမှ ကာကွယ်ရေး၊ ::(ဌ) ကလေးသူငယ်များ၊ လူငယ်များ၊ အမျိုးသမီးများ၊ မသန်မစွမ်းသူများ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများ၊ အခြေအနေမဲ့များအား စောင့်ရှောက်ရေး၊ ::(ဍ) ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကိစ္စရပ်များ၊ ::(ဎ) မီးသတ်တပ်ဖွဲ့၊ ::(ဏ) အလုပ်လုပ်ချိန်၊ နားချိန်၊ အလုပ်ပိတ်ရက်များနှင့် လုပ်ငန်းခွင်ဆိုင်ရာ ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေး၊ ::(တ) ဝါဏိဇ္ဇပဋိပက္ခ၊ ::(ထ) လူမှုဖူလုံရေး၊ ::(ဒ) အလုပ်သမားအဖွဲ့အစည်းများ၊ ::(ဓ) ပြည်ထောင်စုက စီမံခန့်ခွဲသည့် - :::(၁) ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု သို့မဟုတ် သမိုင်းဝင်ဒေသများ၊ အဆောက်အအုံများ၊ အထိမ်းအမှတ်များ၊ မှတ်တမ်းများ၊ ကျောက်စာများ၊ မင်စာများ၊ ပေပုရပိုက်များ၊ လက်ရေးစာများ၊ လက်ရာများ၊ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနလုပ်ငန်းများ၊ :::(၂) ပြတိုက်များ၊ စာကြည့်တိုက်များ။
စီမံခန့်ခွဲရေးကဏ္ဍ ::(က) အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး၊ ::(ခ) ရွာမြေ၊ မြို့မြေ စီမံခန့်ခွဲရေး၊ ::(ဂ) အိမ်ငှား၊ မြေငှား၊ ::(ဃ) မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် စိတ်ကိုပြောင်းလဲစေတတ်သောဆေးဝါး၊ ::(င) နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်ထိန်းသိမ်းရေးဆို်င်ရာကိစ္စများ၊ ::(စ) အသင်းအဖွဲ့များ၊ ::(ဆ) အကျဉ်းထောင်၊ ::(ဇ) နယ်စပ်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး၊ ::(ဈ) သန်းခေါင်စာရင်း၊ ::(ည) နိုင်ငံသားဖြစ်ခြင်း၊ နိုင်ငံသားပြုခြင်း၊ နိုင်ငံသားအဖြစ်မှရပ်စဲခြင်း၊ ရုပ်သိမ်းခြင်း၊ နိုင်ငံသားစိစစ်ရေးနှင့် မှတ်ပုံတင်လုပ်ငန်း၊ ::(ဋ) ဘွဲ့ထူး၊ ဂုဏ်ထူး။
တရားစီရင်ရေးကဏ္ဍ ::(က) တရားစီရင်ရေး၊ ::( ခ ) ရှေ့နေများ၊ ::(ဂ) ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေများ၊ ကျင့်ထုံးများ၊ ::(ဃ) တရားမဥပဒေများ၊ ကျင့်ထုံးများအပါအဝင်၊ ပဋိညာဉ်၊ အနုညာတ စီရင်ဆုံးဖြတ်ရေး၊ တရားစွဲဆိုပိုင်ခွင့်ရှိသော နစ်နာချက်များ၊ လူမွဲအဖြစ်ခံယူခြင်း၊ ယုံမှတ်အပ်နှံခြင်းနှင့် ယုံမှတ်အပ်နှံထားသဖြင့် စီမံပိုင်ခွင့်ရှိသူများ၊ အမွေထိန်းနှင့် ပစ္စည်းထိန်း၊ မိသားစုဆိုင်ရာဥပဒေများ၊ အုပ်ထိန်းသူများနှင့် အုပ်ထိန်းခံရသူများ၊ ပစ္စည်းလွှဲပြောင်းခြင်း၊ အမွေဆက်ခံရေး၊ ::( င ) သက်သေခံဥပဒေ၊ ::(စ) ကာလစည်းကမ်းသတ်၊ ::(ဆ) အမှုတန်ဖိုးသတ်မှတ်ခြင်း၊ ::(ဇ) သီးခြားသက်သာခွင့်၊ ::(ဈ) နိုင်ငံခြားစီရင်ပိုင်ခွင့်အာဏာ၊ ::(ည) ပင်လယ်ရေကြောင်းစီရင်ပိုင်ခွင့်၊ ::(ဋ) ပင်လယ်ဓားပြမှုများ၊ နိုင်ငံတကာပင်လယ်ပြင် သို့မဟုတ် ကောင်းကင်ယံ၌ ကျူးလွန်သောပြစ်မှုများ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဥပဒေကို ဖောက်ဖျက်၍ မြေပြင် သို့မဟုတ် နိုင်ငံတကာ ပင်လယ်ပြင် သို့မဟုတ် ကောင်းကင်ယံ၌ ကျူးလွန်သောပြစ်မှုများ။
