DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဓမ္မဂီရိ ဝိပဿနာအဖွဲ့၏ ဝိပဿနာတရားကျင့်စဉ်နိဒါန်း စာစောင်မှ [ Buddhist Arround the World!] [ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ] [ သိပ္ပံနည်းကျ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းခြင်းLearn How to Meditate Part 1 of 5 ] [ သိပ္ပံနည်းကျ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းခြင်းLearn How to Meditate Part 2 of 5 ] [ သိပ္ပံနည်းကျ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းခြင်းLearn How to Meditate Part 3 of 5 ] [ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းခြင်းLearn How to Meditate Part4 of 5 ] [ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းခြင်းLearn How to Meditate Part5 of 5 ]။
တွင် ဂုဏ်တော် ဆိုသည်မှာ ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူး (သို့) စွမ်းရည်သတ္တိ (သို့) အရည်အချင်းများ ကိုဆိုလိုသည်။
အရှင်၏ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်တွင် ဤသို့ နုဿတိပွားများခြင်းသည် ယုံကြည်မှုသဒ္ဒါ၊ သမာဓိ၊ ပညာနှင့် ကုသိုလ်တရားများရရှိနိုင်ကြောင်း ဆိုထား၏။
သံဃာ ဟူသော ပါဠိစကားသည် အစုအပေါင်း၊ အသင်းအဖွဲ့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် အယူဝါဒနှင့် သိက္ခာချင်းတူညီကြသော ရဟန်းတော်များ၏ အစုအဝေးကို ဆိုလိုသည်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တပည့်သား သံဃာတော်များတွင် မဂ်ဖိုလ်ရပြီးသော အရိယာသံဃာတော်များ နှင့် မဂ်ဖိုလ်ရအောင် ကျင့်ကြံနေဆဲဖြစ်သော ပုထုဇဉ်သံဃာတော်များ ဟူ၍ ရှိသည်။
များတွင် ဖော်ပြလေ့ရှိသော သံဃာတော်များကို အစုံအားဖြင့် လေးစုံ၊ ပုဂ္ဂိုလ်အပြားအားဖြင့် ရှစ်ပါးဟု သတ်မှတ်သည်။
ဖလဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ် ၄ ပါး: သောတာပတ္တိဖိုလ်၊ သကဒါဂါမိဖိုလ်၊ အနာဂါမိဖိုလ်နှင့် အရဟတ္တဖိုလ် တည်သောပုဂ္ဂိုလ်များ။
သုပ္ပဋိပန္န ဂုဏ်တော်=== မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမတော်ကို လုံးဝဥဿုံ လိုက်နာကာ ကောင်းမွန်စွာ ကျင့်ကြံတော်မူသော ဂုဏ်ဖြစ်သည်။
အနည်းငယ်သော အပြစ်ကိုပင် ကြီးလေးသည်ဟု သတိထားကာ ရှောင်ကြဉ်တော်မူကြသည်။
ဉာယပ္ပဋိပန္န ဂုဏ်တော် === သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်အလို့ငှာသာ ကျင့်ကြံတော်မူသော ဂုဏ်ဖြစ်သည်။
မိမိကိုယ်၌ မီးလောင်နေသော်လည်း ထိုမီးကို မငြိမ်းအားဘဲ နိဗ္ဗာန်ရရေးအတွက်သာ ဦးစားပေး ကျင့်ကြံကြသည်။
သာမိစိပ္ပဋိပန္န ဂုဏ်တော် === လူနတ်တို့၏ အရိုအသေပြုခြင်း (သာမိစိကံ) နှင့် ထိုက်တန်အောင် ရိုသေထိုက်သော အကျင့်တို့ကို ကျင့်ကြံတော်မူသော ဂုဏ်ဖြစ်သည်။
အာဟုနေယျ ဂုဏ်တော်=== အဝေးမှပင် တကူးတက ယူဆောင်လာသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုများကို ခံယူတော်မူထိုက်သော ဂုဏ်ဖြစ်သည်။
သံဃာတော်အား လှူဒါန်းခြင်းသည် ကြီးကျယ်သော အကျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ပါဟုနေယျ ဂုဏ်တော် === ဧည့်သည်များအတွက် ရည်စူးထားသော အကောင်းဆုံး ခဲဖွယ်များကိုပင် လှူဒါန်းပူဇော်ရန် ထိုက်တန်သော ဂုဏ်ဖြစ်သည်။
သံဃာတော်များသည် ဘုရားပွင့်မှသာ တွေ့ရခဲသော "ကမ္ဘာ့ဧည့်သည်တော်ကြီးများ" နှင့် တူသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
ဒက္ခိဏေယျ ဂုဏ်တော် === နောင်တမလွန်ဘဝ ချမ်းသာရန် သို့မဟုတ် သေလွန်သူများကို ရည်စူး၍ လှူဒါန်းအပ်သော အလှူ (ဒက္ခိဏာ) ကို ခံယူတော်မူထိုက်သော ဂုဏ်ဖြစ်သည်။
အဉ္စလိကရဏီယျ ဂုဏ်တော် === လူနတ်ဗြဟ္မာ အပေါင်းတို့က လက်အုပ်ချီ မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ခြင်းကို ခံယူတော်မူထိုက်သော ဂုဏ်ဖြစ်သည်။
အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ ဂုဏ်တော် === ဝေနေယျ သတ္တဝါအပေါင်းတို့၏ ကုသိုလ်မျိုးစေ့ စိုက်ပျိုးရာ အတုမရှိ မြတ်သော လယ်ယာမြေနှင့် တူသော ဂုဏ်ဖြစ်သည်။
သင်္ဂါယနာ အဆင့်ဆင့် တင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ပိဋကတ်တော်များကို နှုတ်တက်ဆောင်ခြင်း၊ ပေထက်အက္ခရာတင်ခြင်း၊ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ခြင်း တို့ဖြင့် သာသနာတော်ကို သယ်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။
သံဃာတော်များကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ခြင်းသည် ကောင်းမွန်သော မြေဆီလွှာရှိသည့် လယ်ကွင်းပြင်ကြီးတွင် မျိုးစေ့များ ကြဲချစိုက်ပျိုးသကဲ့သို့ ဖြစ်ပါသည်။
