DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ပြည်သူ့ဗိုလ်ချုပ် ''ထက်အောင်'' ဟာ သူ့ရဲ့ ရဲစွမ်းသတ္တိကြောင့် 'သူရ' ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခံရပြီး မြန်မာ့ တပ်မတော်ရဲ့ ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် အဆင့်ထိ ရာထူး တိုးမြှင့် ခန့်ထားခြင်း ခံခဲ့ရတယ်။
အင်းဝခေတ်၊ ဘုရင်မင်းခေါင်လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၇၆၆ တွင် မွန်ဘုရင် ရာဇဓိရာဇ် အင်းဝသို့ ပထမအကြိမ် လာရောက် တိုက်ခိုက်ရာ နှစ်ဦးနှစ်ဘက် ဓားမကျိုး၊ လှံမကျိုးစေဘဲ ပြေငြိမ်းမှုရအောင် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သော ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ဆရာတော်သည် ဂိုဏ်းလေးခု အနွယ်တွင် သျှင်အရဟံ၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော သာသနာဝင် ဆရာစဉ်ဆက်၌ ပါဝင်သည်။
စွယ်ကြိုအရပ်သည် လက်ထက်၌ ပေါ်ထွန်းလာသော အမည်ဖြစ်သည်။
ထိုမင်းလက်ထက်၌ မှ စွယ်တော်ပွားကို သွားရောက် ပင့်ဆောင်စေ၏။
လက်ထက်တွင် မြို့လှစားက ပင့်လျှောက်သဖြင့် သို့ စာပေသင်ကြားရန် ကြွရောက်ခဲ့၏။
ပင်းယတွင် ၏ အမတ်ဖြစ်သူ ရာဇနန္ဒသင်္ကြံက ဆောက်လုပ်သော ရွှေစည်းခုံဘုရားအနီး ကဿပဟု သမုတ်သော အထက်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူသည်။
သက္ကရာဇ် ၇၆၆ တွင် မွန်ဘုရင် သည် လှေကြီးလှေငယ် လေးထောင်၊ ဗိုလ်တစ်သိန်းခြောက်သောင်းဖြင့် ရေကြောင်းဖြင့် ချီတက်လာပြီး စစ်ကိုင်း၊ ရေဝန်းတွင် တပ်ချ၍ နေလေသည်။
ဘုရင်မင်းခေါင်လည်း နေပြည်တော်၌ ထင်ရှားသော ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိမှူးမတ်တို့ကို ခေါ်တော်မူပြိီးလျှင် '' ယခု ရာဇာဓိရာဇ်လာသည်ကို နှုတ်ရေးဖြင့်လည်းကောင်း၊ လက်ရေးဖြင့်လည်းကောင်း သူပြန်လေအောင် ပသို့ စီရင်သော် သင့်မည်နည်း၊ '' ဟု မေးသည်။
ထိုအခါ ဆရာတော်တို့မှ စ၍ မှူးမတ်အပေါင်းတို့မှာ မည်သို့မျှ မပြောနိုင်ကြဘဲ ဆိတ်ဆိတ်သာ နေကြရာ အသက် ၃၁-နှစ်သာ ရှိသေးသော သျှင်ဇောတယန္တဘွဲ့ခံ စကြိုသူမြတ်က '' ရာဇာဓိရာဇ်ကို ပြန်လေအောင် နှုတ်ရေးဖြင့် ကျွန်ုပ်စွမ်းနိုင်ပါ၏၊ '' ဟု မိန့်တော်မူ၏။
ဘုရင်မင်းခေါင်သည် ဝမ်းမြောက်တော်မူလှသဖြင့် သို့ဆိုလျှင် နှုတ်ရည်ဖြင့် ပြန်အောင် ပြုတော်မူပါ၊ '' ဟု လျှောက်၏။
ဘုရင်မင်းမြတ်လည်း စကြိုသူမြတ်၏ တရားတော်ကို ကြားနာရသဖြင့် သဒ္ဓါတရား ပေါက်ကာ ရွှေဖောင်တော် ငါးဆက်ကို ဖျက်၍ ရင်ပြင်တော်တွင် ဇရပ်ဆောက်၍ လှူဒါန်းလေသည်။
ဘုရင်သည် စစ်တိုက်ရန် အဓိကရည်ရွယ်ချက်ကိုလည်း ဖျက်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှ ငါးရက်ခန့်အကြာတွင် စကြိုသူမြတ်အား '' သို့ ပို့တော်မူပါ၊ '' ဟု လျှောက်သဖြင့် ဆရာတော်သည် ရွှေဖောင်တော်ဖြင့် လိုက်ပါသွားရသည်။
လက်ထက် ၇၉၉-ခုနှစ်တွင် ပြည်ထဲရေးပြဿနာ အရပ်ရပ်တို့ကို ပိဋကတ် ဗေဒင်တတ်သော ဆရာတော်တို့နှင့် တိုင်ပင်လေသည်။
ထိုအခါ စကြိုသူမြတ်နှင့် မင်းကျောင်း သူမြတ်တို့က '' သက္ကရာဇ်ဖြိုကိန်း ရောက်ပြီ၊ မဖြိုသော် မသင့်၊ '' ဟု မိန့်တော်မူကြသည်။
ထို့ကြောင့် မိုးညှင်းမင်းတရားသည် ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့ အကျိုးငှာ သက္ကရာဇ် ၈ဝဝ-ပြည့်နှစ်တွင် '' ဗသျှု ဆိဒြ မုနိ '' ကိန်းဖြင့် ၇၉၈-ခုကို ဖြို၍ ၂-ခုတည်ထားလေသည်။
အင်းဝခေတ် ဘုရင်မင်းခေါင် လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၇၆၆ ခုနှစ်တွင် မွန်ဘုရင်ရာဇဓိရာဇ် ပထမအကြိမ် ချီတက် တိုက် ခိုက်လာရာ စကြိုသူမြတ်သည် နှစ်ဦးနှစ်ဘက်မှ ဓားမကျိုး လှံ မကျိုးရဘဲ ပြေငြိမ်းမှု ရစေရန် ဆောင်ရွက်ပေးသောကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် ရဟန်းတော်တစ်ပါး ဖြစ် သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃) ၁) မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး-ပထမတွဲနှင့် ဒုတိယတွဲ၊ မြန်မာစာပေသမိုင်း၊ သာသနာလင်္ကာရ စာတမ်း၊ စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ-၃၊ အမေးတော်ဖြေကျမ်း၊ မြန်မာ့ဂုဏ်ရည် သူရဲကောင်းများ၊။
ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ခေါင်းလောင်းကြီးမှာ ရုရှားနိုင်ငံ မော်စကိုမြို့၊ နန်းတော်ရှိ (Tsar Kolokol)ဆာ-ကိုလိုကိုး ဖြစ်သည်။
