DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ရေကျုံးမှာ ရန်သူစစ်သည် ဆင်မြင်းတို့ အလွယ်တကူ မကူးနိုင်အောင် ကျယ်ပြန့်စွာပတ်၍ တူးဖောက်ထားသည့်ကျုံး ဖြစ်သည်။
အခြောက်ကျုံးမှာ ရေမတင် ညွန်မတင်သော မြေလွတ် တွင် ရန်သူစစ်သည် ဆင်မြင်းရထားတို့ ဖြတ်ကျော်လျှင် ထိုခိုက်ပြိုလဲလေအောင် ဆူးချွန် ငုတ်ချွန်ငြောင့်၊ ခလုတ်၊ တွင်းချိုင့် စသည်တို့ဖြင့် စီမံထားသောကျုံး ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ တဝှန်းလုံးတွင် သို့မဟုတ် မနုရသေ့ ဖြတ်ထုံးဆိုလျှင် ယောက်ျား မိန်းမမရွေး မကြားဘူး သူ မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။
ရတနာသိင်္ဃကုန်းဘောင်မြို့တည် ကြီး လက်ထက်တော်တွင် ၊ ရှင်လင်္ကာသာရ၊ မကာရလောပ စသောပညာ ရှိများသာမက တရားသူကြီး လက်ဝဲဘိနန်သူ၊ အတုလဆရာတော်နှင့် ကျုံးဝန် ဘုမ္မဇေယ အမည်ရှိသော ဥပဒေပါရဂူကြီးများလည်း ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။
သို့သော် ထိုငှက်မျိုးကို ပါဏဗေဒ အလိုအားဖြင့် ခွဲခြားလိုက်လျှင် - # ခါရာဒြီဖောင်း မျိုးစဉ် စကိုလိုပါစိဒေ မျိုးရင်း၌ အပါအဝင်ဖြစ်သည့် နျူမင်နိယပ် အာကွာတာခေါ် ခရုစုတ်ငှက်(Asian Openbill)နှင့် # စိကိုနီဖောင်းမျိုးစဉ် သရက်စကီအောနိသိဒေ နှင့် စီကွန်နီဒေမျိုးရင်း၌ အပါအဝင်ဖြစ်သည့် ခရုစုတ်ငှက် (Curlew)မျိုးဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စား ရှိလေသည်။
ရှေးမြန်မာတို့က မိန်းမလက်သည်းဟု ခေါ်သော ခရုစုတ်ငှက်မှာ ပထမ မျိုးစဉ်တွင် ပါဝင်သော နျူမင်နိယပ် အာကွာတာငှက်ဖြစ်သည်။
ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် သရက်စကီအော်နိသိဒေ မျိုးရင်း တွင် ပါဝင်သော ခရုစုတ်၌ ခရုစုတ်ငှက်အဖြူမျိုးနှင့် အနက်မျိုးဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။
ပါဏဗေဒအလို၊ ခရုစုတ်အနက်ကို ဆူဒီဗစ်ပပစ်လိုဆပ်ဒေဗစ်ဆန်နီဟု ခေါ်သည်။
အထက်ဖော်ပြရာ ခရုစုတ်မျိုးအပြင်၊ ပါဏဗေဒအားဖြင့် အနာစတိုမပ်အောစိတန်ခေါ်သော မျိုး၌ ပါဝင်သည့် ခရုစုတ်ငှက်ဟူ၍ ရှိသေးသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အပိုင်း-ခ၊ အတွဲ-၂၊ နှာ-၂၅၇။
မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်သည် နှင့် ပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တတိယမြောက် တည်ထောင်သော ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ပေးနိုင်သော တက္ကသိုလ်အချို့သာရှိရာ မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်သည် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။
မော်လမြိုင်ကောလိပ်အဆောက်အဦးဒီဇိုင်းကို ဗိသုကာလက်ရာမြောက်လှသော ၊ အစရှိသော အထင်ကရအဆောက်အဦးများ တည်ဆောက်ရာတွင် လူသိများ ထင်ရှားလှသည့် မြန်မာ ဗိသုကာပညာရှင် ကပုံစံထုတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ခေါ် ဦးတိုးအောင် (ခရစ် ၁၉ဝ၈- ၁၉၇၆)]] မော်လမြိုင် ဥပစာကောလိပ်၏ ပထမဆုံးကျောင်းအုပ်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူမှာ ၁၉၃၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော လှုပ်ရှားမှုတွင် ဆရာ၊ ၊ ၊ မောင်ထင်၊ တို့နှင့်အတူ ရှေ့တန်းမှ မား⁠မားမတ်မတ် ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့သူ ခေါ် ဦးတိုးအောင်ဖြစ်သည်။
ကောလိပ်နှင့်မိုင်လေးပုံတစ်ပုံခန့်အကွာတွင် တော်ဝင်လေတပ်နှင့် အမေရိကန် တို့၏ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်လေယာဉ်ကွင်း (ယခု) ရှိသည်။
ခရစ်နှစ် ၁၈၃၆ ခုနှစ်က ဗြိတိသျှပိုင်အောက်မြန်မာပြည်၏မြို့တော် မော်လမြိုင်မြို့သို့ (ထိုစဉ်က အထက်မြန်မာပြည်တွင် စိုးစံချိန်ဖြစ်သည်) ရောက်ခဲ့သော ၁၉ရာစု အမေရိကန်ခရီးသွားစာရေးဆရာ Howard Malcom ၏ ခရီးသွားမှတ်တမ်းများအဆိုအရ၊ မော်လမြိုင်တရုတ်အသိုင်းအဝိုင်းမှ အစောပိုင်းအခြေချနေထိုင်သူများသည် တောင်ဝိုင်းတောင်( တရုတ်ဘာသာဖြင့် လင်းဒင် ဟုခေါ်ဆို) နှင့်ပတ်ဝန်းကျင် အနီးတဝိုက်တွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် သစ်သီးဝလံများ စိုက်ပျိုးကာ နေထိုင်ကြသည်ဟု ဆိုသည်။
Li, Yi (2016). Revisiting the Nineteenth- century Marketplace, and the Chinese Community in Moulmein. Center for Burma Studies Northern Illinois University. p.73 = ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင် ဒီဂရီကောလိပ်အဖြစ် ပြောင်းလဲတိုးမြှင့်ခဲ့သည်။
ဒီဇင်ဘာ ၁၅ ရက် ၁၉၈၂ တွင် မော်လမြိုင် ဒီဂရီကောလိပ်၏ နည်းပညာဌါနသည် ကောလိပ်မှ သီးခြားခွဲထွက်ကာ အစိုးရနည်းပညာအင်စတီကျု (ယခု ) ကိုတည်ထောင်ခဲ့သည်။
