DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
အလောင်းမင်းတရားကြီးလက်ထက် စိန္တကျော်သူ ဆို ကုန်းဘောင်မင်္ဂလာလူးတားတွင် ပထမအပိုဒ်၌ ''ဘုန်းပဒေသာ၊ ခက်ဖြာဆင့်စ၊ ပွင့်စလေ'' ဟု အစချီ၍ ''အာဟိန္ဒကျီး၊ ပွင့်နီးနီး'' ဟု အဆုံးသတ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) = သက္ကတဘာသာ ပ္လုတမှာ "ပ" နှင့် "လ" ကို ဆင့်၍ ပါဠိဘာသာအလိုမှာ မဆင့်ဘဲ ထားခြင်းမျှသာ ထူး၏။
ပါဠိဘာသာ ''ပလုတ'' မှ လူးတားဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုရာ၌ ''ပလုတ'' မှ ''ပြုတ'' ဖြစ်လာ၍ ထိုတွင် "ပ" ကျေ၍ ''လုတ'' ဖြစ်သည်။
ထို''လုတ''ကိုပင် ဦဒီဃ အာဒီဃပြုရာ လူးတားဖြစ်လာသည်။
လူးတားဟူသည် စင်စစ်အားဖြင့် နန်းတွင်း၌ သီဆိုအပ်သော နန်းဘွဲ့သီချင်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုနိုင်ပေသည်။
ထမင်းအသက်ခုနစ်ရက်၊ ရေအသက်တစ်မနက်ဟူ၍ ရှေးလူကြီး များဆိုရိုးစကား ရှိခဲ့သော်လည်း အမှန်စင်စစ် လေသာမရှိပါက အများစုသည် သုံးမိနစ်မျှပင် အသက်ရှင်နိုင်ရန်လမ်းမရှိပေ။
လကဲ့သို့ လေထုကင်းမဲ့သော အခြား၊ သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်ရံများမှာမူ သက်ရှိ သတ္တဝါနှင့် ဆို၍ လုံးဝဆိတ်သုဉ်းလျက်ရှိကြပေသည်။
နွေ၊ မိုး၊ဆောင်းနှင့်တကွ နေပူခြင်း၊ မိုးရွာ ခြင်း၊ နှင်းကျခြင်း၊ လေတိုက်ခြင်း၊ ပူအိုက်ခြင်း၊ ချမ်းအေးခြင်း စသော ရာသီဥတုတို့ ဖြစ်ပေါ်ရခြင်းမှာ ကျွန်ုပ်တို့ နှင့် တို့၏အကွာအဝေး ပြောင်းလွဲမှုကိုလိုက်၍ လေတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော လှုပ်ရှားမှု အပူအအေး ပြောင်းလဲမှုတို့ကြောင့်ပင်ဖြစ်လေသည်။
လေသည် ဒြဗ်ရောဖြစ်၍ လေတွင် ၊ ၊ အားဂွန်၊ ဇီနွန်၊ နီယွန်၊ ၊ ကရစ် ရစ်ပတမ် ဓာတ်ငွေ့များအပြင် ရေခိုးရေငွေ့၊ ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်ငွေ့၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များ ပါဝင်ကြောင်းသိရှိရသည်။
လေတွင်ပါဝင်သည့် အချိုးအစားများမှာ ရာခိုင်နှုန်းအားဖြင့် နိုက်ထရိုဂျင် ၇၈၊ အောက်ဆီဂျင် ၂၁ ဖြစ်၍ ကျန် ၁ ရာခိုင်နှုန်းတွင် အားဂွန်ဓာတ်ငွေ့ အများဆုံးပါဝင်ပြီးလျှင် နီယွန်၊ ဇီနွန်၊ ၊ ကရစ်ပတွန်ခေါ် ရှားပါးသည့်ဓာတ်ငွေ့များ အနည်းအကျဉ်းနှင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်ငွေ့ မဆိုစလောက်မျှပါဝင်သည်။
အောက် ဆုံးအလွှာကို ''ထရိုပိုစဖီးယား'' ဟုခေါ်၍ ထိုအလွှာတွင် မိုးသားတိမ်လိပ် များ တည်ရှိကြသည်။
ထိုအလွှာအထက် ကမ္ဘာမြေပြင်မှ ၁၀ မိုင်ခန့်အမြင့် တွင် ''စထရက်တိုစဖီးယား'' ဒုတိယအလွှာရှိသည်။
စထရက်တို စဖီးယား နှင့် တြိုပိုစဖီးယား နှစ်ခုစပ်ကြားနေရာကို ''ထရိုပိုပေါ့'' ဟုခေါ်၍ အမြင့် ဆုံးတိမ်တို့သည် ထိုနေရာအထိသာ ရောက်ရှိကြလေသည်။
စထရက်တို စဖီးယားအထက်တွင် ''အိုဇိုနိုစဖီ၏ယား'' အလွှာရှိ၍ ထိုအလွှာတွင် ''အိုဇုန်း'' ဓာတ်ငွေ့ အနည်းငယ်ပါရှိသည်။
ထိုအလွှာ၏ အထက်မှ အလွှာကို ''အိုင်ယွန်နိုစဖီးယား'' ဟုခေါ်၍ ထိုအလွှာသည် ကမ္ဘာမြေပြင်မှ နေ့အခါတွင် ၃၁ မိုင်ခန့်၊ ညဉ့်အခါတွင် ၅၆ မိုင်ခန့် မြင့်လေသည်။
ထို ၌ စိတ်ဝင် စားဖွယ် ကောင်းသော ဂုဏ်သတ္တိများရှိပေသည်။
ဆိုလျှင် ကမ္ဘာကြီးကို ရစ်ပတ်လွှမ်းခြုံလျက်ရှိသော မမြင်နိုင်သည့် အငွေ့ဟူ၍သာ သိရှိနေကြသူများအဖို့ လေရည်ဟုဆိုရာ၌ လွန်စွာအံ့ဩစရာမလိုပေ။
များကို အအေးဓာတ်ဖြင့် ကြာရှည်ခံအောင် သိုမှီးရာ၌ လေရည်ကိုများစွာ အသုံးချနိုင်ပေသည်။
လေတူရိယာစုတွင် ရှေးဦးစွာပေါ်ပေါက်ခဲ့သော တူရိယာမှာ ရိုးရိုးပင်ဖြစ်လေသည်။
ပြွေသည် အခေါင်းပါသောဝါးနှင့် အလားတူပစ္စည်းများမှ ပြုလုပ်ထားသည့်ဖြစ်၍ အခေါင်းကို ဖြင့် မှုတ်ကာ အသံဖြစ်စေရသည်။
မြန်မာတူရိယာတီးဝိုင်းများ၌ လေတူရိယာစုတွင် ပြွေ၊ ကြီး၊ နှဲကလေးတို့သာ ပါဝင်တတ်သည်။
ကြေးလေတူရိယာများတွင် ၊ ကောနက်၊ ထရွမ်ဗုန်း၊ ကျူဗာ၊ ပြင်သစ်ခရာစသည်တို့ပါဝင်၏။
ထြို့ပင် ၊ ၊ ၊ (ပြွန် စန္ဒရား)၊ အိတ်ပြွေတို့သည်လည်း လေတူရိယာများတွင် အကျုံးဝင်လေသည်။
သံစုံတီးဝိုင်းကြီးများတွင် အရေးပါအရာရောက်ဆုံးမှာ များပင်ဖြစ်သော်လည်း လေတူရိယာများမပါလျှင် မပြည့်မစုံနိုင်ရုံမက ဂီတသံမှာလည်း မြိုင်လိမ့်မည်မဟုတ်ချေ။
တူရိယာအလွန်နည်းစွာ ပါဝင်သည့် ၊ စည် စသည်တို့၌ပင် နှဲပါရ၍ ၊ တို့တွင်လည်း နှဲ သို့မဟုတ် ပြွေ တစ်ခုခုပါရလေသည်။
လေတိုက်ခတ်ခြင်းသည် အရေးကြီးသောအရာဖြစ်၍ လေမတိုက်ခတ်လျှင် မိုးရွာနိုင်မည်မဟုတ်။
