DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) Image:Tortoise-Hatchling.jpgA baby emerges from its egg. Image:Emperor Gum Moth eggs2.jpgInsect eggs, in this case those of the , are often laid on the underside of leaves. Image:Clupeaharenguskils2.jpgFish eggs, such as these eggs are often transparent and fertilized after laying. Image:Skate egg case (Raja binoculata) 01.jpgs and some s have a uniquely shaped egg case called a .။
လူတစ်ဦးတစ်ယောက်အား အဖြစ်အပျက်တစ်ခုကို ပြောပြပါက ထိုသူသည် အံ့ဩခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်း၊ မယုံကြည်နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ထွက်ပေါ်လာသော ဖြစ်သည်။
ဂစ်တာ ဟူသည် ကြိုးတပ် တူရိယာတခုဖြစ်ပြီး ထိုကြိုးများအား လက်ဖြင့် တီးခတ်ရသည်။
ဂစ်တာ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများမှာ ကိုယ်ထည်၊ လက်ကိုင်၍ ကြိုးများအား ဖိထိန်းရန်အတွက် ပြားသော လက်ကိုင်တန်း တခု၊ ထိုကြိုးများအား ထိန်းချုပ်ထားရန်အတွက် ထိန်းချူပ်ဘားများ နှင့် ကြိုးတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ပုံမှန်အားဖြင့် ဂစ်တာ တလက်အား သစ်သား သို့မဟုတ် ပလတ်စတစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။
ထို့ပြင် ဂစ်တာကြိုးအား သံမဏိ သို့မဟုတ် နိုင်လွန်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားကြသည်။
ဂစ်တာကြိုးများကို များသောအားဖြင့် ညာလက်ချောင်းကလေးများဖြင့် လည်းကောင်း၊ အထူးပြုလုပ်ထားသော ဂစ်တာတီးရန် ပလတ်စတစ်ပြားကလေးများဖြင့် လည်းကောင်း ခတ်ယူတီးခတ်ကြသည်။
ထိုသို့ တီးခတ်မှုပုံစံကို ကြိုးခတ်ခြင်းဟူ၍ ခေါ်သည်။
ဘယ်လက်သည် ဂစ်တာ၏ (ပြားသော လက်ကိုင်တန်း)လည်တိုင်အား ကိုင်ထားရပြီး တချိန်တည်းတွင်ပင် ဘယ်လက်မှ လက်ကိုင်တန်းပေါ်ရှိ ဂစ်တာကြိုးလေးများအား လက်ဖြင့် ဖိနိုပ်ထားရရပြီး ညာလက်မှ ဂစ်တာကြိုးများအား အပေါ်အောက် ဆွဲ၍ တီးခတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကြိုးကလေးများအား တချောင်းခြင်း ခတ်၍ တီးခြင်းဖြင့် အသံထွက်ပေါ်စေသည်။
လက်အနေအထားပြောင်းခြင်းဖြင့် ဂစ်တာအသံ၊နုတ်များအား ပြောင်းလဲနိုင်သည်။
မည်သို့ပင် ဖြစ်စေကာမူ ဂစ်တာသည် ယနေ့ခေတ် လူကြီး၊ လူငယ်များ အကြိုက်တွေ့၍ ဝယ်ယူရ လွယ်ကူခြင်း၊ တီးခတ်ရ လွယ်ကူခြင်းတို့ကြောင့် လူကြိုက်များ ရေပန်းစားသော တူရိယာ တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။
ယနေ့ ဂစ်တာများ၏ ခေတ်စားမှုသက်တမ်းသည် တိုတောင်းသည်ဟု သင်ယူဆနိုင်သော်လည်း နှစ်ပေါင်းထောင်နှင့် ချီသည့် ရှည်လျားသော သမိုင်းကြောင်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားလေသည်။
ရှေးယခင်က အာရှမိုင်းနားဟူ၍ ခေါ်တွင်သည့် အီဂျစ်ပြည်၌ လွန်ခဲ့သည့် ဘီစီ ၁၀၀ဝခန့် အေဒီ၆၀ဝ ခန့်လောက်မှ ဂစ်တာနှင့် နီးစပ်သော ရုပ်ကြွင်းတွေကို တွေ့ ရှိခဲ့သည်။
သမိုင်းအထောက်အထားတွေအရ ဂစ်တာရဲ့ အစောဆုံးတူရိယာဟာ အာရပ်နိုင်ငံတွေကနေ စတင်ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားခဲ့ပြီး ဂစ်တာဆိုသည့် ဝေါဟာရမှာ ရှေးဂရိလူမျိုးများ အမြတ်တနိုး တီးခတ်ခဲ့ကြတဲ့ ကီသာရာ(KITHARA) တူရိယာမှ ဆင်းသက်လာသည် ဟူ၍လည်း လက်ခံထားကြသည်။
ဂစ်တာရဲ့ ပုံသဏ္ဌာန် နှင့်ဖွဲ့စည်း ပြုလုပ်ထားပုံများသည် တီးခတ်သည့် အခါ လွယ်ကူစေရန်နှင့် ခေတ်မှီစေရန်အတွက် မိမိစိတ်ကြိုက်﻿ပြုလုပ်ခဲ့ကြသောအခါ ၎င်း၏ခိုင်မာသည့် သမိုင်းကြောင်းသည်လည်း ဝေဝါးမှေးမှိန်စေခဲသည်။
ထိုအရာများမှာ # ကြိုး ၆ စုံ စုစုပေါင်း ၁၂ ကြိုးတပ် ဗီဟူလာ (VIHVELA) ထိုတူရိယာနှင့် တွဲဖက်တီးခတ်ရန်အတွင် သင်္ကေတဇယားဖြင့် ရေးသားထားသော နှစ်ယောက်တွဲတီးလုံး၊ သီချင်း၊ အကသီချင်းများ အပါအဝင် စုစုပေါင်း စာအုပ် ၇ အုပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
စည်ပင်တိုးတက်လာကာစ အမေရိကန်၌ စွန့်စားသွားလာသူများ၊ နယ်မြေသစ်ရှာဖွေသူများ စသူတို့သည် လှည်းတန်းရှည်ကြီးတွေနှင့် လှည့်လည်သွားလာကြပြီး စခန်းချ အပန်းဖြေသည့်အခါတွင် မီးပုံဘေး၌ ဂစ်တာတီး၍ အမောဖြေ ကြသည်။
ကမ္ဘာကျော် ဂစ်တာကုမ္ပဏီကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဂစ်ဘဆင် (GIBSON)၊ ဖန်ဒါ (FENDER) တို့ဟာလည်း ဂစ်တာအမျိုးအစား အမျိုးမျိုးကို ပုံစံပေါင်းမြောက်မြားစွာဖြင့် ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြပြန်သည်။
ဂစ်တာဆိုတာ… Posted by Mr.guitar on Dec-18-2008 under History
ယင်းတို့မှာ 'အဲလီဖတ် အာဖရိကန်နပ်'ခေါ် အာဖရိက ဆင်မျိုးနှင့် 'အဲလီဖတ် အာရှတိကပ်'ခေါ် မျိုးတို့ဖြစ်သည်။
အာဖရိကဆင်သည် ထက် ပို၍ကြီးမားသည်။
