DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
နောက်ဆုံးအမျိုးကို တောင်ပိုင်းတွင်သာ တွေ့ရသည်။
ယင်းတို့မှာ #ဖေါင်းကား၊ #တမာ၊ #ကျေးသန္တာ၊ #ကျေးဝါ၊ #ကျေးကျုတ်၊ #ကြက်တော၊ #ကုလား၊ #ကျေးပုဏ္ဏားတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဇီးကွက်များသည် စတြစ်ဂျီဖောမိစ်-မျိုးစဉ်၌ ပါဝင်သော ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်မှ ငှက်များဖြစ်သည်။
အများအားဖြင့် ဇီးကွက်များသည် နို့တိုက်သတ္တဝါငယ်များ၊ များနှင့် အခြားငှက်များကို အမဲလိုက်လေ့ရှိသည်။
ဇီးကွက်များ၏ မူလဇာစ်မြစ် တူညီစွာ ဆင်းသက်လာမှုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆက်နွယ်မှုစသည့် သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာတွေ့ရှိထားမှုများအပေါ် မူတည်ကာ စတြစ်ဂျီဒီ-မျိုးရင်း (''Strigidae'') နှင့် တိုက်တွန်းနစ်ဒီး-မျိုးရင်း (''Tytonidae'') ဟူ၍ မျိုးရင်း(၂)ခု ခွဲခြားထားသည်။
ဇီးကွက်များသည် ရှေ့သို့တူရှုနေသည့် ကြီးမားသော မျက်လုံးများနှင့် နားပေါက်များ၊ သိမ်းငှက်ကဲ့သို့ ချွန်သော နှုတ်သီး၊ ပြားချပ်သောမျက်နှာရှိပြီး အများစု၌ မျက်နှာနှင့် မျက်လုံးတဝိုက်သည် ထင်ရှားသော အရောင်အသွေးရှိသည့် အမွှေးအတောင်များဖြင့် စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်။
perched on the top of a Joshua tree at evening in the , U.S.]] ဇီးကွက်သည် မျိုးစဉ် 'စတြစ်ဂျီဖောမီး' တွင်၎င်း၊ မျိုးရင်း တိုက်တွန်းနိဒီး' တွင်၎င်း ပါဝင်၏။
is very in ]] သို့သော် နေ့အချိန်တွင် ကောင်းစွာမြင်နိုင်သော ဇီးကွက်မျိုးလည်းရှိသည်။
ဇီးကွက်သည် ကိုယ်ဖြတ်သတ္တဝါများ၊ များ၊ များ၊ ပိုးများကို စားသည်။
has effective ]] ဇီးကွက်သည် လုပ်ရာ၌ မကျွမ်းကျင်ချေ။
အများအားဖြင့် သစ်ခေါင်းများ၌ဖြစ်စေ၊ လိုဏ်ခေါင်းများ၌ဖြစ်စေ၊ မြေအောက်တွင်းများ၌ဖြစ်စေ၊ လူမနေဘဲ စွန့်ပစ်ထားသော အိမ်များ၌ဖြစ်စေ၊ ကျီများ၌ဖြစ်စေ၊ သိမ်းနှင့်ကျီးတို့၏ အသိုက်ဟောင်းများ၌ဖြစ်စေ ကို ဖြစ်ကတတ်ဆန်းလုပ်လေ့ရှိသည်။
ကို အဖိုနှင့် အမ နှစ်ဦးစလုံးက စောင့်ရှောက်သည်။
ရှိ ဇီးကွက်သည် ၈ လက်မခန့်ရှိသည်။
ဝှမ်း၊ ဝှမ်း၊ ၊ တို့တွင်လည်း အတွေ့ရများသည်။
သို့မဟုတ် ၊ ၊ တီးတုတ်၊ ၊ (ဝါ) ငှက်ဆိုးတို့သည် ဇီးကွက်မျိုးတွင် ပါဝင်ကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ဇီးကွက် သည် ရှေးဆိုရိုးဖြစ်သော ဟုခေါ်သည့် ခုနစ်မျိုးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ခြေထောက် မရှိသော တွားသွားသတ္တဝါများတွင် မြွေကို လူသိအများဆုံးဖြစ်သည်။
များသည် မျိုးစိတ်အားဖြင့် ၅ဝ ခန့် ရှိ၍ အားလုံးသည် လွန်စွာ အဆိပ်ပြင်းကြလေသည်။
မြွေ၏ အစာများတွင် များ၊ ၊ ၊ ပုတတ်များ၊ နှင့် ငှက်ဥ၊ နှင့် ၊ နှင့် အခြားနို့တိုက်သတ္တဝါငယ်များ ပါဝင်သည်။
နှင့် များကဲ့သို့သော အချို့ မြွေမျိုးစိတ်တို့သည် သားကောင်ကို ရစ်ပတ်၍ ချေပြီးမှ မျိုလေ့ရှိကြသည်။
အဆိပ်အပြင်းထန်ဆုံး မြွေများမှာ မျိုးရင်းဝင် မြွေများနှင့် မျိုးရင်းဝင် မြွေများ ဖြစ်ကြသည်။
ဆောက်ချိန်မှာ မှ အတွင်း ဖြစ်သည်။
အသိုက်ကို သစ်ကိုင်းခြောက်များဖြင့် ဆောက်လုပ်လေ့ ရှိပြီး သစ်ပင်ကြီးများ၏ ပင်စည် ခွကြား အထူးသဖြင့် ရှိရာနှင့် နီးစပ်သော နေရာများ နှင့် လူတို့နေထိုင်ရာ ဒေသပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဆောက်လုပ်လေ့ ရှိသည်။
မိတ် - အောင်ပ ကုလား ဆွေသား တော်ရင်း ရန် - ဦးညို ခေမာ သုတ ဝေရီ အိမ်ထောင်မိတ် - ဦးသာ စိန်ပန်း ဒန်းလှ ကိုရှာ အိမ်ထောင်ရန် - ဓမ္မာ သောက အင်း၀ ရာဇာ ဓာတ်မိတ် - အန္တော ဂဗ္ဘေ စရေ ဝံသေ ဓာတ်ရန် - ဦးဝေ စံကူး ရေဘူး တောသူ။
အများပင် ကြွက်ကို စက်ဆုပ်ရွံရှာကြလေသည်။
ကိုလည်း ကူးစက်ပြန့်ပွားစေကာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း အသက်ပေါင်းများစွာကို ဆုံးရှုံးစေသည်။
လူတို့ မွေးမြူထားသော များပင်လျှင် ကြွက်တို့ကြောင့် မမာမကျန်း ဖြစ်ရတတ်သည်။
ကြွက်တွင် အမျိုးကွဲများ ရှိသော်လည်း အရင်းခံအားဖြင့် ကြွက်ကြီးမျိုး၊ ကြွက်ငယ်မျိုး ဟူ၍ နှစ်မျိုးသာ ရှိသည်။
ကြွက်ကြီးမျိုးတွင် နှင့် ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။
ယခုအခါ ကြွက်ညိုကို အနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရလေသည်။
