DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
File:Anopheles_egg_2_(cropped).jpg''အနောဖိလစ်'' ခြင်ဥများ File:Mosquito egg SEM.jpgခြင်ဥအား အီလက်ထရွန်မိုင်ခရိုစကုပ်ဖြင့် တွေ့မြင်ရပုံ File:Gelege1 (cropped).jpg''Culex'' ခြင်ဥ = ခြင်ပိုးလောင်း၏ ဦးခေါင်းတွင် အစာစားရန်အတွက် အသုံးပြုသည့် ထင်ရှားသော ပါးစပ်အမွှေးအမျှင်များ ပါရှိပြီး ခြေထောက်မပါသော ရင်အုပ်ပိုင်းနှင့် အဆစ်များပါဝင်သော ဝမ်းဗိုက်ပိုင်းတို့ ပါရှိသည်။
ပိုးလောင်းသည် ၎င်း၏ အချိန်အများစုကို ရေမျက်နှာပြင် အလွှာရှိ ရေညှိများ၊ ဘက်တီးရီးယားများနှင့် အခြားသော အဏုဇီဝပိုးမွှားများကို စားသုံးရင်း ကုန်ဆုံးစေသည်။
တစ်စုံတစ်ခုသော နှောင့်ယှက်မှုကို ခံရပါက ရေအောက်သို့ ငုပ်လျှိုးသွားတတ်သည်။
ပိုးလောင်းဘဝတွင် အဆင့်များစွာ သို့မဟုတ် အင်စတာ အဆင့်များကို ဖြတ်သန်းရပြီး အဆင့်တိုင်းတွင် အရေခွံလဲကာ နောက်ဆုံး၌ ပိုးရုပ်ဖုံးအဖြစ်သို့ အသွင်ပြောင်းလဲသွားသည်။
File:AnophelesLarvaPhoto CDCHarryWeinburgh publicdomain.jpg''Anopheles'' ပိုးလောင်း File:Culex restuans larva diagram en.svgAnatomy of a ''Culex'' ပိုးလောင်း၏ ခန္ဓာဗေဒ File:Culex sp larvae.png''Culex'' ပိုးလောင်းများနှင့် ပိုးရုပ်ဖုံးတစ်ကောင် = ပိုးရုပ်ဖုံး၏ ဦးခေါင်းနှင့် ရင်အုပ်ပိုင်းတို့သည် တစ်ဆက်တည်း ပေါင်းစပ်သွားကာ ဦးခေါင်းရင်အုပ် (Cephalothorax) အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး ဝမ်းဗိုက်ပိုင်းမှာမူ ၎င်း၏အောက်ဘက်တွင် ကွေးညွတ်လျက် ရှိသည်။
ပိုးရုပ်ဖုံး သို့မဟုတ် "တမ်ဗလာ" သည် ၎င်း၏ ဝမ်းဗိုက်ပိုင်းကို ခတ်ထုတ်ခြင်းဖြင့် တက်ကြွစွာ ရေကူးနိုင်သည်။
ပိုးလောင်းများကဲ့သို့ပင် မျိုးစိတ်အများစု၏ ပိုးရုပ်ဖုံးများသည် အသက်ရှူရန်အတွက် ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ မကြာခဏ တက်လာရပြီး ၎င်းတို့၏ ဦးခေါင်းရင်အုပ်ပေါ်ရှိ အသက်ရှူပြွန် တစ်စုံမှတစ်ဆင့် လေကို ရှူရှိုက်ကြသည်။
အကယ်၍ ထိတ်လန့်သွားပါက ပိုးလောင်းများကဲ့သို့ပင် ၎င်းတို့၏ ဝမ်းဗိုက်ပိုင်းကို ခတ်ထုတ်၍ ရေအောက်သို့ ငုပ်ဆင်းသွားကြသည်။
နှောင့်ယှက်မှု မရှိတော့ပါက မကြာမီ ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပြန်လည် ပေါ်တက်လာကြသည်။
ထို့နောက် ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ပိုးရုပ်ဖုံးအတွင်းမှ ခြင်အကောင်ကြီး ထွက်ပေါ်လာပြီး ပျံသန်းထွက်ခွာသွားသည်။
File:Underwater view of mosquito pupae in standing water.jpgခြင် ပိုးရုပ်ဖုံးများ။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီး ခရိုင်၊ အထက်မြန်မာပြည် ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်တွင် အချိန်ပြည့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ခရိုင်တွင် တခြားသော ခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ မြသန်းတင့်ခေါင်းကို ဖြတ်နိုင်လျှင် ဆုငွေပေးမည်ဟု အင်္ဂလိပ်အလိုတော်ရိနှင့် မြေရှင်တို့က တိတ်တဆိတ် ဆုငွေထုတ်ခဲ့သည်။
အထွေထွေသပိတ်ကြီးတွင် ၊ ၊ သင်္ဘောကျင်း အလုပ်သမားထုကြီး ပါဝင်ရေးအတွက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
မြင်းခြံခရိုင် အလုပ်သမားသမဂ္ဂနှင့် လယ်သမားသမဂ္ဂတို့တွင် အလုပ်အမှုဆောင်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ရင်း တွင်ကျင်းပသည့် မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာဖြူးလယ်သမား ကွန်ဂရက်ကြီးသို့ မြင်းခြံခရိုင် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ထိုဝတ္ထုကို စာရေးဆရာ နှင့် ပူးတွဲရေးသား၍ တွင် အခန်းဆက် ဖော်ပြရာ နှစ်နှစ်နီးပါး ဖော်ပြခဲ့ရသည်။
ဗြိတိသျှတို့ထံမှ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သော ၁၉၄၈-ခုနှစ်တွင် မြသန်းတင့် သည် တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ပြီးနောက် ဒဿနိက၊ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံနှင့် အင်္ဂလိပ် အနုစာပေ စသော ဘာသာရပ်များဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။
မြသန်းတင့်သည် ၁၉၆၂-ခုနှစ်တွင် အာဏာသိမ်းယူခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ၏ စစ်အစိုးရ လက်ထက်တွင် ၁၉၆၃-ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂-ခုနှစ်ထိ အကျဉ်းကျခံရသည်။
ကနဦး အင်းစိန်ထောင်တွင် နေခဲ့ရပြီး ၁၉၆၉-ခုနှစ်မှ ၎င်းလွတ်မြောက်သည့်အချိန်ကာလအထိ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာရှိ ပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်းခံရသူများကို တစ်နေရာတည်းတွင်ထားရှိသည့် တွင် ၃-နှစ်ကြာနေထိုင်ခဲ့ရသည်။