မြန်မာ့ တက္ကသိုလ်ပညာရေးစနစ်တွင် ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်များအား အတူတကွ ပေါင်းစည်းထားခဲ့ပြီး မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်သည် ရိုးရိုးဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်များနှင့် သိပ္ပံဘာသာ အထူးပြု ကျောင်းသားများအား ဝိဇ္ဇာဘွဲ့များနှင့် မဟာဘွဲ့များကို ချီးမြှင့်ပေးသည်။
Silliman University Scripps Institution of Oceanography - မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ် သည် တိုကျိုအဏ္ဏဝါသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာတက္ကသိုလ်နှင့်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လဲလှယ်သဘောတူညီချက်များ ရှိပြီးဖြစ်သည်။
သဘာဝအရင်းအမြစ်နှင့်ဘဝကသိပ္ပံတက္ကသိုလ်, ဗီယင်နာ = BABSEACLE ဥပဒေရေးရာပညာရေးဖောင်ဒေးရှင်း[ Mawlamyine University Law Department’s Ambitious Clinical Legal Education (CLE) Plan - BABSEACLE] ကော်နဲလ်တက္ကသိုလ် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ် တက္ကသိုလ် = Hosei တက္ကသိုလ် အင်ဒီယားနားတက္ကသိုလ် - Purdue တက္ကသိုလ် ဖို့တ်ဝိန်း (IPFW)[ An Evening Conversation with Mawlamyine University students – Fort Wayne Sister Cities] ခွန်ကန် တက္ကသိုလ် (Khon Kaen University)[ มข.ต้อนรับ Mawlamyine University จาก เมียนมา] တိုကျိုတက္ကသိုလ် ဦးတိုးအောင် - လှုပ်ရှားသူ တက္ကသိုလ် - စာရေးဆရာ တက္ကသိုလ် - စာရေးဆရာ ဒေါက်တာ - စာရေးဆရာ၊ မြန်မာ့သမိုင်း ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဝဏ္ဏကျော်ထင် - စာရေးဆရာ၊ ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင် - မြန်မာစာပေ ပညာရှင် Mohana Gill - အိန္ဒိယစာရေးဆရာမGill, Mohana (2013). ''Myanmar: Cuisine, Culture, Customs''. Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd. p. 41. ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ - စာရေးဆရာ - စာရေးဆရာ ဒေါက်တာ မန်းသက်စံ - စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး - စာရေးဆရာ၊ တက္ကသိုလ်ကထိက ဒေါက်တာ - နျူကလီးယားဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာရှင်၊ ဝန်ကြီး ဒေါက်တာ - စာတည်းမှူးချုပ်၊ အဆင့်မြင့်ပညာ မြန်မာစာသင်ရိုးညွှန်းတမ်း ကော်မတီဝင် - တက္ကသိုလ်ကထိက၊ စာရေးဆရာမ အောင်ခင် - မြန်မာ့ဘောလုံးရွှေခေတ် ဂန္ဓဝင်လက်ရွေးစင်တိုက်စစ်မှူး စိုးမြင့် - မြန်မာ့ဘောလုံးရွှေခေတ်လက်ရွေးစင်နောက်တန်းခံစစ်မှူး - စာရေးဆရာ၊ တည်ထောင်သူ - စာရေးဆရာ၊ ရန်ကုန်စီးပွားရေး တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခ - တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာ ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီး[ Meet Burma’s Next Cabinet] - နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီး - ဓါတုဗေဒပညာရှင်၊ စာရေးဆရာ၊ အယ်ဒီတာ၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ - မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်၊ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဒေါက်တာ - လူမှုကူညီရေးများအတွက် နိုင်ငံတကာမှ ဆုပေါင်း ၁၈ ခုတိုင်အောင် ချီးမြှင့်ခံရသူ ဒေါက်တာ - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာပါမောက္ခ/ဌာနမှူး၊ အဖွဲ့ဝင်၊ နိုင်ငံတော်အဆင့်စာပေပြိုင်ပွဲများစာမူစိစစ်ရေးဥက္ကဋ္ဌ မာမာခိုင် - ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် စောထွန်း - ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် - တေးရေးတေးဆို။
ကြာဖက်နင်းငှက်ကို ၊ နှင့် တိုက် တစ်ခွင်တွင် တွေ့ရသည်။
ငှက်ငယ်၏ နှင့် တို့သည် ညို၍ အောက်ပိုင်းမှာ ဖြူသည်။
ကြာဖက်နင်းငှက်သည် ရှည်၍ များမှာ အလွန်ရှည်လျားသည်။
ခြေချောင်းများဖြင့် ဖက်များပေါ် တွင် ပေါ့ပါးစွာလျှောက်၍ အစာရှာဖွေနိုင်သောကြောင့် ကြာဖက်နင်းငှက်ဟု ခေါ်တွင်သည်။
ကြာဖက်နင်းငှက်၏ အစာမှာ ၊ ၊ နှင့် ရေတွင်ပေါက်သော အပင်များ ဖြစ်သည်။