ထိုသို့တိုက်ခတ်ရာ၌ က မိမိဝင်ရိုးပေါ်၌ လည်နေသဖြင့် လေတိုက်ခတ်ရာလမ်းကြောင်းသည် ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်း၌ လက်ယာဘက်သို့လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်း၌ လက်ဝဲဘက် သို့လည်းကောင်း ရွေ့စောင်းသွား၏။
ဖက်သို့ တိုက်ခိုက်သောလေများကို ကုန်သည်လေဟုခေါ်ခြင်းမှာ တစ်ခါက ထိုလေများသည် ရွက်သင်္ဘောဖြင့် ပင်လယ်၌ သွားလာကြရသော ကုန်သည်များအား အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေခဲ့သောကြောင့် ထိုသို့ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်တန်ရာ၏။
သို့ မိုးရေယူဆောင်ခဲ့သောလေမှာ အနောက်တောင်မုတ်သုန်လေ ဖြစ်၏။
ထိုလေသည် ၌ အလယ်ပိုင်းတွင် အလွန်ပူပြင်းပြီးလျှင် လေဖိအားနည်းသောကြောင့် မှ တိုက်ခတ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
အီကွေတာကို ဖြတ်ကျော်မိသောအခါကျမှ ကမ္ဘာလည်နေသဖြင့် လမ်းကြောင်းပြောင်း၍ အနောက်တောင်လေ ဖြစ်လာလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) )။
ဖရက်ဒရစ် လေတန်(ခရစ် ၁၈၃ဝ - ၁၈၉၆) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ပန်းချီနှင့် ပန်းပုပညာကျော်ဖြစ်၍ ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် စကားဗားရားမြို့၌ ဖွားမြင် လေသည်။
ဖရက်ဒရစ် ဆွဲခဲ့သောပုံများတွင် အလှဆုံးပုံများမှာ ''နွေရာသီလမင်း'' ပုံနှင့် '' ဂီတပညာသင်ခဏ်းစာ'' ပုံတို့ဖြစ်၏။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် လွတ်လပ်ရေးမရမီ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဧပြီလ မှစတင်၍ ၏ ကာကွယ်ရေးစီမံကိန်းများအရ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သော လေတပ်သည် ယခုအခါ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အဖြစ် တည်ရှိနေလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) # # #။
တိုးတက်လျက်ရှိသော ဤကမ္ဘာကြီးတွင် လူတို့၏တီထွင်တတ် သောဉာဏ်ကြောင့် ရှေးအခါက မတွေ့ဖူးသောပစ္စည်းများကို တွေ့ကြရသည်။
လေဒင်ဓာတ်အိုး ဆိုသည်မှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်သိုလှောင်ရန်အတွက် ကနဦးကပေါ်ပေါက် အသုံးပြုခဲ့သော ကွန်ဒင်းဆာတစ်မျိုးဖြစ်သည်။
ယနေ့မိုးများမည်၊ နက်ဖြန်လေမုန်တိုင်းကျမည် အစရှိ သဖြင့် ရာသီဥတုအခြေအနေကို မိုးလေဝသဌာနမှ ကြိုတင် သတိပေးနိုင်ခြင်းသည် ဗရိုမီတာဟုခေါ်သော တိုင်း ကိရိယာ၏ ကျေးဇူးကြောင့်လည်း တစ်ကြောင်း ဖြစ်ပေသည်။
ထို့ ပြင် ပြည်သူ့လွတ်လပ်မှု အခွင့်အရေးများကိုကာကွယ်ခြင်း၊ တရားမျှတစွာ ရွေးကောက်တင်မြောက်ခြင်းဟူသော ဒီမိုကရေစီလမ်းစဉ် တည်မြဲစေရမည်ဟု လည်း ရှင်းလင်းတိကျပြတ်သားစွာ ပြဋ္ဌာန်းထားခဲ့လေသည်။
လေမုန်တိုင်းကျလာသော်အခါ လေသည်ပြင်းလာ ၏။
ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်နှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတို့တွင် လေမုန်တိုင်း များကို ဟုခေါ်၏။
သို့သော် မုန်တိုင်း ဟူသမျှကို ဆိုင်ကလုန်းမခေါ်ပေ။
လေတိုက်နှုန်း တစ်နာရီ မိုင် ၃၀ ကျော် လျှင် မုန်တိုင်းငယ်၊ လေတိုက်နှုန်း တစ်နာရီ မိုင် ၄၀ ကျော်လျှင် ဆိုင် ကလုန်းမုန်တိုင်း၊ လေတိုက်နှုန်း တစ်နာရီ မိုင် ၆၀ ကျော်လျှင် [[ဆိုင်က လုန်းမုန်တိုင်းကြီး]]ဟု သတ်မှတ်သည်။
လေတိုက်နှုန်းတစ်နာရီ မိုင် ၃၀ အောက်ဆိုလျှင် ဟု သတ်မှတ်၏။
ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင် မုန်တိုင်းများကို ဟုခေါ်သည်။
မိုးသက်မုန်တိုင်း၏ တန်ခိုးအင်အားကို ဤသို့ ခန့်မှန်းကြည့်ရာ ၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) (က) ရပ်ရွာမှ တာဝန်ရှိသူများ၏ အကြံပေးချက်အတိုင်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ပါ။
ထိုနေရာမှာ အရှေ့အာဖရိကရှိ ကျွန်းဆွယ်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အာရပ်ပင်လယ်အတွင်းသို့ ကီလိုမီတာ ရာပေါင်းများစွာ ထိုးထွက်နေကာ ၏ တောင်ဘက်အခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်။
ထိုနေရာသည် တိုက် ၏ အရှေ့ဘက်အစွန်းဆုံး အပိုင်း ဖြစ်သည်။
အလယ်ခေတ် အခါက ဘိလပ်ဒ်အယ်လ် ဘာဘာ (''Bilad al Barbar'') သို့မဟုတ် ဘာဘာ လူမျိုးတို့၏ မြေ ဟု ညွှန်းဆိုလေ့ ရှိကြသည်။
J. D. Fage, Roland Oliver, Roland Anthony Oliver, ''The Cambridge History of Africa'', (Cambridge University Press: 1977), p.190George Wynn Brereton Huntingford, Agatharchides, ''The Periplus of the Erythraean Sea: With Some Extracts from Agatharkhidēs "On the Erythraean Sea"'', (Hakluyt Society: 1980), p.83John I. Saeed, ''Somali'' - Volume 10 of London Oriental and African language library, (J. Benjamins: 1999), p. 250. အာဖရိက ဦးချိုဒေသတွင် ၊ ၊ နှင့် တို့ပါဝင်သည်။
