DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ပါဠိတော်၌ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သော ပုဂ္ဂလိကဒါန (၁၄)မျိုးတို့ကား.. (၁) အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၂) တို့အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၃) ဘုရားတပည့်သား ပုဂ္ဂိုလ်အား (သို့မဟုတ်) အရဟတ္တဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၄) အရဟတ္တဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ရန် ကျင့်ကြံနေသော ပုဂ္ဂိုလ် (သို့မဟုတ်) အရဟတ္တမဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၅) (သို့မဟုတ်) အနာဂါမိဖိုလ်၌ တည်သောပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၆) အနာဂါမိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ကျင့်ကြံနေသော ပုဂ္ဂိုလ် (သို့မဟုတ်) အနာဂါမိမဂ်၌ တည်သောပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၇) သကဒါဂံပုဂ္ဂိုလ် (သို့မဟုတ်) သကဒါဂါမိဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၈) သကဒါဂါမိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ရန် ကျင့်ကြံနေသော ပုဂ္ဂိုလ် (သို့မဟုတ်) သကဒါဂါမိမဂ်၌ တည်သောပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်း၊ (၉) ပုဂ္ဂိုလ် (သို့မဟုတ်) သောတာပတ္တိဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၁၀) သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ရန် ကျင့်ကြံနေသော ပုဂ္ဂိုလ် (သို့မဟုတ်) သောတာပတ္တိမဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၁၁) သာသနာတော်ပအခါ ရသော တို့အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၁၂) သီလရှိသော (သီလဝန္တ) လူတို့အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၁၃) သီလမရှိဘဲ လူပုထုဇန်တို့အား လှူဒါန်းခြင်း၊ (၁၄) တို့အား လှူဒါန်းခြင်း၊ ဤ (၁၄)ပါးတို့တည်း။
မဟာဗုဒ္ဓဝင် ပထမတွဲ (ပဌမပိုင်း) မင်းကွန်းဆရာတော် = ထို ပုဂ္ဂလိကဒါန (၁၄)ပါးတို့တွင် တိရစ္ဆာန် သတ္တဝါတို့အား တနပ်စာဝအောင် ကျွေးမွေးလိုက်သော အလှူသည် ဘဝတရာတို့၌ အာယု, ဝဏ္ဏ, သုခ, ဗလ, ပဋိဘာနဟူသော ကောင်းကျိုးငါးပါးတို့ကို ပေးနိုင်၏။
လူဒုဿီလအား တနပ်စာဝအောင် ပေးလှူလျှင် ဘဝတထောင်၊ သရဏဂုံမရှိသော သာသနာပအခါ သိက္ခာပုဒ်ကို ဆောက်တည်ခြင်းမရှိပဲ ပကတိ စိတ်ကောင်းရှိသူ လူသီလဝန္တတို့အား တနပ်စာဝအောင် ပေးလှူလျှင် ဘဝတသိန်း၊ ဈာန်ရ ရသေ့တို့အား တနပ်စာဝအောင် ပေးလှူလျှင် ဘဝကုဋေတသိန်း၊ ရှိသော လူ မှအစ သောတာပတ္တိမဂ်၌ တည်သောပုဂ္ဂိုလ်တို့အား လှူဒါန်းလျှင် ဘဝအသင်္ချေ၊ ဤမှအထက် မြတ်စွာဘုရားတိုင်အောင် အသင်္ချေချည်း ဆင့်ကာဆင့်ကာ ကောင်းကျိုးငါးပါး ပေးနိုင်ကြောင်း မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၀ = ယင်း-အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်သည် အလှူဝတ္ထုကို ခံယူရာ၌— (၁) အလှူရှင်၏ စေတနာ ထက်သန် မထက်သန် (၂) လှူဖွယ်ဝတ္ထု၏ အနည်း အများ (၃) မိမိ၏ အားအစွမ်း ရှိ, မရှိ ဤ ၃-ပါးကို ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ကာ (၁) လှူဖွယ်ဝတ္ထု-က များသော်လည်း ဒါယကာက နည်းနည်းလှူလိုလျှင် ဒါယကာအလို လိုက်၍ နည်းနည်းကိုသာ အလှူခံရသည်။
အကြောင်းကား (၇)မျိုးဟောရာ အဆုံးသတ်တွင်- “အာနန္ဒာ... နောက်အခါ၌ ရဟန်းအမည်ခံရုံမျှသာဖြစ်၍ သင်္ကန်း လည်ပင်းရောက်သော သီလမဲ့ ယုတ်မာသော ရဟန်းတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကြကုန်လတ္တံ့၊ ထိုဒုဿီလတို့၌ သံဃာကို ရည်မှန်း၍ လှူဒါန်းကြကုန်လတ္တံ့၊ ထိုအခါ၌သော်လည်း သံဃိကအလှူကို အသင်္ချေယျ အပ္ပမေယျအကျိုး ရ၏ဟု ငါဘုရား ဟောတော်မူ၏”- ဟူ၍ ဟောကြားတော်မူသည် တချက်။
အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်ကြောင့် စင်ကြယ်သော အလှူဒါန] [ ၂။
အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့ အပေါ်၌ ရိုသေလေးစားမှု မရှိခြင်း] [ ၄။
အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ချီးမြှောက်လိုသော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် လှူဒါန်းခြင်း၏ အကျိုးတရား] [ သီလရှိတဲ့ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်] ကိုးကား။
ကားမရှိ၊ သာရှိသော ကြီးတို့၏ နေရာ ၄-မျိုး။
ထွက်သက်ဝင်သက် ခေါ် အသာသ ပသာသ မရှိသူ ၇-ယောက်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၃ ယင်း-အသင်္ချေယျကပ်သည် ကပ် ၄-မျိုးတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ကပ်၄-မျိုးမှာ (၁) ၊ (၂) အန္တရကပ်၊ (၃) အသင်္ချေယျကပ်၊ (၄) ဖြစ်၏။
