DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
မွန်ဂိုခေါင်းဆောင် ၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် မွန်ဂိုလူမျိုးများနှင့် တာခစ်လူမျိုးများသည် ယနေ့ မွန်ဂိုလီးယားဒေသတွင် စုပေါင်းစည်းလုံးလာပြီး ၁၂၀၆ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာအဖြစ် စတင်ပေါ်ထွန်းလာသည်။
Jared Diamond - Guns, Germs, and Steel, p.367''Historical Dictionary of the Mongol World Empire'', by Paul D. Buell''The Mongols and Russia'', by ''The Delhi Sultanate: A political and military history'', by Peter M. Jackson,''The Mongol World Empire, 1206-1370'', by John Andrew Boyle''The History of China'', by David Curtis Wright, p. 84''The Early Civilization of China'', by Yong Yap Cotterell, Arthur Cotterell, p. 223Genghis Khan and the making of the modern world by Jack WeatherfordMongols and Mamluks: The Mamluk-Ilkhanid War, 1260-1281 by Reuven Amitai-Preiss မွန်ဂိုလက်ထက်တွင် ဥရောပနှင့် အာရှတစ်လွှား နည်းပညာအသစ်များ၊ ကုန်စည်များနှင့် သဘောတရားအသစ်များကို ဖြန့်ဖြူးဖလှယ်လာကြသည်။
Michael Biran, ''Qaidu and the Rise of the Independent Mongol State in Central Asia''. The Curzon Press, 1997, ISBN 0-7007-0631-3 ကူဗလိုင်က အောင်မြင်စွာ နန်းတက်နိုင်ခဲ့ပြီး စတင်ခဲ့သည်။
The Cambridge History of China: Alien Regimes and Border States, p413 ၁၃၆၈ ခုနှစ်တွင် ဟန့်တရုတ်လူမျိုး က ယွမ်မင်းဆက်ကို တွန်းလှန်ကာ ကို ထူထောင်လိုက်ချိန်တွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာကြီးလည်း ပြိုကွဲသွားရသည်။
ကြွေထည်ပစ္စည်းသည် မြေစေးများကို ပုံသွင်းကာ အပူချိန် ၁၂၀၀ မှ ၁၄၀၀ °C ဖြင့် မီးဖုတ်ပြီးနောက် ရရှိသည့် လူသုံးပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။
ကာလံ ဒေသံ အဂ္ဃံ ဓနံ သည် တစ်ခုဖြစ်သည်။
ပင်အမျိုးအစား အများအပြား ရှိသည့်အနက် ရှင်သီဝလိဂမုန်းဟု ခေါ်တွင်နေသော Mauna Loa ကို မြန်မာလူမျိုးများက မြတ်မြတ်နိုးနိုး စိုက်ပျိုးထားရှိကြသည်။
ရှင်သီဝလိဂမုန်း၏ မူလဇာတိနေရာသည် ဟာဝိုင်ယီဒေသမှ တောင်တန်းများဖြစ်သော Mountains of Mauna Loa နေရာဒေသဖြစ်သည်။
အိမ်ခန်းတွင်း မည်သည့်နေရာမှာမဆို လှပနေတဲ့ ပန်းပင်ဖြစ်ပါတယ်။
စိုးဝင်း အမည်ရှိသော လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ - မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း - လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေဆဲ တပ်မတော် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် - မြန်မာသံအမတ်ဟောင်းနှင့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို ဆက်ခံနိုင်သည့်သူ - စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဟောင်း - လူကယ်ပြန်ဝန်ကြီး၊ အားကစား/လူငယ် ဒုဝန်ကြီး​ဟောင်း။
ဇော်ဂျီဆိုသည်မှာ ပါဠိ သက္ကတနွယ်- ဟိန္ဒီစကားလုံး ဇောဂီ(ယောဂီ) မှ ဆင်းသက်လာပုံရသည်။
ဇေယျ အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ။
သူသည်မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခုနှစ်ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြခံဥပဒေအရ နိုင်ငံ၏ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ခုနှစ် ရက်မှ ခုနှစ် ရက်ထိ၊ တစ်ဖန် ခုနှစ် မှ ခုနှစ် ထိနှင့် နောက်ဆုံး ပြည့်နှစ် ရက်မှ ခုနှစ် ရက်ထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။
သည် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်၊ ၁၇ ရက် ရန်ကုန်မြို့ ဗဟန်း မြို့နယ်တွင် စတင် တည်ထောင်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော အမျိုးသားကျောင်း ဖြစ်သည်။
ခုနှစ်တွင် ၌ ဘီ.အေ (ဝိဇ္ဇာ) ဘွဲ့ကို ရယူခဲ့သည်။
အမျိုးသားကျောင်းသို့ ကျောင်းအုပ်အဖြစ် ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။
ခုနှစ်တွင် ပန်းတနော်မြို့ အမျိုးသားကျောင်း ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ၏ သမီး မမြရီ နှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်။
သားအကြီးမှာ ဦးသောင်းထိုက်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ တွင် နေထိုင်သည်။
ထိုအချိန်တွင် မှာ သမဂ္ဂ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက် ပေါင်းစည်းထားသည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး (ဖဆပလ) အဖွဲ့ကြီးကိုပါ ပူးတွဲထူထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များဝန်းကျင်ကတည်းက နှင့် တို့၏ သိမ်းပိုက်မှုလက်အောက်မှ ရုန်းထွက်ရန် ဆော်ဩတိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်။
