DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
အဓိကအားဖြင့်ကျောက်မျက်များသည် ကမ္ဘာ့မြေလွှာအောက် အလွန်မနက်လှသော နေရာများတွင် ခိုအောင်းနေလေ့ ရှိတတ်သည်။
မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ကမ္ဘာ့မြေလွှာများ တွန့်ခေါက်ခြင်း၊ ပြတ်ရွှေ့များ ပွတ်တိုက်လှုပ်ရှားခြင်း အစရှိသည်တို့ကြောင့် ကမ္ဘာမြေကြီး အတွင်းပိုင်းတွင် မြင့်မားသောနှင့် ကြီးမားသော ပြောင်းလည်းမှုတို့ဖြစ်ပေါ်ရာမှ ကျေက်မျက်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု သိရသည်။
နှင့် တို့သည် သဘာဝ အားဖြင့် ကိုရိုဒမ် အုပ်စုဝင်ဖြစ်၍ အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
ပေါင်းစပ်မှု မှာလည်း အလူမီနီယမ် အောက်ဆိုက်ဒ် ဒြပ်ပေါင်းသာဖြစ်၍ ပတ္တမြား တွင် ခရိုမီယံ ဒြပ်စင်အနည်းငယ် ပါဝင်ပြီး၊ နီလာတွင် တိုက်တေနီယံ ဒြပ်စင်အနည်းငယ် ပါဝင်သောကြောင့် အရောင် နှင့် ပုံသဏ္ဍန် ကွဲပြားသွားရခြင်းဖြစ်သည်။
ပတ္တမြားကို ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ နှင့် တို့တွင် အဓိကထွက်ရှိပြီး မြန်မာ့ပတ္တမြား ၏အရည်အအသွေးမှာ အကောင်းဆုံးအဖြစ် ကမ္ဘာကျော်ပါသည်။
နီလာကို သီရိလင်္ကာ၊ ၊ ကတ်ရှ်မီးယား၊ မြန်မာ၊ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီယား နှင့် တို့တွင်အဓိကထွက်ရှိပြီး သီရိလင်္ကာ နီလာမှာ အရည်အသွေး အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး မြန်မာ့နီလာမှာ ၎င်း၏နောက်တွင် ရပ်တည်ပါသည်။
ကို ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး အမာဆုံးတွင်းထွက်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။
မှာ နှင့်တွဲတွေ့ရတတ်သည့် တွဲဖက်ကျောက် ဖြစ်သည်။
ဖွဲ့စည်းမှုမှာ အောက်ဆိုက်ဒ် ဖြစ်သည်။
မြန်မာ၊ သီရိလင်္ကာ၊ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ နှင့် နိုင်ငံတို့တွင် ပေါများစွာ တွေ့ရသည်။
ဘယ်ရယ်မှာ အပါအဝင် အခြားကျောက်မျက်အချို့၏ မူရင်းအုပ်စူဖြစ်သည်။
မှာ ဘယ်ရယ်အုပ်စုဝင် မျိုးကွဲတစ်ခုမှ ခရိုက်ဆိုဘယ်ရယ်၏ မျိုးစိတ်တစ်ခုပင်ဖြစ်သော်လည်း အလွန်မှ ရှားပါးပြီး ထူးခြားကျော်ကြားသည့် လက္ခဏာရှိသောကြောင့် သီးသန့်လေ့လာကြခြင်းဖြစ်သည်။
ထွက်ရှိရာဒေသမှာ ရုရှား၏ ၊ ဘရာဇီး၊ သီရိလင်္ကာ၊ ဇမ်ဘာဘွေ၊ ဇမ်ဘီးယား တို့ဖြစ်သည်။
ကို အနောက်တိုင်းသားများက သိပ်အလေးအနက်မထားသော်ငြား အရှေ့ဖျားတိုင်းသားများ အထူးသဖြင့် တရုတ်အပါအဝင် ဂျပန် နှင့်ကိုးရီးယားတို့ တွင်အလွန်အရေးပါသည့် ကျောက်မျက်ဖြစ်သည်။
မှာ ၇ တစ်ဝိုက် (၆.၇ မှ ၇.၃) တွင် ရှိလေ့ရှိပြီး အရည်အသွေးမှာ အမျိုးအစားထက်ပိုကောင်းကာ ပိုကြည်လင်သဖြင့် အများက ပိုနှစ်သက်ကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ မှ ကမ္ဘာကျော် မှာ ဂျေဒိုက် (Jadeite) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အရည်အသွေး အကောင်းဆုံးဖြစ်ကာ ဈေးကွက်ဝေစု၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုံးကို ရရှိထားသည်။
ကျန်ထွက်ရှိရာ နိုင်ငံများမှာ ၊ ၊ ဂွာတီမာလာ နှင့် တို့ဖြစ်သည်။
မှာ စိန်ကိုတုပနိုင်လောက်အောင် ရောင်လက်အား/မီးအား(Dispersion/Fire)ကောင်းလှသည့် တွင်းထွက်ဖြစ်သည်။
သည်လည်း နဝရတ် ကိုးပါးဝင်ရတနာဖြစ်သည်။
မြန်မာတို့အမြင်တွင် မဟူရာကိုသာအသိများပြီး ကျန် မှတ်မီး နှင့် ဖရဲအူတို့ကို အမျိုးတူဟုအသိနည်းပါသည်။
ကို ပေါများစွာတွေ့ရှိရသည့် ဒေသများတွင် မြန်မာနိုင်ငံလည်းပါဝင်သည်။
ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် မဟာဝန်ကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သံဃာတော်များ၏ ဆွမ်းကွမ်းကိစ္စ စီစဉ်ပေးတော်မူရသော အရှင်ဒဗ္ဗ မထေရ်မြတ်ကို မလိမ္မာ လူမိုက်တစ်စုက မြှောက်ထိုး ပင့်ကော်လုပ်သဖြင့် လဇ္ဇဝီလူမျိုးနွယ် ဝဎ္ဍ ဆိုသည့် ပုဂ္ဂိုလ်က ပထမဖြင့် စွပ်စွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
နှင့် ကို ဖျက်ဆီးလိုသူတို့ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ခွင့်ပေးလိုက်သော အခွင့်အရေးတမျိုးဟု ဆိုနိုင်သည် [။
သို့ဖြစ်ပါ၍ စတင်အဆိုတင်သွန်းခြင်း အလုပ်သည် အစော်ကားခံ ရဟန်းတော်တို့၏ ခံပြင်းမှုဒေါသစိတ်၌ အခြေခံခြင်း လုံးဝမရှိပဲ သတ္တဝါအားလုံး၏ ကောင်းကျိုးကို မျှော်ကိုးသော (အဒေါသ) ကိုအခြေခံ၍ ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟုပင် ဆိုနိုင်သည်။
ကံဆောင်ရန် အဆိုကို တင်သွန်းနေချိန်တွင်လည်း တည်ငြိမ်အေးချမ်းစွာဖြင့် မေတ္တာပို့ခြင်း အလုပ်ကို အဆက်မပြတ် ဆောင်ရွက်နေကြသောကြောင့် ဒေါသ စိတ်တို့မှ ကင်းလွတ်နေမည် ဆိုသည်မှာ အငြင်းပွားရန်မရှိတော့။
