DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
မင်းကြီးသည် နတ်ကိုးကွယ်ခြင်း၊ နဂါးကိုးကွယ် ခြင်းတို့ကို နှိပ်ကွပ်၍ ထွန်းကားလာအောင် ဆောင်ရွက်ပြုစုရာ အောင်မြင်လေသည်။
အနော်ရထာမင်း လွန်တော်မူပြီးနောက် ထီးနန်းအသစ် တည်ဆောက်တော်မူသောအခါ နန်းတည်းအခမ်းအနား၌ ပျူနှင့် မွန်တို့၏ အတီးအမှုတ် အကအခုန်များ ပါသည်ဟု မင်းကြီး၏ နန်းတည်ကျောက်စာ၌ အတိအလင်း ရေးမှတ်ခဲ့လေသည်။
ပုဂံခေတ်တွင် ဗုဒ္ဓသာသနာတော် ထွန်းတောက်သည်နှင့်အမျှ တန်ဆောင်း အမြောက်အမြား တည်ကြလေသည်။
တစ်ဖန် ပုဂံမြို့ တွင် ဗုဒ္ဓဝင် အခန်းခန်းတို့ကို ဖော်ပြထားသော ကျောက်ပုံ တစ်ခု၌ ကခုန်နေဟန် အမူအရာများကို မြင်နိင်သည်။
အင်းဝမင်းဖြစ်သော အနောက်ဘက်လွန်မင်း လက်ထက်က ပုဂံမြို့ ဘုရားပွဲတော် ကျင်းပသည့်အကြောင်း ဖွဲ့ဆိုရေးသားခဲ့သော လင်္ကာ အလိုအရ ဘုရားဖူးများအနက် လုံမပျိုတို့သည် သာယာစွာ သီဆို၍ င်း၊ ၊ ၊ စည်းဆုပ်၊ လက်ခုပ် တီးလာကြကြောင်း၊ လုလင်ပျိုတို့ကလည်း ၊ ၊ တီးမှုတ်လာကြကြောင်း သိလာလေသည်။
တွင် တောကျေးလက်များ၌ ကျင်းပကြောင်း၊ ထိုနတ်ပွဲများတွင် ငြင်းမှုတ်ခြင်း၊ စည်းဆုပ်တီးခြင်း၊ နတ်အကမျိုး ကခြင်းတို့ရှိကြောင်း ရာဇဝင်၌ ဆိုထားလေသည်။
ပုဂံနိုင်ငံတော်ကြီးသည် ၁၃ ရာစုခေတ်တွင် မွန်ဂိုစစ်ဘုရင် ၏ ရန်ကြောင့် ပျက်စီးရလေသည်။
ပုဂံပျက်၍ ၊ ၊ များ ထွန်းကားလာသည်။
တစ်ဖန် ထိုအင်းဝခေတ်တွင် ဆင်ဖြူရှင် ကျော်ထင်နော်ရထာသည် ကို အောင်တော်မူ၍ ယိုးဒယားမှ သဘင်သည်များကို ဟံသာဝတီသို့ ယူဆောင်ခဲ့လေသည်။
အင်းဝခေတ်မှာ သမိုင်းတွင် မော်ကွန်းထိုးရမည့် စာပေများ ပေါ်ထွန်းခဲ့လေသည်။
နဝဒေးနှင့် နတ်သျှင်နောင် တို့သည် များကို ရေးခဲ့၍ ဝန်ကြီး ပဒေသရာဇာသည် ကြိုးသီချင်း၊ သီချင်းခံ၊ တျာချင်း၊ နတ်သံ၊ အဲချင်း၊ နတ်ယိုင်သံနှင့် မဏိကက် ဇာတ်တို့ကို ရေးခဲ့လေသည်။
အင်းဝမင်းဖြစ်သော သည် ကို အောင်တော်မူသောအခါ တောင်ငူမင်း နတ်သျှင်နောင်ထံမှ စောင်းတတ်သူ၊ ငြင်းတတ်သူ၊ နှဲတတ်သူ၊ ပတ် တတ်သူတို့ကို အင်းဝသို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့လေသည်။
ဝန်ကြီး ပဒေသရာဇာ လက်ထက်မှစ၍ သီဆိုသီးမှုတ်ကြသော နတ်သံ အဲချင်းများနှင့် နတ်ပွဲများ ခင်းကျင်းပုံကို ဘိုးတော်ဘုရား လက်ထက်၌ မှတ်တမ်း တင်ထားကြသည်တွင် သက်ဆိုင်ရာ နတ်နှင့် ဆီလျော်အောင် ပတ်ဝန်း၊ ကြေးနှဲတို့ကို တီးမှုတ်ပေးရကြောင်းပါရှိလေသည်။
တောင်ငူနတ်သျှင်နောင်၏ ထီးနန်းတွင် ထိုအခါက စောင်း၊ ငြင်း၊ နှဲ၊ ပတ်သာတို့ကို သာ အသုံးပြုနေစဉ်၊ ရခိုင်ဘက်၌ကား ကိုပါ အသုံးပြုနေ ကြောင်း သိရသည်။
ကဲ့သို့သော နန်းတွင်း ဇာတ်ကို ခင်းကျင်းရာ၌လည်းကောင်း၊ ၃၇ မင်းနတ်ပွဲတို့ကို ကရာ၌လည်းကောင်း ကကြိုးကဟန် အစုံအလင်ရှိရမည်ဖြစ်၍ အကပညာဘက်၌လည်း တိုးတက်ပြည့်စုံလျှက် ရှိမည်ဟု ယူဆရလေသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်သည် မှ သီပေါမင်းအထိ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝ ကျော် ကြာမြင့်သောခေတ် ဖြစ်သည်။
မြန်မာ အမြောက်တပ်တွင် တို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်း၍ နေပြည်တော် ရပ်ကွက်တစ်ခုခု၌ တစ်စုတစ်ဝန်း နေထိုင် ကြလေသည်။
မြင်းတပ်သား ကသည်း လူမျိုးတို့၏ ဂီတသံကိုလည်း ကြားကြ ရသည်။
လက်ထက်၌ မြဝတီဝန် ကြီး နှင့် သဘင်ဝန် ဦးသော်တို့က ထိုလက်လျှို တရုတ်ရုပ်သေး သဘောကိုယူ၍ မြန်မာကြိုးဆွဲ သဘင်ကို ကြံစည်တီထွင်ကြသည်ဟု အမှတ်အသား ရှိလေသည်။
ဇာတ်သဘင် ရုပ်သေးသဘင် တိုးတက်လာသောကြောင့် ခင်းကျင်းပြသရန်အတွက် ဦးကြင်ဥ၊ တို့က ပြဇာတ်များကို ပြုစုရေးသားခဲ့ကြလေသည်။
ထိုမင်းလက်ထက်တွင် မင်း၏ ဆန္ဒအရ ပေါ်လာရသည်ဟု ဆိုသည်။
ထို့ပြင် လက်ထက်၌ ထားဝယ်ဘက်မှ သီချင်း၊ မွန်သံ မြန်မာသီချင်း၊ မြန်မာသီချင်းများ ပေါ်လာကြလေသည်။
သည် မွန်သံ မြန်မာသီချင်းများကို ဖွဲ့ဆို၍ ရွှေနားတော်သွင်းခဲ့လေသည်။
နှောင်းခေတ် ဆိုသည်မှာ လက်ထက်မှ စတင်ဖြစ်ထွန်းလာသော ခေတ်ကို ဆိုလိုသည်။
တစ်ဖန် နှိပ်စက်ခန်းအတွက် လေးဆစ် ငိုချင်းသံများလည်း ပေါ်လာရသည်။
မျက်မှောက်ခေတ်တွင် မြန်မာဆိုင်း၊ တေးဂီတနှင့် အကပညာတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက အထူးအရေးယူ၍ အားပေးလျှက် ရှိသည်။
ဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာနထားရှိပြီးလျှင်၊ အကအဆို အတီးအမှုတ်ကျောင်းများ ဖွင့်ပေးခြင်း၊ ရှေးမြန်မာ သီချင်းကြီးများ မူကောင်းမူမှန်ရအောင် ပညာရှင်များ အဖွဲ့တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်း၍ ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပပေးခြင်းအားဖြင့် မြန်မာတို့ သဘင်ပညာကို ကြီးပွားတိုးတက်အောင် အားပေးကူညီလျှက် ရှိလေသည်။