ကြွက်နက်၏ မူလဒေသမှာ ဖြစ်၍ ထိုနိုင်ငံမှတဆင့် ကမ္ဘာသို့ ပြန့်ပွားသွားသည်ဟု ဆိုသည်။
ထိုကြွက်တို့သည် တနိုင်ငံမှ တနိုင်ငံသို့ များဖြင့်လိုက်ပါသွားတတ်ကြသည်။
ကြွက်ငယ်မျိုးသည် အိမ်များတွင် အသိုက်ဖွဲ့ကာ နေလေ့ရှိသောကြောင့် ထိုကြွက်မျိုးကို ဟူ၍ လူသိများသည်။
ကြွက်ငယ်မျိုး၏ မူလဒေသမှာ ကြွက်ကြီးမျိုးကဲ့သို့ အာရှတိုက်ပင် ဖြစ်သော်လည်း တစ်ရပ်မှ တရပ်သို့ မီးရထား၊ သင်္ဘောတို့ဖြင့် တစတစ ပြန့်ပွားသွားသောကြောင့်၊ ယခုအခါ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတို့နေထိုင်ရာ အရပ်ဟူသမျှအရပ်မှာပင် ယင်းတို့ကို တွေ့ရတတ်သည်။
သို့ရာတွင် ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ စသော ကြွက်တို့၏ များကြောင့် ကြွက်တို့၏ အရေအတွက်မှာ ရှိသင့်သည်ထက် များစွာ ယုတ်လျော့၍ နေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ-၂၊ အပိုင်း-ခ၊ နှာ- ၂၄၁။
ထို့အပြင် ဂဠုန်သည် တို့၏ ဖြစ်သည်။
တို့ကို နှိမ်နင်း သတ်ဖြတ်နိုင်သည်ဟု ကျမ်းဂန်များ၌ဆို၏။
ယင်း၏ အတောင်များမှာ အဆင်းကဲ့သို့ တောက်ပြောင်လှပသည်ဟု များ၌ ဆိုသည်။
ဘာသာဖြင့် ဂရုဍ (garuda) ဟုခေါ်ပြီး ဘာသာတွင် (vishnu) ဘုရား၏ စီးတော်ယာဉ် ဖြစ်သည်။
ဂဠုန်ငှက်များသည် နိုင်ငံတည်ထောင်ကာ နေထိုင်ကြသလို အုပ်ချုပ်သော ဂဠုန်ငှက်မင်း များလည်း ရှိကြသည်။
ဂဠုန်ငှက်မင်းသည် ယူဇနာ ၁၅၀ ခန့်အရွယ်ရှိကြောင်း ၊ ၌ ပါရှိသည်။
ဂဠုန်မင်းသည် ဂဠုန်လေကိုပြုအံ့သောငှာ အားထုတ်လတ်သော် ၆၀၀ ရှိသောအရပ်သည် မလောက်ဟူ၍ ၌ လာရှိလေသည်။
မုက္ခပါဌ် ဖြစ်စဉ် တိံသနိပါတ်၊ ပဏ္ဍရကဇာတ်တော်၌ကား ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား အလောင်းတော်သည် ဂဠုန်မင်း ဖြစ်ဖူးခဲ့သည်ဟု တွေ့ရလေသည်။
ကျမ်းဂန်များ၌ `ဂဠုန်၊ ရှေ့မြောက်ကြုံ၊ နေတုံခြောက်နှစ်မျှ´ ဟူသော သံပေါက်အရ တနင်္ဂနွေဂြိုဟ်၏ အမှတ်အသားမှာ ဂဠုန်ဖြစ်သည်။
ဟိန္ဒူဘာသာတွင် ဂရုဓ ခေါ် ဂဠုန်ငှက်သည် ရွှေရောင်အဆင်း ရှိသော လူသားကိုယ်၊ အဖြူရောင်မျက်နှာ၊ အနီရောင်တောင်ပံ နှင့် သိမ်းငှက်နှုတ်သီး ရှိသည်ဟု ဖော်ပြ ကြသည်။
မဟာဘာရတ္တကျမ်းပါ ဂဠုန်ငှက် ဖန်ဆင်းရှင်ဗရဟ်မာ သည် ကမ္ဘာနှင့် သက်ရှိသက်မဲ့ တို့အားဖန်ဆင်းရာတွင် ကူညီရန် ရီရှိ(rishi)ခေါ် ပညာရှိကြီး၁၀ဦးအား ဦးစွာ ဖန်ဆင်း သည်။
ခရစ် ၁၉၃၀ ပြည့် နှစ်၌ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဗြိတိသျှအစိုးရအား ပုန်ကန်တော်လှန်သော ဦးဆောင်သည့် ခေါ် လယ်သမားသူပုန်ထမှုကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ဖူးသည်။
တို့တွင် ဂဠုန်အကြောင်းကို ဤသို့တွေ့ရသည်။
မြန်မာစာပေလောကတွင် စာဆိုအကျော်အမော်တစ်ပါးဖြစ်သော ၏ ရတုတွင်လည်း `တိမ်ညိုမိလ္လာ၊ တိမ်စူကာနှင့်၊ တိမ်ပြာရောယှက်၊ မရန်းဖက်၍၊ တိမ်သက်တံ့ရောင်၊ အဝါပေါင်ဝယ်၊ မှောင်ခဲ့တခါ၊ ပြာခဲ့တစ်မျိုး၊ ညိုခဲ့တလီ၊ ရီခဲ့တဖုံ၊ မှုန်ခဲ့တချက်၊ ယုဂန်ထက်က၊ လေးဖက်လုံးခြုံ၊ တိမ်ဂဠုန်လည်း၊ နဂါးဏ္ဍုံကြွေ့၊ ရန်ချင်းတွေ့သော်၊ ခိုးငွေ့လွှတ်ပြိုင်၊ ဂုဏ်ချင်းဆိုင်ခဲ့´ ဟူ၍ တိမ်ကိုပင် သက်ဝင်လှုပ်ရှား ဂဠုန်ငှက်အလား တင်စားနှုန်းဖွဲ့ခဲ့သည်။
များတွင်လည်း ဂဠုန်ကဲ့သို့ကြီးမားသောငှက်များရှိကြောင်း ဖော်ပြပါရှိလေသည်။
ဂဠုန်ငှက်နှင့်ပတ်သက်သည့် ပုံပြင်၊ ဒဏ္ဍာရီ၊ ဆိုရိုးနှင့် အနုပညာလက်ရာများကို ဟိန္ဒူနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားခဲ့ဖူးရာ ဒေသများတွင် အမည်အမျိုးမျိုး ပုံသဏ္ဍန်အမျိုးမျိုးဖြင့် တွေ့ရသည်။
တွင် ဂဠုန်ငှက်အား (ครุฑ krut) ဟုခေါ်ဆိုပြီး နိုင်ငံတော်အမှတ်တံဆိပ် အဖြစ် အသုံးပြုသည်။
ထို့အပြင် နိုင်ငံပိုင် လေကြောင်းလိုင်းမှာလည်း ဂရုဓလေကြောင်း (Garuda Airways)ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတွင် (Khangarid) ဟုခေါ်ဆိုပြီး မြို့တော် Ulan Bator၏တရားဝင် အမှတ်တံဆိပ် ဖြစ်သည်။
File:Garuda by Hyougushi in Delhi.jpg အိန္ဒိယ File:Garuda02.jpg အနောက်ဘင်ဂေါ File:Ulanbataar.svg မွန်ဂိုလီးယား File:Garuda Bali.jpg ဘာလီကျွန်း File:Garuda Thap Mam 13th c.jpg ချမ်ယဉ်ကျေးမှု ၁၃ရာစု မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)။
ကိန္နရာဆိုသည်မှာ တွင် "အဿမုခ, နယသဒိသတ္တာ၊ ဣစ္ဆိတော နရော၊ နယသဒိသ သရီရတာဝါ ကိန္နရော၊ ဧတာဒေဝ ယောယောနိယော"ဟု ဖွင့်သည်။
ကိန္နရာသည် အထီးဖြစ်၍ သည် အမဖြစ်သည်။