ကွန်လွန်ချိန်၌ အောက်ပါစာအုပ်များမှာ ရေးသားဆဲ ဖြစ်သည် − ဒေါက်တာ မမိုးသူ အရှေ့တစ်ခွင်လုံး နီ မင်းပုန်းတောင်သိုင်းသမား အင်္ဂလိပ်လူနာ မြသန်းတင့် ဇောတိက ထက်အောင် မေမေလှိုင် မင်းနန္ဒာ မြသန်း စောယွမ်း ရဲအောင်ဇေ မောင်သစ်တည် အုတ်လှငယ် မြသန်းတင့်ရေးသားခဲ့သည့် ကျော်ကြားသော မြန်မာဝတ္ထုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
မြသန်းတင့် ရေးသားခဲ့သည့် စာအုပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
ပင်ကိုရေး၊ အမှီးနှင့် ဘာသာပြန်ဝတ္ထုတိုရှည်များ၊ ၊ တွေးခေါ်မြော်မြင်ရေး၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်များ ရေးသားခဲ့သည်။
ရရှိခဲ့သည့် ဆုများမှာ ဖြင့် ၁၉၅၂ ခု ဘာသာပြန်ဆု၊ ဖြင့် ၁၉၅၅ခု ဘာသာပြန်ဆု၊ ဖြင့် ၁၉၆၁ ခုနစ်တွင် သုတပဒေသာဆုများ ရရှိခဲ့သည်။
ဆရာကြီးသည် မန္တလေးမြို့ ဗုဒ္ဓဘာသာသီလရှင်ကျောင်းတွင် စတင်ပညာသင်ကြားသည်။
ဆရာကြီးသည် သူရိယမဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာလုပ်နေစဉ် မြန်မာဂျာနယ်သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးဂျာနယ် ဖြစ်သော ‘မြန်မာ့ဗျူဟာဂျာနယ်’ ကို မိတ်ဆွေတဦးနှင့်ပေါင်း၍ ထုတ်ဝေခဲ့သေးသည်။
မြန်မာ့စွမ်းရည် မြန်မာပြည် ၁၉၆၂ - ၂၆ ဗုဒ္ဓဝါဒနှင့် အယူအဆရေးရာများ ထပ်မံတင်ပြချက် ချိုးဖြူစာပေ ၁၉၆၃ - ၂၇ ၂၇။
ရူပနန္ဒီနှင့် ဘိုးဘိုးအောင် ၁၉၆၅ - ၂၈ - ၂၉ - ၃၀ - ၃၁ (ဘာသာပြန်) - ၃၂ - ၃၃ - ၃၄ - ၃၅ - ၃၆ - ၃၇ - ၃၈ - ၃၉ - ၄၀ - ၄၁ - ၄၂ - ၄၃ - ၄၄ (ဘာသာပြန်) - ၄၅ (ဘာသာပြန်) - ၄၆ - ၄၇ - ၄၈ - ၄၉ - ၅၀ (ဘာသာပြန်) - ၅၁ - ၅၂ - ၅၃ (ဘာသာပြန်) - ၅၄ - ၅၅ - ၅၆ - ၅၇ - ၅၈ - ၅၉ (ဘာသာပြန်) - ၆၀ } {!စဉ် !အမည် !ထုတ်ဝေနှစ် !မှတ်ချက် - ၁ ၁။
စုံထောက်မောင်စံရှား-ဘောင်ဒရီလမ်းလူသတ်မှု - ၂ - ၃ } ဆရာကြီး၏ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်စိုး မသေခင် ရွှေဥဒေါင်းစာမူကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ သေတမ်းစာရေးခဲ့သည်။
သေတမ်းစာအရ စာမူများအတွက် ရသောငွေများကို- # ဒါရိုက်တာ # # စာရေးဆရာ # တို့လေးဦး တိုင်ပင်ပြီး သင့်တော်သည့် လူငယ်စာရေးဆရာများအား သင့်တော်သလို စဉ်းစားပြီး သင့်တော်သည့် စာပေဆုများပေးဖို့ ကျွန်မက တာဝန်လွှဲအပ်ခဲ့သည်။
သူငယ်တန်း မှ စတုတ္ထတန်း အထိ တွင်လည်းကောင်း၊ ပဉ္စမတန်းမှ ဒဿမတန်း အထိ တွင်လည်းကောင်း ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၆-ခုနှစ်မှာ အခြေခံ အထက်တန်းကို မြန်မာစာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်ခဲ့သည်။
မြောက်ဒဂုံ (၄၅) ရပ်ကွက်၊ (၁) လမ်းမှာ နေထိုင်သူ ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားသော ကဗျာများမှာ အကျဉ်းထောင်များ အတွင်း၌ ရေးစပ်ခဲ့သော ''ကျောင်းဖွင့်ချိန်''၊ ''ဥဒါန်း'' နှင့် ''ကျောင်းသား အတ္ထုပ္ပတ္တိ'' တို့ ဖြစ်သည်။
တာရာမင်းဝေ အမည်နှင့် ရေးခဲ့သော ပထမဆုံး ဗီဒီယို ဇာတ်ညွှန်းမှာ ''ရွှေရောင် ဖိနပ်မှာ အစိမ်းရောင်ကြက်ခြေခတ်နဲ့ ကောင်မလေး'' ဖြစ်သည်။
အဲဒီ မတိုင်ခင်ကလည်း ကို(ဇာဂနာ)တို့နဲ့ အတူ ဇာတ်ညွှန်းများကို ရေးသားခဲ့ပါသေးသည်။
တာရာမင်းဝေ၏ ဝတ္ထု အချို့ကို ဗီဒီယို ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူး ခဲ့ရာမှာ မောင်မျိုးမင်း(ရင်တွင်းဖြစ်) ရိုက်ကူး၍ ဒွေး၊ နန္ဒာလှိုင်တို့ သရုပ်ဆောင်ထားသော ''ကောင်းကင်အကြွေ ကောက်တဲ့လက်''၊ ဒါရိုက်တာ လွင်မင်း ရိုက်ကူး၍ နေတိုး၊ အိန္ဒြာကျော်ဇင်တို့ သရုပ် ဆောင်ထားသော ''တစ်ကိုယ်တော်ရေးတဲ့ ကကြီး ခခွေး''တို့သည် ထင်ရှားခဲ့သည်။
ဒါရိုက်တာ မောင်သူရ (ဇာဂနာ) ရိုက်ကူးခဲ့သော ''မြင်းစီးထွက်သော အိပ်မက်များ'' ရုပ်ရှင် မှာ ပြည်တွင်းတွင် ပြသခွင့်မရခဲ့ပေ။
တာရာမင်းဝေ ကွယ်လွန်ပြီးမှ ''လူနံပါတ် (၁၃)'' စာအုပ်အား နောက်ဆုံးထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ခေတ်နေအတွက် စာတစ်ရွက် တာရာမင်းဝေ၏ ဈာပနာတွင် ဖြန့်ဝေသော အတ္ထုပ္ပတ္တိ လက်ကမ်း စာစောင်များ။
ဆရာမဂျူးကို ၌ ၁၉၅၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက် စနေနေ့တွင် အဘ ဦးသောင်းနှင့် အမိ ဒေါ်ငြိမ်းတို့မှ မွေးဖွားသည်။
ဆရာမဂျူး ရေးသား ခဲ့သော စာအုပ်များအနက် ''ကြာတော့သည်လည်း မောင့်စကား'' ၊ ''ကြေမွသွားသော တိမ်တိုက်များ အကြောင်း'' ၊ ''ပင်လယ်နှင့်တူသော မိန်းမများ'' ၊ ''မရှိမဖြစ်မိုး'' ၊ ''မြစ်တို့၏ မာယာ ၊ ကြယ်စင်တံတား ကမ်းပါးနှင်းဖြူ'' မိန်းမတစ်ယောက်ရဲ့ ဖွင့်ဟဝန်ခံချက်စသည် ဝတ္ထုများကို ရုပ်ရှင်ကားများအဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့ရသည်။