ထို့ကြောင့် သပိတ်မှောက် ကံဆောင်ခြင်းသည် မည်သည့် နှင့်မျှ ငြိစွန်းခြင်းမရှိနိုင်ပါ။
သံဃာထု၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သည် မိမိ၏ရပိုင်ခွင့် ကိုကျော်လွန်၍ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းမဟုတ်၊ မည်သည့်အပို အခွင့်အရေးကိုမှ အလွဲသုံးစား ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း လည်းမရှိ၊ သူတစ်ပါး၏ လွတ်လပ်ခွင့် တစ်စုံတစ်ရာကို ထိပါးစော်ကားခြင်းလည်း ကင်း၏။
သပိတ်ကံဆောင်မှုကို ဘုရားရှင် လက်ထက်က တကြိမ်၊ ( သီဟိုဠ်ကျွန်း)တွင် သီဟိုဠ်ဘုရင် ဒါဌောပတိဿမင်း ( အေဒီ ၆၅၀-၆၅၈ ) ကိုတစ်ကြိမ်၊ တွင် တစ်ကြိမ်၊ တွင် တကြိမ်၊ ၁၉၉၀ ခုနှစ် န.ဝ.တ စစ်အစိုးရခေတ်တွင် တစ်ကြိမ်နှင့် စက်တင်ဘာလ ၁၈၊ ၂၀ဝ၇ တွင် န.အ.ဖ စစ်အစိုးရကို တစ်ကြိမ် စုစုပေါင်း ၆ ကြိမ် ရှိပြီ ဖြစ်သည် [။
အစိုးရလက်အောက် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် မှ စတင်သပိတ်ကံဆောင်မှု သပိတ် မှောက်ခြင်းတွင် သံဃာ နှစ်သောင်း ကျော်ပါခဲ့သည်။
မန္တလေးအနီးတွင် တန်းစီကြွလာသော သံဃာများကို အာဏာပိုင်တို့က ကိုယ်ထိလက်ရောက် ရိုက်ပုတ်ခဲ့ရာမှ ကံဆောင်မှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည် [ ထို့နောက် တနိုင်ငံလုံးသို့ ကျယ်ပြန့် သွားခဲ့သည်။
မကြာသေးသော ကံဆောင်မှုအဖြစ် အစိုးရလက်အောက် ၂၀ဝ၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း၊ တွင် ဖြစ်ပွားသော အဓိကရုဏ်း၌ တာဝန်ရှိသူများက သံဃာတော်များ ကျေနပ်သည့်တိုင် ဝန်ချတောင်းပန်ခြင်း မပြု၍ ပတ္တနိက္ကုဇ္ဇနကံဆောင်မှုထပ်မံဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
နမောတဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သူဏာတု မေဘန္တေ (အာဎ္ဍသော) သံဃော စဏ္ဍာ ရုဒ္ဓါ ရဘသာ အဒယာလုကာ ဝိဟေသကာ မဟာစောရ ယောဓ ''(သပိတ်မှောက်ခံရမည့် ဒါယကာ အမည်။
အခြား ကမ္မဝါများကဲ့သို့ပင် အသံ အနိမ့်အမြင့်၊ အပြင်း အပျော့၊ သိထိလ ဌာန်ကရိုဏ်း “တုန်း” သဘောတရားဆန်သည့် သံစဉ်များနှင့် ရွတ်ရမည်ဖြစ်သည်။
ဟစ်တိုင်မီဒီယာ [ ပတ္တနိက္ကုဇ္ဇနကံ အောင်ပွဲ - အရှင်ခေမာစာရ အင်္ဂတ္တရ နိကာယ (၃) စာ၊ ၂၅၄။
ပတ္တနိက္ကုဇ္ဇနကံ အကြောင်းသိကောင်းစရာ - အရှင်သကျကုလ ရွက်ဝါဘလော့ဂ် [ ခေတ်ပြိုင်မီဒီယာ [။
အီလက်ထရွန်းနစ်စာအုပ် ကို အီးဘွတ်ခ် ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး စာသားများ၊ ရုပ်ပုံများပါဝင်ကာ ဒစ်ဂျစ်တယ်စနစ်ဖြင့် ဖြန့်ချိသော စာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်သည်။
Gardiner, Eileen and Ronald G. Musto. "The Electronic Book." In Suarez, Michael Felix, and H. R. Woudhuysen. [ ''The Oxford Companion to the Book.''] Oxford: Oxford University Press, 2010, p. 164. အီလက်ထရွန်းနစ်စာအုပ်ကို "ပုံနှိပ်စာအုပ်၏ အီလက်ထရွန်းနစ် ပုံစံ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသော်လည်း"[ e-book] ". Oxford Dictionaries. April 2010. Oxford University Press. (accessed September 2, 2010). အချို့သော အီလက်ထရွန်းနစ်စာအုပ်စာအုပ်များသည် ပုံနှိပ်စာအုပ်အနေဖြင့် ရှိမနေချေ။
အသက်၁၆နှစ်တွင် (Edinburg) တွင် ကို စတင်သင်ယူသည်။
သို့သော် ဆေးပညာနှင့် ခန္ဒာဗေဒ (Anatomy) တွင် စိတ်ပါဝင်စားမှု သိပ်မရှိသဖြင့် (Cambridge) သို့ ပြောင်းရွေ့ပြီး ကျမ်းစာသင်ယူသည်။
ထိုမှစတင်ပြီးခရီးထွက်ရာ (၅) နှစ်လုံးလုံး ကမ်းခြေများ၊ နှင့် တောင်ဘက် အတ္တလန်တိတ်ဒေသများတွင် အေးအေးလူလူ လေ့လာခွင့်ရသည်။
သို့ဖြင့် (Principle of natural selection) ကိုရေးသားခဲ့ပြီး ဖြန့်ဝေခြင်းမပြုပဲ သက်သေပြနိုင်ရန် အထောက်အထားများကို စုဆောင်းနေခဲ့သည်။
အကြောင်းမှာ # ဘီဂဲလ်သင်္ဘောဖြင့် ခရီးလိုက်ပါစဉ်က၊ လေ့လာစူးစမ်းစဉ်က အမေရိကတွင် အဆိပ်ရှိပိုး အကိုက်ခံရသဖြင့် ရှာဂါရောဂါ(Chaga' Diseaes) ဖြစ်ခဲ့ဖူးပြီး ခရီးပန်းသည့်ဒဏ်များကြောင့် အတော်ပင် ကျန်းမာရေးချို့တဲ့ရှာသောကြောင့် အပြင်ထွက်လေ့မရှိသည်က တစ်ကြောင်း၊ # သူ၏သီအိုရီများနှင့် ပက်သတ်လျှင် အလွန်ရှေ့နေအလိုက်ကောင်းသည်ဟု ပြောကြသည့် Robert Hook(Thomas H. Huxley) ရှိနေသောကြောင့် တစ်ကြောင်းဖြစ်သည်။
ဆိုသည့်စကားမှာ လူသားတို့အတွက် သတိပေးစကားဖြစ်လာခဲ့ကာ သိပ္ပံ၊ မနုဿနှင့် ဇီဝဗေဒ ဆိုင်ရာများတွင် ဒါဝင်၏ သီအိုရီများမှာ မရှိမဖြစ်ဆိုသလိုပင် အသုံးပြုနေရသောကြောင့် ဒါဝင်၏ကျေးဇူးမှာ ခေတ်လူသားတို့အပေါ်တွင် များစွာတင်ရှိနေသည်ဟု ဆိုရတော့မည်ဖြစ်သည်။