အသီတိနိပါတ်၊ မဟာကုဏာလဇာတ် ကိမ္ပုရိသကိန္နရာသည် မြင်း၏မျက်နှာနှင့်တူသောမျက်နှာ၊ လူနှင့်တူသော ကိုယ်လက်အင်္ဂါရှိသော စိုးစဉ်းလူနှင့်တူသော ကိန္နရာမျိုးဖြစ်သည်။
ထိုကိန္နရာမျိုးသည် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်မျိုးဖြစ်သောကြောင့် ဒေဝကိန္နရာဟုလည်းခေါ်ကြသည်။
ဒုမကိန္နရာ၊ စန္ဒကိန္နရာတို့၏ ရုပ်သဏ္ဌာန်သည် ရွှေဖြင့်ပြီးသော ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ အစရှိသော တန်ဆာတို့ဖြင့် တင့်တယ်စွာ ဆင်ထားသော ငှက်ကိုယ်၊ လူ့ဦးခေါင်းမျက်နှာဖြင့် ကိန္နရာမျိုးဖြစ်သည်။
ကိန္နရာတို့ကို ဟိမဝန္တာဒေသအနီးအနားရှိ တောကြီးများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
မဟာဝင် ဝေဿဝဏ္ဏ(ကုဝေရ)နတ်မင်းကြီးစံရာ အာဠကမန္ဒာ၊ ဝီသာဏမြို့၊ ဓရဏီရေကန်တွင်လည်း လှံတံ တောင်ဝှေး စွဲကိုင်သည့် ဒဏ္ဍမာဏဝိကကိန္နရာမျိုး တို့ရှိကြသည်။
တိဿရဟန္တာ(ကောန္တပုတ္တတိဿထေရ်)သည် သိရိဓမ္မာသောကမင်းကြီး လက်ထက်တွင် သည်။
ပရိနိဗ္ဗာန်စံသည့်အခါ ၊ တလား၊ အဆောက်အဦများမှာ လက်ဝဲလင်္ကျာ ကိန္နရီမရုပ်များ ဆင်ယင်ထားကြသည်။
ထိုမင်းလက်ထက် တောင်ဖီလာဆရာတော် ရေးသားသည့် ရာဇမနိ စူလာ ကျောက်စာတွင် "သည် ကိန္နရာတို့၏ ကခြင်း၊ သီခြင်းတို့ကို ကြည့်နာတော်မူလိုသည်ဖြစ်၍ ဟိမဝန္တာတောသို့ လက်စွပ်တော်ကို လွတ်တော်မူလျင်၊ မင်း၏အာဏာကြောင့် လာ၍ က လာကုန်သော ပက္ခိကိန္နရာ( ကိန္နရာရှစ်မျိုးတွင် မပါဝင်သော အခြားအမျိုးအစားတစ်မျိုးဟု ယူဆရကိန္နရီကိန္နရာ၊ နဝရတ်ကိုးသွယ်၊ တက္ကသိုလ်မောင်မောင်ကြီး၊ စာ-၂၆၆။
ရာဇမနိ စူလာကျောက်စာ ကိန္နရာများသည် နူးညံ့သည့် အမူအရာရှိခြင်း၊ ပန်းဝတ်ဆံကိုသာ စားသုံးခြင်း၊ ငါးပါးသော အဆင်းအင်္ဂါနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ ဘုရားပွင့်တော်မူသည့်နေ့တွင် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ကခုန်မြူးတူးခြင်း စသော မင်္ဂလာများကြောင့် မြန်မာမင်းများ၏ ရာဇပလ္လင် ဥကင်လက်ဝဲ၊ လက်ျာတွင် ကိန္နရာကနေသည့်အသွင် ထုလုပ်ကြသည်။
လူမျိုးများသည် ကိန္နရာ၊ ကိန္နရီများမှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွား လာသည်ဟု မိမိတို့ကိုယ်ကို ယူဆကြသည်။
တိုင်းရင်းသားများ၏ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်များ၌ ကိန္နရာ အက ကလေ့ရှိသည်။
ဘာသာဖြင့် ကိန္နရာကို ကောန်နှောင် ဟုခေါ်သည်။
နဂါး (Nāga) ဆိုသည်မှာ သက္ကတနှင့် ပါဠိဘာသာ စကားဖြစ်ပြီး ဟိန္ဒူနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းဂန်လာ အလွန်ကြီးမားသော မြွေကြီးများကို ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
တွင် ခြေထောက်ပါသော နဂါးကိုမူ ဟု ခေါ်သည်။
ပေါင်း(၁၆)မျိုး ထဲမှ တစ်မျိုးစီတွင် # အဆိပ်မြန်ပြီး အဆိပ်မပြင်းသည့် အာဂတ ဝိသန လေဘရ ဝိသ နဂါးမျိုး၊ # အဆိပ်ပြင်းပြီး အဆိပ်မမြန်သည့် ဃောရဝိသန အာဂတ ဝိသ နဂါးမျိုး၊ # အဆိပ်လဲပြင်း အဆိပ်လဲမြန်သည့် အာဂတ ဝိသ ဃောရဝိသ နဂါးမျိုး၊ # အဆိပ်လဲမပြင်း အဆိပ်လဲမမြန်သည့် နအာဂတဝိသန ဃောရဝိသ နဂါးမျိုး၊ ကွဲပြန်သည်။
ထိုနဂါးမျိုး(၆၄)မျိုးထဲမှာ တစ်မျိုးစီတွင် # ဥကပေါက်သည့် အဏ္ဍဇ နဂါးမျိုး၊ # ဝမ်းပိုက်ကမွေးဖွားသည့် ဇလာဗုဇ နဂါးမျိုး၊ # အညှိကဖြစ်လာသည့် သံသေဒဇ နဂါးမျိုး၊ # ကိုယ်ထင်ရှား အလိုလိုဖြစ်လာသည့် ဩပပါတိက နဂါးမျိုး၊ လေးမျိုးစီ ကွဲပြန်သည်။
ထိုနဂါးမျိုး(၂၅၆)မျိုးထဲမှာ တစ်မျိုးစီတွင် # ရေ၌ဖြစ်သော ဇလဇ နဂါးမျိုး၊ # ကုန်းမှာဖြစ်သော ထလဇ နဂါးမျိုး၊ နှစ်မျိုးစီ ကွဲပြန်သည်။
အထက်ပါ(၅၁၂)မျိုးထဲမှာ တစ်မျိုးစီတွင် # ကာမဂုဏ်ခံစားသည့် ကာမရူပီ နဂါးမျိုး၊ # ကာမဂုဏ်မခံစားသည့် အကာမရူပီ နဂါးမျိုး၊ နှစ်မျိုးစီ ကွဲပြန်သည်။
သို့ရာတွင် ကာဠနဂါး မင်းသည် တန်ခိုးကြီးသော နဂါးဖြစ်၍ # နဂါးချင်း မေထုန်မှီဝဲသောအခါ # စိတ်ချလက်ချ အိပ်ပျော်သော အခါ # ပဋိသန္ဓေနေစဉ်အခါ # အရေဟောင်းကို စွန့်သောအခါ # စုတေစိတ်ကျသောအခါ ဟူသော နဂါးတတ်ကို မစွန့်နိုင်ရာ အချိန်အခါ ငါးမျိုးမှတစ်ပါး များစွာသောအချိန်တို့၌ လူယောင်ဖန်ဆင်း၍သာ နေဖို့များ၏။
အရှင်ကောဝိဒ (ယော)၏ မြတ်ပန်းရဂုံ ဘလောဂ့်မှ ၊ ၊ စသော ပျူနိုင်ငံများ ထွန်းကားခဲ့စဉ်ကပင် နဂါးရုပ်များ ရှိခဲ့သည်။
အင်းဝ၊ တောင်ငူ၊ ညောင်ရမ်း ခေတ်များတွင်လည်း တံကဲများနှင့် သာသနိက အဆောက်အဦများ၌ နဂါး၊ ရုပ်များဖြင့် မွမ်းမံမှုများ ပေါကြွယ်လာသည်။