Robert Stock, ''Africa South of the Sahara, Second Edition: A Geographical Interpretation'', (The Guilford Press: 2004), p. 26Michael Hodd, ''East Africa Handbook'', 7th Edition, (Passport Books: 2002), p. 21: "To the north are the countries of the Horn of Africa comprising Ethiopia, Eritrea, Djibouti and Somalia."Encyclopaedia Britannica, inc, Jacob E. Safra, ''The New Encyclopaedia Britannica'', (Encyclopaedia Britannica: 2002), p.61: "The northern mountainous area, known as the Horn of Africa, comprises Djibouti, Ethiopia, Eritrea, and Somalia."Sandra Fullerton Joireman, ''Institutional Change in the Horn of Africa'', (Universal-Publishers: 1997), p.1: "The Horn of Africa encompasses the countries of Ethiopia, Eritrea, Djibouti and Somalia. These countries share similar peoples, languages, and geographical endowments." အာဖရိက ဦးချိုဒေသမှာ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၇၇၂,၂၀၀ စတုရန်းမိုင် ( စတုရန်းကီလိုမီတာ ၂သန်း) အကျယ်အဝန်းမျာ ရှိပြီး လူဦးရေ သန်း၁၀၀ ခန့် နေထိုင်ကြသည်။
အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသသည် အဓိက ဘာသာတရားများ ဖြစ်ကြသော ၊ နှင့်တို့ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ဒေသဖြစ်သည်။
အနီးတဝိုက်တွင် ရှိသော ဒေသများတွင် ရေနံစိမ်းအများအပြား ရှိတတ်သည်။
ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း (purchasing power parity သို့ PPP) မှာ နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံ၏ နှိုင်းရ ကုန်ဈေးနှုန်း အပေါ်တွင် မူတည်၍ ကာလအရှည်ကြာ အသုံးပြုနိုင်သော ငွေလဲနှုန်းကို တိုင်းတာသည့် ညွှန်းကိန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
နယ်နိမိတ်အဖြစ် အနောက်ဘက်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် နှင့် အမေရိက အလယ်ပိုင်း၊ မြောက်ဘက်တွင် အန်တေးလ် ကျွန်းကြီးများ (Greater Antilles) နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် အန်တေးလ် ကျွန်းငယ်များ တို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက် ရှိသည်။
ပင်လယ်၏ အနက်ဆုံးနေရာမှာ ကေးမန်း ချောက် (Cayman Trough) နေရာဖြစ်ပြီး ကေးမန်းကျွန်းစုနှင့် တို့ ကြားတွင် တည်ရှိကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အောက် ၂၅,၂၂၀ ပေ (၇,၆၈၆ မီတာ) မျှ နက်သည်။
ပင်လယ်သေ ကို ဆားပင်လယ် ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ၊ အနောက်ဘက်တွင် ပါလက်စတိုင်း အနောက်ကမ်းနှင့် တို့ဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိသော ကုန်းပိတ်ပင်လယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အငန်ဆုံးသော အိုင်ကြီးဖြစ်သည့် ပင်လယ်သေသည် ပါလက်စတိုင်းနှင့် ထရန်စဂျော်ဒန်နိုင်ငံတို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
ကက်စပီယံပင်လယ် သည် ပေါ်ရှိ နှင့် ဆက်စပ်မနေဘဲ တသီးတခြားရှိနေသော များတွင် အကြီးဆုံး ပင်လယ် ဖြစ်သည်။
သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆက်စပ်မနေသည့် အတွက် အချို့က ဟု သတ်မှတ်လေ့ ရှိကြပြီး အချို့ကမူ ပင်လယ်ဟု အပြည့်အဝသတ်မှတ် ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်။
ကက်စပီယံ ပင်လယ်တွင် မျက်နှာပြင် ဧရိယာ ၁၄၃,၂၀၀ စတုရန်းမိုင် (၃၇၁,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ရှိပြီး ထုထည်အားဖြင့် ၁၈,၈၀၀ ကုဗမိုင် (၇၈,၂၀၀ ကုဗ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသည်။
ဆားငန်ရေပါဝင်မှုသည် ၁.၂ ရာခိုင်နှုန်း မျှသာ ရှိပြီး ပင်လယ်အများစု ပါဝင်မှု၏ ၃ ပုံ ၁ပုံမျှ သာ ရှိသည်။
ကက်စပီယံပင်လယ်ကို ရှေးခေတ် များတွင် ဂီလန် ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်။