ကိုလိုနီအစိုးရ၏ ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ၊ ၊ ၊ တို့နှင့်အတူ ထိန်းသိမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။
နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု လှုပ်ရှားမှု ခေတ်အတွင်း ထင်ရှားခဲ့ကြ﻿သောဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ ခေါင်းဆောင်များတွင် ၊ ဦးနု၊ ၊ ၊ ၊ သူရိယ ဦးသန်းမောင်၊ ဒေါက်တာ၊ အာဏာရှင် လှရွှေ တို့ပါဝင်ကြသည်။
လွတ်လပ်ရေးရလျှင်ရချင်း ဦးနုသည် တိုင်းရင်းသားများ အထူးသဖြင့် များ၏ ပုန်ကန်ခြင်းနှင့် တပ်မတော်၏တပ်ရင်းအချို့ အပါအဝင် များ၏ ပုန်ကန်ခြားနားမှုကို ခံရသည်။
နောက်ထပ်ဆင့်၍ပေါ်လာသည်မှာ မှ ကွန်မြူနစ်များတိုက်ထုတ်လိုက်သည့် (ကေအင်တီ) တပ်ပြေးအဖွဲ့ပါ တိုးလာသည်။
စနစ်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျင်းပခဲ့သည်။
ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဦးနုအား ရန်ကုန်ပြင်ပ၏ စစ်တန်းလျားတစ်နေရာတွင် ၎င်း၏ လုံခြုံရေးကို ကာကွယ်သည့် အနေဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်ဟု စကားအလှသုံး၍ ပြောဆိုကာ ချုပ်ထားလိုက်သည်။
ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်တွင်မှ လွှတ်လိုက်သည်။
မန်းဝင်းမောင်အား ခုနှစ် အောက်တိုဘာတွင် ပြန်လွှတ်ပြီး ဦးမြင့်သိန်းအား ခုနှစ် တွင် ပြန်လွှတ်သည်။
ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် ဦးနုသည် ကြားဖြတ် အစီရင်ခံစာ တစ်စောင်တင်သွင်းသည်။
သူသည် အား အာဏာကို မတရားလုယူသည့် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အဖြစ် မရှိစေလိုကြောင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ တရားမဝင်သည့် အဖြစ်မျိုးကိုလည်း မလိုလားသည့်အတွက် အကြံပြုရခြင်းဖြစ်ကြောင်း စသည်တို့ ပါဝင်သည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုထားသည့် ဦးနု၏ ကြားဖြတ်အစီရင်ခံစာ သို့မဟုတ် အကြံပေးစာကို ခုနှစ် ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် ဝပ်ကင်းပီးပယ်လ်ဒေးလီးသတင်းစာများတွင်ရှု) ယင်းအကြံပေးစာ သို့မဟုတ် အစီရင်ခံစာကို တင်သွင်းပြီးနောက် ဦးနုသည် နေထိုင်မကောင်းပါဟု ဟန်ဆောင်၍ သို့ ဘုရားဖူးသွားမည်ဟု အကြောင်းပြုပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းမှ အကြောင်းပြန်ကြားခြင်း မပြုသည့်အခါ ဦးနုသည် အိန္ဒိယမှ သို့ ဆက်လက် ထွက်ခွာသွားလေသည်။
သူသည် အာဏာကို မက်မောလွန်း၍ ရယူထိန်းသိမ်းထားခြင်းမဟုတ်ကြောင်း၊ အလုပ်သမားနှင့် တောင်သူလယ်သမားများ၏ ဘဝကို မြှင့်တင်ပြီး သူတို့၏ စားဝတ်နေရေး သာယာဝပြောရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်လို၍သာ ဆောက်ရွက်ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ဦးနု၏ အကြံပြုချက်သည် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲခြင်းနှင့်တူကြောင်း )(၏ စာတမ်းဖတ်ပွဲကို ခုနှစ် ရက် နှင့် ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာတို့တွင်ရှု) ထိုအချိန်တွင် ဦးနုသည် လန်ဒန်တွင် သူသာလျှင် တရားဝင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဆက်လက်ရှိနေသေးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
ပြည့်နှစ် ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း ကမ်းလှမ်းသည့် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ကို လက်ခံခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့လေသည်။
လန်ဒန်မြို့တွင် ခုနှစ်က သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ဝန်ကြီးချုပ်‌ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်ကို ပဲ့တင်ထပ်၍ ခုနှစ် ရက်တွင် ထပ်မံ၍ ကြေညာခဲ့ပြန်သည်။
ဒေါ်နှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း (ရှစ်လေးလုံး ကာလက အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေးသမား) တို့အား ကြားဖြတ် အစိုးရဖွဲ့ရန် ကမ်းလှမ်းချက်ကို ၎င်းတို့မှ လက်မခံခဲ့ပေ။
သူသည် လက်မလျှော့ပဲ သူ၏ အစိုးရကို ခုနှစ်က ဖြုတ်ချခဲ့သည့် သမ္မတဟောင်း ကို သမ္မတနေရာတွင် ပြန်လည် ခန့်အပ်လျက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ခုနှစ် ရက်တွင် စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်မှု အဖွဲ့ (နဝတ)ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် နဝတမှ ဦးနုအား ၎င်း၏ကြားဖြတ်အစိုးရအား ဖျက်သိမ်းပေးရန် အကြိမ်ကြိမ်တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း ဦးနုမှ မလိုက်လျောခဲ့ပေ။