ဇယား ၂တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေပြုစာရင်း (ပုဒ်မ ၁၈၈ ကို ရည်ညွှန်းသည်) :၁။
ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စီမံကိန်းကဏ္ဍ ::(က) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အရအသုံးခန့်မှန်းခြေငွေစာရင်း၊ ::(ခ) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဘဏ္ဍာရန်ပုံငွေ၊ ::(ဂ) မြေယာခွန်၊ ::(ဃ) ယစ်မျိုးခွန် (မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် စိတ်ကိုပြောင်းလဲစေတတ်သည့် ဆေးဝါးများမပါ)၊ ::(င) အဆောက်အအုံနှင့် မြေခွန်၊ ရေခွန်၊ လမ်းမီးခွန်၊ ဘီးခွန်စသည့် စည်ပင်သာယာရေးဆိုင်ရာ အခွန်အခများ၊ ::(စ) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်များ၏ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ၊ ::(ဆ) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ပိုင်ပစ္စည်းများ ရောင်းချခြင်း၊ ငှားရမ်းခြင်းနှင့် အခြားနည်းဖြင့်ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ::( ဇ ) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဘဏ္ဍာရန်ပုံငွေများ ပြည်တွင်း၌ထုတ်ချေးခြင်း၊ ::(ဈ) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဘဏ္ဍာရန်ပုံငွေများ ပြည်တွင်း၌ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်း၊ ::(ည) ဒေသန္တရစီမံကိန်း၊ ::( ဋ ) အသေးစားငွေချေးလုပ်ငန်း။
စီးပွားရေးကဏ္ဍ ::(က) ပြည်ထောင်စုက ပြဋ္ဌာန်းသည့် ဥပဒေနှင့်အညီ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အတွင်း ဆောင်ရွက်သည့် စီးပွားရေးကိစ္စများ၊ ::(ခ) ပြည်ထောင်စုက ပြဋ္ဌာန်းသည့် ဥပဒေနှင့်အညီ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အတွင်း ဆောင်ရွက်သည့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးကိစ္စများ၊ ::(ဂ) ပြည်ထောင်စုက ပြဋ္ဌာန်းသည့် ဥပဒေနှင့်အညီ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အတွင်း ဆောင်ရွက်သည့် သမဝါယမကိစ္စများ။
စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေးကဏ္ဍ ::(က) လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး၊ ::(ခ) အပင်နှင့်သီးနှံဖျက်ပိုးမွှားရောဂါ ကာကွယ်ရေးနှင့် နှိမ်နင်းရေး၊ ::(ဂ) ဓာတ်မြဩေဇာ စနစ်တကျ သုံးစွဲရေးနှင့် သဘာဝမြဩေဇာများ စနစ်တကျ ထုတ်လုပ်သုံးစွဲရေး၊ ::(ဃ) စိုက်ပျိုးရေး ချေးငွေနှင့် စုငွေများ၊ ::(င) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်က စီမံခန့်ခွဲခွင့်ရှိသော ဆည်မြောင်း၊ တာတမံ၊ ရေကန်၊ ရေနုတ်မြောင်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေရရှိရေးလုပ်ငန်းများ၊ ::( စ ) ရေချိုငါးလုပ်ငန်း၊ ::(ဆ) ပြည်ထောင်စုက ပြဋ္ဌာန်းသည့် ဥပဒေနှင့်အညီ တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေးနှင့် စနစ်တကျ ထိန်းကျောင်းရေး။
