DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
စားလိုက်သော အစာသည် နည်းသော်လည်း တစ်ကိုယ်လုံးရှိ ရုပ်များကို အားအင်ဖြစ်စေနိုင်သော အံ့ဩဖွယ် သတ္တိရှိသည်။
တတိယပတ် (၂၁ ရက်ခန့်) ရောက်မှသာ အမိစားလိုက်သော အစာအာဟာရသည် ချက်ကြိုးမှတစ်ဆင့် ကလေးထံသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိပြီး အာဟာရဇရုပ်များ စတင်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ထို့ကြောင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်သည် အာဟာရရှိသော အစားအစာကို စားသုံးရန်နှင့် စိတ်ချမ်းသာစွာ နေထိုင်ရန် အလွန်အရေးကြီးသည်။
ဇီဝိတရုပ် အစောင့်အရှောက်နှင့် အာဟာရ အထောက်အပံ့ မရှိတော့သောအခါ ခန္ဓာကိုယ်သည် အလောင်းကောင်ဖြစ်ကာ ပုပ်သိုးသွားရသည်။
စားချင်တိုင်း မစားဘဲ ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော အာဟာရကို မှီဝဲခြင်းဖြင့် အသက်ရှည်စွာ နေထိုင်ကာ သူတော်ကောင်းတရားများကို ပွားများအားထုတ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။
အခြေပြုပဋ္ဌာန်း တရားတော်-အရှင်ဇနကာဘိဝံသ မိမိဆိုင်ရာ ပစ္စယုပ္ပန်တရားတို့ကို လွန်စွာဆောင်တတ်သောကြောင့် အာဟာရမည်၏။
ဆက်ဦးအံ့-“ဤအာဟာရပစ္စည်းတရားတို့၌ ထောက်ပံ့မှု ဥပတ္ထမ္ဘနသတ္တိသာ ရှိ၏, ပစ္စယုပ္ပန်တရား ကို ဖြစ်စေနိုင်သောသတ္တိကားမရှိ”ဟု ထင်မှားတတ်၏။
နာမ်အာဟာရ သုံးပါးတို့တွင် သည် အာရုံ၏အရသာ အကောင်းအဆိုးကို ထုတ်ယူလျက် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ထိုအာရုံသို့ ရှေးရှုပို့ဆောင်၏။
သည် သတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်မှုနှုတ်မှုစိတ်မှုတို့၌ အားထုတ်ခြင်းကို ဖြစ်စေလျက် သမ္ပယုတ်တရား တို့ကို ဆောင်ထား၏။
က အာရုံကို ယူပေးခြင်းကြောင့်သာ တွေ့ထိခြင်း ဖဿ, ခံစားခြင်း ဝေဒနာ စသော တရားတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ရကုန်၏။
သတ္တဝါ၏သန္တာန်၌ စိတ်ဝိညာဏ်သက်သက်သာ ရှိငြားအံ့၊ အဝီစိငရဲမှာဖြစ်၍ ငရဲမီးလောင်၍ နေသော်လည်း ပူသည်ကို သိရုံမျှသာ ရှိလေရာ၏။
သို့ဖြစ်၍ နာမ်တရားများ သူတို့ဆိုင်ရာ အလုပ်လုပ်နေနိုင်ခြင်းသည် စိတ် ဖဿ စေတနာတို့က ထောက်ပန့်နေခြင်း(အာဟာရ)ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု နားလည်ပါ) (လယ်တီဒီပနီပေါင်းချုပ် တတိယတွဲ စာမျက်နှာ-၂၃၆) {ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် ပစ္စနိက် - စိတ် ၈၉၊ ဖဿ၊ စေတနာ စိတ် ၈၉၊ စေတသိက် ၅၂၊ စိတ္တဇရုပ်၊ ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ် ဗာဟိရရုပ်၊ အာဟာရဇရုပ်၊ ဥတုဇရုပ်၊ အသညသတ်ကမ္မဇရုပ်၊ ပဝတ္တိကမ္မဇရုပ်၊ } ဖဿပစ္စည်းဖြစ်ခိုက် စေတနာ ဝိညာဏ်တို့ ပစ္စယုပ္ပန်၌ ပါ၏။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၄ အပိုင်း ၁ လွန်စွာအုပ်စိုးတတ်သောကြောင့် ဣန္ဒြိယမည်၏။
ဝီရိယမယှဉ်သည့်စိတ်၌ ဧကဂ္ဂတာသည် အားနည်း၍လည်းကောင်း၊ ဝိစိကိစ္ဆာစိတ်၌ ယှဉ်သည့် ဧကဂ္ဂတာသည် ဝိစိကိစ္ဆာကြောင့် အာရုံ၌ မစွဲမြဲနိုင်ဘဲ ခဏတ္တယ(အခိုက်အတန့်)မျှသာ တည်ရလေသောကြောင့်လည်းကောင်း ဣန္ဒြေ(အစိုးရခြင်း)မရှိ။
ထိုခံစားမှုဝယ် ယှဉ်ဘက်တရားများကိုလည်း မိမိတို့အလိုအတိုင်း (မိမိတို့ထက်လျှင် ထက်သလောက် မထက်လျှင် မထက်သလောက် ဖြစ်စေနိုင်ကြသည်) (သင်္ဂြိဟ်ဘာဋီ ၅၆၈) ဤဣန္ဒြေ ၂၂-ပါးတွင် ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် မသိလျှင် ပသာဒိန္ဒြေငါးခုတို့သည် ထိုတရားတို့၏ ဓာတ်သဘောကို ပရိညာကိစ္စဖြင့် သတ္တဝါဟူ၍၎င်း ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍၎င်း မြဲမြံခိုင်ခံ့စွာ စွဲလမ်းနိုင်စေကုန်သည်။
သဒ္ဓိန္ဒြေစသော ဣန္ဒြေငါးပါးတို့သည် အတ္တစသည်ဖြင့် မှတ်မှား၍ ညစ်နွမ်းလျက်ရှိသော အဘို့မှ ထုတ်နုတ်၍ ဖြူစင်ခြင်းသို့ရောက်စေနိုင်ကုန်၏။
ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယ {ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် ပစ္စနိက် - ဇီဝိတ စိတ် ဝေဒနာ သဒ္ဓါ ဝီရိယ သတိ ဧကဂ္ဂတာ ပညာ စိတ် ၈၉၊ စေ ၅၂၊ စိတ္တဇရုပ်၊ ပဋိသန္ခေကမ္မဇရုပ်၊ ဗာဟိရရုပ်၊ အာဟာရဇရုပ်၊ ဥတုဇရုပ်၊ အသညသတ်ကမ္မဇရုပ်၊ ပဝတ္တိကမ္မဇရုပ် } လောဘမူ ပဌမစိတ် စေတသိက် စိတ္တဇရုပ်တို့ဖြစ်ရာ ထို၌ပါသော ဇီဝိတိန္ဒြေသည် ပစ္စည်း၊ ကြွင်းသော စိတ်,စေတသိက် စိတ္တဇရုပ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်။