မျိုးသည် အတွင်းဘက်ကျသော တောနက်ကြီးများထဲတွင်သာ ကျက်စားလေ့ ရှိသည်။
မျိုးကို မျိုးဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသေး၏။
သို့သော်လည်း ထိုဆင်မျိုးကို ၌သာမဟုတ်၊ ၊ ၊ ၊ ၊ကျွန်းဆွယ် စသော အရပ်တို့တွင်လည်း အနှံ့အပြားတွေ့ရပေသည်။
ထိုဆင်နှစ်မျိုးသည်အကျင့်စာဂအားဖြင့် အလွန်တူညီသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် ဆင်ကို လေးလံသော ဝန်ကို သယ်ဆောင်ရသည့် အလုပ်များလုပ်ကိုင်စေရန်ရွေးချယ်၍ ခိုင်းစေသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတို့တွင် ကို အတွေ့ရများသည်။
ရှေးအခါကတည်းကပင် ဆင်များကို ဆင်စွယ်အလို့ငှာ အများအားဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
မြန်မာကျမ်းဂန်တို့တွင် ဆင်များကို အစွယ်ပေါက်ပုံသို့ လိုက်၍ - # အစွယ် လုံးဝမရှိသော ဟိုင်းမျိုး၊ # သေးသွယ်သောအစွယ်၊ တိုသောအစွယ်ရှိသည့် ဟံမျိုး၊ # အစွယ် တစ်ချောင်းသာရှိသော တည်မျိုး၊ # အစွယ် နှစ်ချောင်းစုံရှိသော တံမျိုးဟူ၍ အမည်လေးပါးဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။
ယင်းတို့မှာ အစဉ်အတိုင်း တစ်မျိုးထက်တစ်မျိုးက ဆယ်ဆအားရှိလေရာ - # လူဆယ်ယောက်အားရှိ၍၊ ညင်းညင်းအော်မြည်တတ်သော ဆင်မည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည့် ကာဠာဝကဆင်၊ # ဂင်္ဂါမြစ်ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ဝိုက်၌ ရှိကြ သည့် ဂင်္ဂေယျဆင်၊ # ဝါဖျော့ဖျော့ အရောင်ရှိသောပဏ္ဍရ ဆင်၊ # ကြေးနီရောင်အဆင်းရှိသော တမ္ဗဆင်၊ # ကြောင်သောအဆင်းရှိသည့် ပိင်္ဂလဆင်၊ # အနံ့မွှေးသောဂန္ဓဆင်၊ # တင့်တယ်စွာ သွားတတ်သော မင်္ဂလဆင်၊ # ရွှေရောင် အဆင်းရှိသော ဟေမဆင်၊ # ဖြူသောအဆင်းရှိ၍၊နှာမောင်း အမြီး လှပရှည်သွယ်ပြီးလျှင် ကောင်းကင်၌ကျက်စားတတ်သော ဥပေါသထဆင်၊ # ဘော်ငွေအဆင်းရှိပြီးလျှင် ညီညွှတ်သော အစွယ်နှစ်ချောင်းမှ ရောင်ခြည်ခြောက်မျိုးထွက်ကာ အမြီးဦးခေါင်းရှည်သွယ်၊ အလုံးစုံသော ကြန်အင်လက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံလျက် ကောင်းကင်၌လည်း ပျံသွားနိုင်သည့် ဆဒ္ဒန်ဆင်၊ ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။
ယင်းဇာတ်ဝတ္ထုကို စာပေဂုဏ်မြောက်စွာ ဖွဲ့နွဲ့ရေးသားလိုက်သောအခါ ပိုမိုကြည် နူးလွမ်းဆွတ်ဖွယ်ရာ ဖြစ်လာပြီးလျှင် မြန်မာစာပေ လိုက်စားသူတိုင်းသည် ယင်းဝတ္ထုကို အထူးကြိုက်နှစ်သက်ကြလေသည်။
ကျော်ထင်နော်ရထာ၊ စသူတို့သည် ဆင်ဖြူရှင် ဘွဲ့အမည်နှင့် ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။
ဈေးကို ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က သတ်မှတ်ထားသော စည်းကမ်း ဥပဒေများနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်ရသည်။
ယင်းသို့ရောင်းဝယ်သူတို့ လွယ်ကူစွာ ရောင်းဝယ်နိုင်မှု အတွက် အတည်တကျ သတ်မှတ်ကာရောင်းဝယ် လာကြသည့် ဈေးများဖြစ်ပေါ်လာပြီးနောက်၊ ကုန်သည်တို့က ဖန်တီးယူသော ဈေးများလည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။
မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတောင်တန်းဒေသများ၊အဓိကအားဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း တွင်အခြေချနေထိုင်သော ဝင်လူမျိုးများဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် အိန္ဒိယအနောက်မြောက်ပိုင်းတန်းများတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာ(Tibeto-Burman) လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်။
van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas.'' Brill Academic Publishers. Li, Ying (2015). ''Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China.'' ''Human Genetics.'' Ethnologue (2023). ''Language Family Trees – Sino-Tibetan.'' "ဂျင်းဖော (ဂျိန်းဖော/ဂျိန်းဖော့/ဂျိမ်းဖော)" ဆိုသော စကားမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် ကချင်များကို ခေါ်ဝေါ်သော်လည်း ဒေသအလိုက်ဆိုလျှင် တောင်ဘက် အောက်ဘက်တွင် နေထိုင်ကြသော ကချင်များကို "ခနာမ်(Hkap Nam)" ဟု ခေါ်၍ အထက်ဘက် (မြစ်ဖျားဘက်) တွင် နေထိုင်သော ကချင်များကို “ ခခူး(Hkap Hku) ” ဟု ခေါ်ကြသည်။
ကချင်လူမျိုးတို့၏ မူရင်းဒေသမှာ မဂျွိုင်းရှင်ရာဘွန်( Majoi Shingra Bum) ဖြစ်သည်ဟု မိရိုးဖလာ မှတ်သားထားကြသည်။
ကချင်မျိုးနွယ်တို့သည် အနွယ်ဝင်များအနက် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နောက်အကျဆုံး ဝင်ရောက်လာသည့် လူမျိုးစုဖြစ်သည်ဟုခန့်မှန်းရသည်။
