DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ဗြိတိသျှအာဏာပိုင်များက ပို့သောကြောင့် တွင် သွားရောက်ပညာသင်ကြားစဉ် လူအများ မအောင်မြင်နိုင်ဟု ထင်သော အလွန်ခက်ခဲနက်နဲလှသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နှင့် အဌသာလိနီ ကျမ်းနှစ်စောင်ကို ပါဠိဘာသာမှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။
သက်သေမှာ အလွန်တရာခက်ခဲသော ကြီးကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ အပိုင်းသုံးပိုင်းဖြင့် ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်ပတ်သက်၍ ကျွမ်းကျင်သောကြောင့် အများစုက ဆရာသည် လူထွက်ရဟန်း တစ်ပါးဖြစ်နိုင်သည်ဟု ထင်မြင်ကြ၍ တစ်ဦးအဖြစ် သိသူနည်းပေသည်။
တစ်ခါ၌ ကျောင်းသားတစ်ဦးက ဆရာသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် လွန်စွာရင်းနှီးသောကြောင့် ဘာသာပြောင်းရန်တောင်းဆိုမေးမြန်းရာ ဦးဖေမောင်တင်က ''သူသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်မှာ လွန်စွာကြာမြင့်ခဲ့ပြီဖြစ်၍ ထိုအသက်အရွယ်ရောက်မှ ဇနီးဟောင်းကို စွန့်ခွာ၍ ဇနီးသစ်မရှာချင်တော့ပါ'' ဟုဖြေကြားခဲ့သည်။
ကမ္ဘာမှ အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော မြန်မာ့ပထမဆုံးသိပ္ပံပညာရှင်ဟု ပြောလျှင် ဘိုးတော်ဘုရား(ဗဒုံမင်း) ၏ သားတော် မက္ခရာမင်းသားကြီး ဖြစ်သည်။
မက္ခရာမင်းသားကြီးသည် ငယ်စဉ်ကတည်း က ရှိသူဖြစ်ပြီး အခြားမင်းသားများကဲ့သို့ နန်းတွင်းရေးကို စိတ်မဝင်စားခဲ့ဘဲ နိုင်ငံနှင့်လူမျိုးအတွက် နှလုံးရည်နှင့်အလုပ်အကျွေးပြုရန် ပညာရေးနယ်ပယ်တွင် သူ့ဘဝကို မြုပ်နှံခဲ့သူဖြစ်သည်။
မောင်သန်းဆွေ(ထားဝယ်) "ကုန်းဘောင်ရှင်းတမ်း"ဇေယျ - "မြန်မာ့မျက်ပွင့်"မင်းသုဝဏ် - "လိန်း-မက္ခရာ စေတနာ" မက္ခရာမင်းသားကြီး၏ အမည်ကို ယခုအခါ ယပက်လက် အသံနှင့် 'မက်ခယာ' ဟု ခေါ်နေကြသည်။
ထိုကြောင့် ဗဟုသုတကို အလိုရှိကုန်သော မြန်မာလူမျိုးတို့အား အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို မြန်မာဘာသာအားဖြင့် နားလည်သိမြင်စေခြင်း အကျိုးငှာ ....”မင်းယုဝေ ၏ “ပထမမြန်မာများ” မက္ခရာမင်းသားကြီးသည် ဘကြီးတော်ဘုရား၏ဦးလေးလည်းဖြစ်သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားများအနက် ခေတ်မီ၍ ဉာဏ်အမြော်အမြင်ဖြင့် ပြည့်စုံကာ ထူးခြားသောပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်ကြောင်းဖြင့် ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရောက်ရှိလာသော ကက်ပတိန်(နောင်သော် မေဂျာ) (မယ်စယ်ဘော်ရနီ) က မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပေသည်။
ဘိုးစိန်နှင့် အောင်ဗလတို့သည် ၁၂၆ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၂၆၅ ခုနှစ်အထိ ၅ နှစ်နီးနီး တွဲဖက်ကပြရာမှာ ဘိုးစိန် ဟူသော အမည်သည် တောရောမြို့ပါ ထင်ရှားလာသည်။
မင်းသမီး ၁၂ ယောက်၊ ၁၆ ယောက်၊ အယောက် ၂ဝ စသည်နှင့် ဟူ၍ စသည်မှာလည်း ဦးဘိုးစိန် ထွင်မှုဖြစ်သည်။
အင်္ဂလိပ် ကပြားမကလေးများကိုပင် အဖြစ် ငှား၍ကသည်။
မင်းယုဝေ ရေး-ပထမမြန်မာများ == ကိုးကား ==။
ဂီတအနုပညာပါရမီပါသော ဆိုင်းဆရာကြီးသည် ဆိုင်းတခုတည်းသာမက တခြားသော မြန်မာ တူရိယာများဖြစ်သည့် စောင်း ၊ မိကျောင်း ၊ ပတ္တလား ၊ နှဲ တို့အပြင် အနောက်တိုင်း တူရိယာများဖြစ်သော ၊ ၊ ၊ ၊ တို့ကိုလည်း ကောင်းစွာ တီးမှုတ်နိုင်သည်။
သူသည် နိုင်ငံရပ်ခြားဖြစ်သည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘုံဘိုင်ပြည်နယ် သို့ ပထမဦးဆုံး သွားရောက်ရကာ ၊ တွင် စံနေသော ၏ တိုက်သစ်တက် မင်္ဂလာပွဲတွင် တီးမှုတ်ပေးခဲ့သည်။
မင်းယုဝေ ရေး-“ပထမမြန်မာများ” 'အရှေ့ကို လျှောက်ပါလို့၊ အနောက်ကိုတဲ့မျှော်လိုက်ယင်၊ တံခွန်တိုင် ရွှေကုက္ကားနဲ့ ဘုရား လေး လေ ဘုရားကိုမြင်' အစ ရှိသော သီချင်းသံကို မြန်မာလူမျိုးတိုင်းပင် နှစ်ခြိုက်ကြသည်။
နှင့် ၄ ကောင်ဂျင်ကစားဝိုင်း များတွင် တစ်ကြိမ်တည်းစုပုံထိုးလျှင် 'ဗေဒါထိုး'ဟု ခေါ်စမှတ် ပြုကြလေသည်။
ဂီတအနုပညာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ စိန်ဗေဒါက သူ၏ သဘောထားကို ရင်းနှီးသူတို့အား ပြောပြသည်မှာ '[[တစ်ကျောင်းတစ်ဂါထာ တစ်ရွာတစ်ပုဒ်ဆန်းတစ်ကျောင်း တစ်ဂါထာ၊ တစ်ရွာတစ်ပုဒ်ဆန်း]]၊ သူများအမှားတွေ့မှ၊ ကိုယ့် အမှန်သေချာသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၄ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက် သောကြာနေ့တွင် အဖ ဘုရင့် လက်ထက်တော် အတွင်း စိန်ဆိုင်းတော်တီး လကျာ်စိန်ဆိုင်း အမှုထမ်း ဆီဆုံဆယ်ရွာစား (ပုလိပ်အနီး) နေမျိုးကျော်စွာခေါင် (မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်းတွင် 'နေမျိုးကျော်ခေါင်ဘွဲ့' ဟုသာ ရေးသား) ဘွဲ့ရ ဆရာဖေကြီး၊ အမိ အပျိုတော် ဒေါ်မမလေးတို့မှ မန္တလေး ရွာသစ်အရပ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ - ၄ (စောင်း - တူ)၊ အပိုင်း - က၊ မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန် စာပေအသင်း၊ စိန်ဗေဒါသည် ဆိုင်းအတီးကောင်းရုံသာမက ဆိုင်းဝိုင်းကိုလည်း လှပခန့်ညားအောင် ရုပ်ကို ဆိုင်းဝိုင်းတွင်ချိတ်ဆွဲထားကာ တီထွင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
မဟာဓမ္မရာဇာ ဘွဲ့ခံ အနောက်ဘက်လွန်မင်း(၁၆၀၆-၁၆၂၈)သည် ၏ ဒုတိယမြောက်မင်းဖြစ်သည်။
ဖခင်ဖြစ်သူ မပြီးပြတ်ခဲ့သည့် နိုင်ငံသိမ်းသွင်းရေးလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်၍ အားထုတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည် = နယ်ပယ်သိမ်းသွင်းခြင်း = ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီး လွန်၍ ၂နှစ်အကြာ၊ ဟံသာ၀တီပျက်သုဉ်းပြီး ၇နှစ်အကြာ ၁၆၀၇တွင် ပြည်ကို တိုက်ခိုက်သည်။
ထိုနောက် ၁၆၁၀အရောက်တွင် ၌ဖြင့် မင်းပြုနေသည့် အား သွားရောက်တိုက်ခိုက်သည်။
နတ်သျှင်နောင်က တွင် အုပ်ချုပ်ရမ်းကားနေသည့် အား တောင်ငူကိုသိမ်းရန် စာစေသဖြင့် ၁၆၁၂တွင် တောင်ငူကို ငဇင်ကာ တပ်များဖြင့် သိမ်းပိုက်ကာ တောင်ငူနန်းတော်ကို မီးတိုက်ဖျက်ဆီးသည်။
ထိုတိုက်ပွဲတွင် နတ်သျှင်နောင်၏ ညီတော်ဖြစ်သူ ကျဆုံးခဲ့သည်။
ထိုသူတို့ကို မြောက်ဘက်တွင် အကွက်ချ၍ နေထိုင်စေသည်။
သန်လျင်ကို ရပြီးနောက် အနောက်ဘက်လွန်မင်းသည် တွင် နန်းစိုက်ကာ အောက်ပြည်ဒေသ တည်ငြိမ်ရေးကို ဆောင်ရွက်သည်။
ဗညားဓမ္မရာဇာဘွဲ့ပေးကာ ကိုပင် ပြန်စားစေသည်။
စားဗညားရံကို အနားတွင်ခေါ်ထားပြီး ညီတော်စားကို ရေးမြို့စားအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။
မိုးကာလအတွင်း ဟံသာ၀တီနန်းတွင် စံနေခဲ့ပြီး မိုးကုန်လျှင် မုတ္တမသို့ သွားရာ ညီတော်စစ်ကိုင်းစားအား ယိုးဒယားနှင့် ဩဇာခံ စားတို့မှ လာရောက်တိုက်ခိုက်ဖမ်းဆီးသွားကြောင်းသိရသည်။
ထိုနောက် ရေးမြို့မှနေကာ ဒေသတစ်ခုလုံးကို တပ်များဖြန့်ကာ ချထားစေသည်။
မုတ္တမတွင်ရှိနေစဉ် နန်းတွင်း၌ ရှုပ်ထွေးနေကြောင်းသိရသဖြင့် ဇင်းမယ်သို့ ချီတက်လုပ်ကြံသည်။
က နှင့် အုန်းသီးကျွန်းတို့ကို တောင်းယူသဖြင့် ချီတက်တိုက်ခိုက်သည်။
အနောက်တောင်ထောင့်တွင် ပြာသာဒ်ရွှေကျောင်း၊ ဝံတောင်ထိပ်တွင် လေးထပ်ရွှေကျောင်းတော်တို့ကို တည်ဆောက်လှုဒန်းခဲ့သည်။
အနောက်ဘက်လွန်မင်း နတ်ရွာစံလျှင် မှူးမတ်တို့လည်း အဝေး ရောက်နေသည့် အိမ်ရှေ့မင်း ညီတော် နှင့် ညီတော်အငယ် မင်းရဲကျော်စွာကို အကြောင်းကြားရန် အခွင့်မသာပဲ အင်အားကြီးနေသည့် မင်းရဲဒိဗ္ဗ၏ ဘက်သားများကြောင့် ကိုသာ နန်းတင်လိုက်ကြတော့သည်။
များရှင် မင်းတရားကြီး စည်းရုံးတည် ထောင်ခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးသည် သားတော် လက်ထက်တွင် အစိတ်စိတ် ကွဲသည်ကို မြေးတော် အနောက် ဘက်လွန်မင်းတရားလက်ထက် တစ်ဖန် ပြန်လည်စည်းရုံး ပြီးစီးနိုင်ခဲ့သည်။
အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီးသည် တရားနှင့် မိဖုရားခေါင်ကြီး သီရိ မဟာ ဓမ္မရာဇာ ဓိပတိ ဒေဝီတို့မှ သက္ကရာဇ် ၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်တော်မူသော သားတော်ကြီး သခင်လတ်ဖြစ်သည်။
ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးသည် ကျေးဇူး သစ္စာသိတတ်သူကို မည်မျှလေးစားသနည်းဟူမူ ခမည်းတော် ဘုရားက ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် ''နောင် ပြည်မြို့ကို လုပ်ကြံ၍ အလိုပြည့်လျှင် ရန်နိုင်စားကို မကွပ်မျက်ပါနှင့်၊ ရန်နိုင်စားကျေးဇူး မောင်တို့ငါတို့တွင် ရှိချေသည်''ဟု မှာတော်မူခဲ့သည် နှင့်အညီ ပြည်မင်းနှင့်မိဖုရားကို အလုပ်အကျွေး လူတစ်ရာ ကျော်ခန့်နှင့် နေပြည်တော် အင်းဝသို့ ပို့၍ တော်သလင်းတဲ တော်ဆိပ်တွင် ကောင်းမွန်စွာ တဲနှင့်နေစေသည်။