စတုတ္ထတန်း အရွယ်တွင် မိခင် ဖြစ်သူက စာရေးဆရာ ဓူဝံ၏ ''မာလာ'' ဝတ္ထုကို ပေးဖတ် ခဲ့သည်။
ဆယ်တန်း ဖြေပြီးချိန် ၁၉၇၆-ခုနှစ်တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။
အရောင်များနှင့်ကစားခြင်း ဝတ္တတိုပေါင်းချုပ်အပါအဝင် ဝတ္တတိုပေါင်းချုပ် (၇)အုပ် ကျွန်မချစ်သော မြို့တမြို့၊ ကျွန်မချစ်သောနိုင်ငံ၊ ကျွန်မချစ်သောကမ္ဘာမြေ နှင့် အစိမ်းရောင် အမွေအနှစ် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဆောင်းပါးများ စာအုပ်(၄)အုပ် ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
မြန်မာစာပေနှင့် နိုင်ငံတကာစာပေအကြောင်းကို ကျွန်မဖတ်ခဲ့သော စာအုပ်များ အမည်ဖြင့် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတကာရေးရာ နှင့်ပတ်သက်၍ အမုန်းကြောင့်ဖြစ်သော စစ်ပွဲများ၊ အောက်ခြေသန်းတထောင် စာအုပ်များကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။
ဂျူး ရေးသား ခဲ့သော စာအုပ်များ အနက် ''ကြာတော့သည်လည်း မောင့်စကား''၊ ''ကြေမွသွားသော တိမ်တိုက်များ အကြောင်း''၊ ''ပင်လယ်နှင့်တူသော မိန်းမများ''၊ ''မရှိမဖြစ်မိုး''၊ ''မြစ်တို့၏ မာယာ'' စသည် တို့ကို ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူး ခဲ့ရသည်။
ဂျူး ရေးသား ခဲ့သော ဝတ္ထုများ အနက် ''ရိုမန်တစ် တစ္ဆေ'' (မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေး ဆရာမ ၁၂ ဦး) ကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်က လည်းကောင်း၊ ''အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်း'' (နားကြပ်ကိုဆောင် ကလောင်ကို ကိုင်ဆွဲ) ကို ၁၉၈၇ ခုနှစ်က လည်းကောင်း သို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
ယခုနောက်ဆုံးထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်မှာ ၂၀၁၈ခုနှစ် ဇူလိုင်လထုတ် သက်တန့်တို့ဖြင့်ရက်ဖွဲ့ ချစ်သူရဲ့ခြုံလွှာ ဖြစ်၍ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဆု (ဝတ္ထုရှည်) ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။
တနင်္ဂနွေ သည် နှင့် ကြားဖြစ်ပြီး ဂရီဂိုရီပြက္ခဒိန် အရ နှင့် နိုင်ငံများတွင် ပထမဆုံးနေ့စွဲဖြစ်သည်။
ကမူ ပုဂံကျောက်စာ အရေးအသား၌ "တန်နှင်ကုနုယ်၊ တန်နှင်ကုနွေ၊ တန်နှင်ကနွေ" ဟု ရှိသည်။
တနင်္လာသည် (ဂျူးဝစ်)-၏ ဒုတိယနေ့စွဲ၍ နှင့် ကြားဖြစ်သည်။
အင်္ဂါသည် နှင့် ကြားဖြစ်ပြီး နှင့် နိုင်ငံများ၏ များတွင် တတိယနေ့စွဲဖြစ်သည်။
ရှေးတို့၌"အင်္ကာ၊ အင်ကာ၊ အင်္ဂါ"ဟူ၍တွေ့ရသည်။
ယင်းမှာ "ၐနိ" (ရှနိ ဟု ဖတ်ပါ) မှဆင်းသက်လာသည် ဟု က ရှင်းပြသည်။
ယင်းပုဒ်သည် "ဗြိဟသ္ပတိ" မှ သော်လည်းကောင်း၊ ယင်းနှင့်အနက်တူ "ဝစသံပတိ (ဝါ) ဝကျသံပတိ" မှသော်လည်းကောင်း လာဟန်ရှိကြောင်း က ဆိုသည်။
ရာဟု ဆိုသည်မှာ မြန်မာ အယူအဆအရ နေ့ မွန်းလွဲကျော်နှင့် ညကာလကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။
ဗေဒင်ပညာတွင် ရာဟုဂြိုဟ်ခွင်၏ အမှတ်အသားမှာ ဖြစ်ပြီး ဂြိုဟ်သက်မှာ ၁၂ နှစ်ဖြစ်သည်။
ဂြိုဟ်သက် (၁၂)နှစ်၊ ဟိုင်းဆင်၊ အနောက်မြောက်အရပ်၊ ပါပဂြိုဟ်၊။
ပြက္ခဒိန်တစ်ရွက်၊ ၁၈၇၁-၁၇၈၂]] ဘုရားကျောင်းအတွက် ခေတ်ပေါ် အင်ဒိုနီးရှား ]] ပြက္ခဒိန်ဆိုသည်မှာ ကို စီစဉ်ပေးသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
နှစ်များနှင့် လများကဲ့သို့သော ပြက္ခဒိန်တစ်ခုရှိ ကာလများသည် များသောအားဖြင့် သို့မဟုတ် ၏ စက်ဝန်းနှင့် ထပ်တူကျသည်ဟု မဆိုလိုသော်လည်း၊ ခေတ်ပေါ်ပြက္ခဒိန်၏ အသုံးအများဆုံး အမျိုးအစားမှာ ကာလကြာရှည်စွာ နေနှစ်နှင့် တပြိုင်တည်းရှိနေရန် ရံဖန်ရံခါ လတစ်လ ထပ်ထည့်သည့် lunisolar ပြက္ခဒိန်ဖြစ်သည်။
နေနှင့်လ၏ လမ်းကြောင်းသည် အချိန်ထိန်းညှိခြင်းအတွက် အသုံးဝင်သော ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်လေ့ရှိသော ထင်ရှားသည့် သဘာဝဖြစ်ရပ်များဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ခေတ်မီသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် လနှင့်နှစ်ကို အချိန်ယူနစ်အဖြစ် အများဆုံးအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ၊ တွင် အလွန်ရှေးကျသော Etruscan မတိုင်မီ နေနှစ် ၁၀ လ ၏ အကြွင်းအကျန်များပါဝင်နေသည်။