ထိုသို့ဝင်ရောက်ရာတွင် အများစုကဲ့သို့ အရှေ့ဘက် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း နှင့် အနောက်ဘက် စစ်ကိုင်းတိုင်း အနောက်ဘက် ဒေသများမှ ဝင်ရောက်လာခြင်းမျိုး မဟုတ်ပဲ မြောက်ဘက်စူစူးမှ ဝင်ရောက်လာသည်ဟုဆိုကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် တြိဂံနယ်မြေ (နှင့် မြစ်နှစ်သွယ် စပ်ကြားရှိ သုံးထောင့်ဒေသ) သို့ ရောက်သောအခါတွင် ရှေ့သို့ ဆက်လက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း မပြုပဲ ကာလအတန်ကြာ အခြေစိုက်ခဲ့ကြဟန်တူသည်။
ကချင်ဟူသော ဝေါဟာရမှာ အမှန်စင်စစ် မြန်မာတို့ခေါ်သော ဝေါဟာရသာ ဖြစ်သည်။
ရိုးရာဓလေ့နှင့်ယဉ်ကျေးမှု ကျေးရွာတိုင်း ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဆလန်(salang) ဟုခေါ်သော ကျေးရွာလူကြီးများ ရှိသည်။
ကချင်လူမျိုးများသည် ကခုန်ခြင်း(ကချင် အကကို... ကိုယ်ရည်သွေးအကဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်ပေသည်။
ကချင်လူမျိုးတို့သည် မိရိုးဖလာအားဖြင့် (Bau)၊ (Shuksheng)၊ (Htawng)နှင့် [ထူရန်(Htu Ren),ပေါင်(Pau),ဒွန်ဘာ(Dumba),ပီးလန်(Pilang)တို့ကို တီးမှုတ်လေ့ရှိသည်။
မင်းသုဝဏ် ရေး နှင်းတောင်ပေါ်က ယဉ်ကျေးမှု ဆောင်းပါး၊ ဒို့ကျောင်းသား၊ အတွဲ-၄၊ အမှတ်-၆ (ဇွန် ၁၉၆၈) = ကချင်မျိုးနွယ်စုအသီးသီးတွင် ယခင်က(လွန်ခဲ့သော နှစ် ၁၀ဝကျော်) ဘာသာစကားတို့သာရှိခဲ့ပြီး စာပေမှာမူမရှိခဲ့ပေ။
ဆရာကြီး‌ - အင်္ဂလိပ်ခေတ်ပညာဝန်၊ကချင်လွတ်လပ်ရေးတောင်းဆိုခဲ့သူ။
ဆမား ဒူဝါ ခွန်ဆိုင်းလီ - နယ်ချဲ့ အင်္ဂလိပ် ဆန့်ကျင်ခဲ့သည် ခေါင်းဆောင် ဖုန်ကန်ဒူဝါ ခမ်းလိန် - နယ်ချဲ့ အင်္ဂလိပ် ဆန့်ကျင်ခဲ့သည် ခေါင်းဆောင် ဒိုင်ဖာ့ ဒူဝါ ဂမ် - ဗိုလ်နေမျိုးသိန်းပရာဇာ အမည်ဖြင့် စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ နှင့်အတူ အာသံ ကို စစ်ချီခဲ့သည် ခေါင်းဆောင် - အဂ်လိပ်ထံ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတောင်းဆိုခဲ့သူ။
ဗိုလ်မှူးကြီး - မေမြို့စစ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ဟောင်း၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်၊နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်။
ဗိုလ်မှူးချုပ် - မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်တိုင်းမှူး။
ကယားလူမျိုးတို့သည် လူနှင့်ငှက်အမျိုးအနွယ်ဖြစ်သော ကိန္နရီ ကိန္နရာ တို့မှဆင်းသက်ပေါက်ပွားလာ သောလူမျိုးများဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည့်အတိုင်း ကိန္နရီ၊ ကိန္နရာတို့ပျော်မြူးရာဒေသဖြစ်သည့် ငွေတောင်ပြည်သို့ ရောက်ရှိရန်ဆုတောင်းခဲ့ကြသည်။
ကယားလူမျိုးတို့သည် တွင် ပါဝင်သော ကယားပြည်နယ်၌အများဆုံးနေထိုင် ကြသူများဖြစ်ပေသည်။
ကယားလူမျိုးတို့ကို ပြည်နယ်၏ အရှေ့ပိုင်း အရှေ့တောင်ဘက်ဒေသ ကန္တာရဝတီနယ်သံလွင်မြစ်ကမ်းနှစ်ဖက်တို့၌ အများဆုံး တွေ့ရသည်။
ပြောဆိုသော စကားများ၏ နီးစပ်မှုကိုထောက်၍ ကယားလူမျိုးတို့မှာ တိဗက်မြန်မာစုဝင် စုခွဲ၌ပါဝင်သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သည်ဟု ဘာသန္တရပါရဂူတို့ကဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
လူမျိုးစုအားဖြင့် ထိုင်းတရုတ်အနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး ကရင်လူမျိုးစုတွင်ပါဝင်သည်။
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၈၀ (၁) (က) ပါ ကရင်နီပြည်နယ်ကို ပယ်ဖျက်ပြီး ဟု ပြင်ဆင် ပြဋ္ဌာန်းပေးရန် ၁၉၅၀ ဖေဖော်ဝါရီတွင် ကျင်းပသည့် လွှတ်တော်၌ ကရင်ပြည်နယ်ကိုယ်စားလှယ် ဦးစိန်က အဆိုပြုချက်တင်သွင်းခဲ့သည်။
အတွင်းမှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများ]] ဝတ်ဆင်သော အဝတ်အထည်တို့၏ နီသော အရောင်အသွေးကို လိုက်၍ မြန်မာတို့က ကယားလူမျိုးတို့ကို ရှေးအခါက ကရင်နီဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၉၀၀၀၀ ခန့်ရှိမည်။
ဖွဲ့အစည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ (၁၉၄၇) နှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းသောအခါ၌ ကရင်နီနယ်ကိုပါ ထည့်သွင်းရန် ရည်မှန်းချက်ရှိခဲ့သည္။
ကယားတို့သည် ရိုးရာနတ်နှင့်ဗုဒ္ဓဘာသာကိုကိုးကွယ်သည်။
ကရင်လူမျိုးများသည် ၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများထဲတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ဝင်လူမျိုးများဖြစ်သည်။
အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် များတွင် နေထိုင်ကြပြီး ထိုင်းနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း တောင်ပေါ်ဒေသများတွင်လည်းနေထိုင်ကြသည်။
ထိုစကားရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "သဲစီးသောချောင်း" (သို့မဟုတ်) "ရေထိုးသဲစီး" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