ပုံစံအားဖြင့် အနောက်တိုင်း ' ဗယ်လေ ' အကကို အတုယူ၍ နာမည်ကျော် ဇာတ်မင်းသားများ ဖြစ်သော ၊ ၊ တို့က အဆိုမပါ အတီးအက သက်သက်ဖြင့် ဇာတ်ကွက် သရုပ်ဖော်ကနည်းသည်လည်း မြန်မာသဘင်ပညာ၌ ဆန်းသစ်လာခြင်းပင်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) ၊။
သို့သော်လည်း နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးသော များက ကို မျက်ခြည်မပြတ်စေဘဲ ချစ်ကြည်ရေးကို လက်ကိုင်ပြုလျက် သည်းခံမှုစိတ်၊ တရားမျှတမှုကို ရှေးရှူသောစိတ်တို့ဖြင့် ရင်ဆိုင်လာရသော ပြဿနာ အသီးသီးကို စိတ်ရှည်လက်ရှည် အကျေအလည် ဆွေးနွေးစေ့စပ်၍ ညှိနှိုင်းဖြေရှင်းခဲ့ကြသည်။
ကို လေ့လာမည်ဆိုလျှင် တို့၏ အချုပ်အချာ အာဏာ ပျံ့နှံ့ရာနယ်သည် စိုးမိုးအုပ်ချုပ် မင်းလုပ်သော ဘုရင်ဧကရာဇ်တို့၏ နှလုံးရည်၊ လက်ရုံးရည်ကိုလိုက်၍ ကျယ်သွားသောအခါလည်းရှိသည်။
အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် အတိုင်းပင် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက် အိမ်နီးချင်း တစ်ဦးဖြစ်သော ၏ နယ်နိမိတ်မှာလည်း သမိုင်းတစ်လျှောက်လုံးတွင် မည်သည့်အခါကမျှ ပြတ်ပြတ်သားသား မရှိခဲ့ချေ။
ဗြိတိသျှ အစိုးရက မြန်မာဘုရင်ထံမှ ဆက်ခံသိမ်းပိုက်သော နယ်မြေမှာ အရှေ့မြောက်ဘက်၊ မြောက်ဘက်၊ အနောက်မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် အဆက်ဆက် သွယ်တန်းသော တောင်ကြီး များ ဝန်းဝိုက်ထားသည့် ဝှမ်း ဒေသတစ်ခုလုံးပင် ဖြစ်ပေသည်။
အကြောင်းအားလျော်စွာ ၁၈၈၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆိုင်ရာ စာချုပ်တစ်ခုကို ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် တရုတ်အစိုးရတို့ ချုပ်ဆိုခဲ့ ကြလေသည်။
သို့သော် ထိုကိစ္စကို မဆောင်ရွက်ကြသေးမီ ၁၈၉၄ ခုနှစ် စာချုပ်ပါ အပိုဒ်တစ်ပိုဒ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ နှစ်ဘက် အငြင်းပွားလာသဖြင့် အစိုးရနှင့် တရုတ်အစိုးရတို့ ပြန်လည် ဆွေးနွေးပြောဆို ကြရပြီးလျှင် ၁၈၉၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ၁၈၉၄ ခုနှစ် စာချုပ်ကို ပြင်ဆင်သော သဘောတူစာချုပ် တစ်ရပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ကြလေသည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ကိုယ်စား လက်မှတ်ရေးထိုးသူမှာ အိန္ဒိယအစိုးရ၏ အတွင်းဝန် ဆာအာသာ ဟင်နရီ မက်မဟွန်း ဖြစ်၍ သူ၏အမည်ကို အစွဲပြုပြီးလျှင် ယင်းစာချုပ်နှင့် ပူးတွဲသော မြေပုံတွင် သတ်မှတ်ဖော်ပြလိုက်သော မြန်မာပြည် မြောက်ဘက်စွန်း နယ်နိမိတ်ကိုလည်း '' မက်မဟွန်း မျဉ်းကြောင်း '' ဟူ၍ ခေါ်စမှတ်ပြုခဲ့ကြလေသည်။
ထိုကော်မရှင်အဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ တပ်မတော်မှ အရာရှိတစ်ဦးဖြစ်သူ ကာနယ် အက်ဖအိုက်စလင်ဖြစ်၍ သူ့အား အစွဲပြုကာ ကော်မရှင်အဖွဲ့ကို ''အိုက်စလင် ကော်မရှင်'' ဟူ၍လည်း ခေါ်တွင်ခဲ့ကြလေသည်။
မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် ပြဿနာ ပြေလည်ချောမောရေး ကိစ္စတွင် အကျုံးဝင်းလာခဲ့သော ပြဿနာများမှာ- (က) မေခ- ရေဝေ တောင်တန်းနှင့် ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန် ပြဿနာ။
ထိုအတောအတွင်း၌ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံဘက်တွင် သုံးဦး ပြောင်းလဲခဲ့လေသည်။
နယ်နိမိတ် ပြဿနာ ဖြေရှင်းရေး ကိစ္စသည် ဝန်ကြီးချုပ် လက်ထက်တွင် အစပြုခဲ့၍ ဝန်ကြီးချုပ် က ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ပြီးလျှင် နောက်ဆုံးတွင် ဝန်ကြီးချုပ် လက်ထက်တွင် အောင်မြင်ပြီး ဆုံးခဲ့လေသည်။
မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် ပြဿနာကို ဖြေရှင်းလိုက်သော စာချုပ်မှာ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဇန္နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းနှင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် တို့ မြိုတွင် လက်မှတ် ရေးထိုးကြသော ''ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရနှင့် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံတော် အစိုးရတို့ ချုပ်ဆိုကြသော တရုတ်-မြန်မာ နယ်နိမိတ် ပြဿနာနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် သဘောတူ စာချုပ်'' ပင်ဖြစ်ပေသည်။
