DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
မင်းရဲကျော်စွာ (၁၃၉၁–၁၄၁၅၊ မြန်မာ ၇၅၂–၇၇၆) သည် အင်းဝဘုရင်၏ သားတော် အိမ်ရှေ့စံတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
မင်းရဲကျော်စွာသည် အင်းဝဘုရင် ပထမမင်းခေါင်နှင့် မိဖုရား တို့တွင် မြင်သည့် သားတော်ဖြစ်၍ ၇၅၂ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်။
ကိုယ်ဝန်ရှိစဉ်တွင်မိဖုရားသည် မှ မြေစေး၊ မှ မြေသင်းခဲ နှင့် ပင်စလိုင်ကျွန်း(ခေါင်းဆေးကျွန်း)မှ ရေအေး စသည်တို့ကို စားသောက်လိုသည့် ချဉ်ခြင်းဖြစ်လေသည်။
ထိုအခါ သမိန် ဗြသအိုက်သည် အလုံးအရင်းနှင့် စစ်ကူလာမည့် ဟန် ဥပါယ်တံမျဉ်ကြံသဖြင့် မင်းရဲကျော်စွာတို့ တပ်ခေါက်ပြီးလျှင် အင်းဝသို့ ပြန်လေသည်။
မင်းရဲကျော်စွာကား ငါသည် ဟံသာဝတီ မွန်ပြည်ကို မရဘဲ ငါမပြန်ဟု ဓိဋ္ဌာန်ရင်းရှိသည်။
မိုးညှင်းမင်းတရားသည် ပထမမင်းခေါင်၊ သီဟသူ၊ မင်းလှငယ်၊ ကလေးကျေးတောင်ညို၊ ဤမင်းလေးဆက်တွင် နန်းတင်သောမိဖုရားကိုပင် နန်းတင်လေသည်။
ထိုမထေရ်နှစ်ပါး သင်္ဘောနှင့် ပုသိမ်ဆိပ်သို့ ရောက်ရှိကြရာတွင် က ချုပ်သော်လည်း နေတော်မမူသဖြင့် သာယာစွာသော ဖောင်နှင့် ပြည်သို့ ပို့လာရသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)မိုးညှင်းမင်းတရားလွန်လျှင် အင်းဝတွင် နန်းတက်စိုးစံသည်။
ထူးခြားချက်မှာ လက်ထက်တည်းက အင်းဝသို့ရောက်ရှိနေခဲ့သည့် မွန်မိဖုရား သို့ ထွက်ပြေးခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ၏သား မင်းငယ်ကျော်ထင်က ပင်လယ်မှနေ၍ လယ်တွင်း ၁၁ခရိုင်ကို သိမ်းပိုက်ပုန်ကန်သည်နှင့်လည်း ရင်ဆိုင်ရသေးသည်။
ဘုရင်မင်းခေါင် အနေနှင့် ဤတရုတ်သူရဲ့ကောင်း ဂါမဏိကို နိုင်အောင်တိုက်နိုင်လျှင် မည်သူမဆို အိမ်ရှေ့ဥပမရာဇဓိရာဇ်ပေးမည်ဟု မောင်းကြေးနင်းခတ်ကြေညာစေခဲ့သည်။
သမိန်ဗရမ်း ဟူသည်မှာမွန်ဘုရင် ကချီးမြှင့်ထားသော ဘွဲ့အမည်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့်ကဝိလက္ခဏာသတ်ပုံကျမ်း၌''ဥပါကောင်းခံ၊ ရဲအား သံ၊လက်ဖျံရိုးမကွဲ'ဟု စပ်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။
ယင်းသို့သော အမြင်မှန်ကြောင့် ''ရွှေနန်းသခင်၊ ဓားတစ်စင်း၊ လွှားတစ်ချပ်၊ဆင်စီးချင်း၊ မြင်းစီးချင်း၊ တစ်ယောက် ချင်းတွေ့သောဇဗ္ဗူဒိပ်မြေအပြင်ဝယ် ကျွန်တော့်ကို ခံနိုင်မည်လော၊ ကြောက်သည်မရှိ''ဟုဆိုရာ၊ ဘုရင်မင်းခေါင်သည်အားရတော်မူ၍သမိန်ဗရမ်းကို ခေါင်းဆေးစေ၏။
ဘိုးတော်မြင့်လွန်းပါသည်''ငါ့နောင်တော်ကဲ့သို့လော ''နိမ့်လွန်းပါသည်''ငါ့ဦးရီးတော်ကဲ့သို့လော' 'ဦးရီးတော်ဝလွန်းပါသည်''ငါ့ဘထွေးတော်ကဲ့သို့လော ''ဘထွေးတော်ကြုံလွန်းပါသည်''ငါ့အမတ်လေးပါးကဲ့သို့လော'' တစ်ယောက်ကားကြီးသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ရတ်မွန် ဘလော့ဂ် [ ရာဇာဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်း-။
ရွှေကိုင်းသား(ဆရာတော် ရွှေကိုင်းသား)ကို ၁၉၁၂ - ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ(၅)၊ သောကြာနေ့တွင်- တကောင်းရပ်၌ ခမည်းတော် မြန်မာဆေးဆရာကြီး ဦးအုံ၊ မယ်တော်ဒေါ်မြတို့က ဖွားသန့်စင်သည်။
လူထုဒေါ်အမာ ရေး၊ ကျွန်မတို့သိတဲ့ ရွှေကိုင်းသား ဆရာတော် ဦးသောဘိတ၊ ၂၀၁၂၊ မေလ၊ ပထမအကြိမ်၊ စာ-၃ ၁၉၃၀ - ၊ နော်မန်ကျောင်းမှ မူလတန်းဆရာအဖြစ်သင်တန်းကို ''အေ''အဆင့်ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က-ကလောင်အမည်မှာ''ရတနာပုံလှိုင်ခင်အေး''ဟူ၏။
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၅၅၀ ခုနှစ်တွင် တပင်ရွှေထီးမင်း လုပ်ကြံ့ခံရပြီး နတ်ရွာစံသည့် နောက်တစ်နှစ်အကြာ ၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်က ဥဿာပဲခူးထီးနန်းကို ဆက်ခံနန်းစံပါသည်။
မင်းတရားကြီး သို့ချီစဉ် နေပြည်တော်တွင် ကျန်ရစ်နေခဲ့သည့် တို့သည် ဇင်းမယ်သားတစ်ဦးကို အကြီးအမှူးတင်ကာ ""ဘွဲ့ပေးပြီး သူပုန်ထကြသည်။
သို့သော် မှ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်လာသည့် နန်းကျဘုရင် က သစ္စာခံသည့်အနေဖြင့် လက်ကျန်အမှူးအမတ်များတို့ကို ဦးဆောင်ပြီးတိုက်သည့်အတွက် ရှမ်းတို့ပျက်လေသည်။
သက္ကရာဇ် ၉၂၈၊တန်ဆောင်မုန်း လဆန်း ၁၀ ရက်နေ့တွင် နန်းသစ်တည်ရန် စတင်မြေတူးစေသည်။
မြို့တံခါးများကို အနောက်မြောက်ဘက်မှ စတင်ရေတွက်သည်။
ထို တံခါးနှစ်ဆယ်မှာ # ယိုးဒယားတံခါး # တနင်္သာရီတံခါး # မုတ္တမတံခါး # ပုခန်းတံခါး # ပုသိမ်တံခါး # ပြည်တံခါး # အင်းဝတံခါး # တောင်ငူတံခါး # ဒလတံခါး # လင်းဇင်းတံခါး (တံခါး) # ဇင်းမယ်တံခါး (တံခါး) # မိုးမိတ်တံခါး # မိုးညှင်းတံခါး # မိုးကောင်းတံခါး # ထားဝယ်တံခါး # ကလေးတံခါး # မိုးနဲတံခါး # ညောင်ရွှေတံခါး # သာယာဝတီတံခါး # သိန္နီတံခါး - တို့ဖြစ်ကြသည်။