ထိုတွင် (၁) ကာလအားလျော်စွာ သတ်မှတ်ထားသော အသက် အပိုင်းအခြားသည် အာယုကပ် မည်၏။
မဟာကပ် ပမာဏကား အလျားအနံ တယူဇနာရှိသော မုန်ညင်းဖြူစေ့ပုံမှ အနှစ် တရာပြည့်သောအခါ၌ တစေ့ယူ၍ ပစ်သော် မုန်ညင်းစေ့ပုံသည် ကုန်ရာ၏၊ မဟာကပ်ကား မကုန်ဆုံးနိုင်ရာ၊ ဤမျှ ပမာဏရှိ၏။
အသင်္ချေယျကပ်ကား ယင်းမဟာကပ်၏ ၄-ပုံ ၁-ပုံ ရှိသည်။
တော်များ မစားရသော အသားကြီး၁ဝ-ပါးဟူလို။
ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ရေးသားသော ကျမ်း = လူ, ခွေး, မြင်း, ဆင်၊ သစ်, ကျား, ခြင်၊ ဝံ လျှင်, အောင်း, မြွေမျိုး။
ကျောင်းအသုံးအဆောင် အဖြစ်ဖြင့်ကား သားရေအားလုံး သုံးဆောင်ကောင်းသည်ဟု ဒုတိယသေနာသန သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ “စမ္မခဏ္ဍ”ဟူသော ပါဠိစကားနှင့် စပ်၍ ပါတိမောက်ဘာသာ ဋီကာဆရာ ဆို၏၊ သိသည်ဖြစ်စေ, မသိသည်ဖြစ်စေ လူသားကို စားမိလျှင် အာပတ် သင့်၏၊ အကြွင်း ၉-ပါးတို့၏ အသားကို စားမိလျှင် ဒုက္ကဋ် အာပတ် သင့်၏၊ နို့ရည်, ဆီဦး, ထောပတ်, ဝသာတေလ ခေါ်သော သားဆီ တို့ကိုမူကား လူကို ကြဉ်၍ အကြွင်း ၉-ပါးတို့မှာ သုံးဆောင်ခြင်းငှာ အပ်ကုန်၏၊ = ဆွမ်းစားသောအခါ ဆွမ်းပွဲတွင် အသားဟင်းများ ပါရှိခဲ့သော် ဘာသားပဲဟူ၍ အတပ်သိရန် ဆင်ခြင်မှုကို အမြဲသတိရှိစေရမည်။
ဆင်ခြင်မဲ့၍ အမှတ်တမဲ့ စားမိခဲ့လျှင် ကပ္ပိယအသားပင် ဖြစ်သော်လည်း ဝတ် ပျက်မှုအတွက် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏၊ န ဘိက္ခဝေ အပဋိဝေက္ခိတွာ မံသံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ယော ပရိဘုဉ္ဇေယျ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ —ဟု ပါဠိတော်၌ လာ၏၊ [ရဟန်းတို့ ...မဆင်ခြင်မူ၍ အသားကို မစားအပ်၊ အကြင်ရဟန်းသည် စားငြားအံ့၊ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏၊၊] ဤ အသားသည် အပဋိဝေက္ခိတအသား မည်၏၊ မစားအပ်သော အသား ၁၁-ပါး ဖြစ်၏၊ = သီတင်းသုံးဖော်ငါးယောက်တို့တွင် တစ်ယောက်ယောက် ကို ရည်၍ ကျွေးမွေးလှူဒါန်းရန် သတ်အပ်သည်မှန်က ထိုအသားကို သီတင်းသုံး ဖော်ငါးဦးလုံး မစားအပ်ပြီ။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် [ အကပ္ပိယ အသားမျိုး] =။
မကြောက်မရွံ့ မတွန့်မဆုတ်ဘဲ ကြောင်းကျိုးဟုတ်မှန်ကိုဝေဖန်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ ၆-မျိုး၊ (၁) သီဟ - အာဇာနည်မျိုး၊ (၂) ဟတ္တာဇာနေယျ - အာဇာနည်မျိုး၊ (၃) အဿာဇာနေယျ - အာဇာနည်မျိုး၊ (၄) ဥသဘာဇာနေယျ - အာဇာနည်မျိုး၊ (၅) ပုရိသာ ဇာနေယျ - အာဇာနည်မျိုး၊ (၆) ခီဏာသဝ - ပုဂ္ဂိုလ်။
ကျန် ၅-ယောက်တို့အား ၊ လွန်ကဲ အားကြီးသောကြောင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်းကြကုန်၏ဟုမှတ်ရာသည်။
အာဇီဝဋ္ဌမက သီလဆိုသည်မှာ ကောင်းသော အသက်မွေးမှုဖြင့် ပတ်သက်သော ဖြစ်သည်။
လယ်တီဒီပနီပေါင်းချုပ်(ပထမတွဲ) နှာ ၁၉၆ / ၁၉၈ သူနှစ်ယောက်တို့ ညီညွတ်နေရာ တစ်ယောက်အပြစ်ကို တစ်ယောက်ထံ ပြောကြားခြင်းဖြင့် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် အချစ်ပြယ်၍ ညီညွတ်မှု ကွဲပြားသွားတတ်သည်။
မကြားဝံ့ မနာသာ အယုတ်တမာ ဆဲဆိုမှု၊ ကျွဲခတ်၍ သေပါစေ၊ ကားတိုက်၍ သေပါစေ၊ လောင်မီးကျပါစေ၊ မိုးကြိုးခပါစေ၊ ယုတ်ညံ့သော အင်္ဂါနှင့် တိုင်းပြီး ပြောဆိုခြင်း ကျိန်ဆဲခြင်းတို့သည် ဖရုသဝါစာ မည်ပါသည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်(အထက်တန်းအဆင့်)၊ သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ခရစ် - ၁၉၉၇၊ နှာ - ၃၁၉ - ၃၂၅။
စသည်ဖြင့် ပါစိတ်အာပတ်များကို ခွဲခြားမှတ်သား သင့်သည်။
အကျယ်နည်း၌ လွန်ကဲသော အာပေါကောဋ္ဌာသ အ‌ကြောင်းကို ‌ဖော်ပြထားပါသည်။
မေဒေါ = အဆီခဲ = ၅၃ နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ပထမတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် = ၇။
မုတ္တံ = ကျင်ငယ် = ၈ = သည်းခြေ= ဗဒ္ဓသည်းခြေ (အအိမ်သည်းခြေ) သည် အသည်းနှင့် နှလုံးအကြားတွင် တည်ရှိပြီး၊ အဗဒ္ဓသည်းခြေ (အရည်သည်းခြေ) သည် တစ်ကိုယ်လုံး၌ အနှံ့အပြားရှိသည်။
အမှုန်များ တွေ့သောအခါ၊ ရုပ်ကလာပ်များကို ဓာတ်ခွဲလျက် ရုပ်ပရမတ်တရား (၅၃၊ ၁၆၊ ၈) မျိုးကို ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူ၍ သိမ်းဆည်းပါ။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် [ ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း အကျယ်ရှုပွားနည်း] ကိုးကား။