ပူးတွဲ ကော်မတီတွင် မြန်မာဘက်မှ ဒု-ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကြီးကို ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ခန့်ထား၍ အဖွဲ့ဝင်များမှာ တရုတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ် ကြီး ဦးမောင်မောင်ကျော်ဝင်း၊ ဝန်ကြီး ဌာနအတွင်းဝန် ဦးရှန်လုန်း၊ နယ်ခြား ဒေသအုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီးစောမြင့်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတိုင်း၊ တိုင်းမင်းကြီး ဦးခွန်အုံးကြာတို့ ဖြစ်ကြပေသည်။
အမှတ် ၂ ပူးတွဲမြေတိုင်းအဖွဲ့တွင်ကား ပူးတွဲ အဖွဲ့ခွဲပေါင်း ၆ ဖွဲ့ပါဝင်ခဲ့၍၊ ထိုအဖွဲ့သည် ''၁၉၄၁ခုနှစ် မျဉ်းကြောင်း'' ခေါ် ဝနယ် နယ်နိမိတ်ကြောင်းကို တိုင်းထွာ မှတ်သားခဲ့လေသည်။
တိုတောင်းလှသော လုပ်ငန်းအချိန် တစ်နှစ်နှင့်လေးလခန့် အတွင်း၌ ပူးတွဲကော်မတီက တိုင်းထွာသတ်မှတ်လိုက်သော မြန်မာ-တရုတ်နယ်နိမိတ်သည် ကီလိုမီတာပေါင်း ၂၁၈၅့၇၄၅၇၅ (မိုင်ပေါင်း ၁၃၇ဝ ခန့်) ရှည်လျားလေသည်။
များအနက် ၊ ပိုးနသန်ကောင်၊ ကင်းခြေများ အစရှိသည်တို့ ပါဝင်သော မီရီအက်ပေါ့များနှင့် ပင့်ကူ၊ ကင်းမြီးကောက် အစရှိသည်တို့ ပါဝင်သော အာရက်နစ်များသည် ကုန်းပေါ်တွင် အများဆုံး တွေ့ရသော ကျောရိုးမဲ့ သတ္တဝါများဖြစ်ကြသည်။
များအနက် ဆိုပြန်လျှင်၊ ၊ နှင့် မျိုးသည် တွင် အများဆုံး ပါဝင်ကြသည်။
ယင်းဒေသတို့မှာ – # သစ်တောဖုံးအုပ်လျက်ရှိသော ဟိမဝန္တာ၊ အာသံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှသည် တောင်ဘက်သို့ မြိတ်အနီးအနားတစ်ဝိုက်အထိ ပါဝင်သည့် ဒေသ နှင့် # မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော တနင်္သာရီတောင်ပိုင်းပါဝင်သည့် ဒေသ တို့ဖြစ်ကြသည်။
တောက်တဲ့မျိုးတွင် ပါဝင်သော ဟယ်မီဒးက်တီ လပ် မျိုးစုဝင် အိမ်မြောင်များနှင့် တောက်တဲ့တို့သည် လူသိများသော အကောင်များ ဖြစ်ကြသည်။
မြွေဟောက်၊ ငန်းတော်ကျား၊ မြွေပွေး၊ များကို အနှံ့အပြား တွေ့ရသည်။
မြေညောင်(မြီးညောင့်)၊ ဗွတ်ဖင်နီ၊ စာ၊ ကျီး၊ ကျီးအတို့သည်အမျိုးပေါင်း ၃ဝဝ-၄ဝဝ အထိရှိသော ပက်ဆာရီးမျိုးစဉ်တွင် ပါဝသည်သည်။
လင်းတ၊ သိမ်း၊ ချိုးသိမ်း၊ ဝံလို၊ ဝံလက်၊ ဒေါင်းစွန်း၊ သိမ်းကျား၊ ၊ စွန်၊ ငှက်ဆိုး၊ တီးတုတ်၊ ဇိကွက်၊ ခင်ပုပ်တို့မှာ ၉၂မျိုးရှိပြီးလျှင် ရပ်ပတိုရီးမျိုးစဉ်တွင် ပါဝင်သည်။
တို့ကိုမူကား တနင်္သာရီ၊ ပဲခူးနှင့် ရခိုင်တိုင်းတို့တွင် တွေ့ရကြောင်း သိရှိရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတွင် နှစ်မျိုးတွေ့ရသည်။
တစ်မျိုးသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်သော ဖြစ်ပြီးလျှင် အခြားတစ်မျိုးသည် တနင်္သာရီတိုင်းတွင် နေထိုင်သော ဖြစ်သည်။
ယင်းတို့သည် တနင်္သာရီတွင် တွေ့ရသော ၊ ရခိုင်တိုင်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းကြားတွင် တွေ့ရသော မျောက်နီ၊ စစ်တွေတောင်ဘက်တွင် တွေ့ရသော ကနန်းစား ၊ ကချင်တောင်များမှ အာသံအထိဖြစ်သော တောင်များပေါ်တွင် နေထိုင်သော မျောက်မြီးတို၊ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက် ဗန်းမော်အောက်တွင် အစုလိုက်အုပ်ဖွဲ့နေတတ်သော မကာကပ် အက်ဆမ်မန်ဆစ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရသော မကာကပ်ရီးဆပ်တို့ဖြစ်ကြသည်။
နှင့် တစ်ကွ ယင်းနှင့် နီးစပ်သော မျိုးစိတ်ပေါင်း ခုနစ်ခုရှိသည့်အနက် ဗီဗီရာ ဇီဗက်သာခေါ် မီးခိုးရောင် သည် အများဆုံးတွေ့ရသော အကောင်ဖြစ်သည်။
ဗီဗီရာ တန်ဂလန်ဂေါခေါ် မျိုးကို ပြည်မြို့မှ ပီနံအထိ တွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရသော အခြားကြောင်းတစ်မျိုးမှာ ဖြစ်သည်။
အစင်းသုံးကြောင်းရှိသော တို့ကို တနင်္သာရီနှင့် ရခိုင်တိုင်းတို့တွင်လည်းကောင်း၊ တို့ကို ရခိုင်တိုင်းမှ တနင်္သာရီအထိလည်းကောင်း၊ တို့ကို မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်တိုင်းပြည်များမှ အာသံပြည်အထိလည်းကောင်း တွေ့ရသည်။
ဖဲလစ်မျိုးစုတွင် ပါဝင်သော မျိုးစိတ်ရှစ်ခုရှိရာ၊ ဖဲလစ်တိုက်ဂရစ်ခေါ် ကို မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား တောထူထပ်သော ဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။
ဖဲလစ်ပါဒတ်ခေါ် နှင့် တို့ကို ထားဝယ်ခရိုင်တွင် အများအပြားတွေ့ရသည်။
ငါးဖမ်း၍ စားတတ်သော ၊ ၊ ကျောက်ဖြူရောင်ရှိသော နှင့် သာမန်တို့ကို မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်တွင် တွေ့ရသည်။
ဟီလတ်တော့ မလေယာနတ်ခေါ် တို့၏ ဒေသသည် တနင်္သာရီဖြစ်ပြီးလျှင် အိန္ဒိယဝက်ဝံနက်ကို တောင်ငူအနီးတွင် တွေ့ရကြောင်း တင်ပြထားသည်။
ကို ရခိုင်နှင့် စစ်တောင်းမြစ်ဝမ်းတွင် တွေ့ရသည်။
တောခွေးကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ရပြီလျှင် ကို ရခိုင်တိုင်းအတွင်း တောင်ဘက် နတ်မြတ်သို့ တိုင်အောင် တွေ့ရသည်။
ဆပ်စမျိုးစုဝင် မျိုးစိတ် နှစ်ခုရှိကြောင်းသိရသည်။