လယ်မြေကောင်းလျှင် စိုက်ပျိုးသမျှ မျိုးစေ့များ ဖွံ့ထွားသန်မာသကဲ့သို့ ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံသော သံဃာတော်၌ ပြုအပ်သော ကုသိုလ်သည်လည်း နိဗ္ဗာန်တိုင်အောင် အကျိုးပေး ထွားကျိုင်းလှပါသည်။
တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၀ = ဘဂဝတော - မြတ်စွာဘုရားရှင်၏၊ သာဝကသံဃော- တပည့်သားဖြစ်သော အရိယာသံဃာတော်အပေါင်း (နှင့် အရိယာနွယ်ဝင် သံဃာတော်အပေါင်း)သည် --- သုပ္ပဋိပန္နော - လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကင်းကြောင်း သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ အကျင့်ကောင်းကို) ကောင်းစွာ ကျင့်တော်မူသော သံဃာတော်။
မြန်မာသက္ကရာဇ် (သို့မဟုတ်) ကောဇာသက္ကရာဇ်သည် လကိုအခြေခံသော လများနှင့် ကြယ်တာရာသွားလာမှုကို အခြေခံသော နှစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် နေလသွားပြက္ခဒိန် (Lunisolar calendar) တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဟိန္ဒူပြက္ခဒိန်၏ ကြယ်တာရာနှစ်များနှင့် မက်တွန်စနစ်၏ အပူပိုင်းနှစ် (Tropical years) တို့အကြား ကိုက်ညီမှုရှိစေရန်အတွက် ဝါထပ်လနှင့် ရက်ငင်ရက်များကို ပုံသေမဟုတ်သော အပိုင်းအခြားများအလိုက် ထည့်သွင်းညှိနှိုင်းရသည်။
ထို့ပြင် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ အရှေ့တောင်အာရှတိုက်မကြီးရှိ ရခိုင်၊ လန်နား (Lan Na)၊ လန်ဆန်း (Lan Xang)၊ ယိုးဒယား (Siam) နှင့် ကမ္ဘောဒီးယား စသည့် နိုင်ငံများတွင်လည်း ရုံးသုံးပြက္ခဒိန်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန် (Gregorian calendar) နှင့်အတူ တရားဝင်ရုံးသုံးပြက္ခဒိန်အဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိပါသည်။
မြန်မာ့နှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ပွဲတော် အပါအဝင် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အစဉ်အလာပွဲတော်များနှင့် ရိုးရာဓလေ့နေ့ရက်များကို သတ်မှတ်ရာတွင် ဤပြက္ခဒိန်ကို ဆက်လက်အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။
သုမုန္ဒရဇ်သက္ကရာဇ် ၅၆၂-ခုသို့ ရောက်သောအခါ ပေါက္ကံပြည့်ရှင် ဆရာသင်္ဃရာဇ် ခေါ် လက်ထက် ခန်းဆပဉ္ဇာ (ခေါ်) နှစ်တိုသက္ကရာဇ် ဖြိုကိန်းနှင့် ကြုံကြိုက်ပြန်သည်နှင့် ၅၆၂-ခုမှ ခန်းဆပဉ္ဇာ ၅၆၀-ခု ဖြိုပြီးကျန်သော ၂-ခုကို ပေါက္ကံသက္ကရာဇ် အဖြစ် ယနေ့ထိ အဖြိုမရှိတော့ဘဲ ဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့သည်။
သက္ကရာဇ်ဖြိုခြင်း ဟူသည်ကား ဂဏန်းသင်္ချာအရေအတွက်တွေ များလာသည်ကို လွယ်ကူစွာ သိမှတ်နိုင် စေရန်ရည်သန်၍ အသစ်အတို ပြုခြင်းပင်ဖြစ်၏၊ သို့သော် အောက်ပါ အင်္ဂါ၃-ပါးနှင့် ညီညွတ်မှ ဖြိုအပ်သည်၊ဖြိုကောင်းသည်ဟု ပညာရှိတို့တွက်ကိန်းပုံစံ ထားကြကုန်၏၊ ကံနီ အတွင်းဝန်မင်းကမူ ကိန်းခမ်းညီးအောင်ဖြိုခြင်းသာ လိုရင်းပဓာနမှတ် ဟု ဆိုလေသည်။
ထိုနောက်- (၂) လက်ထက်မှာ ``နာတိမဇ္ဇလဒ္ဓံဝိယ´´ ဟူသော ပိဋကသင်္ချာကိန်းခမ်းနှင့်အညီသက္ကရာဇ် (၁၄၉၃၈၅၆၀) သော ခုနှစ်တို့ကိုဖြိုခဲ့လေသည်။
ထိုနောက်မြတ်စွာဘုရားသခင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးသောအခါ သာသနာနှင့်ဂေါဇာနှစ် ညီစေရန်- (၄) မင်းကြီးနှင့် ရှင်မဟာကဿပထေရ် တိုင်ပင်ကာ ``ဒေဝီယ´´ ဟူသော ပိဋကသင်္ချာ ကိန်းနှင့်အညီ သက္ကရာဇ် (၁၄၈)ခုနှစ်တို့ကို ဖြိုလိုက်ပြန်လေသည်။
ထိုနောက် ၆၂၄-ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ- (၅) ကြီးသည် ၌ ``ဒေါဒေါရသ ´´ကိန်းခမ်းအရ ၂-ခုကြွင်းထား ၍ သက္ကရာဇ် (၆၂၂)နှစ်တို့ကိုဖြိုလိုက်ပြန် လေသည်။
ထိုနောက် ၅၆၂-ခုနှစ်သို့ရောက်ပြန်သောအခါ- (၆) ၌ ``အလံဗိက´´ ကိန်းကြုံ၍ ``ခဆ ပဉ္စန်း´´ ခေါ် နှစ်ပေါင်း (၅၆၀)တို့ကို ၂-ခုကြွင်းထားလျက်ဖြိုလိုက်ပြန်လေသည်။
ထိုမှနောက် သက္ကရာဇ် (၈၀၀)ခုနှစ်သို့ရောက်သော အခါ- (၇) သည်၊ ``အဋ္ဌနဝ သတ္တကိန်း´´ သို့မဟုတ် ``ဗသျှုဆိဒ္ဒမုနိကိန်း ´´ အရ (၇၉၈) ခုနှစ်တို့ကို ဖြိုပြန်သော်လည်း ကိန်းခမ်း မရောက်၍ မပြိုမကြေဟု ပညာရှိတို့ ဆိုကြကုန်၏၊ ထိုနောက်ကား သက္ကရာဇ်ဖြိုမင်း မရှိ မပေါ်သေးပေ။
မြန်မာရာဇဝင်/ဝေါဟာရဋီကာ ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အရှင်ဩဘာသာဘိဝံသ ၏ သုတေသနကရုပ်ပြ အဘိဓာန် (၂၀၀၇) မှ သုခမှတ်စု ဒေါက်တာသက်လွင် ၏ သမိုင်းက ပြောသော ပုဂံ။
စတုက္ကရံသိနိက္ခန္တာ၊ မေရုရာဇာ ဂိရုတ္တမော။
အင်္ဂီရသဿ ဥဏ္ဏာယ၊ ဒါဌာဟိ သေတရံသိယော။