အာယတနဟူသည် စက္ခာယတန, သောတာယတန-စသောတရား (တရားတို့၏ မိမိ မိမိတို့ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းကိစ္စကို ကြိုးစား အားထုတ် ပြုလုပ်ကြရာဖြစ်သော တရား၊ စိတ် စေတသိက်တရားတို့ကိုချဲ့ထွင်တတ်သော တရား၊ ရှည်လျားစွာသော သံသရာ ဝဋ်ဆင်းရဲကို ဆောင်တတ် ဖြစ်စေတတ်သောတရား၊ စိတ် စေတသိက် တရားတို့၏–နေရာဌာန–ရောပြွမ်းတည်မှီရာဌာန-စုဝေးပေါင်းဆုံရာဌာန-ဖြစ်ပေါ်ရာဒေသ-အကြောင်း-ဖြစ်သောတရားကို ဆိုလိုသည်။
ဒွါရ-အာရုံ ဆက်သွယ်မှု: ဖြစ်ရန် -> စက္ခာယတန (ဒွါရ) + ရူပါယတန (အာရုံ) ဖြစ်ရန် -> သောတာယတန (ဒွါရ) + သဒ္ဒါယတန (အာရုံ) ဖြစ်ရန် -> ဃာနာယတန (ဒွါရ) + ဂန္ဓာယတန (အာရုံ) ဖြစ်ရန် -> ဇိဝှါယတန (ဒွါရ) + ရသာယတန (အာရုံ) ဖြစ်ရန် -> ကာယာယတန (ဒွါရ) + ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတန (အာရုံ) ဖြစ်ရန် -> မနာယတန (ဒွါရ = ဘဝင်စိတ်) + ဓမ္မာယတန (အာရုံ) = မနာယတန: လောကီစိတ် အားလုံးကို ဆိုလိုသော်လည်း၊ (စိတ်တံခါး) အဖြစ် အလုပ်လုပ်ရာ၌မူ သို့မဟုတ် ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ ဟုခေါ်သော ကိုသာ အဓိကအားဖြင့် မနာယတန (မနောဒွါရ) ဟု ကောက်ယူရသည်။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် [ အာယတန (၁၂) ပါး] [ အာယတန (၁၂) ပါးနည်းအားဖြင့် ရုပ်-နာမ် သိမ်းဆည်းပုံ] ကိုးကား။
ထိုအာလိန်ငါးဆင့်တို့သည် တစ်ဆင့်တစ်ဆင့်၌ အထု၏လည်းကောင်း၊ အပြင်၏လည်းကောင်း အတိုင်းအရှည်ပမာဏအားဖြင့် ငါးထောင်စီ အသီးသီးရှိကုန်၏။
လောက၌ ယူဇနပေါင်း (၈၄၀၀၀) မြင့်မားသော မြင်းမိုရ်တောင်ကား အမှန်ရှိ၏။
သို့သော် လူသားများကား အနန္တတန်ခိုးရှင် နှင့် စကြာရတနာမင်းမြတ်တို့- ပွင့်ထွန်းပေါ်ပေါက်လာသော ကာလမျိုး၌သာ တွေ့မြင်ကြရကြောင်း၊ ရှေးသူဟောင်း ပိဋကပညာကျော် ဆရာတော်ကြီးများ ပြောကြားတော်မူကြသည်ကို မှတ်သားရဖူး၏။
ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ရေးသားသော ကျမ်း နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
များအတွက် သီးခြားခံယူရသော ဒုက္ခငါးပါး။
မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ ဉာဏ်တော်အား ဆယ်ပါး၊ ကိုယ်တော်အား ဆယ်ပါးဟူလို၊ ဉာဏ်တော်အား ဆယ်ပါးကား - (၁) ဌာနာ ဌာန ကောသလ္လဉာဏ်- အရာဟုတ်သည် မဟုတ်သည်တို့ကို သိတော်မူခြင်း။
တရား ရှိနေကြသေးသော (၁) ၊ (၂) ၊ (၃) ၊ (၄) ၎င်းတို့ လေးယောက်သာ မြင်မက်တတ်ကြသည်။
ကို အစိုးရတော်မူခြင်း တန်ခိုး အာဏိမာစသော ရှစ်ပါးနှင့်ပြည့်စုံသည်ကို ခေါ်သည်။
ဘုရားဟောတော်မူသည်ဖြစ်၍ သမားများ လိုက်နာရှောင်ကြဉ်ရမည့်မြင့်သောနေရာနှင့်မြတ်သောနေရာ အပြားနှစ်ဆယ်ဟူ၏။
ယင်းတရားများသည် သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ကျင့်စဉ်မှန်ပေါ်၌တည်၍ အားထုတ်မှု မပြတ်သော (သမ္မာပဋိပန္န၊ ) ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သန္တာန်၌မူ မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော သဘောရှိသည်ဟု မှတ်သားပါလေ။
ဉာဏ (ဝိပဿနာဉာဏ်)=== ဤအဆင့်တွင် ယောဂီ၏ ဝိပဿနာဉာဏ်သည် သိကြားမင်း၏ ဝရဇိန်လက်နက်ကဲ့သို့ အလွန်ထက်မြက်စူးရှကာ သင်္ခါရတရားတို့ကို လျင်မြန်စွာ ထွင်းဖောက်သိမြင်နိုင်စွမ်းရှိလာသည်။
ပီတိ (နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်း)=== ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် ယှဉ်၍ အလွန်အားကောင်းသော ပီတိ (၅) မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။
ပဿဒ္ဓိ (စေတသိက်နှင့် စိတ်၏ ငြိမ်းအေးခြင်း)=== กาย၏ ပူပန်ကြမ်းတမ်းမှု၊ စိတ်၏ ပူပန်ကြမ်းတမ်းမှုတို့ ကင်းစင်ပြီး အလွန်အေးငြိမ်းပေါ့ပါးနူးညံ့ကာ တရားရှုမှတ်၍ ကောင်းနေသော အခြေအနေဖြစ်သည်။
ကာယပဿဒ္ဓိ၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိ အစရှိသော (၁၂) လုံးတို့ ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။
သုခ (ချမ်းသာခြင်း)=== အလွန်မွန်မြတ်သော စေတသိကသုခ (စိတ်ချမ်းသာမှု) သည် တစ်ကိုယ်လုံး ပျံ့နှံ့လျက် ဖြစ်ပေါ်နေသည်။
အဓိမောက္ခ (သဒ္ဓါတရား)=== ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာနှင့် မိမိ၏ ကျင့်စဉ်အပေါ်၌ ယခင်ကထက် အဆပေါင်းများစွာ သက်ဝင်ယုံကြည်မှု (သဒ္ဓါတရား) အားကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
ပဂ္ဂဟ (ဝီရိယ)=== မလျော့သော၊ မတောင့်တင်းလွန်းသော၊ ညီမျှသော ဝီရိယသည် အားကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး တရားရှုမှတ်ရာ၌ မပင်ပန်းဘဲ အစဉ်တစိုက် အားထုတ်နိုင်လာသည်။
နိကန္တိ (တပ်မက်နှစ်သက်ခြင်း)=== အထက်ပါ ဩဘာသမှ ဥပေက္ခာအထိ တရား (၉) ပါးဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ဝိပဿနာဘာဝနာအပေါ်၌ သိမ်မွေ့စွာ တပ်မက်နှစ်သက်မှု (တဏှာ) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