အလွန်ကျယ်ပြန့်သော သဲကန္တာရကြီးအား မြစ်ချောင်းများ ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရာတွင် ရေနှင့်သဲများ ရောပါစီးဆင်းသွားခြင်းကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ကရင်လူမျိုးအများစုသည် ထိုဒေသမှာ (Gobi Desert) ကို ဆိုလိုသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ထီးဆဲ့မဲ့ယွား ဒေသသို့ မရောက်မီ ရှေးဦးစွာ "ထီးဆဲ့မဲ့ဘော" (ရေထိုးသဲဝါ) ဒေသသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြရာ၊ ၎င်းမှာ သဲနုန်းများကြောင့် အဝါရောင်သန်းနေသော မြောက်ဘက်ရှိ ဒေသ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။
ကရင်၊ ကရင်လူမျိုးနှင့်ယင်းတို့၏ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ ဤဒေသသည် တိဗက်-ဗမာလူမျိုး များ စတင်ရာဒေသလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
အရ ကမ်းယံလူမျိုးများသည် သံတွဲနှင့် ပြည်မြို့ အနောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။
မှန်နန်းရာဇဝင် ကရင်လူမျိုးများသည် များ ဖြစ်ကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အစောဆုံး ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသော လူမျိုးစုများထဲတွင် တစ်စုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ကရင်လူမျိုးများ၏ ဘိုးဘေးများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက (Gobi Desert) အနီးမှ စတင်ကာ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်ဟု ကရင်ရိုးရာ ဒဏ္ဍာရီများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများက ဆိုသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ခန့်မှန်းခြေ အေဒီ (၃) ရာစုမှ (၈) ရာစုအတွင်း လမ်းကြောင်းကြီး (၃) ခုဖြင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။
သံလွင်မြစ်ကြောင်းဖြစ်သော အရှေ့ဘက်လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် နှင့် တောင်တန်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသကဲ့သို့ ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း မြောက်ဘက်မှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သူများနှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် နေထိုင်အခြေချသူများလည်းရှိသည်။
ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာလုစ် (G.H. Luce) ၏ အဆိုအရ ကရင်လူမျိုးများသည် နှင့် တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အထွန်းကားဆုံးအချိန်များ၌ပင် အခြေချနေထိုင်ပြီး ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။
အတွင်း ကရင်လူမျိုးများသည် မဟာမိတ်တပ်များဘက်မှ ပါဝင်၍ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။
တစ်ဖက်တွင်လည်း ကရင်အမျိုးသားများ၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နှင့် လွတ်လပ်ရေးအတွက် က (KNU)၊ (KNLA) နှင့် (KNDO) တို့ကို တည်ထောင်၍ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
အိန္ဒိယပိုင်နက် ကပ္ပလီကျွန်း(အက်ဒမန်)တွင် ကရင်လူဦးရေ ၂,၅၀၀ ဦးရှိသည်။
ကရင်လူမျိုးအများစုသည် နှင့် ကရင်ရိုးရာကိုးကွယ်မှုကို ယုံကြည်သူများ၏။
ကိုးကွယ်သူများလည်းရှိပြီး မွတ်စလင်ဟု ခံယူကြသည်။
ကရင်လူမျိုးများသည် ဘာသာစကားအရ ၏ အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော်လည်း၊ မျိုးရိုးဗီဇ အရ အရှေ့တောင်အာရှဒေသခံများနှင့် ပေါင်းစပ်မှုရှိသော ထူးခြားသည့် မျိုးရိုးဗီဇလက္ခဏာများကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။
ကရင်အမျိုးသားများ၏ Y-DNA အချက်အလက်များအရ Haplogroup O (O-M175) အုပ်စု အောက်ရှိ O2 (O-M122) နှင့် O1b1a (O-M95) တို့ကို အများဆုံးတွေ့ရှိရသည်။
Haplogroup O2a (O-M324)ကို ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် တွေ့ရှိရပြီး ၎င်းသည် တရုတ်တောင်ပိုင်းနှင့် တိဗက်ဒေသရှိ တိုင်းရင်းသားများနှင့် သမိုင်းအဆက်အသွယ်ရှိကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။
Karmin, M., et al. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". ''Genome Research''. 25(4): 459–466.Haplogroup Dသည် အနည်းစုသော ကရင်အုပ်စုအချို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။