အစိန္တေယျ အစိန္တေယျ အစိန္တေယျ အပ္ပမေယျ သေဋ္ဌဇေဋ္ဌံ အရဟံ-အနုတ္တရ မည်တော်ရလျက် အရိယာစာဂ စရဏပါရမီ အလီလီရှိ ဗောဓိသမ္ဘာရ ဂုဏအပေါင်း မြင့်ညောင်းသမ္ဘာ လေးဖြာသင်္ချေ လွန်လေတသိန်း မတိမ်းမဖင့် ဖြည့်ကျင့်ရွက်ဆောင် အောင်ရာဌာနီ သုံးလီခေတ္တ ဘ၀သုံးစုံ သုံးပါးဘုံ၌ တစုံတရာ ဗြဟ္မာနတ်လူ သူရာမာရ်မင်း ရန်ခပင်းတို့ နှိမ်နင်းဖြိုဖျက် လုယက်တွန်းလှန် ကြံရန်မစွမ်း သောင်းခန်းလောကဓာတ် သုံးရပ်ကျက်သရေ အောင်မြေသာခေါင် ရွှေညောင်မဏ္ဍိုင် ရန်နိုင်သာဘိ အပရာဇိတပလ္လင် ရွှေဦးကင်ထက် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး တရားရိပ်ဖြူ လှစ်တော်မူလျက် လေးဆူသီလ တိကသိက္ခာ ဝိဇ္ဇာသုံးရပ် ဆင့်လတ်ရှစ်တန် ဘိညာဏ်ခြောက်လီ သမ္ဘီဒါလေးရပ် သမာပတ်ကိုး တန်ခိုးရှစ်ဦး ဘုန်းထူးခြောက်လီ ခုနစ်မည်ဝိသုဒ္ဓိ ဗောဓိပက္ခိယ ဓမ္မကရိုဏ်း ရန်နိုင်ကိုယ်ရုံ ဗိုလ်လုံးစုံကို အုပ်ချုပ်စိုးယူ ဂေါတြဘူဝေါဒါန် အရဟံမဂ် သန်လျက်ရတနာ ယဉ်လေးဖြာဖြင့် သံသရာရဟတ် ကျင်လည်စေတတ် နှိပ်စက်တတ်ပေ ကိလေရမ္မက် သုံးထောင်ဝက်ကို ပယ်ဖျက်တွန်းလှန် အောင်ပွဲခံ၍ ခြောက်တန်အသာဓာရဏ စတုဝေသာရဇ္ဇ ဒသဗလ ဉာဏတလီ စသည်ကျေးဇူး ဂုဏ်တော်ထူးဖြင့် မြွက်ကျူးပြီးပိုင် မ,ချီနိုင်၍ စိုးပိုင်နှိမ်နင်း အမင်းမင်းတို့ သစ်ကင်းကြည်နူး အထူးတလည် တင့်တယ်ဆန်းပြား ခြယ်လှယ်ထားသည့် ပတ္တမြားစိန်ခဲ ပုလဲသန္တာ နီလာဂေါ်မုတ် ဥဿဖယား ရွှေငွေအားဖြင့် ကိုးပါးရတနာ မြွစီသွန်းခပ် လုပ်ဆောင်အပ်သည့် သင်းကျစ်ဦးခိုက် ဖိုးထိုက်နဂ္ဃ အနန္တလျှင် အဝိညာဏက သက်မျှကင်းကွာ မြတ်ရတနာတွင် မင်္ဂလာခေါင် ပုံဆောင်တုနှိုင်း နှိုင်းခိုင်းမအပ် မင်းမြတ်အများ ဦးဖျားထိပ်ပြင် ဆင်ယင်စိုက်ထူ သရဖူနွဲ့ညွတ် မကိုဋ်ထွတ်၌ သွင်းသွတ်စေအပ် မြိစ္ဆာညှပ်၍ တင်အပ်ရတနာ စိန္တမဏိ ဇောတိရသ်ပတ္တမြား စိန်ဖူးဖျား၌ ဖဝါးနှစ်မြွှာ ရွှေစကြာဖြင့် စိုက်ကာထိပါး ကြွသွားတင့်တယ် စံပယ်ခြင်းငှါ ထိုက်ပေရာ၏။
သိရိန္ဓရဿ ဥဏ္ဏာယ၊ သရီရတော ပဘဿရော။
ဝင် ဗိုလ်မိုးညို ကို ၆ အောက်တိုဘာ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကမာရွတ် ရှမ်းစုရွာ ၌ ဦးဘရှင်၊ ဒေါ်ငွေသင် တို့မှ မွေးဖွားသည်။
မြန်မာလူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်မြို့ (ယခု လသာ အ−ထ−က ၂ ) တွင် ဒသမတန်း အထိ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။
မဲဆောက်အချုပ်ခန်းတွင် နှစ်ရက်ကြာ ခံရပြီး ခံရ၍ မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်လာခဲ့သည်။
ဂျပန်နိုင်ငံ သို့ စစ်ပညာ သင်ကြားရန် ရွေးချယ်စေလွှတ်သည့် မြန်မာ မျိုးချစ်လူငယ် စတုတ္ထ အသုတ်နှင့် အတူ ၈ ဇူလိုင် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် သင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန်မြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ရာ ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၄၁ တွင် သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ဟိုင်နန်ကျွန်း နှင့် တွင် စစ်ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။
ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် မြန်မာနိုင်ငံ တွင်း မချီတက်မီ ဗိုလ်မှူးကြီး နေဝင်းခေါင်းဆောင်သော တွင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။
ပြည်တွင်း သူပုန်အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ တွင်း ဝင်ရောက်ခဲ့ရာ ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၂ ခုနှစ် တွင် ၊ တို့နှင့် အတူ ရန်ကုန်မြို့ သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံ ပါတီ နှင့် ဆက်သွယ်ကာ ရန်ကုန်မြို့၊ ၊ ၊ နှင့် တို့တွင် စစ်ပညာ သင်တန်းများ သင်ကြားပေးခြင်း၊ စစ် သင်တန်းပေးခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အဖြစ် ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်။
ဝင် ဗိုလ်တောက်ထိန် ကို ၁၇ ဇန်နဝါရီ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ရမည်းသင်း ခရိုင် ၌ ဦးဘိုးအောင်၊ ဒေါ်ရွှေမြ တို့မှ ဖွားမြင်သည်။
ပျဉ်းမနားမြို့ ခေမာသီဝံကျောင်း တွင် သတ္တမတန်း အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။
ပျဉ်းမနား စီရင်စုလုံးဆိုင်ရာ တို့ဗမာ အစည်းအရုံး အလုပ်အမှုဆောင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တွင် မြို့နယ်တပ်မှူး အဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