File:Ingres, Napoleon on his Imperial throne.jpg〈ပလ္လင်ထက်မှ နပိုလီယံ ပထမ〉 File:Le Voeu de Louis XIII.jpg〈တေရသမမြောက် လူဝီဘုရင် မိတ်ဆက်ခြင်း〉 File:Ingres, Madame Riviere.jpg〈မဒမ် ရီဗီယေရ်〉 File:Ingre, Grande Odalisque.jpg〈〉 File:Jean Auguste Dominique Ingres - Roger Delivering Angelica.jpg〈အင်္ဂျလီကာကို စောင်မသူ ရော်ဂျယ်〉 File:Jean-Paul Flandrin - Odalisque with Slave - Walters 37887.jpg〈ဩဒါလိစ်ခ်နှင့် သူ၏ ကျွန်〉 File:Louis-Francois Bertin.jpg〈မစ္စတာ ဘယ်ရ်တင်၏ ပုံတူ〉 File:Louise de Broglie by Jean Auguste Dominique Ingres.jpg〈လူဝဇ္ဇ ဒ ဘရောယီ〉 File:Ingres coronation charles vii.jpg〈အာ့ရ်ခ်၏ ဂျန်နှင့် သတ္တမမြောက် ရှားရ်လ်ဘုရင်၏ နန်းတက်ပွဲ〉 File:Júpiter y Tetis, por Dominique Ingres.jpg〈ယူပီတာနှင့် တက်တစ္စ〉 File:Le Bain Turc, by Jean Auguste Dominique Ingres, from C2RMF retouched.jpg〈တူရကီ ရေချိုးကန်〉 File:Jean Auguste Dominique Ingres - The Spring - Google Art Project 2.jpg〈‌နွေဦး〉 File:IngresDeathOfDaVinci.jpg〈လီယိုနာဒို ဒါ ဗင်ချီ၏ သေဆုံးခြင်း〉‌ File:Jean-Auguste-Dominique Ingres - La Baigneuse Valpinçon.jpg〈ဗာလ်ပင်ဆောင်၏ ရေချိုးနေသော အမျိုးသမီး〉 File:Jean-Auguste-Dominique Ingres - Autoportrait à vingt-quatre ans - Google Art Project.jpgကိုယ်တိုင်ဆွဲ ပုံတူ၊ ၁၈၀၄ ခန့်။
ရွှေမဉ္ဇူဘုရားသည် အတွင်းရှိ ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေမှ ပေ ၁၅၀ဝ တွင်တည်ရှိသည်၊ ရွှေမဉ္ဇူဘုရားပွဲတော်မှာ အနီးစပ်ချုပ်ကကျေးရွာများနှင့် ရပ်ဝေးမှဧည့်သည်များဖြင့် အထူးစည်ကားလေ့ရှိသည်။
အင်းတော်ကြီး ဘုရားသမိုင်းသုတေသီများ အဆိုအရ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသည် နာဠာဂီရိတောင် (ဆင်ခေါင်းတောင်)ပေါ်၌ ရပ်တန့်တော်မူကာ "နောင်သော်အခါ အင်းကြီး ဖြစ်တည်မည်၊ ငါဘုရားရှင်၏ ဓာတ်တော် မွေတော်များ ကိန်းဝပ်သော ဘုရားစေတီများ ပေါ်ထွန်းမည်"ဟု မိန့်ကြားတော် မူခဲ့ကြောင်း သိရသည်။
ကချင်ပြည်နယ်၏ အထင်ကရ စေတီတော်ကြီးဖြစ်သည်။
တံဆိပ် ဖြစ်သည့် မောက်တိုနှင့် ဓားလှံကြက်ခြေခတ်ပုံ]] မောက်တိုသည် မှသည် အထိ မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် မြန်မာတို့၏ စစ်သုံးဦးဆောင်း ဖြစ်သည်။
ထို့အတူ၊ ၊ တို့လည်း အသုံးပြုသည်ကို တွေ့ရသည်။
တွင် မောက်တိုဆောင်းသည်ကို မတွေ့ရချေ။
ယခုခေတ်တွင် မောက်တိုကိုဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် (ကြည်းတပ်) တံဆိပ်တွင် မောက်တိုပုံ၌ ဓားနှင့် လှံ ကြက်ခြေခတ်ထားသည့်ပုံကို အသုံးပြုသည်။
မောက်ရှည် သို့မဟုတ် မောက်လူ မှသည် အထိ မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် မြန်မာတပ်မှူးတို့၏ စစ်သုံးဦးဆောင်းဖြစ်သည်။
တွင် မောက်ရှည်ဆောင်းသည်ကို မတွေ့ရချေ။
မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ စီမံကိန်းပေါင်းများစွာအနက် ဘီလူးချောင်း ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းသည် အကြီးအကျယ်ဆုံး စီမံကိန်းကြီးဖြစ်ခဲ့သည်။
ဘီလူးချောင်းဟု ဆိုသောမြစ်ငယ်ကလေးသည် ရှမ်းပြည်နယ်တွင်မြစ်ဖျားခံသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) ကယားပြည်နယ်၊လွိုင်ကော်မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင်တည်ရှိသည်။
ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း အင်လေးကန်မှစီးဆင်းလာသောရေသည် ဖယ်ခုံမြို့ရှိ ဖယ်ခုံအင်းမှတဆင့် ဘီလူးချောင်းအဖြစ်ဆက်စီးသည်။
လွိုင်ကော်မြို့မှ လာလျှင် ဦးစွာ ဘီလူးချောင်းပေါ်၌အမှတ်(၁)စက်ရုံရေလှောင်တမံနှင့်ရေယူအဆောက်အအုံ၊ရေပိုလွှဲကိုတွေ့ရမည်။
အင်းလေးကန်မှတဆင့် စီးဆင်းလာကာ အနီးတွင် ဖယ်ခုံအင်းဖြစ်လာသည်။
နမ့်ပီလုခေါ်ပေါ်တွင်တည်ရှိသောကြောင့်ဘီလူးချောင်းစက်ရုံဟုခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ဗာလည်ကွေးသည် ရှေးခေတ် မြန်မာစစ်သူကြီးများတပ်မှူးများချပ်ဝတ်တန်ဆာဝတ်ဆင်ရာတွင် ပခုံးပိုင်းအားရှေ့၊ နောက်ကာရံပေးသောအပိုင်းဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် နောက်ထပ်အခြေအမြစ်မရှိသော ယုံကြည်ချက်တစ်ခုဖြစ်သည့် တောက်တဲ့သည် (AIDS)ကို ကုသနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြခြင်းဖြစ်၏။
အမှတ်(၃)ခြေလျင်တပ်မဟာ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ နည်းဗျူဟာအဖွဲ့များနှင့် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - = = = = # ခလရ(၄၀) - # ခမရ(၃၈၁) - # ခမရ(၃၈၂) - # ခမရ(၃၈၃) - ၊ # ခမရ(၃၈၄) - ၊ # ခမရ(၃၈၅) - ၊ နန်းမားဒေသ # ခမရ(၃၈၆) - ၊ နန်းမားဒေသ # ခမရ(၃၈၈) - # ခမရ(၃၈၉) - # ခမရ(၃၉၀) - ဗိုလ်မှူးကြီး/ဗိုလ်မှူးချုပ် ‌‌ေဇာ်။
