DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
နန်းတော်၏ အမည်ကို မြနန်းစံကျော် ရွှေနန်းတော် ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်သော အမိန့်တော်များတွင် တွေ့ရသည်။
မင်းတုန်းမင်းကြီးက ၁၈၅၇ ဖေဖော်ဝါရီတွင် မြို့သစ်တည်သောအခါ နန်းတော်ကိုပါ တပါတည်း တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
စတုရန်း လေးမျက်နှာ၊ တာပေါင်း (၂၄ဝဝ)ရှိသော မြို့ရိုးတစ်လျှောက်တွင် တံခါးကြီး (၁၂)ပေါက်၊ ထောင့်ပြကြီး ၄ လုံးနှင့် ပြငယ် (၃၂)ခု ရှိသည့် အားလျော်စွာ (၄၈) ဌာနတို့၌ ပြာသာဒ် ဆောင်ပေါင်း (၄၈)ဆောင် ရှိသည်။
စလေဆရာ ကရတနာနဒီ မော်ကွန်းတွင်- "ဓာတုမဏ္ဍ၊ ပတ်လည်ချသား၊ ကွန်းမပြာသာဒ်၊ ဒွါဒရသ်လည်း၊ မျဉ်းခတ်တသွန်၊ စတုကဏ်၌ ဗိမာန်လေးသွယ်၊ ဘဝဂ်ကယ်မျှ၊ တနယ်တနယ်၊ တလာပယ်မူ၊ ရွှေကြယ်ငွေကြယ်၊ မျက်စုံခြယ်လျက်၊ တိမ်စွယ်ထဲချောင်၊ ရဲရဲပြောင်သည်၊ ရှစ်ဆောင်ရှစ်ဆောင်၊ ရစ်မြှောင်ဝန်းလည်၊ ရွှန်းရွှန်းကြည်မျှ၊ ရောင်ခြည်တွဲ့တွဲ့၊ ယိုအံ့ကဲ့သို့၊ လေးဆယ့်ရှစ်တန်၊ ဝေဇယန်လည်း၊ ဘုန်းဝှန်သတိုး၊ ရှင့်တန်ခိုးကြောင့်၊ လိုစိုးမျက်မှောက်၊ မြေမှပေါက် ၏" ဟု စပ်ဆိုခဲ့လေသည်။
ထိပ်တွင် သူရဲပြေးခေါ် လူလျှောက်ရန် ၁.၈၃ မီတာ အကျယ် လမ်းရှိသည်။
တံခါးအမည်များ(အရှေ့မြောက်ဘက်မှစ၍) လွန်ကဲတံခါး ဦးထိပ်တံခါး(အရှေ့တံခါးမကြီး) သောင်းညွှန့်တံခါး ကျွန်းလုံးယူတံခါး ကျော်မိုးတံခါး(တောင်တံခါးမကြီး) ရန်နည်တံခါး ကြေးမုံတံခါး စည်ရှင်တံခါး(အနောက်တံခါးမကြီး) ထင်ရှားတံခါး စည်သာတံခါး လေးသိန်းတံခါး(မြောက်တံခါးမကြီး) မန်းဦးတံခါး မြို့တံခါး (၁၂)ရပ်တို့၌ တံခါးပေါက် နေရာများတွင် တံခါးတိုင်၏ မှီရာ အုတ်မြို့ရိုး တစ်ဖက်တစ်ချက်၌ အင်္ဂတေတို့ဖြင့် အပြေအပြစ် ကိုင်ပြီးလျှင် ထုံးဖြူဖွေးဖွေးသုတ်၍ တံခါးအထက်မှ ဘုံ ၅ ဆင့် ဘုံ ၇ ဆင့် အသီးအသီး ရှိကြသော ယွန်းဆက်ပြေ တန်ဆောင်း ပြာသာဒ်တော်ကြီးများကို ရွှေဟင်္သာပြဒါးတို့ဖြင့် မွမ်းမံခြယ်လှယ်ထားသည်။
ကြောင့် ပျက်စီးမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦးများမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။
ရွှေနန်းတော်ကြီးကို အရှေ့ပိုင်းမင်းဆောင်တော်၊အနောက်ပိုင်းမင်းဆောင်တော်၊အနောက်ပိုင်း မိဖုရားဆောင်တော်ဟူ၍ ၃ပိုင်းခွဲထားသည်။
လက်ထက်က ထားဝယ်မြို့သား ​သေနတ်ကိုင်အစုအမှုထမ်းများကို​နေရာချထားရာအ​ဆောင်ဖြစ်သည်။
အကျယ်လေ့လာရန်.... = အ​နောက်စမုတ်​​ဆောင်ကို အ​ရှေ့​မြေနန်းစမုတ်ဦးကဲ့သို့ပင် ဝဲယာတွင် ​တောင်ဘက်ဝဲ​ဆောင်နှင့်​မြောက်ဘက်ဝဲ​ဆောင်တို့ဖြင့်​ဆောက်လုပ်ထားသည်။
နန်း​တော်ကို ​ရှေးမူမပျက် ပြန်လည်တည်​ဆောက်ခဲ့​သော်လည်း ​ရေရှည်တည်တံ့ရန်အတွက် ​ခေတ်​ပေါ်ပစ္စည်းများ အသုံးပြုခဲ့သည်။