သို့ စစ်ပညာသင်ရန် စေလွှတ်သည့် တတိယအသုတ် မြန်မာမျိုးချစ် လူငယ်များနှင့် အတူ ၁၉၄၁ ခုနှစ် မေလ တွင် ကိုဆိုင်မာရူး သင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန်မြို့မှ ထွက်ခွဲခဲ့ရာ ၁၉၄၁ ခုနှစ် မေလကုန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
နှင့် တို့တွင် စစ်ပညာများ သင်ကြားခဲ့သည်။
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် ရေကြောင်းချီ တပ်ဖွဲ့ (မြိတ်စစ်ကြောင်း) ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ တွင်း ချီတက်ကာ ဗြိတိသျှ တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ပျဉ်းမနားနယ်တွင် ဆူပူ သောင်းကျန်းမှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ တွင် ဗိုလ်တောက်ထိန် သည် ရဲအဖွဲ့၊ သစ်တောလက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့၊ စစ်ဝန်ထမ်း တပ်ဖွဲ့၊ မီးရထား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့၊ များ တပ်ဖွဲ့၊ မီးသတ် ကာကွယ်ရေး အဖွဲ့ များကို ဦးစီး ခေါင်းဆောင်ကာ သောင်းကျန်းမှု ကာကွယ်ရေး ကော်မတီ ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဗိုလ်တောက်ထိန် သည် ကို ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းပြီး ၂၈ မတ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် တွင် ကွန်မြူနစ် လက်အောက် ကျရောက်နေသော ပျဉ်းမနားမြို့အား ဗမာ့တပ်မတော် တပ်ရင်း(၁) နှင့် ပူးပေါင်းကာ ပြန်လည် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ပျဉ်းမနား ခရိုင် ဉက္ကဌ နှင့် ဉက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဝံပိုငှက်သည် မျိုးနှင့်အတူ ပယ်လီကင်နီဖောမီး မျိုး စဉ်မှ ပယ်လီကင်နီဒီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်၍ ယင်းကိုပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ပယ်လီကင်နပ် ဖိလစ်ပင်ဆစ် ဟု ခေါ်သည်။
ဝံလက်သည် ၊ ၊ တို့နှင့် မျိုးစဉ်တစ်ခုတည်းမှ ဖြစ်သည်။
ဝံလက်ငှက်၏ အရွယ်အစားမှာ အလျားလက်မ ၂ဝ မှ ၂၃ လက်မအထိရှိသည်။
ဝံလက်သည် ရေနှင့် နီးနီးနားနားတွင် အမြဲကျက်စားသော ငှက်ဖြစ်၍ မြစ်များ၊ ရေကန်၊ ထုံးအိုင်၊ ဒီရေအတက်အကျရှိသည့် မြစ်ဝများတွင် အမြဲတွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဝံလက်များ မည်သို့ ပေါက်ပွားသည်ကို တတ်အပ်သေချာမသိရချေ။
ဇွန်လ၊ ဇူလိုင်လ၊ ဩဂုတ်လများတွင် ၊ ရှိရေကန်၊ အနီးရှိ တွင် ဝံလက်ကို တစ်ကောင်ချင်း တွေ့ရတတ်သည်။
ဝံသဗေဒသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အသီးအသီးတို့ တိုးတက်ထွန်းကားလာပုံနှင့် ပျံ့နှံ့သွားပုံကို စနစ်တစ်ကျလေ့လာသော တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
အဓိက လူဝါမျိုးမှာ များဖြစ်၍ ၊ နှင့် ဒေသများတွင် အနှံ့အပြားနေထိုင်ကြသည်ဟုဆိုသည်။
အဓိက လူမည်းမျိုး ဖြစ်သော အစရှိသည့် လူမျိုးများကိုကား အာဖရိကတိုက်တွင်သာ တွေ့ရှိရ၏။
အမှန်အားဖြင့် ဝံသဗေဒနှင့် လူမျိုးခွဲခြားပြသရေးပညာတို့မှာ ဒွန်တွဲနေ၍ ပညာရပ် အစိတ်အပိုင်းများသာဖြစ်လေသည်။
မှ မိုင် ၂ဝ ကွာဝေး၍ ရန်ကုန် မြို့နှင့် ၃၅၈ မိုင်ကွာဝေးသည်။
ဝမ်းတွင်းမြို့ဟူ၍ အမည်တွင်ခြင်းမှာ သည် လက်ထက် မင်းမျက်သဖြင့် ပုန်းရှောင်နေရသည့်အခိုက် ယခု ဝမ်းတွင်းမြို့တည်ရာ၌ ကျွဲရိုင်းတစ်ကောင်နှင့် တွေ့ပြီးလျှင် ထိုကျွဲရိုင်း၏ ဝမ်းကို လှံနှင့်ထွင်းသတ်ခဲ့သဖြင့် ဝမ်းထွင်းဟုတွင်ရာမှ နောင်သော် ဝမ်းတွင်းဖြစ် လာသည်ဟု ဆိုလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ဝမ်းတွင်းမြို့တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း၊ အလယ်တန်း၊ မူလတန်း ကျောင်းများ ရှိသည်။
သိမ်တောင်စေတီ မြတ်ညီနောင်စေတီ သိမ်တောင်ကျောင်းတိုင်။
သခင်ချစ်ကို အဖ ဦးနွဲ့၊ အမိ ဒေါ်အေးချိုတို့မှ ၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ၊ တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဦးဆောင်သော ဗဟိုမြေအောက် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တွင် သခင်ထွန်းရွှေ (နဂါးနီ ဆရာထွန်းရွှေ) နှင့်အတူ စည်းရုံးရေးဌာနတွင် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် သို့ စစ်ပညာသွားရောက် သင်ကြားမည့်သူများနှင့် မြေအောက်တော်လှန်ရေး ရဲဘော်များအတွက် ရန်ကုန်မြို့၊ ပုဇွန်တောင် ရေကျော်တွင် သမဝါယမ ဈေးဆိုင်ဖွင့်၍ ကိုယ်ကျိုးစွန့် အနစ်နာခံကာ ရှာဖွေကျွေးမွေးခဲ့သည်။