သည် ၎င်းအင်္ဂါ ၅-ပါး နှင့် ပြည့်စုံရမည်။
ဘက်နှင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသောနှောင်ကြိုးငါးချောင်းဟူ၏။
သုတ္တန်အရ ခွဲခြားနည်းမှာဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ရေးသားသော ကျမ်း # ကာမရာဂ သံယောဇဉ်- ကာမတဏှာ လောဘ။
အဘိဓမ္မာအရ ခွဲခြားနည်းမှာUniversity of Abhidhamma Level I textbook,Designation of individuals (Puggalapanna- tti) #ကာမရာဂသံယောဇန #ဘဝရာဂသံယောဇန #ပဋိဃရာဂသံယောဇန #မာနသံယောဇန #ဒိဋ္ဌိသံယောဇန #သီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇန #ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇန #ဣဿာသံယောဇန #မစ္ဆရိယသံယောဇန #အဝိဇ္ဇာသံယောဇန တို့ဖြစ်ကြသည်။
သုတ္တန်နည်းသံယောဇဉ်, အဘိဓမ္မာနည်း သံယောဇဉ်ဟူ၍ ၂-ပါးရှိ၏။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၂၀ ဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသ, ဣဿာ, မစ္ဆရိယ ဤ၅-ပါးကို သောတာပတ္တိမဂ် ပယ်သည်။
စိုက်လျှင် အပင်ပေါက်နိုင်သော မျိုးကို ဟု ခေါ်သည်။
ဘူတဂါမ် ဗီဇဂါမ်တို့ကို ဒါယကာလုပ်သူက- (၁) ဖြင့် ဖြစ်စေ၊ (၂)အသွားထက်သော ၊ ၊ စသည်ဖြင့် ဖြစ်စေ၊ (၃) ဖြင့် ဖြစ်စေ ဆိတ်ယူ ထိုးခုတ်ရှို့တိုက်၍ ပေးခြင်းမျိုး။
ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ရေးသားသော ကျမ်း ------ ဓားလက်သည်းဖြင့် ထိုးခုတ်ဆိတ်ဖြတ်ရာ၌ ထက်ပိုင်း မပြတ်ဘဲ ဓားရာ လက်သည်းရာ အပေါက်အဖြတ် ထင်ရှားလျှင် အပ်စပ်ပြီ ဖြစ်ပါသည်။
ထိုသို့ကပ္ပိရာ၌ သစ်သီးစသော အရာဝတ္ထုက ရဟန်း၏ လက်ထဲ၌ ရှိနေမှ မဟုတ်၊ တောင်ပုံရာပုံ ပုံထားသော အကပ်မခံရသေးသည့် သစ်သီးပုံ၊ ကြံပုံ စသည် တို့ကိုလည်း ရဟန်းတစ်ပါးက မထိမကိုင်ဘဲ ကပ္ပိယံ ကရောဟိဟု ဆိုသောအခါ -က တစပ်တည်း တည်နေသော သစ်သီးတစ်လုံး၊ ကြံတစ်ချောင်းကို ကပ္ပိယံ ဘန္တေဟု ဆို၍ ခုတ်လိုက် ထိုးလိုက်လျှင် အားလုံးသော အသီးများ အပင်များသည် တစပ်တည်း တည်ရှိနေသဖြင့် အားလုံးပင် ကပ္ပိပြီး ဖြစ်တော့၏။
ကပ္ပိယံ ကရောဟိ = ကပ္ပိယံ-ရဟန်းတော်တို့အား အပ်စပ်အောင်၊ ကရောဟိ-ပြုလော့။
ခေါ် မိတ်ဆွေကောင်းမိတ်ဆွေမြတ်တို့၏ အင်္ဂါ ၇-ပါးဟူ၏။
ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် [ အလောင်းတော်မင်းသား သံဝေဂကြီးစွာရ၍ တောထွက်တော်မူခြင်း] ကိုးကား။
ထိုတွင်— ရှေးအတိတ် ခန္ဓာ အဖို့အစုကို တဏှာ, ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် ကြံစည်တွေးဆတတ်သော အယူ, သို့မဟုတ်-ရှေးအတိတ် ခန္ဓာအဖို့အစုသို့ အစဉ်လိုက်တတ်သော အယူသည် “ပုဗ္ဗန္တကပ္ပိက = ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိ”မည်၏ (ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၅-၆။
ယင်းသည်— (ဝါဒ)ဒိဋ္ဌိ ၄-ပါး, ဧကစ္စသဿတ, ဧကစ္စအသဿတ (ဝါဒ) ဒိဋ္ဌိ ၄-ပါး, အန္တာနန္တ(ဝါဒ)ဒိဋ္ဌိ ၄-ပါး, အမရာဝိက္ခေပိက(ဝါဒ)ဒိဋ္ဌိ ၄-ပါး, အဓိစ္စသမုပ္ပန္နိက (ဝါဒ) ဒိဋ္ဌိ ၂-ပါးအားဖြင့် ၁၈-ပါး အပြား ရှိ၏(ပဋိသံ၊၁၅၄)။
ယင်းသည်— (၁) ဘဝ ၁-သိန်းကို အောက်မေ့နိုင်သော ဉာဏ်ကို အကြောင်းပြု၍ “အတ္တ, လောကသည် မြဲ၏”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၂) ၁၀-ကမ္ဘာကို အောက်မေ့နိုင်သော ယင်း-ဉာဏ်ကို အကြောင်းပြု၍ “အတ္တ, လောကသည် မြဲ၏”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၃) ကမ္ဘာ ၄၀-ကို အောက်မေ့နိုင်သော ယင်း-ဉာဏ်ကိုပင် ကြောင်းပြု၍ “အတ္တ, လောကသည် မြဲ၏” ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၄) , မရပဲ စိတ်ကူးယဉ် သက်သက်ဖြင့် ကြံစည် တွေးဆတတ်သော ဝိတက်ကို အကြောင်းပြု၍ “အတ္တ, လောကသည် မြဲ၏”ဟု ယူသော ဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၄-ပါးရှိ၏ (ဒီ၊၁၊၁၂-၅။
ယင်းသည်လည်း— (၁) ပဌမဈာန်ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ မဟာကပ် ၃-ဖို့ ၁-ဖို့, ပဌမဈာန်ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ မဟာကပ်ထက်ဝက်နေခဲ့၍ ဤလူ့ဘုံ၌ ဖြစ်ပြီးလျှင် ရဟန်းပြုကာ တရားရှာခဲ့သော် ယင်း-ပဌမ ဈာန် ၂-ဘုံဟူသော ရှေးဘဝက နေအပ်ဘူးသော အတ္တဘော(ပုဗ္ဗေနိဝါသ)ကို အောက်မေ့နိုင်၏၊ ထို့ထက်အလွန် မအောက်မေ့နိုင်။