ခုနှစ် ရက် နဝတဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ( ခုနှစ် ဇူလိုင် ကွယ်လွန်) အား အာဏာစွန့်လွှတ်စေခဲ့သည့် တစ်ရက်တည်းတွင် ၎င်းအားပြန်လွှတ်ခဲ့သည်။
ထိုနေ့တွင်ပင် ယခုလက်ရှိ နိုင်ငံတော် ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး က အာဏာလွှဲပြောင်း ရယူခဲ့သည်။
ကို ကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်၏ လောကုတ္တရာရေးရာဆိုင်ရာ ထင်ပေါ်သည့် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။
ဆဋ္ဌမအကြိမ်ပွဲအတွက် ကမ္ဘာအေးစေတီတော်နှင့် မဟာပါသဏလှိုဏ်ဂူတော်တို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် ၁၉၅၄-၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ထိုပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က ဦးနု၏ အဓိက လုပ်ရပ်များကြောင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ပါလီမန်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်။
အခြားသော အဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည် ဦးနု၏ ပင်ကိုရေးစာအုပ်မှာ လူထုအောင်သံဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးနု ရဲ့ အုတ်ဂူ မှာ နောက်ဆုံးပြုလုပ်သွားတဲ့ ဈာပနက မြန်မာနိုင်ငံဝန် ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးနု ရဲ့ အုတ်ဂူပါ။
ထိကရုံးပင် ဟုခေါ်သော မီမိုဇာ (Mimosa Pudia) ပန်းပင်၏ အရွက်များသည် အစိမ်းရင့်ရောင်ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် အနီရောင်ဘက် သန်းတတ်သည်။
အပင်၏ အမြင့်မှာ ၂ပေ ခန့်ထိမြင့်တတ်ပြီး ပန်းပွင့်ပန်းရောင်လေးများသည် အချင်း ၁ စင်တီမီတာခန့်ရှိပြီး စက်လုံးပုံ လုံးဝိုင်းပါတယ်။
ထိကရုံးပင်၏ အရွက်စိမ်းစိမ်းများသည် မိုးရေစက်ထိလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ လေတိုက်လျှင်သော်လည်းကောင်း၊ လက်ဖြင့် ထိတို့မိလျှင်သော်လည်းကောင်း အရွက်များသာ ညှိုးလိပ်သွားသောကြောင့် အထိမခံသော အပင်ဟု လူတွေက ပြောဆိုသတ်မှတ်ကြသည်။
ထိကရုံးပန်းပင်များ၏ မူလဇာတိနေရာမှာ ဖြစ်သည်။
Botany Term : Mimosa pudica Linn Species/Family : Mimosaceae ပုံသဏ္ဌာန် : အပင် - ပင်ပျော့ ပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်၏။
ဇီဇဝါ၏ရုက္ခဗေဒအရ Gardenia jasminoides 'ရူဗီအေစီအီး'မျိုးရင်း ဖြစ်သည်။
ဇီဇဝါ၏ မူလဇာတိနေရာသည် တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ဇီဇဝါပန်းပင်သည် အပူချိန် ၆၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် ( ၂၉.၆ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်) အနည်းဆုံးလိုအပ်ပြီး နေရောင်ကို ကြိုက်နှစ်သက်ပါသည်။
ဇီဇဝါပန်းသည် အဖြူရောင်ရှိပြီး နွမ်းသွားလျှင် အဝါရောင်သို့ ပြောင်းသွားသည်။
ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီအစိုးရ အုပ်ချုပ်နေသည့် ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် တွံတေးတူးမြောင်း ဖောက်လုပ်မှုကို စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၁၅ နှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။
သူ၏ကိုယ်စား သူ၏သားတော် က ပြည်တွင်းအများဆိုင်ရာပွဲတော်များတွင် တက်ရောက်နေလျက်ရှိသည်။
ချားလ်စ် ကို တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး မိခင်ဖြစ်သူ နှင့် ဖခင်ဖြစ်သူ တို့၏ သားဦးဖြစ်ပြီး၊ သူသည် ယခင်ဘုရင် ၏ ပထမဆုံးမြေးတော်ဖြစ်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ၊ ရှိ Geelong Grammar School ၏ Timbertop ကျောင်းဝင်းတွင် တစ်နှစ်နေထိုင်ခဲ့သည်။
ဒိုင်ယာနာသည် နောက်နှစ်တွင် တွင် ကားတိုက်မှုတစ်ခုကြောင့် သေဆုံးသွားခဲ့သည်။
ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ချားလ်စ်သည် သူ့အား ပတ်ဝန်းကျင်အဖွဲ့များမှ ဆုများနှင့် အသိအမှတ်ပြုမှုရရှိခဲ့သည့် Duchy of Cornwall ၏ မန်နေဂျာအဖြစ် ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် အော်ဂဲနစ်စိုက်ပျိုးရေးနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။
ချားလ်စ်၏ အတွက် ပံ့ပိုးမှုသည် ဝေဖန်မှု၏ ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။
ချားလ်စ်ကို ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ၌ ည ၉ နာရီ ၁၄ မိနစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ချားလ်စ်သည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘီ၌ ကို တက်ရောက်ခဲ့သည်။
တို့နှင့်အတူ]] Jonathan Dimbleby ၏ ၁၉၉၄ ခုနှစ်၏ တရားဝင်အတ္ထုပ္ပတ္တိတွင် နှင့် တို့သည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ဝေးကွာသော မိဘများအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး ဖိလစ်သည် ချားလ်၏ ထိလွယ်ရှလွယ်သဘောသဘာဝကို လျစ်လျူရှုကာ သူ့ကို အနိုင်ကျင့်ခံရသည့် Gordonstoun သို့ တက်ရောက်ရန် အတင်းအကြပ် ဖိအားပေးခံရသည်။