တရုတ်ပြည်အရှေ့ပိုင်း ရှန်ဒေါင်းပြည်နယ် ဂျီနန်းမြို့အရောက်တွင် မင် မင်းဆက် (၁၃၆၈-၁၆၄၄) လက်ထက် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း (၆၀ဝ) ခန့်က သွန်းလုပ်ခဲ့သော ရွန်ဂဲ(လ်) အမည်ရှိ ကြေးသွန်းခေါင်းလောင်းကြီးကို တွေ့ရ၏။
ကျိုတိုမြို့ ချီယွန်အင် ကျောင်းတော်တွင် တည်ရှိသော ခေါင်းလောင်းကြီးမှာ (၁၆၃၃) ခုနှစ်တွင်သွင်းလုပ်၍ (၇၄) တန် အလေးချိန်ရှိ၏။
ဓမ္မစေတီမင်းသည် ထိုခေါင်းလောင်းကို ဒဂုံ (ယခု ရန်ကုန်) ရှိ သို့ လှူတန်းခဲ့သည်။
ရှေးခေတ်စာ မှတ်တမ်းများအရ ၎င်း ခေါင်းလောင်းကြီးတွင် ကြေးနီ အပြင် ၊ တို့လည်း ပါသည်ဟုဆိုသည်။
ခေါင်းလောင်းထဲတွင် နှင့် ရတနာ တို့လည်း မြှုပ်ထားသည်ဟု ဆိုသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရှိအကြီးဆုံး ခေါင်းလောင်းမှာ မင်းကွန်းခေါင်းလောင်း ကြီးဖြစ်သည်။
ခရစ်တော်မပေါ်မီ ဘီစီ(၃၀၇)ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယပြည်၊ မဇ္ဈိမဒေသ၊ မဂဓတိုင်း၊ ပါဋလိပုတ်ပြည်၌ သီရိဓမ္မာ သောကမင်းကြီးကို အမှီပြု၍ ရှင်မဟာမောဂ္ဂလိ ပုတ္တတိဿ မထေရ်ကြီးမှူးသော ရဟန်းတစ်ထောင်တို့က တတိယအကြိမ် သင်္ဂါယနာတင်ပွဲကို ပြုလုပ်ကျင်းပကြလေသည်။
မွေတော်ကက္ကူသည် စေတီပေါင်းများစွာ တစ်နေရာတည်းတွင် စု၍ တည်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဒေါက်တာသန်းထွန်း B.A. (Hons), M.A., B.L., Ph.D., D.Lit(london) (အဖွဲ့ဝင်၊ မြန်မာသမိုင်းကော်မရှင်)(၁၆၊ ၃၊ ၂၀၀၄) File:Mwetaw Kakku Pagoda Entrance.jpgမွေတော်ကက္ကူ ရှေးဟောင်းဘုရားစေတီများ မုခ်ဦး File:Mwetaw Kakku Ancient Religious Site Entrance Gate.jpgမွေတော်ကက္ကူဘုရား ရှေးဟောင်းသာသနာ့နယ်မြေ ဝင်ပေါက် တံခါး File:Kakku Pagodas.jpgမွေတော်ကက္ကူ ရှေးဟောင်းဘုရားစေတီများ၊ တောင်ကြီး၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ မြန်မာ။
တစ်ဖက်မှလည်း လက်ဝှေ့ကျော် ထံ လက်ဝှေ့ပညာ သင်ယူလေ့လာခဲ့သည်။
ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ် ရွေးချယ်ထားသူမှာ မင်းသားကျော်ရွှေ (နောင် ဟုအမည် ပြောင်းလဲခဲ့သူ) ဖြစ်သည်။
အေးကြည်သည် ဒါရိုက်တာ ဆရာခန့်၏ ''လက်နက်ပုန်း'' အသံတိတ်ဇာတ်ကားတွင် ဇာတ်ရံအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ဖူးသည် ဆို၏။
Image:Shwe Ba HninSi and Tin Nyunt.jpgရွှေဘ၊ နှင်းဆီ နှင့် တင်ညွန့် Image:Shwe Ba and Tin Tin Nwet.jpgရွှေဘ နှင့် တင်တင်နွဲ့ Image:Shwe Ba and Tin Tin Hla.jpgရွှေဘ နှင့် တင်တင်လှ Image:Shwe Ba and Kyi Kyi Htay.jpgကြည်ကြည်ဌေး နှင့် Image:Shwe Ba and Khin Sein Win.jpgရွှေဘ နှင့် ခင်စိန်ဝင်း Image:Shwe Ba1.jpg Image:Shwe Ba2.jpg Image:Shwe Ba3.jpg Image:Shwe Ba4.jpg Image:Shwe Ba5.jpg ကေမြူး၊ စာပေကော်မတီ၊ ရန်ကုန်၊ ၂၀၁၁ ဇွန်လ. "ပြည်တော်ချစ်မင်းသား ရွှေဘ ၏ ဘဝနှင့် အနုပညာ ရုပ်ပုံလွှာ" တင်နိုင်တိုး ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ထူးတို့၏ ဘဝတစ်ကွေ့ Weekly Eleven ဂျာနယ်(၆.၅.၂၀ဝ၉) မြန်မာ့ ရုပ်ရှင်လောကမှ ပြိုင်စံရှားတဲ့ စတန့်မင်းသားကြီး(မိုးမြင့်မောင်)ထူးဆန်းထွေလာ ပြည်မြန်မာ အမှတ်(၂) မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း အနှစ်ချုပ်(၁၉၈၉) အထင်ရှားဆုံး အကျော်ကြားဆုံးနှင့် ပရိသတ်အင်အား အများဆုံး မင်းသားများ (မိုးမြင့်ဦး)မိုးဂျာနယ်(၁၉၉၅၊ မေလ)။
တပ်မများ နှင့် စကခများသည် (စစ်ဆင်ရေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏အင်အားအပေါ်မူတည်၍ လိုအပ်သလိုစစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းဖြစ်သည်။
လက်ရှိ အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ''ဗိုလ်မှူးချုပ် လှမိုး (အလသ-၁၅)'' ဖြစ်သည်။
အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ (၃)ဖွဲ့နှင့် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁ဝ)ရင်း ရှိသည်။
အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ နည်းဗျူဟာအဖွဲ့များနှင့် ခြေလျင်/ ခြေမြန်တပ်ရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - = = = = # ခလရ(၂၃) - # ခလရ(၂၄၃) - # ခမရ(၁၁၄) - # ခမရ(၁၁၅) - # - # - # ခမရ (၅၀၃) - # ခမရ (၅၀၄) - # ခမရ (၅၀၅) - # ခမရ (၅၀၆) -။
လက်ရှိ အမှတ်(၁၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ''ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်စွာဦး'' ဖြစ်သည်။