မသက်ဝင်သောကြောင့် ဘာဝရုပ်တို့က “ပစ္စည်းပစ္စယုပ္ပန် ထင်ရှားရှိမှ ကျေးဇူးပြုမည်မှန်လျှင် ဘာဝဒသက ကလာပ်၌ မိမိနှင့်တကွဖြစ်ဘက် ရုပ်အားလည်းကောင်း ဩဇာသည် ကလာပ်တပါး၌ ထင်ရှားရှိခိုက် ရုပ်တို့အား ထောက်ပန့်သကဲ့သို့ ကလာပ်တပါး၌ရှိသော ရုပ်တို့အား ထောက်ပန့်သောအားဖြင့်လည်းကောင်း ကျေးဇူးပြု ပါတော့လားဟူအံ့” တကွဖြစ်ဘက် ရုပ်ကိုးခုအားလည်းကောင်း ကလာပ်တပါး၌ပြုသောရုပ်တို့အားလည်း ကောင်း မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ အစိုးမရသောကြောင့် တကွဖြစ်ဘက်ရုပ်, ကလာပ်တပါး၌ရှိကြသော ရုပ်တို့အားလည်း ဘာဝရုပ်က ကျေးဇူးမပြုနိုင်။
လိင်္ဂစသည်တို့အား ကျေးဇူးမပြု၊ တကွဖြစ်ဘက်ရုပ် တို့အားလည်း ကျေးဇူးမပြုနိုင်ဘဲလျက် ဤဘာဝရုပ်နှစ်ပါးကို ဘယ်အတွက် ဣန္ဒြိယဟု နာမည်မှည့် ထားပါသနည်း။
မဂ္ဂပစ္စည်းမဂ္ဂပ (ပ္ပ)စ္စယ (ပု) [မဂ္ဂ+ပစ္စယ] ဖြစ်သော ပစ္စည်း၊ မဂ္ဂပစ္စည်း။
ဆိုသည်မှာ မြတ်၏ ဒေသနာတော်ဖြစ်သော ကျမ်းလာ ၂၄ ပစ္စည်းတွင် ၁၈ ခုမြောက်သော ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။
မဂ္ဂဟူသော စကားသည် "လမ်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး အကျိုးတရားများကို သက်ဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် လိုရာခရီးသို့ ရောက်ရှိအောင် ပို့ဆောင်တတ်သော သတ္တိကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
လမ်းတွင် ကောင်းသောလမ်းနှင့် မကောင်းသောလမ်း ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိပြီး ကောင်းသောလမ်းက ကောင်းရာသို့ ပို့ဆောင်သကဲ့သို့ မကောင်းသောလမ်းက မကောင်းရာသို့ ပို့ဆောင်သည်။
ကူးတို့သူကြီး ဥပမာ: ရှိသော ကူးတို့သူကြီးသည် ခရီးသည်များကို ဘေးရန်ကင်းရာ တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ဘေးကင်းစွာ ပို့ဆောင်ပေးသကဲ့သို့ သမ္မာမဂ္ဂင် (၈) ပါးသည် သတ္တဝါတို့အား ဘေးကင်းရာ သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။
အလားတူပင် သူယုတ်မာသော ကူးတို့သူကြီးသည် ခရီးသည်များကို သားရဲဘေးရှိရာသို့ ပို့ဆောင်မိသကဲ့သို့ မိစ္ဆာမဂ္ဂင် (၄) ပါးသည် သတ္တဝါတို့အား အပါယ်ဘုံများသို့ ရောက်ရှိစေသည်။
မကောင်းသောလမ်း (မိစ္ဆာမဂ္ဂင် ၄ ပါး): ၁။
မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ: မှားယွင်းသော အကြံစည်။
မိစ္ဆာဝါယာမ: မှားယွင်းသော အားထုတ်မှု။
မိစ္ဆာသမာဓိ: မှားယွင်းသော တည်ကြည်မှု။
မဂ္ဂင်တရားတို့သည် အတူဖြစ်ဖက် နာမ်ခန္ဓာများကို မိမိတို့၏ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းအတိုင်း လိုက်ပါစေသည်။
အထူးသဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိ (အယူမှန်) သည် အမှောင်ကို ပယ်ဖျောက်၍ မှ လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ဦးတည်စေသကဲ့သို့၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (အယူမှား) သည် ၊ ဇီဝ၊ အသက်ကောင် ရှိသည်ဟု မှားယွင်းစွာ ယူဆစေပြီး အပါယ်ဆင်းရဲသို့ ပို့ဆောင်သည်။
မိမိ၏ သန္တာန်တွင် သမ္မာဒိဋ္ဌိ အစရှိသော မဂ္ဂင်တရားများကို ထပ်ခါတလဲလဲ ပွားများခြင်းဖြင့် ၊ ၊ များကို ပယ်ဖျောက်ကာ မဂ္ဂင်ရထား ကို စီးနင်းလျက် ဘေးကင်းရာ အမတ နိဗ္ဗာန်သို့ တက်လှမ်းနိုင်ကြောင်း ဤပစ္စည်းတရားက လမ်းညွှန်ပြသထားပါသည်။
အခြေပြုပဋ္ဌာန်း တရားတော်-အရှင်ဇနကာဘိဝံသ {မဂ္ဂင်အမည် အဓိပ္ပါယ် တရားကိုယ် - ၁။
သမ္မာဒိဋ္ဌိ ကောင်းစွာသိမြင်မှု - ၂။
သမ္မာသင်္ကပ္ပ ကောင်းစွာကြံစည်မှု - ၃။
သမ္မာဝါစာ ကောင်းစွာပြောဆိုမှု - ၄။
သမ္မာကမ္မန္တ ကောင်းစွာပြုလုပ်မှု - ၅။
သမ္မာအာဇီဝ ကောင်းစွာအသက်မွေးမှု - ၆။
သမ္မာဝါယာမ ကောင်းစွာအားထုတ်မှု - ၇။
သမ္မာသတိ ကောင်းစွာအောက်မေ့မှု - ၈။
သမ္မာသမာဓိ ကောင်းစွာတည်ကြည်မှု - ၉။
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မှားယွင်းစွာသိမြင်မှု - ၁၀။
မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ မှာယွင်းစွာကြံစည်မှု အကုသိုလ်စိတ် ၁၂-ပါးရှိ ဝိတက် - ၁၁။
မိစ္ဆာဝါယာမ မှားယွင်းစွာအားထုတ် အကုသိုလ်စိတ် ၁၂-ပါးရှိ ဝီရိယ - ၁၂။
မိစ္ဆာသမာဓိ မှားယွင်းစွာတည်ကြည်မှု ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ်စိတ်ဝိစိကိစ္ဆာ၌ယှဉ်သော ဧကဂ္ဂတာသည် အားနည်းလှသောကြောင့် မဂ္ဂပစ္စည်းမတပ် (ပရမတ္ထသံခိပ်ဋီဒု-၅၂၈) မှတပါး အကုသိုလ်စိတ် ၁၁-ပါးရှိ ဧကဂ္ဂတာ } {ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် ပစ္စနိက် - သဟိတ်စိတ် ၇၁-ပါး၌ ရှိသော ပညာ ဝိတက် သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တ သမ္မာအာဇီဝ ဝီရိယ သတိ ဧကဂ္ဂတာ ဒိဋ္ဌိ သဟိတ်စိတ် ၇၁၊ စေ-၅၂ သဟိတ်စိတ္တဇရုပ် သဟိတ်ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ် အဟိတ်စိတ် ၁၈၊ ဆန္ဒကြဉ်သော အညသမာန်းစေ ၁၂၊ အဟိတ်စိတ္တဇရုပ်, အဟိတ် ပဋိသန္ဓေကမ္မဇရုပ်နှင့် ကျန်ရုပ်များ } ပေးလှုသောအခါ သောမနဿသဟဂုတ် ဉာဏသမ္ပယုတ် အသင်္ခါရိက မဟာကုသိုလ်စိတ်ဖြစ်လျှင် စေတသိက် ၃၈-ပါးယှဉ်ရာ ပညာကို ပစ္စည်း ယူက၊ စိတ်နှင့် ကျန် စေတသိက် ၃၇-ပါးသည် ပစ္စယုပ္ပန်။