သစ်ရွက် ပေါင်းပင်များဖြင့် ပြုလုပ်ထားသောသည် ရေပေါ်တွင် မျောနေတတ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) File:Bronze-winged Jacana (Metopidius indicus) juveniles W IMG 6688.jpgjuveniles in Krishna Wildlife Sanctuary, Andhra Pradesh, India. File:Bronze-winged Jacana (Metopidius indicus) juveniles W IMG 6687.jpgjuveniles in Krishna Wildlife Sanctuary, Andhra Pradesh, India. Image:Bronze-winged Jacana (Metopidius indicus) on a Santa Cruz Water Lily ''Victoria cruzinia'' in Kolkata W IMG 3625.jpg on a Santa Cruz Water Lily (''Victoria cruzinia'') in Kolkata, West Bengal, India. Image:Bronze-winged Jacana (Metopidius indicus) in a Lotus Pond in Kolkata I IMG 7504.jpg‎ In a Lotus Pond in Kolkata, West Bengal, India. Image:Bronze winged Jacana (Immature) at Bharatpur IMG 8547.jpgImmature at Bharatpur, IndiaBharatpur, Rajasthan, India. Image:Bronze winged Jacana (Immature) at Bharatpur Im IMG 8551.jpgImmature at Bharatpur, IndiaBharatpur, Rajasthan, India. Image:Bronze-winged Jacana I IMG 9179.jpgIn Kolkata, West Bengal, India. Image:Bronzed winged Jacana (adult) with juveniles I2 IMG 2572.jpgAdult with juveniles in Kolkata, West Bengal, India. Image:Bronze winged Jacana I - Kolkata IMG 1482.jpgIn Kolkata, West Bengal, India. Image:Bronze winged Jacana (Immature) I- Kolkata IMG 5437.jpgImmature in Kolkata, West Bengal, India. File:Bronze-winged Jacana (Metopidius indicus) in AP W IMG 3489.jpgin Uppalapadu, Andhra Pradesh, India. File:Bronze-winged Jacana (Metopidius indicus) in AP W IMG 3480.jpgin Uppalapadu, Andhra Pradesh, India.။
ကြာအင်းမြို့ကို ရှမ်းလူမျိုးများ စတင်တည်ထောင်သွားကြောင်း အဆိုရှိသည်။
ဆိပ်ကြီးရွာသည် သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းဖြစ်သည့်အလျောက် ယင်းမှ ဇမိမြစ်ကြောင်းကို စုန်ကာ မော်လမြိုင်သို့ အလွယ်တကူ သွားရောက်နိုင်သည်။
အနောက်ဘက်ကျွန်းရွာ၊ ချောင်းနှစ်ခွ၊ မုဒုံအရပ်များကို ဖြတ်၍ သို့ ကြာအင်းမြို့မှ မော်တော်ကားလမ်းဖြင့်လည်း သွားရောက်နိုင်သည်။
ကြာအင်းမှမြောက်ဘက် သို့ ၎င်း၊ အရှေ့ဘက်ကျိုက်ဒုံသို့၎င်း၊ ကုန်းလမ်း ခရီးများ ပေါက်လေသည်။
အတွင်းက ဖောက်လုပ်ခဲ့သော ယိုးဒယားမြန်မာ မီးရထားလမ်းမှာ ကြာအင်းမြို့နယ် အနန်းကွင်းရွာအနီးကို ဖြတ်သွားလေသည်။
ကြာအင်းမြို့နယ်တွင် တောင်ယာ၊ ပဲခင်းနှင့် လိမ္မော်ရှောက်ချိုအစရှိသော ဥယျာဉ်ခြံများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။
မြို့ပေါ်တွင် အစိုးရ အထောက်အပံ့ခံ ကရင်အထက် တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းရှိသည်။
ကျိုက်ဒုံအရှေ့ဘက် ဒေါနတောင်ပေါ်တွင်တည်ရှိသော နှင့် ၂ ဆူမှာ ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် ခွေးရူးနာစွဲကပ်သည်ဟု သင်္ကာမကင်းသော လူနာနှင့် တိရစ္ဆာန်များကို စစ်ဆေးသောအခါ ထိုနက်ဂရီဗောဒီ များကို တွေ့ရလျှင် ရောဂါရှင်တွင် ခွေးရူးနာ ဧကန်စွဲကပ်နေပြီ ဟု တိကျစွာ ပြောနိုင်ပေသည်။
ထိုရောဂါ စတင်ဖြစ်ပွားသည်မှစ၍ တစ်ဆင့်ထက်တစ်ဆင့် တွင် ရောဂါပြင်းထန်လာသည်။
ခွေးရူးနာ စွဲကပ်သောတိရစ္ဆာန်၏ သွားရည်သည် အကိုက်ခံရသူ၏အနာ သို့မဟုတ် အရေပြားတွင် ပွန်းပဲ့ သောနေရာမှ ကိုယ်တွင်းသို့ဝင်သွားလျှင် ခွေးရူးရောဂါသည် ထိုသူကို ကူးစက်ပြန့်ပွားနိုင်၏။
ရောဂါစွဲကပ်သည့်အချိန်မှ ရောဂါသိသာ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အချိန်အထိကို ပိုးမျိုးပျိုးရက်ဟု ခေါ်၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ကမ္ဘာတွင် ဩစတြေးလျနှင့် နယူးဇီလန်နိုင်ငံတို့မှအပ အမေရိကန်နိုင်ငံအပါအဝင် ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများတွင်ပင် ခွေးရူးရောဂါဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၁၈ က ခွေးကိုက်ခံရမှု တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် တစ်သိန်းကိုးသောင်းကျော် ရှိသည်။
ခွေးရူးရောဂါသည် ခွေး၊ ကြောင်၊ လင်းနို့နှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး ရောဂါဖြစ်ပွားနေသည့် တိရစ္ဆာန်၏ တံတွေးတွင် ခွေးရူးရောဂါဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ပါရှိသည်။
ခွေးတောက်ပင်(အသံထွက် ဂွေးတောက်ပင်)သည် အနှံ့အပြားတွင် ပေါက်ရောက်၍ တောင်ပိုင်းတွင် အများအပြား တွေ့ရသည်။
သို့သော် ခွေးတောက်သီးကိုမူ စားမိလျှင် သေတတ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) ရှည်လျားသော နွယ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။
မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ခွေးတောက်သည် ခါးသက်သက်အရသာ ရှိ၏။
ခွေးတူဝက်တူသည် ကို ရန်မမူဘဲ အေးအေးပင် နေလေ့ရှိသည်။