ထိုကြောင့် မင်းတရားကြီးက ''ပြည်မြို့ကို ငါ သိမ်းယူသည်၊ ရှင်တစ်ဆူ လူတစ်ယောက်သာရခဲ့သည်''ဟု အမိန့်တော်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ် ၉၇၄ ခုနှစ်တွင် သံလျင်မှ ပေါ်တူဂီလူမျိုး ငစင်္ကာ ခေါ် ဖိလစ် နှင့် ခမည်းခမက် တော်သူ မုတ္တမစား ဗညားဒလတို့ ပူးပေါင်းလျက် ရေကြောင်း ကြည်း ကြောင်းဖြင့် တောင်ငူကို လာရောက် တိုက်ခိုက်ကာ တောင်ငူ ဘုရင်နတ်သျှင်နောင်အား သံလျင်သို့ ယူဆောင်သွား၍ နန်းတော် ကျောင်းကန် အိမ်ရာများကို မီးတိုက်သွားကြောင်း ကြားတော်မူသဖြင့် မင်းတရားကြီးကိုယ်တိုင် ထိုနှစ်တွင်ပင် သံလျင်သို့ ကြည်းကြောင်းရေကြောင်း ချီတက်တော်မူလေသည်။
အနောက်ဘက်လွန်မင်း သည် သနားကြင်နာတတ်သည့်အလျောက် ဒီဗရစ်တိုနှင့် တို့အား အမှားကို သိ၍ အသနားခံ တောင်းပန် လျှင် ခွင့်လွှတ်မည်ဟုဆိုခဲ့သော်လည်း မတောင်းပန်ကြသဖြင့် နှစ်ဦးလုံးကို ကွပ်မျက်လိုက်ရလေသည်။
သန်လျင်မြို့ကို အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီး အောင်နိုင်လိုက်ခြင်းမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း၌ စတင်ခြေကုပ်ယူနေ သော နယ်ချဲ့စနစ်ကို အမြစ်မှ နုတ်ပစ်လိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည် ဟု ဆိုရပေမည်။
သန်လျင်ကို အလိုတော်ပြည့်လျှင် မင်းတရားကြီးသည် သန်လျင်၌ တစ်လခန့်နေတော်မူပြီးနောက် မွန်၊ မြန်မာ၊ ရှမ်း၊ ကုလားတို့ကို စာရင်းယူပြီးလျှင် ပေါ်တူဂီလူမျိုး လေးငါးရာကို သုံ့ပန်းအဖြစ်ယူ၍ ရွှေဘိုနယ်၊ စစ်ကိုင်းနယ်တို့ဘက်၌ အစုစု ခွဲ၍ ထားတော်မူသည်။
စစ်ရေးကိစ္စများကို အတိုင်ပင်ခံရရုံမက ခမည်းတော်၏ ''မောင့်မြို့မောင့်နန်း'' ဆိုသည့် ဧကရာဇ် တကာတို့ ပေးခဲ လှစွာသောဆုကို ပေးတော်မူခြင်းခံရသည်။
မင်းတရားကြီးလက်ထက် ထင်ရှားသော စာဆိုကား များကို စတင်ရေးသားသူ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) = အနောက်ဖက်လွန်မင်း မိသားစု = အနောက်ဘက်ဘုရားမိသားစု မိဖုရားကြီး သူနှမ မင်းတရားမယ်တော် အတုလစန္ဒဒေဝီခံသည် သားသမီး မရှိ။
ဖုလ်စုခဇျေယသမီး ဗွံလဝွံတွင် ၁) သမီးတော် အမယ်ရာဝတီ တပါး။
ပြည်ရန်နိုင်သမီး ခင်ပန်းဖြူတွင် ၂) သားတော် စောလှအိမ်ဖြူ တပါး မြိတ်ကိုစားသည်။
သူ့နှမ ခင်မျိုးမြတ်တွင် ၃) သားတော် မင်းရဲဒိဗ္ဗ တပါး အိမ်ရှေ့နေသည် မင်းတရားကြီးဖြစ်။
မိုးကောင်းစော်ဘွား သိုတိသ်ဘွားသမီး ပန်းထွားတွင် ၄) သားတော် ‌မင်းရဲအောင်ထင် တပါး မဟာရာဇာမဏိစူဠာ ဒါယကာတော်မြင်သည့် စဉ့်ဂူမင်းသား မျောက်သားတော်ကား မဟာရာဇာမဏိစူဠာ ဒါယကာတော် သမီးတော် ခင်မရွှေဆင်တု။
လက်ဝဲရန္တမိတ် သမီးတော် ခင်စန္ဒတွင် ၅) သားတော် မောင်မင်းပုသ် မဟာရာဇာမဏိစူဠာ ဒါယကာတော် မြင်သည့် မျောက်သားတော်ကား စကုမင်းရဲကျော်စွားသမီး မင်းလှစံဖြိုး တစ်။
သားတော် တစ် သမီးတော် နှစ် ပေါင်း သုံး ပါး တည်း။
ကျိုင်းရယ်မင်းသမီး ဗညားခီးဌောန်သမီး ရမင်းဃဝ္တသ့်ဘွားတွင် ၈) သားတော် တနှင်္ဂနွေ တပါး။
ပုဂံနန်းရိုး စေတုတ္တရ မင်းရဲကျော်စွာ သမီး ပဉ္စသိလတွင် ၉) သားတော် ပဉ္စသီဟ တချိပ်သုံးနှစ်တွင်လွန် တစ်။
သားတော် နှစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း သုံး ပါး တည်း။
နောက်လူ စေတုတ္တရစား ပဉ္စဉ္စနသမီး မဏိသလံညီတွင် ၁၂) သမီးတော် ဖခညီပုံ တပါး။
ပါလွှင်စား ဂံလံဘွားသမီး ခှံခံးတွင် ၁၃) သားတော် မင်းဒလ တပါး မျောက်လင်းဇင်း ယောဒ်ဦကိုစားသည် မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သမီးတော် ရွှေအိမ်သည်။
ဝန်းသိုစော်ဘွား သခင်ကော်ညိုသမီး သိလဝတီ ခ ဦကျဉ်မူတွင် ၁၄) သားတော် ဘုရင့်မင်းခေါင်း တပါး နံစံစော်ဘွား ဗြဣန်ဘွားသမီး နွဲ့ခံးဆင်တွင် ၁၅) သားတော် မင်းရဲသိသ္တာ မင်းရဲဒိဗ္ဗမင်းတရားကြီးတွင် ကျောက်မော်ကိုစားသည် တစ်။
သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါးသည်။
ပုဂံသူရကြံတုသ်သမီး ရှင်ရွှေမွဏ်ဒုပ်တွင် ၁၇) သမီးတော် ရှမယ်နရတီ မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သား မင်းရဲအောင်နိုင် တစ်။
ဒီပဲယင်း စောပြည့်စန္ဒ အစ်မဖြစ်သူ မဏိပေါက်သံလံတွင် ၁၉) သမီးတော် မနုရအင်းစိန် တပါး။
သမိန်စောကာရက်ညီမ မင်းသုံးလှတွင် ၂၀) သမီးတော် မင်းသက္က တပါး။
လုံခပင်းစော်ဘွား စဝ်စောသံသမီး စုပနဒေဝီတွင် ၂၁) သားတော် စစ်ပန်သူ တပါး ငါးထပ်ကျောင်းဒါယကာတော်တွင် မြင်စိုင်းမင်းသား။
ကျိုင်းသေည်စော်ဘွား ခံးထံဘွားသမီး ဌီပ်ဝိဂာတွင် ၂၂) သားတော် စောပြစ်စုန့် တပါး မင်းရဲဒိဗ္ဗမင်းတရားကြီးတွင် လကွန်းကိုစားသည် မျောက်သားတော်ကား ဇင်းမယ်မင်းရဲဒိဗ္ဗဘုရားကြီးသမီးတော် ခင်မယ်ရမင်း။
ပဂံစော်ဘွား ထဝ်ခံးဒွန်သမီး နှင်းဂင်ခံးတွင် ၂၃) သားတော် နေမျိုးဒတ္ထ တပါး။