ထိုင်းလူမျိုး (ခေါ်) ဆိုင်ယမ်မီစ်လူမျိုး (; Chao Phraya Thai) အလယ်ပိုင်းထိုင်း တောင်ပိုင်းထိုင်း (; Siam Thai) သို့မဟုတ် တိုင်းနွဲ့လူမျိုး သည် အားပြောဆိုအသုံးပြုသူများဖြစ်၍ ၏ လူဦရေးအများဆုံး လူမျိုးဖြစ်ပြီ အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းတွင် လွှမ်းမိုးကြီးစိုးကာ တွင် ပါဝင်သည်။
ထိုင်းတို့သည် များသောအားဖြင့် အားကိုးကွယ်ကြသည်။
ထိုင်းလူမျိုးတွင် နှင့် ကဲ့သို့ အုပ်စုများ အပြင် အရှေ့တောင် အာရှနှင့် တိုင်လူမျိုး မဟုတ်သည့် အများစုနှင့် လူနည်းစုလူမျိုးများ ပါဝင်သည်။
ဟိုမီယမ်သတ္တုစပ်များကို စွမ်းအားအမြင့်ဆုံး သံလိုက်စက်ကွင်းများ ဖန်တီးရာတွင် Magnetic Flux Concentrator အဖြစ်အသုံးပြုကြသည်။
ဟိုမီယမ်သည် ရှားပါဒြပ်စင်များထဲတွင် ပိုမိုရှားပါးသော ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း ငွေထက် အဆ ၂၀ ပိုမိုများပြားပါသည်။
ဟိုမီယမ်သည် ဇီဝဗေဒ အခန်းကဏ္ဍတွင် ပါဝင်မှု မရှိပါ။
ဟိုမီယမ်သည် အပင်များနှင့် သတ္တဝါများကို ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ မည်သည့်ထိခိုက်မှုမျှ မဖြစ်စေပါ။
အာဘီယမ်ကို Vanadium နှင့်ပေါင်းပြီး ပိုမိုခိုင်မာသော သတ္တုစပ်အဖြစ် ပြုလုပ်အသုံးပြုကြသည်။
အာဘီယမ်ကို သဘာဝတွင် လွတ်လပ်သော ဒြပ်စင်အဖြစ် မတွေ့ရပါ။
အာဘီယမ်သည် ခန္ဓာကိုယ်အတွက် ဇီဝဖြစ်ပျက်မှုကို လှုံ့ဆော်ပေးသည်ဟု သတ်မှတ်ထားရှိသော်လည်း ဇီဝဗေဒအခန်းကဏ္ဍတွင် ပါဝင်မှု မရှိပါ။
အာဘီယမ်သည် အပင်များနှင့် သတ္တဝါများကို ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ မည်သည့် ထိခိုက်မှုမျှ မဖြစ်စေပါ။
ထိုကင်းများတွင် ဘုရင်၏အရာရှိအမှုထမ်းများက ကိုစစ်ဆေး၍ ကုန်သည်ဈေးသည်များထံမှ ဖြတ်သန်းခ အခွန်များကို ကောက်ခံလေ့ရှိသည်။
ကမ္ဘာ့အသေးဆုံး ဖြစ်ပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက် ဆွစ်ဇာလန်လုံခြုံရေးတပ်များ တာဝန်ယူလာသည့် ကိုယ်ပိုင် စစ်တပ်လည်း ရှိသည်။
ဗာတီကန်စီးတီးဟူသောအမည်ကို ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့သည်မှာ ၁၉၂၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော လက်တီရန်စာချုပ် (Lateran Treaty) တွင် ဖြစ်သည်။
ထိုစာချုပ်သည် အတွင်းရှိ ဗာတီကန်ကုန်းတစ်ခုအား အစွဲပြု၍ ခေတ်သစ်မြို့ပြနိုင်ငံငယ်ကို တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
အမည်မှာ Status Civitatis Vaticanae ဖြစ်ပြီး ဤအမည်ကို ၊ နှင့် ကြီးတို့မှ တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းများတွင် အသုံးပြုသည်။
ထရီတွန်၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်အား ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားရာတွင် -၂၃၅ ဒီဂရီ ဆယ်လ်ဆီးယပ် အထိ အေးသည်ဟု သိရသည်။
မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ နှင့် အကြား အနီးတွင်တည်ရှိသည်။
ဒေါက်တာ ရီရီဦး မသိ - ၂၇ မေ ၂၀၂၅ - ၂။
ဒေါက်တာလဲ့လဲ့ဝေ ၂၇ မေ ၂၀၂၅ - လက်ရှိ နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၇၄/၂၀၂၅ }။
အတိုဆုံးလမ်းကြောင်း အရင်ဖွင့် သို့မဟုတ် အိုအက်စ်ပီအက်ဖ် ဆိုသည်မှာ ပတ်ဝန်းကျင် ကွန်ယက်အနေအထားပေါ်တွင် မူတည်၍ ပြောင်းလဲနိုင်သော အိုင်ပီ ကွန်ယက်များတွင် သုံးသည့် ရောက်တင်း ပရိုတိုကောလ် တစ်ခုဖြစ်သည်။
လသည် ခရစ်သက္ကရာဇ်၏ငါးလောက်မြောက်လတစ်လဖြစ်သည်။
ယင်းလတွင် မွေးဖွားကြသည့် မြန်မာပြည်ဖွားများမှာ − ၊ စာရေးဆရာ ၊ စာရေးဆရာ ( ၂၃ ၊ ၁၉၂၉ ) ၊ စာရေးဆရာ၊ သတင်းစာဆရာ ၊ စာရေးဆရာ၊ စာနယ်ဇင်းဆရာ ၊ စာရေးဆရာ ၊ စာရေးဆရာ ၊ အိုင်စီတီပညာရှင်။
သူမကို ၁၉၈၂-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးမြင့်ဦးနှင့် အမိ ဒေါ်မြိုင်တို့မှ ၊ ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
သက်မွန်မြင့်သည် အခြေခံပညာကျောင်းသူဘဝက ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖူကူအိုကာမြို့တွင်နှစ်စဉ်ကျင်းပပြုလုပ်သည့် အာရှပစိဖိတ်ဒေသ ကလေးသူငယ်များ တွေ့ဆုံပွဲသို့ ချင်းပြည်နယ်ကိုယ်စားပြု တက်ရောက်ခဲ့သည်။
မှာလည်း ထိုကားဖြင့်ပင် အကောင်းဆုံး မင်းသားဆုရရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ အခမ်းအနားတွင် သက်မွန်မြင့်သည် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် ဒုတိယမြောက် အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။