သို့သော် မျိုး ဖြစ်သည့် အတိုင်း တိရစ္ဆာန်ငယ်ကလေးများကို ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်၍ စားတတ်သည်။
ခွေးတူဝက်တူ သည် ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ စသောအကောင်များကိုလည်းကောင်း၊ မြေကြီးပေါ်၌ လုပ် နေထိုင်တတ်သော နှင့် များကိုလည်းကောင်း၊ လိုက်လံရှာဖွေ၍ စားသောက်လေ့ရှိသည်။
ဝက်ဝံနည်းတူ ကို အလွန် နှစ်သက်သည့်အတိုင်း ပျားအုံများကို ပျားတုပ်ခံကာ ဖျက်ဆီး စားသောက်လေ့ရှိသည်။
ထို့ကြောင့် ပြည်တွင် ရှေးက ခွေးတူ ဝက်တူတစ်ကောင်ကို စည်တစ်ခု၌ထည့်၍ ပြင်ဖက်မှ ခွေးများနှင့် တိုက်ခိုက်ဆွဲထုတ်စေသော ကစားနည်း တစ်မျိုး အလွန်ခေတ်စားခဲ့ဘူးရာ၊ ၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်သို့ရောက်မှ ဥပဒေ ဖြင့် တားမြစ်၍ ပျောက်ကွယ်သွားလေသည်။
ခွေးတူဝက်တူသည် မျိုးတွင် ပါဝင်၍ ယင်းတို့ ကို မြောက်ပိုင်း၊ နှင့် အမေရိကတိုက် တို့၌ တွေ့ရသည်။
သို့သော် ထူထဲသောသားမွေး မှာ အဖိုးတန်၍ အမွေးအမျှင်များမှာမူ ရေး နှင့် မုတ်ဆိတ်ဗရွတ်များ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးဝင်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၌ အပူပိုင်းဒေသတွင် ကျက်စား၍ ဝှမ်းမှ သာယာဝတီခရိုင်အထိ ပျံ့နှံ့စွာ နေတတ်သည်။
ရေကောင်းစွာရသော နေရာနှင့် သစ်ပင်အတော်အသင့် ထူထပ်သော လဟာပြင်များတွင် ကျက်စားတတ်၍ ပင့်ကူ၊ ပုရွက်ဆိတ်၊ ချေးထိုးပိုးနှင့် သစ်ရွက်အချို့ကို စားလေ့ရှိသည်။
ကိုယ်ပိုင်အသိုက်မလုပ်ဘဲ ၊ တို့၏ အသိုက်များတွင် ဥ အုလေ့ရှိ၏။
မယ်ခွေသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၃ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်တော်မူသော လက်ထက်တွင် ထင်ရှားကျော်စောသော အမျိုးသမီးစာဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ပညာရှင်တချို့၏ မှတ်သားချက်အရ မယ်ခွေသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်တော်မူသော လက်ထက်တိုင်အောင် ထင်ပေါ်ကျော်ကြားသူ ဖြစ်၏။
မယ်ခွေ၏ ငိုချင်းများမှာ နောက်တွင် ခေတ်စားလာသော စုံ့နံ့သာမြိုင် ရှာပုံတော်ကြီး စသော များ၏ ရှေ့ပြေးဖြစ်သည်။
ကဆုန်လပြိဿရာသီဘွဲ့ ဖလ်နန်းမှ မျက်အုံလေ။
ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ဘဝရှင်တရားကြီး အိမ်ရှေ့စံ ဘဝမှစ၍ အထွတ်သို့ရောက်သည့်တိုင်အောင် အမှုတော်ကို ဆက်လက်ထမ်းရွက်ရသည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၃၃ ခုနှစ်တွင် သို့ သံတော်ကြီးအဖြစ် သွားရောက်ရာတွင် ဦးခြိမ့်သည် စာရေးတော်ကြီးအရာ သံငယ်အဖြစ် လိုက်ပါရသည်။
ထို့နောက် တစ်ဖန် သက္ကရာဇ် ၁၂၃၅-ခုနှစ် တွင် ကင်းဝန်မင်းကြီး သို့ သွားရောက်ပြန်ရာ စာရေးတော်ကြီး ဦးခြိမ့်သည် သံလတ်အဖြစ်ဖြင့် လိုက်ပါထမ်းရွက်ရလေသည်။
ထို့နောက် ၁၂၃၆ ခုနှစ်တွင် မဇ္ဈိမဒေသ အရပ် ဗောဓိပင်တော်ကို အလှူတော် အတင်တော်များ လှူဒါန်းရန်ကိစ္စနှင့် အိန္ဒိယဘုရင်ခံမင်းထံ ကရင်နီ (ကယား) နယ်ပယ်တွင် ကချင် တိုက်ခိုက်မှု စကားပြောဆိုရန်ကိစ္စများကို ပြောဆိုဆောင်ရွက်ရန် နိုင်ငံခြား ဝန်ထောက်မင်းကြီး မဟာမင်းလှဇေယျသူဘွဲ့နှင့် သံတော်ကြီးအရာ ခန့်အပ်ခြင်းခံရ၍ အိန္ဒိယပြည်သို့ သွားရောက်ရသည်။
များအတွင်းရှိ များ၊ စိုက်ပျိုးမြေများနှင့် များအပါအဝင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်မျိုးစုံတွင် ကျက်စားသည်။
ချည်ခင်စွတ်ငှက်သည် နှင့် အရှေ့ပိုင်းနိုင်ငံများ အနှံ့အပြားတွင်တွေ့ရှိရသည်။
အတွင်းတွင်လည်း ချည်ခင်စွတ်ငှက်သည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရှိတတ်သည်။
ချည်ခင်စွတ်ငှက်သည် အလျား ၃၆ လက်မခန့် ရှိသည်။
ပျံသန်းရာတွင် အလွန်မြန်၍ များကဲ့သို့ အလွန်မြင့်မားစွာလည်း ပျံနိုင်သည်။
ရေလွှမ်းမိုးသောနေရာနှင့် လယ်ကွင်းများတွင်လည်း အစာရှာဖွေ၍၊ ၊ ၊ နှင့် များကို စားသည်။
အသိုက်ကို သစ်ကိုင်းပေါ်တွင် တုတ်ချောင်း၊ သစ်ကိုင်းများဖြင့် လုပ်၍ ၊ ၊ ငှက်မွှေး၊ ငှက်တောင်တို့ဖြင့် ကာရံထားသည်။
အရွယ်မှာ ပျမ်းမျှအလျား ၂.၅ဝ လက်မနှင့် ပြက် ၁.၈၃ လက်မခန့်ရှိသည်။
သို့ တွင်သာ လာရောက် ကျက်စားတတ်သော ငှက်မျိုးဖြစ်သည်။
ဗြိတိသျှကျွန်းစုတွင် ပေါက်ပွား၍ ဆောင်းရာသီတွင် တောင်ပိုင်းမှ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုအထိ ပျံ့နှံ့စွာ နေသည်။
ခြောက်လပန်းပင် (Hydrangea) (ဟိုက်ဒရေးန်ဂျား သို့မဟုတ် )''Sunset Western Garden Book,'' 1995:606–607သည် အာရှတိုက်နှင့် အမေရိကတိုက်များတွင် သဘာဝအတိုင်းပေါက်ရောက်သော မျိုးစိတ် ၇၀-၇၅ ခုခန့်ရှိသော ပန်းပွင့်သော အပင်မျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ခြောက်လပန်းပင်သည် ဟိုက်ဒရေးန်ဂျီးအေးစီးအီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