ချားလ်စ်သည် မဝင်ဘဲ ၎င်း၏ A-အဆင့်များအပြီး တက္ကသိုလ်သို့ တိုက်ရိုက်ဆက်သွားသောအခါတွင် တော်ဝင်အစဉ်အလာကို ချိုးဖျက်ခဲ့သည်။
ချားလ်စ်သည် သက်တမ်းအကြာဆုံးဗြိတိသျှ အမွေဆက်ခံသူဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ၏စံချိန်ကို ကျော်လွန်ခဲ့သည်။
အသက် ၇၃ နှစ်တွင် ထီးနန်းစိုးစံလာသောအခါတွင် ၎င်းသည် အသက်အကြီးဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ယခင်စံချိန်တင်ထားသူမှာ ၁၈၃၀ ခုနှစ်တွင် ၆၄ နှစ်အရွယ် ဖြစ်သည်။
Operation Golden Orb ဟူသော ကုဒ်အမည်ဖြင့် ချားလ်စ်၏ နန်းတက်ပွဲအတွက် အစီအစဉ်များ ပြုလုပ်ထားသည်။
ချားလ်စ်၏ နန်းတက်ပွဲ အခမ်းအနားသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ထက် ပိုမိုရိုးရှင်းပြီး သေးငယ်မည်ဟု အစီရင်ခံစာများက အကြံပြုထားသည်။
တင်မောင် အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ - ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ၊ သရုပ်ဆောင်၊ ထုတ်လုပ်သူ - စာရေးဆရာ မဟာဝိဇ္ဇာဦးတင်မောင် - ဇာတ်သဘင် မင်းသား - ပထမဆုံး ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ် - နိုင်ငံရေးသမားနှင့် ဝန်ကြီးဟောင်း သခင်တင်မောင်။
အိမ်ဖြူတော်သည် အမေရိကန် သမ္မတ၏ တရားဝင်စံအိမ် နှင့် အလုပ်တက်ရာရုံး ဖြစ်ပြီး အမှတ် ၁၆၀၀ ပင်စီဗေးနီးယားရိပ်သာလမ်း၊ တွင် တည်ရှိသည်။
အိမ်ဖြူတော်ကို တွင်မွေးဖွားသည့် ဗိသုကာပညာရှင် ဂျိမ်းစ် ဟိုဘန်က ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့ပြီး ၁၇၉၂ မှ ၁၈၀၀ ခုနှစ်အတွင်း ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
အခြေခံအားဖြင့် ၏ အုပ်ချုပ်ရေး မဏ္ဍိုင်တွင် အာဏာအမြင့်ဆုံးတည်ရှိရာ ရုံးအဆောက်အဦးလည်း ဖြစ်ပေသည်။
ပထမဆုံး သမ္မတဖြစ်သည့် လက်ထက်တွင် စတင်အုပ်မြစ်ချခဲ့ပြီး ရှစ်နှစ်အကြာ ဒုတိယမြောက် သမ္မတ လက်ထက်တွင်မှာ အကြမ်းထည် ပြီးစီးသည်။
အိမ်ဖြူတော်သို့ ပထမဆုံးပြောင်းရွှေ့လာပြီးသည့်နောက် သည် သူ၏ ဇနီး အဘီဂေးလ် ထံစာပို့ရာတွင် အိမ်ဖြူတော်နှင့်ပက်သက်၍ အောက်ပါ ဆုတောင်းစာကို ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့သည်။
အဆိုပါစာသားမှာ ၃၂ဦးမြောက် သမ္မတ လက်ထက်တွင် အိမ်ဖြူတော်အတွင်းရှိ နိုင်ငံတော်ညစာစားခန်းမ၏ နံရံပေါ်တွင် ရေးထွင်း၍ မော်ကွန်းတင်ခဲ့သည်။
ဗိုလ်လရောင် ဆိုသည်မှာ ကို ဆိုလိုပါသည်။
မိုးမိုး ဆိုသည်မှာ စာရေးဆရာမ အဆိုတော် ကို ရည်ညွန်းခြင်း ဖြစ်သည်။
ခနွှဲသည် သစ်သားစသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လက်ကိုင်ရိုးတပ်ထားသည့် ပက်ခွက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည့် ခနွှဲပုံနှစ်မျိုးရှိသည့် တစ်မျိုးမှာ ထောင့်သုံးစွန်းထွက်နေသော ခွက်ပက်လက်ဖြစ် ကျန်တစ်မျိုးမှာ ဝါးလုံးထက်ခြမ်းခွဲ သဏ္ဌာန် ပြုလုပ်ထားသော ပုံ ဖြစ်သည်။
ခနွှဲကို လယ်တစ်ကွက်မှ တစ်ကွက်သို့ ရေသွင်းရန်ဖြစ်စေ၊ ဟင်းခင်း၊ ယာခင်းများထဲသို့ ရေသွင်းရန်ဖြစ်စေ၊ အသုံးပြုကြသည့် မြန်မာလှေကြီးများတွင် ဝမ်းထဲမှ ရေကို ပက်ထုတ်ရန်နှင့် ငါးများကို အိုင်ပက်၍ ဖမ်းရာတွင်လည်း ခနွှဲကို အသုံးပြုကြသည့် ဆန်ရှားသဖြင့် မြက်သီးကို ခူးစားရသော အရပ်ဒေသများတွင်လည်း ခနွှဲကို ခပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြလေသည့် လယ်များယာခင်းများတွင် အသုံးပြုသော ခနွဲမှာ ခနွဲစင်ခေါ် သုံးချောင်းထောက်ခွတွင် ကြိုးဖြင့် ဆိုင်း၍ ရေများကို ပက်ထုတ်လေသည့် လှေသမ္ဗာန်များပေါ်တွင် အသုံးပြုသော ခနွဲမှာ စင်မပါချေ။
ခနွှဲဖြင့် ရေပက်ခြင်း၊ ရေသွင်းခြင်းစနစ်ကို အရပ်ရပ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကအင် စတင်သုံးစွဲလာခဲ့လေသည်။
ယခုထက်တိုင် ၊ ၊ ၊ နှင့် များရှိ တောပိုင်းဒေသများတွင် ခနွှဲကို အသုံးပြုလျက်ပင် ရှိကြသေးသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အပိုင်း-ခ၊ အတွဲ-၂-စာမျက်နှာ ၂၄၆−၂၄၇။
မင်္ဂလာဈေးသည် ပိုင်ဖြစ်ပြီး နံနက် ၉ နာရီမှ ညနေ ၅ နာရီအထိ ဖွင့်လှစ်သည်။
မီးလောင်မှုကြောင့် ရန်ကုန်တိုင်းအတွင်းရှိ သက်ဆိုင်ရာ အသီးသီးမှ မီးသတ်ယာဉ် စုစုပေါင်း ၇၀ ကျော်နှင့် မီးသတ်သမား စုစုပေါင်း ၁၅၀၀ ကျော်တို့ လာရောက်မီးငြှိမ်းသတ်ခဲ့ကြသည်။
မင်္ဂလာဈေးမီးလောင်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မီးစတင်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ဆိုင်ခန်းပိုင်ရှင်နှင့် အလုပ်သမားနှစ်ဦးအား မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်တရားရုံးမှ ပြစ်ဒဏ်များ အသီးသီးချမှတ်ခဲ့သည်။