ထို့ကြောင့် “ကြီးသာ မြဲ၏၊ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇ, ဗြဟ္မပုရောဟိတဗြဟ္မာတို့ကား မမြဲ” ဟု ပဌမဈာန်ဘဝကိုသာ အောက်မေ့နိုင်သော ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ကို စွဲ၍ယူ သော ဒိဋ္ဌိ, (၂) မြူးထူး ပျော်ပါး ကစားခြင်းဖြင့် ပျက်စီးတတ်သော (ခိဍ္ဍာပဒေါသိက) ကာမာဝစရနတ်တို့သည် ကစားလွန်ခြင်းကြောင့် ကာမာဝစရနတ်ပြည် ၆-ထပ်မှ စုတေ၍ ဤ လူ့ပြည်၌ ဖြစ်လျက် ရဟန်းပြုကာ တရား ရှာခဲ့သော် ထို(ခိဍ္ဍာပဒေါသိက) နတ်ဘဝကိုသာ အောက်မေ့နိုင်သော ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ကိုရ၍ “ခိဍ္ဍာပဒေါသိက-မဟုတ်သော နတ်တို့သာ မြဲ၏၊ တို့ကား မမြဲ”ဟု ယင်း-နတ်ဘဝကိုသာ အောက်မေ့နိုင်သော ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ကို စွဲ၍ ယူသော ဒိဋ္ဌိ, (၃) စိတ်ဖြင့် ပျက်စီးတတ်သော(မနောပဒေါသိက) စတုမဟာရာဇ်နတ်တို့သည် အချင်းချင်း စိတ်ဖြင့်ပြစ်မှား၍ စတုမဟာရာဇ် နတ်ဘုံမှ စုတေပြီးလျှင် ဤလူ့ပြည်၌ ဖြစ်လျက် ရဟန်းပြုကာ တရားရှာခဲ့သော် ယင်း-နတ်ဘဝကိုသာ အောက်မေ့နိုင်သော ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ကို ရ၏၊ ယင်း-ဉာဏ်ဖြင့် “မနောပဒေါသိက-မဟုတ်သော နတ်တို့သာ မြဲ၏၊ တို့ကား မမြဲ”ဟု ယင်း-နတ်ဘဝကိုသာ အောက်မေ့နိုင်သော ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ကိုစွဲ၍ ယူသောဒိဋ္ဌိ, (၄) ဈာန် အဘိညာဉ်မရပဲ စိတ်ကူးရတိုင်း ကြံစည်တွေးဆတတ်သော ဝိတက်ကို စွဲ၍ ယူသော ဒိဋ္ဌိ-အားဖြင့် ၄-ပါးပင် ရှိ၏ (ဒီ၊၁၊၁၆-၂၀။
နောက် အနာဂတ်ခန္ဓာအဖို့အစုကို တဏှာ, ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် ကြံစည်တွေးဆတတ်သော အယူ သို့မဟုတ်-နောက်အနာဂတ် ခန္ဓာအဖို့ အစုသို့ အစဉ်လိုက်တတ်သော အယူသည် “အပရန္တကပ္ပိက = အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိ”မည်၏ (ဒီ၊၁၊၂၈။
ယင်းသည်— သညီ (ဝါဒ) ဒိဋ္ဌိ ၁၆-ပါး, အသညီ(ဝါဒ) ဒိဋ္ဌိ ၈-ပါး, နေဝသညီနာသညီ (ဝါဒ) ဒိဋ္ဌိ ၈-ပါး, ဥစ္ဆေဒ(ဝါဒ) ဒိဋ္ဌိ ၇-ပါး, ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာန (ဝါဒ)ဒိဋ္ဌိ ၅-ပါးအားဖြင့် ၄၄-ပါး ရှိ၏ (ပဋိသံ၊၁၅၄-၅)၊ = ယင်းတွင်—“သေလွန်ပြီးနောက် အတ္တသည် သညာရှိ၏”ဟု ယူသော အယူသည် “သညီ(ဝါဒ)ဒိဋ္ဌိ”မည်၏(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၀၉။
သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပြစ်ဒဏ်များကို ၌ ကြည့်ပါ။
သမ္မာသမ္ဗောဓိဆုပန် အလောင်းတော်များ လိုက်နာကျင့်ကြံအားထုတ်ရသည့် ဖြည့်ခြင်းဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းကြီးငါးချက်။
ဓနပရိစ္စာဂ- စွန့်နိုင်ခဲလှစွာသော မင်းစည်းစိမ် ရတနာ, , စသည်ကိုစွန့်ခြင်း၊ ၂။
ဘရိယ ပရိစ္စာဂ- ကိုစွန့်ခြင်း၊ ၅။
မြတ်စွာဘုရားပွင့်တော်မူချိန်ခေတ်၌ ဆရာကြီးများဟု ထင်ရှားသော ဝါဒဆရာ ၆ ဦးသည် မဇ္ဈိမဒေသ၏ ဘာသာရေးနှင့် ဒဿနရေးရာနယ်ပယ်တွင် ဩဇာကြီးမားခဲ့ကြသူများဖြစ်သည်။
ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ရေးသားသော ကျမ်း ပဏ်-၁-ပါ-၂၅၈၊ ပဏ်-၁-ဋ္ဌ-ဒု-အုပ်-၁၃၆။
ယဇ်ဖြင့် များကို ကျေနပ်စေပြီး လောကီအကျိုးများရယူရန် ကြံစည်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ယဇ်၏ အကျိုးမပြည့်စုံမှုကို တွေ့ရှိသောအခါ “” (ခန္ဓာကိုယ်ကို ညှင်းဆဲသော ကြမ်းတမ်းသော အကျင့်) သို့ လှည့်ခဲ့ကြသည်။
သို့သော် တပအကျင့်သည်လည်း အကျိုးကို မပေးနိုင်သဖြင့်၊ အချို့သည် “” (သမထဘာဝနာ) ကို အားကိုးခဲ့ကြသည်။
သို့ရာတွင် ဤဘာဝနာသည် ဖြင့် အနတ္တသဘောကို ထိုးထွင်းမမြင်နိုင်သောကြောင့်၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်ရေးကို မပြည့်စုံစေခဲ့ပေ။
ပုရာဏကဿပ ( - အကျိုးမရှိသော အယူ) ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ကံများသည် အကျိုးမပေးဟု ယူဆသည်။
မက္ခလိဂေါသာလ ( - အကြောင်းမရှိသော အယူ) လောကဖြစ်စဉ်များသည် အကြောင်းအကျိုးမရှိဘဲ၊ “နိယတိ” (မူလသတ်မှတ်ချက်) အတိုင်းသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
အဇိတကေသကမ္ဗလ ( - ဖြတ်တောက်ပျက်စီးသော အယူ) ရုပ်ဝါဒီဖြစ်ပြီး၊ သေပြီးနောက် ဘဝမရှိ၊ သံသရာမရှိဟု ယူဆသည်။
ပကုဓကစ္စာယန ( - ထာဝရတည်မြဲသော အယူ) ရေ၊ မြေ၊ လေ၊ မီး၊ သုခ၊ ဒုက္ခ၊ ဇီဝဟူသော အရာဝတ္ထု ၇ ခုသည် မပျက်စီးဘဲ အမြဲတည်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
သဉ္စယဗေလဋ္ဌပုတ္တ ( - သံသယဖြစ်သော အယူ) လောက၊ ဘဝ၊ မောက္ခတို့နှင့် ပတ်သက်၍ အတိအကျမဆုံးဖြတ်နိုင်ဘဲ၊ “ရှိသည်၊ မရှိ၊ အချို့ရှိ၊ အချို့မရှိ” စသည်ဖြင့် သံသယဖြစ်သည်။
နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ ( - အောင်မြင်သူ၏ အယူ) ဇိနဘာသာတည်ထောင်သူ မဟာဝီရဟု လူသိများပြီး၊ အဟိံသာ (သူတစ်ပါးကို မညှဉ်းဆဲခြင်း) ကို အဓိကထားသည်။
လောကီအကျိုးအတွက် အဟိံသာ၊ လောကုတ္တရအတွက် ကို ရည်မှန်းသည်ဟု ဆိုသည်။
သို့သော် ၎င်းတို့သည် အရိယသစ္စာ ၄ ပါးကို ထိုးထွင်းမမြင်နိုင်ခဲ့ဘဲ၊ နှင့် တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင်သာ ရှိခဲ့ကြသည်။