အချို့မှာ သစ်ပင်ငယ်များဖြစ်ပြီး၊ အချို့မှာ သစ်ပင်များအပေါ် တွယ်တက်တတ်သော နွယ်ပင် အမျိုးအစားများဖြစ်ပြီး ၃၀-မီတာ (၉၈-ပေ) အထိ ရောက်နိုင်သည်။
ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စိုက်ပျိုးလေ့ရှိသော မျိုးစိတ်အားလုံးသည် ရွက်ကြွေပင်များ ဖြစ်သော်လည်း၊ မျိုးစိတ်အချို့မှာ အမြဲစိမ်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂) { ပေါ်မူတည်သည်။
ပုံတွင်ပြထားသည့်အတိုင်း ၅.၅ သို့မဟုတ် အောက်နိမ့်သောမြေ (အက်ဆစ်ဓာတ်များသောမြေဆီလွှာ)သည် အပြာရောင် ခြောက်လပန်းများ ပွင့်လာစေလိမ့်မည်။
အဖြူရောင် ခြောက်လပန်းများတွင်မူ အရောင်ခြယ်ပစ္စည်း (pigment of colour) မပါသောကြောင့် မြေဆီလွှာရှိ ဖြင့် အရောင်မပြောင်းနိုင်ပဲ အမြဲတမ်းအဖြူရောင်ဖြစ်နေလိမ့်မည်။
ဆရာချုံ သည် ကုန်းဘောင်ဆက် နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သည့် လက်ထက်တော်မှစ၍ ထင်ရှား ကျော်စောလာသော မှ မြန်မာပန်းချီဆရာ အနုပညာသည်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
မောင်ချုံကိုမွေးဖွားစဉ်က မြင်ကွန်း၊ မြင်းခုံတိုင်ညီနောင်တို့သည် ကို ပုန်ကန်ခြားနားနေသောကြောင့် မန္တလေး၊ အမရပူရ ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် အထက်အညာတစ်ဝိုက်တွင် ရွာသူရွာသားတို့သည် ပြေးလွှားပုန်းလျိုးကွယ်လျိုးနေကြသည့်အခါ ဖြစ်သည်။
ဒုမင်္ဂလ၊ သုမင်္ဂလ ခွဲခြား၍ လုပ်ရကိုင်ရသည့် ခေါ် ယာယီပန်းချီလုပ်ငန်း၏ အခြေခံကို မောင်ချုံ အတော်အသင့် သိမြင်နားလည်လာသည့်အခါ မောင်ချုံ၏ ရှေ့ရေးကို မျှော်ကိုး၍ ဆရာဘုန်းတော်ကြီးက ပန်းချီတော်ဦးကြာညွန့်၏သား ဆရာစာထံသို့ ပို့ပေးသည်။
ရှေးမင်းတို့လက်ထက် သမီးတော်၊ တူမတော်၊ မြေးတော်တို့နှင့်တကွ မိဖုရား၊ မောင်းမမိဿံတို့၌ ဆင်ယင်ထုံးမြတ်ရိုးဖြစ်သော မဏိကိုးပါး၊ လေးပါးရာသီ၊ နဂါးပတ်ကျော့ကွင်း၊ ပုလဲကွန်ချာ၊ ရတနာမဏ္ဍိုင် ၊ မောရဂီဝါ၊ ဟင်္သာစာခွန့်၊ ပုစဉ်းတောင်ဖြင့် စသည့်ဆံထုံး (၅၅) မျိုးအပြင် သားတော်များ၊ သျှောင်ထုံးမင်္ဂလာအခမ်းအနားတွင် ဆင်ယင်မြဲသျှောင်(၁၂) ရပ် ၊ သမီးတော်များနားထွင်းမင်္ဂလာအခမ်းအနားတွင် ဆင်ယင်မြဲရတနာ စည်းပုံတော်လေးရပ်၊ နဖူးစည်းပါရတနာချုပ်သျှောင်ပုံ ၊ နဖူးစွဲပရိတ်ချည်ကုံးသျှောင်ပုံ(၁၀)မျိုး ၊ ကိုယ်ဝတ်ရွှေပုစွန်ဆီအင်္ကျီတော်အမျိုးမျိုး၊ မလ္လိကာအဆင်တန်ဆာတော်၊ ၊ မကိုဋ်တော်လေးဆူ ၊ မင်းဧကရာဇ်တို့၏ ဆင်ယင်မြဲမကိုဋ်တော် ၊ စိန္တာမဏိမကိုဋ်တော် ၊ ဗြဟ္မတန်ဆာဘုရင်တော်၊ သိကြားတန်ဆာဘုရင်တော် ၊ မောက်တို ၊ မောက်ရှည် နှင့် ကိုယ်ဝတ်တန်ဆာတော် မျိုးစုံကိုလည်း ရေးရခြယ်ရပေသည်။
ပန်းချီတော်အဖြစ် အသက်(၁၇) နှစ်အရွယ်မှ စ၍ အမှုထမ်းခဲ့သော ဆရာချုံသည် အသက်(၅၀) အရွယ် ၁၂၇၈-ခုနှစ် (ခရစ်-၁၉၁၈-ခုနှစ်)တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကျုံးကြီးလမ်းနေအိမ်၌ပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့လေသည်။
ခြတို့၏ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံပုံ၊ နေထိုင်ပုံတို့မှာ ၊ ၊ နကျယ်ကောင် စသည်တို့၏ အမူအကျင့်နှင့် မတူချေ။
ခြကို ၊ ၊ နှင့် များတွင် တွေ့ရသည်။
လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၅၈ ခု၊ အလုံမြို့စီရင်စု၊ မုံရွာတွင် ဖွားမြင်သည်။
လက်ထက်တွင် မဟာဇေယသင်္ခယာဘွဲ့နှင့် သံတော်ဆင့်အရာ ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။
ထို့နောက် ၊ နှင့် လက်ထက်တိုင် အမှုတော်ကို ဆက်လက်ထမ်းဆောင်သည်။
မုံရွေးဇေတဝန်ဆရာတော်ရေးသော သမန္တစက္ခုဒီပနီတွင် ရှင်သာမဏေဝတ်နေသော ဦးချိန် (ရှင်သီရိမာလာ) မေးမြန်းသော ပုစ္ဆာများကို တွေ့နိုင်သည်။
လက်ထက် မကွေးဝန်ထောက် မင်းကြီး မဟာမင်းလှစည်သူ တိုက်တွန်းချက်အရ ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီကို ပြုစုသည်။
သူ၏တစ္ဆေပုံပြင်ဝတ္ထုများကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီက၊ ကျောင်းအုပ်ကြီး က အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရေးသားခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ် ၁၂၁၇ ခုတွင် အနိစ္စရောက်သည်။
ပညာရှာမှီး ဆည်းပူးတတ် သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်ပေသည်ဟု ရေးသားသော "'ပညာယှိကြီများအကြောင်း"'၌ ဖော်ပြပါရှိသည်။