ဗညားလင်းဇင်း အိုက်ယကာဝံစိုးသမီး မဏိဘွန်တွင် ၂၄) သားတော် နရာဒိဗ္ဗ တပါး တုရိုင်စား။
မိုးမိန်စော်ဘွားခံးထင်ဘွားသမီး ထိဝကတွင် ၂၅) သားတော် ဇေယျာနရ တပါး။
လုံနံသာစား ခံးစိုင်းဘွားသမီး ကြံဌရာဖာတွင် ၂၆) သားတော် ဇေတရစ် မင်းရဲဒိဗ္ဗမင်းတရားကြီးတွင် အင်းဝမင်းသား မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သမီးတော် မင်းတရားဝတီ တစ်။
ကျိုင်း‌တောင်စော်ဘွား သိုပါဒ်ဘွားသမီး မဏိရုံတွင် ၂၈) သားတော် ဇေယျာနုရက် တပါး။
ကျိုင်း‌ခံးစော်ဘွား သိုပါဒ်ဘွားသမီး သုဂန္ဓဝတီတွင် ၂၉) သမီးတော် မင်းတရားဝတီ တပါး မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သားတော် ဇေတရစ်။
ကျိုင်းရုံစော်ဘွား စဝ်နော်မိုးသမီး ကျိုင်းရက်ဘွားတွင် ၃၀) သမီးတော် မြတ်သင်္ခနဲ တပါး နောင်မွန်စော်ဘွား သိုဟုန်ဘွားသမီး ခင်မွှေဈားတွင် ၃၁) သားတော် ဝရသီဟ တပါး ‌ငါးထပ်‌ကျောင်းဒါယကာတွင် တောင်ဗလူကိုစားသည်။
မိုးမိတ်စော်ဘွား သိုဟုံဘွားသမီး ဣန်ြခီလ်ဘွားတွင် ၃၂) သားတော် ဝရဓမ္မာဇ် တပါး ‌ငါးထပ်‌ကျောင်းဒါယကာတွင်မြင်သည့် ပင်းတလဲကိုစားသည် မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သမီးတော် စုပုဏ္ဏဝတီ။
မိုးဖယက်ခယံစား ခွန်ဖယက်ဘွားသမီး ဆက်ဖလူသြွံဖလဒ်ဘိုင်းစောတွင် ၃၃) သမီးတော် စုပုဏ္ဏဝတီ တပါး မျောက်သားတော်ကား ခမည်းတော်သားတော် ဝရဓမ္မာဇ်။
မိုးဟင်စား စဝ်နော်မိုးသမီး နှင်းဟွမ်မိုးတွင် ၃၄) သမီးတော် ကန္နရာဝတီ တပါး။
မိုးမော်စော်ဘွား သိုးကျောင်းဘွားသမီး နှင်းဆင်စံတတွင် ၃၅) သားတော် ခင်မြောမျိုး တပါး ငါးထပ်ကျောင်းဒါယကားမင်းတရားကြီးမြင်သည့် သံတွဲကိုစားသည်။
ခါဂံဘွား မဏိပူရ မဟာရာဇာ သမီးတော် ကျန်ပါဂျုဠီတွင် ၃၆) သားတော် အရဲဂိုဋ်ထီး မြေနဲကိုစားသည် ပဏိပူရသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲသည် နောက်ပိုင်း တစ်။
အပ္ဒူလ္လာငင် သမီး အမိတဒါတွင် ၃၈) သားတော် စောလှမွန် တပါး သထုံးကိုစားသည်။
မိုးညှင်စော်ဘွား သိုဂွန်ဘွားသမီး ချိုးနှလ်မိုင်းတွင် ၃၉) သားတော် မင်းရဲကုသာ တစ်။
ဗမော်စော်ဘွားဆင်လုံဘွားသမီး ကံခံးဆောင်းတွင် ၄၁) သမီးတော် ခင်မြတ်သဓ္နေ တပါး။
မိုးပန်စော်ဘွား သိုငံဘွားသမီး ဟွမ်ရုံးတွင် ၄၂) သားတော် မင်းရဲဘီဇမ သာယာဝတီကိုစားသည် နောက် မိတ္ထီလာကိုစားသည် တစ်။
ထံတပင်ကတော် မောင်လလင်းသမီး မယ်တာဦတွင် ၄၄) သမီးတော် ရှင်သံမယ် တပါး။
ဘော်လခဲစော်ဘွား ဒိဗ္ဗပုလေသင်္ခဟသမီး အတုလျာတွင် ၄၅) သားတော် စွာစောကဲ တပါး မြဝတီမင်းသား။
သောင်သွပ်စော်ဘွားသိုကျော်ဘွားသမီး ဟံလုံနော်တွင် ၄၆) သမီးတော် မင်းဘုန်းမြတ် တပါး။
မြင်းတပ်ရင်းမှူ သူရသီဟ အစ်မ ရွှေပည်သာတွင် ၄၇) သားတော် မင်းဖြူ ပြည်မင်းတရားကြီးတွင် စေတုတ္တရကိုစားသည် တစ်။
မဟာ ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ဘားဂရာ ကျောင် မော်ကွန်းတိုက် မြန်မာမင်းများအရေးတော်ပုံကျမ်း(၆စောင်တွဲ) မင်း၁၀ပါးရာဇဝင်-။
တိုင်းရေးပြည်ရာများကို ညီတော်နှစ်ပါးဖြစ်သည့် နှင့် နှစ်ပါး ဦးဆောင်သည့် လွှတ်တော်ကသာ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနေခဲ့ရသည်။
ထိုသူကို ပုဂံမင်းက ကြိုက်နှစ်သက်လှသဖြင့် တွင် မြို့ဝန်အဖြစ်ပင် ချီးမြှောက်ခဲ့သည်။
နှင့် မြို့ဟောင်းများမှ နန်းတော်တိုင်များဖြစ်သည် ဟုဆိုသည်။
သာလွန်မင်းသည် နေပြည်တော်အတွင်းအပြင်ရှိ စေတီပုထိုး၊ ရုပ်တု၊ ဆင်းတု၊ အရိယာသံဃာတို့အားလည်း ကြီးစွာသောအလှူကိုစီရင်တော်မူ၍ရက်လည်အောင်လှူတော်မူသည်။
သတိုးဓမ္မရာဇာဘွဲ့ဖြင့် နန်းတက်သည်တိုင် သာလွန်မင်း(၁၆၃၂-၁၆၄၈)ဟုခေါ်ကြခြင်းမှာ "တိုင်းကားပြည်ရွာ အသာလွန်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရွှေနန်းတော်ထက်တွင် သာယာစွာ လွန်ရသောကြောင့်လည်းကောင်း သာလွန်မင်း ဟုခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်"ဟု ဆိုသည်။
ငယ်အမည်ရင်းမှာ မင်းရဲသင်္ခသူ''မှန်နန်းမဟာရာဇဝင်တော်ကြီး''၊ တတိယတွဲ၊ (ဇန်နဝါရီ၊ ၁၉၉၃)၊ စာ ၁၄၃။
သာလွန်မင်းသည် နောင်တော် အား တူတော် က လုပ်ကြံနန်းတက်သည်ကို နှိမ်နှင်းပြီးနောက် နန်းတက်သည်။
နန်းတော်သို့ရောက်လျှင် မင်းရဲဒိဗ္ဗ၏ကျွန်များ အနက်အပြစ်ရှိသူများကို ထိုက်သင့်သည့် အပြစ်ဒဏ်များပေးသည်။
မှ သံတမန်များကို လက်ခံတွေ့ဆုံသည်။
ထိုနောက် သို့ တဖန်သွားရောက်ကာ ပုန်ကန်မှုများကို နှိမ်နှင်းသည်။
ခရစ်နှစ် ၁၆၃၃၊ဒီဇင်ဘာ၊ ၁၄တွင်မှ ဟံသာဝတီနန်းတွင် ဘိသက်ခံကာ မင်းအဖြစ်ခံယူသည်။