ရှေးခေတ် အရှေ့နားနီးဒေသရှိ ပြက္ခဒိန်စနစ် အများအပြားသည် မှ စတင်ခဲ့သော ကို အခြေခံထားခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့အနက်မှ ပါရှန်အင်ပါယာ၏ ပြက္ခဒိန်စနစ်၊ ယင်းတို့အနက်မှ Zoroastrian ပြက္ခဒိန်နှင့် ဟီဘရူးပြက္ခဒိန်တို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
အများအပြားကို ရှေးဂရိကာလတွင် တီထွင်ခဲ့ပြီး ဟယ်လင်နစ်ခေတ်ကာလတွင် ၎င်းတို့သည် ရှေးနှင့် တို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
ရောမပြက္ခဒိန်ကို ဘီစီ ၄၆ တွင် မှ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
သူ၏ "" ပြက္ခဒိန်သည် လဆန်းကို စောင့်ကြည့်ခြင်းအပေါ်တွင် မှီခိုခြင်းမရှိတော့ဘဲ လေးနှစ်တစ်ကြိမ် ရက်ထပ်ကိန်းတစ်ခုကို ထည့်ပေါင်းသည့် အယ်လဂိုရီသမ်ကို လိုက်နာခဲ့သည်။
သည် 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (ဂျူလီယန်နေ့စွဲ ၆ မတ် ၆၃၂) နေ့စွဲဖြင့် အစ္စလာမ့်ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ တားမြစ်ချက် (နာစီ) အပေါ် အခြေခံထားသည်။
ပြက္ခဒိန်စနစ် အပြည့်အစုံတွင် နေ့စဉ်အတွက် မတူညီသော ပြက္ခဒိန်ရက်စွဲတစ်ခု ရှိသည်။
ခုနှစ်နှင့် ခုနှစ်အတွင်း ပုံမှန်ရက်စွဲ၊ ဥပမာ၊ သံသရာစက်ဝန်းအဆင့်နှစ်ခုပါရှိသော ပြက္ခဒိန်များ- နှစ်၊ လနှင့် နေ့ - ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန် (နှင့် အလွန်ဆင်တူသော ရှေ့တော်ဆက်၊ ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်)၊ အစ္စလာမ့်ပြက္ခဒိန်၊ နေရောင်ခြည် ဟီဂျရီပြက္ခဒိန်နှင့် ဟေဗြဲပြက္ခဒိန်အပါအဝင် စနစ်အများစု နှစ်၊ ရက်သတ္တပတ်၊ နှင့် ရက်သတ္တပတ်များ - ဥပမာ၊ ISO အပတ်ရက်စွဲ နှစ်၊ လနှင့် နေ့&nbsp;– (နှင့် အလွန်ဆင်တူသော ရှေ့ပြေးများ၊ )၊ ၊ နေရောင်ခြည် ဟီဂျရီပြက္ခဒိန်နှင့် အပါအဝင် စနစ်အများစု နှစ်၊ ရက်သတ္တပတ်၊ နှင့် ရက်သတ္တပတ်စဉ်များ&nbsp;– ဥပမာ သံသရာစက်ဝန်းများသည် အချိန်အခါအလိုက် ဖြစ်စဉ်များနှင့် ထပ်တူချိန်ညှိသည်- များကို လ၏ရွေ့လျားမှု (လအဆင့်များ) နှင့် ထပ်တူပြုပါသည်။
များသည် နေ၏ ထင်ရှားသောရွေ့လျားမှုနှင့် ထပ်တူပြု၍ ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများကို ခံစားသိရှိနိုင်မှုအပေါ် အခြေခံထားသည်။
နေ့တစ်နေ့သည် နှင့် ကြားကာလ၊ နောက်ဆက်တွဲ ညအချိန်နှင့်အတူ၊ သို့မဟုတ် နေဝင်ချိန် နှစ်ခုကဲ့သို့သော အဖြစ်အပျက်များ ဆက်တိုက်ကြားကာလဖြစ်နိုင်သည်။
အငြင်းပွားဖွယ်ဖတ်ရှုမှုတစ်ခုတွင် Alexander Marshack သည်James Elkins, ''[ Our beautiful, dry, and distant texts]'' (1998) 63ff. ဘီစီ ၂၅,၀၀၀ ခန့် သက်တမ်းရှိ အရိုးအမှတ်အသားတစ်ခုသည် လပြက္ခဒိန်တစ်နှစ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။
Lunisolar ပြက္ခဒိန်၏ ထင်ရှားသော ဥပမာများမှာ နှင့် တွင် ရေပန်းစားသော နှင့် များဖြစ်သည်။
အခြားဥပမာမှာ ၁၉ နှစ်စက်ဝန်းကို အသုံးပြုသည့် ဖြစ်သည်။
ပဌမဈာန် ၃-ဘုံအနက် ဗြဟ္မာများသည် အသင်္ချေယျကပ် ၃-ဖို့တဖို့, ဗြဟ္မာများသည် အသင်္ချေယျကပ်ထက်ဝက်, များသည် တကပ်သက်တမ်း ရှည်ကြသည်။
ဒုတိယဈာန် ၃-ဘုံအနက် ဗြဟ္မာများသည် ၂-ကပ်, ဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၄-ကပ်, ဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၈-ကပ် သက်တမ်းရှည်ကြသည်။
တတိယဈာန် ၃-ဘုံ အနက် ဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၁၆-ကပ်, ဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၃၂-ကပ်, များသည် မဟာကပ် ၆၄-ကပ် သက်တမ်း ရှည်ကြသည်။
စတုတ္ထဈာန် ၇-ဘုံအနက် , အသညသတ်ဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၅၀၀, ဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၁၀၀၀, ဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၂၀၀၀, ဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၄၀၀၀, ဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၈ဝ၀၀, ဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၁၆၀၀၀-သက်တမ်း ရှည်ကြသည်။
အရူပဗြဟ္မာများအနက် ဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၂၀၀၀၀, ဗြဟ္မာများသည် မဟာပ် ၄၀၀၀၀, ဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၆၀၀၀၀, ဗြဟ္မာများသည် မဟာကပ် ၈၄၀၀၀-သက်တမ်း ရှည်ကြသည်။
နှင့် ဗြဟ္မာတို့အား သမ္ဘဝရုပ် (သုက်သွေး) မရှိဟု အနုဋီ၊၁၊၁၅၅၌ ဆို၏။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁ ဧရာဝဏ်နတ်ကွန်း၏ လေးမျက်နှာဘုရား (ဖြားဖြုံ ဝါ တိုင်း ဗြဟ္မာ(ဗရဟ်မာ)]] ] = ဗြဟ္မာ (Brahma)သည် ၏ ဖန်ဆင်းရှင်ဘုရားတစ်ပါး ဖြစ်သည်။