File:Mandalay Palace - Notice for foreigners.jpgကန့်သတ်ချက်များကို​ဖော်ပြထား​သော ​ဖော်ပြချက် File:Mandalay Palace Military Base 1.jpg တပ်မ​တော်အ​ဆောက်အဦးများ File:Mandalay Palace Military Base 2.jpgတပ်မ​တော်အ​ဆောက်အဦးများ File:Mandalay Palace Military Base 3.jpgတပ်မ​တော်အ​ဆောက်အဦးများ File:ManThida Park.jpgပြန်လည်တည်​ဆောက်ထား​သော မန်းသီတာဥယျာဉ်ငယ် File:Palace of the Chief Queen.jpgတောင်နန်းမ​တော်အ​ဆောင် File:Central Queen Palace.jpgအလယ်နန်းမ​တော်အ​ဆောင် File:Northern Queen Palace of Mandalay Palace.jpg​မြောက်နန်းမ​တော်အ​ဆောင် File:Tabintaing Building of Mandalay Palace.jpgတပင်တိုင်အ​ဆောင် File:Back stairs of Lion Throne.jpgသီဟသနပလ္လင်အ​နောက်ဘက်​လှေကား File:Glass Palace.jpgမှန်နန်း​ဆောင်​တော် File:Palace Museum West Zaytawun Building.jpgအ​နောက်​ဇေတဝန်​ဆောင် (နန်းတွင်းပြတိုက်) [ Wanderings in Burma by George W Bird, 1897] F J Bright & Son, London
စစ်တွေတက္ကသိုလ် သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊စစ်တွေမြို့တွင် တည်ရှိသော ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဖဆပလအစိုးရလက်ထက် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် (Kyaukpyu Intermediate College)သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၏ ပထမဆုံး ကောလိပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
အမည်ရင်းမှာ ဦးအောင်ကြီး ဖြစ်ပြီး အဖဦးသေး နှင့် ဒေါ်တင်တို့မှ ၁၉၁၇ခုနှစ်တွင် မြင်းခြံခရိုင် နွားထိုးကြီးမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဂျပန်ခေတ် ၁၉၅၄-ခု၊ မန္တလေးတွင် ထောင်ပိုင်ဘဝ ဖြင့်နေထိုင်စဉ် မိတ်ဆွေ မန္တလေးရုပ်ရှင်မှ ပွဲဦးထွက် ဇာတ်ကားဖြစ်သော ဒါရိုက်တာ ရိုက်ကူးသည့် `ဘဝသံသရာ´ဇာတ်ကား၌ သရုပ်ဆောင်ပေးရန် အကူအညီ တောင်းသဖြင့် ဝင်ရောက် သရုပ်ဆောင် ပေးခဲ့သည်။
မန္တလေး ဦးအောင်ကြီး အား ဦးကျောက်လုံး ဖြစ်လာစေသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားမှာ ဒါရိုက်တာ ရွှေဒုံးဘီအောင်၏ `ဤလူ့ဘောင်တွင်´ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။
အနုပညာလောက သို့ ရောက်စတွင် မြို့အုတ်တန်းအရပ်၌ နေထိုင်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ နောက်ဆုံးအချိန် ထိနေထိုင်ခဲ့သည်။
UNHRC သည် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင်အဖွဲ့မှ ဆင်းသက်လာပြီး ၏ အဖွဲ့ခွဲတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။