ပလက်ဝမြို့နယ်အတွင်း စစ်ဆင်ရေးဝင်ရောက်နေသော စကခ(၁၉)၏ ရှေ့တန်းတပ်မဌာနချုပ်အား အာရက္ခတပ်တော်(AA) က ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၀) ရက်‌‌တွင် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲဌာနချုပ်မှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်ဇင်မျိုးဆွေကို လက်ရဖမ်းဆီးခဲ့သည်။
အမှတ်(၁၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ (၃)ဖွဲ့ နှင့် ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁၀)ရင်းရှိသည်။
သတ္တမမြောက်မင်း ဖြစ်သော စစ်ကိုင်းမင်း (ခေါ်) လက်ထက်တွင် ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိတို့ကို ညှိုနှိုင်းတိုင်ပင်၍ ရာဇဝင် တစ်ဆောင်ကိုဆောင်ရွက် ပြုစုစေသည်။
ထိုရာဇဝင်ကြီးကို လူထွက်ပညာရှိ အမတ်ကြီး အကြီးအမှူးအုပ်ချုပ်၍ ၁၁၉၁-ခုနှစ်မှ စတင်ကျမ်းပြုစေသည်။
ထို့ကြောင့် တရားလက်ထက်တွင် ဆက်လက်ပြုစုစေရာ ထိုရာဇဝင်တော်ကြီးကို ဒုတိယ မဟာရာဇဝင်တော် ဟု ခေါ်ဆိုလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းအတွဲ(၈) ရေးသားသော အဖွဲ့စာရင်း ပထမ မှန်နန်းမဟာရာဇဝင်ကြီးကို မုံရွေးဇေတဝန်ဆရာတော် သော်ကပင်ဆရာတော် (ခြည်ပါ တောင်ရွာမြောက်ရွာစား) မြင်းစုဝန်ကြီးဦးရောက် ဗြဲတိုက်သံတော်ဆင့် ဦးချိန် စာရေးတော်ကြီး ဦးဖျော် ဘိသိက်တော်ဆက်ပုဏ္ဏားတော်ပညာရှိ ရာဇဒေဝ ဗြဲတိုက်သံတော်ဆင့် ဦးရွဲ စာရေးတော်ကြီး ဦးလူကြီး စာရေးတော်ကြီး ဦးအောင်သာ အတွင်းဝန် ဆောမြို့စား မင်းကြီး သီရိမဟာနန္ဒမသင်္ကြံ အတွင်းဝန်၊ အသည်ဝန် စဉ့်ကူးမြို့စား မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းအတွဲ(၈) ဒေါက်တာသန်းထွန်း ရေး မြန်မာသမိုင်းနိဒါန်း။
သတ္တမအကြိမ်မြောက် အန့်တက်ညီလာခံ ကျင်းပနေချိန်တွင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ၏ ကြွေးမြီသည်ဒေါ်လာ တစ်ထရီလီယံကျော် နေပြီ ဖြစ်သည်။
စက်မှုနိုင်ငံများရော၊ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများပါ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှေးကွေးနေမည် ဟု သတ္တမအကြိမ် မြောက် အန့်တက်ညီလာခံ၏ နှစ်ပတ်လည် အစီရင်ခံစာ ဖော်ပြထားပေသည်။
ကမ္ဘာ့ချမ်းသာသော နိုင်ငံများနှင့်ဆင်းရဲသော နိုင်ငံများမှ ကိုယ်စားလှယ်များသည် အန့်တက်ညီလာခံတွင် ကုန်သွယ်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြရာ သတ်မှတ် ထားသော ရက်ထက်သုံးရက် ပိုမိုကြာမြင့်ခဲ့သည်။
အန်းတက်ဝန်ကြီးများ အဆင့်ညီလာခံကို လေးနှစ်လျှင်တစ်ကြိမ် အန်းတက်အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ များ၏မြို့တော်များတွင် ကျင်းပပါသည်။
ကုရ်အာန်ကျမ်း ကျမ်းတော်မြတ်ကုရ်အာန်သည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် အစ္စလမ်ဘာသာတွင် လေးနက်သောအဓိပါယ်ကို ရရှိထားသည်။
ကုရ်အာန်သည် အရှည်နှင့် အကြောင်းအရာအလိုက် ကွဲပြားသည့် ဟု လူသိများသော အခန်းပေါင်း ၁၁၄ ခန်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
စူရဟ်များကို ကုရ်အာန်၏ အဖွင့်ဆုတောင်းချက်အဖြစ် လုပ်ဆောင်သည့် ပထမအခန်းကြီး မှလွဲ၍ အဓိကအားဖြင့် အလျားကြီးစဉ်ငယ်လိုက် စီစဉ်ထားပါသည်။
ကျမ်းတော်မြတ်ကုရ်အာန်သည် အောက်ပါအကြောင်းအရာများနှင့် မက်ဆေ့ချ်များစွာကို ဖော်ပြထားသည်။
ကျမ်းတော်မြတ်ကုရ်အာန်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ မွတ်စ်လင်မ်များ၏ဘဝအပေါ် လေးနက်သောအကျိုးသက်ရောက်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေပါသည်။
နိဂုံးချုပ်အားဖြင့်၊ ကျမ်းတော်မြတ်ကုရ်အာန်သည် အလ္လာဟ်အရှင်မြတ်ထံမှ လူသားတို့အား လမ်းညွှန်မှု၊ ဉာဏ်ပညာနှင့် ကရုဏာတော်၏ ပေါ်ထွန်းခြင်းအဖြစ် အစ္စလမ်ဘာသာ၏ ဗဟိုနှင့် လေးစားထိုက်သော ရာထူးကို သိမ်းပိုက်ထားသည်။
ဒေါက်တာဓမ္မဝီရိယ မဟာထေရ် (Ven' Able Dr. Dhammaviriyo Mahathero) သည် ၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ ကာသခါလ (၃)ရက်နေ့၌ အဖ ပရီယိုနား(သ်)ချောင်းဒရီးနှင့် အမိ ရှေပါလီကာချောင်းဒရီး တို့မှ ၊ (ခ)ပြင်ဦးလွင်မြို့မှာ မွေးဖွားခဲ့သည်။
မန္တလေးဆေးရုံကြီးအနီးတွင်လည်း နေခဲ့ဘူးသည်။
ဖြစ်သောအခါ မေမြို့မှနေ ရထားစက်ခေါင်းနှင့် ထွက်ပြေးလာကာ အိန္ဒိယကို (၄)လကြာ လမ်းလျှောက်လာခဲ့ရသည်။
ဒါဂျီလင်မြို့၌ ၁၉၇၁ခုနှစ်က ကရီပတ်မန်ရှန် ဗုဒ္ဓကျောင်းတော်ကို တည်ထောင်ပြီး ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသား (၁၀ဝ)ကျော်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်စေခဲ့သည်။
ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်တဲ့ '၂ဝ ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ ၁ဝဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း' စာအုပ်(၂ဝဝ၅ ခု၊ ဇူလိုင်) # ဒဂုန် ရွှေမျှား။
မစိုးရိမ်ဆရာတော်ကြီး ဘဒ္ဒန္တ ကောဝိဒါဘိဝံသကို ၊ ၊ အသည်ကြီးရပ်နေ ခမည်းတော် ဦးမောင်စီ၊ မယ်တော် ဒေါ်သိန်းတင်တို့မှ ၁၂၈၉ ခု၊ ကဆုန်လဆုတ် (၈)ရက်နေ့မှာ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
နွေရာသီ အထူးသင်တန်းအဖြစ် ၊ ၊ တွင်လည်း နှစ်ပေါင်းများစွာ စာပေများပို့ချခဲ့သည်။
ဆရာတော်ကြီး၏ အမျိုးဘာသာ သာသနာနှင့်စပ်ဆိုင်လာလျှင် တက်တက်ကြွကြွ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပါဝင်ပြောဆိုလေ့ရှိသော သဘောထားကြောင့် ၁၉၉၀ ခု၊ စစ်အစိုးရအား သံဃာတော်များက ဝိနည်းတော်နှင့်အညီ ဓမ္မနည်းလမ်းကျကျ ပတ္တနိက္ကုဇ္ဇနကံ ဆောင်ရာဝယ် ဦးဆောင်ဆရာတော်တစ်ပါးအဖြစ် စွပ်စွဲကာ မတရားသဖြင့် ထောင်သုံးနှစ် (၂၂) လကြာ အကျဉ်းချခြင်းကိုလည်း ခံခဲ့ရသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သက်တော်ဝါတော် ကြီးမြင့်ပြီဖြစ်သော်လည်း ဗုဒ္ဓသာသနာ မြန်မာပြည်က ပျောက်ကွယ်မည့်အရေး တွေ့မြင်ရသောအခါ၌ မျက်နှာလွှဲ မနေနိုင်အားပဲ အားတက်သရော ရှေ့တန်းမှပါဝင်ကာ ဟောပြောစည်းရုံး ရှေ့ဆောင်လမ်းပြ နေဆဲဖြစ်သည်။
မစိုးရိမ်တိုက်ဟောင်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဦးကောဝိဒါဘိဝံသ သက်တော် (၈၁) နှစ်၊ သိက္ခာတော် (၆၂) ဝါသည် ယမန်နေ့ နေ့လယ် ဒေသစံတော်ချိန် (၁) နာရီ (၇) မိနစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နယူးယောက်မြို့ ဘရွတ်ကလင်းအရပ်ရှိ ဆေးရုံတခု၌ နှလုံးရောဂါဖြင့် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူသွားသည်။
ပျဉ်းမကျေးရွာ # ကလောင်အမည်ခွဲများ - ချမ်းမြေ့ ဆရာတော်။
ဆရာတော်ကို ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၆ ရက်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀ဝ ပြည့်နှစ်၊ နှောင်းတန်ခူးလပြည့်ကျော် (၁၃) ရက် တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ဘုတလင်မြို့နယ်၊ ညောင်ကန်ရွာ၌ ခမည်းတော် ဦးဘဒေါင် မယ်တော် ဒေါ်ပွဲဟန်တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။
ပိဋကတ်သုံးသွယ် နိကာယ်ငါးရပ် ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာများကို ပခုက္ကူနည်း (ဆိုဝါ) အဖြစ်ဖြင့် ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းစွာ လေ့လာဆည်းပူးသင်ယူအောင်မြင်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့ မဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာ နွေရာသီအခြေခံဗုဒ္ဓဘာသာယဉ်ကျေးမှုသင်တန်း၌ မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏တာဝန်ပေးအပ်ချက်အရ ၁၃၃၈- ခုနှစ်မှ ၁၃၄၂ ခုနှစ်အထိ(၅)နှစ်တာမျှ သင်တန်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
နှစ်ကူးလည်၍-ချီ တမ်းတရတုရေးသူ သျှင်တေဇာသာရမှာ ဇာတိ ၏ တပည့်ရင်းဖြစ်၍ လက်ထက်သစ္စာဖောက်သော မှူးမတ်မင်း ဆွေမင်းမျိုးတို့ကို သတိပေးသောအနေဖြင့် “ရွှေဟင်္သာမင်းအား စစ်သူကြီး သုမုခသည် တိရစ္ဆာန်ပင်ဖြစ်လင့်ကစား ကျေးဇူးသစ္စာတော်ကို စောင့်သိရိုသေကြောင်း” ပြဆိုသော ရွှေဟင်္သာမင်းပျို့ကို သက္ကရာဇ် ၈၇၁-ခုနှစ်တွင် ရေးသားစီရင်သည်။
ထိုအချိန်တွင် မျိုးချစ်စိတ် ထက်သန်၍ လူမျိးရေး၊ ဘာသာရေး၊ သာသနာရေးတို့၌ တိုးတက်ပြန့်ပွားမှုကို အလိုရှိသော ဆရာတော်သျှင် တေဇောသာရသည် '' စူဠဟံသဇာတ်တော်လာ စစ်သူကြီး သုမုခသည် တိရစ္ဆာန်ပင် ဖြစ်လင့်ကစား အရှင်သခင်ဖြစ်သော ဓတရဋ္ဌရွှေဟင်္သာမင်း၏ ကျေးဇူးသစ္စာတော်ကို စောင့်သိ ရိုသေသေး၏၊ လူတို့မူကား အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာ ရှိတော့အံ့နည်း၊ '' ဟူ၍ မင်းနရပတိ၏ မြို့စား ရွာစား ဆွေတော် မျိုးတော် မှူးမတ်ကျေးကျွန်တို့ သန္တာန်၌ ကိန်းအောင်းလာအောင် သတိပေးသော အနေအားဖြင့် သွယ်ဝိုက်၍ ရေးသားစပ်ဆိုခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ရွှေဟင်္သာ မင်းပျို့ကို ရေးသားစပ်ဆိုပြီးနောက် ၁၇-နှစ်အကြာ '' ဂငယ်သုံးခု ဥသျှစ်ထု '' ကိန်းနှင့် ကြုံကြိုက် ချိန်ဝယ် ရတနာပူရ အင်းဝရွှေမြို့တော်ကြီးကို မိုးညှင်းစလုံနှင့် သား တို့၏ သိမ်းပိုက် ခြင်းကို ခံရလေတော့သည်။