သက်မွန်မြင့်သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ(၁၄)ရက်တွင် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။
ခွေးဝင်ဖြစ်ပြီး နှင့် တလျှောက်တွင် တွေ့ရသည်။
တောင်ဘက် မှစ၍ ၊ ၊ များတွင် တွေ့ရသည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အထိတွေ့ရလေ့ ရှိပြီး တွင် မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းမှလွဲ၍ တခြားနေရာများတွင် တွေ့ရသည်။
လက်ရှိတွင် မျိုးကွဲပေါင်း ၁၉ မျိုးကို တွေ့ရပြီး ၁၆ မျိုးကို ၊ မက္ကဆီကိုနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့တွင် တွေ့ရကာ ၃ မျိုးကို အလယ်အမေရိက တွင် တွေ့ရသည်။
များကဲ့သို့ ဘက်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း မဟုတ်ပဲ မြောက်အမေရိကတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁.၈၁ သန်း ခန့်က ပေါ်ထွန်းလာသည်ဟု ယူဆရသည်။
ပေါင်ချိန် ၆၀၀ မှ ၁၇၀၀ ပေါင်အထိ( ၃၀၀ ကီလိုဂရမ် မှ ၇၈၀ ကီလိုဂရမ်) အထိ ရှိတတ်ကြပြီး ၎င်း၏ မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သော ကိုဒီယတ်ဝက်ဝံ (Kodiak Bear)သည် များနှင့် ယှဉ်နိုင်လောက်အောင် ကြီးမားကြသည်။
ထိုသို့သော အပြုအမူမှာ နှင့် ရှိ ဝက်ဝံမျိုးတို့တွင် ထင်ရှားသည်။
အာရှဝက်ဝံနက် (''Ursus thibetanus''၊ ယခင်အမည် ''Selenarctos thibetanus'') သို့ မြင်းဝံ ကို လဝက်ဝံ သို့မဟုတ် ရင်ခေါင်းဖြူဝက်ဝံ ဟု လည်း ခေါ်လေ့ ရှိကြပြီး ခန္ဓာကိုယ် အသင့်အတင့် အရွယ်အစား ရှိသော မျိုးဖြစ်သည်။
ပုံမှန်အားဖြင့် သစ်ပင်များပေါ်တွင် နေထိုင်လေ့ ရှိပြီး ၊ ၊ နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ အရှေ့စွန်းပိုင်း၊ နှင့် များ တို့တွင် တွေ့ရသည်။
များ ပျက်စီးခြင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းအတွက် လူတို့၏ အမဲလိုက် ခံရခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး အဖွဲ့မှ မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့် ဝက်ဝံအမျိုးအစား အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
ပုံပန်းသဏ္ဌန်အားဖြင့် က ဝက်ဝံများနှင့် ဆင်တူသဖြင့် အချို့သော တို့က အခြားဝက်ဝံမျိုးကွဲတို့ ဆင်းသက်လာရာ မျိုးစုဟု ကောက်ချက်ချကြသည်။
ကမ္ဘာကျော် ကဗျာဆရာကြီး က "ဝက်ဝံတို့ထဲတွင် အထူးဆန်းဆုံး မျိုးနွယ်စု" ဟု ဖော်ပြခဲ့ဖူးသည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းနေ အသားစား သတ္တဝါများတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး များထဲတွင်လည်း အကြီးဆုံး ဝက်ဝံမျိုး ဖြစ်သည်။
အခြားအစုံစား သတ္တဝါဖြစ်သည် မျိုးမှာလည်း ဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံများနှင့် အရွယ်အစား အတူတူ ခန့်မျှ ရှိသည်။
များနှင့် အမျိုး အလွန်နီးစပ်သော်လည်း ၎င်းတို့နှင့် ပတ်သက် ယှက်နွယ်နေသော ဂေဟစနစ်နှင့် ကိုက်ညီအောင် ဆင့်ကဲ ပြောင်းလဲ ဖြစ်ပေါပြီး ဖြစ်သည်။
ဝင်ရိုးစွန်း ဝက်ဝံများ၏ ခန္ဓာကိုယ် သွင်ပြင်မှာ အလွန်အေးသော အပူချိန်ကို ခံနိုင်ရန်၊ နှင်း၊ နှင့် ရေပြင်ပေါ်တွင် လှုပ်ရှားသွားလာနိုင်ရန်၊ သူတို့၏ အစားအစာဖြစ်သော တို့ကို ဖမ်းဆီးနိုင်ရန် စသည်တို့နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါပြီး ဖြစ်သည်။
ပိုလာဝက်ဝံများသည် ဧပြီလ သို့မဟုတ် မေလအတွင်းတွင် မိတ်ဖက်မျိုးပွားခြင်းကို လုပ်ဆောင်ကြသည်။
ပိုလာဝက်ဝံ၏ တွင် ဗီတာမင် အေ ဓာတ် မြောက်မြားစွာပါဝင်သဖြင့် ယင်းအသည်းကို အလွန့်အကျွံစားသုံးမိသူသည် ကိုယ်ခန္ဓာကထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းမရှိသောကြောင့် သေရလေသည်။
Image:Ursus maritinus.jpgဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံတစ်ကောင် Image:Ursus maritimus Steve Amstrup.jpgမိခင်နှင့် ကလေးများအတူတွေ့ရသော ဝက်ဝံမိသားစုတစ်ခု Image:Polar Bear 2004-11-15.jpgပိုလာဝက်ဝံ Image:Polar bears near north pole.jpgရုရှားနိုင်ငံရှိ ပိုလာဝက်ဝံများ Image:Polar bear arctic.JPGပင်လယ်အတွင်းရေကူးခတ်နိုင်သည့် ပိုလာဝက်ဝံ။
တိုက်တွင် တွေ့ရလေ့ရှိပြီး ညဘက်တွင် ကျင်လည်ကျက်စားကာ အင်းဆက်များကို စားသုံးလေ့ ရှိသည်။
တွင် တွေ့ရသော များကို မျိုးစိတ်တစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။
များနှင့် မတူပဲ နှုတ်ခမ်းရှည် ဝက်ဝံများမှာ ပိန်⁠ပိန်ရှည်ရှည် ဖြစ်ပြီး မျက်နှာတဝိုက်တွင် လည်ဆံမွေး ကဲ့သို့သော အမွေးများ ရှိသည်။
နှုတ်ခမ်းရှည်ဝက်ဝံများသည် နှင့် အစောပိုင်းတွင် သန္ဓေယူလေ့ ရှိပြီး မစမီ အချိန်တွင် မွေးဖွားလေ့ ရှိကြသည်။