လောကကို ဖန်ဆင်းသူ ဗြဟ္မာ၊ လောကကိုထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူ ဗစ်ရှ်နူးဘုရား၊ လောကကို ဖျက်ဆီးပြီး လောကအသစ် ဘဝအသစ် တစ်ခုကို ထပ်မံဖန်ဆင်းသူ ဘုရား ဟူ၍ ဟိန္ဒူဘာသာတွင် တန်ခိုးအကြီးဆုံး ဘုရား(၃) ပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာကိုအသစ်တည်သောအခါ သိဝဗဟိုပြု ဟိန္ဒူအယူဝါဒတွင် သိဝသည် စတင်ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိပြီးမှာ ဗိဿနိုးနတ်နှင့်ဗြဟ္မာကို ဖန်ဆင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဗြဟ္မာ၏ သက်တမ်း တနေ့ကို တကမ္ဘာ (ကလ္ပ, ကပ္ပ) ဟု သတ်မှတ်သည်၏။
ဗြဟ္မာသက်တမ်း အနှစ်တရာ ကို မဟာကပ်ဟု ခေါ်ပြီး နှစ်ပေါင်း ၃၁၁.၀၄ ထြီလီယံ အတိုင်းအရှည်ရှိ၏။
ဗြဟ္မာသက်ကြွေလျှင် နောက်ဗြဟ္မာပေါ်သည်ဟု ယူကြ၏။
သူရဿတီ သည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှိ နတ်သမီးတစ်ပါးဖြစ်သည်။
သူသည် စာရင်းဝင်ဖြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူဖြစ်ကာ စာပေပညာနှင့် နှုတ်မှုပညာများကို စောင့်ရှောက်သည်ဟု လည်းယုံကြည်ကြသည်။
သူရဿတီ၏ မူလရင်းမြစ်မှာ ဟိန္ဒူဘာသာရှိ ၏ကြင်ယာတော် သူရသွတိမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။
သူရဿတီ ဟူသောအမည်မှာ သက္ကတဘာသာ စကား၊ သရသွတိ ကိုပါဠိမှပြန်ကာ မြန်မာအသံဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ထားသော အမည် ဖြစ်သည်။
မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အချို့၏ဘုရားစင်တွင်၎င်း၊ အချို့ဘုရားရင်ပြင်ပေါ်တွင်၎င်း တည်ထားကိုးကွယ်ကြသည်။
ကိုးကွယ်သူများက စောင့်နတ်သမီး၊ ပညာရေးကို စောင့်သောနတ်သမီး ဟု အယူရှိကြသည်။
ငှက်သည် ရေတွင် ကျက်စားသော ငှက်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရေကိုပိုင်သူ မြစ်စောင့်နတ်၊ သူရဿတီ ၏စီးတော်ယာဉ် အဖြစ်သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်ဟန် တူသည်။
နတ်သမီးကိုးကွယ်မှုအစဉ်အလာကို အိန္ဒိယသားတို့သည် မတိုင်မီက ကမ္ဘာဦး စိုက်ပျိုးရေးသမားများ ဘဝကတည်းက လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။
အင်ဒြ (; Indā; ) ကို မြန်မာဝေါဟာရဖြင့် ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
မြန်မာစာအဘိဓာန်၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ ၌လည်း ရှေးဟောင်းနတ်ဒေဝါတစ်ပါးဖြစ်ကာ စစ်နှင့် ရာသီဥတုဆိုင်ရာ ဒေဝါမင်းဖြစ်၏။
အင်ဒြခေါ်ကန္နာ၏ပုံ အင်ဒြ(Indra)နတ်သည် မုတ်သုံမိုးမုန်တိုင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။
Om Namo Bhagavate Rudraya , the Supreme Being (Shaivism) , , , , , , and , the Destroyer of Evil, Supreme Being in Jyoti Ashokasundari Ayyappa Cremation grounds သိ၀ သို့ ၐိဝ သည် ၏ အဓိကတစ်ပါးဖြစ်သည်။
ဘုရားရှင်သီ၀ကို မဟာဒေ၀ (Mahadeva) ဘုရားရှင်ဟုလည်း သမုတ်ကြသည်၊ လောကကို ဖန်ဆင်းသူ ၊ လောကကိုထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူ ဗစ်ရှ်နူး၊ လောကကို ဖျက်ဆီးပြီး လောကအသစ် ဘဝအသစ် တစ်ခုကို ထပ်မံဖန်ဆင်းသူ သျှီဝ (ၐီဝ) (သီဝ) ဟူ၍ ဟိန္ဒူဘာသာတွင် တန်ခိုးအကြီးဆုံး ဘုရား (၃) ပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ပါရ်ဗသီးမယ်တော် ကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဟုလည်း လူသိများသည်။
ဗစ်ရှ်နူးဘုရား သို့မဟုတ် ဗိဿနိုး(Vishnu, : ဝိၑ္ဏု။
သို့သော် သမိုင်းပညာရှင်တို့နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ၊ သံဃာတော်အရှင်သူမြတ်များက ဘုရားသည် ဗိဿနိုးဘုရားကိုယ်ပွားဖြစ်သည်ဟူသောပြောကြားချက်ကို လုံးဝလက်မခံကြချေ။
ဘုရားရှင်ဆင်းတုတော်များကို နှင့် နီပေါနိုင်ငံတဝန်းတွင် တွေ့ရှိရသည်။
ထို့အပြင် ၊ ၊ နှင့် ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကလည်း ကိုးကွယ်ကြပြီး မောက္ခပေးနိုင်စေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
ဟိန္ဒူဘာသာသည် ကမ္ဘာ့သက်တမ်းအရင့်ဆုံး၊ သမိုင်းအရှည်ကြာဆုံးသော ဘာသာတရားဖြစ်သည်။
သူ၏ကျမ်းစာများသည် ၃၀ဝ၀ ဝန်းကျင်ကပင် လူတို့၏ ကိုးကွယ်မှုကဏ္ဍတွင် နေရာယူခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
ဟိန္ဒူဘာသာဝင်သူများသည် ကိုယ့်ဘာသာကို သနာတနာဓမ္မ ( - सनातन धर्म၊ ထာဝရဘာသာတရား) ခေါ်သည်။
ထိုကြောင့် ကို ဝေဒ၏ အဆုံး (ဝေဒန္တ)ဟုခေါ်ခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒအရ နတ်၊ လူ၊ တော၊ တောင်၊ ရေ၊ မြေ စသော ရှိရှိသမျှ အရာဝတ္တုများသည် ပရမာတ္မန်/ပရမာတ္မာ ခေါ် ဘုရားသခင်၏ အစိတ်အပိုင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။