ရေသောက်မြစ်နှင့်တူသော ဟိတ်မပါလျှင် ဆိုင်ရာအာရုံ ယူမှု၌ အမြစ်စွဲနေသလိုခိုင်မြဲမည်မဟုတ် ချေ။
အညမညပစ္စည်းအညမညပစ္စယ (ပု) [အညမည+ပစ္စယ] အချင်းချင်း-တစ်ခုသည်တစ်ခုအား-ဖြစ်စေခြင်း ထောက်ပံ့ခြင်း၏ အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသောတရား။
ဆိုသည်မှာ မြတ်၏ ဒေသနာတော်ဖြစ်သော ကျမ်းလာ ၂၄ ပစ္စည်းတွင် (၇) ခုမြောက်သော ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။
သစ်သားသုံးခွကို ထောင်ထားရာတွင် တစ်ခွလျှင် ကျန်နှစ်ခွကို ထောက်မထားသကဲ့သို့၊ ခြေသုံးချောင်းပါသော ခုံတွင်လည်း ခြေတစ်ချောင်းသည် ကျန်ခြေနှစ်ချောင်းကို မလဲအောင် အပြန်အလှန် ထောက်ကန်ပေးထားသည်။
ထိုခြေသုံးချောင်းထဲမှ တစ်ချောင်းသာ မရှိလျှင် ကျန်နှစ်ချောင်းသည် ထောင်မနေနိုင်ဘဲ ပြိုလဲသွားမည် ဖြစ်သည်။
ထို့အတူပင် အညမညပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသော တရားတို့သည် တစ်ပါးနှင့်တစ်ပါး ခွဲခြား၍မရဘဲ အပြန်အလှန် မှီတွဲရပ်တည်ကြသည်။
မဟာဘုတ်လေးပါး အချင်းချင်း: တရား၏ အခြေခံဖြစ်သော ၊ အာပေါ၊ တေ၊ ဝါယော ဟူသော မဟာဘုတ်လေးပါးတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန် ထောက်ကန်၍ ကျေးဇူးပြုကြသည်။
ခဏမှ နာမ်နှင့် ရုပ်: အမိဝမ်းဝယ် ပဋိသန္ဓေတည်စခဏ၌ (ပဋိသန္ဓေစိတ်၊ ) နှင့် ရုပ်တရား (/) တို့သည် တစ်ခုကိုတစ်ခု အပြန်အလှန် မှီခိုအားပြုကာ ကျေးဇူးပြုကြသည်။
သဟဇာတပစ္စည်းတွင် အကြောင်းတရားကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်လာသော်လည်း အကျိုးတရားက အကြောင်းတရားကို ပြန်၍ ကျေးဇူးပြုချင်မှ ပြုသည်။
သို့သော် အညမညပစ္စည်း ၌မူ အပေးအယူ မျှတရမည်ဖြစ်ပြီး "အပြန်အလှန်" ကျေးဇူးပြုမှသာ အညမည သတ္တိမည်ပါသည်။
အခြေပြုပဋ္ဌာန်း တရားတော်-အရှင်ဇနကာဘိဝံသ ခြေထောက်သုံးချောင်းဖြင့် ပြုလုပ်ထားအပ်သော ခုံကလေး၌ ခြေထောက်သုံးချောင်းသည် အချင်းချင်း ကျေးဇူးပြုကာ တချောင်းကျိုးလျှင် အခြားနှစ်ချောင်းဖြင့် မထောက်နိုင် မတည်နိုင်သကဲ့သို့ တကွဖြစ်ဘက်တရားချင်း (ကျေးဇူးခံ ကျေးဇူးစား အနေအားဖြင့်) ကျေးဇူးပြုစွမ်းနိုင်သော သတ္တိသည် အညမညသတ္တိမည်၏။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၉ = ဝိပါကပစ္စည်း (Vipāka Paccaya) သည် ပဋ္ဌာန်း ၂၄ ပစ္စည်းတွင် စတုဒ္ဒသမမြောက် (၁၄ ခုမြောက်) ပစ္စည်းဖြစ်သည်။
ကုသိုလ်အကုသိုလ် တို့သည် နောင်အခါအကျိုးပေးဘို့ရန်လည်းကောင်း ယခုလောလောဆယ် ကိုယ်မှု နှုတ်မှု စိတ်မှု ဟူသော အမူအရာကြိယာစုကို ဖြစ်စေဘို့ရန်လည်းကောင်း ဗျာပါရရှိကြကုန်၏။
တို့ကား ကုသိုလ်အကုသိုလ်ကံကြောင့် အဆင်သင့်ဖြစ်ကြရသည့်အတွက် ထိုကဲ့သို့ဗျာပါရမျိုးမရှိကြ။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၂၂ သမ္ပယုတ္တော စ သော ပစ္စယော စာတိ သမ္ပယုတ္တပစ္စယော။
တူသော မှီရာဝတ္ထုရုပ်ရှိခြင်း, တူသော အာရုံရှိခြင်း, တူသောဖြစ်ခြင်း, တူသော ချုပ်ခြင်းရှိခြင်းဟူ၍ ဆိုအပ်သော သမ္ပယုတ်၏ အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်သော နာမ် တရားတို့သည် သမ္ပယုတ္တပစ္စည်းမည်၏။
အညီအညွတ် ဧကုပ္ပါဒတာအစရှိကုန်သော အပြားတို့ဖြင့်ယှဉ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ်သို့ ကပ်ရောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်သည် သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း၏ အဖြစ်မည်၏။
သမ္ပယုတ္တပစ္စည်းတရားသည် နာမ်တရား တို့ချည်းသာ ဖြစ်ကုန်၏။
သမ္ပယုတ္တပစ္စည်းသည် သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း၏အဖြစ်ကို မစွန့်ပဲလျက်သာလျှင် ထိုက်သည့် အားလျော်စွာ တစ်ပါးကုန်သော ဟေတု, အဓိပတိ, သဟဇာတ, အညမည, နိဿယ, ကမ္မ, ဝိပါက, အာဟာရ, ဣန္ဒြိယ, ဈာန, မဂ္ဂ, အတ္ထိ, အဝိဂတ-ပစ္စည်းဟူသော ၁၃-ပါးကုန်သော အမည်တို့ကိုလည်း ရနိုင်သည်။
အချင်းချင်းအားတပ်သော အလုံးစုံသော စိတ်တစ်ခုယုတ်ကိုးဆယ်၊ စေတသိက် ဒွေပညာသဟူသော ပဝတ္တိ, ပဋိသန္ဓေနာမက္ခန္ဓာ လေးပါး၊ ဤတရားတို့သည် သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း တပ်သော တရားတို့မည်ကုန်၏။
ထောပတ်, ပျားဆီ, တင်လဲ ဟူသော စတုမဓုကို ရောစပ်ကြိုချက်လိုက်သောအခါ မည့်သည့်အရသာကား ထောပတ်၏ အရသာ လက္ခဏာ, မည့်သည့် အရသာကား ပျား၏အရသာ စသည်ဖြင့် ခွဲခြားဝေဖန်၍ မရ၊ အရသာ လေးပါးလုံး တစ်ပေါင်းတစ်စုတည်း ဖြစ်သကဲ့သို့ မည်သည့်လက္ခဏာက ဖဿ၏ မည်သည့်လက္ခဏာက ဝေဒနာ၏ လက္ခဏာ စသည်ဖြင့် သမ္ပယုတ္တတရားတို့၏ လက္ခဏာ အသီးသီးကို ခွဲခြမ်းဝေဖန်၍ မရနိုင်လောက်အောင် တစ်ခုတည်းကဲ့သို့ ဖြစ်ကြကုန်သော နာမက္ခန္ဓာလေးပါး အချင်းချင်းသာ သမ္ပယုတ္တ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြုကြလေသည်။