တစ်ရရှူး၊ သို့မဟုတ် (တစ်ပီးရပ်မလေယာနပ်)မျိုးသည် ထားဝယ်၊ မြိတ်နယ်များမှ မလ္လာယုဒေသတိုင် နေထိုင်ကြောင်းသိရှိရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆင်တစ်မျိုးတည်းသော ရှိ၍ ယင်းတို့သည် (အဲလီဖတ် အင်ဒိကပ်)များ ဖြစ်ပြီးလျှင် ထူထပ်သော တောတောင်များတွင် နေကြသည်။
ထိုလူမျိုးတို့နောက်၊ အနည်းငယ်မျှသာ ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း တိုးတက်ရရှိခဲ့သည့် ခေါ် နီဂရိုး အငယ်စား လူမျိုးများ နေထိုင်သွားခဲ့ကြ၏။
ကျောက်ခေတ်လူမျိုးတို့၏ အဆက်အနွယ်သည် အခြားသော နိုင်ငံများမှာကဲ့သို့ ကွယ်ပျောက်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သော်လည်း နီဂရီတိုတို့၏အနွယ်ကား မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အတွင်းရှိ အန္ဒမန်ကျွန်း ခေါ်တွင် ယနေ့တိုင် တွေ့ရသေးသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဩစထရိုနီးရှ အစုခွဲတွင် ပါဝင် သည့် ဘာသာစကားရပ်များကို ပြောဆိုသူတို့သည် မလေးလူမျိုးများနှင့် များဖြစ်သည်။
ထိုသူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် ဆက်လျက်ရှိသော မလ္လာယု ကျွန်းဆွယ်ရှိ များနှင့် တစ်ဆက်တည်းဖြစ်၏။
ဒုတိယ လူမျိုးမှာ လူဦးရေအားဖြင့် ၁…၁၆ဝ ခန့်ရှိ၍ ယခုအခါတွင် ရှမ်းပြည်နယ် မြေလတ်ပိုင်းတွင် ဓနုလူမျိုးများနှင့် ရောနှောလျှက် ပင်းတယ၊ သမခမ်း၊ ပင်မှီစသော ဒေသများတွင် တွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တရုတ်-တိဗက်လူမျိုးစုများသည် ရာစုနှစ်များစွာကြာ တောင်တရုတ်နှင့် တိဗက်ဒေသမှ သမိုင်းတလျှောက်တွင် အစဉ်အဆက် ရွေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။
တိဗက်-ဗမာအုပ်စုထဲမှ များ၊G. E. Harvey (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. Frank Cass & Co. Ltd. ၊ များကဲ့သို့သော တိဗက်-ဗမာလူမျိုးစုများသည် တောင်တရုတ်နှင့် တိဗက်ဒေသများမှအရှေ့တောင်အာရှသို့ ၁၀ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း ရွေ့ပြောင်းလာကြသည်။
Robert E. Hall (1999). The Tribes of Burma. Government of Burma Ethnographic Survey Report. တရုတ်လူမျိုးများအနေနှင့် တောင်တရုတ်မှ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းသို့ ရွေ့ပြောင်းမှုများသည် မင်းဆက်တော်လှန်ရေးနှင့် စီးပွားရေးအကြောင်းအရာများကြောင့် ၁၈ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ ၁၉ရာစုအစောပိုင်းအထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
Wang Gungwu (2001). "The Chinese in Myanmar". In The Chinese Overseas: From Earthbound China to the Quest for Autonomy, Harvard University Press. များတွင် လူမျိုးများသည် တရုတ်အရှေ့တောင်ဘက် ဝှမ်းဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသည်။
James R. Chamberlain (2016). The Origins of the Tai Peoples. Journal of the Siam Society, Vol. 104. သည် ၁၂ ရာစုတွင် (Sukaphaa) ခေါင်းဆောင်လျှောက်တော်မူကာ မြန်မာပြည်မြောက်ဖက်မှတဆင့် သို့ ရွေ့ပြောင်းသွားသည်။
Suniti Kumar Chatterji (1951). Kirata-Jana-Krti: The Indo-Mongoloids. Indian Institute of Advanced Study. တိဗက်-မြန်မာ အစုခွဲတွင် မြန်မာ၊ သက်၊ လိုလို-မူဆို၊ ကချင် ( ဂျင်းဖော )၊ ချင်းခေါ် ကုကီချင်း၊ နဂနှင့် ကရင် စသော အစုငယ်များ ပါဝင်သည်။
လူဦးရေမှာ ထိုဒေသရှိ လူအားလုံး၏ ၉၅ ရာခိုင်နန်းဖြစ်လေသည်။
ထိုသူတို့အပြင် မြန်မာစကားနှင့် အနွယ်တူ၍ အလွန်ရှေးကျသော ဘာသာစကားကို ပြောဆိုသည့် လူမျိုးစုများ ရှိသေးသည်။
အမှူးပြုသော မျိုးချစ်လူငယ် ခေါင်းဆောင်တို့က ဗြိတိသျှတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံမှ နှင်ထုတ်ရန် ကြံစည်အားထုတ်ကြလေသည်။
ယင်းတို့သည်ကား နောင်အခါ ယိုးဒယားနိုင်ငံတွင် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ကြီးကို ခေါင်းဆောင် ဖွဲ့စည်းခဲ့၍ ဟု အမည်တွင်သူများ ဖြစ်လေသည်။
ထိုအချိန်က မြန်မာပြည် ဘုရင်ခံသည် ဆာဒေါ်မန်စမစ် ဖြစ်၍ နန်းရင်းဝင်မှာ ဖြစ်လေသည်။
အနောက်ဘက် ဥရောပတွင် အစပြုခံသော သည် ဂျပန်၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရှေ့တိုင်း နိုင်ငံများသို့ ကူးစက်လာခဲ့သည်။
မြန်မာပြည် ဘုရင်ခံနှင့် အစိုးရအဖွဲဝင် ဝန်ကြီး အချို့တို့သည် မေမြို့တွင် ရုံးစိုက်လျက်ရှိရာ ဦးစောနေရာတွင် ကို နန်းရင်းဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ထားသည်။