ဗုဒ္ဓ လောကသားတို့၏ အနှိုင်းမဲ့ကျေးဇူးရှင် ကိုယ်ကျင့်ဗုဒ္ဓဝင် ဦးရွှေအောင် သကျသီဟဓမ္မာစရိယ(ဝဋံသကာ)စေတီယင်္ဂဏ ဓမ္မာစရိယ အစိုးရဓမ္မာစရိယ(သိရောမဏိ)မဟာဝိဇ္ဇာ(သက္ကဋ) =။
ကျမ်းစာတို့၌ တော်တည့်မွန်မြတ်သည်ဟုချီးကျူးထောပနာပြုခံရသော မိန်းမမြတ် ၄-ယောက်။
ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ရေးသားသော ကျမ်း ၊ ၊ ၊ အရှေ့နှင့်အရှေ့တောင်အာရှရှိ အဓိကဗုဒ္ဓဘာသာသုံးခုကို ပြသသောမြေပုံ။
လောက၌ ခေါ် ကို ပြစ်မှားခြင်းကြောင့်ရရှိသော အပြစ်ကြီး ၁ဝ- ပါး။
အိမ်တစ်အိမ်၌ တံခါးပေါက်မရှိလျှင် လူများ ဝင်ထွက်၍မရသကဲ့သို့၊ ခန္ဓာအိမ်၌လည်း စက္ခုပသာဒ စသော ဒွါရများမရှိလျှင် စိတ် (မျက်စိအသိစိတ်အစဉ်) စသော ဝီထိစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။
နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - ဒုတိယတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော် = (၁) တံခါး တံခါးပေါက် တံခါးရွက်။
အဇာတသတ်မင်း(အဇာတသတ္တု) သည် ဂေါတမမြတ်စွာ ဘုရားလက်ထက် ရာဇဂြိုဟ်ပြည့်ရှင် ဘုရင်ကြီး နှင့်ဝေဒေဟီမည်သော မိဖုရားကြီးတို့မှ မွေးဖွားသော မင်းသား ဖြစ်သည်။
အိမ်ရှေ့မင်းအဖြစ်နှင့်နေစဉ် တစ်နေ့သ၌ ဘုရား၏ယောက်ဖတော် ရောက်ရှိလာပြီးလျှင် မင်းသားကို ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ခေါ်၍ မလျော်သောဩဝါဒဖြင့် သင်လည်း ခမည်းတော်ကြီးကို သတ်၍ မင်းလုပ်လော့၊ ငါလည်း ယောက်ဖတော်ဂေါတမကိုသတ်၍ ဘုရားလုပ်အံ့ဟု လှည့်ပတ် တိုက်တွန်းလေ၏။
အဇာတသတ်မင်းသည် ခမည်းတော်ကို သတ်ပြီးသောအခါမှ နောင်တကြီးစွာရလျက် ဘုရားရှင်အား ပြစ်မှားသောဒေဝဒတ်ကို လည်း မြေမျိုကြောင်း ထပ်မံကြားသိရသောအခါ မင်းစည်းစိမ်၌ မပျော်မရွင်နိုင်ဖြစ်၍ အလွန်ထိတ်လန့်သဖြင့် ကို အကြောင်းပြုလျက် မြတ်စွာဘုရားထံ ဆည်းကပ်ရလေသည်။
ဘုရားပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးနောက် ရှင်မဟာက ဿပမထေရ် အကြီးအမှူးပြုသော သံဃာတော်တို့သည် အဇာတသတ်မင်းကို မှီ၍ ပထမ တင်လေသည်။
See, e.g., Sanskrit Dictionary where ''Mahābhūta'' is defined as: "a great element, gross el[ement] (of which 5 are reckoned, viz. ether, air, fire, water, earth ..., as distinguished from the subtle el[ement] or ''Tanmātra''...)." Monier-Williams (1899), p. 798, entry for "Mahā-," retrieved 24 December 2008 from "U. Cologne" at ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ဓာတ်ကြီးလေးပါး (catudhātu) ကို မဟာဘူတ ဟူ၍ သုံးနှုန်းကား မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် မဟာဘုတ် ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။
ပထဝီဆိုသည်မှာ (မြေဖြစ်စေ၊ သတ္တုဖြစ်စေ၊ ရေဖြစ်စေ၊ ဆီဖြစ်စေ၊ လေဖြစ်စေ) အရာဝတ္ထုတခုခု၏ မည်မျှ ပျော့ခြင်း၊ မည်မျှ မာခြင်းဟူသော သဘောတရား ဖြစ်သဖြင့် ကို ဆိုလိုခြင်းတမျိုး ဖြစ်သည်။
လောကအကြောင်းကို ဖြင့် အရှိအတိုင်း လေ့လာကြသူတို့ကမူ ကို သဘောပေါက်ကြသည်။
သိပ်သည်းမှု (density) ဟူသည်မှာ မကြီးလွန်းသော အရာများတွင် ၏ အဆုံးအဖြတ် ဖြစ်ပြီး ဒြပ်ကြီးလွန်းသော အရာများတွင် ၏ ပါဝင်ဆုံးဖြတ်မှုကို ခံရသည်။
ဓာတ် (apo) ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုတို့ မည်မျှ စေးခြင်း မည်မျှပျစ်ခြင်း သတ္တိအခြင်းအရာ ဖြစ်လေရာ ၎င်းက အက်တမ်တွင်းအမှုန်တို့၏ အရ အပြန်အလှန် သက်ရောက်ပုံ၏ ရလဒ် ဖြစ်ပေသည်။
ဓာတ် (vayo) ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု၏ ရွေ့ကူးစေမှု (pressure transmittance) ၏ အဆုံးအဖြတ် ဖြစ်လေရာပဏ္ဍိတဝေဒနီယဒီပနီကျမ်း ၎င်းအခြင်းသတ္တိအဖို့ အကြောင်းမှာလည်း ဖြစ်ပြန်သည်။
ထို့ကြောင့် မဟာဘူတ ၄ခုမှာ အခြေခံသက်ရောက်မှုကြီး ၄မျိုး၏ ပြုပြင်စီရင်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် များ ဖြစ်သည်၊ ရူပဗေဒ၏ အခြေခံသက်ရောက်မှုကြီးတို့က ပိုမို အခြေခံပင်ရင်း ကျသည်ဟု ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။
တော်များ လိုက်နာပြုကျင့်ရသောတာဝန် ၂-ပါး။
ဘာကူးမြို့သည် ယခင်တွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော ၏မြို့တော်ဖြစ်သည်။
ဆိုဗီယက်နှင့် နိုင်ငံတို့သည် ယင်းတို့၏ထွက်ကုန်အသီးအသီးကို ဘာကူးမြို့မှတစ်ဆင့် အပြန်အလှန် တင်ပို့ရောင်းချခြင်း ပြုကြသဖြင့် ဆိုဗီယက်-အီရန် ရောင်းဝယ်ရေးအတွက် အရေးပါသော မြို့ကြီးလည်း ဖြစ်သည်။
သို့သော် ဘာကူးမြို့၏ စည်ကားဖွံ့ဖြိုးမှုသည် မြို့ပတ်ဝန်းကျင်မှ ထွက်သော နှင့် တို့ကို ပို၍ အကြောင်း ပြုလေသည်။