စင်စစ်အားဖြင့် သဘာဝယုတ္တိကို စဉ်းစာစိစစ်လျှင် နာမ်တရားနှင့်ရုပ်တရားတို့ အချင်းချင်း သမ္ပယုတ္တပစ္စည်း မတပ်နိုင်ကြောင်းမှာ လွန်စွာထင်ရှားလှသည်။
ကလာပ်တမျိုးတည်းတွင် ပါဝင်သောရုပ်တို့သည် အချင်းချင်း ဖြစ်တူပျက်တူ ပင်ဖြစ်ကြသည်။
အချုပ်အားဖြင့် မှတ်သားလွယ်အောင် ဖော်ပြရပါမူ (၁) တပြိုင်နက် အတူတကွဖြစ်ပေါ် သော တရားအားလုံးသည် သဟဇာတပစ္စည်းဖြစ်၏။
လောဘမူ ပဌမစိတ်စေတသိက်နာမက္ခ္ခန္ဓာတို့ကြောင့် စိတ္တဇရုပ်ဖြစ်ရာ၌ နာမက္ခန္ဓာ ၄ပါးသည် ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း၊ စိတ္တဇရုပ်သည် ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်။
သဟဇာတပစ္စည်းသဟဇာတပစ္စယ (ပု) [သဟဇာတ+ပစ္စယ] (၁) သဟဇာတပစ္စည်း၊ အတူတကွဖြစ်သည် ဖြစ်၍-အတူတကွဖြစ်သည်၏အဖြစ်ဖြင့်-ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား။
ဆိုသည်မှာ မြတ်၏ ဒေသနာတော်ဖြစ်သော ၂၄ ပစ္စည်းတွင် ခြောက်ခုမြောက်သော ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။
ဆီမီးကို ထွန်းလိုက်သည့်အခါ မီးတောက်နှင့် မီးရောင်တို့သည် ဘယ်အရာက အရင်ဖြစ်သည်၊ ဘယ်အရာက နောက်မှဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြား၍ မရနိုင်အောင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်။
မီးကြောင့် အလင်းရောင် ဖြစ်သကဲ့သို့ မီးရောင်ကြောင့်လည်း မီးတောက်ကို မြင်ရသည်ဖြစ်ရာ အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုနေခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့အတူပင် စိတ်၊ များနှင့် တရားအချို့သည် တစ်ပြိုင်နက်ဖြစ်ပေါ်ကာ ကျေးဇူးပြုကြသည်။
မဟာဘုတ်လေးပါး အချင်းချင်း: ရုပ်တရား၏ အခြေခံဖြစ်သော ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော ဟူသော မဟာဘုတ်လေးပါးတို့သည် တစ်ပြိုင်နက်ဖြစ်ကာ အချင်းချင်း ကျေးဇူးပြုကြသည်။
ခဏမှ နာမ်နှင့် ရုပ်: အမိဝမ်းဝယ် ပဋိသန္ဓေတည်စ ခဏ၌ နာမ်တရား (စိတ်၊ စေတသိက်) နှင့် ရုပ်တရား တို့သည် တစ်ပြိုင်နက်ဖြစ်ကာ အချင်းချင်း ကျေးဇူးပြုကြသည်။
စိတ်စေတသိက်နှင့် : စိတ်၊ စေတသိက်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အခါ ထိုစိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော စိတ္တဇရုပ်များအပေါ်တွင်လည်း သဟဇာတသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။
ထို့ကြောင့် ဤပစ္စည်းသည် အကြောင်းတရားနှင့် အကျိုးတရားတို့၏ ခွဲခြား၍မရသော ဆက်စပ်မှုကို ပေါ်လွင်စေသော တရားမြတ် ဖြစ်ပါသည်။
အခြေပြုပဋ္ဌာန်း တရားတော်-အရှင်ဇနကာဘိဝံသ ( လည်း အတူတူ) {ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် ပစ္စနိက် - စိတ် ၈၉၊ စေ-၅၄ မဟာဘုတ် ၄-ပါး ဟဒယဝတ္ထု စိတ် ၈၉၊ စေ-၅၄ မဟာဘုတ် ၄-ပါး၊ ဥပါဒါရုပ် မရှိ } သမီးခင်ပွန်းနှစ်ယောက်နှင့်အတူ လူမမယ်သားသမီးကလေးများ အတူခရီးသွားရာ၌ သမီးခင်ပွန်း နှစ်ယောက်မှာ အချင်းချင်း အားကိုးနိုင်သော်လည်း လူမမယ်သားသမီးကလေးများကိုမူ အားကိုး၍မရပေ။
ထို့အတူ စိတ်အချင်းချင်း, ပဋိသန္ဓေနာမက္ခန္ဓာနှင့် ဟဒယဝတ္ထုအချင်းချင်း, ရုပ် အချင်းချင်းသာ အားကိုးနိုင်ကြ ကျေးဇူးပြုနိုင်ကြသည်။
မဟာဘုတ်နှင့်တွဲ၍ တပြိုင်နက်ဖြစ်ရသော မှာမဟာဘုတ်၏ အားကိုးစရာ မဟုတ်ပေ။
အရူပဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် ၃၀ ဟူသော နာမ်ခန္ဓာလေးပါး ဖြစ်ရာတွင် ဝိညာဏက္ခန္ဓာသည် ပစ္စည်း, ကြွင်းနာမ်ခန္ဓာသုံးပါးသည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ကြွင်းနာမ်ခန္ဓာသုံးပါးသည် ပစ္စည်း, ဝိညာဏက္ခန္ဓာသည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓာသည် ပစ္စည်း, ကြွင်းနာမ် ခန္ဓာသုံးပါးသည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ကြွင်းနာမ်ခန္ဓာသုံးပါးသည် ပစ္စည်း, ဝေဒနာက္ခန္ဓာသည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ဤသို့စသည် ဖြင့် ခန္ဓာတစ်ပါးသည် ပစ္စည်း, ခန္ဓာသုံးပါးသည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ခန္ဓာသုံးပါးသည် ပစ္စည်း, ခန္ဓာတစ်ပါးသည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ခန္ဓာ၂ပါးသည် ပစ္စည်း, ခန္ဓာ၂ပါးသည် ပစ္စယုပ္ပန်စသည်ဖြင့်သိပါ။