မသိအပ်သည့်၊ မသိရသည့် ပရမာတ္မာ (ပရမတ္တ)ခေါ် ဘုရားသခင်သည်ကား ပြောင်းလဲခြင်းမရှိပဲ နိစ္စထာဝရ တည်မြဲနေသောအရာ ဖြစ်သည်။
ဗုဒ္ဓဘာသာလူမျိုးများကဲ့သို့ အနတ္တ ဝါဒီမဟုတ်ဘဲ ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့သည် အာတ္မန်/အတ္မာ အကယ်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသူများ ဖြစ်၏။
သက္ကတ "အာတ္မန်" သဒ္ဒါသည် ပါဠိ၌ "အတ္တန်/အတ္တာ"၊ "အတ္တ"၊ "အာတုမန်"၊ "တုမ" ဟူ၏။
မြန်မာအခေါ် အတ္တကောင်၊ အသက်ဇီဝ၊ လိပ်ပြာ၊ ဗြာ၊ စိတ်ဝိညာဉ်၊ နာမ်ဝိညာဉ် ဟု ယူနိုင်သည်။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒအရ အာတ္မန် (အတ္တနာမ်ကိုယ်) သည် ကံတရား၏ အရှိန်အဟုန် မကုန်မချင်း မရမတ္တမာနှင့် သွားရောက် ရောနှောပေါင်းဆုံမှု မဖြစ်မချင်း၊ အသင်္ချေ အနန္တဘဝ သံသရာ၌ ထပ်ခါထပ်ခါ ပဋိသန္ဓေ တည်နေရပေလိမ့်မည်။
အာတ္မန် သည် မောက္ခ (လွတ်ငြိမ်းမှု)ကို မရမချင်း၊ မိမိ၏ မူရင်း အိမ်ဂေဟာဖြစ်သည့် ဗြဟ္မနှင့် သွားရောက် မပေါင်းမချင်း ဘဝအသစ် ဖြစ်မြဲ ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။
ဟိန္ဒူ အယူဝါဒတွင် လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခြင်း ကို ခွင့်ပြုထားသည်။
ဘုရားရှင်အား ဘဂဝါန် (ဘဂဝါ; ရှင်စောမြတ်စွာ) ပုဂ္ဂိုလ်ဟု ကိုးကွယ်ခြင်း၊ ဘုရားရှင်၏ နိရာကာရ( ရုပ်နာမ် ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသဘာဝ) ကို ကိုးကွယ်ခြင်း နှင့် သက်ရှိတိုင်းတွင် တည်ရှိသော ဘုရားရှင် ၏ ပရမာတ္မန် (ပရမတ္တ)တော် ကို ကိုးကွယ်ခြင်း ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ပရမာတ္မန် သဒ္ဒါကား 'လွန်မြတ်သော အတ္တာတရားတော်' ၊ 'အမြင့်မြတ်ဆုံး အတ္တအဖြစ်တော်' ဟု အနက်ဟော၏။
သတ္တဝါတို့၏ခန္ဓာကိုယ်ကိုလည်းကောင်း တလောကလုံးကိုလည်းကောင်း အစိုးရလျက် မပျက်မစီး အမြဲတည်နေသော အနှစ်သာရ အမာခံသဘောတရားကို ဆိုလိုသည်။
ဗေဒင်သုံးပုံအစရှိသော ဝေဒကျမ်းဂန်၏ ဓမ္မဂီတများ၌ ပါရှိသည့် နတ်ကြီးများအနက် ဣန္ဒြ (သိကြားမင်း)၊ အဂ္ဂိနိ (မီးနတ်)၊ သူရိယ နေနတ် စသော နတ်အများအပြားသည် ခေတ်သစ် ဟိန္ဒူအယူ ဝါဒ၌ ခေတ်မစားတော့ပေ။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒသည် ဗြဟ္မဏ အယူဝါဒမှ ပရမာတ္မန်ခေါ် ဣဿရအယူဝါဒကို အမွေအနှစ်အဖြစ် လက်ခံရယူထားလေသည်။
ပရမာတ္မန်ခေါ်သည့် ယင်းဣဿရသည် ''တြိမူရ်္တိ''(တိမုတ္တိ)ခေါ်သည့် ဘုရားသုံးပါးအစု၌ တည်ရှိနေသည် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဘုရား သုံးပါးအစုမှတစ်ဆင့် ပြုဖွယ်ကိစ္စ ပြုလုပ်သည်ဟူ၍လည်းကောင်း အယူရှိကြသည်။
ဘုရားသုံးပါးကား လောကကို ဖန်ဆင်းသူ ၊ လောကကို ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်သူ ''ဝိၑ္ဏု'' (ဝိဏှု; )၊ လောကကို ဖျက်ဆီးပြီး လောကအသစ် ဘဝအသစ် တစ်ခုကို ထပ်မံဖန်ဆင်းသူ ''ၐိဝ'' တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ယင်းဘုရားသုံးပါးအနက် ဗြဟ္မာမင်းကို ပူဇော်ပသသည့် ဓလေ့ထုံးစံ အလွန် နည်းသည်။
ဟိန္ဒူ အယူဝါဒလောက၌ သိဝကို ကိုးကွယ်သူ (ၐဲဝ;Shaivism)နှင့် ဗိဿနိုး (ဝိဏှု)ကို ကိုးကွယ်သူ (ဝဲၑ္ဏဝ;Vaishnavism)တို့သည် မူဝါဒ အခြေခံအရ နှစ်ဂိုဏ်းကွဲနေသည်။
သိဝ ကိုးကွယ်သူများကို ရှံကရက ဦးဆောင်ပြီးလျှင် ဗိဿနိုးကိုးကွယ်သူများကို ရာမနုဇ က ဦးဆောင်သည်။
တောထွက်ပညာရှိ အာဒိ ၐင်္ကရ (အာဒိ သင်္ကရ, /ရှံကရ/) ဆရာ (အေဒီ ၈ရာစု)သည် ဗြာဟ္မဏတို့၏ ရှေး ဟောင်း ဝေဒန္တ ဒဿနကို ကိုယ့်နည်းကိုယ့်ဟန်ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်လျက် သိဝ ကိုးကွယ်မှု ထွန်းကား ပြန့်ပွားအောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
သိဝ ကိုးကွယ်သူများက သင်္ကရ ဆရာအား သူတို့နတ်ဘုရား၏ အဝတာရ (လူဝင်စား)ဟု ယုံကြည်ကြသည်။
သင်္ကရသည် အသိပညာကို အောက်တန်းအသိပညာနှင့် အထက်တန်း အသိပညာဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲခြား ပြထားသည်။
သင်္ကရသည် ဗုဒ္ဓ၏ နည်းနိသျည်းကို အတုယူပြီးလျှင် ဟိန္ဒူ အယူဝါဒဆိုင်ရာ ဘုန်းကြီးလောကနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို အိန္ဒိယအနှံ့အပြားတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။
သင်္ကရ၏ဂိုဏ်းသည် သိဝ ကိုးကွယ်သည့် ဂိုဏ်းဖြစ်သည်။
လူ့ပြည်လူ့လောကသို့ လူသားအဖြစ် သက်ဆင်းဝင်စားအပ်သော ဗိဿနိုး၏ အဝတာရများအနက် ''ကၖၑ္ဏ'' (ကဏှ ဝါသုဒေဝ; /ကရစ်ရှန/) သည် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒ၌ အခမ်းအနား ကျင်းပမှုနှင့် ပူဇော်ဝတ်ပြုမှုများကို ဗြာဟ္မဏ(ပုဏ္ဏား)များက ဦးဆောင် ပြုလုပ်ကြသည်။
ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့၏ အယူဝါဒနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသော အခမ်းအနားများကို ''သံသ္ကာရ''(/စံစကာ'ရ်/; သင်္ခါရ)ဟု ခေါ်သည်။
ဇာတိအဖြစ်၌ အချို့မှာ ဗြာဟ္မဏ၊ ခတ္တိယ အမျိုးဇာတ်များနှင့်သာ သက်ဆိုင်ပြီးလျှင် အချို့ကား အားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သည်။
မမွေးဖွားခင် အမိဝမ်းတွင်း၌ ပဋိသန္ဓေ တည်နေစဉ်က စပြီးလျှင် ကွယ်လွန်ပြီးသည့်နောက်အထိ သင်္ခါရအခမ်းအနား အမျိုးမျိုးကို ကျင်းပပြုလုပ်ကြသည်။
ယင်းအခမ်း အနားထဲတွင် နာမည်ပေး အခမ်းအနား၊ စလွယ်ချည်ကြိုးသိုင်း အခမ်းအနား၊ ထိမ်းမြားအခမ်းအနား စသည်တို့ ပါဝင်သည်။
ယင်းပွဲသဘင်များအနက် သီတင်းကျွတ်လကွယ်နေ့၌ ကျင်းပသော ဒီဝါလီ ခေါ် ဒီပါဝလီ မီးထွန်းပွဲသည် ထင်ရှားသော ပွဲသဘင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ဟိန္ဒူအယူဝါဒ၌ သက္ကတဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသည့် ဓမ္မကျမ်းဂန်များ ရှိလေသည်။
ဝေဒ စာပေ၌ ဣရုဝေဒ၊ ယဇုဝေဒ၊ သာမဝေဒ၊ အထဗ္ဗဝေဒဟူ၍ ဗေဒင်ကျမ်းလေးပုံ ရှိ၏။
ယင်းဝေဒ လေးကျမ်းအနက် ၒဂွေဒ (Ṛgveda)ခေါ် ဣရုဗ္ဗေဒကျမ််းသည် ရှေးအကျဆုံးလည်း ဖြစ်သည်။
ဝေဒကျမ်းများ၌ သံဟိတာ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ အာရညက၊ ဥပနိၑဒ် (/ဥပနိသျှတ်/; 'ဥပနိသာ')ဟူ၍လည်း အပိုင်းလေးပိုင်း ခွဲခြားထားသည်။
နှင့် သည် ဟိန္ဒူအယူဝါဒနှင့် စာပေလောက၌ ထင်ရှားကျော်ကြားသော မဟာကဗျာကျမ်းကြီးနှစ်စောင် ဖြစ်သည်။
ရာမယဏကို ဝမ္မိကိရသေ့က ရေးသားထားပြီးလျှင် မဟာဘာရတကို ဗျာသရသေ့ ရေးသားသည်။
ရာမာယဏ၌ အယုဒ္ဓယပြည့်ရှင် ဒသရထမင်း၏ သားတော် ရာမ မင်းအကြောင်းကို သက္ကတဘာသာ ကဗျာအဖွဲ့ဖြင့် ရေးသားထားသည်။
မဟာဘာရတ၌ကား ဘာရတညီနောင်ဝမ်းကွဲနှစ်ဂိုဏ်းဖြစ်သော ကုရုတိုင်းကြီးရှင် ဓတရဋ္ဌမင်း၏ သားတော် ကောရဝ တစ်ရာနှင့် ညီတော်ပဏ္ဍုမင်း၏သားတော် ပဏ္ဍဝ ငါးပါးတို့၏ စစ်ပွဲအကြောင်းကို ရေးသားဖွဲ့ဆိုထားလေသည်။
မဟာဘာရတ၌ ဟိန္ဒူအယူဝါဒ၏ အမြင့်မြတ်ဆုံးကျမ်းတစ်ခုအနေဖြင့် လေးစားမြတ်နိုးအပ်သည့် ဘဂဝဒ်ဂီတာကျမ်း လည်း ပါရှိလေသည်။
မြတ်စွာဘုရား ဟူရာ၌ ကဏှဝါသုဒေဝ တဖြစ်လဲ ဝိဏှု (ဗိဿနိုး)ဘုရားကို ညွှန်းဆို၏။
ဘဂဝဒ်ဂီတာကျမ်းကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံး ကျမ်းဟု ဆိုကြသည်။
ဘဂဝဒ်ဂီတာကျမ်းကို ဥပနီသျှဒ် ကျမ်းတို့၏ အနှစ်သာရ အဖြစ် ဂီတောပနိၑဒ် ဟုလည်း ခေါ်သည်။
ဘဂဝဒ်ဂီ​တာကျမ်းကို အဝတာရ (ဘုရားဝင်)ဖြစ်သော ကဏှ ဝါသုဒေဝမင်း (ကၖၑ္ဏ /ကရစ်သျှန/) က ဘီစီ ၃၅၃၄ ခန့်က ကုရုတိုင်း စစ်မြေအပြင်ဝယ် ဆွေမျိုးသားချင်း သံယောဇဉ်ကြောင့် မိမိ၏ စစ်ထိုးခြင်းတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ချီတုံချတုံ ယုံမှားသံသယ ဖြစ်နေသော အဇ္ဇုန မင်းသားအား တရားချရန် လောကလူသား အားလုံး အတွက် ရည်စူးဟောကြားခဲ့သော ကျမ်းဟု မှတ်ယူကြသည်။
ဘဂဝဒ်ဂီတာကျမ်းသည် ဘာသာတစ်ခု လူမျိုး တစ်မျိုး အတွက် မဟုတ်ဘဲ လူသားအားလုံး အတွက် ကျမ်းဖြစ်သည်။
ဘဂဝဒ်ဂီတာကျမ်းသည် ပါဒပေါင်း ၇၀၀ ရှိပြီး ယင်းကို အခန်း ၁၈ ခန်း ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။
ဘဂဝဒ်ဂီတာကျမ်း တွင် အောက်ပါ အကြောင်းတရား ငါးပါး ကို ဆွေးနွေးထားပေသည်။
ဘုရား (ဣဿရ) လောကတွင် ဣဿရဟူ၍ ဘုရားရှိသလား၊ ဘုရားသည် သက်ရှိထင်ရှား ရှိသလား၊ ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော် များကား အဘယ်နည်း၊ ဘုရားရှင်နှင့် သက်ရှိတို့အကြား မည်သို့ ဆက်စပ်မှု ရှိသနည်း။
သက်ရှိ (ဇီဝ) သက်ရှိ ဆိုသည်မှာ မိမိ (အတ္တ)ဖြစ်သည်။
စိတ်လော သို့မဟုတ် ရုပ်နှင့် နာမ်လွန်ရာ ဖြစ်သလော၊ လူတစ်ယောက် သေဆုံးသည် ဆိုပါက မည်သူ သေဆုံးသနည်း၊ နောင်ဘ၀ ကူးသည် ဟုပြောသော အခါ မည်သူက ကူးသနည်း။
ခန္ဓာကိုယ် စဉ်ဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲနေသော်လည်း မိမိဟု သိနေသော မပြောင်းလဲသည့် အရာသည် မည်သူနည်း။
ပြကတေ့ သဘာဝတရား (ပကဋိ) "ပြကၖတိ" (ပြကတေ့; ပကဋိ) ဟုခေါ်သော, ပကတိဖြစ်အပ်သော ရူပ အရူပလောက သဘာဝတရား ဆိုသည် မှာ အဘယ်နည်း၊ ယင်းပြကတေ့တရားသည် အသက်ရှိလော၊ အသက်မဲ့လော။
အချိန် (ကာလ) ဘဂဝဒ်ဂီတာကျမ်းတွင် နောက်ထပ်ဆွေးနွေးထားသည့် အကြောင်းအရာ သည် အချိန် ကာလ ဖြစ်၏။
စကြဝဠာ အချိန်၊ လူ့အချိန်၊ နတ်၏ အချိန်၊ တိရစ္ဆာန်တို့၏ အချိန် စသည်တို့အကြား မည်မျှ ခြားနားသနည်း။
ကံနှင့် ကံ၏အကျိုး (ကမ္မ) "ကရ်္မ" (karma; ကမ္မ) ခေါ် ကံနှင့် ကံအကျိုး သည် မည်သို့ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသနည်း။