မြန်မာစာပေသမိုင်း၌ကား '' အင်းဝမြို့မှ အသက်မသေ ကျန်ရှိသော ရဟန်းတော်များသည်လည်း တောင်ငူသို့ တစ်လီ၊ ပြည်သို့ တစ်ပိုင်း၊ စစ်ကိုင်းသို့ တစ်ဝ ပြေးအောင်း ခိုဝင်နေကြရသည်တွင် သျှင်တေဇောသာရလည်း ပြည်သို့ စုန်ဆင်းလေသည်။
ရွှေဟင်္သာမင်းပျို့နိဒါန်း စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိး မြန်မာစာပေသမိုင်း မြန်မာစာညွန့်ပေါင်းကျမ်း ပထမတွဲ ကဗျာသာရတ္ထသင်္ဂြိုဟ်း ထွန်းသခင်၊ ရခိုင်ဘုရားများသမိုင်း ရှင်တေဇောသာရ သည် အင်းဝမြို့တွင် ဖွားမြင်သည့် အင်းဝဇာတိ ဖြစ်သည်။
ရှင်မဟာသီလဝံသ၏ တပည့် နှင့် စာဆိုအပြိုင် ဖြစ်ပြီး အနုစာပေတွင် တစ်ဖက်ကမ်းရောက် တတ်မြောက်သည်ဟု ကျော်ကြားသည်။
အင်းဝနှင့် စစ်ကိုင်း စည် သူကျော်ထင် လက်ထက်တိုင် ထင်ရှားကျော် ဇောသည်။
ရခိုင်မင်းနှင့်ပြည်သူတို့ ကြည်ညိုလွန်း၍ ဟူ၍လည်း အမည်ရသည်။
ကောဇာသက္ကရာဇ် ( ၈၄၂ - ၈၆၃ ) အင်းဝရွှေမြို့တော်ကို ဒုတိယ-မင်းခေါင်မင်း အုပ်စိုးနေချိန်တွင် အင်းဝမြို့မှ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရနန့် ရှင်တေဇောသာရတို့သည် ရခိုင်နိုင်ငံတော် မြောက်ဦးမြို့သို့ ရောက်ရှိလာသော အချိန်မှာ သက္ကရာဇ် ( ၈၄၈ )ခန့်တွင် ရခိုင်ဘုရင်မင်းဒေါလျာ အုပ်စိုးနေသောအချိန် ဖြစ်ပြီး ထိုအရှင်နှစ်ပါးတို့သည် မြောက်ဦးမြို့ရွှေနန်းတော်၏ တောင်ဘက် မိုင်ဝက်ခန့်အကွာ ဘုရင်မင်းစောမွန်လက်ထက်က သာသနာပိုင် ဆရာတော်ကြီး ရှင်မဟာဝိဇယ၏ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူရာ မဟာဝိဇယရံသီကျောက်တိုက်၌ သီတင်းသုံးဝါဆိုခဲ့ကြသည်။
ဆရာတော်ဦးဗုဓ်သည် တွင် ပရိယတ္တိသာသနာ၌ နေမင်းတဆူပမာထင်ရှားကျော်ကြားတော်မူသော ဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။
ဆရာတော်ဦးဗုဓ်ကို ၁၁၄၉-ခု၊ နယုန်လပြည့်ကျော် (၅)ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် ၊ ၊ ၊ သာခေါင်ရပ်၌ မွေးဖွားသည်။
မောင်ပို ကိုးနှစ်သားအရွယ်တွင် မိဘများက ညောင်ကန်အနောက်တိုက် (ရတနာမဉ္ဇူတိုက်)ဘုန်းတော်ကြီး ဦးပြေထံ ပညာသင်ရန် အပ်နှံပေးကြသည်။
မောင်ပုပ်သည် ၊ ၊ ၊ ရတနာရွှေချိုင့်၊ နမက္ကာရ စသော လောကုတ္တရာ အခြေခံစာပေများကို ကျနစွာ သင်ယူဆည်းပူးသည်။
ကဗျာစာဆိုကျော် သည်ပင်လျှင် ဆရာတော်ထံ ဝင်ရောက်ကာ နည်းယူသည်။
ဆရာတော်သည် လက်ထက်တွင် အလွန်ထင်ရှား ကျော်စောသည်။
ဆရာတော်သည် မန္တလေးသို့ မပြန်ဘဲ ဘက်၌သာ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူသည်။
ဆရာတော်ပြုစုခဲ့သော ကျမ်းများမှာ - # ကထိနဝိသောဓနီကျမ်း # ဝိနယဓရဗဟုသုတဝိနိစ္ဆယ # ဝိဝတ္တဘေဒနီကျမ်း # သီမဘေဒဝိဘာဝနီကျမ်း # အသုဘဒဿနဝိနိစ္ဆယ # ဥပုသ်အဆုံးအဖြတ် = မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၃၉-ခုနှစ် ဝါဆိုလ၊ သက်တော်(၇၁)နှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတောင်၊ ခိုတောင်တောရ၌ ပျံလွန်တော်မူသည်။
ဗန်းမော်ဆရာတော် ကဗျာများ = နေဘုန်းဝေ`စာချီအကျော် ဗန်းမော်ဆရာတော်´။
မဟာစည်ဆရာတော် ဦးသောဘနကို အနောက်ဘက် ခုနစ်မိုင်အကွာ ရွာနေ ဦးကံတော်၊ ဒေါ်အုပ် တို့မှ ၁၂၆၆ ခုနှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၃)ရက် ၂၉-၇-၁၉၀၄ ခု သောကြာနေ့ နံနက်(၃)နာရီခန့် အချိန်တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။
ခြောက်နှစ်သားအရွယ်တွင် ဆိပ်ခွန်ရွာတောင်ဘက် ပျဉ်းမနားကျောင်း ဘုန်းတော်ကြီး အရှင်အာဒိစ္စ မထေရ်မြတ်အထံ၌ တပည့်ခံလျက် မြန်မာစာရေး စာဖတ်ပညာကို ဆည်းပူးခဲ့သည်။
ထိုသို့ ဆည်းပူးလေ့လာနေစဉ် တောင်ဝိုင်းကလေးတိုက်ကျောင်း မှ ဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်အာဒိစ္စမထေရ်မြတ်က ဖိတ်ခေါ်တော်မူသောကြောင့် ၁၂၉၁-ခုနှစ် ဝါဆိုလ၌ ထိုကျောင်းသို့ သွားရောက်ပြီးလျှင် ထိုဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အမိန့်အရ ထိုကျောင်းတိုက်ရှိ ရဟန်းသာမဏေတို့အား စာပေကျမ်းဂန်များကို ပို့ချသင်ပြပေး နေခဲ့သည်။
ထိုသို့ပို့ချပေး၍ ပရိယတ္တိသာသနာကို ပြုနေစဉ်မှာပင် သမထဝိပဿနာ ပဋိပတ္တိအလုပ်များကို အားထုတ်ကျင့်သုံးလိုသောကြောင့် ၁၂၉၃ ခုနှစ် ပြာသိုလထဲတွင် အဖော်ဖြစ်သူ အရှင်တေဇဝန္တနှင့်အတူ မော်လမြိုင်တောင်ဝိုင်းတိုက်ကျောင်းမှထွက်ခဲ့၍ ဇင်းကျိုက်၊ သထုံ၊ ကေလာသမြသပိတ်တောင်၊ ကျိုက်ထီးရိုးတောင်၊ ရွှေရောင်ပြတောင်၊ ဦးအုန်းခိုင်တောကျောင်း စသည်တို့၌နေရင်း ကမ္မဋ္ဌာန်းနည်းများကို စုံစမ်းလေ့လာပြီးနောက် မင်းကွန်းဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံတော်၌ သတိပဋ္ဌာန်ဝိပဿနာရှုပုံကို နည်းခံကျင့်သုံးလျက်နေခဲ့သည်။