မတိုင်ခင် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သော လက်ဝဲ (ကွန်မြူနစ်စနစ် လိုလားသူ)၊ လက်ယာ (ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ် လိုလားသူ) ဒုတိယအဆင့်ရှိသော ခေါင်းဆောင်အားလုံးကို ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုခဲ့သူ ဖြစ်သည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ခေါင်းဆောင်သော ဖ.ဆ.ပ.လ အဖွဲ့ချုပ်ကြီးတွင် နံပါတ် (၁၀) မြောက် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
တို့ဗမာ့အစည်းအရုံးသမိုင်း (ပ+ဒု) သခင်တင်မြ၏ ဘုံဘ၀မှာဖြင့် ဇင်+ချစ် နောက်ဆုံး(၂) သခင်သန်းထွန်း၏ နောက်ဆုံးနေ့များ(ပ+ဒု) စာရေးဆရာ ရန်ကုန်ဘဆွေ၏ စာအုပ်များ သခင်အောင်ကြီး၏ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း မင်္ဂလာဆောင် ဆောင်းပါး အင်တာနက် စာမျက်နှာများ ပျူနိုင်ငံ ဘလော့ဂ် [။
ဂွေးပင်ကို ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် စပွန်ဒီယက် မန်ဂျစ်ဖာရာ(၊ syn. )ဟု ခေါ်သည်။
ဝှန်ဟိုမြစ်သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် မှလွဲလျှင် အရှည်ဆုံး မြစ်ဖြစ်၍ အလျားမိုင် ၂၆ဝဝ ခန့်ရှိသည်။
ရှေးအခါကစ၍ မကြာခဏ ရေလွှမ်းမိုးခြင်းဘေး ဆိုက်ရောက်တတ်သော ကြောင့် ဝှန်ဟိုမြစ်ကို ''တရုတ်ပြည်၏ သေမင်းတမန်'' ဟူ၍ခေါ်စမှတ်ပြု ကြသည်။
သကြားကို ၊ ၊ မေပယ်ပင်၊ စပျစ်သီး၊ပြောင်း၊ သစ်သား စသည်တို့မှ ချက်လုပ်နိုင်သည်။
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးမှ တစ်နှစ်လျှင် သကြားတန်ချိန် လေးကုဋေခွဲ ခန့်ထွက်သည်။
သကြားပင်သည် ၊ တို့ကဲ့သို့ ပင်စောက်မျိုး ဖြစ်သည်။
အသီးသည်ကဲ့သို့ချိုသောကြောင့် ယင်းအပင်ကို သကြားပင်ဟုခေါ်ကြသည်။
ကျမ်းဂန်အဆိုအရ ဘုရားအလောင်း လုလင်သည် ဖြစ်သောအခါ ရှိရင်းသိကြားကို တာဝတိံသာမှပယ်ချလိုက်ရာ ခြေရှိ အသုရာ ပြည်သို့ရောက်လေ၏။
အသုရာပြည်၏ အခင်းအကျင်းတည်နေပုံသည် နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်ရာ အသုရာနတ်တို့၏စိတ်၌ အသုရာ ပြည်ကို တာဝတိံသာဟုပင်ထင်မှတ်နေကြ၏။
သခွတ်ပင်များပွင့်ချိန်ရောက်မှ ပွင့်ရာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်မဟုတ်မှန်းသိသဖြင့် တာဝတိံသာ သို့ စစ်ချီတက်တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) သိကြား နှင့်အသူရာတို့ သခွတ်ပွင့်ချိန်စစ်ခင်းကြပုံကို တေးရေး က "သခွတ်ပန်းရုပ်ရှင်"၏ ဇာတ်ဝင်သီချင်းဖြစ်သည့် "ကသစ်ပန်း/သခွတ်ပန်း" အမည်ဖြင့် ခေတ်စမ်း သီချင်းတစ်ပုဒ်တေးပြုစပ်ဆိုဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့ရာ နာမည်ကြီး သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်ခဲ့သည်။
ကသစ်ပန်း (တေးရေး မြို့မငြိမ်း) မြို့မငြိမ်း ရေးသော နှောင်းခေတ်သီချင်းများ သခွတ်ပင်သည် နွေအခါ၌ အရွက်ကြွေသော အရွယ်အလတ်စား သစ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။
ပင်၊ ပင်တို့ကဲ့သို့ ဗစ်နိုးနီးယားစီအီး မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) သခွတ်နှစ်မျိုးရှိသည်။
သခွတ်ဖို၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ စတီရီယိုစပါမံပါဆိုနာတမ် ဟုခေါ်၍ သခွတ်မကို ဒိုလီချန်ဒရုန်းစပါသာဆီး ဟုခေါ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) သခွတ်ဖိုပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ တွေ့ရ၍ သခွတ်မပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝှန်းလုံး၌ တွေ့ရသည်။
သခွတ်ပင်များကို အထူးသဖြင့် ၊ ၊ မြို့များ၌ တွေ့နိုင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) သခွတ်ပင်၏အရွက်သည် အလျားသုံးလက်မခန့်ရှိ၍ အဖျားချွန် သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) ဇူလိုင်လမှအောက်တိုဘာလအတွင်း အပွင့်များပွင်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) မြန်မာဆေးကျမ်းအလိုအရ သခွတ်ပွင့်အနီအဖြူ နှစ်မျိုးစလုံးပင် ချိုဖန်ခါးရသာရှိ၏။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) သခွတ်ပွင့် ကို ပြုတ်သုတ်၍ ဖြစ်စော၊ ကြော်၍ဖြစ်စေ စားသုံးကြသည်။
သခွားသီးသည် ယင်းသို့လျှင် အရည် ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းပါ၍ ငါးရာခိုင်နှုန်းသည် သကြားနှင့် ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ်ဓာတ်ဖြစ်သဖြင့် အာဟာရတန်ဖိုး မရှိလှချေ။
ဗီတာမင် A နှင့် C ဖိုလစ် (ဖောလစ်အက်ဆစ်) မဂ္ဂနီဆီယမ် မန်ဂနိးစ် မိုလစ်ဒီနမ် (အသက်ရှင်ရေးအတွက် အစာခြေချက်မှု စသည့်လုပ်ငန်းများအား အထောက်အကူပေးသော သက်ရှိကလာက်စည်းအချို့မှ ထုတ်ပေးသည့် ဓာတ်ပြောင်းအကူဒြပ်အင်ဇိုင်းတွင် ပါဝင်သော ဒြပ်စင်တစ်မျိုး - Molybdenum) ပိုတက်ဆီယမ် ဆီလီကာ အသားမျှင်ဓာတ်။