သို့ဖြင့် ၉၂၉ ခု၊တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၄ ရက်၊တနင်္လာနေ့တွင် ရထားပြာသာဒ်ကိုစီးကာ ထွက်တော်မူပြီးတောင်တံခါးမှဝင်ကာ နန်းသိမ်းလေသည်။
ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး တည်ထောင်ခဲ့သည့် ဒုတိယပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံသည် အချိန်တိုတိုအတွင်း ထီးနန်းဆက်ခံသည့် သားတော် လက်ထက်တွင် ပျက်စီးခြင်းသို့ရောက်လေသည်။
တောင်ငူဘုရင်ခံ က ရခိုင်ဘုရင်နှင့်ပူးပေါင်းကာ ပုန်ကန်သည်။
စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် အတွင်းရေးမှူး(၁)အဖြစ်တာဝန်ယူသည့် ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် သမိုင်းပညာရှင်များ၊ဗိသုကာပညာရှင်များက ယခင်ကျန်ရစ်သည့် မီးသင့်နန်းတော်ရာနေရာမှ အကြွင်းအကျန်များ နှင့် သမိုင်းအထောက်အထား များကိုတိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးပြီး အသစ်ပြန်လည်တည်ဆောက်စေခဲ့သည်။
များ နေထိုင်ခဲ့သော်လည်း ယခုမူ မရူး (လော်ဝေါ်) လူမျိုးအများစုနေထိုင်ကြသည်။
Myanmar: Regions, States, Major Cities & Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information". www.citypopulation.de. Retrieved 2021-04-01. မြန်မာဘုရင်များခေတ်က ဝိုင်းမော်မြို့သည် မိုးကောင်းစော်ဘွားနယ်နှင့် တရုတ်ပြည် ကုန်သွယ်ရာဆိပ်ကမ်းဖြစ်ပြီး ဖွံဖြိုးစည်ကားခဲ့သည်။
မြစ်ကြီးနား-ထိန်ချုံးလေးလမ်းသွားလမ်းမကြီးသည် ဝိုင်းမော်မြို့ကို ဖြတ်သွားသည်။
အိုလံပစ် အားကစားပွဲတော်သည် အပြည်ဆိုင်ဆိုင်ရာမှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သည့် အားကစားနည်း မျိုးစုံပါဝင်သည့် ကစားပွဲကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်။
ပထမဆုံးခေတ်သစ် အိုလံပစ်ပွဲအား ၁၈၉၆ တွင် တွင် စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။
ပြင်သစ်နိုင်ငံက သမိုင်းပညာရှင် `ပီရာရီကော်ဘာတင်´၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီကို ၁၈၉၄ တွင် ဖွဲ့စည်းပြီး အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲများ ပြန်လည်ကျင်းပရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။
ဖြစ်ခါနီး အာဏာရှင်၏ နာဇီအလံအောက်တွင် ကျင်းပခဲ့ရသော မြူးနစ်အိုလံပစ်၊ နောက် ၁၉၇၂ မြူးနစ်အိုလံပစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပါလက်စတိုင်း အကြမ်းဖက်သမားများက အစ္စရေး ကစားသမား ၁၁ ယောက်အား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့်အဖြစ်၊ ၁၉၇၀ နောက်ပိုင်းကာလများတွင် နိုင်ငံအချို့က ဆန့်ကျင်ခဲ့သည့် အဖြစ်မျိုးများ အပါအဝင် ဖြေရှင်းမပြီးနိုင် ဖြစ်နေရသော တားမြစ်ဆေး ပြဿနာများမှလွဲလျှင် အောင်မြင်သည့် အတိုင်းအတာမှာ ရှိနေမြဲပင်။
အိုလံပစ်၏ သင်္ကေတ အမှတ်လက္ခဏာမှာ အရောင်တစ်မျိုးစီရှိပြီး ချိတ်ဆက်ထားသည့် ကွင်း ၅ ကွင်း ဖြစ်သည်။
အိုလံပစ်ဟူသော အမည်သည် ရှေးနှစ်ပေါင်း ၂၇၀ဝ ကျော်လောက်က ဂရိနိုင်ငံ အိုလံပီယာမြို့တွင် ဂရိလူမျိုးတို့ လေးနှစ်တစ်ကြိမ် ကျင်းပပြုလုပ်ရာမှ အစပြု၍ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
အချိန်ကာလအားဖြင့် ၅ ရာစုနှင့် ၆ ရာစုအတွင်း ကျင်းပခဲ့ကြပြီး အနိုင်ရသူများသည် စပ်ဆိုပြီး ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း၊ ကျောက်သားတွင် ထွင်းထုမှတ်တမ်းတင် ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း အစရှိသည်ဖြင့် ဂုဏ်ပြုခံခဲ့ရသည်။
အိုလံပစ်၊ ရေးသားသူ-ဗဟိုသိမ်းဆောင်၊၁၉၇၀ စာပေဗိမာန်တိုက်ထုတ် ရှေးခေတ်ဂရိတို့သည် အိုလင်းပီယာချိုင့်ဝှမ်းရှိကွင်းပြင်တွင် ဇုနတ်မင်းကြီးအားပူဇော်ပသပွဲကို လေးနှစ်တစ်ကြိမ်ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုနတ်ပွဲနှင့်အတူ အားကစားပြိုင်ပွဲများကိုလည်း ကျင်းပခဲ့၍ အိုလံပစ်ကစားပွဲဟု တွင်ခဲ့သည်။
အိုလံပစ်ကစားပွဲသည် လေးနှစ်လျှင်တစ်ကြိမ်ကျ ကျင်းပသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အားကစားပွဲတော်ကြီးဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ထိုခုနှစ်ကိုအခြေပြု၍ ပွဲတော် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုအကြားရှိ ''အိုလင်းပီယက်'' ခေါ် လေးနှစ်ခြား ကာလကို ဧကမူထားလျက် အချိန်ကိုရေတွက်ခဲ့ကြသည်။
ထိုနတ်ရုပ်တုကြီးကို နာမည်ကျော်ရုပ်လုံးထုဆရာက ဆင်စွယ်နှင့်ရွှေတို့ဖြင့် ထုလုပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