သို့ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေး ရပြီဟု ဆိုရငြားသော်လည်း မျိုးချစ် မြန်မာလူငယ်တို့ကို ဂျပန်စစ်ပုလိပ်တို့က ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်၍ ညဉ်းဆဲမှုမျိုးစုံဖြင့် မသေမရှင် နှိပ်စက်သည်ကိုပင် မြန်မာအစိုးရက ဝင်ရောက်စွက်ဘက်ခွင့်မရှိခဲ့ချေ။
မြတ်လေးသည် စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ၊ ဇာတ်ညွန်းရေးဆရာ၊ မင်းသား၊ ဂီတစာဆို၊ အဆိုတော် စွယ်စုံရ အနုပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။
မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကတွင် မင်းသား မြတ်လေးနှင့် တို့သည် စကားပြောကောင်းသည့် မင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။
ငယ်စဉ်က ခနောင်တိုရွာဦးကုဏ္ဍလ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် လေးတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
မြတ်လေးသည် ရုပ်ရှင်ဘက်၌သာ ထူးချွန်သည်မဟုတ်၊ စာပေဂီတဘက်၌လည်း ခေသူမဟုတ်ပင်။
မြတ်လေး၏သီချင်းများကို သူကိုယ်တိုင်သာမက မောင်မောင်ကြီး၊ ကိုမင်းနောင်၊ ကိုမြကြီး၊ ၊ ခင် မောင်လွင်၊ သန်း ဖေလေး၊ သုမောင်၊ မြင့်မြင့်ခင်၊ လီလီကြာညွန့်၊ တင်တင်မြ၊ တင်တင်လှ၊ စသည်တို့က သီဆိုခဲ့ကြသည်။
ယူးထရက်မြို့သည် နယ်သာလန်နိုင်ငံ အရှေ့တောင်ဘက် ၂၂ မိုင်ကွာ၌ တည်ရှိ၍ ဒပ်ချ် ရှေးဟောင်းမြို့ ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့်လည်း ယူးထရက်မြို့ကို ''တံတားပေါသောမြို့''ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြ သည်။
ယောနယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ၏ အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ပုံတောင်ပုံညာတောင်တန်းနှင့် များကြားတွင် တည်ရှိသည်။
ယောဒေသသည် ခေတ်ကာလအလိုက် ပြောင်းလဲလာခဲ့ရာ ယခုအခါ အဖြစ် အဓိကအားဖြင့် သိရှိကြသည်။
ဂန့်ဂေါခရိုင်တွင် ၊ ၊ နှင့် မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သော တို့ ပါဝင်သည်။
ယောဒေသ၌ အစောဆုံးပေါ်ထွန်းခဲ့သော မြို့မှာ ဖြစ်သည်။
ထီးလင်းမြို့ကို ကတည်းက ပုဂံမင်းတစ်ပါးက ခံတပ်မြို့အဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့သောကြောင့် ပုဂံခေတ်မှစ၍ မြို့ဖြစ်လာခဲ့သည်။
မတိုင်မီ ထီးလင်းနယ်သည် အင်အားတောင့်တင်းခဲ့သည်။
လူနေထူထပ်သော ရွာကြီးများ ပေါများလာခြင်းသည် အတွက် ကျောထောက်နောက်ခံနယ် အားကောင်းလာစေခဲ့သည်။
ယောတွင်းနယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် နယ်နှင့် နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ပေါက်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ချင်းတောင်တန်း၊ တောင်ဘက်တွင် တို့ တည်ရှိသည်။
ယောနယ်သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၏ အနောက်ပိုင်းနှင့် ချင်းတောင်တန်းကြီး၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
သည် အနောက်ဘက် ချင်းတောင်တန်း၌ မြစ်ဖျားခံ၍ ထဲသို့ အနီးတွင် စီးဝင်သည်။
ယောနယ်တွင် ယောလူမျိုး၊ ချင်းလူမျိုးနှင့် တောင်သားလူမျိုးတို့ နေထိုင်ကြသည်။
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲမှုနှင့် ဘာသာစကားထိတွေ့မှု နည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် ရှေးမြန်မာစကားကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ထိန်းသိမ်းပြောဆိုနေသည်ကို တွေ့ရပြီး စကားဝင် စကားလုံးအတော်များများကို သက်ကြီးရွယ်အိုများက ယနေ့တိုင် ပိုမိုပြောဆိုနေဆဲဖြစ်သည်။
ယောနယ်တွင် မိုးခေါင်ရေရှားရပ်ဝန်း အသီးအနှံပင်များကို မြစ်မှရေသွင်း၍ စိုက်ပျိုးကြသည်။
နာမည်ကြီး လုံချည်တံဆိပ်များကပင် ယောလုံချည်၏ မူရင်းဒီဇိုင်းကို အတုခိုး၍ စက်ဖြင့် ရက်လုပ်ကြသော်လည်း မှ တင်သွင်းသော ချည်သားနှင့် ယောသူယောသားတို့၏ ရက်ကန်းအတတ်ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော အရည်အသွေးကိုမူ မမှီနိုင်ပေ။
ယောဒေသ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်မှ အရှင်သုစိဏ္ဏ (ဂျပန်နိုင်ငံ ဗုဒ္ဓသာသနာပြု)၊ အရှင်သိရိန္ဒာဘိဝံသ (ယောဆရာတော်)၊ (ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒာစရိ) ရေကြည်စမ်းတောရဆရာတော်၊ ဘဒ္ဒန္တပညာဒီပ (မြင်သားတောရဆရာတော်) ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ဆရာတော်ကြီးများ ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းကို ဆန်းစစ်လေ့လာခြင်းဖြင့် ဤဒေသခံများ၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုကို သိရှိနိုင်သည်။