တွင် အခြေစိုက်သည့် UNHRC ၏ အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှု အခြေအနေများအား ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံသို့ တင်ပြရန်ဖြစ်သည်။
UNHRC မှ တင်ပြလာသည့် အချက်များကို အထွေထွေညီလာခံမှတဆင့် ထံသို့ အကြံပြုရမည် ဖြစ်သည်။
UNHRC ၏ အဖွဲ့ဝင် ၄၇ နေရာအား ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံမှ ရွေးချယ်သည်။
ကြေးခေတ်ဆိုသည်မှာ ၊ အပါအဝင် သတ္တုထည်များအား စနစ်တကျ ကျယ်ကျယ်ပျံ့ပျံ့ အသုံးပြုကြသည့် ခေတ်ကာလကို ညွှန်းဆိုသည်။
ထိုခေတ်ကာလတွင် ကြေးနီနှင့် သံဖြူ သတ္တုရိုင်းများကို အရည်ကျိုရောစပ်ပြီး သတ္တုစပ်ကို ဖန်တီးကာ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ၊ အနုပညာပစ္စည်းများကို သွန်းလုပ်ကြသည်။
အချို့ဒေသများတွင် မှ ကြေးခေတ်သို့ ပြောင်းလဲလာသော်လည်း တွင် ကျောက်ခေတ်သစ်မှ သို့ တိုက်ရိုက် ကူးပြောင်းခဲ့ကြသည်။
အချို့ဒေသတွင်မူ ကျောက်ခေတ်သစ်မှ ၊ ကြေးနီခေတ်မှ သို့ ကူးပြောင်းလာသည်လည်းရှိသည်။
ကြေးဝါအား တီထွင်ခဲ့သည့် နေရာဒေသနှင့် အချိန်ကာလ အပိုင်းအခြားနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အငြင်းပွားစရာများ ရှိနေသေးသည်။
သို့သော်လည်း မေကို့ပ်ယဉ်ကျေးမှုတွင် သဘာဝအလျောက်တွေ့ရသည့် ကြေးထည်များကိုသာ အသုံးပြုကြသည်။
ရှေးဟောင်းသုတေသန တူးဖော် စစ်ဆေးမှု အထောက်အထားများအရ မြန်မာနိုင်ငံ နေရာများစွာတို့တွင် လူသားများသည် ကြေးခေတ် စသည်ဖြင့် ခေတ်အဆက်ဆက် အစဉ်မပြတ် နေထိုင်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ ကြေးခေတ် အထောက်အထားများမှာ ၁၉၉၀ ဝန်းကျင်က သုတေသန တွေ့ရှိမှု များမှ စတင်သည်။
သမိုင်းပညာရှင် ဟယ်လင် ဂါဒနာ (Helen Gardner) ၏အဆိုအရ၊ သူ့စိတ်ဝင်စားမှုများ၏ အမြင်စူးရှမှုများသည် ရှေ့ကဖြစ်နှင့်ပြီးသောကိစ္စ ရပ်များ မပါရှိခဲ့ပဲ၊“သူ၏စိတ် နှင့် ရုပ်ရည်သည် ကျွန်တော်တို့အတွက် လူသားထက်သာလွန်ထူးကဲသူ ဟုထင်မြင်ရပြီး၊ သူကိုယ်တိုင်ကပင် လျှို့ဝှက်ဆန်းကျယ်ပြီး ခပ်စိမ်းစိမ်းဖြစ်နေသည့်လူတစ်ဦး ဖြစ်သည်”။
လီယိုနာဒိုသည် စာချုပ်စာတန်းရှေ့နေ ပီရို ဒါ ဗင်ချီ နှင့် လယ်သူမ ကက်တာရီးနား တို့မှ ဖလောရင့်စ်ဒေသ ဗင်ချီ တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ အီတလီနိုင်ငံ ဖလောရင့်စ်မြို့၏နာမည်ကျော်ကြားသော ပန်းချီဆရာကြီး ဗာရော့ချီအို (Verrocchio) ၏ ပန်းချီအလုပ်ခန်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ရသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် သူသည် ရောမ ၊ ဘိုလောက်နား ၊ နှင့် ဗင်းနစ် မြို့တို့တွင် အလုပ်လုပ်ခဲ့ပြီး၊ သူ၏နောက်ဆုံးအချိန်များကို ရှိ ပထမဖရန့်စစ်ဘုရင် ဆုချီးမြှင့်ခဲ့သည့် နေအိမ်တွင် ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။