ယင်းမီးလောင်မှုဖြစ်စဉ်အပေါ် မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်တရားရုံးမှ နှစ်ဖက်သက်သေခံချက်များ ရယူပြီးနောက် စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်တရားရုံး၊ ပြစ်မှုကြီးအမှတ်-၄၇၅/၂၀၁၀ အမှုမှ (၁) ဆိုင်ခန်းပိုင်ရှင်အား ပုဒ်မ ၂၈၅ အရ အလုပ်နှင့်ထောင်ဒဏ် ခြောက်လ၊ (၂) ဆိုင်ခန်းမှ အလုပ်သမားနှစ်ဦးအား ပြစ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေပုဒ်မ ၂၈၇ အရ အလုပ်နှင့်ထောင်ဒဏ် သုံးနှစ်စီ ကျခံစေရန် စီရင်ချက်ချမှတ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။
ယခုအခါ ၅.၃ ထရီလီယံထိ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အပိုင်း-၂ အတွဲ-(ခ)။
အရွက်မှာ ဘဲဥပုံ ရှည်မျောမျော ရှိ၍ အရွက်ထိပ်ပိုင်းမှာ ချွန်သွယ်ပြီး ရွက်အရင်းပိုင်းမှာ သွယ်သည် သို့ ဝိုင်းသည်။
ခမာလူမျိုးများသည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင်နေထိုင်သော ဝင်လူမျိုးများဖြစ်သည်။
ဗိသုကာ၊ စက်မှုလက်မှုနှင့် နိုင်ငံရေးအောင်မြင်မှုများသည် ခမာအင်ပါယာ (၉ရာစု~ ၁၅ ရာစု) အတွင်း ကဲ့သို့သော သမိုင်းဝင်အဆောက်အဦးများကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်Higham, C. (2014). ''Early Mainland Southeast Asia: From First Humans to Angkor''. River Books.။
ယင်းဘာသာစကားကို ပြောဆိုသော သူတို့မှာ ယခင်က ပြင်သစ်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနားနိုင်ငံများတွင် အာနမ်ပြည်မှအပ နိုင်ငံရေးအရ လည်းကောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုအရလည်းကောင်း အရေးကြီးဆုံးဖြစ်သည့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတောင်ဘက်ပိုင်းရှိ ကမ္ဗောဇနိုင်ငံတွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။
တချိန်က တန်ခိုးထွားခဲ့သော ခမာတို့သမိုင်းမှာ စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းလှသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အပိုင်း-၂၊ အတွဲ(ခ)၊ ဦးဘရှင်ရေးသားသည့် အခန်း ခမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇသည် အတွင်း လူမျိုးများနှင့်အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး Y-DNA အခြေပြုလေ့လာမှုများအရ ခမာ အမျိုးသားများထဲတွင် Haplogroup O1b1a1a (O-M95)မျိုးရိုးဗီဇ သည် အများစု (၄၀–၆၀% ခန့်) ရှိပြီး၊အရှေ့တောင်အာရှတောင်ပိုင်း ဒေသခံ ဩစထြိုအေးရှားတစ်မျိုးနွယ်အုပ်စု၏ နွယ်စပ်မှုကို ပြသသည်Trejaut, J.A., et al. (2014). "Genetic legacy of the Austroasiatic expansion in Southeast Asia". ''Molecular Biology and Evolution''. 31(5): 1016–1035.။
အခြားသော Haplogroup များထဲတွင် Haplogroup O2a (O-M324) ကို ၁၅–၂၅% ခန့် တွေ့ရပြီး၊ အရှေ့တောင်အာရှမြောက်ပိုင်း မျိုးနွယ်များနှင့် သမိုင်းတလျောက် ဆက်သွယ်မှုကို ပြသသည်Karmin, M., et al. (2015). "A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture". ''Genome Research''. 25(4): 459–466.။
အိန္ဒိယတိုက်ငယ်မှ ဆင်းသက်မှုကို ချိန်ညှိပြသသည့် Haplogroup R1aနှင့် R1b ကိုလည်း နည်းနည်း (၅% ခန့်) တွေ့ရသည်။
အမိဘက်မှမျိုးရိုးလိုင်း(mtDNA) အရ၊ Khmer လူမျိုးများတွင် Maternal lineages များအနက် F, B, M7, R9 တို့အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ဤအမျိုးအစားများသည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တရုတ်တောင်ပိုင်း ဒေသခံ မိခင်ဘေးမိသားစု မျိုးနွယ်များနှင့် ဆက်စပ်သည်van Driem, G. (2020). ''The Tale of Genomic and Linguistic Co-Evolution in Mainland Southeast Asia''. Brill.။
သမိုင်းအဆက်အသွယ်များ၊ ဗျူဟာရေးရာ သယ်ယူပို့ဆောင်မှုလမ်းကြောင်းများ (ဥပမာ — ) နှင့် နယ်နိမိတ်ရေနွေးချေးမှုများကြောင့် ခမာ မျိုးရိုးဗီဇသည် အိမ်နီးချင်း မွန်,လာအို,ထိုင်း,ဗီယက်နမ် တို့နှင့်လည်း ဆက်နွယ်မှုများရှိသည်။
အလိုအရ ကကူရံသည် နှင့်အတူ 'ပေါ်လီနီမီဒို' မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍၊ ဤနှစ်မျိုးလုံးပင် ၌ လူကြိုက်များသဖြင့် အရောင်းရ တွင်ကျယ်လေသည်။
နှင့်အမြီးဆူးတောင်ထိပ်များတို့မှာမည်း၍ သေးငယ်သော အမည်းပြောက်ကလေးများပါသည်။
ကကူရံကို မြန်မာနိုင်ငံပင်လယ်မှ အမြောက်အမြား ဖမ်းဆီးရမိလေ့ ရှိသည့် အတိုင်း၊ လတ်လတ်ရောင်းချရန်ထက် ပိုလျှံနေသော ငါးများကို ငါးပုပ်ခြောက်များ များပြုလုပ်၍ ရောင်းချစားသောက် လေ့ရှိကြသည်။