စွမ်းအင်၊ လျှပ်စစ်၊ သတ္တုနှင့် သစ်တောကဏ္ဍ ::(က) ပြည်ထောင်စုက စီမံခန့်ခွဲခွင့်ရှိသည့် အကြီးစားလျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ် ဖြန့်ဖြူးရေးမှအပ မဟာဓာတ်အားလိုင်းနှင့် ဆက်သွယ်ခြင်းမရှိသော တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်က စီမံခန့်ခွဲခွင့်ရှိသည့် အလတ်စားနှင့် အသေးစား လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်ဖြန့်ဖြူးရေး၊ ::(ခ) ဆားနှင့်ဆားထွက်ပစ္စည်း၊ ::(ဂ) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အတွင်း ကျောက်မျက်ရတနာ ဖြတ်တောက်ခြင်း၊ သွေးခြင်း၊ ::(ဃ) ကျေးရွာထင်းစိုက်ခင်း၊ ::(င) အပန်းဖြေစခန်းများ၊ တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်။
စက်မှုလက်မှုကဏ္ဍ ::(က) ပြည်ထောင်စုအဆင့်က ဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်ထားသည့် စက်မှုလုပ်ငန်းများမှအပ အခြားစက်မှုလုပ်ငန်းများ၊ ::(ခ) အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများ။
ပို့ဆောင်ရေး၊ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးကဏ္ဍ ::(က) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်က စီမံခန့်ခွဲခွင့်ရှိသည့် ဆိပ်ကမ်းများ၊ သင်္ဘောဆိပ်များ၊ ဆိပ်ခံများ၊ ::( ခ ) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်က စီမံခန့်ခွဲခွင့်ရှိသည့်လမ်းများ၊ တံတားများ၊ ::(ဂ) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အတွင်းသာ သွားလာသည့် ပုဂ္ဂလိကယာဉ်များ စနစ်တကျပြေးဆွဲနိုင်ရေး။
လူမှုရေးကဏ္ဍ ::(က) ပြည်ထောင်စုက ချမှတ်ထားသည့် တိုင်းရင်းဆေးဆိုင်ရာ မူဝါဒများနှင့် မဆန့်ကျင်သော တိုင်းရင်းဆေးဆိုင်ရာကိစ္စများ၊ ::(ခ) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အတွင်း လူမှုဝန်ထမ်းလုပ်ငန်းများ၊ ::(ဂ) မီးဘေးနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး၊ ::(ဃ) ကုန်တင်ကုန်ချလုပ်ငန်း၊ ::(င) တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်က စီမံခန့်ခွဲခွင့်ရှိသည့် – :::(၁) ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များထိန်းသိမ်းရေး၊ :::(၂) ပြတိုက်နှင့်စာကြည့်တိုက်များ။
စီမံခန့်ခွဲရေးကဏ္ဍ ::(က) စည်ပင်သာယာရေး၊ ::(ခ) မြို့ရွာနှင့် အိုးအိမ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး၊ ::(ဂ) ဂုဏ်ထူးဆောင်လက်မှတ်များနှင့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဆုပစ္စည်းများ။
ဇယား ၃ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့၏ ဥပဒေပြုစာရင်း (ပုဒ်မ ၁၉၆ ကို ရည်ညွှန်းသည်) :၁။
မြို့ပြနှင့် ကျေးရွာစီမံကိန်းများ၊ :၂။
လမ်းတံတားများ ဖောက်လုပ်၊ တည်ဆောက်၊ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး၊ :၃။
စည်ပင်သာယာရေးလုပ်ငန်း၊ :၅။