များ၊ များ၊ များကို စားသုံးလေ့ ရှိကြသည်။
သူတို့၏ နယ်မြေအတွင်းသို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော များကို တိုက်ခိုက်လေ့ ရှိကြသည်။
လက်ထက်တွင် မိုးညှင်းမြို့၌အုပ်စိုးသော မိုးညှင်း‌စော်ဘွားအားမကျေနပ်ကြသဖြင့်အိမ်ထောင်စု ၆၀ ခန့်သည် မိုးညှင်းမှထွက်ခွာလာပြီး ရွာသစ်တည်ခဲ့ဟု အဆိုရှိသည်။
အများစုမှာလယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။
ရွှေတူးဖော်ခြင်း၊ သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သွားပြီး ကျောက်တူးဖော်ခြင်းလုပ်ငန်းများလည်းလုပ်ကိုင်ကြသည်။
အစိုးရ သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းရှိပြီး အင်းတော်ကြီးဒေသ၊ နောင်ပိုအောင်ဒေသမှ သစ်များကို မီးရထားဖြင့်တင်ပို့ရာ သစ်ဆိပ်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။
အရှေ့ဘက် ကံ့ကော်တောင်တန်းနှ င့်အနောက်ဘက် နမ့်မွန်းတောင်တန်းကြားရှိ မြေပြန့်လွင်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။
အနောက်ဘက်သို့ အင်းတော်ကြီးဒေသ လုံးတုံမှတစ်ဆင့် ဖားကန့်၊ ယင်းမှ တစ်ဆင့် အထိ ကားလမ်းပေါက်သည်။
လုံးတုံမှ လမ်းခွဲပြီး ကမ်းရှိ ဟုမ္မလင်းအထိ ကားလမ်းပေါက်သည်။
ခန္တီးရှမ်းတို့သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား ခန္တီးလုံ ခေါ် တွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသော တစ်မျိုး၏အမည် ဖြစ်သည်။
စစ်ဆောင်ပန္နား (သို့မဟုတ်) သိပ်သောင်ပန္နား (၊ : ᩈᩥ᩠ᨷᩈ᩠ᩢ᩠ᩋᨦᨻᨶᨶᩣ; ) သည် ၊ ၏ တောင်ဘက်အစွန်းဆုံးတွင် တည်ရှိသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆင်တူသော အပူပိုင်းမုတ်သုံရာသီဥတုရှိကာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးသော ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးစပ်သည်။
အဓိကအားဖြင့် ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး လူးရှမ်း ရိုးရာမြန်မာ့သင်္ကြန်ပွဲတော်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။
ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းအဓိပ္ပာယ်မှာ "ဆယ်နှစ်ပြည်ထောင် လယ်မြေနယ်မြေ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
Hsieh, Shih-Chung. (1989). ''On the Dynamics of Tai-Lue Ethnicity''. University of Washington. ဤအမည်သည် အေဒီ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ကျိုင်းဟုံစော်ဘွား ဖယားစီလား (Phaya Si La) လက်ထက်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုစဉ်က စော်ဘွားသည် အခွန်အတုတ်များ ကောက်ခံရာတွင် စနစ်တကျရှိစေရန် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ (၁၂) ခု သို့မဟုတ် "ပန္နား" (၁၂) ခုအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ဒေသခံ တိုင်းလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မှ များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုတို့တွင် ထပ်တူနီးပါး တူညီကြသည်။
Matisoff, J. A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman''. University of California Press. စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) သည် အေဒီ ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်ကြာ တွင် အရေးပါသော လက်အောက်ခံ ပဒေသရာဇ်နယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။
စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသကို မြန်မာအင်ပါယာအတွင်းသို့ စတင်သွတ်သွင်းခဲ့သူမှာ ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် မင်းတရားကြီး ဖြစ်သည်။
အေဒီ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်သည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို အောင်နိုင်ပြီးနောက် အရှေ့ဘက်သို့ စစ်အင်အားချဲ့ထွင်ရာမှ ကျိုင်းတုံနှင့် ကျိုင်းဟုံ (စစ်ဆောင်ပန္နား) တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
Thant Myint-U. (2011). ''Where China Meets India: Burma and the New Crossroads of Asia''. Faber & Faber. မင်းတရားကြီးသည် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားအား သစ္စာပေး၍ မြန်မာ့ဩဇာခံအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်များကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။