He, Jun, et al. (2012). "Y Chromosome Evidence of Earliest Modern Human Settlement in East Asia and Multiple Origins of Tibetan and Japanese Populations". ''BMC Biology''. 10: 82. ယေဘုယျအားဖြင့် ကရင်လူမျိုးတို့၏ ဖခင်ဘက်မှဆင်းသက်သောဗီဇသည် ကဲ့သို့ပင် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုနှင့် နီးစပ်သော်လည်း၊ကရင်လူမျိုးနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင်ဗမာလူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာရင်းမြစ် ဗီဇပိုမိုအားကောင်းသဖြင့် မြောက်ပိုင်းအုပ်စုများနှင့် ပိုတူသည်။
သို့သော်ကရင်လူမျိုးများတွင် အရှေ့တောင်အာရှဒေသခံ မွန်-ခမာနွယ်ဝင်များ၏ ဗီဇ (O-M95) သက်ရောက်မှု ပိုမိုပါဝင်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံ ဗီဇများနှင့် ပိုမိုရောနှောသွားသဖြင့် ဗမာလူမျိုးများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မြောက်ပိုင်းသားလက္ခဏာ အနည်းငယ် လျော့နည်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။
မိခင်ဘက်မှဆင်းသက်သော Mitochondrial DNA လေ့လာမှုများအရ ကရင်လူမျိုးများတွင် Haplogroup B5a, F1a နှင့် M7b တို့ အများဆုံးဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
van Driem, G. (2020). ''The Tale of Genomic and Linguistic Co-Evolution in Mainland Southeast Asia''. Brill. ကရင်မျိုးရိုးဗီဇသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ချိုင့်ဝှမ်းနှင့် လမ်းကြောင်းများအတိုင်း ရွှေ့ပြောင်းအခြေချခဲ့ကြစဉ်အတွင်း အရှေ့တောင်အာရှဒေသရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများကြောင့် မျိုးရိုးဗီဇ ပေါင်းစည်းမှုများ ရှိလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ကရင်လူမျိုးများသည် တရုတ်-တိဗက်မိသားစုဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ဗီဇအနက်တွင် အရှေ့တောင်အာရှ မျိုးရိုးဗီဇလက္ခဏာများကို ပိုမိုသယ်ဆောင်ထားကြသည်ဟု သုတေသနများက ကောက်ချက်ချထားပါသည်။
ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော ကရင်လူမျိုး (၁၁) မျိုးရှိသည်။
ပိုးကရင်လူမျိုးအနက် အရှေ့ပိုးကရင်များ၏ အမည်ရှေ့တွင် အမျိုးသားဆိုပါက "စော" နှင့် "မန်း" ထည့်၍ အမျိုးသမီး အမည်ရှေ့တွင် "နန်း" တပ်၍ ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသည်။
အရှေ့တိုင်းသမိုင်းသုတေသီကြီးနှစ်ဦးဖြစ်သော ဂျီ၊အိပ်ခ်ျ၊လုစ်(G.H.Luce)နှင့် ဂျီ၊အီး၊ဟာဗီ(G.E.Harvey)တို့၏ မှတ်တမ်းပြုချက်များအရ လည်းကောင်း၊ အမျိုးသားပညာဝန် ဦးဖိုးကျားရေးသားသော မြန်မာရာဇဝင်အရ လည်းကောင်း၊ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရှေးဦးစွာ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်မှာ ၇၃၉ ခုနှစ်ကဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပေသည်။
ယင်းအဆိုပြုချက်ကို ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် တင်သွင်းခဲ့ရာ ကရင်လူမျိုးများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် ဘီစီ ၇၃၉ ခုနှစ်မှစ၍ ရေတွက်သော် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ခြောက်ရာကျော်ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။
ကရင်အမျိုးသားများသည် ကို လူထုအစည်းအဝေးပွဲများနှင့် ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့ အခမ်းအနားများတွင် ပြည်ထောင်စုအလံတော်နှင့် ယှဉ်တွဲ၍ စိုက်ထူကြသည်။
ယခုအခါတွင် အသုံးပြုနေသော စာ‌ပေများမှာ (ဒေါက်တာဝိတ် -၁၈၃၀တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။
ချင်းဟူသော အမည်နာမကို အစဦးကတည်းက ချင်းတို့ကိုယ်တိုင်နှင့် အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ၊ ၊ များက ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ချင်းလူမျိုးတို့၏ ချင်းလူမျိုးဆိုင်ရာ နှုတ်ရာဇဝင်တွင် ချင်းနှင့် ကချင်သည် မွေးချင်းညီအကိုများဖြစ်ကြပြီး တရုတ်ပြည်မှတဆင့် ဟူးကောင်းတောင်ကြားမှသည် ဗမာပြည်ထဲသို့ဝင်ရောက်လာခဲ့စဉ်က ညီဖြစ်သူ ကချင်သည် အလေးသွားနေခိုက် အကိုဖြစ်သူ ချင်း သည် ညီကို မစောင့်ပဲ ဆက်လက်ခရီးနှင်ပြီး လမ်းခရီးတွင် တောငှက်ပျောပင်ကို ခုတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။
သည် ချင်းတို့ ချင်းပြည်ကို အခြေချနေထိုင်ကြရာတွင် (Ciimnuai)ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသူများကို ဇိုချင်း၊ Locom ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသူများကို Lusei၊ Lailun ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသူများကို Lai မျိုးနွယ်များ ဖြစ်လာကြသည် ဟုရေးသားခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ၂၀၀၁ ခုနှစ် Unrepresented Nations and People Organization (UNPO) တွင်လည်းအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်၊၊ ချင်းလူမျိုးတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းဒေသများမှ မြစ်ဖျားခံ၍ တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။