သူ၏ပန်းချီကား၁၅ခု ကျန်ခဲ့ကောင်းကျန်ခဲ့ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ အရေအတွက်အနည်းငယ်သာကျန်ခဲ့ရခြင်းသည် မကြာခဏဖြစ်တတ်သည့် ဘေးဒုက္ခအန္တရာယ်များကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူ၏နည်းပညာအသစ်များအပေါ် အစဉ်တစိုက်အချိန်ယူ စမ်းသပ်မှုများ နှင့် သူ၏လုပ်လက်စများကို အချိန်ကြာကြာပစ်ထားတတ်ခြင်း တို့ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။
သို့သော်လည်း အနည်းငယ်သာကျန်ရှိသည့် သူ၏လက်ရာများနှင့်အတူ ဆွဲထားသည့်ပုံများ၊ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာပုံကြမ်းများ နှင့် ပန်းချီကား၏သဘာဝအပေါ် သူ၏တွေးခေါ်မှုများ ပါရှိသည့် သူ၏မှတ်စုစာအုပ်များ တို့သည် ပန်းချီ ပညာရှင် နောက်မျိုးဆက်များအတွက် ထားပေးခဲ့သည့် အမွေအနှစ်များ ဖြစ်ပြီး၊ သူနှင့်ခေတ်ပြိုင် နှင့် ပြိုင်ဆိုင်ရာတွင် တစ်ခုတည်းသော အားသာချက်ဖြစ်သည်။
သူသည်၊ တင့်ကား၊ အားပြင်းသည့်နေရောင်ခြည်စွမ်းအား၊ ဂဏန်းပေါင်းစက်၊အခွံနှစ်ထပ် နှင့် သတ္တုအလွှာထပ်ပိုးခြင်း၏ အစဦးဆုံးထုတ်ဖော်ချက်-သီအိုရီ- များကို တွေးတောစဉ်းစား ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။
လီယိုနာဒို ဒါဗင်ချိ ဟူသောအမည်ကို အနုသုခုမပညာရပ်များ၌ လေးစားမှုရှိသူတိုင်း ကြားဖူးကြပေလိမ့်မည်။
တစ်ခုမှာ မီလန်မြို့ ဆန်တာ မရီယာကွန်ဗင့် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတွင် ရေးဆွဲထားသော ''ခရစ်တော်၏ နောက်ဆုံးညစာစားပွဲ'' ဖြစ်၏။
ကျန်တစ်ခုမှာ အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ပုံတူဖြစ်၍ ဟုခေါ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၂) [ Leonardo da Vinci (1452-I5I9) Giorgio Vasari's Lives ] [ Catholic Encyclopedia (1913)/Leonardo da Vinci]။
ကိုယ်စားပြုဖွဲ့စည်းတိုင်ထောင်ခဲ့သည်။
အသင်း၏ ပိုင်ရှင်မှာ လွယ်ဟိန်းကုမ္ပဏီပိုင်ရှင် ဒေါက်တာ ဖြစ်သည်။
မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ် စတင်သည့် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်စွဲခဲ့သည်။
ဗိုလ်လုပွဲအား ရှိ တွင်ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး နှင့် ယှဉ်ပြိုင်ကစားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကာ ပွဲချိန် မိနစ် ၉၀ အတွင်း ၂-၂ ဂိုးစီ သရေကျနေသဖြင့် ပင်နယ်တီ အဆုံးအဖြတ်ခံယူကာ ရတနာပုံဘောလုံးအသင်းက ၄−၁ ဂိုးဖြင့် ပထမဦးဆုံး မြန်မာအမျိုးသားလိဂ် ချန်ပီယံဆုဖလားကြီးအား ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။