တိုင်းရင်းသား ဆိုသည်မှာ ဒေသတစ်ခုတွင် မူလအခြေချ နေထိုင်သူများမှ ဆင်းသက်လာသည့် ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (World Health Organization, WHO) သည် ([ UN]) ၏အထူးအေဂျင်စီ တစ်ခုဖြစ်ပြီး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အတွက် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရေး အာဏာပိုင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
WHO ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ "လူများအားလုံး ဖြစ်နိုင်သမျှ အမြင့်ဆုံး ကျန်းမာရေးအဆင့်အတန်းကို ရယူရေး"ဟု ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ဖော်ပြသည်။
ရှိ ကူးစက်တတ်သော ရောဂါပိုးများ ရှာဖွေလေ့လာရေးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှု၏ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေး ကျန်းမာရေးရုံး (Office International d'Hygiène Publique) သည် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီး၏ ယာယီကော်မရှင်နှင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။
ဆားစ် ခေါ် ကူးစက်မြန် အဆုတ်ရောင်အအေးမိရောဂါ၊ ငှက်ဖျား၊ အဆုတ်နာရောဂါ၊ ဆွိုင်းဖလူးခေါ် ကြက်ငှက်တုပ်ကွေးနှင့် ([ ကဲ့သို့သော ကူးစက်တတ်သော အနာရောဂါများ ကူးစက် ဖြစ်ပွားခြင်းကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကို ညှိနှိုင်း ဆောင်ရွက်ခြင်းအပြင် ထိုရောဂါများ ကာကွယ်ရေးနှင့် ကုသရန် အစီအစဉ်များကိုလည်း WHO ကတာဝန်ယူသည်။
အဖွဲ့အစည်းသည် ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံအတွက် ကမ္ဘာ့ပထမဦးဆုံး တရားဝင် တူးလ်ကစ်ဒ်ခေါ် ကိရိယာ အစုံအလင်ပါသော ဆေးသေတ္တာကို အတည်ပြုထောက်ခံပေးပြီး (၂၀၀၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃ ရက်နေ့မှ) နိုင်ငံတကာ စံချိန်စံညွှန်းနှင့်အညီ ပြုလုပ်ပေးထားသည်။
တိုင်းပြည်၏လိုအပ်ချက်များကို အာရုံစူးစိုက်သော သုတေသနလုပ်ငန်းကို အသုံးပြုရန်နှင့် လုပ်ဆောင်ရန် အတွက် အမျိုးသား ကျန်းမာရေး သုတေသနစနစ်များနှင့် သက်သေခံ အထောက်အထား သတင်းပို့ရေး ပေါ်လစီ ကွန်ယက် (Evidence Informed Policy Network)- EVIPNet ကဲ့သို့သော အသိပညာဗဟုသုတ ဘာသာပြန် စင်မြင့်များကို ဖေးမထောက်ကူပေးခြင်းဖြင့် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းအားများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို WHO က အားပေးမြှင့်တင်ပေးပါသည်။
ကူးစက်ပျံ့နှံ့တတ်သော ရောဂါများ၊ ကူးစက်ပျံ့နှံ့ခြင်း မရှိသော အခြေအနေများနှင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုများ- ဥပမာအားဖြင့် အကယ်၍ ကျွန်ုပ်တို့သည် အပိုနှစ်များ အသက်ရှင် နေထိုင်ရပါက ထိုနှစ်များကို ကျန်းမာရေး ကောင်းစွာ သို့မဟုတ် ညံ့ဖျဉ်းစွာ အသက်ရှင် နေထိုင်ရမည်ဟူသော ဇရာနှင့် ပတ်သက်သော လေ့လာမှုများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ် စက်ဝန်းသည် ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိမရှိ ဆိုသည်တို့ကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ရန်အတွက် ဇရာနှင့် ကာလကြာရှည်စွာ သုတေသနလုပ်၍ စုဆောင်းရရှိသော သတင်းအချက်အလက်များကို လေ့လာမှုများ။
WHO တွင် လိချ်တန်စတိန်း(Liechtenstein)မှအပ UN အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအားလုံးနှင့် အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်သော နိုင်ငံနှစ်ခုဖြစ်သည့် နယူးဝေး(Niue)နှင့် ကွတ်ခ်ကျွန်းစုများ (Cook Islands) အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ 193 နိုင်ငံ ရှိသည်။
လက်ရှိတွင် ထိုကဲ့သို့ အစုစပ်လုပ်ငန်းပေါင်း 80 ခန့်ကို [ NGO] များနှင့် ဆေးဝါးထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ၊ ဘီလ်နှင့်မယ်လင်ဒါဂိတ်စ်ဖောင်ဒေးရှင်း နှင့် ရော့ကဖဲလားဖောင်ဒေးရှင်း ကဲ့သို့သော ဖောင်ဒေးရှင်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
နိုင်ငံတော်နှင့် ဒေသ အစိုးရများ၊ ဖောင်ဒေးရှင်းများနှင့် NGOများ၊ အခြား အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပုဂ္ဂလိက အခန်းကဏ္ဍများမှလည်း WHO သို့ စေတနာအလျောက် ထည့်ဝင်ကြရာ ယခုအခါ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ 193 နိုင်ငံတို့၏ သတ်မှတ်ထည့်ဝင်ငွေ (ပေးရန်ရှိသော)ထက် ကျော်လွန်သွားပြီဖြစ်သည်။
အဲဒီ အချိန်ကတည်းက အမွှာညီအစ်ကိုဟာ ဆေးလိပ်ကို မပြတ်သောက်တော့တာပဲ” လွန်ခဲ့သည့် (၉) နှစ်က အတိအကျပြောရလျှင်ယနေ့တွင် ဘန်ကောက်ရှိ မြန်မာသံရုံးအား (၂၅) နာရီကြာဝင်ရောက် စီးနင်းမှုကို စွမ်းအား မြှင့် စစ်သည်များက စည်းရုံးလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