မီးဘေးအန္တရာယ်ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး၊ :၆။
စားကျက်မြေများထိန်းသိမ်းရေး၊ :၇။
သစ်တောများကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရေး၊ :၈။
ပြည်ထောင်စုကပြဋ္ဌာန်းသည့် ဥပဒေနှင့်အညီ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး၊ :၉။
မြို့နှင့် ကျေးရွာများအတွင်း ရေနှင့် လျှပ်စစ်မီးဆိုင်ရာကိစ္စ၊ :၁၀။
ဇယား ၅တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်များက ကောက်ခံရမည့် အခွန်အခများ (ပုဒ်မ ၂၅၄ ကို ရည်ညွှန်းသည်) :၁။
တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်က စီမံခန့်ခွဲခွင့်ရှိသည့် ဆည်များ၊ တာတမံများကို အရင်းခံသည့် ရေခွန်၊ တာတမံခွန်နှင့် ထိုဆည်များ၊ တာတမံများ၏ ရေအားဖြင့် ထုတ်လုပ်ရရှိသည့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသုံးစွဲခ၊ :၄။
တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်က စီမံခန့်ခွဲခွင့်ရှိသည့်လမ်းများ၊ တံတားများ ဖြတ်သန်းခ၊ :၅။
တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်းသုံးယာဉ်များဆိုင်ရာ ဥပဒေအရ စည်းကြပ်သောအခွန်၊ :၇။
တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ပိုင်ပစ္စည်းများ ရောင်းရငွေနှင့် ငှားရမ်းခများ၊ ယင်းပစ္စည်းများမှ ရရှိသော အခြားအကျိုးအမြတ်များ၊ :၈။
တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်များက ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများအတွက် သတ်မှတ် ကောက်ခံသည့် အခကြေးငွေများ၊ အခွန်အခများနှင့် အခြားရငွေများ၊ :၉။
တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တရားရုံးများက ချမှတ်သည့် ဒဏ်ငွေများ၊ ဝန်ဆောင်မှုအတွက် ကောက်ခံသည့် အခွန်အခများနှင့် အခြားရငွေများ၊ :၁၀။
တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဘဏ္ဍာရန်ပုံငွေများ ထုတ်ချေးသဖြင့် ရရှိသော အတိုးများ၊ :၁၁။
တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဖြင့်ရရှိသည့် အကျိုးအမြတ်များ၊ :၁၂။
တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အတွင်းရှိ သစ်တောများမှ အောက်ပါပစ္စည်းများ ထုတ်ယူသည့်အတွက် ကောက်ခံသည့်အခွန်အခများ - ::(က) ကျွန်းနှင့်သတ်မှတ်သောသစ်မာများမှအပ ကျန်သစ်များအပေါ်တွင် ကောက်ခံသည့်အခွန်၊ ::(ခ) ထင်း၊ မီးသွေး၊ ကြိမ်၊ ဝါး၊ ငှက်သိုက်၊ ရှားစေး၊ သနပ်ခါး၊ ထင်းရှူးဆီ၊ သစ်မွှေး၊ ပျားထွက်ပစ္စည်းများ စသည်တို့အပေါ် ကောက်ခံသည့်အခွန်။
ပြည်ထောင်စု ဘဏ္ဍာရန်ပုံငွေမှ ရရှိသည့်ဘဏ္ဍာငွေများ၊ :၁၇။
တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အတွင်းရှိ စည်ပင်သာယာရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ၏ ထည့်ဝင်ငွေများ၊ :၁၈။
ပိုင်ရှင်မပေါ်သော သွင်းထားငွေများနှင့်ပစ္စည်းများ၊ :၁၉။
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)၊ စာမျက်နှာ (၁၈၁-၁၉၄)။