သား လူနတ်တို့၏ သန္တာန်တွင် မြင်စိတ်ကြားစိတ်စသည် ဖြစ်ရာတွင်လည်း ဝိညာဏက္ခန္ဓာသည် ပစ္စည်း, ကြွင်းနာမ်ခန္ဓာသုံးပါးသည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ကြွင်းနာမ်ခန္ဓာသုံးပါးသည် ပစ္စည်း, ဝိညာဏက္ခန္ဓာသည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓာသည် ပစ္စည်း, ကြွင်းနာမ် ခန္ဓာသုံးပါးသည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ကြွင်းနာမ်ခန္ဓာသုံးပါးသည် ပစ္စည်း, ဝေဒနာက္ခန္ဓာသည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ဤသို့စသည် ဖြင့် ခန္ဓာတစ်ပါးသည် ပစ္စည်း, ခန္ဓာသုံးပါးသည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ခန္ဓာသုံးပါးသည် ပစ္စည်း, ခန္ဓာတစ်ပါးသည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ခန္ဓာ၂ပါးသည် ပစ္စည်း, ခန္ဓာ၂ပါးသည် ပစ္စယုပ္ပန်စသည်ဖြင့်သိပါ။
ပဉ္စဝေါကာရဘုံဝယ် ပဋိသန္ဓေအခါ၌ ဆိုင်ရာ စိတ်စေတသိက် ဟူသောနာမက္ခန္ဓာနှင့် ကမ္မဇရုပ်တို့ဖြစ်ရာ ဝိညာဏက္ခန္ဓာသည် ပစ္စည်း, ကြွင်းနာမ်ခန္ဓာ၃ပါးနှင့် ကမ္မဇရုပ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ကြွင်းနာမ်ခန္ဓာ ၃ ပါးသည် ပစ္စည်း, ဝိညာဏက္ခန္ဓာနှင့် ကမ္မဇရုပ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ဤသို့စသည်ဖြင့် ခန္ဓာတပါးသည်ပစ္စည်း, ခန္ဓာ ၃ ပါးနှင့် ကမ္မဇရုပ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ခန္ဓာ ၃ပါးသည် ပစ္စည်း, ခန္ဓာတစ်ပါးနှင့် ကမ္မဇရုပ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ခန္ဓာ၂ပါးသည် ပစ္စည်း, ခန္ဓာ၂ပါးနှင့် သည် ပစ္စယုပ္ပန် ဟု အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုပုံသိပါ။
ပဝတ္တိအခါ၌ လောဘမူ ပထမစိတ်,စေတသိက်ဟူသော နာမက္ဓန္ဓာနှင့် ထိုစိတ်ကြောင့် တို့ ဖြစ်ရာ ဝိညာဏက္ခန္ဓာသည် ပစ္စည်း, ကြွင်းနာမ်ခန္ဓာ ၃ ပါးနှင့် စိတ္တဇရုပ်တို့သည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ဤသို့စသည် ဖြင့် စိတ်ဖြစ်တိုင်း ဖြစ်တိုင်း သိပါလေ။
စိတ္တဇရုပ်ကလာပ်၌ ရုပ်ပေါင်း ၈ ပါး, ၉ ပါး စသည်ဖြစ်ရာ ထို၌ပါသော ပထဝီဓာတ်သည် ပစ္စည်း, ကြွင်းဓာတ်ကြီး ၃ပါးနှင့် ဥပါဒါရုပ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ကြွင်းဓာတ်ကြီး၃ပါးသည် ပစ္စည်း, ပထဝီဓာတ်နှင့် ဥပါဒါရုပ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ဤသို့စသည်ဖြင့် ဓာတ်တစ်ပါးသည် ပစ္စည်း, ကြွင်း ဓာတ်၃ပါးနှင့် ဥပါဒါရုပ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ဓာတ်နှစ်ပါးသည် ပစ္စည်း, ကြွင်းဓာတ်နှစ်ပါးနှင့် ဥပါဒါရုပ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ စသည်ဖြင့်သိပါ။
ပဉ္စဝေါကာရဘုံဝယ် ပဋိသန္ဓေအခါ၌ ပဋိသန္ဓေစိတ် စေတသိက်နှင့် ကမ္မဇကလာပ်ဝယ် ဟဒယဝတ္ထုတို့ ပါရှိလေရာ “ပဋိသန္ဓေစိတ်စေတသိက်ဟူသော နာမက္ခန္ဓာ၄ပါးသည် ပစ္စည်း, ဟဒယဝတ္ထု သည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ဟဒယဝတ္ထုသည် ပစ္စည်း, ပဋိသန္ဓေနာမက္ခန္ဓာ၄ပါးသည် ပစ္စယုပ္ပန်” ဟု ပဉ္စဝေါကာရ ဘုံသား သတ္တဝါများ၏ ပဋိသန္ဓေအခါတိုင်း၌ ပစ္စည်းပစ္စယုပ္ပန်ဖြစ်ပုံ သိပါလေ။
အချင်းချင်းအား ကျေးဇူးပြုသော ပဋိသန္ဓေနာမက္ခန္ဓာ ဟဒယဝတ္ထု (သုံးချက်စု ဘာဋီ ၁၅၉-၁၆၃) = =။
အနန္တရပစ္စည်းအနန္တရပစ္စယ (ပု) [အနန္တရ + ပစ္စယ] အနန္တရပစ္စည်း၊ အခြားမရှိသည်၏အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြု တတ်သောတရား၊ ပဋ္ဌာန်း ၂၄-ပစ္စည်းတွင် တစ်ပါး၊ အနန္တရပစ္စယော။
ဆိုသည်မှာ မြတ်၏ ဒေသနာတော်ဖြစ်သော ကျမ်းလာ ၂၄ ပစ္စည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။
အနန္တရဟူသော စကားသည် "အကြားမရှိခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ရှေးရှေးသော များ ချုပ်ပျောက်သွားခြင်းဖြင့် နောက်နောက်သော နာမ်တရားများ အကြားမရှိ ပေါ်ပေါက်လာစေရန် ကျေးဇူးပြုသော သတ္တိကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်၊။
စကြာမင်းကြီးသည် မိမိ၏ ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို သားကြီးအား လွှဲအပ်နှင်းနှင်းပြီးမှ နတ်ရွာတက်ခြင်း သို့မဟုတ် တောထွက်ခြင်း ပြုသကဲ့သို့ပင် ရှေးရှေးသော စိတ်၊ နာမ်ခန္ဓာတို့သည်လည်း မိမိတို့ ချုပ်ပျောက်သွားခြင်းဖြင့် နောက်နောက်သော စိတ်၊ စေတသိက်တို့အား မိမိ၏ အခြားမဲ့ (အကြားမရှိသော နေရာ) ၌ ဖြစ်ပေါ်ခွင့်ပေးကာ ကျေးဇူးပြုကြသည်၊၊။
စကြာမင်း နတ်ရွာစံလျှင် သားကြီး ဘုရင်ဖြစ်ဖို့ သေချာသကဲ့သို့ ရှေးစိတ်ချုပ်လျှင် နောက်စိတ်ဖြစ်ပေါ်လာရန် အနန္တရသတ္တိဖြင့် သေချာစွာ ကျေးဇူးပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။
စိတ်တို့သည် တစ်ခုပြီးမှတစ်ခု အစဉ်အတိုင်းသာ ဖြစ်ပေါ်ကြရသည်။
ထိုသို့ ဖြစ်ပေါ်ရာတွင် ရှေးရှေးစိတ်နှင့် စေတသိက် နာမ်တရားများက ချုပ်ပျောက်ပေးမှသာ နောက်နောက်သော စိတ်နှင့် စေတသိက်များ ဖြစ်ပေါ်ခွင့် ရရှိကြသည်။