ဘာကူးမြို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသသည် များလည်း ပေါများသည်။
ယခင်က သင်္ဘော ဖြစ်၍ အတော်အသင့် စည်ကားခဲ့သော်လည်း မြို့အနီးအနားတစ်ဝိုက်တွင် ရေနံထွက်သည်မှစ၍ လူဦးရေ တိုးတက်လာပြီးလျှင် ကြီးကျယ်စည်ကား လာသည်။
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ၁၉၁၈ ခုနှစ်ခန့်က ဘာကူးမြို့ ရေနံတွင်းများကို ဂျာမန်၊ ၊ သို့မဟုတ် ဗောလရှီဗစ်တို့လက်တွင်း မကျရလေအောင် ဗြိတိသျှတပ်များက ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နေ့မှ စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့အထိ သိမ်းပိုက်ခဲ့သေးသည်။
ကြီး အတွင်း ၁၉၄၁ ခုနှစ်ခန့်က ဂျာမန်တပ်များသည် အဇော့ ပင်လယ်ဘက်မှ ရုရှကို တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ ကျွန်းဆွယ်ကို ထိုးစစ်ဆင်ခြင်းများသည်လည်း ဘာကူးမြို့ ရေနံတွင်းများနှင့် ဘာတွမ်းမြို့သို့ ပို့သော ရေနံပိုက်လုံးများကို သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ချိန်ရွယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ပြုလုပ်သူတို့ လိုက်နာရမည့် ဂုဏ် ၆-ပါးဟူ၏။
အရှင်အဇိတထေရ် သည် ၏ သာသနာတော်ရှိ တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ရဟန်းဖြစ်ပြီးသည့်အခါ ဘုရားထံမှ သင့်လျော်သည့် ကမ္မဋ္ဌာန်းကိုတောင်း၍ ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ ကပ်ပြီးလျှင် ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ရာ၌ ပါရမီအလျောက် မကြာမီပင် ကုန်ခမ်း ဖြစ်တော်မူ၏။
အားဇော့ပင်လယ်သည် (ရုရှနိုင်ငံ)တောင်ဘက်ရှိ ကုန်းတွင်းပင်လယ် ကလေးတစ်ခုဖြစ်သည်။
Richard S. Cohen (1998), [ Nāga, Yakṣiṇī, Buddha: Local Deities and Local Buddhism at Ajanta], History of Religions, University of Chicago Press, Vol. 37, No. 4 (May, 1998), pages 360–400 စာဖြင့်ရေးသားထားသော မှတ်တမ်းများအရ ထိုလှိုဏ်ဂူများမှာ သံဃာတော်များအတွက် မုတ်သုံကာလ အတွင်း သီတင်းသုံးရာ နေရာဖြစ်သကဲ့သို့ ရှေးခေတ် ကုန်သည်များနှင့် ဘုရားဖူးများ၏ နားခိုရာ နေရာလည်းဖြစ်သည်။
အာဂျန်တာ လှိုဏ်ဂူများ၏ အကြောင်းကို အလယ်ခေတ် တရုတ်နိုင်ငံမှ ဗုဒ္ဓဘာသာ အိန္ဒိယသို့ လာရောက်သော ခရီးသွားတို့၏ မှတ်တမ်းများတွင် ဖော်ပြထားပြီး ၁၇ ရာစု အစောပိုင်း မဂိုခေတ် လက်ထက် မင်းမှုထမ်းတို့၏ မှတ်တမ်းများတွင်လည်း ဖော်ပြထားသည်။
ထိုလှိုဏ်ဂူများသည် ဒက်ကန် ကုန်းမြေမြင့်ရှိ[ Map of Ajanta Caves], UNESCO ဝဂ္ဂါမြစ်၏ ပစောက်ပုံ ချောက်ကမ်းပါး မြောက်ဘက် ကျောက်တောင်နံရံအတွင်း တည်ရှိသည်။
Spink (2006), 2 နှင့် အတူ အာဂျန်တာ လှိုဏ်ဂူများသည် မဟာရဋ္ဌပြည်နယ်အတွက် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်ရာ အဓိကနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဖာဒပူရ်မြို့မှ အကွာ၊ မဟာရဋ္ဌပြည်နယ်ရှိ ဂျယ်ဂါအွန်မြို့မှ အကွာ၊ အော်ရန်ဂါဘတ်မြို့မှ အကွာ နှင့် ၏ အရှေ့-အရှေ့မြောက်ဘက် အကွာတွင် တည်ရှိသည်။
အာဂျန်တာလှိုဏ်ဂူကဲ့သို့သော ပုံစံများကို အယ်လိုရာလှိုဏ်ဂူများ နှင့် အတူ အခြားသော နေရာများဖြစ်သည့် ၊ အော်ရန်ဂါဘတ် လှိုဏ်ဂူများ၊ ရှိဗလဲနီ လှိုဏ်ဂူများနှင့် ကနာဋကရှိ ဂူဘုရားကျောင်းများတွင် တွေ့ရသည်။
ဆိုက်ကိုအနာလစ်ဆစ်ခေါ် စိတ်အခြေစိစစ်မှု့ ပညာအရ ကလေးသူ ငယ်များ၏ စိတ်လှုပ်ရှားမှုတို့ကိုငယ်စဉ်က ချုပ်ချယ်ဖိနှိပ်ထားခဲ့ပါလျှင် ထိုသူငယ်များ၌ စိတ်၏အစွဲများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်ဟု ဆိုသည်။
သူသည် ငယ်စဉ်က ဆိုက်ကို အနာလစ်ဆစ်ခေါ် စိတ် အခြေ စိစစ်မှုပညာအဖွဲ့နှင့် ကျောင်းကို တည်ထောင်သူ ဒေါက်တာ လက်အောက်တွင် ပညာသင်ကြား ခဲ့သည်။
အက်ဒလာ၏ ယူဆချက် သဘောတရားများကို ''အတ္တ ဘောစိတ်ပညာ''ဟု ခေါ်၍ သူ၏ သင်ပြချက်များကို လူအများ က လက်ခံကြသည်။
ဇီးမွန် ဖရွိုက် ၁၈၅၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွား၍၊ ယဟူဒီမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်သော နိုင်ငံသားဖြစ်သည်။
တွင် ခန္ဓာကိုယ်၌ ပိုးမျိုးရှစ်ဆယ်တို့နေကြပုံနှင့် အမည်များကို ဤသို့ဆိုသည်၊ ဤ၌ ဥပလက္ခဏနည်းမျှသာ ပြသည်၊ တစ်မျိုးမျိုး၌ မျိုးကွဲအဆွယ်အပွား များစွာရှိသေးကြောင်းကိုလည်း သိရာ၏။
ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ရေးသားသော ကျမ်း နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ။
ဘယ်လ်ဂျီယမ်လူမျိုး ခန္ဓာဗေဒပညာရှင် အန်းဒရိယ ဗီဆေး လိယပ်(ခရစ် ၁၅၁၄-၁၅၆၄)သည် ယခုခေတ် ပညာရေးစံနစ်ကို စတင် တီထွင်သူ ဖြစ်သည်။