ဘုရင့်နောင်သည် ဤဒေသကို အခြေပြု၍ တရုတ်နယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ "ကိုးပြည်ထောင်" (Mueang ကိုးခရိုင်) ကို စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
Lieberman, V. (2003). ''Strange Parallels: Volume 1, Integration on the Mainland: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press. နှင့် တစ်လျှောက်တွင်လည်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာဘုရင်များထံ နှစ်စဉ် အခွန်တော် ဆက်သရသော သစ္စာခံနယ်မြေအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။
လက်ထက် (အေဒီ ၁၇၆၅-၁၇၆၉) တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အတွင်း စစ်ဆောင်ပန္နားသည် မြန်မာတပ်မတော်အတွက် အလွန်အရေးပါသော စစ်ဗျူဟာမြောက်ဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်။
မြန်မာတပ်များသည် ကျိုင်းဟုံကို အမာခံစခန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တရုတ် (ချင်မင်းဆက်) ကျူးကျော်တပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co. စစ်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ဆောင်ပန္နားအပေါ် မြန်မာတို့၏ ဩဇာအာဏာမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့် မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံစလုံးသို့ အခွန်ဆက်ရသော "နှစ်နိုင်ငံသစ္စာခံ" အခြေအနေမျိုးသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
Giersch, C. P. (2006). ''Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier''. Harvard University Press. ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာတို့၏ အင်အားချည့်နဲ့လာမှုနှင့်အတူ စစ်ဆောင်ပန္နားတွင် အုပ်ချုပ်ရေးယိုင်နဲ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
နှင့် လက်ထက်များတွင် ကျိုင်းဟုံစော်ဘွားများအကြား အာဏာလုမှုများကြောင့် ဒေသတွင်း မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မြန်မာတပ်များ သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။
အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်၊ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေးအတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
အေဒီ ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အတွင်း ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်များအရ ဗြိတိသျှတို့သည် နိုင်ငံရေးအရ အပေးအယူလုပ်ရန် စစ်ဆောင်ပန္နား (ကျိုင်းဟုံ) ဒေသကို တရုတ် (ချင်းမင်းဆက်) ထံသို့ အပြီးသတ် လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။
သို့ဖြစ်ရာ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာအောက်တွင် ရှိခဲ့သော စစ်ဆောင်ပန္နားသည် ခေတ်သစ်နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ချက်များကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
Walker, A. (1999). ''The Legend of the Golden Boat: Regulation, Trade and Traders in the Borderlands of Laos, Thailand, China and Burma''. University of Hawaii Press. = စစ်ဆောင်ပန္နားသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်သော်လည်း အခိုင်အမာ ထွန်းကားသည့် ဒေသဖြစ်သည်။
ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များရှိပြီး အမျိုးသားတိုင်းသည် ရဟန်းဝတ်သည့် ဓလေ့ရှိသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု ကိုလည်း ပေါင်းစပ်ယုံကြည်ကြပြီး သစ်ပင်ကြီးများနှင့် တောင်စောင့်နတ်များကို ပူဇော်လေ့ရှိသည်။
McCarthy, Susan. (2009). ''Communist Multiculturalism''. University of Washington Press. = တိုင်လူးတို့၏ ရိုးရာအိမ်များသည် ခြေတံရှည် ဝါးအိမ် (Stilt Houses) များ ဖြစ်ကြသည်။
အိမ်ခေါင်မိုးကို ငါးကြေးခွံပုံစံ အုတ်ကြွပ်များဖြင့် မိုးလေ့ရှိပြီး ဒေသ၏ ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် တည်ဆောက်ထားသည်။
အိမ်ခေါင်မိုးနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းဆောင်များတွင် ဒေါင်းရုပ် နှင့် ဆင်ရုပ်များကို အလှဆင်လေ့ရှိပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ကံကောင်းခြင်း၏ ပြယုဂ်များ ဖြစ်သည်။
ရေပက်ဖျန်းပွဲတော် === စစ်ဆောင်ပန္နားဒေသရှိ တို့၏ သင်္ကြန်ပွဲတော် သည် မြန်မာနိုင်ငံမှတဆင့် ပြန့်ပွားသွားသော နှင့်အတူ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။