အင်းဝသို့ရောက်ပြီး ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ ဆောင်ရွက်နေစဉ် ညီတော်အိမ်ရှေ့မင်း မင်းရဲကျော်စွာ ကွယ်လွန်သဖြင့် သားတော် ပင်းတလဲမင်းသားအား အိမ်ရှေ့အရာပေးသည်။
ထိုပုန်ကန်မှုအပြီး တစ်နှစ်အကြာ ၁၆၄၈တွင် သာလွန်မင်း အင်းဝနန်းတော်တွင် နတ်ရွာစံသည်။
နတ်ရွာစံလျှင် သားတော် အိမ်ရှေ့မင်း က နန်းဆက်ခံသည်။
သာလွန်မင်းလက်ထက် ၁၆၃၇တွင် ပထမဆုံးသော သမိုင်းဝင် လူဦးရေ နှင့် မြေယာစစ်တမ်းများကို စတင်ကောက်ယူခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) မင်းတရားကြီးသည် နိုင်ငံတော်စီးပွားဖွံ့ဖြိုးမှုကို အဘက်ဘက်မှ ဆောင်ရွက်တော်မူရုံမက ကုသိုလ်တော်အမှုတို့ကို ပြုတော်မူသည်။
မိဖုရားကိုယ်လုပ် ၁၃ ယောက်မှ သားတော် ၁၂ ယောက်၊ သမီးတော် ၁၀ ယောက်တို့ကို အောက်ပါအတိုင်း မြင်သည် ''မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီ''း၊ တတိယတွဲ။
နောင်တော် ကို ရွှေဘိုမှ ပုန်ကန်၍ နန်းတက်ခြင်းဖြစ်သည်။
ပုန်ကန်ရသည့်အကြောင်းရင်းမှာ နောင်တော်စိတ်မမှန်ဖြစ်နေသည်ကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ နန်းတွင်းပြိုင်ဘက်ဖြစ်သည့် နှင့် ၎င်း၏အစ်ကိုဖြစ်သူ တို့၏ ဖိအားများကြောင့်တစ်ကြောင်းဖြစ်သည်။
ထိုအထဲတွင် တစ်ယောက်လည်းပါဝင်ခဲ့သေးသည်။
နောင်တော် ဘကြီးတော်မင်း၏ သားဖြစ်သူ ကို သားတော်များနှင့် တန်းတူထားကာ မင်းသားကြီးအဆင့်ပေးသော်လည်း တစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် ပုန်ကန်ရန် ကြံစည်သည်ဟုဆိုကာ ရေချကွပ်မျက်သည်။
နန်းတော်ကိုလည်း သို့ ပြန်လည်ရွှေ့ပြောင်းသည်။
သာယာဝတီမင်းကိုယ်တိုင် စိတ်ဖောက်ချိန်တွင် လှံဖြင့်ထိုးသဖြင့် ၏ဖခင် ယင်းတောဝန်ကြီး ကွယ်လွန်ရရှာသည်။
သာယာဝတီမင်း နန်းသက် ၉နှစ်အကြာတွင် နတ်ရွာစံရာ သားတော် နန်းတက်သည်။
ကုန်းဘောင်မင်းဟူ၍လည်းကောင်း ရွှေဘိုမင်း ဟူ၍လည်းကောင်း ထင်ရှားသော သာယာဝတီမင်းသည် ကုန်းဘောင်ရှစ်ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သည်။
အမရပူရ ပထမမြို့တည် နန်းတည် ၏ သားတော်ကြီး မဟာဥပရာဇာအိမ်ရှေ့မင်းကြီးနှင့် ပထမအိမ်ရှေ့မိဖုရားတို့၏ သားတော် လေးပါးအနက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၈-ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၁ဝ)ရက်ညဉ့်တစ်ချက်တီးကျော် ၁၁ ရက်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့သို့အဝင် ဖွားမြင်တော်မူသော ဒုတိယအငယ်ဆုံး သားတော်ဖြစ်သည်။
ရတနာပူရစတုတ္ထမြို့တည် ဘကြီးတော်မင်းတရားကြီး၏ ညီတော်ရင်းလည်းဖြစ်သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၃ ခုနှစ်တော်သလင်းလပြည့်ကျော် ၆ ရက်နေ့တွင် မိဖုရားသားသမီးမှူးမတ် ခြွေရံအပေါင်း ခြံရံ၍ရန်ကုန်သို့စုန်တော်မူပြီးလျှင် ၊ ၊ ၊ ကုဿိန္နာရုံဘုရားများကို အဖူးအမြော်ထွက်တော်မူသည်။
အားလည်း ပြည်စားနှင့်နှလုံးစိတ်ဝမ်းတူကြံစည်ကြောင်း စစ်မေးချက်ရသည်နှင့် ရေ၌ဖျောက်၍ ကြံရာပါဆွေမျိုးကျေးကျွန်တို့ကို ကွပ်မျက်တော်မူသည်။
အိမ်နှိမ့်တွင်ရှိနေစဉ် အရပ်သူခင်ပြည့်စုံနှင့် သင့်မြတ်ပေါင်းသင်းကာ ဖွားမြင်သူဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
နန်းတွင်းသို့ရောက်လာပုံမှာ ၊သမ္ဘူလနှင့် တို့ ဇာတ်လမ်းကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သည်။
ဘုရင့်နောင်တွင် စိုးစံနေချိန် ခင်ပြည့်စုံက သက်သေခံလက်စွပ်နှင့် သားဖြစ်သူကိုခေါ်ကာ နန်းတွင်းသို့ဝင်ရောက် ဖူးမြော်သည်။
သို့ဖြင့် ၏ အကြံပေးမှုဖြင့် ကြရာ ခင်ပြည့်စုံက နှာခေါင်းနှင့်မျက်နှာကို ရေဖလားတွင်နှစ်ရပြီး ဘုရင့်နောင်က မင်းဧကရာဇ်ဖြစ်သည့်အတွက် ခြေမသာနှစ်ရသည်။
အရွယ်ရောက်လျှင် ရှင်သစ္စာအား အခြားမင်းညီမင်းသားများနည်းတူ မြို့စားရွာစားပေးရန် စီစဉ်ကာ ညောင်ရမ်းမြို့ကိုစားစေသည်။
လွန်၍ လက်ထက်တွင် ရှမ်းပြည်မှ ပုန်ကန်မှုအချို့ကို နှိမ်နှင်းခဲ့ရာ မင်းရဲနန္ဒမိတ်ဟူသောဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှောက်ခဲ့သည်။
ဟံသာဝတီကျဆုံးပြီးနောက် မှ နှင့် မှ မင်းကြီးနှောင်းတို့ ပူးပေါင်းကာ ညောင်ရမ်းကို တိုက်ရန် စီစဉ်သော်လည်း မင်းကြီးနှောင်းကို အထိန်းတော်ရန်နိုင်စားက လှေပေါ်အတက်တွင် လုပ်ကြံသဖြင့် ပြည်တပ်များ မချီတက်နိုင်သကဲ့သို့ တောင်ငူတပ်များလည်း ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားသည်။
ခရစ်နှစ် ၁၆၀၀တွင် အင်းဝနန်းကို သိမ်းပိုက်ကာ မဟာသီဟသူရဘွဲ့ဖြင့် မင်းအဖြစ်ကို ခံယူသည်။