တွင် ကနုတ်ပန်းနှင့် ယှဉ်တွဲကာ နဂါးရုပ်များကို သစ်ထွင်းပန်းပုများ ထွင်းထုလာကြသည်။
နဂါးသည် အရ စနေဂြိုဟ်၏ အမှတ်အသား ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ဗုဒ္ဓသာသနာ မထွန်းကားမီ ပုဂံခေတ်ကြိုကာလ သက္ကရာဇ် (၂၇၉)ခုနှစ်၊ ပုဂံခေတ် လက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုရှိခဲ့သည်။
ပါရာဇိကဏ်အဌကထာ၊ စတုတ္ထပါရာဇိက၊ တပေါဒါဝတ္တု ဒဒ္ဒရဇာတ် ဇိနလင်္ကာရဋီကာနှင့် လောကဒီပနီကျမ်း ဓမ္မပဒ အဌကထာ တရုတ်စာရေးဆရာကြီး ဝန်ဖူး = နဂါးကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် နာဂါဟုခေါ်ပြီး၊ ဂျားဗားကျွန်းတွင် နိုဂိုဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ ကိုမိုဒို၊ ရင်ကာ၊ ဖလောရက်စ် နှင့် ဂီလီမိုတန်း နှင့် ပါဒါကျွန်းများပေါ်တွင် နေထိုင် ကျက်စားသော အဆိပ်အလွန်ပြင်းထန်သည့် ဖွတ်ကြီးတစ်မျိုးကိုလည်း ဟု ခေါ်သည်။
ကဲ့သို့ ဘုရားများတွင် ခေါင်းခုနှစ်လုံးပါ နဂါး ရုပ်တုများ တွေ့ရပြီး နဂါးမျိုးနွယ်ခုနှစ်မျိုးသာမက သက်တန့်ရောင်စဉ် ခုနှစ်သွယ်ကိုလည်း ကိုယ်စားပြုသည် ဟုဆိုသည်။
အနောက်တိုင်းအယူအဆတွင်လည်း နဂါးရှိခဲ့သည်။
File:1kyatasb.pngမြန်မာ (၁)ကျပ် (၁၉၉၀-ခုထုတ်) မှ နဂါးသစ်ထွင်းပန်းပု Image:Naga182.JPG နဂါးမောင်နှံ၊ အိန္ဒိယ Image:NagaPhnomPenh.jpg ဖနွမ်ပင်၊ ကမ္ဘောဒီးယား။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ဟိန္ဒူ ဒဏ္ဍာရီအရ မကန်း ဆိုသည်မှာ ဒဏ္ဍာရီလာ သတ္တဝါတစ်ကောက်ဖြစ်ြပီး နှင့် တို့၏ (စီးတော်ယာဉ်) ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အဆောက်အဦးတို့၏ အဝင်ဝ (ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေခံနေရာတစ်ခုဖြစ်သော စန်ချီရှိ စတူပါ အပါအအဝင်) တော်ဝင်ပုလ္လင်များ။
မြင်း၏ ဇာတိအရပ်မှာ ဖြစ်ဟန်တူသော်လည်း ကာလရွေ့လျောလာသဖြင့် မြင်း၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန် အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲလာပုံကို အမေရိကတိုက်တွင် မြေအောက်မှ တူးဖော်ရရှိ သော ကျောက်ဖြစ်နေသည့် မြင်းရိုးတို့ကို တွေ့ရှိရခြင်းအားဖြင့် ပို၍ စုံလင်စွာသိရသည်။
ယခုခေတ် လူတို့၏ အမြင်အားဖြင့် ဆိုရလျှင် ထိုသတ္တဝါကလေးမှာ ထူဆန်းသော မြင်းကလေးမျှသာ ဖြစ်သော်လည်း ထိုသေးငယ်သော ''ကမ္ဘာဦးမြင်း'' မှ ယခု တွေ့မြင်ရသော မြင်းကြီးများ ပေါက်ပွားလာကြလေသည်။
ထိုကြောင့် ယနေ့ထက်တိုင် အာရှတိုက်၊ နှင့် နှင့် အမေရိကတိုက်များတွင် အုပ်ကြီးများကို တွေ့မြင်ရသေးသည်။
မြင်းရိုင်းများ သည် ကြီးမား၍ သန်စွမ်းသော တိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်ကြ သော်လည်း ရန်သူကို ခွာစောင်းဖြင့် ကန်ကျောက်ရုံမှတစ်ပါး အခြားခုခံရန် နည်းများမရှိသဖြင့် ၊ စသော သားရဲများနှင့် ရင်ဆိုင်တွေ့လျှင် အသက်ဘေးမှ လွတ်ရန် ခွာစုံပေါက် ပြေးလေ့ရှိသည်။
ကက်စပျန် ပင်လယ်နှင့် မြောက်ဘက်ရှိ မြက်ခင်းကြီးများ၌ လှည့်လည် ကျက်စားကုန်သော အာရိယန်လူမျိုးတို့သည် မြင်းကို ပထမဆုံး ယဉ်ပါးလာအောင် လေ့ကျင့်ပေးသည့် လူများ ဖြစ်လေသည်။
သို့သော် မြင်းရိုင်းစစ်စစ်ကို ပြည် အနောက်ပိုင်း၌သာ ယခုအချိန်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို အစွဲပြု၍ ဤမြင်းရိုင်းများကို ဟု ခေါ်ကြသည်။
အာဖရိကတိုက်၊ နှင့် ပါးရှားနိုင်ငံရှိ များနှင့် နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ လွင်ပြင်များတွင် မြင်းကျားနှင့် မြည်းရိုင်းများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ယခုအခါ၌ နှင့် အနောက်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရှိရသော မြင်းရိုင်းများမှာ ၁၆ ရာစုနှစ်အတွင်း လူမျိုး တို့ ယူဆောင်လာသော မြင်းယဉ်များထဲမှ တောဝင်သွားသော မြင်းများ၏ အဆက်အနွယ်များသာ စင်စစ်ဖြစ်ချေသည်။
နိုင်ငံ၊ နှင့် နိုင်ငံများမှ မြင်းကြီးမျိုးများကို မျိုးစပ်လိုက်သဖြင့် ဗဲလဂျီယန်မျိုး၊ ရှိုင်ယာမျိုး၏ ကလိုက် ဇဒေးမျိုး၊ ဆပ်ဖို့မျိုးနှင့် ပါရှရွန်မျိုး ဟူ၍ မြင်းမျိုးကောင်းများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့လေသည်။
မျိုးထဲတွင် ပြည် မြောက်ဘက် မှ မြင်းမျိုးမှာ ထင်ရှားသည်။
စီးမြင်းများတွင် မျိုးသည် စံထား လောက်အောင်ပင် အချိုးအစားကျ၍ အပြေး လျင်မြန်သည်။