အဆိုပါ အာရှဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်ဖလား အား အုပ်စုပွဲစဉ်များနှင့် ဗိုလ်လုပွဲစဉ်များအား ရတနာပုံဘောလုံးအသင်းမှ အိမ်ရှင်အဖြစ် ကျင်းပခွင့် ရရှိကာ ရှိ တွင် အောင်မြင်စွာကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။
မြန်မာအမျိုးသားလိဂ်ဖလား ၂၀၀၉ ၂၀၀၉ - ၂၀၁၀ မြန်မာအမျိုးသားလိဂ် ၂၀၀၉ ၂၀၁၀ ၂၀၁၄ ၂၀၁၆ အာရှဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌဖလား (AFC President's Cup) AFC Champion League ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည် AFC Cup ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည် AFC President's Cup ခုနှစ်တွင် ချန်ပီယံ ဖြစ်ခဲ့သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံးအဆင့်ထိ တက်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်။
ရတနာပုံဘောလုံးအသင်း၏ အိမ်ကွင်းမှာ ဖြစ်ပြီး မန္တလေးမြို့တွင် အခြေစိုက်သည်။
လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် မတူညီကြသကဲ့သို့ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု၊ တစ်ဖွဲ့နှင့် တစ်ဖွဲ့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည်လည်း ထိုသူတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်အနေအထား၊ ထိုပတ်ဝန်းကျင်၏ လှုပ်ရှားမှု ယဉ်ကျေးမှုအရပ်ရပ်ကို အောက်ပါအတိုင်း မှတ်သားသင့်ပေသည် - (၃၂) မျိုး (၁၄) မျိုး (၁၄) မျိုး (၁၀) မျိုး (၁၁) မျိုး (၂၁) မျိုး တို့ဖြစ်သည်။
တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရက အသိအမှတ်ပြုထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးရှိသည်။
ထို့အပြင် အသိအမှတ် မပြုထားသော အခြား လူမျိုးစုများလည်း ရှိနေပြီး အများဆုံးမှာ နှင့် ပန်းသေးလူမျိုးများ (ယင်းနှစ်စုသည် လူဦးရေ၏ ၃%)၊ အိန္ဒိယမြန်မာနွယ်များ (လူဦးရေ၏ ၂%)၊ အင်္ဂလိပ်မြန်မာနွယ်များနှင့် ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။
WorldCat.org (''ကရင်နီ'') (''ကယန်း လထာ'') (''ပဒေါင်'') (''ကယန်းကယ်ခို'') (''ကယော၊ ကယော်'') (''မနုမနော'') = ကရင်လူမျိုးစုကြီးတွင် မျိုးနွယ်စု ၁၁ ခု ပါဝင်သည်။
သင်းပိုင်= အောက်ပိုင်းဝတ် ၃။
ပရိသာဝန= သင်္ကန်းသုံးရပ်၊ သပိတ်၊ အပ် ပဲခွပ်၊ ရေစစ်၊ ခါးပန်းတစ်။
ပိုးချည်တို့ဖြင့် လှပအောင် ရွှေချည်, ငွေချည် အလှဆင်ထားသော ထီးများ မအပ်၊ မနာမဖျားသော ရဟန်းသည် အာရာမ်အတွင်း၌လည်းကောင်း, အာရာမ်ဥပစာ၌လည်းကောင်း ထီးကိုဆောင်းခြင်းငှာ ခွင့်ပြုတော်မူ၏၊ ကိုယ်ပူနာ, သည်းခြေပျက်နာ, မျက်စိအားနည်းခြင်း, ထီးနှင့်ကင်းလျှင် ဝေဒနာ တစ်ခုခုဖြစ်တတ်သော ရဟန်းလေးဦးတို့အား ရွာ၌လည်းကောင်း, တော၌လည်းကောင်း ထီးဆောင်းခြင်းငှာ အပ်၏၊ မိုးရွာလျှင်လည်း အပ်၏၊ သစ်ရွက်ထီး, ထန်းလက်စလူ နေရာအားလုံး အပ်၏၊ ဤဖိနပ်အရာ၌ သားရေမှတစ်ပါး ရဟန်းတို့အား မအပ်၊ သားရေဖိနပ်သာ အပ်သည်ဟု သိ။