သားတော် သခင်လတ်(နောင်တွင် )ကို ဥပရာဇာဘွဲ့ဖြင့် အိမ်ရှေ့အရာပေးသည်။
ကျောက်ဆည်ဒေသကို ရိက္ခာဆန်စပါး အထွက်တိုးစေရန် ဆည်မြောင်းများဖောက်လုပ်၍ စီစဉ်ပေးသည်း စစ်မှုထမ်းတို့ကိုလည်း အစုအငန်းလိုက်၍ နေရာချထားပေးသည်။
မိတ္ထိလာခရိုင်ရှိ ညောင်ရမ်းသည် ကမ္ဗောဇ တိုင်းနှင့် တမ္ပဒီပတိုင်း နှစ်ဘက်စပ်ကြား လူတို့မရောစပ်စိမ့် သောငှာ နယ်ခြားမြို့ပေါင်း ၄၃ မြို့ကို သက္ကရာဇ် ၃၉၅ ခုနှစ် တွင်တည်ရာ ညောင်ရမ်းမြို့လည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ညောင်ရမ်းဘုရားအား ကိုးတော်မူသူတို့တွင် ဟံသာဝတီက ရောက်လာသော မွန်ဘုန်းကြီး နှင့် သားတော် ကြီး သခင်လတ်တို့မှာ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်ကြသည်။
နောက်နောင် ပြည်မြို့ကိုလုပ်ကြံ၍ အလိုတော် ပြည့်လျှင် ကိုမကွပ်မမျက်ပါနှင့်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄) ညောင်ရမ်းမင်းတရားကြီး၏ သားတော်၊ သမီးတော်များ ဘဝရှင် ညောင်ရမ်း မင်းတရားကြီးဘုရား ရှင်မိဖုရားတွင် ဘုရင့်နောင် မင်းတရားကြီး သမီးတော် ခင်ဘုန်းမြင့် မြင်သည့် သားတော် သမီးတော်ကား - သားတော် သခင်လတ်၊ ခမည်းတော် အထွတ်အမြတ်သို့ ရောက်လျှင် မဟာ ဥပရာဇာ အမည်နှင့် အိမ်ရှေ့ နေသည် တစ်ပါး။
နှမတော် မင်းတရား မယ်တော် အိမ်ရှေ့ မိဖုရား ဖစ်လာသည် သားတော်အငယ် စကုစား တစ်ပါး။
ကိုယ်လုပ်တော်တွင်မြင်သည့် သားတော် သမီးတော်ကား - ဝတ္တနကတော် ရှင်မျိုးမြတ် တွင် မြင်သည့် သားတော် ရှင်စစ်နိုင်၊ အနောက်ဘက်မင်းတရားကြီးဘုရားတွင် မင်းရဲနေရထာ ခံသည်။
သည်နှစ်ပါးကို ထိမ်းမြန်းရာတွင် မြင်သည့် သမီးတော် ခင်မင်းမှ တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်တွင် လွန်သည် တစ်ပါး။
ခင်မင်းပု မောင်တော် မင်းရဲသီဟကျော်ထင် တစ်ပါ။
မိုးနဲစော်ဘွားသမီး နှင်းခင်လှ မြင်စိုင်းကတော်တွင် မြင်သည့် သိုအုံဘွားသို့ နှင့်ခို့ပ္ယမ် သားတော် ဝရသူရ တစ်ပါး။
စွန်ရဲကတော် ရှင်မွှေးလှတွင် မြင်သည့် သားတော် မျိုးပြည်ကျော်သူ တစ်ပါ။
မင်းရဲရသူကြီး နှမတော် ငယ်က လွန်သည် တစ်ပါး။
မြင်းခေါင်းကတော်တွင် မြင်သည့် သားတော် မင်းရဲညို တစ်ပါး။
မြောက်သားတော်ကား မဟာဥပရာဇာ သားတော် မြေးတူး မင်းရဲသီဟရာဇာ ညီမတော် ရတနာရွှေင့်။
မြောက်သားတော်ကား ခမည်းတော် သားတော် ပြည်ကျော်သူ မင်းရဲရန္တသူ ခံ၊ မောင်တော် သီဟရဲကျော် တစ်ပါး။
မြောက် သားတော်ကား မိုးနဲစော်ဘွား၊ သမီးတော်၊ သိုဖိင့်ဘွားသို့ ခံသမာလာတွင် သားတော် မောင်ပု၊ မျက်မမြင် အမည်နှင့် ခင်နောင်း၊ ပြည် မင်းကရားတွင် ပန်းထိန်းကိုစားသည်။
မင်းလက်ျာ သမီး ခင်မည်းတွင် မြင်သည့် သမီးတော် ခင်မင်းလှတစ်ပါး၊ မြောက်ထားတော်ကား တောင်ငူရောက် မင်းတရားသားတော် တောင်းလင်း မင်း မင်းရဲအောင်နိုင်၊ ညီမတော် မင်းခင်လတ် တစ်ပါး၊ မိုးနဲကတော်တွင် မြင်သည့် နှင့်ခံးပွယ် သားတော် နရာရွှေမျက် တစ်ပါး၊ ညီတော် ရွှေနန်းဝင် တစ်ပါး နှမတော် သီရိဧက တစ်ပါး မြောက်သားတော်ကား အဝ ဘုရင် မင်းရဲကျော်စွာစုန် သားတော် ကျောက် အရစ်မင်း၊ ငါးထပ်ဒါယကာ မင်းတရားတွင် မင်းရဲ႔ မိတ် ခံသည်။
မောင်တော် ခင်ပု တစ်ပါး ကိုယ်လုပ်တော်တို့တွင် မြင်သည့် သားတော် ‌‌၁၁ ဆယ်တစ်၊ သမီးတော် ၊ ပေါင်း ဆယ်သုံ ၁၃ ပါး မဟာ ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ဗားကရာဘုန်းကြီးကျောင်း မော်ကွန်းတိုက် မြန်မာမင်းများအရေးတော်ပုံကျမ်း(၆စောင်တွဲ) မင်း၁၀ပါးရာဇဝင်-။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) မဟာဗန္ဓုလသည် တွင် သူကျဆုံးသည်အထိ စစ်သေနာပတိ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
နှင့် တို့ကို နယ်မြေချဲ့ထွင်ရန် ဟူသော ၏ မူဝါဒတွင် Bandula (ဗန္ဓုလ)သည် အဓိက ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၎င်းမူဝါဒသည် နောက်ဆုံး ရလဒ်အဖြစ် စစ်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မင်းဆက်ကို စတင်ကျဆုံးစေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
မဟာဗန္ဓုလ၊ (ငယ်အမည် မောင်ရစ်) ကို ဦးပေါက်တော နှင့် ဇနီးဒေါ်ငြိမ်း တို့၏ သာမည လူရတတ် မိသားစုမှ သားဦး အဖြစ် ၊ ငပရင်းရွာတွင် ၆ နိုဝင်ဘာ ၁၇၈၂ ခုနှစ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ထိုခေတ်အခါက မြန်မာယောက်ျားလေးတို့၏ ဓလေ့ထုံးစံအရ၊ မောင်ရစ် သည် ဒေသတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်း တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