ထိုတိုင်းရင်းသားတို့က ဤအရည်ခါးကို ''ဟုခေါ်၍ ကကေးအိုပင်မှ ရကြောင်း ပြောပြသဖြင့် ယနေ့တိုင် ထိုအပင်ကို ကကေးအိုပင် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ထိုအပင်၏ အသီးမှရရှိသော အစေ့မှုန်နှင့် သကြားရောစပ်ထားသည်ကို ချောကလက် ဟူ၍လည်းကောင်း အမည်တွင်လျက် ရှိပေသည်။
တွဲဖက်၍ ကခြင်းအလေ့သည် အနောက်နိုင်ငံများတွင် ပို၍ခေတ်စားလာရကား ကခုန်ခြင်းသည် ဖိုမဆက်ဆံရေးနှင့် ဆက်သွယ်နေသည်ဟု အချို့က ထင်မြင်ကြသည်။
က၊ က၊ က၊ က၊ က၊ က စသော အကများမှာ မြန်မာတို့အတွက် တိရစ္ဆာန်များမှ အတုခိုးသည့် အကများ ဖြစ်ကြသည်။
အရှေ့တိုင်းအကများသည် အဓိပ္ပာယ်နက်နဲ၍ စိတ်ပါဝင်စားဖွယ်ရာ ကောင်းလေသည်။
အနောက်နိုင်ငံများတွင် သရုပ်ဖော်အက မှာ ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခေတ်စားခဲ့သည်။
မြန်မာအကပညာသည်လည်း မြန်မာပီပီပင် တည်ရှိခဲ့ပါသည် အကပုံစံမှာ အများအပြားရှိသည်။
ဂျိမ်းဇ် မားဒဆင်) သည် ၏ စတုတ္ထမြောက် ဖြစ်သည်။
လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲများတွင် ပြည်သူ့စစ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ နောင်တွင် ရေးဆွဲရေးတွင်လည်းကောင်း၊ သူတင်သွင်းခဲ့သည် နိုင်ငံသားများ အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေ (bill of rights) ကြောင့်လည်းကောင်း အများကလေးစားရသူဖြစ်သည်။
တွင် ပညာသင်ကြားသောအခါ သူအလွန်စိတ်ဝင်စားသော စာအုပ်စာတမ်းများစွာကို လေ့လာခွင့်ရသည်။
တက္ကသိုလ်တွင် သင်ကြားခဲ့သည့် ၊ တို့ကနှင့် သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိ။
တိုင်းပြည် လွတ်လပ်ရေးရလျှင် အမြော်အမြင်ကြီးသူများက ပြည်ထောင်စုဖွဲ့စည်းရေးပြဋ္ဌာန်းချက်များက အစိုးရတစ်ရပ်ဖွဲ့နိုင်လောက်သည့် ခိုင်မာခြင်းမျိုးမရှိကြောင်း သုံးသပ်မိကြသည်။
တွင် ဖြစ်နေသော သူငယ်ချင်း (တတိယမြောက် သမ္မတဖြစ်လာမည့်သူ) အားအကူအညီတောင်းခံပြီး စာအုပ်စာတမ်း၊ကျမ်းအစောင်စောင်တို့ကို ပေးပို့စေသည်။
သို့ဖြင့် မဒီဆင်သည် သမိုင်း၊ နိုင်ငံရေး၊ လူပုဂ္ဂိုလ်များအကြောင်းကို ကောင်းစွာလေ့လာခွင့်ရပြန်သည်။
အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲရေး ညီလာခံကို ၁၇၈၇တွင် ကျင်းပသောအခါ မဒီဆင်အနေဖြင့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်နက်နဲသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေကို စိတ်ကူးမိနေပြီးဖြစ်သည်။
မှ တင်သွင်းသော ဥပဒေကြမ်းအများစုမှ သူ့လက်ယာများပင်ဖြစ်သည်။
ပညာကြီးမြင့်ပြီး၊ ကလောင်စွမ်းထက်လွန်းသော မဒီဆင်၏ သမ္မတဘဝမှာမူ သာမန်မျှသာဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် လွှတ်တော်တွင်းမှ စစ်လိုလားသော ဦးဆောင်သည့် အုပ်စုက ၁၈၁၂တွင် ကုန်သွယ်ရေးရေကြောင်းပိတ်ဆို့သည်ကို မကျေနပ်၍ သမ္မတအာဏာကို လွန်ဆန်ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် စစ်ခင်းခဲ့သည်။
ထိုစစ်ကြောင့် အမေရိကန် လွှတ်တော် အဆောက်အဦး (ကယ်ပီတယ်လ်) နှင့် တို့ မီးလောင်တိုက်သွင်းခံရလိုက်သည်သာ အဖတ်တင်ခဲ့သည်။
ကလေးများကို ကြိမ်လုံးနှင့်ရိုက်မှ ဉာဏ်ထွက်မည်ဟု ရှေးအခါက လူအများ ယုံကြည်ခဲ့ကြ၏။
ကလေးများ ပညာသင်ကြားရေး၌ ကစားခြင်းသည် စာသင်ကြားပေးခြင်းနှင့် ထပ်တူထပ်မျှ အရေး ကြီးလေသည်။
ကလေးသူငယ်များကို အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေမည့် ကိုယ်လက် လှုပ်ရှားကစားခြင်း၌ ဝါသနာပါအောင် သွန်သင်ပေးရန် အထူး လိုအပ်ပေသည်။
ကိုယ်ခန္ဓာ ကျန်းမာသန်းစွမ်းမှသာ စိတ်ဓာတ်သည် ကြည်လင် ရွှင်လန်းနိုင်၏။
လူတို့ အဆင်အယင်တန်ဆာအဖြစ် အသုံးပြုကြသော ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးတွင် မိမိတို့ နှစ်သက်ရာ ကိုးကွယ်ရာ အထိမ်းအမှတ်ပြုရာ ရုပ်ပုံများကို အကြွထွင်းထု ထားသော ကျောက်မျက်ဖြင့် ပြုလုပ်သည့် ပစ္စည်းများလည်း ပါဝင်လေသည်။
ထိုကျောက်မျက်များကို ကမီယိုဟု ခေါ်၍ အချိုင့်ထွင်း ကျောက်မျက်များကို အင်တဲလယိုဟု ခေါ်သည်။
ရှေးက ကျောက်မျက် များတွင်သာမက ယောက်သွားခွံများ၊ ခရုခွံများ၊ များပေါ်တွင်လည်း ပုံကြွများဖော်၍ ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။
ရှေးဟောင်းတို့၏ ခေတ်မှ ရောမနိုင်ငံတော်ကြီး ယိမ်းယိုင်ပြိုကွဲချိန်အထိ ကမီယိုပန်းပြောက် များသည် များစွာ ခေတ်စားခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) ရှေးခေတ်နှင့် ရီနေဆန်းခေတ်ကာလက ကမီယိုများကို အလတ်စား ကျောက်မျက်များဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ အထူးသဖြင့် အရောင် နှစ်ရောင် စပ်နေသော ကျောက်မျက်တုံး၊ (onyx)၊ သင်္ဘောမဟူရာ (‌agate) စသော ကျောက်များဖြင့် ထုလုပ်သည်။
ကစားစရာများသည် လူတစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုး၊ တစ်နိုင်ငံနှင့်တစ်နိုင်ငံ ကွဲလွဲကောင်းကွဲလွဲမည်ဖြစ်သော်လည်း ရှေးခေတ်ကပင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပေသည်။