ဗီဆေးလိယပ်ကို ၁၅၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့ တွင် ဘရပ်ဆဲလ်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
လူးဗန်း၊ ကိုလုန်း၊ မွန့်ပဲလီးယေးနှင့် များတွင် ပညာသင်ယူရာ နှင့် ခန္ဓာဗေဒ ပညာရပ်တို့၌ ထူးချွန်သဖြင့် ကျော်ကြား သည်။
ထိုနောက် ဂျာမန်ဧကရာဇ်၏ တပ်မတော်၌ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းရင်း သို့ ရောက်ရှိသွားလေသည်။
အနာပေါက်ခြင်းမှာ ခန္ဓာကိုယ်၌ ပထဝီ၊ တေဇော၊ အာပေါ၊ ဝါယောဟု အထည်ကိုယ် အမာခံ ရှိသည်။
ထိုကြောင့် ဆနဝုတိဆေးကျမ်း၌ ''ဆနဝုတိ၊ အမည်ရှိသား၊ ကျမ်းကြီးအလို၊ ထွက်ဆိုကြောင်းအင်၊ ဘယ်အသွင်ဖြင့်၊ ဘယ် တွင်ပေါက်လာ၊ ဘယ်အနာဟု၊ နေအရပ်၊ လွန်စေ့အပ်အောင်၊ ပညပ်သည်ကား၊ ကျယ်ပွားများ၏။
မှတ်သားစွဲလမ်း၊ မှီသည့် ငြမ်းသို့၊ ရွှေကျမ်းတဝ၊ နိဿယမူ၊ ရောဂဗိန္ဓု၊ သွေးစုသွယ် သွယ်၊ ငယ်ငယ်ကြီးကြီး၊ အသီးသီးကို၊ ဓာတ်မီးဦးကင်း၊ ထွက် ခြင်းကြောင်းချာ၊ သည်သာမသွေ၊ ခေါ်ဆိုပေတော့၊ မီးနေထွက် ချီ၊ ပထဝီ၌၊ ခိုက်ပြီဟူက၊ စူစူကြိတ်ခဲ၊ တည်မြဲကြမ်းခက်၊ အနာသက်ကား၊ ခြောက်ရက်လွန် မြောက်၊ အာပေါရောက် ၏''ဟု စပ်ဆိုထားသည်။
ပန်းချီပညာသည် ရှေးနှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာက စတင်ခဲ့ကြောင်းကို ကမ္ဘာဦးက ဂူနံရံပေါ်၌ ရေးခြစ်ထား ခဲ့ကြ သော ရုပ်ပုံအထောက်အထားများအရ သိရှိခဲ့ကြ ရသည်။
အင်ဖရာရက်ရောင်ခြည် (သို့) အနီအောက်ရောင်ခြည် ဆိုသည်မှာ အနီရောင်အပြင်ဘက်ရှိ ရောင်ခြည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၍ ထိုရောင် ခြည်မျိုးသည် ပူနေသည့်ပစ္စည်းများမှ ထွက်ပေါ်လာမြဲဖြစ်သည်။
မိုနာလီဆာ သည် အီတလီလူမျိုး စွယ်စုံပညာရှင် ရေးဆွဲသည့် ကိုယ်တစ်ပိုင်းပုံ ဖြစ်သည်။
သူ၏ပန်းချီကားများထဲမှ နှစ်ကား ဖြစ်သည့် ၊ မိုနာလီဆာ နှင့် တို့သည် အထင်ရှားအကျော်ကြားဆုံး နှင့် အချိန်တိုင်းလိုပင် ပုံတူဟာသ ရေးဆွဲခံရခြင်း၌အများဆုံး နှင့် ပုံတူဘာသာရေး ပန်းချီကားအဖြစ် အများဆုံး ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ပေးရသည်။
အနုရုဒ္ဓါထေရ်သည် မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်တွင် ထင်ရှားသော ထေရ် တစ်ပါးဖြစ်သည်။
မြတ်စွာဘုရားခမည်းတော် ၏ ညီတော်ဖြစ်သော သုက္ကောဒနမင်း၏ သားတော် အငယ်ဖြစ်သည်။
ရှင်အနုရုဒ္ဓါထေရ်သည် ပဒုမုတ္တရဘုရားလက်ထက်တွင် အပါကဋမည်သော သူကြွယ်တစ်ဦးဖြစ်၍၊ ဘုရားကျောင်းတော်သို့ သွားရောက်တရားတော်ကို နာကြားရာဝယ် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိဉာဉ်အရာ၌ ဧတဒဂ်ရသော ရဟန္တာတစ်ပါးကို အားကျ၍ ဘုရားရှင်အား အလှူပေးကာ ပန်ဆင်ခဲ့သည့် ဆုထူးကြောင့် ဒိဗ္ဗစက္ခု အမြင်ထက်သန်ရာတွင် အထူးကဲဆုံး စွမ်းဆောင်နိုင်သဖြင့် ဒိဗ္ဗစက္ခုအရာတွင် ဘွဲ့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားက ချီးမြှောက်တော်မူသည်။
နေကဇာတင်ခြင်းသည် မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော် အစားပြု၍ ကိုးကွယ်ရန် ထုလုပ်အပ်သော ၊ ဆင်းတုတော် ဟူသော ဥဒ္ဒိဿကစေတီကို “အနေကဇာတိသံသာရံ”စသော ဂါထာတို့ကို အစပြု၍ ရွတ်ဆိုပူဇော်ကာ တင်ခြင်းကို ခေါ်သည်။
အနေကဇာ ဟူသော မြန်မာစကားသည် အနေကဇာတိဟူသော ပါဠိစကားမှ ဆင်းသက်၍ လာသောစကားဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူသင့်၏။
ဇာတ်အဋ္ဌကထာ ကာလိင်္ဂဗောဓိဇာတ်၌ စေတီသည် သာရီရိကစေတီ၊ ပရိဘောဂစေတီ၊ ဥဒ္ဒိဿကစေတီ ဟူ၍ သုံးမျိုးလာ၏။
ထိုသုံးမျိုးတို့တွင်- # မြတ်စွာဘုရားခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ဓာတ်တော်၊ မွေတော်၊ ညှပ်ရိုးတော်၊ နဖူး သင်းကျစ်တော်၊ စွယ်တော်၊ သွားတော်၊ ဆံတော်၊ မွေးညှင်းတော်၊ ခြေသည်းတော်၊ လက်သည်းတော်သည်၎င်း၊ ယင်းတို့ကို ဌာပနာသွင်း၍ တည်ထားသော စေတီတော်သည်၎င်း သာရီရိကစေတီ မည်၏။
အနေကဇာတင်ခြင်းကို မည်သည့်အခါကာလကစ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု အတိအကျဖော်ပြနိုင်ရန် ကျမ်းဂန် အထောက် အထား မတွေ့ရချေ။
သမန္တစက္ခုဒီပနီ၌လည်း ဝဓင်္ဂုလိရာဇဇာတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ''ယင်း ဝဓင်္ဂုလိရာဇဇာတ် စကားမှာ ယွန်းပဏ္ဏာသ ဇာတ်စကားဖြစ်သောကြောင့် တကြောင်း၊ သင်္ဂါယနာတင်ကျမ်းထွက်စကားမဟုတ်သောကြောင့် တကြောင်း ပညာရှိတို့ အမြတ်တနိုး မပြုကြကုန်''ဟု မုံရွေးဆရာတော် ဝေဖန်ထားသည်။
အနေကကဇာတင်ခြင်းမှာ မြတ်စွာဘုရားကို ပူဇော်ခြင်းဖြစ်၍ ယခုပစ္စက္ခဤဘဝ၌ပင် ကျက်သရေမင်္ဂလာ တိုးတက်၍ အသက် ရှည်ခြင်း အဆင်းလှခြင်းစသော ကောင်းကျိုးချမ်းသာ အဖြာဖြာနှင့် ပြည့်စုံပြီးလျှင် နတ်ပြည်နိဗ္ဗာန်ရောက်နိုင်ခြင်း အကျိုးရှိ၏။