သူ၏ငယ်စဉ်ဘဝနောက်ပိုင်းတွင် မောင်ရစ်သည် ဒီပဲယင်း ဇာတိဖြစ်သော အိမ်ရှေ့မင်းသား ၏ တော်ဝင်တပ်မတော်ကြီး၌ အနိမ့်ဆုံးအဆင့် အစေအပါးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန်အတွက် နောင်တွင် မင်းနေပြည်တော် ဖြစ်လာမည့် သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။
မောင်ရစ် သည် လျင်မြန်စွာဖြင့် ရာထူးများတိုးလာပြီး ပထမတွင် သတိုးမင်းစော ၏ လက်အောက်၊ပြီးနောက်တွင် ၁၈၀၈ ခုနှစ်၌ အိမ်ရှေ့မင်းသား အဖြစ်ဆက်ခံသော သူ၏သားဖြစ်သူ မင်းသား လက်အောက်တွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
မဟာဗန္ဓုလ သည် သူ၏အရှင်သခင်ဖြစ်သူ စစ်ကိုင်း မင်းသားသည် ဘကြီးတော်မင်း အဖြစ် ၁၈၁၉ ဇွန်လတွင် မြန်မာ့ထီးနန်းကို စိုးစံပြီးနောက် စစ်သေနာ ပတိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ကဲ့သို့ပင် အာသံ သည် ထီးနန်းစိုးစံချိန် နောက်ပိုင်းတွင် သိမ်းပိုက်ထားခြင်းများမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
မဟာဗန္ဓုလ သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မဟာ သီလဝ အုပ်ချုပ်သော စစ်သား အယောက် ၂၀၀၀ ပါဝင် သည့် မြို့စောင့်တပ်ကိုထားခဲ့ပြီး သို့ ပြန်ခဲ့သည်။
ယခင် မောင်ရစ်သည် သတိုးမဟာဗန္ဓုလ (သို့မဟုတ် ရိုးရှင်းစွာဖြင့် မဟာဗန္ဓုလ) ဟူသော ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည့် ကို အောင်နိုင်ပြီး နောက်ပိုင်းမှ စတင်၍ သူ့အား ထိုကဲ့သို့ သိစေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
သည် ကချာ နှင့် ဂျိမ်းရှ တို့ကို ဗြိတိသျှထိန်းသိမ်းထားသော နိုင်ငံများဟု တစ်ဖက်သတ် ကြေညာခဲ့ပြီး တပ်များစေလွှတ်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် စစ်သေနာပတိဖြစ်သည်နှင့်အညီ မဟာဗန္ဓုလ ၏ ကိုယ်ပိုင် ကွပ်ကဲမှု အောက်တွင်ရှိသော တပ်တစ်တပ်အပါအဝင် စုစုပေါင်း လူအရေအတွက် တစ်သောင်းနှင့် မြင်းအကောင်ရေ ငါးရာရှိသည့် တိုင်းပြည်၏ အကောင်းဆုံးဖြစ်သော တပ်ရင်း တစ်ဆယ့်နှစ်ခုဖြင့် အထောက်အပံ့ပေးထားသည်။
သို့သော် ဗန္ဓုလ သည် ဝန်နှင့်အား မမျှအောင် ထမ်းရန်ဆန္ဒမရှိ၍ သို့ ချီတက်ခြင်းမပြုဘဲ မြဝတီ မှာပင် ရပ်ခဲ့သည်။
ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသော မြေပြင်အနေအထားတွင် တိုက်ခိုက်သည့်အစား ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာ့ ပင်မ နယ်မြေပေါ်တွင် တိုက်ပွဲဆင်နွှဲခဲ့သည်။
မင်းသည် အနောက်ဘက်စစ်မျက်နှာစာမှ တပ်အကုန်လုံးနီးပါးကို ပြန်လည် ဆုတ်ခွာရန် အမိန် ပေးခဲ့သည်။
ဗန္ဓုလ အား အာရကန် နှင့် ဘင်္ဂလား မှ လည်းကောင်း၊ ဥဇန အား ၊ ကချာ နှင့် ဂျိမ်းရှ မှ လည်းကောင်း ပြန်လည်ဆုတ်ခွာစေခဲ့ပြီး - ရန်သူကို ရန်ကုန်တွင် ရင်ဆိုင်စေခဲ့သည်။
မုတ်သုံ ရာသီ၏ အလယ်ဖြစ်သော ဩဂုတ်လတွင် ဗန္ဓုလနှင့် သူ၏စစ်တပ်သည် ကို ကျော်ဖြတ်ခဲ့သည်။
သူ၏ အလုပ်သက်တမ်းတွင် အကြီးဆုံးအမှားဖြစ်လာမည့် ဗြိတိသျှတို့တပ်နေရာချထားခြင်းများကို ထိပ်တိုက် တိုက်ခိုက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ခြင်းအား ၃၀ နိုဝင်ဘာလတွင် ဗန္ဓုလ သည် ပြုလုပ် ခဲ့သည်။
ဗန္ဓုလ သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်း ပေါ်ရှိ ရန်ကုန်မှ သိပ်မဝေးသောမြို့ ငယ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ရှိ သူ၏နောက်တန်း စစ်အခြေစခန်းသို့ ပြန်ဆုတ်ခဲ့သည်။
သည် နောက်ထပ် ၁၀ လကြာအောင်ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှတပ်များသည် ဖြည်းဖြည်း ချင်းရှေ့သို့ချီတက်လာကာ နောက်ဆုံးတွင် အင်းဝမှ လေးရက်ခရီး ချီတက်ရသည့် ရန္တပို ရွာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
မဟာ ဗန္ဓုလ သည် ဗြိတိသျှကို ယှဉ်ပြိုင်ရဲသည့် သူ၏သတ္တိကြောင့် မြန်မာ့သမိုင်း တွင် အကြီးအကျယ်စိုးမိုးနေရာယူသည်။
မြန်မာတို့သည် ဗန္ဓုလ ၏ နောက်ဆုံးစကားများမှာ- ''ကျွန်ုပ်တို့သည် တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးကောင်းရှုံးမည်။
ဗန္ဓုလ ၏ အောင်မြင်မှုများသည် ကျွမ်းကျင်ပြီး အတွေ့အကြုံရင့် ကျက်သော ဒုတိယအကြီးအကဲများဖြစ်သည့် မဏိပူရ တိုက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နှင့် အာသံ တိုက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး တို့နှင့်အတူ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။