ထိုအိုလင်းပီယာ အပြေးပြိုင်ပွဲတွင် အနိုင်ရသူ တို့ကိုထူးခြားစွာ ချီးကျူးမြောက်စားလေ့ရှိကြသည်။
အိုလင်းပစ်ကစားပွဲများ ကျင်းပခဲ့ရာမြို့များနှင့် တရားဝင်မဟုတ်သော်လည်း ဗိုလ်စွဲခဲ့သောနိုင်ငံများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်- = ၁၈၉၆ အေသင်မြို့ (ဂရိနိုင်ငံ) အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၁၉ဝဝ ပါရစ်မြို့ (ပြင်သစ်နိုင်ငံ) -၎င်း- ၁၉ဝ၄ စိန်လူဝီမြို့ (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု) -၎င်း- ၁၉ဝ၆ အက်သင်းမြို့ (ဂရိ) (တရားဝင်မဟုတ်) -၎င်း- ၁၉ဝ၈ လန်ဒန်မြို့ (ဂရိတ်ဗြိတိန်) -၎င်း- ၁၉၁၂ စတော့ဟုမ်းမြို့ (ဆွီဒင်) -၎င်း- ၁၉၂ဝ အန့်တွပ်မြို့ (ဘယ်လဂျီယမ်) -၎င်း- ၁၉၂၄ ပါရစ်မြို့ (ပြင်သစ်) -၎င်း- ၁၉၂၈ အမ္မစတာဒမ်မြို့ (နယ်သာလန်) -၎င်း- ၁၉၃၂ လော့စိန်းဂျလီးမြို့ (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု) -၎င်း- ၁၉၃၆ ဘာလင်မြို့ (ဂျာမနီ) ဂျာမနီ ၁၉၄၈ လန်ဒန်မြို့ (ဂရိတ်ဗြိတိန်) အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၁၉၅၂ ဟဲလဆင်ကီမြို့ (ဖင်းလန်) -၎င်း- ၁၉၅၆ မဲလဘုန်းမြို့(ဩစတြေးလီးယား) ဆိုဗီယက်ယူနီယံ ၁၉၆ဝ ရောမမြို့ (အီတလီ) -၎င်း- ၁၉၆၄ တိုကျိုမြို့ (ဂျပန်) အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၁၉၆၈ မက္ကဆီကိုမြို့ (မက္ကဆီကို) -၎င်း- ၁၉၇၂ မြူးနစ်(ပြည်ထောင်စုသမ္မတဂျာမနီနိုင်ငံ) ဆိုဗီယက်ယူနီယံ ယခုအခါ အိုလင်းပစ်ကစားပွဲတွင် ပြေးခုန်ပစ်ပြိုင်ပွဲ များသာမက ရေကူးပြိုင်ပွဲ၊ ဘောလုံးကစား ပြိုင်ပွဲ၊ သေနတ်ပစ် ပြိုင်ပွဲ အစရှိသော ခေတ်မီပြိုင်ပွဲအမျိုးမျိုးတို့လည်း ပါဝင်သည်။
နိုင်ငံအသီးသီးမှ အားကစားသမားအားလုံးတို့ နေထိုင်ရန်အတွက် ''အိုလင်းပစ်ရွာ'' ကို တည်ဆောက်လေ့ရှိသည်။
အိုလင်းပစ် ဆောင်းရာသီကစားပွဲ ကျင်းပခဲ့သော ဒေသများနှင့် တရားဝင်မဟုတ်သော်လည်း ဗိုလ်စွဲခဲ့သောနိုင်ငံ များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်- = ၁၉၂၄ ရှာမိုနစ် (ပြင်သစ်) နော်ဝေးနိုင်ငံ ၁၉၂၈ စိန်မောရဇ် (ဆွစ်ဇာလန်) -၎င်း- ၁၉၃၂ ပလာဆစ်အိုင် (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု) အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၁၉၃၆ ဂါမစ်ရှ-ပါတင်ကာချင် (နော်ဝေး) နော်ဝေးနိုင်ငံ ၁၉၄၈ စိန်မောရဇ် (ဆွစ်ဇာလန်) ဆွီဒင်နိုင်ငံ ၁၉၅၂ အော့စလို (နော်ဝေး) နော်ဝေးနိုင်ငံ ၁၉၅၆ ကော့တီနာဒမ်ပက်ဇို (အီတလီ) ဆိုဗီယက်ယူနီယံ ၁၉၆ဝ စကောချိုင့်ဝှမ်း (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု) -၎င်း- ၁၉၆၄ အင်းစဗရွတ် (ဩစတြီးယား) ဆိုဗီယက်ယူနီယံ ၁၉၆၈ ဂရင်းနိုဗဲ (ပြင်သစ်) နော်ဝေးနိုင်ငံ ၁၉၇၂ ဆက်ပိုရို (ဂျပန်) ဆိုဗီယက်ယူနီယံ ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဆောင်းရာသီကစားပွဲကို ဩစတြီးယား နိုင်ငံ အင်းစဗရွတ်မြို့၌ ထိုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း ကျင်းပ မည်ဖြစ်၏။
အိုလင်းပစ်ကစားပွဲကို ကျင်းပရခြင်းသည် နိုင်ငံအချင်းချင်း ပိုမိုရင်းနှီးလာစေ ရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ ''ကိုယ်ကျန်းက စိတ်ရွှင်''ဟု ဆိုရိုးရှိသည့်အတိုင်း နိုင်ငံအသီးသီးတွင် ကိုယ်လက်ကြံ့ခိုင်သူ အားကစားသမားအများအပြားပေါ်ထွက်ရန် အတွက်သော်လည်းကောင်း ရည်ရွယ်ပေသည်။
ထို့ကြောင့် အိုလင်းပစ်ကစားပွဲ၏ ဆောင်ပုဒ်မှာ ''အနိုင်ရခြင်းသည်ပဓာန မဟုတ်၊ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ရခြင်းသည် အဓိက'' ဟူ၍ဖြစ်လေ သည်။
ကမ္ဘာ့အိုလင်းပစ်အသင်းကို စတင်တည်ထောင်သော ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့ကိုလည်း ဟူ၍ သတ် မှတ်လျက် ထိုနေ့တွင် နိုင်ငံအသီးသီးတို့၌ အားကစားနှင့် ဆိုင် သောအထိမ်းအမှတ် အခမ်းအနားများကို ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီ နောက်ဆုံးကျင်းပခဲ့သော အိုလံပစ်ပွဲတော်မှာ ၁၉၃၆ခုနှစ်၊ ဂျာမဏီနိုင်ငံ၊ ဘာလင်မြို့၊ ဟစ်တလာလက်ထက်တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။
ရှိ အင်းလေးဖောင်တော်ဦးဘုရားသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကိုးကွယ်မှုတစ်ခုအနေဖြင့် သာမက၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရီးသွားဧည့်သည်များကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည့် အရာလည်းဖြစ်သည်။
အင်းလေးဖောင်တော်ဦးဘုရား သမိုင်းနှင့် ပတ်သက်လျှင် အကြောင်းအရာနှစ်မျိုးကွဲပြားနေသည်ကိုလေ့လာတွေ့ရှိရသည်။