ရီပါပလီကန်ပါတီမှ သမ္မတလင်ကွန်းမှ တောင်ပိုင်းသား ဝင်များ အနက် ထူးခြားစွာပင် ခွဲထွက်ရေးနှင့် ကျွန်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်သူ တစ်ဦးကို ဒုသမ္မတအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်မှာ နိုင်ငံရေးအရဟု ဆိုသော်လည်း ဂျွန်ဆင်သည် အရည်အသွေးရှိသော သမ္မတတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်းကို ပြသနိုင်ခဲ့သည်။
သို့ဖြင့် သူ၏မူနှင့်မကိုက်သော လွှတ်တော်ကော်မတီလုပ်ငန်းများအတွက် ဘတ်ဂျက်များ ချမပေးခြင်း၊ တောင်ပိုင်းမှ စစ်ရာဇဝတ်ကောင်ဟု မြောက်ပိုင်းသားတို့ သတ်မှတ်ထားသူများကို စစ်ခုံရုံးမတင်စေဘဲ ပေးခြင်း၊ မြောက်ပိုင်းမှ အရာရှိအချို့ကို ပြည်ထောင်စုသွေးစည်းညီညွတ်ရေးတွင် ပါဝင်ရန်ပျက်ကွက်သဖြင့် ဖမ်းဆီးအပြစ်ပေးခြင်း စသည့်ကိစ္စများကြောင့် သမ္မတကို လူကြိုက်နည်းရသည်။
သို့သော် သမ္မတသည် အရ ကို ထိရောက်စွာ အသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။
ပြည်တွင်းစစ်မတိုင်မီကပင် တစ်ခွင်တွင် ယ်စပ်မှ အထိ ရောက်ဖူးသည်။
ပြည်တွင်းစစ်ကြီးဖြစ်သောအခါ အရည်အချင်းပြည့်ဝသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။
ကလည်း လိုအပ်သည့်အရည်အသွေးမျိုး ဂရန့်ထံတွင်ရှိသည်ကို သိမြင်သဖြင့် ၁၈၆၄တွင် ဂရန့်အား စစ်ဦးစီးချုပ်ခန့်အပ်ပြီး တိုက်စေသည်။
သမ္မတ ၏ တောင်ပိုင်းသားများအပေါ် ပေးခြင်းအား ထောက်ခံသည်။
ထို့အပြင် တောင်ပိုင်းတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အား နိုင်ငံတော် သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုထားခြင်းကို မဖျက်သိမ်းပေးပါက မိမိပါ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်မည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။
သမ္မတဂရန့်အား စောင့်ကြိုနေသည့် ပြဿနာများရှိနေခဲ့သည်။
တောင်ပိုင်းသား အစွန်းရောက် လူဖြူများတည်ထောင်သည့် (Ku Klux Klan - KKK) က လူမည်းများကို အလစ်ချောင်းသတ်ဖြတ်ခြင်း၊ လူမည်းများကို အားပေးသူများကို နှောင့်ယှက်သတ်ဖြတ်ခြင်း စသဖြင့် အကြမ်းဖက်ကြသည်ကို အရေးယူရန်လွှတ်တော်သို့ ဥပဒေပြုရန် တင်ပြသည်။
တွင် ကေသုံးလုံးဂိုဏ်းက ရီပါပလီကန်အရာရှိများကို သတ်ဖြတ်သဖြင့် စစ်တပ်ဖြင့်နှိမ်နှင်းသည်။
သို့ဖြင့် လူဖြူ၊ လူနီတိုက်ခိုက်မှုပြဿနာများ အတော်လျော့ပါးသွားခဲ့သော်လည်း မှ လူနီတို့ပိုင်နက်တွင် ရွှေကြောတွေ့ရာမှစကာ ပြဿနာတစ်ဖန် ကြီးထွားလာသည်။
ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း လုပ် နှင့် အခြားတောင်ပိုင်းတပ်မှ သင်္ဘောများကြောင့် မြောက်ပိုင်းတပ် သင်္ဘောပေါင်း ၁၇၅စင်း ဆုံးရှုံးနှစ်မြုပ်ခဲ့ရသည်။
နိုင်ငံခြားရေး က အင်္ဂလိပ်အစိုးရကို ဆွဲဆောင်သိမ်းသွင်းနိုင်သဖြင့် အမေရိကန်၊ အင်္ဂလန်၊ ၊ နှင့် တို့မှ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးစီပါဝင်သည့် ငါးဦးကော်မရှင်က စစ်လျော်ကြေးငွေ ကိစ္စကို ညှိနှိုင်းသည်။
Myanmar Unicode and NLP Research Centre သည် (non-governmental organization)ဖြစ်သလို၊ (non-profit organization)ဟုခေါ်သော ကိုယ်ကျိုးမဖက် အများအကျိုးအတွက် ဆောင်ရွက်နေသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
Myanmar NLP သည် Computer တွင် မြန်မာ အလုပ်လုပ်နိုင်အောင် ကြိုးစားနေသည့် အဖွဲ့ဖြစ်သည်။
NLP နယ်ပယ်ဆိုင်ရာ သဘောထား အမြင်နှင့် သတင်းအချက်အလက် အရင်းအမြစ်များ ဖလှယ်နိုင်ရန်။
Myanmar NLP Lab ၏ အဓိက Project မှာ ကွန်ပျူတာဘာသာပြန်စနစ်(Machine Translation) ဖြစ်သည်။
Myanmar NLP ကို ၂၀၀၃-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ အဖွဲ့ဝင် (၁၇)ဦးနှင့် စတင်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးရှိ မြန်မာစာတတ်မြောက်သူတိုင်း ကွန်ပျူတာကို အသုံးပြုနိုင်၍ သတင်းအချက်အလက်များ ရယူအသုံးချနိုင်ရန်၊ နယ်ပယ် အသီးသီးတွင် ကွန်ပျူတာသုံးစနစ်များကို မြန်မာဘာသာဖြင့် အသုံးချနိုင်ရန် စသည့် ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ကျန်ရှိနေသော လုပ်ငန်းများဖြစ်သည့် စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ စစ်ဆေးခြင်း၊ ကမ္ဘာသုံးဘာသာစကားအမျိုးမျိုးကို မြန်မာဘာသာသို့ ကွန်ပျူတာဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း၊ စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် အဆင့်မြင့်မြန်မာစာသုံးစနစ်ကို ပိုမို ထိရောက်မြန်ဆန်စွာ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အတွက် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး၏ ၁၄-၁၁-၂၀⁠၀၅ ရက်နေ့စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၃၅/၂၀⁠၀၅ ဖြင့် အီလက်ထရောနစ် အမျိုးသားအဆင့် လုပ်ငန်းအဖွဲ့၊ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဆက်သွယ်ရေး၊ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်း ဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစီးသော ''ကွန်ပျူတာသုံး မြန်မာစာစံနစ် အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းအဖွဲ့''ကို တိုးချဲ့ ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။