လျှပ်စစ်ဓာတ်အားတည်နေပုံ၏နမူနာတစ်ခုဖြစ်သည်။
ခေတ်ဝန်းကျင်တွင်ရှိခဲ့သော တချို့သောလူအဖွဲ့အစည်းများသည် ဖန်ချောင်းဖြင့်သိုးမွေးကိုပွတ်တိုင်ခြင်းဖြင့် ရကြောင်း ကိုလည်းသိရှိခဲ့ကြသည်။
ဂရိတွေးခေါ်ပညာရှင် သည် တည်ငြိမ်လျှပ်စစ်နှင့် ပတ်သက်၍ စမ်းသပ်မှု အမျိုးမျိုးကိုပြုလုပ်ခဲ့ကာ သည် ကို အဖြစ်ပြောင်းလဲပေးသည်ဟုတွခေါ်ယူဆခဲ့လေသည်။
ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် ဖန်ချောင်းသည် သံလိုက်ဖြစ်လာသည်ဟူ၍ ယူဆသော သေလိ၏အယူအဆသည် မှားသော်ငြားလည်း၊ နောက်ပိုင်းတွင်သံလိုက်နှင့် လျှပ်စစ်တို့ဆက်စပ်မှုရှိသည်ဟု များ သည်သက်သေများနှင့်တကွပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်။
ခရစ်နှစ် ၁၆ဝဝ လောက်တွင်မှ အင်္ဂလိပ်ဆရာဝန် သည် လျှပ်စစ်နှင်သံလိုက်ကို စတင်လေ့လာခဲ့ကာ နှင့် ပယင်း နှင့်သိုးမွေးပွတ်တိုက်မှုကြောင့်ဖြစ်သော တည်ငြိမ်လျှပ်စစ် တို့သည် မတူညီကြောင်းကို ခွဲခြားပြသခဲ့သည်။
Dr.Gilbert ရှာဖွေတွေ့ရှိသော တည်ငြိမ်လျှပ်စစ်သည် ပယင်းကို ပွတ်တိုက်သော အခါတွင် ယင်းတည်ငြိမ်လျှပ်စစ် ဖြစ်ပေါ်သည့်အတွက် လျှပ်စစ်ကို ဖြင့် ပယင်းနှင့်တူသောအရာ electricus ဟု Dr.Gilbertမှ နာမည်ပေးကာ၊ ထိုမှတဆင့် Electric ဟုပင်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။
ထို့နောက်ပိုင်း ၁၇ရာစု မှ ၁၈ရာစုဦးအထိ ၊ ၊ ၊ စသောပညာရှင်များသည် ဆက်လက်လေ့လာခဲ့ကြသည်။
တနည်းအားဖြင့် ဖြစ်လာခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
ဘင်ဂျမင် ဖရန်ကလင်း ]] ၁၇၉၁တွင် သည် ကိုရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
သည် ခရစ်နှစ် ၁၈ဝဝလောက်တွင် (Copper) နှင့် (Zinc) များကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လွတ်နိုင်သော အမျိုးအစားဖြစ်သည့် ကိုတည်ထွင်ခဲ့သည်။
သီအိုရီကို ၁၈၁၉ နှင့် ၁၈၂ဝ ဝန်းကျင်တွင် နှင့် တို့ကဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
သည်သင်္ချာ နည်းဖြင့် များကို သရုပ်ခွဲနိုင်သည့် ကို ၁၈၂၇ တွင်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
သည် ၁၉၆၁ ဝန်းကျင်လောက်တွင် လျှပ်စစ် (Electricity) ၊ (Light) နှင့် (Magnet) တို့၏ ဆက်စပ်မှုကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။
လျှပ်စစ်မော်တာကိုတည်ထွင်ခဲ့သူ ]] = လျှပ်မှုန်များသည် များပင်ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားသောလျှပ်မှုန်များမှာ ၊ နှင့် တို့ဖြစ်ပြီးယင်းတို့အားလုံးကို တိုင်းတွင်တွေ့ရှိရသည်။