မြန်မာသံရုံးတိုက်ခိုက်မှုကို စွမ်းအားမြှင့်အဖွဲ့မှ ကျော်နီ (သို့မဟုတ်) ဂျော်နီကြီးကဦးဆောင်ခဲ့သည်။
ဂျော်နီနှင့်လူသာထူးတို့အား ကြိုးကိုင်အမြတ်ထုတ်နေသည့် လူများသည် ထိုင်းပြည်သူများအား အကြီးအကျယ်ဒုက္ခရောက်စေသည်။
သင်္ကြန် ဟူသော ဝေါဟာရသည် "သင်္ကန္တ" နှင့် "သင်္ကြန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် (UNESCO) က ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း သို့ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် ဗြဟ္မဏဝါဒ၏ နက္ခတ္တဗေဒပညာရပ်နှင့် မြန်မာတို့၏ ဒေသန္တရယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစည်းဖြစ်တည်လာသော အရှေ့တောင်အာရှ၏ အစောဆုံးနှင့် အခိုင်မာဆုံးသော နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်သည်။
နေမင်းကြီးသည် တစ်နှစ်တာပတ်လမ်း၏ နောက်ဆုံးရာသီဖြစ်သော မိန်ရာသီ မှ နှစ်သစ်၏အစဖြစ်သော မိဿရာသီ သို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်နာရီကို "သူရိယသိဒ္ဓန္တ" နက္ခတ်ကျမ်းအရတွက်ချက်ကာ"သင်္ကန္တ"ဟု ဗြဟ္မဏတို့က ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
ပုဂံဒေသရှိ ကျောက်စာအထောက်အထားများသည် သင်္ကြန်ပွဲတော် မြန်မာပြည်မှ စတင်ခိုင်မာခဲ့ကြောင်းကို အကောင်းဆုံး သက်သေပြနေသည်။
အထူးသဖြင့် အေဒီ ၁၂ ရာစုအတွင်း ရေးထိုးခဲ့သော "မင်းနန်သူအရုဏ်ဆွဲဘုရားကျောက်စာ"တွင်"သင်္ကန္တ"ဟူသော ဝေါဟာရကို တိုက်ရိုက်သုံးနှုန်းလျက် တန်ခူးလသင်္ကြန်အခါ၌ ရေစင်သွန်းလောင်းခြင်း၊ နံ့သာရည်များဖြင့် ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဆွမ်းလုပ်ကျွေးခြင်း စသည့် အလှူမှတ်တမ်းများကို တွေ့ရှိရခြင်းက အရှေ့တောင်အာရှတွင် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည်အထောက်အထားအရ အစောဆုံးဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။
မောင်မောင်တင်၊ "မြန်မာ့ကျောက်စာသမိုင်း"၊ ၁၉၇၀။
မြန်မာ့သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်မှာ ဗြဟ္မဏတို့၏ အချိန်ကာလသတ်မှတ်ချက်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာတို့က "ရေလောင်းခြင်း" ဟူသော ဘာသာရေးနှင့် လူမှုရေးပြယုဂ်အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းပုံဖော်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ရေလောင်းခြင်း ဓလေ့သည် နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြောစင်ကြယ်စေခြင်းဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ဘုရားရှင်အား ရေသပ္ပာယ်ခြင်းမှ စတင်ကာ၊ နောင်တွင် နန်းတွင်း၌ ပျော်ရွှင်ဖွယ် "ရေသဘင်ပွဲ" အဖြစ်သို့ တိုးတက်လာခဲ့သည်။
ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ ပုဂံဘုရင် နရသီဟပတေ့မင်းလက်ထက်တွင် နန်းတွင်း၌ ရေပက်ကစားခြင်း ကို စနစ်တကျ ကျင်းပခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရပြီး၊ ရှေးအကျဆုံးသော ရေသဘင်ပွဲတော် မှတ်တမ်းများအဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။
Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012. ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။
ထိုဦးခေါင်းကြီး မြေသို့ကျလျှင် မီးလောင်မည်၊ ရေထဲကျလျှင် ပင်လယ်ခမ်းမည် ဖြစ်သောကြောင့် နတ်သမီး ၇ ဖော်က တစ်ဦးလျှင် တစ်နှစ်စီ အလှည့်ကျ ထိန်းသိမ်းရသည်။
တစ်ဦးမှ တစ်ဦးသို့ အလွှဲအပြောင်းပြုလုပ်သည့် အချိန်ကို "သင်္ကြန်" ဟု သတ်မှတ်သည်ဟု ဆိုသည်။
နေသွားလမ်းနှင့် ရာသီခွင်တို့အပေါ် မူတည်၍ တွက်ချက်ခြင်းဖြစ်သည်။
မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ နှစ်ထောင်ချီ ခိုင်မာလာခဲ့သော ဓလေ့နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာအဆုံးအမများ ပေါင်းစည်းထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။
နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြော၍ နှစ်သစ်တွင် မင်္ဂလာအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံစေရန် ရည်ရွယ်ကျင်းပကြသည်။
ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရေသပ္ပာယ်ခြင်း ဓလေ့ === သင်္ကြန်ကာလ၏ အဓိက အနှစ်သာရမှာ စင်ကြယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာ လူမျိုးတို့သည် သင်္ကြန်ကျသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ဘုရားကျောင်းကန်များသို့ သွားရောက်၍ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်မြတ်များကို နံ့သာရည်များဖြင့် "ရေသပ္ပာယ်ခြင်း" ကို ရှေးဦးစွာ ပြုလုပ်ကြသည်။