ရွှေသာလျောင်း ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကို ဟံသာဝတီဘုရင် သမလ၊ ဝိမလ မင်းဆက်မှ ၁၃ ဆက်မြောက်ဘုရင် မိဂါဒိပ္ပငယ်မင်းလက်ထက် ခရစ်နှစ် ၉၉၄ တွင် တည်ထားသည်။
ခရစ်နှစ် ၁၃၂၈ တွင် ပုဂံဘုရင် မင်းက မင်း၏ သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် တန်ဆောင်းကြီးအား ရွှေချသည်။
ထို့အတူ (၁၄၅၂-၁၄၇၁) လက်ထက်တွင်လည်း တန်ဆောင်းဟောင်း ဖျက်သိမ်းကာ တင့်တယ်လှပသည့် တန်ဆောင်းသစ် တည်သည်။
လက်ထက်က မဟာစေတီတဝိုက်တွင် သုံ့ပန်းများ ထားရာ ယင်းတို့အကြီးအကဲက ဦးဆောင်လျက် ၁၅၆၄ တွင် တန်ဆောင်းကြီးကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးသည်။
က ပြုပြင်ပြီး ရွှေသင်္ကန်းလည်း ကပ်သည်။
File:Shwethalyaung Buddha, Bago (1907-13).jpg၁၉၉၀ မတိုင်ခင် ရွှေသာလျောင်းဘုရား Image:Bago-Shwethalyaung Buddha (Data).JPGဘုရား၏ ထုထည် Image:Bago-Shwethalyaung Building.JPGရွှေသာလျောင်းရုပ်ပွားတော်ကြီးတည်ရှိရာ ကျောင်းတော် Image:Bago-Shwethalyaung Buddha (Backside).JPGရုပ်ပွားတော်ကြီး၏ ကျောဘက်မြင်ကွင်း Image:Shwethalyaungbuddhabago.jpgရုပ်ပွားတော်ကြီး၏ ဦးခေါင်းဘက်မြင်ကွင်း Image:ShweTharlyaungStatue.jpgကျောင်းဝင်းအဝင်ရှိ ရုပ်တုတစ်ခု Image:ShweTharlyaungRecliningBuddhaCloseup.jpgအနီးကပ် မြင်ကွင်း Image:ShweTharlyaungRecliningBuddha.jpgရုပ်ပွားတော်ကြီး၏ ညာဘက်မြင်ကွင်း။
ISO 639-3 အာရပ် ဘာသာစကားသည် ဗဟို ဆစ်မစ်တစ် ဘာသာစကား တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ အနောက်မြောက် ဆစ်မစ်တစ် ဘာသာစကားများ ( အဲရာမေးယစ် (Aramaic) ၊ ဟီဘရူး (Hebrew) ၊ ယူဂါရစ်တစ် (Ugaritic) ၊ ဖီနစ်ရှန် (Phoenician) ) ရှေးဟောင်း တောင်ပိုင်း အာရေးဘီးယား ဘာသာစကားများ၊ ဒတ်ဒန်နစ်တစ် (Dadanitic) ကဲ့သို့သော အခြား အာရေးဘီးယား ဆစ်မစ်တစ် ဘာသာစကားများနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်လျက် ရှိသည်။
သင်္သကရိုက်ဘာသာ (; ) ဆိုသည်မှာ သမိုင်းဝင် အင်ဒို-အာရိယန်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၊ နှင့် တို့၏ ကျမ်းစာများတွင် သုံးနှုန်းသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။
ယနေ့ခေတ်တွင် သင်္သကရိုက်ဘာသာသည် တွင် တရားဝင် ဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ်သတ်မှတ်ထားပြီး အူထရာခန်ပြည်နယ်၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) သက္ကတသရ အ အာ ဣ ဤ ဥ ဦ ‌ဧ ‌ဧဲ ဩ ဩဲ အံ အး အ အာ အိ အီ အု အူ အေ အဲ အော အောင် အံ အား အ အာ အိ အီ အု အူ အေ အိုင် အော အောင် အံ အား ဗျည်းတွဲ- ဗျည်းပေါင်းစပ်ပုံ- အသံထွက် ၐြီ - ၐ ြ ဤ - ရှရီ။
ဒိဝျမူရ်္တေ - ဒ ဣ ဝ ယ မဦ ရ် တ ဧ - ဒိဝယမူရတေ။
ဗျည်း က ခ ဂ ဃ င စ ဆ ဇ ဈ ည ဋ ဌ ဍ ဎ ဏ တ ထ ဒ ဓ န ပ ဖ ဗ ဘ မ ယ ရ လ ဝ ၐ ၑ သ ဟ ဠ အ အသတ် အသတ်တွင် အသံထွက်နည်း။