သထုံခရိုင်သည် [စစ်တောင်းမြစ်]]ဝ ဝဲဖက်ကမ်းမှသည် ဝ ယာဖက်ကမ်းတိုင်အောင်အလျားရှည်၍ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်ပေ သည်။
ထိုစဉ်က သထုံခရိုင်၏ မြောက်ဘက်တွင် နှင့် ၊ အရှေ့ဘက်တွင် နှင့် ၊ တောင်ဘက်တွင် ၊ အနောက်ဘက်တွင် နှင့် တို့ဖြင့် ဝိုင်းရံလျက်ရှိသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) = ခရိုင်၏ အ​နောက်​မြောက်ဘက်တွင် သည် ပဲခူးတိုင်းနှင့် နယ်နိမိတ်အဖြစ် စီးဆင်း​နေကာ ​ကွေ့သို့ စီးဝင်သည်။
များ အများဆုံးနေထိုင်ကြကာ များ ဒုတိယအများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။
ထို့နောက် နှင့် များ အစဉ်လိုက်များပြားစွာ နေထိုင်ကြသည်။
သထုံခရိုင်သည် မွန်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ စီးပွားရေး အသင့်အတင့်ကောင်းမွန်သော ဒေသဖြစ်သည်။
သထုံခရိုင်သည် ကုန်းလမ်း၊ ရေလမ်းများဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။
သထုံမြို့နယ်တွင် နှင့် စိုက်သိပ္ပံတို့ တည်ရှိသည်။
သထုံမြို့နယ်တွင် ကုတင်(၁၀၀)ဆံ့ ခရိုင်ဆေးရုံ၊ (၂၅)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၁)ရုံ၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်တွင် (၂၅)ကုတင်ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၄)ရုံ၊ ပေါင်မြို့နယ်တွင် ကုတင်(၅၀)ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၄)ရုံ၊ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်တွင် ကုတင်(၅၀)ဆံ့ မြို့နယ်ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၂)ရုံ တည်ရှိသည်။
သထုံနယ်သည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းရှိ နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သည်။
ထိုအပိုင်းတွင် (တောင်သူ)များကို အများဆုံး တွေ့ရသည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ယင်းကို ကောဒီယာဒိုင်ခိုတိုမာဟုခေါ်သည်။
သနပ်ပင်ဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းမှာ မြို့မတည်မီ ရှေးနှစ်ပေါင်း ၇ဝ ကျော်ခန့်က ယခုမြို့တည်ထားသည့်အရပ်တွင် အများအပြားပေါက်ရောက်နေခဲ့၍ ယင်းတို့အနက် အပင်ကြီးနှစ်ပင်မှာ ပဲခူးမြို့မှပင် လှမ်း၍ မြင်နိုင်လောက်အောင် ကြီးထွားမြင့်မားသည်ဟုဆိုကြသည်။
ထိုဒေသပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်သူများမှာ များဖြစ်ကြ၍ မြေရိုင်းဖုန်းဆိုးများကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။
ရဟန်းတော်တို့၏ အသုံးအဆောင်၊ ပရိက္ခရာ ရှစ်ပါးတွင် သပိတ်သည်အပါအဝင်ဖြစ်၏။
ရဟန်းတော်တို့သည် ဆွမ်း စသော အာဟာရတို့ကို ခံယူသုံးဆောင်ခြင်းငှာအပ် သောသပိတ်သည် မြေသပိတ်၊ သံသပိတ်ဟုနှစ်မျိုးရှိသည်။
ယင်းသပိတ် တို့သည် အဆင်းအရောင်လုံလောက်မှသာ ၊ လောက်သည် ဖြစ်၍သပိတ်အရာဝင်သည်။
သပိတ်သည် #သပိတ်ကြီး၊ (၃-ပြည် တစ်ခွက် = 8.95013 l) #သပိတ်လတ်၊ (၃-ခွက်နှင့် တစ်စလယ် = 4.475064 l) #သပိတ်ငယ် (၃-စလယ်နှင့် တစ်လမယ် = 2.237532 l )ဟူ၍ မူရင်းအားဖြင့် သုံးလုံးရှိသည်။
ထိုတွင် သပိတ်ကြီးသည် (က)သပိတ်ကြီး ထက်ကြီးသောသပိတ်၊ (ခ)သပိတ်ကြီး။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် [ သပိတ်အဓိဋ္ဌာန်တင်နည်း, ဝိကပ္ပနာပြုနည်း, စောင့်ရှောက်နည်း] [ ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ထည့်သော သပိတ်]။
ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးစအခါက သပိတ်ကျင်းမြို့သည် စသောမြေဒေသသို့မြစ်ကြောင်းခရီးဘက်မှ ဝင်ပေါက်ထွက်ပေါက်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။
နောင်အခါ သပိတ်ကျင်းခရိုင်ခွဲကို မြို့နယ်အဖြစ်ပြောင်း၍ အတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
ထို့နောက်တွင် သပိတ်ကျင်းသည် ၏ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ရာမှ ၁၉၆၅ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ နှင့်အတူ အတွင်း သွတ်သွင်းခံခဲ့ရပြီး ယခုအခါ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည်။
သပိတ်ကျင်းမြို့၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးသည် မညံ့ဖျင်းလှချေ။
နှင့် ရေကြောင်းအားဖြင့် ၇၇ မိုင် မျှသာဝေးကွာ၍ မန္တလေး၊ ၊ ၊ အစုန်အဆန် သွားလာနေသော အဖွဲ့ပိုင် သင်္ဘောကြီးသည်တစ်ပတ်လျှင် တစ်ကြိမ် သပိတ်ကျင်းမြို့၌ ဆိုက်ကပ်သည်။
ကုန်းလမ်းခရီး အားဖြင့် ပတ္တမြားမြေနှင့် မော်တော်ကားလမ်းဖြင့်မိုင် ၆ဝ မျှသာကွာဝေး၍ ယင်းမှတစ်ဆင့် နှင့် ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနားစသည့်ကချင်ပြည်နယ်ဘက်သို့လည်းကောင်း၊ ၊ စသည့် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ လည်းကောင်း ဆက်လက်သွားလာနိုင်သည်။