ယောဒေသသည် မှော်၊ ကဝေ၊ စုန်းကဲ့သို့သော အောက်လမ်းပညာများနှင့် ထင်ရှားသည်ဟု အများစုက ယုံကြည်နေကြဆဲဖြစ်သည်။
များတွင် အလေ့ရှိသည်မှာ ကို သုတ်၍ စားကြသကဲ့သို့ ''ယို''သုတ်၍လည်း သုံး ဆောင်ကြလေသည်။
အဆိုပါယိုကို ပြုလုပ်ရာ၌ ယိုပြုလုပ်မည့် များကို ရှေးဦးစွာ ပြုတ်၍ ချေနယ်ရသည်။
ပေါင်မုန့်တွင် သုတ်စားရန် အနေရောက် မရောက် သိနိုင်ရန်မှာ ကျိုနေသော ယိုကို တစ်ဇွန်းခန့် ခပ်ပြီး လျှင် ပန်းကန်ထဲသို့ ထည့်၍ အအေးခံကြည့်ရသည်။
ကျိုထားသောအိုးကို ဖိုပေါ်မှ ချလျှင်ချခြင်း အသင့်ပြင် ထားသော များထဲသို့ ပူနွေးနေခိုက်တွင် လောင်းထည့်ရလေသည်။
ပုလင်းထဲတွင် အအေးခံ၍ ခပ်ပျစ်ပျစ်ဖြစ်လာသောအခါမှ ၊ ဂျပ်စက္ကူတို့ဖြင့် ပုလင်းအဝကို ခပ်ကျပ်ကျပ် ပိတ်စည်းရလေသည်။
ယိုအမျိုးမျိုးရှိသည့်အနက် မာမလိတ်ခေါ် ယိုတစ်မျိုးသည် ၊ တို့ကို အခွံပါ ထည့်သွင်းပြုလုပ်ထားသော ယိုဖြစ်သည်။
ဂျယ်လီခေါ် ယိုတစ်မျိုးမှာကား သစ်သီးရည်ကိုသာ ညှစ်ယူ၍ အဖတ်များ မထည့်ဘဲ ဖြင့် ကျိုထားခြင်းဖြစ်သည်။
ယိုထိုးရာတွင် သကြားကို ယိုထိုးမည့် သစ်သီး၏ နှင့် ဆတူမျှ ထည့်ရသည်။
အရသာ မပါသော သစ်သီးမျိုးဆိုလျှင် သကြားအနည်းငယ် လျှော့၍ ထည့်ရသည်။
ယိုထိုးရာတွင် ၊ သို့မဟုတ် အိုး အဝခပ်ကျယ်ကျယ်ကို အသုံးပြုသင့်၍ မိနစ် ၂ဝ မှ ၆ဝ ခန့်ထိ ကျိုပေးရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း အလိုက်ပေါ်သော သစ်သီးများကို ယိုထိုးကြသည်။
သို့ရာတွင် အနောက်နိုင်ငံမှ ယိုများကဲ့သို့ ပေါင်မုန့်တွင် သုတ်စားရန်မဟုတ်ဘဲ၊ မုန့်ခဲဖွယ် များတွင် သုံးဆောင်ရန်ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယိုထိုးရာ၌ သကြားကိုလည်းကောင်း၊ ကိုလည်းကောင်း၊ ကိုလည်းကောင်း အသုံးပြုကြလေသည်။
သစ်သီးများမှာ ယိုထိုးထားခြင်းဖြင့် ကြာရှည်ခံကာ ပို၍ ကောင်းလေသည်။
အနောက်နိုင်ငံများတွင်မူ အရပ်ရပ်သို့ တင်ပို့ရောင်းချကြရန် ယိုထိုးခြင်းကို လုပ်ငန်း တစ်ရပ်အဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ကြသည်။
မှ BA (အင်္ဂလိပ်စာပေ၊ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံနှင့် ဘောဂဗေဒ) ဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ ကောနဲလ်တက္ကသိုလ်မှ MA (ဘောဂဗေဒ) ဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဘာကလေရှိ ကာလီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ်မှ PhD (ဘောဂဗေဒ) ကို လည်းကောင်း အသီးသီး ရရှိခဲ့သည်။
သုတေသန လုပ်ငန်းဌာနတွင် လည်းကောင်း၊ ဘောဂဗေဒ ဌာနတွင် ကထိက အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဘောဂဗေဒ ဌာနတွင် ကထိက၊ ဌာနမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ စီးပွားရေး ဌာနခွဲတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
အဖွဲ့ကြီးတွင် ဝန်ထမ်း အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် အခြေစိုက်သည့် ကုလသမဂ္ဂ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ကော်မရှင် (အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသ) ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှု အနည်းဆုံးသော နိုင်ငံများ၏ သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး မူဝါဒများ လေ့လာဆန်းစစ်ရေး ဌာနခွဲမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ အထက်တန်း စီးပွားရေး ပညာရှင် အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
Living Color ကြော်ငြာနှင့် ဈေးဝယ်လမ်းညွှန် စီးပွားရေးသတင်း မဂ္ဂဇင်း၊ No. 164, March, 2009။
ယခုခေတ် တို့၏ သီဆိုတီးမှုတ် ကခုန်မှု သဘင်ပညာသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ် ပေါင်း ၁၅ဝဝ ခန့်မှစ၍ ဆင်းသက်ပေါက်ပွားလာသော ပညာ ဖြစ်လေသည်။
အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ သားတော်လတ်ဖြစ်သော ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၁၁၂၉ ခုနှစ်တွင် ဇင်းမယ်၊ လင်းဇင်း၊ အယုဒ္ဓယတို့ကို အောင်တော်မူရာ ယိုးဒယားမင်းသား မင်းသမီးတို့နှင့်တကွ ယိုးဒယားသဘင် ပညာသည်တို့သည် အင်းဝသို့ ရောက်လာကြလေသည်။
ယိုးဒယားတေးသီချင်း တီးကွက်များအနေဖြင့် မြန်မာ တူရိယာပညာရှင်တို့ အဓိကထား၍ တီးမှုတ်ခဲ့သော မြန်မာ ယိုးဒယားတေးသီချင်းများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ''ရွေနှင်းတောမြိုင်၊ ပန်းခိုင်မှော်မှိုင်း၊ ခြားပိုင်းရှစ်သံ၊ ဖရံတင်(ညွန့်)၊ ခက်မွန့်ခမိန်၊ ထနောက်ချိန်သား၊ ဖရင်းချားထပ်တွန့်၊ ချွတ်ချုံငုငစ်၊ အသံရှစ်၊ မှတ်လစ်စဉ်ကမ္ဘာ''ဟု မှတ်သားရန် လင်္ကာတပိုဒ် ရေးစပ်ထား ခဲ့၏။