လျှပ်မှုန်များသည် ပဋိပစ္စည်းတစ်ခုမှတစ်ခုသို့ တိုက်ရိုက်သော်လည်းကောင်း၊ (Conductor)များမှတဆင့်သော်လည်းကောင်း၊ ပိုတင်ရှယ်များရာမှနည်းရာသို့စီးဆင်းခြင်းဖြင့် or(Voltage,V) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လျှပ်မှုန်များသည် တစ်ခုမှတစ်ခုပေါ်သို့ (Force)အပြန်အလှန်သက်ရောက်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။
ယင်းအဖြစ်အပျက်ကိုပညာရှင် က ၁၈ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင်တွေ့ရှိခဲ့သည်။
ပယင်းကို ဂရိဘာသာဖြင့် ''အီလက်ထရွန်''ဟုခေါ်၍ ''အီလက်ထရစ်စစ်တီး'' (လျှပ်စစ်ဓာတ်) ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ထိုစကားမှ ဖြစ်ပေါ် ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ် လေသည်။
ထိုသို့ဖြစ်ခြင်း မှာ တတိယပစ္စည်းမှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်မရှိ၍မဟုတ် ရှိသော မျိုးကွဲဓာတ်နှစ်ခု အားချင်းမျှပြီး ''သမ'' နေခြင်းသာဖြစ်သည်။
အရာဝတ္ထုတစ်ခု၌ လျှပ်စစ်ဓာတ်ရှိမရှိကို လျှပ်စစ်ဓာတ်ငြိမ်၏ လက္ခဏာအားဖြင့် စမ်းသပ်ရှာဖွေနိုင်သည့် ကရိယာမျိုးကို ''အီလက်ထရိုစကုပ်'' (လျှပ်စစ်ဓာတ်ရှာ ကရိယာ) ဟုခေါ်သည်။
ရွှေမျက်ပါးများတပ်ထားခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ထိုကရိယာကို ''ရွှေမျက်ပါး အီလက်ထရိုစကုပ်'' ဟုခေါ်ကြသည်။
လျှပ်စစ်ဓာတ် စီးဖြတ်ခွင့်မပေးသည့် ပစ္စည်းမျိုးကိုမှု ''နန်းကွန်ဒပ်တား'' (ဓာတ်မလိုက်ပစ္စည်း) ဟုခေါ်၍ ဤပစ္စည်းမျိုးကို လျှပ်စစ်ဓာတ်မလိုက်အောင် ကာကွယ်သည့် နေရာ များ၌ အသုံးပြုရသဖြင့် ''အင်ဆူလေးတား'' (ဓာတ်ကာပစ္စည်း) ဟု လည်း ခေါ်သည်။
အက်ကျူမူလေးတား (လျှပ်စစ်ဓာတ်လှောင်အိုး) ဟုခေါ်သော ''စကင်ဒရီဓာတ်အိုး'' (ဒုတိယဓာတ်အိုး) များမှာမူ အားကုန်ခမ်း သွားသောအခါ ဓာတ်အိုးအတွင်းသို့ အခြားမှ လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို ပြောင်းပြန်စီးဖြတ်စေခြင်းဖြင့် အားပြန်သွင်းပေးနိုင်သည်။
လျှပ်စစ်ဓာတ်အိုးအမျိုးမျိုးတွင် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းကို ''အီလိုထရိုလိုက်'' (ဓာတ်လိုက်ရည်) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကြေးနီ၊ သွပ်၊ ခဲစသည်တို့ကို 'အီလက်ထရုတ်'' (ဓာတ်ချောင်း) ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။
ထိုသီအိုရီကို ''ငွေ့ရည်သီအိုရီ''ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်။
အရာဝတ္ထုတိုင်း၌ လျှပ်စစ်ဓာတ် အရည် ပါမြဲဖြစ်ရာ အကယ်၍ ပါသင့်သမျှထက် ပိုနေခဲ့လျှင် ထိုအရာဝတ္ထု၌ ''လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖို'' ဝင်သည်ဟု ဆိုရပြီးလျှင် ပါသင့်သမျှထက် လျော့ပါက ''လျှပ်စစ်ဓာတ်မ'' ဝင်သည်ဟု ဆိုရသည်။