Luce, G. H. (1959). ''Old Kyaukse and the Coming of the Burmans''. Journal of the Burma Research Society. ချင်းတို့၏ ဖခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်လာသော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အထောက်အထားများဖြစ်သည့် Haplogroup D-M174 နှင့် O-M175 (အထူးသဖြင့် O2a-M95 နှင့် O3-M117) တို့သည် တိဗက်နွယ်ဝင်များနှင့် အရှေ့အာရှနွယ်ဝင်များ၏ ဆက်နွှယ်မှုကို ခိုင်မာစွာ သက်သေပြနေသကဲ့သို့ မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော mtDNA အမျိုးအစားများဖြစ်သည့် K, M, R, B နှင့် F တို့သည်လည်း အာရှတိုက်တစ်လွှားရှိ လူမျိုးစုများနှင့် ရှေးယခင်ကတည်းက သွေးချင်းနှောမှု ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။
Kutanan, W., et al. (2015). ''Genetic Structure of the Chin and Naga populations from Northwest Myanmar''. အေဒီ ၄၀၀ ခန့်တွင် ချင်းလူမျိုးတို့သည် တိဗက်-တရုတ်နှင့် မြန်မာပြည်ဆုံရာ ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်းသို့ စတင်ရောက်ရှိခဲ့ကြပြီးနောက် အေဒီ ၇၀၀ ဝန်းကျင်တွင် ချင်းတွင်းမြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဆုံရာ မုံရွာနှင့် စစ်ကိုင်းဒေသများအထိ ပျံ့နှံ့အခြေချခဲ့ကြရာ ထိုဒေသများ၌ တူးဖော်ရရှိသော ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများမှာ သမိုင်းဝင်သက်သေများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
Vum Son. (1986). ''Zo History''. Aizawl, Mizoram. ၁၁ ရာစု ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများတွင် "ချင်း" ဟူသော ဝေါဟာရကို အေဒီ ၇၅၀ ခန့်ကတည်းက စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ချင်းတွင်းမြစ်ဟူသော အမည်သည်ပင် ၎င်းတို့ နေထိုင်ရာဒေသကို အစွဲပြု၍ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။
အေဒီ ၈၀၀ မှ ၉၀၀ ကာလများအတွင်း ချင်းလူမျိုးတို့သည် မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းတွင် ဩဇာကြီးမားသော လူမျိုးစုကြီးအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ကြသော်လည်း ၁၃ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ရှမ်းလူမျိုးများ၏ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာမှုနှင့် မဏိပူရ၊ ဗမာတို့၏ စစ်မက်များကြောင့် ဘေးကင်းရာ အနောက်ဘက် ချင်းတောင်တန်းဒေသများသို့ ၁၄ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုအတွင်း အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြရသည်။
Carey, B. S., & Tuck, H. N. (1896). ''The Chin Hills''. Government Printing, Burma. ထိုသို့ ရွှေ့ပြောင်းရာတွင် ကျင်နွေးဒေသ၌ အခြေချသူများသည် ဇိုမီး၊ လိုင်လွန်ဒေသ၌ အခြေချသူများသည် လိုင်မီးနှင့် လိုကျွမ်းဒေသ၌ အခြေချသူများသည် မီဇိုး မျိုးနွယ်စုများအဖြစ် ဒေသအလိုက် အမည်ကွဲပြားလာခဲ့ကြသော်လည်း ၎င်းတို့အားလုံးမှာ "မီး" (Mi) ဟုခေါ်သော "လူမျိုး" ဟူသည့် ဘုံအနက်ဆောင်သည့် ချင်းလူမျိုးများပင် ဖြစ်ကြသည်။
တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ (ချင်း)၊ ၁၉၇၆။
ချင်းပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ ချင်းတောင်သို့ အခြေချရာတွင် ကျင်နွေး (Ciimnuai) ဒေသတွင် နေထိုင်သူများသည် ဇိုမီး (ဇို လူမျိုးနွယ်စု)၊ လိုင်လွန်ဒေသတွင် နေထိုင်သူများသည် လိုင်မီး (လိုင် မျိုးနွယ်စု)၊ လိုကျွမ်း (Lo Com) ဒေသတွင် နေထိုင်သူများသည် လူရှေ/လူရှည်/လူရှိုင်း(မီဇိုး)မျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်လာကြသည်။
ထိုသို့ခရီးထွက်ရာတွင်- # စစ်ပုလိပ် ၅၀ ခေါ်ဆောင်သွားရန်၊ ကြည်ဖြူစွာ လက်ခံမည့် ကျေးရွာကိုသာ ဝင်ရောက်လျှက် ခုခံမည့်ကျေးရွာများကို ရှောင်ရှားရန်။
ချင်းလူမျိုးတို့ စတင်ပေါက်ဖွားရာ မူရင်းဒေသနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အယူအဆ အမျိုးမျိုးရှိခဲ့သော်လည်း ခေတ်သစ်သမိုင်းသုတေသီများနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ချင်းလူမျိုးတို့သည် တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) အုပ်စုကြီးမှ ခွဲထွက်လာသော အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်ဟု တညီတညွတ်တည်း လက်ခံထားကြသည်။