သည် ဘုရားရှင်နှင့်တကွ တပည့်သံဃာတော်အရှင်မြတ်တို့၏ ပရိဘောဂပစ္စည်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
ထိုအခါထိုလမ်းစဉ်ဖြင့် ပထမဆုံးလက်တည့်စမ်းခံရသူက ပ္ပီတန်ဗွိုင်းကော့ကို အစွဲပြု၍ ''ဗွိုင်းကော့'' လုပ်သည်ဟုဆိုစမှတ်ပြုကြသည်။
ရှေးရောမခေတ်အခါကသံလွင်ပင်မှ သံလွင်ခက်ကို အောင်အတိတ်၊ အောင်နိမိတ်ဆောင်သည့် အဆောင်အယောင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသကဲ့သို့ မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ထုံးစံတွင်လည်းရှေးအခါမှစ၍ ယနေ့ထက် တိုင်သပြေပင်မှအညွှန့်အခက်တို့ကို အောင်အတိတ်၊ အောင်နိမိတ်၏ အဆောင်အယောင်အဖြစ်အသိအမှတ် ပြုလုပ် လျက်ရှိကြသည်။
ယင်းတို့မှာ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ သပြေနီ၊ ၊ သပြေညို၊ သပြေကျွဲခေါင်း၊ နှင်းသပြေ၊ ၊ သပြေပေါက်ပေါက် စသည်တို့ဖြစ်သည်။
ရုက္ခဗေအမည်အားဖြင့် ယူဂျေးနီးယားဂျမ်ဗိုလနာ(''Eugenia jambolana'')၊ သို့မဟုတ် ဆိုင်ဇီဂျီယမ်ကူမီနီ ခေါ်သောသည် အမြဲ စိမ်းလန်းသောအပင်ဖြစ်၍ အကိုင်းအလက်များ ဖြူယောင်ယောင်နေသည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ဆိုင်ဇီဂျီယမ်ဂရန်းဒေဟု ခေါ်သောသည် သပြေဖြူပင်နှင့်ပုံသဏ္ဌာန်ခြင်း တူသည်။
သည် သပြေဖြူပင် နှင့် သပြေကြီးပင်တို့လောက် မြင့်မားသောအပင်မျိုး မဟုတ်ချေ။
ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ထရစ္စတာနီးယားဗာမင်နီးကား(''Tristania burmanica''; ယခုအခါတွင် Govaerts, R. ''et al.'' (2019). World Checklist of Myrtaceae. Facilitated by the Royal Botanic Gardens, Kew. Published on the Internet; Retrieved 15 January 2020) ဖြစ်သည်။
သည် အရွယ်အလတ်စား သစ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့်ယင်းကို ဆိုင်ဇီဂျီယမ်အကွေးယား ဟုခေါ်သည်။
ကို ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ဆိုင်ဇီဂျီယမ်ဖရုတီးကိုးစမ်း(''Syzygium fruticosum''; ယခုအခါတွင် ဆိုင်ဇီဂျီယမ်ကူမီနီ)ဟုခေါ်သည်။
သို့ရာတွင် အစစ်၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ဆိုင်ဇီဂျီယမ်အိုဗလာတမ် ဖြစ်သည်။
သည်လည်း အရွယ်အလတ်စား ပင်စောက်မျိုးဖြစ်သည်။
သပြေချဉ်ပင်၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ဆိုင်ဇီဂျီယမ်စီရာဆွိုင်ဒီယမ်(''Syzygium cerasoideum''; ယခုအခါတွင် )ဖြစ်သည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ဆိုင်ဇီဂျီယမ်ဂျမ်းဗော့ဟု ခေါ်သည့်သည် အခက်လက်ဝေဆာသော အပင်ကြီးမျိုးဖြစ်သည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် လွတ်ဖားအီဂျစ်တီးကားဟုခေါ်သည်။
သပွတ်အမည်ခံသော သစ်ပင်များရှိသည့်အနက် ၊ ၊ တို့သည် အနိုနေစီအီး မျိုးရင်းပင်ဖြစ်ကြသည်။
သပွတ်ကြီးသည် သဇာ၊ တို့နှင့်မျိုးရင်းချင်းတူသည်။
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့်သပွတ်ကြီးကို မီလီယူဆာဗဲလျူတီနားဟု ခေါ်သည်။
သပွတ်အမည်ခံ သစ်ပင်တစ်မျိုးဖြစ်သော သပွတ်နက်ကို ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့်မိုင်ထရိဖိုရာမအင်ဂယီ(, syn. )ဟုခေါ်သည်။
သပွတ်အမည်ခံ အခြားအပင်တစ်မျိုးဖြစ်သော သပွတ်သိမ်၏ရုက္ခဗေဒအမည်မှာမီလီယူဆာရော့ဇဗာဂျီယာနာ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၃) File:သပွတ်သီးခြောက်.jpgမှို့ပင်ကို တွယ်တက်ထားသော သပွတ်ပင်မှ သပွတ်သီးခြောက် File:သပွတ်အူ.jpgသပွတ်သီးခြောက်ကို အခွံခွာ၍ ရသော သပွတ်အူ။
သူနှင့်တစ်ခေတ်တည်း၌ပင် ဒေါက်တာဝီလျံ ကင်းဆိုသူ ဗြိတိသျှလူမျိုးသမားတော်ကြီးသည် ''ကိုအော့ပရေးတား'' ခေါ် မဂ္ဂဇင်းတစ်စောင်ရေးသားထုတ်ဝေလေသည်။
သမားတော်ဟူရာ၌ သမားဟူသောအမည်သည် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော အမည် ဖြစ်၏။
ဆေးသမားတို့အင်္ဂါကား ''သက်ကြည့်ဗေဒင်၊ တတ်မြောက်မြင်လျက်၊ ဆင်ခြင်ထောက်ရှု၊ ဆေးကုလိမ်မာ၊ ဆေးစာများမြောင်၊ ကျမ်းစောင်စောင်ကို၊ တတ်ခေါင်တွင်ကျယ်၊ ချစ်ဖွယ်ရှိခြင်း၊ သီတင်းဖြူစင်၊ ကျင့်စုံလင်အံ့၊ ဤအင်္ဂါငါး၊ မယွင်းပါးသည်၊ သမားပဏ္ဍိ၊ ကဝိမျက်စံ၊ ဂုဏ်လောက်ငံကို''ဟု ရာဇနီတိကျမ်း၌လာသည်ကိုပြဆိုထားသော နရသုခိလင်္ကာ အရ (၁)နက္ခတ်ဗေဒင်၌ကျွမ်းကျင်လိမ်မာခြင်း၊ (၂)ဆေးဝါးကုသမှု၌ ကျွမ်းကျင်လိမ်မာခြင်း၊ (၃)ဆေးကျမ်းအမျိုးမျိုးကို ကြည့်ရှု မှတ်သားဗဟုသုတများခြင်း၊ (၄)ကြည်ညိုဖွယ်ရုပ်ဆင်း သဏ္ဌာန်နှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ (၅)အကျင့်သီလနှင့်ပြည့်စုံခြင်း ဟူ၍ငါးပါးဖြစ်၏။