ပထမ အဆိုမှာ သက္ကရာဇ် (၇၂၁ )ခုနှစ်တွင်ကိုတည်ထောင်ခဲ့သော စော်ဘွားကြီး ဆီဆိုင်ဖ လက်ထက် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း(၆၄၄)ခန့် ကာလ (ယခု)သန်းထောင် ဘုရားနယ်မြေအတွင်း တစ်ခုသောနေရာတွင် တောချုံပိတ်ပေါင်းတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းကွယ်ပျောက်လျက်ရှိသော လိုဏ်ဂူ အတွင်းမှ ဘုရားဓာတ်တော်၊ မွေတော်များ ရောင်ခြည်တော် ကွန့်မြူးသည်ကို သန်းထောင်နယ်သားတို့ ဖူးမြင်တွေ့ရှိကြရသည်။
ညိုညိုမြင့်......၂၀ဝ၄ ခုနှစ်... နှစ်လည် မဂ္ဂဇင်း အခြားအဆိုတစ်မျိုးမှာ အလောင်းစည်သူမင်းကြီးသည် တိုင်းခန်းလှည့်လည်တော်မူရင်း ဇမ္ဗုသပြေပင်ရင်းသို့ ရောက်ရှိတော်မူသည်။
မြန်မာပြည်ရှိ ရှေးဟောင်းဘုရားစေတီပုထိုးများ ဖောင်တော်ဦးစေတီတွင် ဗုဒ္ဓဆင်းတု ၅ ဆူ စံပါယ်တော်မူလျက် ရွှေချရွှေသင်္ကန်းအကပ်များလွန်း၍ သဒ္ဓါလွန်မှုကြောင့် ဆင်းတုတော်ခမျာတို့မှာ မူလရုပ်သွင်ပင်ပျောက်၍ မမှတ်မိ နိုင်တော့ပါ။
ဖျာပုံ - ဗျာ-ဆိုင်၊ ပုင်-ထမင်း (ထမင်းဆိုင်) မြန်မာသမိုင်း နိဒါန်း - ဒေါက်တာ သန်းထွန်း ၁၈၇၈ ခုနှစ်မှ စတင်၍ နှစ်စဉ် တန်ဆုန်းမုန်းလပြည့်ကျော်ရက်‌များတွင် ကပြသော သည် နာမည်ကျော်ကြားသည်။
ဒေသခံများမှ ဟုခေါ်ဆိုကြပြီး မြန်မာဘာသာအားဖြင့် “ကြေးနီရောင်ရှိသောရေ”ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။
ထို့အပြင် ဟုလည်း မြန်မာစာပေတွင် ရေးသားသည်။
ချင်းတွင်းမြစ်သည် -မြန်မာနယ်စပ်အနီးရှိ ပတ်ကွိုင်တောင်တန်းနှင့် ကူးမွန်တောင်တန်းများမှ စတင်မြစ်ဖျားခံ၍ စီးဆင်းလာသည်။
မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်းသည့် ချင်းတွင်းမြစ်သည် မိုင်ပေါင်း ၇၅၀ ထိရှည်လျားကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကမြစ်ကြီးဖြစ်သည့် အတွင်းသို့ အနီးတွင် စီးဝင်သည်။
ချင်းတွင်းမြစ်သည် တနဲ၊ တဝန်၊ တရုံမြစ်များ တွေ့ဆုံရာမှ စတင်လေသည်။
မှာ ရှိ ရွှေတောင်ကြီးတောင် အနီးတွင် မြစ်ဖျားခံသည်။
ထိုမှ အထိ မြောက်စူးစူးသို့ စီးဆင်း၍ အနောက်ဘက်သို့ကွေ့ရာ၌ ဟူးကောင်းတောင်ကြားမှ စီးဆင်းလာသော နှင့် ပူးပေါင်းလေသည်။
ထိုနေရာမှ အောက်ဘက်သို့ ရောက်လာသောအခါ အရှေ့ဘက် တွင်းများဒေသတွင် မြစ်ဖျားခံခဲ့သော သည် ပထမဆုံး မြစ်လက်တက် အဖြစ် နှင့် မိုင်အနည်းငယ်ကွာနေရာတွင် ချင်းတွင်းမြစ်တွင်းသို့ စီးဆင်းလေသည်။
ချင်းတွင်းမြစ်၏ အခြားမြစ်လက်တက်တစ်ခုဖြစ်သော သည် အနောက်ဘက်ရှိ မှ ချင်းတွင်းမြစ်တွင်းသို့ စီးဝင်ပေါင်းဆုံလာ၏။
ချင်းတွင်းမြစ်သည် လက်ယာဘက်ကမ်းရှိ အနီးတွင် အရှေ့ဘက်သို့ အနည်းငယ်ကွေ့ပြီးနောက် တစ်ဖန် မြောက်ဘက်သို့ ကွေ့သွားပြန်၏။
မှ စ၍ မြစ်ဝှမ်းသည် ကျယ်လာ၍ တောင်များသည် မြစ်ကမ်းခြေနှင့် ဝေးသွားသည်။
နှင့် များကို လွန်လာပြီးနောက် လက်ဝဲဘက် တစ်နည်းအားဖြင့် အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင်ရှိသော သို့ ရောက်လာသည်။
ထိုမှတစ်ဖန် ကိုဖြတ်၍ အလွန်တွင် မြစ်ကြောင်း ၂ ဖြာ ကွဲကာ အထက် ရေတိုင်ရွာအနီးတွင်လည်းကောင်း၊ အထက်တွင်လည်းကောင်း၊ ဧရာဝတီ မြစ်တွင်းသို့ မြစ်ဝ ၂ ခုဖြင့် စီးဝင်လေသည်။
မီးသင်္ဘောများသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး အထိလည်းကောင်း၊ မိုးတွင်းအခါတွင် အထိလည်းကောင်း ဆန်တက်နိုင်ပေသည်။
ချင်းတွင်းမြစ်၏ လက်ယာဘက်ကမ်းတွင် ၊ ၊ စသောမြို့များ တည်ရှိ၍ လက်ဝဲဘက်ကမ်းတွင် ဟုမ္မလင်း၊ ကင်းတပ်၊ အလုံ၊ နှင့် မုံရွာမြို့ကြီးများ တည်ရှိသည်။
ချင်းတွင်းမြစ်ဖျားတွင် ရွှေအနည်းငယ်ထွက်၍ များ၊ လည်း ရှိလေသည်။
ချင်းတွင်းမြစ်ကြောင်းတွင် ၊ နှင့် များလည်းရှိသည်။
ကလေးဝမြို့ အောက်ဘက် အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ မှ သို့ လမ်းပေါက်သည်။
မှာ အတွက် မြစ်ဆိပ်ဖြစ်၍ ကလေးဝတွင် တွင်းများ ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ၊ တဘိုင်၊ တဝမ် နှင့် တရုံး မြစ်များ အတွင်း ပေါင်းဆုံရာမှ ချင်းတွင်းမြစ် အဖြစ်စတင်စီးဆင်းသည်။
မအူ (တိုက်နယ်) (ကျန်စစ်သား သမိုင်းဝင် ရွာကြီး) ရေစီးသန်ပြီး အကွေ့အကောက်များသဖြင့် ချင်းတွင်းမြစ်တွင်း နေရာ အတော်များများတွင် ရေဝဲများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။
ချင်းတွင်းမြစ်၏ ဝဲကြီး ခုနစ်ဝဲကို စာရင်းပြုရလျင် - မြစ်ရေကြီးချိန် ချင်းတွင်းမြစ်တစ်လျှောက်ရှိ ဝဲခုနစ်ခုကို အထူးဂရုပြုဖြစ်ကျော်မောင်းနှင်ကြရန် သတိပေးနှိုးဆော်၊ ၁၁-၇-၂ဝ၁၈၊ The Myawady Daily [ {+မိုးရာသီ ချင်းတွင်းမြစ်ရေကြီးချိန် အန္တရာယ်ရှိ ဝဲကြီးများ !စဉ် !ဝဲအမည် !တည်နေရာ !မုံရွာမှ ရေ မိုင် - ၁ ‌ရွှေစာရေးဝဲ မုံရွာ - ကနီ ကြား၊ အနီး ၁၉ - ၂ ဝဲသိုက်ဝဲ/ဝက်သိုက်ဝဲ ကနီ - မင်းကင်း ကြား ၉၀ - ၃ ‌ပေဝဲ မင်းကင်း - ကလေးဝ ကြား ၁၄၄ - ၄ လောင်းဂရိတ်ဝဲ ကလေးဝ - မော်လိုက် ကြား ၁၆၀ - ၅ မစိန်ဝဲ ကလေးဝ - မစိန် ကြား ၁၆၅ - ၆ ရွှေပုလ္လင်ဝဲ မော်လိုက် -‌ ဖောင်း ပြင် ကြား ၂၃၀ - ၇ ကတိုးဝဲ ဟုမ္မလင်း - ခန္တီး ကြား ၄၄၇ } သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ မြန်မာမင်းများသည် ချင်းတွင်းမြစ်ကို အသုံးပြုမှုနည်းပါးခဲ့သည်။