အားကစားရုံကို အင်္ဂလိပ်လို ဂျင်မနေဇီယမ်(Gymnasium) ဟု ခေါ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁) = အပင် ပင်ပျော့ပင်ငယ်တစ်မျိုးဖြစ်၍ ၁၀ ပေထိမြင့်၏။
ဝင်းတင်ဝင်း၏ တက္ကသိုလ် သုတအဘိဓာန် မြန်မာအပင်များ၊ စာ-၂၊ ၂၀၁၉-ခုနှစ်၊ ပကြိမ် ကညင်ပင်မျိုးတွင် ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ဟူ၍ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက်ရှိသောကြောင့် အပင်ကိုလည်းကောင်း၊ ခွဲစိတ်ပြီး ကညင်သားကိုလည်းကောင်း မြင်ရုံမျှဖြင့် မည်သည့် ကညင်ပင်မျိုး ဖြစ်သည်ကို တိကျစွာ ခွဲခြားသိနိုင်ရန် ခဲယဉ်းသည်။
များ အမည်ဖြင့် မီးမွှေးရန် ရောင်းချသော ကောက်ညင်းကျည်တောက်အရွယ်ရှိ ထန်းရွက်စသည်နှင့် ထုပ်စည်းထားသည့်အတောင့်ကို တွေ့ဘူးသုံးဘူးကြပေမည်။
ကတက်စထြော်ဖီ သီအိုရီသည် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်ကမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သင်္ချာဘာသာခွဲ တစ်ခုဖြစ်သည်။
ယင်းဘာသာရပ်ကိုတီထွင်သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ရှိ အထက်တန်း သိပ္ပံလေ့လာရေး တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခဖြစ်သည်။
ယခုအခါ ပညာရှင် အချို့တို့သည် ကတက် စထြော်ဖီ သီအိုရီကို လက်တွေ့ပြဿနာများ ဖြစ်ကြသော လှုပ်မည့်အချိန်ကို ခန့်မှန်းခြင်း၊ ရုတ်တရက်သေဆုံး သွားနိုင်သော ရောဂါများကြောင့် အသက်ဆုံးရှုံးခြင်းတို့မှ ကာကွယ်နည်းများ ရှာဖွေခြင်းနှင့် အလားတူ ပြဿနာများ ဖြစ်ကြသည့် မမျှော်လင့်သော အကြောင်း တစ်ခုခုကြောင့် ရုတ်တရက် ဆိုက်ရောက်နိုင်သော ဘေးအန္တရာယ်တို့မှ ကာ ကွယ်ခြင်းတို့တွင် အသုံးချရန် ကြိုးစားလျက်ရှိလေသည်။
ကဇာတ်ဟူသည် ဇာတ်လမ်းတစ်ခုခုကိုအကသက်သက်ဖြင့် သရုပ်ဖော်၍ ကပြသော ဇာတ်မျိုးကို ဆိုလိုသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် ရှေးဦးစွာ ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ယူဆရသော သဘင်ပုံစံမှာ ဒရမ်မာ (ခေါ်) ဇာတ်နိပါတ်တော်များ ဖြစ်၍ ထိုမှတစ်ဆင့် ပလေး (ခေါ်) များ ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ဆိုလေသည်။
ကစော်ပေါက်ခြင်း (သို့) ကစော်ဖောက်ခြင်း (Fermentation) ဆိုသည်မှာ ဇီဝဓာတ်ပေါင်းများကို သက်ရှိဇီဝပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် ပင်မှုန့်များအားဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုပြောင်းလဲခြင်း၊ ခွဲဖျက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
အထူးသဖြင့် ပြုလုပ်ရာ၌ ကစီဖတ်များနှင့် ဖျော်ရည်များကို တဆေးဖြင့် အချဉ်ဖောက်ရာမှ အင်ဇိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးနောက် သကြားကို အရက်ပျံအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးလေသည်။
သကြားမှ အယ်လကိုဟော ဖြစ်လာခြင်း၊ အယ်လကိုဟောမှ တဖန် (ပုန်းရည်) ဖြစ်လာခြင်း၊ သစ်သီးများ အမှည့်လွန်၍ပုပ်သိုးသွားခြင်း၊ ပေါင်မုန့်များ ပွလာခြင်း၊ နွားနို့ ချဉ်သွားခြင်းစသော အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းမျိုးကို ကစော်ဖောက်ခြင်းဟု ခေါ်၏။
စပျစ်သီး၊ ပန်းသီး စသော အသီးများမှရသော သကြား၊ ကောက်နှံများမှရသော သကြားများထဲသို့ တဆေးထည့်လိုက်သောအခါ ကစော်ပေါက်လာ၍ အယ်လကိုဟောနှင့် တို့ကိုရ၏။
သို့သော် ကြောင့် တိုက်ရိုက်အားဖြင့် ဤသို့ပြောင်း၍ အယ်လကိုဟော ဖြစ်လာသည်မဟုတ်။
တဆေးမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကြောင့် သကြားနှင့်တကွ အခြား ပစ္စည်းများသည် မူလအခြေမှ ပျက်ပြားကာ ပစ္စည်းသစ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားရသည်။
အရောင်မှာ အနည်းငယ်ဝါ၍ များ ပါဝင်၏။
သမ္မတတစ်ဦးအနေဖြင့် မွန်ရိုးသည် ပြည်တွင်းရေးများကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် အောင်မြင်မှုကြီးကြီးမားမား မရှိသော်လည်း နိုင်ငံခြားရေးတွင်မူ သူတင်သွင်းသည့် (Monroe Doctrine) ကြောင့် အထူးအောင်မြင်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
မွန်ရိုးသာ မဲအပြတ်အသတ်ဖြင့် နောင်သမ်မတဖြစ်မည့် ကိုနိုင်၍ သမ္မတဆက်ဖြစ်သည်။
တွင် ကျေးကျွန်ပိုင်ဆိုင်ရေးအတွက် အငြင်းပွားရာ သမ္မတက ဗဟိုအစိုးရကိစ္စမဟုတ်၊ ပြည်နယ်ကိစ္စသာ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပြီး လက်ရှောင်နေခဲ့သည်။
လွှတ်တော်အမတ် ကဦးဆောင်စေ့စပ်မှ ထိုပြဿနာပြေလည် ခဲ့သည်။
သို့သော် သမ္မတက အာဏာဖြင့် ဝင်ရောက်ဖြေရှင်းခြင်း မဟုတ်သည့်အတွက် ထိုပြဿနာသည် နောင်တွင် အဖြစ်သို့ ဦးတည်သွားခဲ့ရသည်။
ထိုအသင်း၏ မူဝါဒမှာ လွတ်လပ်ပြီးသော ကျေးကျွန်များကို တွင် ပြန်လည်နေရာချထားပေးရန်ဖြစ်သည်။