ထိုသို့ ရှေးရှေးသော ၊ နှင့် အဗျာကတစိတ်များက နောက်နောက်သော စိတ်များအား အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်စေရန် အနန္တရသတ္တိဖြင့် အားပေးကူညီနေခြင်း ဖြစ်သည်။
လူတစ်ဦး သေဆုံးခါနီးအချိန်၌ ဖြစ်ပေါ်သော နောက်ဆုံးစိတ်ဖြစ်သည့် စုတိစိတ် နှင့် နောက်ဘဝ၏ ပထမဆုံးစိတ်ဖြစ်သည့် စိတ် တို့သည်လည်း အနန္တရပစ္စည်းဖြင့်ပင် ဆက်စပ်နေသည်၊။
ထိုစိတ်နှစ်ခုကြားတွင် မည်သည့် အချိန်ကာလမှ ခြားနားခြင်း မရှိဘဲ တစ်ဆက်တည်း ဖြစ်ပေါ်သောကြောင့် "သေလျှင် ချက်ချင်း ပဋိသန္ဓေနေသည်" ဟု ဆိုခြင်းဖြစ်သည်၊။
မိမိတို့၏ စိတ်သန္တာန်တွင် ကုသိုလ်များ ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြစ်ပေါ်နေအောင် ကြိုးစားခြင်းဖြင့် နောက်နောက်သော ကုသိုလ်စိတ်များ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာစေရန် ဤပစ္စည်းတရားက လမ်းညွှန်ပေးထားပါသည်။
အခြေပြုပဋ္ဌာန်း တရားတော်-အရှင်ဇနကာဘိဝံသ = (န+အန္တရ) န-မရှိ၊ အန္တရ-အကြား ရှေ့စိတ်နောက်စိတ် အလယ်အကြားရှိ တရား(စိတ်)တခုကို အန္တရဟု ခေါ်သည်။
ထိုသို့ ဖြစ်စေရာ၌လည်း မည့်သည့်စိတ်မဆို ဖြစ်ရင်ပြီးရောမျိုး မဟုတ်ပဲ စိတ္တနိယာမအတိုင်း စက္ခုဝိညာဏ်က , သမ္ပဋိစ္ဆိုန်းပြီးက ပေါ်လာအောင် ရှေးရှေးစိတ်က နောက်နောက်စိတ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုကြသည်။
ထိုသို့ တစိတ်တည်းဟု ထင်မှတ်ရလောက်အောင် အကြားမရှိပဲ ဖြစ်စေနိုင်စွမ်းသတ္တိကို ဟု ဆိုသည်။
အရှင်ရေဝတဆရာအလိုအားဖြင့် တစ်ပါး မခြားခြင်းသည် အနန္တရ၊ ကာလမခြားခြင်းသည် သမနန္တရဟု ဆိုသည်။
အခါ မဝင်စားမှီ ကုသိုလ်/ကြိယာဇောသည် ပစ္စည်း, သမာပတ်မှ ထသော အခါ အနာဂါမိဖိုလ်ဇော / အရဟတ္ထဖိုလ်ဇောသည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ ရှေ့ဘဝ စုတိစိတ္တုပ္ပါဒ်သည် ပစ္စည်း, ဤဘဝ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် ပစ္စယုပ္ပန်၊ အသညသတ်ဘုံသို့ မရောက်မှီ ကာမဘုံ၌ စုတိသည် ပစ္စည်း, အသညသတ်ဘုံမှ စုတေ၍ တဖန် ကာမဘုံ၌ ဖြစ်ပေါ်သော ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် ပစ္စယုပ္ပန် ဟု သိပါ။
စိတ္တနိယာမ-စိတ်အစွမ်းဖြင့် မဖောက်ပြန်ပဲ အစဉ်အမြဲဖြစ်ခြင်း ပုံစံ-အဆင်း, အသံစသည့် အာရုံတို့သည် မျက်စိ, နား စသည့် ပသာဒတို့၌ တိုက်သော် စီမံဖန် တီးသူမရှိပဲ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း စက္ခုဝိညာဏ် သမ္ပဋိစ္ဆိုန်းစသည်ဖြင့် စိတ်အစဉ်ဖြစ်ခြင်း (အဋ္ဌသာလိနီ၊ လယ်တီဒီပနီပေါင်းချုပ် ပတွဲနှာ ၅၀၃-၅၀၆) = ကိုးကား။
သမနန္တရပစ္စည်းသမနန္တရ (တိ) [သံ+အနန္တရ။
ဆိုသည်မှာ မြတ်၏ ဒေသနာတော်ဖြစ်သော ၂၄ ပစ္စည်းတွင် ပဉ္စမမြောက် ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။
စကြာမင်းကြီးသည် မိမိ၏ ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို သားကြီးအား လွှဲအပ်နှင်းပြီးမှ တောထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် နတ်ရွာစံခြင်း ပြုသကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။
စကြာမင်း တောထွက်သွားလျှင် သားကြီး ရှင်ဘုရင်ဖြစ်ရန် သေချာသကဲ့သို့ ရှေးရှေးသော နာမ်တရားများ ချုပ်ပျောက်သွားခြင်းသည် နောက်နောက်သော နာမ်တရားများ ဖြစ်ပေါ်လာရန်အတွက် သမနန္တရသတ္တိဖြင့် သေချာပေါက် ကျေးဇူးပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။
စတုတ္ထမြောက်ဖြစ်သော နှင့် သဘောချင်း တူညီသော်လည်း သမနန္တရပစ္စည်းသည် ရှေးစိတ်နှင့် နောက်စိတ်အကြား၌ ဘာမှခြားမနေဘဲ တစ်စိတ်တည်းဟု ထင်မှတ်ရလောက်အောင် အလွန်သိပ်သည်းစွာ ဆက်စပ်နေခြင်းကို ပိုမိုလေးနက်စွာ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
သမနန္တရပစ္စည်းမှာမူ ရှေးရှေးသော နာမ်တရားများက မိမိတို့၏ ချုပ်ပျောက်ခြင်း ဖြင့် နောက်နောက်သော နာမ်တရားများအား ဖြစ်ပေါ်ခွင့်ပေးကာ ကျေးဇူးပြုခြင်းဖြစ်သည်။
တရားကိုယ် သဘောတရားချင်း တူညီသော်လည်း ကျေးဇူးပြုပုံ သတ္တိချင်း ကွဲပြားသောကြောင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက ပစ္စည်းနှစ်မျိုးခွဲ၍ ဟောတော်မူခြင်းဖြစ်သည်။
မိမိတို့၏ စိတ်သန္တာန်တွင် တရားများကို အာသေဝနသတ္တိဖြင့် ထပ်ကာထပ်ကာ ထုံမွမ်းပွားများခြင်းဖြင့် နောက်နောက်သော ကုသိုလ်စိတ်များ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ဤပစ္စည်းတရားက လမ်းညွှန်ပေးထားပါသည်။
အခြေပြုပဋ္ဌာန်း တရားတော်-အရှင်ဇနကာဘိဝံသ = =။
ရဟန္တာတို့၏ စုတိကြဉ်သော ရှေးရှေးသောစိတ် ၈၉ ၅၂-ပါးသည် နတ္ထိပစ္စည်း၏ ပစ္စည်းတရား ဖြစ်သည်၊ တို့၏ စုတိစိတ်နှင့်တကွ နောက် နောက်သောစိတ် ၈၉ စေတသိက် ၅၂-ပါးသည် နတ္ထိပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်ဖြစ်သည်၊ , ပဋိသန္ဓေ, ဗာဟိရရုပ်, , အသညသတ်ကမ္မဇရုပ်, ပဝတ္တိကမ္မဇရုပ်သည် နတ္ထိပစ္စည်း၏ ပစ္စနိက်ဖြစ်သည်။