လက်နှစ်ဘက်စုံ ယူရာတွင် လက်များ ဦးခေါင်းနောက် ရောက်လျှင် ''ဆံတော်သိမ်း'' ရှေ့ရောက်လျှင် ''ပန်းဝိုင်း''ဟု ခွဲခြားသည်။
သို့သော် ယင်ကောင်၌ အတောင်တစ်စုံအပြင် မောလတီးရီးခေါ် ညိပေးသည့်အရာ တစ်စုံပါရှိသည်။
ထိုညိပေး သည့် အရာများသည် အတောင်၏နောက်ဘက်တွင် ကပ်လျက် တည်ရှိကြသည်။
သည် မထီးတူမ အား ဦးဆောက်ပန်းဟူသောအမည်ဖြင့် မိဖုရားမြှောက်ခဲ့သည်။
လည်း တိလောကစန္ဒာမိဖုရားအား ဦးဆောက်ပန်းဘွဲ့ကို ပေးခဲ့သည်။
လည်း မိဖုရားငယ်တစ်ပါးဖြစ်သော သုဘရာဇ်၏နှမအား ဦးဆောက်ပန်းဘွဲ့ပေးခဲ့ကြောင်း ရာဇဝင်များ၌ တွေ့ရှိရပေသည်။
ဇေယျသင်္ခယာရေးသော ရွှေဘုံနိဒါန်း၌... ''ရာဇပလ္လင် ဥကင်လကျာ်လက်ဝဲ ခြူးနွယ်အလယ် တပင်တခက်တွင် တပွင့်တပွင့်စီသာ ကြဲလျက်ပါသော ဦးဆောက်ပန်း ထုလုပ်သည်မှာ မင်္ဂလာပန်းဖြစ်၍ မင်းတို့စီးသည့်မြင်းရထားဦးတွင် ဦးဆောက်ပန်းသဏ္ဌာန် စိုက်ဆောက်သည်''ဟု ဆိုထားသည်။
ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ဘဝါးစက်ဝန်း လက္ခဏာတော်တွင်လည်း ဦးဆောက်ပန်းသဏ္ဌာန်ပါရှိကြောင်း ပါဒနက်သန်လင်္ကာ၌...လည်ရေးသုံးဆင့်၊ လှတင့်ရွှန်းရွှန်း၊ ဦးဆောက်ပန်းက၊ စသည်မကွဲ''ဟု စပ်ဆိုထားလေသည်။
သတ်ပုံအဘိဓာန်ကျမ်း၌ ''ဦးဆောက်ပန်း=အမြတ်၊ ထိပ်ဦးစွန်း၌စောက်ထိုးချဆင်သောပန်း'' ဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ပြခဲ့၏။
ဘုန်းနွယ်(ရေစကြို)မြဝတီမဂ္ဂဇင်း၊ ၁၉၇၇-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ် စာမျက်နှာ(၂၃ မှ ၂၅ထိ)။
ဆီလီကွန် ဗယ်လီ ဆိုသည်မှာ မြောက်ပိုင်း ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ဒေသကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုသော အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။
ဂျစ်ကားများသည် ရှေးအကျဆုံး လမ်းကြမ်းတွင်မောင်းနှင်နိုင်သည့် ယာဉ်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် အမျိုးအစားလည်းဖြစ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အမေရိကန် နှင့် မဟာမိတ်စစ်တပ်များအတွင်းရေပန်းအစားဆုံးဂျစ်ကားသည် ဂျစ်ကားဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည် ဖြစ်သည်။
သို့သော် ကမ္ဘာပေါ်ရှိအချို့သောနိုင်ငံအတော်များများတွင်မူ (Professional Engineer) လက်မှတ်ရမှာ Professional Engineer အဖြစ်သတ်မှတ်ပါသည်။
များသောအားဖြင့်တွေ့ရှိရသည့် ဘွဲ့များမှာ - 1. B.Sc (Eng), Bachelor of Science (Engineering) 2. BE.Sc, Bachelor of Engineering Science 3. B.SE, Bachelor of Science in Engineering 4. BA.Sc, Bachelor of Applied Science (only in ) 5. Baccalaureus in Arte Ingeniaria (BAI) (Bachelor of Art in Engineering) - only in University of Dublin, Ireland 6. B.Ing ((Baccalaureus Ingeniaria) တချို့အာဖရိက တက္ကသိုလ်များမှ အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့များ စသည်ဖြင့် အသွင်ကွဲပေါင်းများစွာဖြင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ကို တွေ့ရှိရတတ်သည်။
အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့များသည် များသော်အားဖြင့် နယ်ပယ်တစ်ခုတည်းကိုသာ အထူးပြုသည်ကများသည်။
ဇူလိုင် ၂၈၊ ၂၉၊ ယာယီဥက္ကဋ္ဌ ဦးကြည်မောင် ဦးစီးသည့် အစည်းအဝေးကြီးကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
သန်းဝင်းလှိုင်(ဩဂုတ် ၅၊ ၂၀၁၁) ဖက်ဒရယ်ဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲများကို တက်ရန် ဇွန် ၆ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံတော် အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ကနေဒါနိုင်ငံ တိုရွန်တိုမြို့မှ အော့တဝါမြို့သို့ ကနေဒါလေကြောင်းလိုင်းဖြင့် ထွက်ခွာရာ ဒေသစံတော်ချိန် နံနက် ၁၀ နာရီ ၁၀ မိနစ်တွင် မက်ဒေါ်နယ် ကာတီရား အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်သို့ ရောက်ရှိ၊ မြန်မာသံရုံး ဝန်ထမ်းများကို တွေ့ဆုံ။
ပရေရီမြက်ခင်းပြင်ဆိုသည်မှာ သမမျှတသော မြက်ခင်းပြင်များ၊ ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်များ နှင့် ဆူးခြုံတော ဘိုင်အုမ်း၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဟု ယူဆကြသည်။
သမမျှတသော မြက်ခင်းပြင်ဒေသများတွင် ၊ နှင့် ဥရုဂွေးနိုင်ငံ တို့ရှိ ပမ်ပါ မြေနိမ့်ပိုင်းဒေသများနှင့် ယူရေးရှားရှိ စတက်ပီ ဒေသများတို့ ပါဝင်သည်။