ပထမဆုံးအသုတ်ကို ပြန်လည်နေရာချထားပေးသည့် နယ်မြေကိုလည်း ဟုဂုဏ်ပြုခေါ်ခဲ့ကြသည်။
သမ္မတ လက်ထက်တွင် ပြင်သစ်သို့ သံအမတ်အဖြစ် စေလွှတ်ခံရသည်။
ဒုတိယမြောက် သမ္မတ ၏ သားဖြစ်သူ အားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဖြစ်ခန့်အပ်သည်။
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး (နောင်တွင် သမ္မတ ဖြစ်မည့်သူ) ကလည်း ဖလော်ရီဒါမှ ဌာနေလူနီများ၏ ပုန်ကန်မှုကို နှိမ်နှင်းပြီး နောက်ကွယ်မှ သွေးထိုးပေးသော အား တွင် လက်မှတ်ထိုးလာရန် စွမ်းဆောင်ပေးခဲ့သည်။
ရုရှားအနေဖြင့်လည်း တွင် ကိုလိုနီထူထောင်ခြင်းကို ထင်ထင်ရှားရှား ပြုလုပ်နေသည်။
မွန်ရိုးဝါဒ ဖြစ်လာမည့် ထိုအဆိုပြုချက်ကို ဂျွန် ကွင်စီ အဒမ်စ်က ရေးသားတင်သွင်းသော်လည် တင်ပြသူမှာ မွန်ရိုးဖြစ်သောကြောင့် ဟုသာတွင်သည်။
သို့သော် ၁၉ရာစုနှင့် ၂၀ရာစုများတွင် အမေရိကန်တို့က တိုင်းပြည်များကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုမျိုးတို့မှာ ဗြိတိန်က မြန်မာ၊ အိန္ဒိယတို့ကို ကိုလိုနီပြုသည်နှင့် မတူခဲ့ပေ။
ကနုကမာအထပ်တွင် ပါဝင်သောပစ္စည်းများမှာ တွင် ပါဝင်သော ပစ္စည်းများနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။
ထိုအထပ်များ ပေါ်သို့ အလင်းကျရောက်သောအခါ အထပ်တို့၏ လွတ်နေ သော အစွန်းများက အလင်းကို ယိုင်စေသောကြောင့် စိမ်း၊ နီ၊ ဝါ၊ ပြာ စသော များ ဖြစ်ပေါ်လာ၍ လှပသော ကနုကမာရောင် ထွက်လာသည်။
ကနုကမာဖြင့် ရင်ထိုး၊ ၊ လည်ဆွဲစသော လက် ဝတ်တန်ဆာများကို၎င်း၊ ဆေးလိပ်ခွက်၊ ပြာပန်းကန်၊ ဓားရိုး၊ ထီးရိုး၊ ဓာတ်ပုံဘောင်စသော လူ့အသုံးအဆောင်များကို၎င်း ပြု လုပ်ကြသည်။
သစ်သား၊ စသည်တို့နှင့် ဖက်စပ်၍ လည်း တူရိယာနှင့် အိမ်သုံးပရိဘောဂများတွင် ပန်းကွက်များ ဖော်ရာ၌ ကနုကမာကို အသုံးပြုကြသေးသည်။
ကနစိုးပင် သည် အမြဲစိမ်းပင်မျိုးဖြစ်၍ အထက်နှင့် အောက်မြန်မာပြည် မိုးများသော ဒေသများတွင် ပေါက်သည်။
ပြင်းအားမြင့် သံလိုက်စက်ကွင်း၊ အအေးလွန်နှင့် ပလာစမာ ရူပဗေဒပညာရပ် နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် အရေး ပါသော ရှာဖွေတွေ့ရှိချက် များနှင့် တီထွင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ရှင် ဆိုဗီယက်သိပ္ပံပညာရှင် ကပိဇာကို ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု ကရွန်စတဒ်မြို့၌ ၁၈၉၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၆ ရက် နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။
ကပိဇာသည် ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် သို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိသွားသည်။
ကပိဇာသည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အဏုမြူလက်နက် သုတေသနပြုပေးရန် ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင် ၏ ခိုင်းစေချက်ကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။
ကပိဇာသည် လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ ပညာရှင်အဖွဲ့၏ဖာရာဒေး ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ် (၁၉၄၂)၊ လီနင် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ (၁၉၄၃၊၁၉၄၄၊၁၉၄၅၊၁၉၆၆၊၁၉၇၁၊၁၉၇၄)၊ ဆိုရှယ်လစ်လုပ်သား သူရဲကောင်းဘွဲ့ (၁၉၄၅၊ ၁၉၇၄)၊ လုပ်အား အောင်လံနီ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ (၁၉၅၄) စသည့် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ အမြောက်အမြားကို အပ်နှင်းခံ ရသည့်ပြင် ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ အာနိုးပင်ဇီ ယာ့စ်နှင့် ရောဗတ်ဝီလဆင်တို့နှင့်အတူ ကို ဆွတ်ခူးရရှိသည်။
ကပိဇာသည် ၁၉၈၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ၌ ကွယ်လွန်သည်။
သည် စပိန်နိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ဖြစ်ပြီး ဥရောပနှင့် စပိန်တွင် လည်ပတ်သူ အများဆုံးသော အမျိုးသား ဥယျာဉ်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်သည်။
ကနေရီငှက်သည် မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်။
ကနွတ်ဘုရင်သည် ပြည့်ရှင် ဆွိန်းဘုရင်၏ သားတော် ဖြစ်၍ ၉၉၅ ခုနှစ် ခန့်က ဖွားမြင်သည်။
ခမည်း တော် လက်ထက်က စစ်ရှုံး၍ ပြည်နှင်ခံရသော ဆက်ဇုန်ဘုရင် အက်သဲရက် ပြန်လာသဖြင့် တိုက်ခိုက် နှိမ်နင်းရလေရာ မှတစ်ပါး အင်္ဂလန်ပြည်အလုံးကို အလိုပြည့်လေ သည်။
သို့သော် ၁ဝ၁၆ ခုနှစ်တွင် အက်ဒမန်ဘုရင် ကွယ်လွန်သော အခါ ကနွတ်ဘုရင်သည် အက်ဒမန်၏ သားများကို သို့ ပို့လိုက်ပြီးလျှင် အက်သဲရက်၏ မိဖုရားကို သိမ်းယူကာ အင်္ဂလန်ပြည်အလုံးကို ကနွတ်ဘုရင်ကြီးဟူသော အမည်ဖြင့် အုပ်စိုးလေသည်။
ဆွီဒင်နှင့်များသို့ သွားရောက်သောအခါများ၌ပင် ဆက်ဇုန် မှူးမတ်စစ်သည်များဖြင့် ခြံရံ၍ ထွက်လေသည်။