ရှေးခေတ် နိုင်ငံများဖြစ်သော ဗက်ဗီလုံးနီးယား၊ ပယ်လက်စတိုင်နှင့် တို့တွင် တွေ့ရှိရသော မြင်းများမှာ အမြင်အားဖြင့် ကြမ်းတမ်းထွားကျိုင်း၍ အာရပ်မြင်း ကဲ့သို့ ကြော့ကြော့ရှင်းရှင်း မရှိကြချေ။
ကြက် သည် တမျိုး ဖြစ်ပြီး ထပ်မံအမျိုးခွဲခြားလျှင် ၊ ၊ ဟု အစားစား ရှိသေးသည်။
ကြက်သည် ငှက်အမျိုးအစားထဲတွင် ပါဝင်သည့်အလျောက် ဥသော တိရစ္ဆာန် ဖြစ်ကာ အစောဆုံးသော တစ်မျိုးအဖြစ် တို့မွေးမြူခဲ့သည့် အထောက်အထားများကို တွေ့ရသည်။
သည် မျောက်မျိုးနွယ်စုတွင် မပါဝင်ပေ။
ထိုအစားအစာများတွင် သစ်သီးများ၊ သစ်ရွက်များ၊ များ၊ များ၊ အသေးစား များ၊ များ၊ များ၊ ကဏန်းများ ပါဝင်ပြီး အခြားမျောက်များကိုပင် စားသုံးသော မျောက်မျိုးကွဲများ ရှိသည်။
မျောက်များသည် သစ်တောများ၊ ဆာဗားနား မြက်ခင်းများ၊ များတွင် နေထိုင်လေ့ ရှိကြပြီး ရေခဲနေသော တောင်များပေါ်တွင် နေထိုင်သော မျောက်များပင် ရှိသည်။
နိုင်ငံမှ စစ်ဗိုလ်ကြီးများသည် ရာထူးအလိုက် ယင်းတို့၏ ဒိုင်းများကို ထိုမျောက်မွှေးရှည်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားလေ့ရှိကြ၏။
မျောက်အပေါင်းတို့တွင် နိုင်ငံရှိ ဟနုမန်ခေါ် မျောက်မျိုးတို့ကဲ့သို့ မည်သည့် မျောက်မျိုးမှ ကံမကောင်းနိုင်ချေ။
အခုန်သန်သည့် ဟနုမန်တို့ကဲ့သို့ အခုန်သန်သော မျောက်များသည် ပူအိုက်စွတ်စိုသော သစ်တောကြီးများတွင်သာ နေတတ်ကြသော်လည်း အချို့ အမျိုးတို့သည် ပေါ်ရှိ ဆီးနှင်းလွှမ်းတတ်သည့် ထင်းရှူးတောများတွင် နေထိုင်တတ်ကြသေးသည်။
နိုင်ငံတွင်လည်း ထိုကဲ့သို့ ဆီးနှင်းရှိရာ မြင့်မားသော တောင်တန်းကြီးများတွင် နေနိုင်ကြသည့် မျောက်မျိုးရှိလေသည်။
တွင် ရှဉ့်ထက် အနည်းငယ်မျှသာ ကြီး၍ အမွှေးရှည်သော အလွန်လှသည့် မျောက်ကလေးမျိုးရှိ၏။
ထို့ကြောင့် ယင်းမျောက်ကလေးများကို ဟု ခေါ်ကြသည်။
တောင်အမေရိကတိုက်တွင် အခြား ထူးဆန်းသည့် မျောက်တစ်မျိုးမှာ ပင်ဖြစ်သည်။
အာဖရိကတိုက် အနောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသော မျိုးမှ အကြီးဆုံးနှင့် အဆိုးဆုံးမှာ ခေါ် မျောက်မျိုးဖြစ်သည်။
နိုင်ငံနှင့် အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ မျောက်မောင်းမ တစ်မျိုးသည်လည်း ခွေးနှင့် ခပ်ဆင်ဆင် တူ၏။
ရှိ မျောက်ဝံထက် အနည်းငယ်ကြီးသော မျောက်တစ်မျိုးကို သိုးများထိန်းကျောင်းရန် ငယ်စဉ်ကပင် ယဉ်ကျေးအောင်မွေး၍ သင်ကြားပြသကာ အသုံးပြုကြသည်။
တို့အား ရန်မူလာသော မြွေကြီးများ၊ ကျား၊ ကျားသစ်စသည့် သတ္တဝါနှင့် လူများကိုပင် ရဲရင့်စွာ ခုခံတိုက်ခိုက်ကြသည်။
အာရှတိုက် အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ တွင် ထူးဆန်းသော တစ်မျိုးရှိသေးသည်။
သူတို့သည် များ ဖြစ်ကြပြီး သူတို့၏ သိပ္ပံအမည်မှာ Cavia porcellus ဖြစ်သည်။
လက်တင်ဘာသာစကား အရ အကောင်ငယ်ကလေးများ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
လိပ်သည် မြေပေါ်တွင် တွားသွားကောင် မျိုးစဉ်တွင်ပါဝင်၍ မြွေ၊ အိမ်မြှောင် အစရှိသော တွားသွားတိရစ္ဆာန်တို့နှင့် မျိုးစဉ်တစ်ခုတည်းဖြစ်၏။
ပင်လယ်လိပ်များသည် ၎င်းတို့နေထိုင်ကျက်စားရာ ဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်လျက်ရှိသော ၊ ၊ များကို စားသုံး၍ ၎င်းတို့၏ စွန့်ပစ်အညစ်အကြေးများမှ ဩဇာဓာတ်များဖြစ်ပေါ်ကာ ၊ အစရှိသည့် ရေနေသက်ရှိ သတ္တဝါမျိုးစိပ်များစွာတို့သည် ထိုဩဇာဓာတ်များကို စားသုံးခြင်းဖြင့် ပေါက်ပွားရှင်သန်ရန် ပင်လယ်လိပ်များမှ ဖန်တီးပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
ပင်လယ်လိပ်များသည် (Marine Ecosystem) တွင် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ (Biodiversity) တစ်ခုအဖြစ်ပါဝင်သည့်အလျှောက် (Food Chain)နှင့် (Food Web)တွင်လည်း အဓိကကျသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။
ပင်လယ်လိပ်များသည် ပင်လယ်ရေထုကို အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေသည့် (Red Tide)ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော မျှောလှေးများဖြစ်သည့် Dinoflagellates နှင့် Diatoms များကို စားသုံးသည့် မျိုးစိပ်များဖြစ်သည့်အပြင် ပင်လယ်ပြင်ဂေဟစနစ် (Marine Ecosystem) ဆက်စပ်မှုတွင် အရေးပါအရာရောက်သည့် သတ္တဝါဖြစ်သည်။
ငါးလုပ်ငန်းဦးစီးဌာန၊ (လက်ကမ်းစာစောင်) လိပ်များကို ယင်းတို့၏နေ ထိုင်ကျက်စားရာ နေရာ၊ အလေ့အထနှင့် ထူးခြားသော ဝိသေသသွင်ပြင်လက္ခဏာများကို ကြည့်၍ ကုန်းမြေပေါ်တွင် ကျက်စားနေထိုင်သည့် လိပ်များကို ကုန်းလိပ်(Tortoise)ဟု ခေါ်ကြပြီး ရေတွင်ကျက်စားနေထိုင်သော လိပ်များကို ရေလိပ် (Turtle) ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။