သမိုင်းဦးကာလနှင့် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချမှု သမိုင်းပါမောက္ခ ဂျီအိပ်ချ် လုစ် (G.H. Luce) နှင့် ဒေါက်တာသန်းထွန်းတို့၏ အဆိုအရ တိဗက်-မြန်မာတို့သည် တရုတ်ပြည်ရှိ ကန်စု ဒေသ ဖြစ်သည်။
ဘီစီ ၂၀၀၀ ခန့်တွင် တရုတ်တို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြရာ အချို့မှာ တိဗက်၌ နေထိုင်ကြပြီး အချို့မှာ ရွှေလီမြစ်၊ သံလွင်မြစ်နှင့် ယူနန်ပြည်နယ်များမှတစ်ဆင့် ဟူးကောင်းတောင်ကြားလမ်းအတိုင်း မြန်မာပြည်အတွင်းသို့ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။
မွန်ဂိုလွိုက်အနွယ်ဝင်ဖြစ်ခြင်းနှင့် သုတေသနပြုချက်များ ချင်းလူမျိုးများသည် မွန်ဂိုလွိုက် (Mongoloid) အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြောင်းကို အနောက်နိုင်ငံသား သုတေသီများနှင့် ချင်းအမျိုးသား သမိုင်းပညာရှင်များစွာက အောက်ပါအတိုင်း အတည်ပြုထားကြသည် - • စီလူးဝစ် (Luce): The Tribes of Burma တွင် ချင်းတို့သည် မွန်ဂိုလွိုက်နွယ်ဝင်များဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
Shakespear, J. (1912). ''The Lushei Kuki Clans''. Macmillan and Co. • Carey & Tuck: The Chin Hills ကျမ်းတွင် ချင်းတို့၏ သမိုင်းနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
Carey, B. S., & Tuck, H. N. (1896). ''The Chin Hills''. • ချင်းပညာရှင်များ: Pu Sing Khaw Khai၊ ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ အေးအေးငွန်နှင့် ဒေါက်တာ ဗမ်ဆွန် (Dr. Vum Son) တို့ကလည်း ချင်းတို့သည် တရုတ်ပြည် တိဗက်ဒေသမှ ဆင်းသက်လာသော မွန်ဂိုလွိုက်အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြောင်း လက်ခံတင်ပြကြသည်။
မျိုးနွယ်စုခွဲခြားမှုနှင့် ဘာသာစကားအုပ်စု ဗြိတိသျှစွယ်စုံကျမ်း၏ ဖော်ပြချက်အရ တရုတ်ပြည်မှ ဆင်းသက်လာသူများကို အုပ်စုကြီး (၄) စု ခွဲခြားထားရာတွင် ဆိုင်နို-တိဗက်တန် အုပ်စုသည် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ထိုအုပ်စုမှတစ်ဆင့် တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burma) နွယ်ဝင်များ ခွဲထွက်လာပြီး ၎င်းတွင် ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ နှင့် တို့ ပါဝင်ကြသည်။
Encyclopædia Britannica. "Sino-Tibetan languages". ၁၈၅၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်သံတမန် အတွင်းဝန် ကပ္ပတိန် ယူလီ (Captain Yule) က ချင်းနှင့် လူရှိုင်းတို့သည် အင်ဒိုချိုင်းနားအနွယ်ဝင်များဖြစ်ပြီး ကူကီး၊ နာဂတို့နှင့် မျိုးနွယ်တူကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။
ချင်းလူမျိုးများနေထိုင်ရာ ဒေသကို အကြမ်းအားဖြင့်ဖော်ပြရသော် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်မြောက်ဘက် စံမရနောင်တန်းဒေသ၊ နာဂတောင်နှင့် မဏိပူရပြည်နယ်တို့မှ တောင်ဘက် မော်တင်စွန်း ရောက်လုနီး ဒေသစပ်ကြားနှင့် အရှေ့ဘက် ချင်းတွင်းမြစ်၏ လက်တက်ဖြစ်သော မြစ်သာမြစ်နှင့် အနောက်ဘက် ဗင်္ဂလားအော် ရောက်လုနီးဒေသစပ်ကြား တောင်မြင့်ကုန်းတန်း လျှိုမြောင်တို့မှာ ချင်းလူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာ အချက်အချာဒေသ ဖြစ်လေသည်။
ချင်းလူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးဒေသ၌ ပေ(၁၂၅ဝဝ) မြင့်သော ရှိရာ စုံမရ တောင်တန်းဒေသဖြစ်၏။
တိဗက်မြန်မာအစုဝင် ဘာသာစကားကို ပြောဆိုသူ လူမျိုးအချို့ကို တွင်းသို့ ရွေ့ပြောင်း ဝင်ရောက်ကြရာတွင် ချင်းလူမျိုးတို့မှာ အရှေ့မြောက်ဘက်ဆီမှ ခပ်စောစောကပင် ဝင်ရောက်လာကြ၍ နောက်ဝင်လာသူတို့ကို နေရာဖယ်ပေးခြင်းအားဖြင့် နောက်ရိုးမ တလျှောက်တွင် အခြေစိုက်လာခဲ့ကြဟန် တူပေသည်။
ချင်းလူမျိုးတို့ ပြောဆိုသော များကိုလိုက်၍ ကသည်း ခေါ် မေထေးအမျိုး နှင့် ချင်းရိုး⁠ရိုးဟု အမျိုးခွဲခြား သတ်မှတ်ထား၏။
ယင်းတို့မှာ အကြမ်း အားဖြင့် တီးတိန်နယ်တွင် နေကြ၍ "တီးတိန်ချင်း"ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။
အထက်မြန်မာ ပြည်ကို သိမ်းပိုက်စဉ်က ဗြိတိသျှတို့ အကြိတ်အနယ် တိုက်ယူ ရသော ချင်းတို့မှာ "စီးယင်းချင်းများ" ဖြစ်၏။
မြန်မာတို့က သူတို့ကို "စိယင်"ဟု ခေါ်ကြ သည်။
တီးတိန်နယ်ချင်းတို့သည် "ဖလမ်းချင်း" (ဝှန်လငိုတို့မှတပါး) တို့နှင့်မတူဘဲ ဆံနောက်တွဲထုံးကြ သည်။
အလယ်ပိုင်းချင်းတို့တွင် လူရှေနှင့် လခါချင်းတို့ကိုပါ ထည့်သွင်းရပေမည်။
မြန်မာနိုင်ငံမှ အာသံ ပြည်နယ်ဘက်သို့ ရွေ့ပြောင်းခဲ့ကြသဖြင့် အတွင်းမှာ ထိုလူများကို အနည်းငယ်သာ တွေ့နိုင်ပေသည်။
တောင်ပိုင်းချင်းများတွင် ပါဝင်သူတို့မှာ ပခုက္ကူ တောင် တန်းဒေသ ချင်းတောင်နှင့် ရခိုင်တောင်တန်းဒေသ တို့ဆုံရာ ခေါင်လှသည့်ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည်။