သို့သော် ၏ နောက်ဆုံးကာလများတွင် မှ များ မြန်မာနိုင်ငံကို ကျူးကျော် ဝင်ရောက်လာရာတွင် ချင်းတွင်းမြစ်ကို အသုံးချခဲ့ကြကြောင်း အထောက်အထားများအရ သိရှိရသည်။
ထိုသို့ကျူးကျော်ရာတွင် တစ်ဖက်ကမ်း အထိပင်ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
အတွင်းတွင်လည်း ဂျပန်တပ်များ အိန္ဒိယသို့ ချီတက်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ များ ဂျပန်တို့ကို နောက်မှလိုက်လံတိုက်ခိုက်၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပြန်ဝင်ရောက်ရာတွင်လည်းကောင်း ချင်းတွင်းမြစ်ကို အသုံပြုခဲ့ကြသည်။
သွားလာဆက်သွယ်ရေး လွယ်ကူစေရန် စစ်တောင်းမြစ်နှင့် ပဲခူးမြစ်ကို ဆက်သွယ်ဖောက်လုပ်ထားသည့် တူးမြောင်းရှိသည်။
အမျိုးသားကုကုန်း(နန်းတွင်း)ပြတိုက် (National Palace Museum) သည် တွင် တည်ရှိပြီး ဝန်ကြီးများရုံးမှ ကြီးကြပ်သည့် ပြည်သူပိုင် ယဉ်ကျေးမှု သမိုင်းပြတိုက် တစ်ခုဖြစ်သည်။
ထိုင်ပေကုကုန်းပြတိုက်သည် ခေတ်အဆက်ဆက်မှ ရှေးဟောင်း အနုပညာ လက်ရာပစ္စည်းများ စုစုပေါင်း ၆၉၆၃၇၃ ရပ်ကို စုဆောင်းထားသည့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ပြတိုက်ကြီး ၄ ခုစာရင်းတွင် ပါဝင်သည့် ပြတိုက်ဖြစ်သည်။
အဓိကအားဖြင့် ၊ ၊ နှင့် မင်းဆက် ၄ ဆက်မှ လက်ရာ နူးညံ့သိမ်မွေ့သည့် တော်ဝင်ပစ္စည်းများကို စုဆောင်းထားသည်။
အမျိုးသားကုကုန်းပြတိုက်အား မူလအစက တရုတ်ပြည်၏ နောက်ဆုံးဧကရာဇ် ဖူယီနန်းစွန့်ပြီး များမကြာမှီ ၁၉၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက်နေ့ ရှိ နန်းတွင်း (Forbidden City) တွင် ကုကုန်းပြတိုက် (Palace Museum - နန်းတွင်းပြတိုက်) အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
ထိုင်ပေရှိ အမျိုးသားကုကုန်းပြတိုက်အား ၁၉၆၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် စတင်တည်ဆောက်ကာ ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
မြန်မာ့သမိုင်းတွင် နရသူဘွဲ့ခံသည့် ဘုရင်များမှာ - ပုဂံဘုရင် (၁၁၆၇−၇၁) - ပင်းယဘုရင် (၁၃၅၉−၆၄) :တို့ဖြစ်ကြသည်။
အင်းဝခေတ်၏ ၁၀ ဆက်မြောက်ဘုရင် အင်းဝခေတ်နှောင်းပိုင်း၊ ရွှေနန်းတည်မင်း တပင်ရွှေထီးခေတ်တွင် ပြည်၌ နန်းတက်သည့် ပုဂံခေတ် ၏ သားတော်ငယ်။
မြန်မာ့သမိုင်းတွင် မင်းခေါင်ဘွဲ့ခံသည့် ဘုရင်များမှာ- အင်းဝခေတ်ဦးတွင် ထင်ရှားသည့် (အင်းဝ-ဟံသာဝတီစစ်ဆင်နွှဲသူ) အင်းဝခေတ်နှောင်းတွင် :တို့ဖြစ်ကြသည်။
ခေတ် နှင့် ၏ညီ တို့မှာ ထင်ရှားခြင်းမရှိကြပေ။
ပထဝီ = ပုထဝီ = ပုထုဝီ (ဣ) [ပုထ+ဤ
ရဟန်းတော်များသည် ဇာတပထဝီကို ကိုယ်တိုင်တူးဆွသော်လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးကို တူးဆွစေသော်လည်းကောင်း အာပတ်သင့်သည် (ဝိ၊၂၊၄၉၊ ၅၀။
တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် စတင်မြစ်ဖျားခံကာ ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း) နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း တို့ကိုဖြတ်သန်း၍ တကောင်းမြို့မြောက်ဘက် ၆၀ ခန့်အကွာ၊ ကသာမြို့အနီးရှိ အင်းရွာတွင် နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြစ်ဖြစ်သည့် အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။
ရွှေလီမြစ်သည် တိုင်အနွယ်များဟုလည်းခေါ်သည့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ ရှမ်းလူမျိုးများ နှင့် ကြီးမားသော ဆက်နွယ်မှုရှိသည်။
မောဝ်ရှမ်းတို့သည် ပုဂံခေတ်ဦးတည်းကပင် ရွှေလီမြစ်မှတဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းရပ်ဝန်းဒေသများကို ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပြီး ပုဂံမှ ၏ ဟန့်တားမှုကြောင့် မူလနေရာများသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြသည်။
သို့သော် မကုန်ဆုံးမှီကပင် ရှမ်းတို့၏ ဩဇာအင်အားမှာ တစတစကြီးထွားလာကာ ပုဂံခေတ်ကုန်ဆုံးပြီးနောက်တွင် ပေါ်ထွန်းလာသည့် များ ပျက်သုဉ်းရခြင်းမှာ မောဝ်ရှမ်းများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းများတွင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။
တွင် ၏ သိမ်းသွင်းမှုကြောင့် ရှမ်းတို့သည် မှားယွင်းသည့် အယူဘာသာများမှ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်လာကြသည်။