ကုန်းလိပ် (Tortoise) များ၏ ရှေ့ခြေနှင့် နောက်ခြေထောက်တို့တွင် အကြေးခွံများဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားပြီး ခြေထောက်များမှာ တုတ်ခိုင်၍ ဆင်ခြေထောက်ပုံဏ္ဌာန်ရှိသည်။
ကမ္ဘာနှင့်အဝှမ်း ပင်လယ်လိပ် မျိုးစိပ်များစွာသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၅ဝကျော်မှစတင်၍ လူသားပယောဂကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကြောင့်သော်လည်းကောင်း သိသာထင်ရှား လျင်မြန်စွာ လျော့နည်းလာသည်ကို သုတေသနပညာရှင်များ၊ သိပ္ပံပညာရှင်များမှ သိရှိလာပြီး မျိုးသုဉ်းလုနီးပါး သတ္တဝါမျိုးစိပ် (Endangerd Species) အဖြစ် စာရင်းထည့်သွင်းသတ်မှတ်ကာ နိုင်ငံများစွာရှိ မျိုးထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့အစည်းအသီးသီးမှ ထိန်းသိမ်း ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
ထင်ရှားသော ''လိပ်ဘီလူး'' များဟု ခေါ်လောက်သည့် ကုန်းလိပ်ကြီးမျိုးများကို ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတောင်ပိုင်း တောင်အမေရိကတိုက် အနောက်ဘက်ကမ်းခြေနှင့် မိုင် ၅ဝ ကွာခန့်၌ရှိသည့် ဂလားပါးဂိုးကျွန်းစု၌ တစ်ကြိမ်က အမျိုးပေါင်းအတော်များများ တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မတွေ့ရတော့ချေ။
လိပ်များ၏ ထူးဆန်းသော အလေ့အကျင့်တစ်ခုမှာ နေ့ရော ညဉ့်ပါ မလှုပ်မရှား အိပ်စက်နေရုံနှင့် တင်းတိမ်အားရခြင်း မရှိသေးဘဲ တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်ကျ အနားယူအိပ်စက်တတ်ကြသေးခြင်းဖြစ်သည်။
ပင်လယ်လိပ်များ၌ အထီးများသည်ရေနှင့် မခွဲခွာဘဲ နေကြသော်လည်း လိပ်မများမှာမူ သဲပေါသော ကမ်းစပ်၌ဖြစ်စေ၊ လူသူမရောက်သော ကျွန်းများ၌ဖြစ်စေ ဥများကို အုရန်လာရောက်ကြ၏။
ကုန်းလိပ်မျိုးစဉ်အစစ်များမှာ ခြောက်သွေ့သော မြေပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သဲစပ်သောင်ပြင်နှင့် သဲကန္တာရအစွန်အဖျားတို့၌လည်းကောင်း ကျစ်စာတွင်းကလေးများ တူးယက်ကာနေကြ၏။
မြန်မာဘုရင်များလက်ထက်က လိပ်တိုက်ပွဲဟူ၍ အပျော်အပါး ကျင်းပခဲ့ဖူးလေသည်။
ကုန်းလိပ်များ - လိပ်ဝါ(Indotestudo elongata)၊ ကြယ်လိပ်(Geochelone platynota)၊ တောင်လိပ်ကြီး(Manouria impressa)၊ လိပ်မောင်း(Manouria emys phayrei)။
ရေချိုလိပ်များ - လိပ်ကြက်တူရွေး(Platysternon megacephalum peguense)၊ တောင်ပိုင်းသောင်လိပ်(Batagur affinis affinis)၊ မြောက်ပိုင်းသောင်လိပ်(Batagur baska)၊ တိုက်လိပ်(Batagur trivittata)၊ လိပ်ရင်ကျိုး(Cuora lineata/ Cuora couro kamaroma)၊ ကံလိပ်(Cuora mouhotii mouhotii)၊ ဖက်လိပ်(Cyclemys fusca/ Cyclemys oldhamii)၊ ဆောက်လိပ်(Morenia ocellata)၊ ရခိုင်တောင်လိပ်(Heosemys depressa)၊ သင်ပေါင်းလိပ်(Heosemys grandis)၊ နေကြာပန်းလိပ်(Heosemys spinosa)၊ လိပ်ချေးပန်း(Melanochelys trijuga edeniana)၊ ခေါင်းကျားလိပ်(Malayemys macrocephala)၊ လိပ်မည်း(Siebenrockiella crassicollis)၊ လိပ်ဘီးဝန်း(Amyda ornata phayrei)၊ လိပ်ခေါင်းသေး(Pelochelys cantorii)၊ လိပ်ဖရဲ(Chitra vandijki)၊ လေးကွက်လိပ်(Nilssonia formosa)၊ စင်းလျောလိပ် (Lissemys scutata)၊ ပြောက်စင်းလျောလိပ် (Lissemys punctata andersoni)၊ လိပ်ကြယ် (Dogania subplana) ပင်လယ်လိပ်များ - လိပ်ခွေး(Caretta caretta)၊ ပြင်သာလိပ်(Chelonia mydas)၊ စောင်းလျားလိပ်(Dermochelys coriacea)၊ လိပ်စွန်/လိပ်ကြက်တူရွေး(Eretmochelys imbricata)၊ လိပ်လှောင်း(Lepidochelys olivacea)။
မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် feral ခေါ် အယဉ်မှ အရိုင်းပြန်ဖြစ်သွားသော ကျွဲများ အခြေတကျနေထိုင်နေကြပြီး တွင်မူ ကျွဲရိုင်းအမြောက်အမြားရှိသေးသည်။
ယဉ်ပါးသော ကျွဲအမျိုးမျိုးတို့သည် တူညီသော ဘိုးဘွားများမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး ဘိုးစဉ်ဘောင်ဆက်တွင် အခုအခါ မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်လုနီး ဖြစ်နေသော (wild Asian water buffalo) အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ကျွဲသည် ရွံ့ညွန်ရေကွက်တွင် လူးတတ်‌သောခြေလေးချောင်း တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။