အရှင် မေတ္တာစာရ ကို ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဝန်သိုမြို့၌ ဦးမြသီး+ဒေါ်ညိုဥတို့မှ မွေးဖွာ:သည်။
ဘီအေ ဒုတိယနှစ်တွင် မြန်မာရဟန်းတော်တစ်ပါးအနေဖြင့် ပထမဦးဆုံး ဘာသာဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဆုကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနက ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသူဖြစ်သည်။
ရဟန်းဖြစ်စ အရွယ်ကပင်''ရဝေထွန်း''ဟူသောကလောင်အမည်ဖြင့် ပိဋကတ်စာပေ၊ မြန်မာစာပေဆိုင်ရာ ကဗျာ လင်္ကာ၊ ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထု၊ ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်း၊ သိမ်အောင်ဩဘာစာ၊ ကျောက်စာ၊ တေးထပ်၊ ရတု၊ ဒွေးချိုး၊ လေးချိုး များကို ရသမြောက်အောင် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ ရေးသားနိုင်ခဲ့သည်။
သမိုင်းကို ပြန်လည်လေ့လာသော် (သက္ကရာဇ် ၇၂၆ မှ ၉ဝ၁ ကျော်) သည် စာကြီးပေကြီး အထွန်းကားဆုံးသော ခေတ်တစ်ခေတ် ဖြစ်သည်ကို တွေ့မြင်နိုင်လေသည်။
ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရသည် ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လင့်ကစား ငယ်ရွယ်စဉ်အခါကပင် နန်းတွင်း၌ ကြီးပြင်းခဲ့ရသူဖြစ်၏။
အဘမှာ မွန်ဘုရင်မ ၏တူ၊ ဗညားအိန်၏ မြေး၊ ဓမ္မပါလ အမတ်ဖြစ်၍၊ အမိမှာ အင်းဝမြို့တည် သတိုးမင်းဖျား သမီးတော်၏ မြစ်ဖြစ်သည်။
သူ၏ ငယ်မည်မှာ မောင်မောက်ဖြစ်၍ သက္ကရာဇ် ၈၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
စာဆိုကျော်နှစ်ပါး၏ စာကို နှိုင်းခိုင်းရာ၌ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ စာတို့သည် ၏ စာများလောက် မနက်နဲ၊ နုရုံယဉ်ရုံမျှသာရှိ၏။
ဗညားအိမ်နှင့် ၏ သမီးတော်တို့မှ ဆင်းသက်ဆက်နွယ်လာသော မြေးတော် ဓမ္မပါလသည် မောင်မောက်၏ဖခင်ဖြစ်၍ မိခင်မှာ ၏ အနွယ်တော်ဖြစ်သည်။
မောင်မောက်သည် ငယ်ရွယ်စဉ်အခါကာလမှ စ၍ နန်းတော်တွင်း၌ ကြီးပြင်းလာရသူဖြစ်သဖြင့် ကိုယ်တော်တိုင် တအူတုံဆင်း ညီအရင်းကဲ့သို့ အရေးပေးခြင်းကို ခံတော်မူရသည်။
သက္ကရာဇ် ၈၈၇-ခုနှစ် လောက်ကျသောအခါ သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရသည် မငြိမ်မသက်ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ သတိုးမင်းစောက ပြည်မြို့သို့ ပင့်ဆောင်သောကြောင့်လည်းကောင်း ပြည်မြို့သို့ရောက်တော်မူသည်။
မြန်မာကဗျာရွေးချယ်ချက်နှင့် ရတုရွေးချယ်ချက် H 594_ A (ဟံသာဝတီ) သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရ အရှင်မြတ်သည် မြန်မာ့စာပေသမိုင်းစဉ်တွင် ထိပ်တန်းပညာရှင် တစ်ပါး ဖြစ်တော်မူ၏။
ထို့ကြောင့် '' မိုးလရှေးဖျား ''ဟူသော ပုဒ်ကို ထောက်၍ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် တစ်ရက်နေ့သော်လည်းကောင်း ဖြစ်မည်။
ပညာရှင်အချို့က '' သမီးမြစ်ရင်း '' ဟူသော ပုဒ်ကို ထောက်၍ ဤသို့ ဆိုမိန့်ကြ၏။
မှန်နန်းတော် စနုဆောင်အတွင်း ပညာရှင် ၁၃-ဦးတို့ ရေးသားကြသော မှန်နန်းရာဇဝင် တော်ကြီး၊ ပထမတွဲ၌- သတိုးမင်းဖျားမှာ သားတော် သမီးတော် ရှိသည်ဟု စာပေမတွေ့။
တစ်ဖန် '' ဦးရီးမြစ်ရင်း '' ဟူသော ပုဒ်အတိုင်း အနွယ်တော်ကို ရှာဖွေပြန်လျှင် မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်ကြီး၌- တစ်စီးရှင်သားတော် မင်းစောယွမ်းသည် မြို့တည်ပြီးလျှင် သီရိအသင်္ခယာဟူသောအမည်ကို ခံ၍ မြောက်ဘက်တစ်လွှားကို မင်းပြုတော်မူ၏။
သို့ဆိုလျှင် ဆရာတော် သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရသည် '' ဦးရီးမြစ်ရင်း၊ နွယ်မယွင်း '' ဟူသော စကားအရ မည်သည့်ဦးရီးတော်မှ ဆင်းသက်လာသနည်းဟု မေးသင့်ဖွယ်ရာ ဖြစ်ရပြန်လေသည်။
ထို့ကြောင့် မိမိရေးသားသော ပျို့နိဂုံးများတွင်- '' ရွှေနန်းတော်ထက်၊ ငါးနှစ်သက်က၊ လေ့ကျက်ခဲ့မြောက်၊ '' (ကိုးခန်း) '' ရတနာပူရ၊ ပြည်မတန်ဆောင်၊ တံခွန်ထောင်သား၊ မင်းခေါင်လက်ထက်၊ ပျိုရွယ်သက် က၊ ဝမ်းထွက်စတေ၊ မှတ်သောထွေဖြင့်၊ စာပေသင်ကာ၊ နေလှည့်ရာတွင်၊ '' (သံဝရ) စသည်ဖြင့် ထည့်သွင်းရေးစပ်ခဲ့၏။
ထိုအခါ မောင်မောက်က '' ဖခင်အစား ကျွန်တော်မျိုး ဖွဲ့ဆိုလျှောက်ထားပါရစေ၊ '' ဟု လျှောက်ထား၍ ရုတ်တရက် စပ်ဆို လျှောက်ထားလိုက်သည်။