ရေသဘင်နှင့် လူမှုရေး ပျော်ရွှင်မှု === မြန်မာ့ရိုးရာ ရေလောင်းခြင်းသည် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ရန်ငြိုးပြေပျောက်စေရန်နှင့် ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှု တိုးပွားစေရန် ရည်ရွယ်သည်။
ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ နန်းတွင်း၌ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားများမှစ၍ ငွေဖလားများဖြင့် ရေပက်ကစားသည့် "ရေသဘင်ပွဲ" ကို စနစ်တကျ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။
သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ကန်တော့ခြင်း === သင်္ကြန်ကာလအတွင်း အလွန်အနှစ်သာရရှိသော ဓလေ့မှာ "သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ" ဖြစ်သည်။
ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအတွင်းရှိ အသက်ကြီးသူများကို ခေါင်းလျှော်ပေးခြင်း၊ ခြေသည်းလက်သည်း ညှပ်ပေးခြင်းနှင့် အဝတ်အစားသစ်များ လဲလှယ်ပေးကာ ကန်တော့ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ကြသည်။
စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုနှင့် စတုဒိသာကျွေးမွေးခြင်း === သင်္ကြန်ကာလတွင် "မုန့်လုံးရေပေါ်" ပြုလုပ်ခြင်းမှာ ဗမာတို့၏ စည်းလုံးမှုကို ဖော်ပြသည်။
တစ်အိမ်တက်ဆင်း မုန့်လုံးရေပေါ်များ ဝေငှခြင်း၊ စတုဒိသာကျွေးမွေးခြင်းတို့ဖြင့် "မရှိလျှင်ရှိသူက ပေးကမ်းခြင်း" ဟူသော စေတနာကို အခြေခံသည့် လူမှုဓလေ့ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။
အတာအိုးနှင့် သပြေညွန့်အမှတ်အသား === နေအိမ်တိုင်းတွင် ရေဖြည့်ထားသော အတာအိုးအတွင်း၌ "အောင်ခြင်းမင်္ဂလာ" ကို ဆောင်သည့် သပြေညွန့်နှင့် အတာပန်းများကို ထိုးစိုက်ကြသည်။
မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် သမိုင်းစဉ်တစ်လျှောက် ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာနှင့် ယုံကြည်မှုများ ပေါင်းစည်းရာ အခါသမယဖြစ်ပြီး၊ ပွဲတော်၏ သင်္ကေတများနှင့် အမှတ်အသားများသည်လည်း စာပေနှင့်ကဗျာလောကတွင် ခိုင်မာစွာ နေရာယူထားပါသည်။
သင်္ကြန်၏ အဓိကသင်္ကေတဖြစ်သော ပိတောက်ဖြူနှင့် ပိတောက်ဝါ တို့သည် အေးမြသော သင်္ကြန်မိုးနှင့်အတူ ပွင့်လန်းလာတတ်ပုံကို ရှေးစာဆိုတော်များကပင် တခမ်းတနား ဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြရာ၊ အထူးသဖြင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုတော် ဦးကြော့၏ "တန်ခူးလေသာ၊ မိဿရာသီ၊ ပြောင်းပြီမို့၊ လောင်းလှေလှော်ခတ်၊ ရေသဘင်ဆင်ယင်ကျင်းပ..." ဟူသော ကဗျာစာသားများသည် သင်္ကြန်၏ အနှစ်သာရကို ကောင်းစွာဖော်ညွှန်းနေပါသည်။
ထို့ပြင် သင်္ကြန်၏ အမှတ်အသားတစ်ခုဖြစ်သော အတာအိုး အတွင်းရှိ သပြေညွန့်နှင့် အတာပန်း ၇ မျိုးကို အမှီပြု၍ "သပြေညို ရွှေဘိုပန်းက၊ လန်းရက်စည်စည်" ဟူသော စာသားများက မြန်မာတို့၏ အောင်ခြင်းမင်္ဂလာနှင့် နှစ်သစ်ကူးအောင်ပွဲကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။
မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရေပက်ကစားခြင်းသည် ပျော်ရွှင်မှုသက်သက်မဟုတ်ဘဲ "ရေစင်သွန်းလို့၊ အမောပြေ၊ တန်ခူးလမှာ၊ ပျော်ကြပေ" ဟူသည့်အတိုင်း တစ်ဦးပေါ်တစ်ဦး ထားရှိသည့် မေတ္တာနှင့် ကောင်းမှုကို ရည်ရွယ်သည့် စင်ကြယ်ခြင်း သင်္ကေတဖြစ်သည်။
လူမှုရေးအရလည်း မုန့်လုံးရေပေါ် နှင့် သင်္ကြန်ယိမ်း တို့သည် စည်းလုံးခြင်း၏ အမှတ်အသားများဖြစ်ကြပြီး၊ မဏ္ဍပ်ထက်မှ သံချပ် သံများသည်လည်း လွတ်လပ်မှုနှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၏ ပြယုဂ်များအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအပြင် မြန်မာ ကောဇာသက္ကရာဇ်ကို ၁၉ရာစု အလယ်ပိုင်းအထိ ဆက်ခံအသုံးပြုခဲ့ကြသော (Songkran)၊ (Pi Mai)၊ (Chaul Chnam Thmey) နှင့် ၊ ရှိ ရှမ်းလူမျိုးများတွင်လည်း အလားတူ နှစ်သစ်ကူး ရေပက်ပွဲတော်များကို ဒေသန္တရအမည်များဖြင့် ကျင်းပကြသည်။
မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ အခြားသော တိုင်(ရှမ်း) နွယ်ဖွားများနှင့် ခမာ ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားရာ ဒေသများသို့ ဗြဟ္မဏနက္ခတ္တဗေဒနှင့် ရေသဘင်ဓလေ့ကို ပျံ့နှံ့စေခဲ့သည့် အဓိက အချက်အချာ ဖြစ်သည်။
သမိုင်းအထောက်အထားများအရ အင်ပါယာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် မြန်မာတို့၏ သက္ကရာဇ် တွက်ချက်ပုံနှင့် သင်္ကြန်ကျင်းပပုံ ဓလေ့များသည် အိမ်နီးချင်း ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ) နှင့် လာအိုဒေသများသို့ လွှမ်းမိုး စီးဝင်ခဲ့သည်။
အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံအတော်များများသည် မြန်မာတို့၏ (จุลศักราช, ចុល្លសករាជ,Chula Sakarat) ကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