တရုတ်နိုင်ငံတွင် မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီ မြစ်ကြီးထဲသို့ စီးဝင်သော ထင်ရှားသည့် မြစ်လက်တက်ကြီး တစ်ခုမှာ ရွှေလီမြစ်ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏အရှေ့တံခါးပေါက်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ရွှေလီဒေသတလျှောက်တွင် ရှမ်းလူမျိုးနှင့် ပလောင်လူမျိုးများအားအများဆုံးတွေ့ရသည်။
ရှားပါးစာရင်းဝင် ရေနေငှက်မျိုးစိတ်များကို ရွှေလီမြစ်အတွင်းတွေ့ရှိရသည်။
နမ္မတူ သိန္နီ သီပေါ ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်း၏ ရှမ်းမိဖုရားစောမွန်လှသည် ပုဂံနန်းတော်မှ အထင်လွှဲနှင်ထုတ်ခံရပြီးနောက် ဘခင်ဖြစ်သူ သီပေါစော်ဘွား(အုန်းဘောင်စော်ဘွား) ထံသို့အပြန်တွင် မြစ်ငယ်မြစ်ကမ်းပေါ်၌ စေတီတစ်ဆူကို အဓိဌာန်ပြုတည်ထားခဲ့ရာ ယနေ့အခါတွင် ထိုစေတီကို ရွှေစာရံစေတီ(သို့) ရွှေစာရံဘုရားဟုခေါ်ကြသည်။
မြစ်ငယ်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည့် နာမည်ကျော် ရဲရွာစီမံကိန်းမှာ မန္တလေးမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၃၁ မိုင်အကွာတွင်တည်ရှိသည်။
မူလကရှိခဲ့သည့် မြစ်ငယ်မြစ်ကူး ရထားလမ်းတံတားမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အမေရိကန်လေတပ်၏ ဗုံးကျဲဖျက်ဆီးမှုကြောင့် ပျက်ဆီးခဲ့ရပြီး စစ်အပြီးတွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။
တာပိန်မြစ်၏ ကချင်အမည်မှာ တခေါခ ဖြစ်ပြီး၊တရုတ်အမည်မှာ တယင်းချန်း ဖြစ်သည်။
ရေအားလျှပ်စစ်အတွက် တာပိန်မြစ်၏ တရုတ်နိုင်ငံဘက်ခြမ်းတွင် ဆည်မြောင်းတစ်ခုရှိပြီး မြန်မာအစိုးရနှင့် တရုတ်ဒါတန်းကော်ပိုရေးရှင်း တို့ပူးပေါင်းတည်ဆောက်လျက်ရှိသည့် တာပိန်(၁) နှင့် တာပိန်(၂) စီမံကိန်းများလည်းရှိသည်။
နှောင်းပိုင်းတွင် မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုကို တွန်းလှန်ရန် ပုဂံမင်းနရသီဟပတေ့(တရုတ်ပြေးမင်း)၏ တပ်များသည် တာပိန်မြစ်မှ တဆင့် ကချင်ပြည်နယ်၊ဗန်းမော်အနီးရှိ ငဆောင်ချမ်းသို့ လာရောက်ခဲ့ကြကြောင်း မာကိုပိုလို၏ မှတ်တမ်းများအရသိရှိရသည်။
အတွင်းက မဟာမိတ်တပ်များ လီဒိုလမ်းမကြီးကို တည်ဆောက်ရာတွင် တာပိန်မြစ်ကူးတံတားကိုပါ ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းများအရသိရှိရသည်။
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် မီတာ ၄,၀၀၀ ကျော်မြင့်သည့် ပေါ်ရှိ ဒေသ ကုန်းမြင့်များမှ စတင်မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းသည်။
နိုင်ငံတကာကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းခဲ့သည့် မြစ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး တွင် ပြီးလျှင် ဒုတိယအရှည်လျားဆုံး ဖြစ်သည်။
ဟိမဝန္တာတောင်တန်းများမှသည် မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့အထိ မြစ်ဝှမ်းဒေသတစ်လျှောက်တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကိစ္စများအတွက်ရော၊ အတွက်ပါ အရေးပါသည့်မြစ်ဖြစ်သည်။
သံလွင်မြစ်၏ မြစ်ဝှမ်းနှင့် မြစ်လက်တက်များ၏ ရေဝေဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၁၃ အုပ်စုရှိပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် နေထိုင်ကြသည့် ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ လူမျိုးများ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
သံလွင်မြစ်သည် ခရီးရှည်ကြီးကို ဖြတ်သန်းချီတက်လာရသည့် အားလျော်စွာ ၎င်းဆုံတွေ့ခဲ့ရသည့် လူမျိုးများအလိုက် အမည်နာမကွဲ အမျိုးမျိုးလည်း ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ရသည်။
လက်ရှိအချိန်ထိ တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းတွင် သံလွင်မြစ်ပေါ်၌ တည်ဆောက်ထားသည့် တာတမံပေါင်း ၁၃ ခု ရှိနေပြီဖြစ်သည်။
သို့အတွက် ကြောင့် (UNESCO) က ကမ္ဘာက အလေးပေးထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် ရမည့်ဒေသတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
သို့အတွက်ကြောင့် ဇီဝသတ္တမျိုးကွဲများ အမျိုးစုံကြွယ်ဝပြီး ဟိမဝန္တာတောင်တန်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသ တို့တွင် တွေ့ရှိရသည့် အပင်များ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုလည်း ဤဒေသတွင် အလားတူ တွေ့ရှိနိုင်သည်။
သံလွင်မြစ်ဝှမ်းဒေသသည် များနှင့် မျိုးများသာ ကြွယ်ဝစုံလင်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် သံလွင်မြစ် ဖြတ်သန်းရာ ဒေသသည် ကမ္ဘာ၏ အကြွယ်ဝဆုံး ဒေသအဖြစ်လည်း ဂေဟဗေဒပညာရှင်များက သတ်မှတ်ပြောဆိုကြသည်။