တောင်တန်းဒေသ (ချင်းပုတ်၊ ချင်းပုန်းနှင့် ယင်ဒူးများ) ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသတွင် ချောင်း ၁ဝ ချောင်းရှိရာ ထိုချောင်းတို့အနက် မြောက်ဘက်ပိုင်း ၇ ချောင်းတွင် ချင်းပုတ်ခေါ် ကန်ပက်လက်ချင်းတို့ (၂ဝ⁠ဝဝဝ) နေထိုင်၍ တောင်ဘက်ကန်ပက်လက်အထက် စလင်းနှင့်အခြားတစ်ချောင်း တွင် ယင်ဒူးတို့ (၄၅ဝဝ)နေထိုင်ကြ၏။
ရှိ ချင်းလူမျိုးတို့တွင် လူဦးရေအများဆုံးမှာ မြို ( ခမိ ) သို့မဟုတ် မြို ( ဝါကုန်း) လူမျိုးဖြစ်၏။
ထိုစဉ်ကတည်းကပင် ၏ အရေးတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်လိုသော တိုင်းရင်းသား များ ဖြစ်၏။
အတွင်း ၁၉၁၇ ခုနှစ်က ချင်းအမျိုးသား ၁ဝ⁠ဝဝ ခန့်ကို အလုပ်သမားတပ်အဖြစ် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ဗြိတိ သျှတို့က ပို့ခဲ့လေသည်။
အုပ်ချုပ်မှုဘက်တွင် ချင်းဝိသေသတိုင်းဟု သတ်မှတ်ကာ ဝန်ကြီးတစ်ဦးက ဦးဆောင်၍ အုပ်ချုပ်လေရာ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး၊ ၊ စီးပွားရေး နှင့် ကျန်းမာရေးတို့ဖက်တွင် ထူးခြားစွာ တိုးတက်လာသည်နှင့် အမျှ ချင်းဝိသေသတိုင်းသည် ယခုအခါ ပြည်ထောင်စုအတွင်း၌ ခေတ်နှင့်ယင်ပေါင်တန်းလိုက်နိုင်အောင် ကြိုးစား တိုးတက် လျက် ရှိပေသည်။
ချင်းလူမျိုးတို့ကိုရှေးဟောင်းအာသံ စကားဖြင့် လည်းကောင်း ဘင်္ဂါလီဘာသာ ဖြင့်လည်းကောင်းကုကီလူမျိုးဟုလည်းခေါ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဇိုမီး အမျိုးသားတို့၏ ရိုးရာပွဲတော်ဖြစ်သော ခွာဒိုပွဲတော်ကို အေဒီ ၁၄၀၀ တွင်လဲ ထန်ဟော (Thangho) နှင့် လျန်းဒို (Liando) ခေတ်ကတည်းက နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း အစဉ်အလာ မပျက် ကျင်းပနေကြသည်။
တချို့ရွာများတွင် ပျားအုံကို ကြိုတင်ရှာဖွေကာအိမ်၌မွေးထားကြသည်။
ချင်းတို့သည်ကုန်းဘောင်ခေတ်မြန်မာဘုရင်များလက်ထက်စော်ဘွားနယ်အဖြစ်ဖွဲ့စည်းထား၍ခေါင်းဆောင်တို့မှာစော်ဘွား အဖြစ်ချီးမြှောက်ခြင်းခံရသောလူမျိုးများ ဖြစ်ပေသည်။
စည်သူ ဒေါက်တာ - ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင် ဦးဝမ္မ သူးမောင် (လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင်) ပြည် သူရဲကောင်းတံဆိပ်ရ ဗိုလ်မှူးကြီး (ကျောင်းသားအာဇာနည်) ၏ - တည်ထောင်သူ တေးရေးတေးဆို အကယ်ဒမီ ၊ အဆိုတော် ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ - အိုင်းရင်းခရော့စ် ( တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင် - ၊ အသင်းခေါင်းဆောင် မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၂ - အပိုင်း (ခ)။
သမိုင်းပညာရှင်များ၏ အမြင်အရ မွန်လူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် အစောဆုံးအခြေချနေထိုင်သူများထဲမှ တစ်စုဖြစ်ကြပြီး အနည်းဆုံး အေဒီ ၆ ရာစုမတိုင်မီကတည်းက ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
သမိုင်းတလျှောက်တွင် မွန်လူမျိုးများသည် သထုံနှင့် ဟံသာဝတီကဲ့သို့သော နိုင်ငံများကို တည်ထောင်ခဲ့ကြပြီး အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ပါဠိစာပေယဉ်ကျေးမှုနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုများ ပြန့်ပွားရာတွင် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။
မွန်-ခမာတို့ အုပ်စုသည် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း ယန်စီမြစ်ဝှမ်း (Yangtze Kiang) တွင် စတင်အခြေတည် နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
ပါမောက္ခ G.H.Luce ၏ ''Old Burma, Early Pagan'' (1969) စာအုပ်တွင် ဤသို့ ဖော်ပြထားသည်။
ထို့အပြင် မွန်လူမျိုးတချို့တွင် O-M122 ကဲ့သို့သော် တိဗက်-ဗမာ မျိုးရိုးဗီဇများကိုလည်းတွေ့ရပြီး သမိုင်းတလျောက်ပင်လယ်ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုများမှ R1a, R1b, J စသည့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မှမျိုးရိုးဗီဇများ နှင့် အနောက်အာရှမှ မျိုးရိုးဗီဇများ ပါဝင်ခြင်းကိုလည်း သုတေသနများက ဖော်ပြထားသည်Trejaut, J.A., et al. (2014). "Genetic legacy of the Austroasiatic expansion in Southeast Asia". ''Molecular Biology and Evolution''. 31(5): 1016–1035.။
မွန်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြား တိုင်းရင်းသားအုပ်စုများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇစီးဆင်းမှုများ ရှိသော်လည်း အဓိကမျိုးရိုးဗီဇအခြေခံမှာ ဖြစ်ပြီး၊ ဗမာတို့၏ (တိဗက်-ဗမာ) နှင့် ရှမ်းတို့၏ အခြေခံများနှင့် ကွာခြားသည်။