ကျွဲယဉ်များကို ခိုင်းစေလျက် ရှိနေကြပြီဖြစ်သော်လည်း အာဖရိကတိုက်၊ နှင့် တို့ရှိ တောနက်များတွင် ကျွဲရိုင်းအုပ်များကို ယနေ့တိုင် တွေ့မြင်ကြရသေးသည်။
အဆိုပါ ကျွဲရိုင်းသည် တစ်ကောင်တည်းဖြစ်စေကာမူ ၂ကောင် ၃ကောင်တို့နှင့် ဖက်ပြိုင်ရန်ပြုဝံ့သည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် ရှိသော ကျွဲရိုင်းများသည် အာဖရိကတိုက် တောင်ပိုင်း၌ တွေ့ရသော ကျွဲရိုင်းများကဲ့သို့ပင် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသည်။
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယတို့တွင် နို့စားကျွဲမများကို မွေးမြူထားကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အပိုင်း-ခ၊ အတွဲ-၂၊နှာ-၂၂၉။
ထိုကဲ့သို့ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းတွင် လုပ်ငန်းသည် အလွန်အရေးပါအရာရောက်သော အချက်တစ်ရပ် ဖြစ်သည့်အလျောက် ပါလီမန် အထက်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌသည် သိုးမွှေးထိုင်ဖုံပေါ်တွင် ထိုင်လေ့ရှိသည့် ထုံးတမ်းစဉ်လာမှာ ယခုထက်တိုင် တည်လျက်ရှိနေလေသည်။
Late Eocene – Recent image_caption= ဘယ်ထိပ်မှ နာရီလက်တံအတိုင်း- ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ နှင့်။
သို့မဟုတ် ပိုလာဘဲ များမှာ အသားကို အဓိကစားသော သတ္တဝါများဖြစ်သော်လည်း များမှာ ဝါးပင်ကိုသာ အဓိကစားသုံးကြသည်။
တွင် မှ ကျွန်းများအထိ မျိုးကို တွေ့နိုင်လေသည်။
အမြောက်အမြားသည် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသရှိဝက်ဝံများ၏ အသတ်အဖြတ် အစားအသောက်ကို ခံကြရလေသည်။
ခြင်များတွင် သွယ်လျပြီး အဆစ်များပါဝင်သော ကိုယ်ထည်၊ အတောင်ပံ တစ်စုံ၊ အမွှေးအမျှင်ကဲ့သို့ ရှည်လျားသော ခြေထောက် သုံးစုံနှင့် ထိုးဖောက်စုပ်ယူနိုင်ရန် ရှည်လျားသည့် ပါးစပ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ပါရှိကြသည်။
ခြင်အားလုံးသည် များမှ ဝတ်ရည်ကို သောက်သုံးကြသော်လည်း မျိုးစိတ်အများအပြားရှိ အမများမှာမူ သွေးကိုပါ သောက်သုံးရန်အတွက် သဘာဝအလျောက် ပြုပြင်ပြောင်းလဲလာကြသည်။
ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် ဇီဝဗေဒပညာရှင်များက ခြင်များကို သတ္တဝါကြီးများအား ချက်ချင်း သေကြေပျက်စီးခြင်း မရှိစေဘဲ သွေးစုပ်ယူကာ မှီခိုရှင်သန်ကြသော အသေးစား အသားစားသတ္တဝါများ (Micropredators) အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။
ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပါရဂူများကမူ ခြင်များကို ကပ်ပါးကောင်များ သို့မဟုတ် နှင့် ရောဂါပိုးမွှားများကို သယ်ဆောင်ပေးသော ရောဂါပိုးသယ်ဆောင်သူများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။
ခြင်၏ ဘဝစက်ဝန်းတွင် ၊ ၊ နှင့် သက်ကြီးကောင်ဟူ၍ အဆင့်လေးဆင့် ပါဝင်သည်။
ခြင်များသည် ရေပြင်ပေါ်တွင် ဥများ အုလေ့ရှိပြီး အဆိုပါဥများမှ ရေနေရေညှိများနှင့် အော်ဂဲနစ်ပစ္စည်းများကို စားသုံးသည့် လှုပ်ရှားသွားလာနိုင်သော ပိုးလောင်းများအဖြစ် ပေါက်ဖွားလာကြသည်။
မျိုးစိတ်အများအပြားရှိ အမများ၏ ပါးစပ်အစိတ်အပိုင်းများသည် ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများနှင့် အချို့သော ကျောရိုးမဲ့ သတ္တဝါများ၏ အရေပြားကို ထိုးဖောက်ကာ သွေးစုပ်ယူနိုင်ရန် ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားခြင်း ဖြစ်သည်။
အချို့သော မျိုးစိတ်များသည် သွေးစုပ်ယူပြီးမှသာ ဥများ ထုတ်လုပ်နိုင်ကြသည်။
ခြင်ကိုက်သည့်အခါ ၎င်း၏ များသည် လူ သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ရောက်ရှိသွားပြီး ယားယံသည့် အဖုအပိမ့်များကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
ထို့အပြင် သွေးစုပ်သော ခြင်မျိုးစိတ်များသည် သွေးစုပ်နေစဉ်အတွင်း ရောဂါပိုးမွှားများကို စုပ်ယူမိပြီး အခြားသော လက်ခံရှင်များဆီသို့ ကူးစက်ပြန့်ပွားစေနိုင်သည်။
အဆိုပါ မျိုးစိတ်များတွင် ၊ ကဲ့သို့သော များနှင့် ၊ ကဲ့သို့သော ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါများကို သယ်ဆောင်သူများ ပါဝင်သည်။
ခြင်များသည် ရောဂါများ ကူးစက်ပြန့်ပွားစေခြင်းဖြင့် နှစ်စဉ် လူဦးရေ တစ်သန်းကျော်ကို သေဆုံးစေလျက် ရှိသည်။