ထိုအရှင်နှစ်ပါးတွင် မောင်မောက် နည်းခံသင်ကြားခဲ့သော ဆရာမှာ '' သီလဂုဏဝန်၊ ထေရ်မွန်ပုဂ္ဂိုလ်၊ သိန်းဃိုဠ်ရောက်ကြီး၊ သံဃာ့ထီးကို၊ '' ဟု ကိုးခန်းပျို့ နိဂုံး၌ စပ်ဆိုသည်ကို ထောက်၍ အကြီးဖြစ်သော သျှင်သဒ္ဓမ္မာ ဘိလင်္ကာရ မထေရ်ကိုပင် ဆိုရမည် ဖြစ်ပေသည်။
သံဝရပျို့ နိဂုံး၌ '' ခပ်သိမ်းဒါန၊ အနန္တကို၊ ဓမ္မအလှူ၊ အောင်သောဟူသည်၊ စိတ်ယူတည်ဘိ၊ လူ့ဇာတိက၊ ဘူရိဒတ္တ၊ ဆိုစပြီးမြောက်၊ '' ဟု ရေးဖွဲ့ထားသောကြောင့် မောင်မောက်သည် ၁၆-နှစ်အရွယ် လူပျိုပေါက်သည်အထိ သျှင်သာမဏေဘောင်သို့ မဝင်ရသေးကြောင်း ထင်ရှားသည်။
ထိုအခါ '' ကျွန်းတွင် ဇမ္ဗူလုံး၊ ပြိုင်တိုင်းရှုံးသည်၊ ပြစ်လုံးကင်းစင်ကွာ၊ မိုးသူဇာကို '' ပစ်ခွာထားခဲ့ရတော့မည်။
တစ်ချိန်ကဆိုလျှင် ဝဏ္ဏပဘာ လှကလျာ '' ငယ်ကျွမ်းဝင်နှင့်၊သို့ပင်တာရှည်၊ ပျော်ရမည်ဟု '' လည်း မှတ်ထင်ခဲ့မိသဖြင့် '' ခက်မတစ်ထောင်၊ ပညောင်စောင့်နတ်၊ ရှင်နတ်မြတ်ကို '' ပင် ခိုင်မြဲစေမှုအတွက် သက်သေပြုခဲ့ကြဖူးသည်။
ဘယ်သို့ပင် '' ချစ်စထုံးနှောင်၊ ပျော်ရအောင်ဟု '' ရည်ရွယ်ထားပါသော်လည်း သာသနာတော်ရေးအတွက် ရဟန်းဘောင်သို့ တက်ရောက်ရတော့မည့် အခါတွင် ချီတုံ ချတုံ အာရုံထွေပြားလျက် စိတ်သောက ပွားခဲ့ရပေသည်။
ထို့ကြောင့်လည်း စိတ်ပြေရာ ပြေကြောင်း အောက်မေ့၍ '' လူလည်းတစ်ထွေ၊ ရေလည်းတစ်ခြား၊ ဖျားလည်းတက်သက်၊ ကြောက်မက်ချင်ဖွယ်၊ ပင်လယ်ချောင်းမြောင်း၊ မကြီးတောင်းတည့်၊ ဆောင်းဆောင်းဆိုင်းဆိုင်း၊ ပြိုင်းရရိုင်းတည့်၊ မှိုင်းမှိုင်းအုပ်ထွေ၊ ဝေဝေမို့မို့၊ ညို့ရရို့နှင့်၊ မြသို့ရှိန်းရှိန်း၊ ခပ်သိမ်းတောတောင်၊ ကုန်အောင်ပတ်ကုံး၊ မျှော်မဆုံး '' သည့် ရခိုင်တောင်ကုန်းဒေသဆီသို့ ခရီးထွက်ခဲ့လေသည်။
ထိုရေးသားချက်အရ '' ၈၄၂-ခု၊ ဒုတိယဘုရင်မင်းခေါင်လက်ထက် သိမ်သမုတ်သည်''ဟု ဆိုလိုရင်း ရှိ၏။
သို့မဟုတ်ဘဲ '' သက္ကရာဇ် ၈၄၂-ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော ဒုတိယဘုရင်မင်းခေါင် လက်ထက် '' ဟုဆိုလျှင် လက်ခံသင့်သကဲ့သို့ ရှိ၏။
သို့သော်လည်း '' ဘုရားလူ့ဘ၊ မုနိန္ဒလျက်၊ မိန်းမယောက်ျား၊ လူ့စကားဖြင့်၊မကြားစကောင်း၊ မနာတောင်းကို၊ အကြောင်းဆောင်သွေး၊ ဟောတုံသေး '' သဖြင့် ချီးမွမ်းမှု၊ ကဲ့ရဲ့မှုတို့ကို ကြည့်ရှုတော် မမူအားဘဲ လူ့အကျိုး လူ့စာရိတ္တအတွက် အတွေးလည်း မပျက်ခဲ့။
ဆရာတော်သည် '' ငါ၏ စာသည် ငါ့အောက် အသိပညာငယ်သော နုနယ်သူများအတွက် အသိပညာပြန်ပွားကာ အမှောင်ခွင်း၍ အလင်းကို ဆောင်နိုင်ပါစေ၊ '' ဟူ သော စေတနာဖြင့် ရေးသား ဖွဲ့ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။
ဆရာတော်ကလည်း- '' လူတို့နားတွင်း၊ မိုက်မလင်းကို၊ ဝင်းဝင်းထွန်းညီး၊ ဉာဏ်ဆီမီးဖြင့်၊ မှောင်ကြီးကင်း ပျောက်၊ ငါ့စာရောက်က၊ ငါ့အောက်ပညာ၊ နုသေးစွာသား၊ သမ္ဘာမပြန့်၊ လူအဝှန့်အား၊ စိတ် ပြားပညာ၊ ပွားပါလိမ့်မည်၊ သူတို့ရည်၍၊ သာကြည်ရွှင်လန်း၊ လင်္ကာညွှန်း ''- ရပါကြောင်း ဝန်ခံတော်မူခဲ့လေသည်။
ထို့ကြောင့် ဆရာတော်သည် ကိုးခန်းပျို့ကြီးကို မကြားနာနိုင်တော့ပြီဖြစ်သော မင်းနှင့် မိဖုရားတို့အား '' ငါသည်ဤစာကိုးခန်းကို ပြုစု၍ ရအပ်သော ကုသိုလ်အဖို့ကို အမျှဝေငှပါသည်၊ ငါ၏ ဒါယကာ မင်းမျိုးဆွေစုံတို့သည် ရောက်လေရာ ဘုံဗိမာန်မှ အမျှယူကြပါစေ၊ '' ဟူ၍ ကုသိုလ်အမျှကို ဝေငှတော်မူ ခဲ့သည်။
ပြည်မြို့သို့ ရောက်ရှိသည်တွင် သတိုးမင်းစောက ဆရာတော်နှင့် မင်းသမီး သီရိဘုန်းထွတ်တို့ကို ရည်ရွယ်၍ '' အင်းဝကို ငါချီတော်မူသည်တွင် သျှင်တစ်ဆူ လူတစ် ယောက်လည်း ရခဲ့သည်၊ '' ဟု ကြိမ်းပတော်မူလေသည်။
ထိုအဆိုအရ သုသောဓိတမဟာရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ဒုတိယတွဲ၌- '' သက္ကရာဇ် ၈၈၆-ခု၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁၄-ရက်၊ စနေနေ့တွင် မိုးညှင်းစလုံတိုက်၍ အင်းဝ ရှေးဦးစွာ ပျက်သည်။
ထိုပရိသတ် အလည်တွင် ပြည်ဆရာတော်တို့အား သတိုးမင်းစောက '' အင်းဝရွှေပြည်တော်က သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရဆရာတော်သည် ကျမ်းဂန်တတ်၏လော၊ '' မေးလျှောက်လေသည်။
ထိုအခါ ပြည်ဆရာတော်တို့က '' အရှင်မဟာရဋ္ဌသာရသူမြတ်သည် ကျမ်းဂန် မထောင်းတာ ရှိပေ၏၊ '' ဟု မိန့်တော်မူကြလေသည်။
ဆရာတော်သည် ပြည်ဘုရင်ထွေးအား သံဝရမင်းသားနှင့် ပုံပြုခိုင်းနှိုင်းကာ စပ်ဆိုတော် မူပြီးလျှင် နိဂုံး၌လည်း '' ဆင်ဖြူရှင်သား၊ မင်းတရားကို၊ စိတ်ဖျားလိမ္မာ၊ ပွားစိမ့်ငှာလျှင်၊ ဤစာကျေးဇူးဆပ်သတည်း။