တွင် မြောက်ဒါကိုတာပြည်နယ်၊ တောင်ဒါကိုတာပြည်နယ်၊ နီဘရားစကားပြည်နယ်၊ ကင်းန်ဆပ်ပြည်နယ်၊ ရှိ အစိတ်အပိုင်း အားလုံးလိုလို ပါဝင်ပြီး မွန်တာနာပြည်နယ်၊ ဝိုင်အိုမင်းပြည်နယ်၊ ကော်လိုရာဒိုပြည်နယ်၊ နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်၊ ၊ မစ်ဆူရီပြည်နယ်၊ အိုင်အိုဝါပြည်နယ်၊ ၊ အင်ဒီယားနားပြည်နယ်၊ ဝစ္စကွန်စင်ပြည် နှင့် မင်နီဆိုးတားပြည်နယ်၏ အနောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဒေသတို့ တစိတ်တပိုင်း ပါဝင်ကြသည်။
ရှိ ပရေရီမြက်ခင်းပြင်ဒေသတွင် မာနီတိုဘာ၊ဆက်ကက်ရှဝမ် နှင့် အယ်လ်ဘာတာတို့ ပါဝင်သည်။
မြန်မာမင်းများ လက်ထက်တော်က မြန်မာ့ ပညာရေးသည် ထိုခေတ် မြန်မာ့လူနေမှုစနစ်နှင့် ကိုက်ညီသော ပညာရေးပင် ဖြစ်သည်။
အနောက်တိုင်းပညာရေးသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၆ ရာစုနှစ်ခန့်က စတင်ခဲ့သော်လည်း စနစ်တကျရှိသည်ဟု မဆိုသာချေ။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံး ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော အင်္ဂလိပ်ကျောင်းမှာ ဘကြီးတော်မင်း လက်ထက် အင်းဝမြို့တော်ရှိ ဒေါက်တာပရိုက်၏ ကျောင်းပင်ဖြစ်သည်။
ထိုအချိန်လောက်တွင် အိန္ဒိယပြည်၌ ပညာရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ တိုင်းရင်းဘာသာ ရိုးရာလေ့လာမှုကို အားပေးရန်နှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို ထိထိရောက်ရောက် သင်ကြား၍ တိုင်းရင်းသားထဲမှ အင်္ဂလိပ်စာတတ် လူတန်းစားတစ်ရပ် မွေးထုတ်ရန် ဟူသော အယူအဆနှစ်မျိုး ထွန်းကားနေ၏။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြိုခေတ် ပညာရေးကို ပညာရေးအစီရင်ခံစာတစောင်က မြော်မှန်းချက်ကင်းမဲခြင်း၊ အဆက်အသွယ် မရှိသော စင်ပြိုင်ကျောင်းများ တည်ထောင်ခြင်း၊ တလမ်းသွား ပညာရေးဖြစ်ခြင်း၊ စာမေးပွဲနှင့် စာအုပ် လေ့လာမှုကိုသာ အဓိကထားသော ပညာရေးဖြစ်နေခြင်း၊ နိုင်ငံခြား ဘာသာကို သင်ကြားမှု မဏ္ဍိုင်အဖြစ် အသုံးပြုခြင်း၊ မှတ်စုကိုသာ အဓိက ထားစေခြင်း၊ လက်တွေ့စိုက်ပျိုးရေးကို ဂရုမမူခဲ့သောကြောင့် လူငယ်များ ကျေးလက်ကိုစွန့်၍ မြို့ခိုစေခြင်း၊ ပညာရေး အဟောသိကံဖြစ်ခြင်း၊ ပညာတတ် အလုပ်လက်မဲ့များ တစ်နေ့တစ်ခြား ပေါများလာခြင်း၊ ဆရာလစာ နည်းပါးခြင်း၊ အလုပ်၏ သိက္ခာကို တန်ဖိုးမထားစေခြင်းနှင့် စက်မှု လက်မှုပညာရေး လိုအပ်ခြင်းစသော အင်္ဂါရပ်များ ရှိသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့၏။
မြန်မာပြည် ပညာရေးသည် သခင်ပညာကို မပေး၊ ကျွန်ပညာကိုသာ ပေးသည်ဟု ယူဆကာ မကျေနပ်မှုများ စစ်ကြို ခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် ရှိခဲ့လေသည်။
မြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း များသည် မြန်မာ့ တက္ကသိုလ်များပင် ဖြစ်ကြသည်။
အဆိုပါ အတည်ပြုချက်များအရ သည် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ပေါက်ဖွားလာသည်။
အက်ဥပဒေအရ တက္ကသိုလ်၏ အကြီးအကဲသည် တက္ကသိုလ် အဓိပတိဖြစ်၍၊ မြန်မာပြည် ဒုတိယဘုရင်ခံသည် ရာထူးအရ တက္ကသိုလ်အဓိပတိဖြစ်သည်။
မြန်မာလူထုသည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဟူ၍ သီးခြားတက္ကသိုလ်တစ်ရပ်ကို လိုလားတောင့်တ တောင်းဆိုခဲ့ ကြသော်လည်း တက္ကသိုလ် အက်ဥပဒေကြမ်း ပေါ်ထွက်လာသော အခါတွင်မူ ပြဋ္ဌာန်းချက် အချို့ကို မကျေနပ်ကြချေ။
နောင်တွင် သပိတ်လှန်သော်လည်း သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများပင် ကျွန်ပညာကို ဆက်လက် မသင်လိုတော့ပြီဟု ဆုံးဖြတ်ကာ တိုင်းပြည်အနှံ့ အစရှိသော အမျိုးသားကျောင်း ၉၃ကျောင်း တည်ထောင်ခဲ့၏။
သည် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက် ရန်ကုန်မြို့ ဗဟန်း မြို့နယ်တွင် စတင် တည်ထောင်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော အမျိုးသားကျောင်း ဖြစ်သည်။
ထိုကြောင့်ပင် ခေါ် မြန်မာအသင်းချုပ်၏ နဝမကွန်ဖရင့်တွင် တန်တောင်မုန်းလဆုတ် ၁ဝ ရက်နေ့ကို အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်လေသည်။
စစ်ကြိုခေတ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်၏ တိုးတက်မှုများအနက် မှတ်တမ်းတင်ဖွယ် တရပ်ကား တက္ကသိုလ် မတည် ရန်ပုံငွေတစ်ရပ် စုဆောင်းပျိုးထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်၏။
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်မီး မြန်မာပြည်သို့ ကူးစက်ရောက်ရှိလာသောအခါတွင်မူ ပညာရေး လုပ်ငန်းများ အားလုံးပင် ရပ်ဆိုင်းသွားကြသည်။
စစ်ကာလအတွင်း အိန္ဒိယပြည် ဆင်းမလာမြို့၌ အခြေစိုက်သော မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ ဆာရယ်ဂျီနယ်ဒေါ်မန်စမစ် ဦးဆောင်သည့် စစ်ပြေးအစိုးရသည် ၁၉၄၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရေးကို စတင်စဉ်းစားလာသည်ကို တွေ့ရှိ၈သည်။