အဆိုပါ စနစ်များကို [ ဒေါင့်လုတ်ခ်] ရယူနိုင်သည်။
ဒေါ်စန်းကို ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ( ၁၂၄၈ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလ) တွင် ရွှေခြည်ထိုးရပ်၊ အဘ ဦးဖိန်း၊ အမိ ဒေါ်ရှု တို့မှ ဖွားမြင်သော သမီးဦး ဖြစ်သည်။
ဒေါ်စန်းသည် ဆရာမ အဖြစ် အမှုထမ်းချိန်မှ စ၍ များ၌ ၊ များ ရေးသားမှုဖြင့် စတင် ဝင်ရောက် လာခဲ့သည်။
သူရိယမဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုတို ပြိုင်ပွဲတွင် ပထမဆု ရခဲ့သော အမျိုးသမီး စာရေးဆရာမ ဒေါ်စန်းကို က "စာဆိုတော် ဒေါ်စန်း" ဘွဲ့ လေးချိုးကြီး ကိုပင် ရေးစပ်ခဲ့သည်။
ဒေါ်စန်းသည် "ပုဏ္ဏမီ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာမ" ဟူသော ကလောင် အမည်များဖြင့် ဝတ္ထုတိုများ၊ ပညာ့ အလင်း မဂ္ဂဇင်းတွင် နှင့် စကားပြောခန်း၊ နိုင်ငံရေး ဆောင်းပါးများ အများအပြား ရေးသား ခဲ့သည်။
ဒေါ်စန်းသည် ပြီးသော အခါ ယုဝတီ ဂျာနယ်တွင် အယ်ဒီတာ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။
ဒဏ္ဍာရီများအရ အင်ကာ ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် တာပက် ယောရီ ဟုခေါ်သည့် ရွှေအမှတ်အသားကို ကိုင်ဆောင်ထားသည့် မန်ကို ကားပက်မှ စတင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။
ပါမောက္ခ မဟာသရေစည်သူ ဒေါက်တာ ဘဟန် (၁၈၉၀-၁၉၆၉) သည် ဝတ်လုံတော်ရ ဥပဒေပညာရှင် ပါမောက္ခတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ပါရဂူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ဒေါက်တာ ဘဟန်သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဂုဏ်ထူးဆောင် ဥပဒေ ပါမောက္ခ ဖြစ်သည့်အပြင် ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ရာထူးကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဒေါက်တာ ဘဟန်ကို အဖ ဦးကျေး၊ အမိ ဒေါ်သိန်းတင် တို့မှ ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃ဝ ရက် (ကြာသပတေးနေ့)တွင် ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
သို့သော် အင်္ဂလိပ်တို့က အား နန်းချ၍ အထက် မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက် လိုက်သည့်နောက် နှစ်အနည်းငယ် အတွင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ဒေသမှ တော်လှန် ပုန်ကန်မှုတွင် ဦးကျေး ပါဝင် ခဲ့သည်။
မောင်ဘဟန်သည် ၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် မအူပင် အစိုးရ အလယ်တန်း ကျောင်း၌ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ညီဖြစ်သူ မောင်ဘမော်နှင့် အတူ ရန်ကုန်မြို့ သို့ ပြောင်းရွှေ့ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ဥပဒေ ပညာ သင်ကြား၍ လွတ်လပ်စွာ အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်း ပြုနိုင်ရန် ၁၉၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဘောဒိုး တက္ကသိုလ်၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ ဖရိုင်းဘက် တက္ကသိုလ်နှင့် လန်ဒန် လင်ကွန်းအင်း ဥပဒေ ကျောင်းတို့တွင် ပညာ ဆည်းပူး၍ ဒေါက်တာဘွဲ့၊ စာပေ နှင့် ဘားအက်လော ဥပဒေဘွဲ့များ ရရှိသည်။
စာအုပ် အရွယ် ၁၀.၅'' ၉" ရှိ၍ အပိုင်း ၁ဝ ပိုင်းခွဲကာ ဟံသာဝတီ ပုံနှိပ်တိုက်မှ ၁၉၅၁ - ၁၉၆၆ တွင် ပထမ အကြိမ် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်။
ဒေါက်တာ ဘဟန်၏ အဘိဓာန် မထွက်ပေါ်မီ မြန်မာ စာပေ လောကတွင် အသုံးပြု နေသည့် ဆရာ (Dr. Judson) ၏ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန်နှင့် ဦးထွန်းငြိမ်း၏ ကျောင်းသားသုံး အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန် ကျမ်းများမှာ အလွန် ချီးမွမ်းဖွယ် ကောင်းသော်လည်း ခေတ်နောက်ကျ နေပြီဟု ဆိုနိုင်သည်။
ဒေါက်တာ ဘဟန် ကွယ်လွန် သွားသောအခါ ဒေါက်တာ ဘဟန်၏ ဂုဏ်ရည်နှင့် ပတ်သက်၍ တရားသူကြီးဟောင်း ဝတ်လုံတော်ရ ဦးက အောက်ပါ အတိုင်း ချီးမွမ်း စကား ဆိုခဲ့သည်။
တင်လှိုင် ကို ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ၊ ၊ အရာတော်မြို့နယ် သခွတ်ပင်လည်ရွာတွင် ဖွားမြင်သည်။
တွင် ဆက်လက် ပညာ သင်ကြားခဲ့ပြီး၊ ရူပဗေဒ ဘာသာဖြင့် သိပ္ပံ (ဂုဏ်ထူးတန်း) ဘွဲ့ကို ၁၉၆၃ တွင် ရရှိခဲ့သည်။