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၆၃၊)တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၁ နတ္ထိပစ္စည်း ဆိုသည်မှာ မြတ်၏ ဒေသနာတော်ဖြစ်သော ၂၄ ပစ္စည်းတွင် ၂၂ ခုမြောက်သော ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။
ဆီမီးငြိမ်းသွားခြင်း (မရှိတော့ခြင်း) သည် အမှောင်ရရှိရန်အတွက် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
အမှောင်ဖြစ်ပေါ်လာရန်အတွက် သီးခြား အလုပ်လုပ်ရန် မလိုဘဲ မီးငြိမ်းသွားသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် အမှောင်သည် အလိုလို ရောက်ရှိလာသကဲ့သို့ပင် ရှေးရှေးသော များ ချုပ်ငြိမ်းသွားခြင်းသည် နောက်နောက်သော နာမ်တရားများ ဖြစ်ပေါ်လာရန် အခွင့်ပေးသဖွယ် ကျေးဇူးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။
ရှေးရှေးသော စိတ်နှင့် စေတသိက်များက ချုပ်ပျောက်သွားခြင်း (မရှိတော့ခြင်း) သည် နောက်နောက်သော စိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာရန်အတွက် နတ္ထိသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။
အကြောင်းတရားဖြစ်သော ရှေးစိတ်သည် ၊ ဌီ၊ ဘင် ဟူသော ခဏသုံးချက်စလုံး ကုန်ဆုံး၍ လုံးဝ မရှိတော့မှသာလျှင် နောက်စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်ခွင့် ရရှိနိုင်သည်။
အနန္တရပစ္စည်း: ရှေးရှေးသော စိတ်၊ စေတသိက်များက မိမိတို့၏ အခြားမဲ့ (အကြားမရှိသော နေရာ) ၌ နောက်စိတ်များ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်စေရန် ကျေးဇူးပြုသည်။
နတ္ထိပစ္စည်း: ရှေးရှေးသော စိတ်၊ စေတသိက်များက မိမိတို့ မရှိခြင်း ဖြင့် နောက်စိတ်များ ဖြစ်ပေါ်ခွင့် ရရှိစေရန် ကျေးဇူးပြုသည်။
ရှေးရှေးသော တရားများ မချုပ်ပျောက်ဘဲ နောက်နောက်သော တရားများ အသစ် မဖြစ်နိုင်သည့်အတွက် လောက၌ "အမြဲတည်သော အသက်ကောင်၊ လိပ်ပြာကောင် " ဟူ၍ မရှိကြောင်းနှင့် တရားသဘောများသာ အစားထိုး ဖြစ်ပျက်နေကြောင်း ဤပစ္စည်းတရားက လမ်းညွှန်ပြသထားပါသည်။
ဝိဂတပစ္စည်းဝိဂတပစ္စယ (ပု) [ဝိဂတ+ပစ္စယ] ပဋ္ဌာန်း ကျမ်းလာ ဝိဂတပစ္စည်း၊ (ကင်းလည်းကင်း, ကျေးဇူးလည်း ပြုတတ်သော တရား၊ နေရောင်၏ ဝင်ခြင်း, ကင်းခြင်းသည် လရောင် ဖြစ်ခြင်းငှါ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ မိမိ၏သဘော ကင်းသည်ဖြစ်၍ (ကင်းသည်၏အဖြစ်ဖြင့်) ကျေးဇူးပြုတတ်သောတရား)။
ဆိုသည်မှာ မြတ်၏ ဒေသနာတော်ဖြစ်သော ကျမ်းလာ ၂၄ ပစ္စည်းတွင် ၂၃ ခုမြောက်သော ပစ္စည်း ဖြစ်သည်။
နေရောင်သည် ကင်းပျောက်သွားမှသာလျှင် လရောင်သည် ထွက်ပေါ်လာခွင့် ရရှိသကဲ့သို့ပင် ရှေးရှေးသော စိတ်၊ များ ကင်းပျောက်သွားခြင်းသည် နောက်နောက်သော စိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာရန် ကျေးဇူးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။
ညဉ့်နှင့် အရုဏ်တက်ခြင်း ဥပမာ: ညဉ့်အခါ၏ ကင်းကုန်ခြင်းသည် နေအရုဏ်တက်လာခြင်းငှာ ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။
ရှေးရှေးသော စိတ်နှင့် စေတသိက်များက ၊ ဌီ၊ ဘင် ဟူသော ခဏသုံးချက်စလုံး ကုန်ဆုံး၍ ကင်းပျောက်သွားမှသာလျှင် နောက်စိတ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာရန် အခွင့်ရရှိခြင်း ဖြစ်သည်။
နတ္ထိပစ္စည်း: ရှေးရှေးသော စိတ်များ ချုပ်ငြိမ်းပြီးနောက် ဘာမှ မရှိတော့ခြင်း ဖြင့် နောက်စိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာရန် ကျေးဇူးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။
ဝိဂတပစ္စည်း: ရှေးရှေးသော စိတ်များ ကင်းပျောက်သွားခြင်း ဖြင့် နောက်စိတ်များအား ဖြစ်ပေါ်ခွင့်ပေးကာ ကျေးဇူးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။
အခြေပြုပဋ္ဌာန်း တရားတော်-အရှင်ဇနကာဘိဝံသ ၌လည်း ကြည့်ပါ။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၄ အပိုင်း-ခ = ဥပ-အားကြီးသော၊ နိဿယ-မှီရာအကြောင်း၊ သာမန်မဟုတ်ဘဲ နိဿယသတ္တိထက်ပင်လွန်ကဲစွာဖြစ်သော မှီရာသတ္တိကိုသာ ဥပနိဿယဟု ခေါ်သည်။
သုံးချက်စုဘာဋီ ၁၈၆-၁၉၄ = ပုဂ္ဂလသေနာသနတို့က ကုသိုလ် အကုသိုလ် အဗျာကတအား ပကတူပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု သည်ဟု ဆိုသော်လည်း ပုဂ္ဂလသေနာသနဟူသော နာမည်ပညတ်က ကျေးဇူးပြုသည်မဟုတ် ပုဂ္ဂလဟူသော နာမည်ပညတ်၏စွဲမှီရာ ရုပ်နာမ်တရားတို့ကလည်းကောင်း, သေနာသနဟူသော နာမည်ပညတ်၏စွဲမှီရာ ရုပ်တရားတို့ကလည်းကောင်း ပကတူပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်။
အထက်မဂ်ရဖို့ ဝိပဿနာရှုလျှင် ကုသိုလ်ကို ကျေးဇူးပြုသည်။