ထို့အပြင် တိုင်းပြည်တွင် လူသိ များပြီး ပို၍အောင်မြင်သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများဖြစ်သည့် မန်ချူး(Manchu ) ကျင်း မင်း ဆက် ၏ ၁၇၆၇ ခုနှစ် နှင့် ၁၇၆၉ ခုနှစ်များတွင် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှုများကို အနိုင်ရခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ ၁၇၆၇ တွင် အယုဒ္ဓယ မင်းနေ ပြည်တော် ကို အစိတ်စိတ်အမြွာမြွာပြိုကွဲစေခဲ့သည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သို့မဟုတ် ၁၆ ရာစုတွင် အရှေ့တောင် အာရှ၏ အနောက်ပိုင်း ပင်မနယ်မြေအတော်များများကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့သည့်စစ်သည် ဘုရင် မင်းတရားကြီးတို့ ဖြစ်သည်။
ဗန္ဓုလ အသင်း သည် မြန်မာမူလတန်းနှင့် အလယ်တန်း ကျောင်းတိုင်းရှိ ကျောင်းသားများ အားလုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျောင်းသားအသင်းလေးသင်းအနက်မှ တစ်သင်းဖြစ်သည်။
အခြား အသင်းသုံးသင်းမှာ မြန်မာ့ရာဇဝင်တွင် အကြီးကျယ်ဆုံးသော ဘုရင်များကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေး ထားခြင်းဖြစ်သည်- အသင်း၊ အသင်း နှင့် အသင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။
မြို့လယ်တွင် အဓိကလမ်း ကြောင်းကြီး လေးခုအနက်မှတစ်ခု၊ ရန်ကုန် မြို့လယ်၏ ဗဟိုအချက်အချာ၊ ရန်ကုန် မြို့လယ်တွင် လူသူ လှုပ်ရှားမှု ထူထပ်သောလမ်းနှင့် ရန်ကုန် အရှေ့ပိုင်းရှိ တစ်စင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။
အဓိကရှိသောနတ်၊ ပြည့်စောင့်နတ်တို့အားလည်း ပတ်စည်၊ စောင်းညင်း၊ အမြိန်အရာ စသည်တို့ဖြင့် ပူဇော်ကြ ရသည်။
မင်းမြောက် တန်ဆာ ၅ ပါးကိုလည်း မာန်ရွတ်လျက် တစ်ခုစီ ဆက်ရ သည်။
ယင်းသို့မိန့်တော်မူပြီးမှ မင်းသား မင်းသမီး မင်းဆွေ မင်းမျိုး၊ မှူးကြီးမတ်ရာ စော်ဘွားစော်ခံ ပြည်သူလူအပေါင်းတို့ သည် ရွှေပေါက်ပေါက် ငွေပေါက်ပေါက်တို့ဖြင့် ပူဇော်၍ သက်တော်အလွန်ရှည်စေသော၊ တိုင်းကား နိုင်ငံတော်လည်း ကျယ်စေသော၊ သာယာစေသော ဟူ၍ ပူဇော်ပြီးမှ သူဌေးကြီး ၅ ပါးတို့သည် ရွှေတွေ၊ ငွေတွေ၊ သံတွေ၊ ကြိမ်ခွေ၊ အောင်းဖြူ တို့ကို ဆက်ကုန်ပြီးသော်၊ မင်းမြောက်တန်ဆာ ၅ ပါးတို့နှင့် တကွ ရွှေမြူ တာ၊ ငွေမြူတာ၌ ပရိတ်ခြည်နှင့်တကွ ကွမ်းဘိုး ကွမ်းလင် သပြေမြေဇာ သရက်ညွန့်တို့ကိုထည့်၍၊ ရှေ့တော်က ဆောင်၍ သွားရသည်။
မင်းမြောက်တန်ဆာများ ဖြစ်သော ရာဇလှံတံများနှင့် ဘိသိက်ခံလက်စွပ်များကိုလည်း ပေးအပ်ခြင်း ခံရလေသည်။
ဆောင်းဒါး ရက်ကန်းကျောင်းသည် မြန်မာပြည်တွင် ပထမဆုံး တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ရက္ကန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။
မြို့(တောင်မြို့)ရှိ စစ်ကိုင်း-မန္တလေးလမ်းမ ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
မင်း၁၀ပါးရာဇဝင်- နှစ် ၆၀ဝ ပြည့်အင်းဝ-။
လွန်လျှင် သားဖြစ်သူ တနင်္ဂနွေမင်း(၁၇၁၄-၁၇၃၄)နန်းတက်သည်။
ထိုပြဿနာကို နိုင်နင်းစွာ မဖြေရှင်းနိုင်ခင်မှာပင် အနောက်ဘက်မှ ကသည်းများက ဘာသာရေးအခြေခံကာ ကျူးကျော်လာသည်။
ခရစ်နှစ် ၁၇၃၃တွင် တနင်္ဂနွေမင်းလွန်သော် သားတော် နန်းတက်သည်။
မိဖုရားကိုယ်လုပ် သားငမီးများ - ဟောင်းမိဖုရားကြီး၊ ကသည်းမင်းသမီး နှင့်သူကြာ့ နန်းရိုးသူ၊ ကသည်း‌ (မဏီပူရ) စော်ဘွားချာရိုင်ရုံးဘွားကတော်‌‌ကွောယွယ်ရွူ့သမီး၊ ကျက္ကဖါး မာခဝ် ငဲမ်ဗီး တွင် ၁) သားတော် မင်းတရားဆင်းဓု တစ်။
သားတော် တစ်၊ သမီးတော် တစ်၊ ပေါင်း နှစ် ပါး သည်။
မိဖုရားကြီး - သူ့နှမ သီရိမဟမင်္ဂလာ‌ဒေဝီ ခင်ဝင်ဆောင်တွင် ၁) သားတော် သခင်အိမ်ရှေ့ ရမည်းသင်းစားကို အိမ်‌ရှေ့နှင်းမည့်ဆဲဆဲ ၂၀ တွင် ကျောက်ပေါက်၍ လွန်သည် တစ်ပါး။
သားတော် ၇၊ သမီးတော် ၂၊ ပေါင်း ၉ ပါးတည်း။
သူ့နှမ မင်းရွှေအိမ်တွင် သီရိစန္ဒာ‌ဒေဝီခံ ၁၀) သားတော် မျိးပြည့်ကျော်သူ သရက်မြို့စား တစ်ပါး။
သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါး သည်။
ကိုယ်လုပ်တော်တို့တွင် မြင်သည် သားတော်၊ သမီးကား- - လှိုင်းတက်ကတော် မဟာသူရသီဟသမီး ခင်‌ထွေးလှတွင် ၁) သားတော် မောင်မြတ်ပု တစ်။
သားတော် နှစ်၊ သမီးတော် တစ်၊ ပေါင်း သုံး ပါး သည်။
သားတော် တစ် သမီးတော် တစ် ပေါင်း နှစ် ပါး တည်။
ညောင်ရမ်းမင်းတရားသားတော် ရွှေချက်ဝေါပလါတုမ မင်းရာဇာမုနိသမီးတော် ရွာသာကတော် သန္ထေလှစန္ဒတွင် သားတော် တုနောင်ပုံ့ကျော် သူ့နောင်တော်တွင်မြင်သည့် ပေါက်မြိုင်စား။