ကောင်းသော ကံနှင့် မကောင်းသော ကံ အကြောင်း၊ ကံသုံးမျိုး (ကမ္မ၊ ဝိကမ္မ၊ အကမ္မ) ဆိုသည်မှာ အဘယ်နည်း။
ယင်း လေးပိုင်းကို ''အာၐြမ ''/အာရှရမ်/ (အဿမ)ဟု ခေါ်သည်။
ပထမပိုင်းမှာ ''ဗြဟ္မစရိယ''ဟု ခေါ်ပြီးလျှင် သူငယ်ဘဝကစသည်။
ယင်းအရွယ်အတွင်း သူငယ်သည် ဗြဟ္မစာရီဂုရု၏ သင်္ခမ်းကျောင်းတွင် သွားရောက်ပြီးသော် ပညာသိက္ခါကို သင်ကြားဆည်းပူးသည်။
အသက် ၂၄ နှစ် ပြည့်သောအခါ လက်ထပ် ထိမ်းမြား ဝိဝါဟပြုသည်။
ထိုအချိန်မှ ဒုတိယပိုင်းဖြစ်သည့် ''ဂၖဟ သ္ထ''(ဂဟဋ္ဌ) အရွယ် စသည်။
ယင်းအပိုင်းကို ''ဝါနပရဋ္ဌ''ဟု ခေါ် သည်။
အသက် ၇၅ နှစ်အရွယ်ရောက်သောအခါ၌ကား ''သံနျာသီ''အဖြစ်ကို ယူ၍ ရသေ့ရဟန်း ဝတ်ရ လေသည်။
ယင်းအပိုင်းကို''သံနျာသ''ဟု ခေါ်သည်။
ဟိန္ဒူ လူမျိုးတို့၏ အတွင်း၌ အမြစ်တွယ်လာခဲ့သော ယင်းဇာတ်စံနစ်၊ ဇာတ်ထုံးစံသည် နောက်ပိုင်းတွင် စသော အယူဝါဒရေး၊ လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်တို့၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် အထိုက်အလျောက် လျော့ပါးအားနည်းသွားခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၄) ကမ္ဘာလောကနှင့် သတ္တဝါများကို မင်းက ဖန်ဆင်းသည်။
ဗြဟ္မာမင်း၏ ကြင်ယာတော်က သရဿတီ၊ ဝိဏှု ၏ ကြင်ယာတော်က လက္ၑ်မီ (လက္ခီ)၊ သိဝ၏ ကြင်ယာတော်က အသီးသီးတို့ဖြစ်ကြသည်။
မဟာဗြဟ္မာ ဟု ဆိုလျှင် ပရမာတ္မန် ခေါ် ဗြဟ္မန် နှင့် တထပ်တည်း ယူကြသည်လည်းရှိသည်။
ပရမာတ္မာ သည် ကမ္ဘာလောကနှင့် သတ္တဝါများကို ဖန်ဆင်းသည်။
ထိုကြောင့် အာတ္မာ (အတ္တာတရား) သည် အရာတိုင်းတွင် ပျံ့နှံ့လျက် တည်ရှိသည်။
ဖန်ဆင်းရှင် အတ္တကို ပရမတ္တ၊ သတ္တဝါတို့ သန္တာန်၌ တည်သော အတ္တကို ဇီ၀အတ္တဟု ခွဲခြားရ၏။
သတ္တဝါ သေသော်လည်း အာတ္မာက မပျက်စီးဘဲ သေသောသတ္တဝါ၏ ခန္ဓာကိုယ်မှ ထွက်ခွာ၍ နောက်ခန္ဓာကိုယ် တစ်ခုထဲသို့ ကူးပြောင်း တည်နေကာ နောက်တစ်ဘဝ စခန်းသွား၏။
ယင်းသို့ သံသရာလည်နေခြင်းမှာ အာတ္မာ ကို လောဘ တဏှာ စသော ကိလေသာ အညစ်အကြေးတွေ ကပ်ငြိနေ၍ ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံတွေကို ပြုနေသောကြောင့် ဖြစ်၏။
ထိုကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံတို့၏ အကျိုးကို နောက်ဘဝ၌ အာတ္မာ ကပင် ခံစား၏။
အာတ္မာမှ ကိလေသာ အညစ်အကြေးတွေ စင်ကြယ်သွားစေရန် ဂင်္ဂါမြစ် အတွင်း၌ ရေချိုးရ၏။
ဂင်္ဂါမြစ်သည် ဟိမဝန္တာကေလာသ တောင်ထိပ်တွင် တရားထိုင်နေသော သိဝဘုရား ၏ ဆံထုံးမှစ၍ စီးဆင်းလာသောကြောင့် မြတ်သောမြစ် ဖြစ်၏။
ယောဂ အကျင့်၏ စွမ်းအားဖြင့် အာတ္မာ မှ ကိလေသာတွေ စင်ကြယ်သွားသောအခါ အာတ္မာသည် ဖြူစင် တောက်ပြောင်လားပြီးလျှင် ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံတွေကို မပြုတော့သဖြင့် သံသရာမှ လွတ်မြောက်၍ ပရမာတ္မာနှင့် ပြန်လည်ပေါင်းဆုံမိကာ မောက္ခ(နိဗ္ဗာန်)ကို ရသွား၏။
ဝေဒကျမ်းများ၌ အခြေခံခဲ့သော ဟိန္ဒူ-ဗြာဟ္မဏ ဘာသာသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်းလာခဲ့ရသဖြင့် ယခုခေတ် ဟိန္ဒူတို့ ယုံကြည်ကိုးကွယ်သော ဟိန္ဒူဘာသာသည် ဘာသာတရားနှင့် အတော်ကြီး ခြားနားနေပြီ ဖြစ်၏။
ဝေဒခေတ်၌ ဣန္ဒြ၊ အဂ္ဂိ၊ ၀ရုဏ စသော နတ်တို့အား ယဇ်ပူဇော်ခြင်း၊ ဂါထာရွတ်ခြင်းကို အလေးပေးထားသော်လည်း ဥပနိသျှဒ် စသော နောက်ပေါ် ဘာသာရေးကျမ်းများက ယဇ်ပူဇော်ခြင်း၊ ဂါထာရွတ်ခြင်းသည် အရေးမကြီး။
ဗြဟ္မာ-အတ္တကို မြင်အောင် ကြည့်နိုင်ဖို့သာ အရေးကြီးကြောင်း၊ ယဇ်ပူဇော်ခြင်း၊ ဂါထာရွတ်ခြင်း၊ ယဇ်သီချင်း ဆိုခြင်းဖြင့် မွန်မြတ်လှသော ပရမအတ္တကို မတွေ့နိုင် မမြင်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြကြ၏။
ဝေဒကျမ်းများ၌ ဝိဏှု၊ သိဝ၊ ဗြဟ္မာ တို့သည် အလွန်ကြီး အရေးမပါကြ။
ခရစ်ပေါ်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း၄၀၀ခန့်၌ ပေါ်ထွန်းလာသော မှစ၍ ဝိဏှု၊ သိဝ၊ ဗြဟ္မာ တို့ကို တလုံးတစည်းတည်း ပေါင်းစည်း ကိုးကွယ်လာရုံမျှမက တစ်ဆူတည်းသော တန်ခိုးရှင် ဘုရားကြီး (ပရမတ္တ ဗြဟ္မန်။
ပရဗြဟ္မ)၏ ကိုယ်ပွားသုံးဆူ (တြိမူရ်္တိ) ဟုပင် ယုံကြည်လာကြ၏။
ဗိဿနိုး (ဝိဏှု) ဘုရား ဝင်စားသော ဘုရားဝင်စားအဝတာရ ၁၀ ပါးရှိ၏။
အဝတာရ-သဒ္ဒါမှာ ဩတာရ= သက်ဆင်းခြင်း၊ သက်ဝင်ခြင်းဟု ဟော၏။
ဘုရားသက် ဘုရားဝင် ဆယ်ပါး (ဒသာဝတာရ)မှာ မစ္ဆ၊ ကုမ္မ၊ ဝရာဟ၊ နရသီဟ၊ ဝါမန၊ ပရသုရာမ၊ ရာမ၊ ကဏှ၊ ဂေါတမဗုဒ္ဓ၊ ကလ္ကိ တို့ဖြစ်သည်။
သကျမုနိ ခေါ်တွင်သော ဂေါတမဗုဒ္ဓ ကိုလည်း နဝမ အဝတာရ ဟု ဟိန္ဒူတို့ကယုံကြည်ကြ၏။
ဝေဒခေတ်မှ အခြေခံခဲ့သော ဘာသာရေး အယူအဆ အများအပြား ပြောင်းလဲခဲ့သော်လည်း ထိုခေတ်မှစ၍ ယနေ့ထိ မပြောင်းလဲသေးသော အယူအဆ တစ်ခုကား ရှိပါသေးသည်။