မဂ်ရပြီးမှသာ ဖြစ်နိုင်သဖြင့် မဂ်သည် ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်အား ကျေးဇူးပြုသည်ဟု ဆိုသည်။
ပဋ္ဌာနသာရဝိဘာဝနီ ဒု-၂၈၁ = အကုသိုလ်ကို ပယ်ခြင်းငှါ ကုသိုလ်ကို ပြုရာ၌ ကုသိုလ်အား ကျေးဇူပြု၏။
ပဌာန်းဘာဋီ ၉၂ = ငါသာလျှင် သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံသူဟု ထောင်လွှားသူအား သဒ္ဓါတရားကြောင့် မာနဖြစ်၏။
မဉ္ဇူသက-၁၄၀၊ ပဌာန်းဋ္ဌ-၄၄၅ = ဒါန သီလစသည်က ကုသိုလ်, ဝိပါက်စိတ် ကြိယာစိတ်တွေက အဗျာကတဖြစ်သည်။
ဆောင် ရဟန်းအား ကုသိုလ်က ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။
ပဋ္ဌာန်းပါဠိနိဿယ-နန္ဒမေဓာ ၂၃၇ = ကြက်သားစားချင်၍ ကြက်သတ်သည့်အခါ လောဘ,က ဒေါသကို ကျေးဇူးပြုသည်။
ပဋ္ဌာနသာရဝိဘာဝနီ တတိယတွဲ-နှာ၄၂၃ = “ငါသည် စတုမဟာရာဇ်စသည့် နတ်ဘုံ၌ ဖြစ်ရပါမူ အော် ကောင်းလေစွ”ဟု စဉ်းစား၍ ဒါနပြုရာ၌ ရာဂအကုသိုလ်ကြောင့် ဒါနကုသိုလ်ဖြစ်သည်။
ပဋ္ဌာနသာရဝိဘာဝနီ တတိယတွဲ-နှာ၄၂၉ = ဥစ္စာရှင်ကိုလည်းကောင်း, ဥစ္စာစောင့်ရှောက်သူကိုလည်းကောင်း သတ်၍ ဥစ္စာကို ယူဆောင်ရာ၌လည်း ကောင်း၊ လင်ကိုသတ်၍ မယားကို ကျူးလွန်းရာ၌လည်းကောင်း၊ ငါသည် မသတ်ပါဟု မုသားပြောရာ၌ လည်းကောင်း၊ လူသတ်မှုကို ဖုံးကွယ်ဖို့, လူသတ်မှု ပြုဖို့ ကုန်းတိုက်စကား, ကြမ်းတမ်းသောစကား, ပိန်ဖျင်းသော စကားကို ပြောရာ၌လည်းကောင်း၊ သူတပါးကို သတ်၍ အသတ်ခံရသူတန်ဖိုးထားသော ပစ္စည်းကို ယူဖို့ကြံစည်ရာ၌လည်းကောင်း၊ အသတ်ခံရသူ၏ ဆွေမျိုးများ ဒုက္ခရောက်စေလိုရာ၌လည်းကောင်း၊ ဤသို့ ဤပုံ သတ်လျှင် ငါ၏ ပါဏာတိပါတသည် အကျိုးပေးလိမ့်မည်မဟုတ်ဟု မိစ္ဆာအယူကို ယူရာ၌ လည်းကောင်း အကုသိုလ်ကြောင့် အကုသိုလ် ဖြစ်သည်။
ထိန်ဝင်းဟူသော လူပုဂ္ဂိုလ်နာမည်များသည် အောက်ပါအနက် တခုခုဖြစ်နိုင်သည်- - - မြန်မာ့နိုင်ငံရေး နယ်ပယ်တွင်ထင်ရှားခဲ့သူ - လက်ရှိ။
သူသည် အပတ်စဉ် (၂၉ ) ဆင်း ဖြစ်သည်။
အာသေဝနပစ္စည်းအာသေဝနပစ္စယ (ပု) [အာသေဝန+ပစ္စယ] မိမိ၏ နောက်နောက် ဖြစ်သော–မိမိနှင့် လားတူသော-တို့ကို ထပ်ကာထပ်ကာ ဖြစ်စေတတ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြု တတ်သောတရား၊ အာသေဝနပစ္စည်းတရား။
အဝတ်တစ်ခုကို နံ့သာဖြင့် ထုံမွှမ်းရာတွင် ပထမအကြိမ် ထုံခြင်းထက် ဒုတိယအကြိမ်၊ တတိယအကြိမ် စသည်ဖြင့် ထပ်ခါထပ်ခါ ထုံမွှမ်းပေးပါက နောက်နောက်သော အခိုးအနံ့များသည် သာလွန်မွှေးကြိုင်လာသကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။
ထို့အတူ ရှေးရှေးသော ဇောစိတ်များက မိမိတို့၏ သတ္တိကို နောက်နောက်သော ဇောစိတ်များသို့ ကူးစက်ထုံမွှမ်းပေးခြင်းဖြင့် နောက်ဇောများကို သာလွန်ထက်မြက်လာအောင် ကျေးဇူးပြုသည်။
ပုံမှန်အားဖြင့် ဇောစိတ်များသည် တစ်ပြိုင်နက်တည်း (၇) ကြိမ် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိရာ ပထမဇောသည် ဒုတိယဇောအားလည်းကောင်း၊ ဒုတိယဇောသည် တတိယဇောအားလည်းကောင်း အစဉ်အတိုင်း အာသေဝနသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသွားသည်။
ပထမဇော: အရှိန်အဟုန် စတင်ရယူကာစ ဖြစ်သဖြင့် သတ္တိအညံ့ဆုံး ဖြစ်သည်။
သတ္တမဇော (နောက်ဆုံးဇော): ရှေ့ရှေးဇော (၆) ချက်စလုံး၏ အရှိန်အဟုန်ကို လက်ခံရရှိထားသဖြင့် အစွမ်းကုန် အားရှိပြီး သတ္တိအပြင်းဆုံး ဖြစ်သည်။
အာသေဝန: ရှေးရှေးသော ကုသိုလ်တရားများက နောက်နောက်သော ကုသိုလ်တရားများအား သာလွန်ကောင်းမွန်လာစေရန် ကျေးဇူးပြုခြင်း (ဥပမာ - တရားပွားများခြင်း၊ ဖြည့်ခြင်း)။
အာသေဝန: ရှေးရှေးသော အကုသိုလ်များက နောက်နောက်သော အကုသိုလ်များအား ပိုမိုပြင်းထန်လာစေရန် ကျေးဇူးပြုခြင်း (ဥပမာ - ၊ အထုံများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း)။
ကိရိယာ အဗျာကတ အာသေဝန: ဘုရား များ၏ သန္တာန်တွင်ဖြစ်သော ရှေးရှေးကိရိယာဇောများက နောက်နောက်သော ကိရိယာဇောများအား ကျေးဇူးပြုခြင်း။
ကုသိုလ်တရားများကို အဖန်တလဲလဲ ပွားများနေပါက အာသေဝနသတ္တိကြောင့် နောက်နောက်တွင် ကုသိုလ်စိတ်များ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် အလွယ်တကူ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။
ထို့အတူ အကုသိုလ်များကို အကြိမ်ကြိမ် မှီဝဲပါကလည်း မကောင်းသော အထုံဝါသနာများ စွဲမြဲသွားတတ်သည်။
တော်များသည် ပါရမီတရားများကို ဘဝများစွာ၌ အာသေဝနသတ္တိဖြင့် ထပ်ခါတလဲလဲ ထုံမွှမ်းခဲ့သောကြောင့် နောက်ဆုံးဘဝတွင် ပါရမီတော်များ ပြည့်စုံကာ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
မကောင်းသော အကုသိုလ်ဇောများကို ဖြတ်တောက်ပြီး ကောင်းမြတ်သော ဇောများကို ထပ်ခါတလဲလဲ ထုံမွှမ်းခြင်းဖြင့် ၊ ဖိုလ်၊ သို့ တက်လှမ်းနိုင်ကြောင်း ဤပစ္စည်းတရားက လမ်းညွှန်ပြသထားပါသည်။