နေမင်းကြီး၏ ပတ်လမ်းကို အခြေခံ၍ သင်္ကြန်ကျရက် တွက်ချက်သည့် မြန်မာ့နက္ခတ်ဗေဒ စနစ်သည် ထိုင်းနှင့် လာအိုနိုင်ငံတို့၏ ဆုန်ကရန် (Songkran) ရက်စွဲ သတ်မှတ်ချက်အပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ဒေသတွင်း နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်များအတွက် "အချိန်နာရီ စံနှုန်း" အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။
ဖိုးလတ်၊ "မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း"၊ ၁၉၆၂။
ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များကို ရေသပ္ပာယ်ခြင်းနှင့် လူသားအချင်းချင်း ရေစင်သွန်းလောင်းခြင်း ဓလေ့သည် မြန်မာပြည်မှတစ်ဆင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ နိုင်ငံများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ပုဂံခေတ် ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည့် စနစ်တကျ ရေပက်ကစားသည့် ဓလေ့သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အစောဆုံးသော "ရေသဘင်" ပုံစံဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် နောင်တွင် ယိုးဒယားနှင့် လာအိုတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ရေသဘင်ပွဲများအဖြစ်သို့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ သွားခဲ့သည်။
Sai Aung Tun, "The History of Myanmar Calendar", 1998. မြန်မာ့သင်္ကြန်တွင် တွေ့ရသည့် "သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ"၊ "ငါးလွှတ်ပွဲ" (ဇီဝိတဒါန) နှင့် "မုန့်လုံးရေပေါ်" ကဲ့သို့သော စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုများသည် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသန္တရ နိုင်ငံများတွင် ဆင်တူယိုးမှား တွေ့ရှိရသည်။
Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012. မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ နှစ်သစ်ကူး ယဉ်ကျေးမှု ကွင်းဆက်တွင် "အစပြုရာ ဗဟိုချက်" အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး၊ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တိကျမှုနှင့် ရေလောင်းဓလေ့၏ အနှစ်သာရတို့ကြောင့် ဒေသတွင်း နိုင်ငံများ၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်များအပေါ် ယနေ့တိုင် သြဇာသက်ရောက်နေဆဲ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်ကို ၏ လူသားမျိုးနွယ်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပါဝင်နိုင်ရေးအတွက် အဆိုပြုစာတွဲကို ယူနက်စကို ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ကော်မတီထံ က ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်တွင် ပေးပို့တင်သွင်းသည်။
အရှင်ဒေဝဒတ် သို့မဟုတ် ဒေဝဒတ္တ ကိုယ်တော် ဘုရားရှင်ကို မုန်းရတဲ့ ပထမဆုံးရန်ငြိုးကတော့ ကမ္ဘာ တစ်သိန်းရွဲကုန်သည်ဘဝက စတယ်။
အဲဒီနောက်ပိုင်း ဘုရားလောင်းကို သူသတ်ခဲ့တာတွေ မျောက်မင်းဘဝ (၂) ခု စူဠဓမ္မပါလ ဇာတ် စသည် အများကြီးပါပဲ။
ဘုရားလောင်း နဲ့ကတော့ နှစ်ဖက်တော် ညီအစ်ကို တစ်ဝမ်းကွဲပါပဲ။
ဘီလူးကို ပါဠိဘာသာဖြင့် ''ယက္ခ''၊ ''ရဆသ''၊ ''ကုမ္ဘဏ္ဍ''၊ ''ဒေဝ''၊ ''ဘူတ''၊ ''ဒါနဝ''၊ ''ပေတ''၊ ''ပိဿာစ''၊ ''အမနုဿ'' စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးခေါ်ဝေါ်ကြသည်။
ပထမ ခွဲခြားနည်း တစ်မျိုးမှာ : # ကုန်းဘီလူး # ရေဘီလူး တို့ဖြစ်ကြ၏။
မဟာဝင်ဝတ္ထု ဝတ္ထုတွင် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ရှေးဦးစွာ နန်းတက်သော ဝိဇယမင်းကြီးသည် ကုဝဏ္ဏာမည်သော ဘီလူးမကို မိဖုရား‌‌မြှောက်သဖြင့် ဇီဝဟ·သားတော်နှင့် ဒီပေသမီးတော် မွေးဖွားသည်။
ဂရိလူမျိုးများ၏ ၌မူ၊ ဘီလူးတို့သည် အလွန်တရာ ကြီးမားထွားကျိုင်း၍ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ မျက်နှာပုံပန်း ရှိပြီးလျှင်၊ နဂါးအမြီးပါရှိကြောင်း ဖော်ပြကြသည်။
ထို့ပြင် ထိုဘီလူးများသည် ယူရေးနပ်စ် (သို့) အောရန်းနို့စ် တိုက်တန်နတ်ဘုရား (ကောင်းကင်) ၏ သွေးသည် ဂိုင်ယာ တိုက်တန်နတ်ဘုရားမ (မြေကြီး) ၏ ပေါင်ပေါ်သို့ကျရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟုဆို၍ ထိုဘီလူးများကို ဟုခေါ်သည်။
ထိုဘီလူးတို့သည် ကောင်းကင်ဘုံသို့ပင် တက်ရောက် တိုက်ခိုက် ကြရာ၊ ကောင်းကင်ဘုံနတ်များပင်၊ ယင်းတို့အား မတွန်းလှန်နိုင်သဖြင့်၊ စွမ်းအား ကြီးမားလှသော အား အကူအညီ ခေါ်ရသောဟူ၏။
တွင် ကမ္ဘာ၌ဦးစွာ ပထမစတင်ပေါ်ပေါက်သော သတ္တဝါသည် အီမီးယာအမည်ရှိ ဘီလူးကြီးဖြစ်၍ ဘီလူး (လူထွား- ယော့တ်နာ) မျိုးနွယ်ကို စတင်ခဲ့သူဟု ဆိုလေသည်။