မြစ်၏ အထက်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းရှိ ဤကျွန်းတောများသည် တည်ဆောက်ရန် လျာထားသည့် ကြောင့် ပျက်စီးဖွယ်ရှိနေပြီး၊ အတွင်း နောက်ဆုံးကျန်ရှိတော့သည့် သစ်တောနေရာများလည်း ဖြစ်သည်။
သမိုင်းပညာရှင်များက ဤဒေသတွင် သမိုင်းမတင်မီ ရုပ်ကြွင်းများ တွေ့ရှိရပြီး အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် လူစတင်ဖွံ့ဖြိုးသည့် မူလအထောက်အထားလည်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
လူသိများသည့် ဤသို့ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း အထောက်အထား အများဆုံးတွေ့ရှိရသည့်နေရာကို ဝိညာဉ်ဂူ (Spirit Cave) ဟု ခေါ်ကြပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဒေသ တောင်တန်းများပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။
Moei မြစ်(ထိုင်းနိုင်ငံ) Pai မြစ်(ထိုင်းနိုင်ငံ) သံလွင်မြစ်သည် တိဗက်ပြည်အရှေ့ဘက်ရှိ တန်ဂလာတောင်တန်းတွင် မြစ်ဖျားခံ၍ တရုတ်နိုင်ငံ ဆီကျန်ပြည်နယ်ဘက်သို့ အနောက်မှအရှေ့စီးဆင်းလာပြီးလျှင် လတ္တီတွဒ် ၃၀° နေရာရောက်သောအခါ အရှေ့တောင်ဘက်သို့ မြစ်ကြောင်းပြောင်းကာ ယူနန်နယ်ဘက်သို့စီးဝင်သည်။
ယင်းတို့မှာ # ကွမ်းလုံ # မန်းဆန်၊ # တာကော်၊ # တာဆင်း၊ # တာတောမော်၊ # တာဆင်းလေ ကူးတို့ဆိပ်တို့ဖြစ်ကြသည်။
ယင်းတို့မှာ- # နယ်စပ်နားမှစီးဝင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) en.wikipedia.org
သည် ကချင်ပြည်နယ်၏ အထင်ကရစေတီတော်ကြီး ဖြစ်သည်။
အင်းပတ်ဝန်းကျင်တွင် တိုင်းလျှံ(ရှမ်းနီ)ဟုခေါ်သော တို့သည် ရှေးအစဉ်အဆက်ကတည်းကနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။
အင်းတော်ကြီးကို အားဖြင့် လောင်းလုံစည်ခမ်း သို့မဟုတ် လင်လုံ ဟုခေါ်ကြသည်။
ရှုမျှော်ခင်းများ၊ ရှားပါး၊ များအပါအဝင် မျိုးကွဲများအား တွေ့ရှိနိုင်သည်။
ကမ်းနံဘေးတွင် တည်ရှိကာ တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ၊ ၊ နှင့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။
လွန်လေပြီးသော နှစ်ပေါင်းခုနှစ်ရာကျော်ကာလ ခရစ်သက္ကရာဇ် AD ၁၂၈၀ ခု၊ သျှမ်းသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ ခု ( ကာပ်ယီး ဟုခေါ်သော ကျားနှစ် )၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၆၄၂ ခုတွင် ဝိန်းဝိုင်ပြည်၌ ထီးနန်းစိုးစံတော်မူသော သျှမ်းမင်း သည် ကမ်းတစ်နေရာတွင် ရှေးဦးစွာ အိမ်ခြေ (၈) အိမ်သာရှိသည့် ဈေးရွာကလေးတစ်ရွာကို တည်ခဲ့လေသည်။
နောင်အခါ သက္ကရာဇ် AD ၁၃၀ဝ ခုနှစ်တွင်မှ ထိုဈေးရွာကလေးကို မြို့အဆင့်သတ်မှတ်ပြီး ''ပူမုံ'' ( ရှေးသျှမ်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်အရ တိုက်နယ်သူကြီး အထက်မြို့စားမင်း အောက်အဆင့်ရှိ အုပ်ချုပ်သူရာထူးတစ်မျိုး ) တစ်ပါးကို စီမံအုပ်ချုပ်စေကာ ထိုမြို့ကိုလည်း ''မူကျေ'' ( မူဆယ်မြို့) ဟုခေါ်တွင်စေသည်။
ယခု မူဆယ်မြို့၏ ဟောင်းမြောက်ဘက်ရှိ လာစန့်ဒေသ ဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိပြီး ထိုဒေသအနီးတွင် မင်းဆက်များအုပ်စိုးစဉ်က နာမည်ကြီး ''ခိုစုန် ခိုဖူး'' တံတား (ရေမြှပ် ရေပေါ်တံတား) တစ်စင်းရှိခဲ့ဖူးလေသည်။
မူဆယ်မြို့သည် ဈေးသည်၊ ကုန်သည်များနှင့် နေ့နံသင့်ခဲ့သည်မှာ မြို့စတင် တည်ထောင်ကတည်းကပင်ဖြစ်လေသည်။
ရှာဖွေတွေ့ရှိရသမျှသော မင်းရဲကျော်စွာဘွဲ့ခံတို့မှာ- # ၏ သား အိမ်ရှေ့စံ (ရာဇာဓိရာဇ်နှင့် စစ်ခင်းသူ) # အင်းဝခေတ် နောက်နန်းတက်သည့် # အား ပေးသည့် ငယ်ဘွဲ့ # နန္ဒဘုရင်၏ သား မင်းရဲကျော်စွာ၊ အင်းဝတွင်ဘုရင်ခံအဖြစ်အုပ်စိုးသူ၊ နောင်တွင် နတ်သျှင်နောင်ထံ လက်နက်ချခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဖွဲ့စည်းပြီးစ ပထမနှစ် အနည်းငယ်ကမူ နေတိုးသည် နိုင်ငံရေးအသင်းအဖွဲ့တစ်ခုထက် မပိုခဲ့ပါ။
သို့ရာတွင် က အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများကိုပေါင်းစည်းစေ၍၊ တစ်စုတစ်ပေါင်းတည်းသော စစ်တပ်ကို ရာထူးအာဏာကြီးမားသော U.S. တပ်မှူးနှစ်ဦး၏ ညွှန်ကြားအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။
ပထမ နေတိုးအထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် လော့ဒ်အစ်(စ်)မေ က ထင်ရှား ကျော်ကြားစွာ မိန့်ဆိုခဲ့သည်မှာ အဖွဲ့အစည်း၏ ရည်မှန်းချက်ပန်းတိုင်သည် “ များကို ဖယ်ထုတ်ပစ်ရန်၊ အမေရိကန်များ ဝင်လာစေရန်နှင့် ဂျာမန်များ ကျဆုံးစေရန်” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