ဆရာတော် ရေးသားသော ပျို့ ကဗျာ လင်္ကာအရပ်ရပ်တို့မှာ ဘူရိဒတ်လင်္ကာကြီး၊ စတုဓမ္မသာရကိုးခန်းပျို့၊ သံဝရပျို့၊ ဂမ္ဘီသာရပျို့၊ ' ကြားပိမ့်နတ်ရှင် ' ချီ တန်တားဦးမင်္ဂလာစေတီတော်မော်ကွန်း၊ ' သုံးဆယ့်နှစ်ပါး ' ချီ တန်တားဦးမင်္ဂလာစေတီတော်မော်ကွန်း၊ ပုံတောင်နိုင်မော်ကွန်း၊ ဝတ်ရုံကျောင်းဖွဲ့မော်ကွန်း၊ မင်္ဂလာအောင်ပွဲတော် ရဲရည်တက်မော်ကွန်း၊ ရတနာပူရမြို့တည်မော်ကွန်း၊ မိတ္ထိလာကန်တော်ဖွဲ့မော်ကွန်း၊ ရွှေစက်တော်သွား တောလားလင်္ကာ၊ ဝဲရိုက်ဝဲသွင်းသုံးမစာလင်္ကာ၊ ဘုရင့်ထံပေး မေတ္တာစာများ၊ ကျောင်းသားသာမဏေတို့အားဆုံးမစာလင်္ကာ၊ မင်းကြီးသီရိသင်္ခယာသို့ပေး မေတ္တာစာများ၊၊ သျှင်မဟာသီလဝံသ၏ အမေးကို ဖြေဆိုသောရတု၊ ဝန်တောင်လယ်ဘုန်းတော်ကြီးအား မေးလျှောက်သည့်ရတု၊ ရာဇဝသတီခန်းရတု၊ မုတ္တာရွဲသီရတု၊ ပုလဲတစ်တန့် သန္တာတစ်တန့် ရေးနည်းရတု၊ နဝဘာအင်းဆိုနည်းရတု၊ ပဒုမ္မာကြာဆိုနည်းရတု၊ တောင်တဲတွန့်ရတု၊ သိကြားတိုင်ရတု၊ ဘုရားတိုင်ရတု၊ မယ်ဘွဲ့ရတုနှင့် ကိုယ်ရည်သွေးရတုစသည်တို့ ဖြစ်ပေသည်။
မွေးချင်းခြောက်ဦးမှာ - #ပထမအကြီးဆုံးသား (ငယ်စဉ်က ကွယ်လွန်) #ဒုတိယသား မောင်တက်ခေါင် (လယ်တီဆရာတော်) #တတိယသား မောင်တက်စွာ (လူဝတ်ကြောင်) #စတုတ္ထသား မောင်တက်ပွား (ပထမပြန် ဦးကုမာရ) #ပဉ္စမသား မောင်တက်ထွား (ဆရာတော် ဦးကိတ္တိ) #ဆဋ္ဌမသမီး မမြလေး တို့ ဖြစ်ကြသည်။
ယင်းကဲ့သို့သော မဖြစ်ဖူးမြဲ ထူးကဲလှသည့် မင်္ဂလာထူးကို အစွဲပြု၍ လယ်တီဆရာတော်လောင်းလျာဖြစ်သော ဒုတိယသားကို မောင်တက်ခေါင် ဟူ၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ကျောင်းသားအဖြစ်ဖြင့် ဘုန်းကြီးကျောင်း ပညာရေး၏ သင်ရိုးဖြစ်သော ၊ နမက္ကာရ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ဓမ္မနီတိ၊ စသည်တို့ကို သင်ကြားခဲ့သည်။
ရှင်ဉာဏဓဇသည် သာမဏေဘဝဖြင့် ဆရာတော် အရှင်နန္ဒထံ၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပါဠိပညာရေး၏ သင်ရိုးဖြစ်သော ကစ္စည်း သဒ္ဒါကြီး၊ အဘိဓမ္မတ္ထ-သင်္ဂြိုဟ်၊ ဝီထိလက်ရိုး၊ မာတိကာ၊ ၊ ၊ စသော နေ့ဝါညဝါကျမ်းများကို သင်ကြားခဲ့သည်။
ယင်းသို့ သင်ယူရင်း ၏ ကို နည်းယူပြီးလျှင် ဗိုလ်၊ သုဇိတာ၊ ဗျဉ္ဈတာ၊ ဇာတာဖွဲ့ သင်္ကြန်တွက် လက်ရိုးလင်္ကာများကို ဖွဲ့ဆိုရေးသားတော်မူခဲ့သည်။
မန္တလေးမြို့ စံကျောင်းတိုက်၌ ပညာသင်ကြားခြင်း သို့ဖြင့်ပင် ရဟန်းတော် အရှင်ဉာဏဓဇည် ၁၂၃၁ ခုနှစ်တွင် မိမိဖွားမြင်ရာ စိုင်ပြင်ရွာမှ မြောက်ပြင် မင်္ဂလာစံကျောင်းတိုက်သို့ ပညာသင်ကြားရန် ကြွရောက်တော်မူခဲ့သည်။
ရဟန်းတော် အရှင်ဉာဏဓဇသည် ရဟန်း ၁ ဝါမှ ၁၆ ဝါအထိ ၁၆ နှစ်တိုင်တိုင် စံကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးကာ 'သုဒဿနဝရ ဓမ္မသာမိ မဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇဂုရု' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဒုတိယစံကျောင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ၌ ဝိနည်း ပါဠိတော် များနှင့် အဋ္ဌကထာ ၃ ကျမ်းကို သင်ယူတော်မူခဲ့သည်။
ထို့နောက် ရဟန်းတော် အရှင်ဉာဏဓဇသည် အဆိုပါ နှင့် အဘိဓမ္မာ ပါဠိ အဋ္ဌကထာများကိုပင် မကုဋရာမဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ၌လည်း သင်ယူတော်မူပြန်သည်။
ယောအတွင်းဝန်ထံမှ မြန်မာစာသင်ခြင်း ထိုအချိန်က မန္တလေးရွှေမြို့တော်တွင် ထင်ရှားသော ပညာရှိများစွာရှိသည့်အနက် သည် တော်လှန်သော အတွေးအခေါ်ရှိသူ ဖြစ်သည်။
ယင်းသို့ ကျောက်ထက်အက္ခရာ ထွင်းထုပြီးနောက် ပိဋကတ်တော်များကို ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တော်မူခဲ့ရာ သစ်ဆိမ့်တိုက်က ဝိနည်းပိဋကတ်တော်ကိုလည်းကောင်း၊ စလင်းတိုက်က သုတ္တန်ပိဋကတ်တော်ကိုလည်းကောင်း၊ စံကျောင်းတိုက်က အဘိဓမ္မာပိဋကတ်တော်ကိုလည်းကောင်း အသီးသီတာဝန်ယူကာ အတွင်း ပေါ်၌ တစ်လှည့်စီ ပြန်ဆိုတော်မူကြရသည်။
ယောအတွင်းဝန်၏ ဩဝါဒစကားလျှောက်ထားချက်အရ ရဟန်းတော် အရှင်ဉာဏဓဇသည် ကထာဝတ္ထုအဋ္ဌကထာကို အထူးကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းအောင် သင်ကြားလေ့ကျင့်ထားသည့်အတိုင်း ဗြဲတိုက်တော်ရာဇပလ္လင်ထက်၌ ပါဠိတော်ကို အောင်မြင်စွာ ပြန်ဆိုတော်မူနိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ ပုံနှိပ်စာအုပ်အဖြစ်ဖြင့် တွေ့မြင်ဖတ်ရှုနေကြရသော ကျမ်းစာအုပ်မှာ ရဟန်းတော်အရှင်ဉာဏဓဇဘဝက ဖြေဆိုခဲ့သော ယင်းအမေးပုစ္ဆာ ၂၀ ၏ အဖြေပင် ဖြစ်သည်။