ဆေးသမားတို့သည် ပိဏ္ဍောဆရာ၊ ဓာတ်ဆရာ၊ အဘိဓမ္မာဆရာ၊ နက္ခတ်ဗေဒင်ဆရာ၊ အနာပေါက်ဆရာ၊ မှော်ဆရာ၊ ပယောဂဆရာစသည်ဖြင့် ကျွမ်းကျင်သောပညာ အစိတ်အပိုင်းကိုအစွဲပြု၍၊ သို့မဟုတ် ကုသသောအနာရောဂါကို အစွဲပြု၍၊ သို့မဟုတ်အရပ်ဒေသ ဂိုဏ်းဂဏစသည်ကို အစွဲပြု၍ မည်မျှပင်အမည်သညာများပြားနေသော်လည်း ပညာရပ်အနေ ဖြင့်အကျဉ်းချုပ်လျှင်(၁)သမား(၂)ဟူ၍နှစ်မျိုးရှိ၏။
အဖိုသတ္တဝါများတွင် ဦးခေါင်း၌ အလွန်လှပသောပါရှိသည်။
ယင်းသည်အင်အားကြီး မားသော ၊ စသည့်သားရဲတိရစ္ဆာန်နှင့် ရန်သူများ၏ဘေးရန်မှလွတ်ကင်းရန် အလွန်လျင်မြန်စွာ ပြေးလွှားသွားနိုင်သောကြောင့် ၊ ၊ ၊ တို့ကဲ့သို့ပင် ခြေမြန် သတ္တဝါဟုခေါ်သည်။
များသောအားဖြင့်သမင်ဟူသမျှသည် ၊သစ်ညွန့်၊သစ်ညှောက်၊ စသည်တို့နှင့်တကွရေညှိ၊ အရည်ရွှမ်းသော အပင်၊ အသီးစသည်တို့ကို အမှီပြုစားသောက်အသက်မွေးကြလေသည်။
ယင်းတို့သည်အလိုက်လည်း အမွှေးအရောင်ပြောင်းတတ်သေးသည်။
ယင်းကတိုးသမင်များကို ဟုလည်း ခေါ်သေးသည်။
ထိုသမင်မျိုးမှာ နှင့်နိုင်ငံများတွင် ရှိတတ်သည့် အက်ဇစ်ခေါ် မျိုးဖြစ်သည်။
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သမင်အသီးသီးအနက် အတွေ့ရအများဆုံးသော သမင်မျိုးမှာ ဗာဂျင်းနီးယား ခေါ် မျိုးဖြစ်၏။
ယင်းကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၊၊၊ စသော ပြည်နယ်တို့မှလွဲလျှင်နေရာမရွေး အနှံ့အပြားတွေ့ ရတတ်သည်။
တွင် ထို ဗာဂျင်းနီးယားအမြီးဖြူသမင်မျိုးကိုပင် ဆတ် ဟူ၍ ခေါ်မှတ်မှားနေကြ၏။
စိတ်လက်အေးချမ်းငြိမ်သက်စွာနေသည့်အခါတွင် ယင်းအမွှေးအားလုံးမှာစုနေသော် လည်းထိတ်လန့်သည့်အခါ ထိုအမွှေးများသည် ပြန့်ကား၍ ထွက်လာတတ်သော ထူးဆန်းသည့် မျိုးလည်း ရှိသေးသည်။
ယင်းသမင်မျိုးကို ပြည်၌တွေ့နိုင်သည်။
အခြား ထင်ရှားသောသမင်မျိုးများမှာ နှင်းဖုန်းသော အအေးပိုင်း ဇုန်ဒေသ၌ တွေ့ရတတ်သည့် ၊ တွင်အတွေ့များသော တို့ဖြစ်သည်။
ဘုရားလောင်းသုဝဏ္ဏသာမသည် သမင်နှစ်ကောင်ကို တစ်ပေါင်းတည်းပြုပြီးလျှင် ထိုသမင် နှစ်စီးတို့၏ ကျောက်ကုန်းထက်၌ သောက်ရေအိုးကိုတင်၍ အမိအဖတို့ကိုလုပ်ကျွေးရန် ရေခပ်ဆင်းလေ့ ရှိကြောင်း ကြီး၌ ပါရှိသည်ကိုထောက်လျှင်သမင်မျိုး တို့သည်ရှေးလွန်လေပြီးသောအခါ ကပင် အလွန်ယဉ်လွယ်သော သတ္တဝါမျိုးဖြစ်ကြောင်းသိသာသည်။
သမင်သားရေကိုမြန်မာနိုင်ငံတွင် လုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း၊ ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ရှိ ပုသိမ်မြစ်ဝ၏ တောင်ဘက်တွင် ကျွန်းကလေးများအတော်အသင့်ရှိရာ နဂရသာဂီကျွန်း (ခေါ်)နှင့် ဒိုင်းမွန်းကျွန်း(ခေါ်)သမီးလှကျွန်းတို့သည် ထင်ရှားသောကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။
သရဖီပင်သည် နှင့်မျိုးတူဖြစ်၍ ဂတ်တီဖာရီ(Guttiferae; ယခုအခါတွင် ) မျိုးရင်း၌ပါဝင်သည်။
ရုက္ခဗေဒအမည် အားဖြင့်''ကယ်လိုဖိုင်လမ်စပက်တေဗီ'' (''Calophyllum spectabile''; ယခုအခါတွင် Hassler M. (2019). World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at . Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. .[ Calophyllum spectabile Willd.] (Plants of the World Online). Retrieved 16 December 2019) ဟုခေါ်သည်လည်းရှိသည်။
ကယ်လိုဖိုင်လမ်ပိုလီယန်သွမ်ဟု ခေါ်သည်လည်းရှိသည်။
ကယ်လိုဖိုင်လမ်ကွန်စတယ်ရိုင်(''Calophyllum kunstleri''; ယခုအခါတွင် [ Calophyllum kunstleri King] (Plants of the World Online). Retrieved 16 December 2019)ဟု ခေါ်သည်လည်းရှိသည်။
စာဆိုတော်ကြီးဦးမင်း၏ တပေါင်းလဘွဲ့လေးချိုးတွင်မူ'' ယခေါင်စဉ်ရှည် သဲစေတီတည်မြဲမို့၊ ရှစ်မည်က မြူချည်လျှင်၊ သရဖီရွှေလိုဝင်းလို၊အင်ကြင်းသန္တာညွန့်တို့၊ဖူးကွန့်ကိုက်လှယ် ....''ဟူ၍ သရဖီပန်းကလေးများ၏ ထင်ပေါ်သော ဝတ်ဆံအဝါရောင်ကို ရွှေရောင်နှင့်ခိုင်းနှိုင်းစပ်ဆိုခဲ့လေသည်။
သရက်ခရိုင်၏ အစောပိုင်းသမိုင်းကို ပြန်လည်ဆန်း စစ်ကြည့်လျှင် ထိုခရိုင်၏အောက်ပိုင်းသည် သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး စည်ပင်ထွန်းကားစဉ်က ထိုနိုင်ငံ၏နယ်နိမိတ်အတွင်း၌ ပါဝင်ခဲ့သည်။
ခရိုင်၏ အရှေ့ခြမ်းဖြစ်သော ၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းသည် မြေပြန့်လွင်ပြင်များဖြစ်သည်။
တစ်ဝိုက်တွင် မြေပြင်အနေအထားမှာ ရောနှောနေသည်။
အနောက်ဘက်တွင် ရခိုင်ရိုးမ၊ အရှေ့ဘက်တွင်တို့သည် သရက်ခရိုင်၏ သဘာဝနယ်နိမိတ် အပိုင်းအခြားကြီးများသဖွယ် တည်ရှိကြသည်။