တစ်ဆက်တည်းမှာပင် မျှော်လင့်ထားရမည့် ဆိုဗီယက် တို့၏ ကျူးကျော်မှုကို တုံ့ပြန်မည့် နေတိုးကာကွယ်ရေးအပေါ် ယုံကြည်နိုင်မှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှိနေသည့် သံသယ၊ ယင်းသံသယ တို့က လွတ်လပ်သော နူကလီးယား ဟန့်တားမှု၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခြင်းသို့ ရှေ့ရှုစေပြီး၊ ပြင်သစ်တို့ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် နေတိုး၏ စစ်ဘက်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်မှုမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
အမေရိကန် တစ်ဦးတည်း အနေဖြင့် တစ်ကမ္ဘာလုံး၏ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အသုံးစရိတ်စုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်နှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမဏီ နှင့် တို့က ထပ်မံ၍ ၁၅%ကို အသုံးပြုသည်ဟု ယူဆရသည်။
နေတိုးအဖွဲ့ဝင် ၃၂ နိုင်ငံများမှာ- နေတိုးသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ပထမစတင်တည်ထောင်သည်မှ ခုနှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် အဖွဲ့ဝင်သစ်များကို တိုးမြှင့်လာခဲ့သည်။
မဟာမိတ်အတွင်း အသစ်အဖွဲ့ဝင်များသည် များသောအားဖြင့် အရှေ့ဥရောပနှင့် ဘော်(လ်)ကန်ဒေသ တို့ ဖြစ်၍ ယခင် ဝါဆောအုပ်စုမှ အဖွဲ့ဝင်များလည်း ပါဝင်သည်။
ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင်အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်သော နိုင်ငံများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း နေတိုးအဖွဲ့ဝင် ၂၈ နိုင်ငံနှင့် “တွဲဖက်နိုင်ငံများ” ၂၂ နိုင်ငံတို့အကြား ဆက်လက်၍ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းကို ကူညီနိုင်ရန်အတွက် စည်းမျဉ်းဘောင်နှစ်ဆင့်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
နေတိုး၏ ပင်မရုံးချုပ်များသည် ဘိုလဗ်ဗတ်လီယိုပိုး ၃, ဘီ-၁၁၁၀ ဘရပ်ဆယ်(လ်စ်)တွင် တည်ရှိခဲ့၍ ယင်းသည် ဘရပ်ဆယ်(လ်စ်)မြို့တော်၏ မြူနီစီပါယ် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ ဟေရန် တွင် ဖြစ်သည်။
ဘာလင်တံတိုင်းသည် အနောက်ဂျာမဏီ နှင့် အရှေ့ဂျာမဏီကို ပိုင်းခြားထားခဲ့သည့် တံတိုင်းကြီး ဖြစ်သည်။
စစ်အုပ်စု၏ အနောက်အုပ်စုနှင့် တို့၏ အရှေ့အုပ်စုကို ပိုင်းခြားထားသည့် (Iron Curtain) ၏ ပြယုဂ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။
ပြီးနောက် နာဇီ ဂျာမဏီ၏ နယ်မြေများကို အရ ၊ ၊ နှင့် တို့က အပိုင်း (၄) ပိုင်း ခွဲခြမ်းခဲ့ကြသည်။
စစ်ပွဲကာလအတွင်း ပေါင်းစည်းခဲ့ကြသည့် မဟာမိတ် စစ်တပ်များအနေဖြင့် စစ်ပွဲအပြီးတွင် ဂျာမဏီကို ပူးတွဲအုပ်ချုပ်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ကြသည့် အားလျော်စွာ ပြင်သစ် ၊ အင်္ဂလိပ်နှင့် အမေရိကန်တို့သည် ၁၉၄၉ တွင် အနောက်ဂျာမဏီကို ထူထောင်ပေးခဲ့ပြီး ဆိုဗီယက်တို့က အရှေ့ဂျာမဏီကို ထူထောင်ကာ ကာလကို စတင်ခဲ့ကြသည်။
ရဟန်းခံခြင်း သည် ရဟန်းသံဃာတော်များ သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ရန်အတွက် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော အခမ်းအနားတစ်ခု ဖြစ်သည်။
သာသနာတော် အရှည်တည်တံ့ရန်အတွက် ရဟန်းတော်များ အဆက်မပြတ်ရှိနေရန် လိုအပ်ပြီး၊ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိရန် တစ်မျိုးမျိုး မရှိဘဲ မဆောင်ရွက်နိုင်သဖြင့် သိမ်သည် သာသနာတော်၏ ရေသောက်မြစ် သို့မဟုတ် အသက်သွေးကြော ပမာ အလွန်အရေးကြီးသည်။
သရဏဂမနူပသမ္ပဒါ: ဆောက်တည်ရုံဖြင့် ဖြစ်လာသောရဟန်း။
ပဥှာဗျာကရဏူပသမ္ပဒါ: ပြဿနာ ဖြေဆိုရုံဖြင့် ဖြစ်လာသောရဟန်း။
အဋ္ဌဂရုဓမ္မ ပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ: ဂရုဓမ်ရှစ်ပါး ခံယူ၍ ဖြစ်လာသော ရဟန်းမ။
ဒူတေနူပသမ္ပဒါ: တဆင့်ခံ တမန်ဖြင့် ဖြစ်လာသောရဟန်းမ။
အဋ္ဌဝါစီကူပသမ္ပဒါ: နှစ်ဖက်သံဃာမှ ဖြင့် ဖြစ်လာသော ရဟန်းမ။
ဉတ်စတုတ္ထကမ္မူပသမ္ပဒါ: သံဃာတော်များက ဉတ်စတုတ္ထကမ္မဝါစာ ဖတ်၍ ရဟန်းခံပေးခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ်တွင် ဤနည်းလမ်းတစ်ခုတည်းဖြင့်သာ ရဟန်းပြုခွင့်ရှိတော့သည်။
ဝတ္ထုသမ္ပတ္တိ: ရဟန်းလောင်းသည် လူသားယောက်ျားစစ်စစ် ဖြစ်ရခြင်းနှင့် အသက် ၂၀ ပြည့်ရခြင်း။
ဉတ္တိသမ္ပတ္တိ: ဉတ်ကမ္မဝါစာ နိဒါန်း ဖတ်ကြားမှု မှန်ကန်ခြင်း။
သီမာသမ္ပတ္တိ: အောင်မြင်သော သိမ်ကောင်းအတွင်း၌ ပြုလုပ်ခြင်း။
ကမ္မဝါစာသမ္ပတ္တိ: ကမ္မဝါစာကို ဌာန်ကရိုဏ်းကျကျ မှန်ကန်စွာ ဖတ်ရွတ်ခြင်း။
ပရိသာသမ္ပတ္တိ: ကံဆောင်သံဃာ အနည်းဆုံး ၅ ပါး (မဇ္ဈိမဒေသတွင် ၁၀ ပါး) ရှိရခြင်း။
အခြားတားမြစ်ချက်: ငှားရမ်းသော ၊ ဖြင့် ရဟန်းခံမပေးအပ်ဘဲ ကိုယ်ပိုင်ရှိရမည်။
သပိတ်၊ သင်္ကန်း ပြောကြားခြင်း: မိမိ၌ ကိုယ်ပိုင်သပိတ်နှင့် သင်္ကန်းရှိကြောင်း ဝန်ခံရသည်။