သိပ္ပံပညာရပ် ထွန်းကားလာသော ခေတ်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ထုံးဟောင်းပုံပြင်ပါ ဘီလူးများကို အယုံအကြည်မရှိကြချေ။
သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်းသဘောသဘာဝမှာ အစောင့်အရှောက် အလုပ်ကို များစွာ တာဝန် ပေးခံရတဲ့ အတွက် နတ်မင်းကြီးများရဲ့ အခြံအရံ အလုပ်အကျွေးတွေ ဖြစ်ကြတဲ့ ဘီလူးစစ်သည်များကို ရည်စူးပြီး ဘုရားစေတီ၊ သိမ်ကျောင်း၊ တန်ဆောင်း၊ ရေကန်တွေမှာ ဘီလူးရုပ်တုလုပ်ထားတတ်ကြောင်း အစဉ်အလာ တစ်ခုအဖြစ်သိရပါတယ်။
ထိုဝတ်အကျင့်မှ တဆင့် တက်၍ ဝိပဿနာရှုပွားသော် မိလက္ခတိဿမထေရ်ကဲ့သို့ ဖြစ်နိုင်သည်။
မဂ်ဉာဏ် ၄-ပါးသည်သာ ကိလေသာတို့ကို အဆင့်ဆင့် အမြစ်ပြတ် ပယ်သတ်နိုင်သည်၊ မဂ်ဉာဏ် ၄-ပါး အဆင့်ဆင့် ကိလေသာ ပယ်သတ်ပုံကား ကိလေသာ ၁၀-မျိုးတို့တွင် ဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာကို သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့်, ဒေါသကို အနာဂါမိမဂ်ဖြင့် လောဘ၊ မောဟ၊ မာန၊ ထိန၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ အဟိရိက၊ အနောတ္တပ္ပ၇-မျိုးကို အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်သည်။
အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အောက်ပိုင်းသံယောဇဉ် ၅-မျိုးကို ပယ်ပြီးဖြစ်သော်လည်း ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ၅-မျိုးတို့၌သိမ်မွေ့သော အသ္မိမာနများ ဖွပ်လျှော်ပြီးသော အဝတ်၌ ဆပ်ပြာနဲ့ ကျန်သကဲ့သို့ ကျန်ရှိနေကြောင်း သံ၊၂၊၁၀၇၌ ဟောသည်။
ထိုမှတပါး သံယောဇဉ်၊ ကိလေသာ၊ မိစ္ဆတ္တ၊ လောကဓံ ၈-မျိုး၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ မလ၊ အကုသလကမ္မပထ၊ အကုသလ စိတ္တုပ္ပါဒ-စသော အကုသိုလ်အစုနှင့် မဂ်ပယ်စဉ် အသေး စိတ်ကို ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၃၂၅-၇-နှင့် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ၊၂၊၆၂၆ ၌ကြည့်။
တစ်ပါးမှာ ဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ပါးမှာ ဖြစ်သည်။
ခေါင်းဆောင်ဝိနည်းဓိုရ်ဆရာတော်များမှာ သဘာပတိ ဘဒ္ဒန္တဃောတိသာဝံသ(ထားဝယ်) ဘဒ္ဒန္တဇဝနာဘိဝံသ ဘဒ္ဒန္တဓမ္မာဘိဝရ (မြောင်းမြဆရာတော်)။
ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်းသည် ၏ အဆုံးအမ (သို့) ဗုဒ္ဓဓမ္မကို ကျမ်းဂန်တွင် နှစ် (၂)ထောင်ကျော် ထိန်းသိမ်း ခဲ့ကြသည်။
ထေရဝါဒ က ဘုရားလောင်း ကို ပဲရှိသေးလို့ မကိုးကွယ်ကြပါ။
ထေရဝါဒဆိုတာ ဖြစ်ဖို့နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုဖို့ ကျင့်တဲ့ ဝါဒဖြစ်ပြီး၊ မဟာယာနကတော့ ဗုဒ္ဓဖြစ်မယ့် ဘုရားလောင်း ဗောဓိသတ္တကျင့်စဉ်ကို လက်ခံတဲ့ ဝါဒလို့ ဆိုကြပြန်သည်။
မူရင်း+ + များအတိုင်းလိုက်နာကျင့်ကြံပြီး နဲနဲမှ မပြင်တာက ထေရ ဝါဒ ဖြစ်သည်။
ဆိုသည် မှာ အသင်္ခတ ဓမ္မအစစ်အမှန်ဖြစ်ကြောင်း၊ရှိကြောင်း နှင့် နိဗ္ဗာန်ကို ရရှိရန် ပြည့်စုံသိရှိနားလည်ရန် သတိပဌာန်လေးပါးသည်သာ တစ်ကြောင်းတည်းသော လမ်းစဉ်ဖြစ်ကြောင်း ကို သတိပြုမိရင် ကိုယ်နှစ်သက်ရာ ဂုဏ်ပုဒ်များနှင့် ကြည်ညိုလို့ ရသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တစ်ဦး အတွက် လိုက်နာကျင့်သုံးရမည့် စည်းကမ်း (ဝါ) သီလ (၅) မျိုး ရှိသည်။
ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် စစ်စစ်ဖြစ်ရေးအတွက် ဥပဒေသ မူကြီး (၅) ရပ်ကို စံပြု သတ်မှတ် ထားခဲ့သည်။
မြတ်ဗုဒ္ဓက ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မှန်ရင် ရက်ရာဇာ၊ ၊ ကျီးကန်းလာခြင်း၊ အိမ်မြောင်စုတ်ထိုးခြင်း၊ နေကြတ်၊ လကြတ်- စသည် ကောင်းကျိုး ဆိုးကျိုး ရှိသည်များကို လက်မခံရန်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူမျိုးတိုင်းလိုလိုပင် ယခုအခါတွင် ခုနစ်ရက်တစ်ပတ်လျှင် တစ်ရက်သက်သက်ကို နေ့အားအဖြစ် သတ်မှတ်ထားလေ့ရှိကြသည်။
ဗုဒ္ဓဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးများတွင် ဥပုသ်နေ့ဟူ၍ သတ်မှတ်ထားခြင်းရှိလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ၁။
အရှင်နာယကာလင်္ကာရ ရေး ==(၁) ဥပုသ် (၃) မျိုးနဲ့ အကျိုးကျေးဇူး။
ဘဝင်စိတ်ဟူသည်- = (၁) ဘဝဟူသောအစိတ် အပိုင်း၊ ဘဝ၌ထည့်သွင်း ရေတွက်အပ်သော အစိတ်အပိုင်းတရားစု။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ = ယင်းတို့ “မဟုတ်သော၊ အတ္တမရှိသော၊ အလိုသို့ မလိုက်တတ်, အလိုသို့ မလိုက်စေနိုင်သော (အဝသဝတ္တနဋ္ဌ)၊ ခန္ဓာအိမ်ပျက်စီးသော်လည်း မပျက်စီးပဲ အမြဲတည်နေသောအရာ (နိဝါသီ), မြင်ခြင်း ကြားခြင်း စသော ကိစ္စတို့ကို ပြီးစေတတ်သောအရာ(ကာရက), ချမ်းသာဆင်းရဲကို ခံစားတတ်သောအရာ (ဝေဒက), ကိုယ်ကို၎င်း မျက်စိ စသည်ကို၎င်း မိမိအလိုသို့ လိုက်စေတတ်သောအရာ (သယံဝသီ)ဟု တိတ္ထိတို့ကြံဆအပ်သော အတ္တဟူသော အနှစ်သာရမရှိသော (အသာရကဋ္ဌ)၊ အတ္တ မှ ဆိတ်သုဉ်းသော (သုညဋ္ဌ)၊ အရှင်သခင်မရှိသော အရှင်သခင် မဟုတ်သော (အဿာမိကဋ္ဌ)၊ အစိုးမရသော အစိုးရသူမရှိသော (အနိဿရဋ္ဌ)၊ အတ္တကို ပယ်တတ်သော အတ္တ၏ ဆန့်ကျင်ဖက်ဟူသော (အတ္တပဋိက္ခပဋ္ဌ)၊ အလိုရှိတိုင်း မပြုစေနိုင်သော, အလိုရှိတိုင်း ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသော(အကာမကာရိယဋ္ဌ)” စသည်တို့တည်း။