ဒေါက်တာတင်လှိုင်သည် ၁၉၉၉ တွင် (IAEA) ညီလာခံ၌ မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။
ဒေါက်တာ တင်လှိုင်သည် တွင် အချိန်ပိုင်း ပါမောက္ခ အဖြစ် ငါးနှစ် သင်ကြားခဲ့သည်။
ယင်းနောက် ရန်ကုန်မြို့သို့ပြောင်းရွှေ့လာကာ အလုံမြို့နယ် ကူရှင်အထက်တန်းကျောင်း၊ စိန့်ပေါလ် အထက်တန်းကျောင်း (ယခု ) တွင် ပညာဆက်လက် ဆည်းပူးခဲ့သည်။
ယင်းနောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ အင်္ဂလိပ်ဘာသာနှင့် စာပေအထက်တန်း နည်းပြဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ်အတွင်း နိုင်ငံခြား ပညာတော်သင်ဆုကို ရရှိကာ ဘုရင့်ကောလိပ်တွင် တစ်နှစ်ပညာသင်ကြားခွင့် ရရှိခဲ့သည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် ၁၉၄၇-၄၉ ခုနှစ်၌ မြန်မာနိုင်ငံတော် ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရကာ များပေါ်တွင် `မောင်ကောင်း´ ဟူ၍ လက်မှတ်ရေးထိုး ခဲ့ရသည်။
လွတ်လပ်ရေး ရရှိပြီး ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ဦးကောင်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိလာကာ လက်ထောက် ပညာမင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရ၏။
မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း ကော်မရှင်နှင့် ပတ်သက်၍ ၂၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၄ တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုက အတွင်းဝန် ဦးဝင်ဖေအား သမိုင်း ကော်မရှင် အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းလိုကြောင်း၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် သမိုင်း ကော်မရှင် တခု ရှိပြီးဖြစ်ကြောင်း စတင် ပြောကြားခဲ့သည်။
ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေး တိုးတက် မြင့်မားမှုကို ရည်သန်လျက် စာအုပ်စာပေ အချို့ကိုလည်း ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်။
ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်း၏သား ဆရာကြီး ဒေါက်တာ (ဦး)မှာ ဖူကူအိုကာဆုရ စာကြည့်တိုက် ပညာရှင် တဦး ဖြစ်သည်။
ဇန်နဝါရီလ ၂၀၊ ၂၀၁၇ ကြေးမုံသတင်းစာ စာမျက်နှာ ၁၆ # မြန်မာသမိုင်းအဖွဲ့ နောက်ခံသမိုင်းနှင့် အဖွဲ့ဝင်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ # ပညာမင်းကြီး ဦးကောင်းနှင့် (မောင်ဇေယျာ) စံပယ်ဖြူ မဂ္ဂဇင်း အမှတ် (၇)၊ ၂၀၀၀၊ ဩဂုတ်၊ # စည်သူဦးကောင်း နှစ်တရာပြည့် အထိမ်းအမှတ် (၁၉၀၄-၂၀၀၄) ပညာတန်ဆောင် အထူးစာစဉ်၊။
မွေးဖွားရာဒေသ = ဂျိုရာဆန်ကို၊ အိန္ဒိယ။
အလုပ်အကိုင်= စာရေးဆရာ၊ ပန်းချီဆရာ။
ထင်ရှားသည့်စာ = ၊ ဆန်းစသော်တာ၊ ဥယျာဉ်မှူး။
ရရှိသည့်ဆု = စာပေဆိုင်ရာနိုဗယ်ဆု ၁၉၁၃။
သားသမီး = ငါးယောက်၊ နှစ်ယောက်မှာ မွေးဖွားစဉ်သေဆုံး။
ကာလကတ္တားမြို့တွင် ကဗျာ၊ ဂီတ ဘက်မှာ ထင်ရှားကျော်ကြားသူဖြစ်ရုံသာမက ပန်းချီမှာဆိုလည်း ပါရမီရှိ သူဖြစ်သည်။
တဂိုးသည် ဂီတဉ္ဇလီကဗျာနှင့် ၁၉၁၃-ခုနှစ်တွင် စာပေဆိုင်ရာ (Nobel Prize for Literature) ကိုရရှိခဲ့သည်။
တဂိုး၏ ရှန်တိနိကေတန် တက္ကသိုလ်ကြီးသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာ စာပေ ၊ ယဉ်ကျေးမှု နိုင်ငံတကာ တက္ကသိုလ်ကြီးအဖြစ် အခုချိန်ထိ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
တဂိုးသည် မြန်မာပြည်ကို နှစ်ကြိမ်လာရောက်ခဲ့ပြီး ပထမအကြိမ်အဖြစ် ရောက်သည့် နောက်တစ်ရက် မေလ ၈ ရက် နေ့သည် ဆရာကြီးမွေးနေ့နှင့် တိုက်ဆိုင်နေသောကြောင့် ရန်ကုန်မြို့ရှိ အိန္ဒိယအမျိုးသားများက ဝမ်းမြောက်ဂုဏ်ယူခဲ့ကြသလို ဂုဏ်ပြု ပွဲအခမ်း အနားကိုလည်း ရန်ကုန်မြို့ ခန်းမမှာ ကျင်းပပေးခဲ့သည်။
ဘုရားကို ရောက်သောအခါ "လေးဆူဓာတ်ပုံ ရွှေတိဂုံစေတီတော်မြတ်ကြီးနှင့် ချိန်ထိုးကြည့်လျင် တစ်မြို့လုံးသည် အရောင်မတောက်တော့"ဟု သူကမှတ်ချက်ချခဲ့သည်။
မြန်မာတိုင်း၊ အတွဲအမှတ် (၂၅၊ အမှတ် ၄၈၂) ၏ စာပေလောကကို ၁၉ ရာစုနှစ်တွင် ဘင်္ဂါလီစာပေသည်ရှေ့ဆောင်ပြုခဲ့ပေသည်။
ထိုအချိန်လောက် မှာပင် သူသည် သို့သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့၏။
တဂိုးသည် ၁၈၈၄ ခုနှစ်၌ အိမ်ထောင်ကျပြီးလျှင်၊ ကမ်း တစ်နေရာ၌ရှိသော ရှိလေဒါအရပ်သို့ သွားရောက်၍၊ ဖခင်၏ လက်ငုပ်လက်ရင်းဖြစ်သော မြေယာများကို အုပ်ချုပ် စီမံကာ နေထိုင်ခဲ့လေသည်။
ရှိလေဒါ၌ ၁၇ နှစ်မျှနေထိုင်ခဲ့စဉ် တဂိုးရေးသားစီကုံးခဲ့သော ကဗျာများအနက် အထင်အရှားဆုံး ကဗျာများမှာ ''ဆန်းစသော်တာ''၊ ''ဥယျာဉ်မှူး''၊ ''ဂီတဉ္စလီ''၊ ''မွတ်သိပ်သောကျောက်ခဲလုံး ကလေးများ''နှင့် အခြားပုံဝတ္ထုများဖြစ်သည်။