အခြားသော ယင်ကောင်များကဲ့သို့ပင် ခြင်များသည် ၎င်းတို့၏ ဘဝစက်ဝန်းတွင် ဥ၊ ပိုးလောင်း၊ ပိုးရုပ်ဖုံးနှင့် သက်ကြီးကောင်ဟူ၍ အဆင့်လေးဆင့်ကို ဖြတ်သန်းကြသည်။
ပထမအဆင့် သုံးဆင့်ဖြစ်သည့် ဥ၊ ပိုးလောင်းနှင့် ပိုးရုပ်ဖုံးအဆင့်တို့သည် များသောအားဖြင့် ရေငြိမ်သည့်နေရာများ၌ အချိန်ကုန်ဆုံးကြသော ရေနေအဆင့်များ ဖြစ်ကြသည်။
ခြင်အကောင်ကြီးများ၏ သက်တမ်းမှာ တစ်ပတ်မှ တစ်လခန့်အထိ ကြာမြင့်တတ်ပြီး အချို့သော မျိုးစိတ်များသည် ဆောင်းခိုသည့် အခြေအနေဖြင့် ဆောင်းရာသီကို ဖြတ်သန်းကြသည်။
Kosova, Jonida (2003) [ "Longevity Studies of Sindbis Virus Infected ''Aedes Albopictus''"] . All Volumes (2001–2008). Paper 94. = ခြင်များတွင် အတောင်ပံ မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ထူးခြားသော အကြေးခွံများပါရှိသည့် အတောင်ပံတစ်စုံ ပါရှိသည်။
ခန္ဓာကိုယ်မှာ များသောအားဖြင့် မီးခိုးရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်ရှိပြီး ၃ မီလီမီတာမှ ၆ မီလီမီတာခန့်အထိ ရှည်လျားတတ်သည်။
ခြင်များသည် နားနေသည့်အခါတွင် ၎င်းတို့၏ ရှေ့ခြေတစ်စုံကို အပြင်ဘက်သို့ ကားထုတ်ထားလေ့ရှိပြီး ၎င်းတို့နှင့် ဆင်တူသော Chironomid ပိုးကောင်များမှာမူ ရှေ့ခြေများကို ရှေ့သို့ ဆန့်ထုတ်ထားလေ့ရှိသည်။
ခြင်အထီးများသည် ၎င်းတို့၏ ရင်အုပ်ပိုင်းကို တုန်ခါစေခြင်းဖြင့် တစ်စက္ကန့်လျှင် အတောင်ပံအကြိမ်ရေ ၄၅၀ မှ ၆၀၀ အထိ ခတ်နိုင်ကြသည်။
ခြင်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ယင်ကောင်အသေးစားများ ဖြစ်ကြသော်လည်း Toxorhynchites မျိုးစုဝင် ခြင်များသည် ကိုယ်ထည်အရှည် ၁၈ မီလီမီတာနှင့် အတောင်ပံအကျယ် ၂၄ မီလီမီတာအထိ ရှိတတ်သဖြင့် အကြီးဆုံးသော ခြင်များ ဖြစ်ကြသည်။
အခြားတစ်ဖက်တွင် ''Aedes'' မျိုးစုဝင် ခြင်များသည် များစွာ သေးငယ်ကြပြီး အတောင်ပံအကျယ်မှာ ၂.၈ မီလီမီတာမှ ၄.၄ မီလီမီတာခန့်သာ ရှိသည်။
ပူနွေးသော ရာသီဥတုတွင် ခြင်များသည် ဥဘဝမှ အကောင်ကြီးဘဝသို့ အနည်းဆုံး ငါးရက်အတွင်း ကူးပြောင်းနိုင်သော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် တစ်လခန့်အထိ ကြာမြင့်နိုင်သည်။
ပိုးရုပ်ဖုံးမှ ထွက်လာပြီး ရက်အနည်းငယ်အတွင်း အရုဏ်တက်ချိန် သို့မဟုတ် မိုးချုပ်ချိန်များ၌ ခြင်အထီးများသည် အုပ်စုလိုက် စုဝေးကြပြီး ပျံသန်းလာသော ခြင်အမများနှင့် မိတ်လိုက်ကြသည်။
ခြင်အမများသည် ၎င်းတို့၏ သက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် တစ်ကြိမ်သာ မိတ်လိုက်လေ့ရှိပြီး အထီးများမှ ထုတ်လွှတ်သော ဖီရိုမုန်းအနံ့ဖြင့် ဆွဲဆောင်ခြင်းကို ခံကြရသည်။
ထို့နောက် သွေးကို အစာချေရန်နှင့် ဥများ ဖွံ့ဖြိုးလာစေရန် နှစ်ရက် သို့မဟုတ် သုံးရက်ခန့် နားနေလေ့ရှိသည်။
သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တွင် ခြင်အမများသည် အပူချိန်၊ စိုထိုင်းဆနှင့် သွေးစုပ်ယူနိုင်မှု အခြေအနေပေါ် မူတည်၍ သုံးပတ်ခန့်အထိ အသက်ရှင်နိုင်ကြသည်။
File:Culex pipiens diagram en.svgအရွယ်ရောက်ပြီး ခြင်မတစ်ကောင်၏ ခန္ဓာဗေဒ File:Aedes aegypti E-A-Goeldi 1905.jpgအရွယ်ရောက်ပြီး ''Aedes aegypti'' ခြင်။
အထီး (ဘယ်) နှင့် အမ (ညာ) = ခြင်အများစုသည် ၎င်းတို့၏ ဥများကို ရေကန်၊ ရွှံ့နွံအိုင်၊ ခေတ္တဖြစ်ပေါ်နေသော ရေအိုင်ငယ်၊ သစ်ခေါင်းအတွင်းရှိ ရေကြည် သို့မဟုတ် ဘရိုမီလိယတ် ကဲ့သို့သော အပင်များ၏ အရွက်ကြားရှိ ရေတင်နေသော နေရာများကဲ့သို့သော ရေငြိမ်သည့် နေရာများတွင် အုလေ့ရှိကြသည်။
အချို့သော ခြင်များသည် ရေစပ်အနီးတွင် ဥအုကြပြီး အချို့မှာမူ ရေနေအပင်များတွင် ကပ်၍ ဥအုကြသည်။
Crans, Wayne J.; [ ''Wyeomyia smithii'' (Coquillett)] . Rutgers University, Center for Vector Biology. ဥအုခြင်းပုံစံသည် ခြင်မျိုးစိတ်အလိုက် ကွဲပြားမှု ရှိသည်။
ခြင်အမတစ်ကောင်သည် ၎င်း၏ သက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် ဥပေါင်း ၁၀၀ မှ ၂၀၀ အထိ အုနိုင်သည်။
ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် ''Mansonia'' ခြင်အမများသည် ဥများကို အစီအရီဖြင့် ကြာရွက်များ၏ အောက်မျက်နှာပြင်တွင် ကပ်၍ အုလေ့ရှိကြသည်။
ခြင်မျိုးစိတ်အများစု၏ ဥအုပ်စုများသည် တစ်ပြိုင်နက်တည်း သားပေါက်ကြသော်လည်း ဆောင်းခိုနေသော ''Aedes'' ခြင်ဥများမှာမူ ရှည်လျားသော ကာလတစ်ခုတစ်လျှောက်တွင် အချိန်မမှန်ဘဲ သားပေါက်တတ်ကြသည်။