အချို့သုတ်တို့၌ ခန္ဓာ၅-ပါးကို အနတ္တ-ဟု ဟောတော်မူ၍ အချို့သုတ်တို့၌ စက္ခုစသည်ကိုလည်းကောင်း, ရူပါရုံ စသည်ကို၎င်း, ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ၅-ပါးတို့ကို၎င်း, ပထဝီဓာတ် စသည်ကိုလည်းကောင်း, အပါအဝင်အလုံးစုံသော တရားတို့ကို၎င်း, အနတ္တ ဟု-ဟောတော်မူသည်။
အတ္တ-မဟုတ် မရှိသော ဝတ္ထု၌ အတ္တ-ဟုမှတ်ထင် ခြင်းသည် သညာဝိပလ္လာသ, စိတ္တဝိပလ္လာသ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသဖြစ်ကြောင်းလည်း (အံ၊၁၊၃၆၁)၌ ဟောတော်မူသည်(နေတ္တိ၊၇၀၊ ၇၁-၂။
အတ္တရှိမရှိ ဝစ္ဆ ဂေါတ္တပရိဗိုဇ်က မေးလျှောက်ရာ၌ ဆိတ်ဆိတ် နေတော်မူပုံနှင့် ယင်းသို့နေခြင်း၏အကြောင်းကို (သံ၊၂၊၅၆၅-၆၂)တွင်ကြည့်။
ဒီမေးခွန်း ပုံစံအတိုင်းအတိအကျ တရားနာယူချင်ရင်တော့ ဝါခင်းကုန်း ဆရာတော် ဦတိက္ခ ဟောတဲ့ ဘဝပြဿနာ ဆိုတဲ့ တရား ( မှာ နာယူနိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် ဆရာတော်တွေ ဟောပြော၊ရေးသားထားတာတွေကတော့ အဲဒီသုတ်တွေရဲ့ အကျယ် အဋ္ဌကထာတွေပဲ ဖြစ်နေပါတယ်။
ယမမင်း(; (yamaraja) )ဆိုသည်မှာ ပါဠိဘာသာ`ယမ´၊ မြန်မာစကား`မင်း´ကို ပေါင်းပြီးခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
သတိပေးပုံမှာ - ယမမင်း-မောင်မင်းသည် လူ့ပြည်၌ ဖြစ်သောအခါက ''အိုလူများအပေါင်းတို့၊ ငါ့ကိုရှုကြကုန်လော့၊ ငါသည် လက်ခြေကိုဖြတ်ခြင်း အစရှိသော သုံးဆယ့်နှစ်ပါး သော မကောင်း မှုတို့ကို ပြုသဖြင့် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်း သည်ရှိသော်၊ တော တောင်၊ မြေပြင်၊ သစ်ပင်၊ အုတ်ကျောက် စသည်တို့၌ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းသည် မဟုတ်။
ထိုကြောင့် သုံးဆဲ့ နှစ်ပါးသော မကောင်းမှုတို့ကို ပြုသဖြင့် မနှိပ်စက် မညှဉ်းပမ်း မီကာလ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်း ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ကြိုးစား အားထုတ်ကြကုန်လော''ဟု မတိုက်တွန်းသော်လည်း တိုက်တွန်းဘိသကဲ့သို့ အာဏာသားကို မြင်သောအခါ ဤသူ သည် သူတစ်ပါးကိုသာ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းသည် မဟုတ်။
ဒုက္ကရစရိယာဒုက္ကရစရိယာ (ထိ၊န) [ဒုက္ကရာ+စရိယာ။
ဆဝဿာနိ ကတံ ဒုက္ကရစရိယံ ဧဝါဟံ ယထာသတ္တိ ပူဇေဿာမိ။
ဆိုသည် ကာမဂုဏ်စိတ်ကို ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ တားဆီးခြင်းအကျင့်ဖြစ်သည်။
ဒုက္ကရစရိယာ ဟူသော ဝေါဟာရသည် မျက်မှောက်ခေတ်ကာလတွင် ဗုဒ္ဓဝင် ကျမ်းအစောင်စောင်တို့၏ ရေးသားထားချက်ကြောင့် အသုံးတွင်ကာ ရင်းနှီးနေကြပြီ ဖြစ်သော်လည်း ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ လက်ထက်တော် အခါကမူ ဤအသုံးအနှုန်းကို တွင်ကျယ်စွာ သုံးစွဲထားကြောင်း မတွေ့ရပေ။
အချိန်ကြာတာ၊ ကျင့်စဉ်ပိုများရတာ၊ ပိုပင်ပန်းရတာ တွေကတော့ အဲဒီ ဘုရားလောင်းရဲ့ ပြန်ပေးဆပ်ရမယ့် ပေါ်မူတည်တယ်။
သိနိယတေ သမဂ္ဂေန သံယေန ကမ္မဝါစာယ ဗန္ဓိယတေတိ သီမာ။
သီမကတန္တိ ---- မရိယာဒကတံ၊ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၁၃၈။
စတဿော သီမာယောတိ စတ္တာရော ပရိစ္ဆေဒါ။
ခဏ္ဍသီမာတိ သမာနသံဝါသသီမာ အဝိပ္ပဝါသသီမာတိ တဿာယေဝ ပဘေဒေါ။
သည် သံဃာတော်များ ကြီးကံငယ်များ ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် သီးခြားသတ်မှတ်ပိုင်းခြားထားသော နယ်မြေဖြစ်သည်။
သိမ်ဟူသော ဝေါဟာရသည် "သီမာ" ဟူသော ပါဠိစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး "အပိုင်းအခြား သို့မဟုတ် စည်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
တော်တွင် ၊ ပြုခြင်း၊ ပြုခြင်းနှင့် ကိစ္စများကဲ့သို့သော များကို သိမ်အတွင်း၌သာ ဆောင်ရွက်ရသဖြင့် သိမ်သည် သာသနာတော်၏ ရေသောက်မြစ် သို့မဟုတ် အသက်သွေးကြော ပမာ အလွန်အရေးကြီးသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း-၃ = ဝိနည်းကျမ်းဂန်များအရ သိမ်ကို အခြေခံအားဖြင့် နှင့် ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။
ဗဒ္ဓသိမ် ရဟန်းသံဃာတော်များက များသတ်မှတ်၍ ဖတ်ကာ စနစ်တကျ ထားသော သိမ်ဖြစ်သည်။
သမာနသံဝါသကသိမ်: သံဃာတော်များ အတူတကွ ကံဆောင်ရန် သမုတ်သောသိမ်ဖြစ်သည်။