ဒြဗ်စင်ပေါင်းမှာ ၉ဝ ကျော်ရှိသည့်အတွက် အက်တမ်တို့မှာလည်း ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ်၊ အောက်ဆီဂျင် အက်တမ် စသည်ဖြင့် အမျိုးပေါင်း ၉ဝ ကျော်ရှိသည့် အက်တမ် တို့၏ ဖွဲ့စည်း တည်ဆောက်နေပုံကို ကြည့်ပြန်သောအခါ အက် တမ်တွင် ''အီလက်ထရွန်''များ ပါဝင်၍ ထိုအီလက်ထရွန်တို့ကို အက်တမ်၏ ဝတ်ဆံတွင်ရှိသည့် ''ပရိုတွန်''တို့က ဆွဲငင်ထားပြီး အက်တမ်တွင် အီလက်ထရွန်နှင့် ပရိုတွန်တို့အပြင် လျှပ်စစ်ဓာတ် အားဖြင့် အဖိုလည်းမဟုတ် အမလည်းအမဟုတ်သည့် နျူထရွန် များလည်းရှိသေးသည်။
ထို့ကြောင့်လည်း သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးများက ''အလုံးစုံသောဒြဗ်တို့သည် လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် ပြီးကြ၍ ဒြဗ်နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်မှာ အတူတူပင်ဖြစ်သည်'' ဟု ဆိုကြခြင်းဖြစ်သည်။
ယင်းသို့ လွတ်မြောက်သွားသော အီလက်ထရွန်တို့သည် မိမိတို့ထွက်ခွာ သွား၍ အဖိုဓာတ်ဖြင့် ကျန်ခဲ့သော မူလနေရာသို့ တပတ်လှည့် ပြီး ပြန်ရောက်လာနိုင်လျှင် ထိုအီလက်ထရွန်တို့ သွားရာလမ်း သည် လျှပ်စစ် ''ဆားကစ်'' ဖြစ်လေသည်။
ပုံပမာ- တနေရာတွင်ရှိသော အီလက်ထရွန်တို့သည် ရှိသင့်သည်ထက် လျော့နေသည်ဖြစ်စေ၊ ရှိသင့်သမျှအတိုင်း ရှိသည်ဖြစ်စေ၊ သို့ မဟုတ် ရှိသင့်သည်ထက် ပိုနေသည်ဖြစ်စေ၊ ပိုနေရာမှာထက် အခြားတနေရာတွင် ရှိသော အီလက်ထရွန်အရေအတွက်က များနေခဲ့သော ထိုများနေသည့်နေရာမှာ ''အမ''ဖြစ်၍ နည်းနေသည့် နေရာမှာ ''အဖို'' ဖြစ်တော့သည်။
မော်တော်ကားတွင် တပ်ဆင်ထားသော ''အမ္မီတာ'' ခေါ် ကရိယာကလေးမှာ ဂယ်လဗာနိုမီတာတမျိုးပင်ဖြစ်သည်။
လျှပ်စစ်ဓာတ်ကြောင့် သံလိုက်ဓာတ်ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်းကို အကြောင်းပြု၍ ''လျှပ်စစ်သံလိုက်''များကို ပြုလုပ်ထားသည်။
ရီဇစ္စတန် (တားဆီးအား)နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်မှာ ''ကွန်ဒပ်တစ်ဗစ်တီး'' (ဓာတ်လိုက်အား)ဖြစ်သည်။
ဓာတ်မလိုက်ပစ္စည်းတွင် ဓာတ်မလိုက်အောင် ကာကွယ်ထားနိုင်သည့် ပစ္စည်းမျိုးကို ''အင်ဆူလေးတား'' (ဓာတ်ကာပစ္စည်း)ဟုခေါ်၍ လျှပ်စစ် မီးပွားကို ကာကွယ်ထားနိုင်သည့် ပစ္စည်းမျိုးကို ''ဒိုင်အီ လက်ထရစ်'' (လျှပ်စစ်မီးပွားကာ) ပစ္စည်းဟုခေါ်သည်။
လျှပ်စစ်ကားရင့်ပမာဏ၏ ခုကိန်းမှာ ''အမ်ပီယာ'' ဖြစ်၍ ပြင်သစ် သိပ္ပံပညာရှင် အွန်ဒရေး မာရီ အမ်ပီယာကို အစွဲပြုကာ မှည့်ခေါ်သော အမည်ဖြစ်သည်။
ထိုအား၏ ခုကိန်းမှာ ''ဗို့'' ဖြစ်၍ ထိုအမည်မှာ ဣတာလျံ သိပ္ပံပညာရှင် ဗိုလတာကို အစွဲပြု၍မှည့်ခေါ်သောအမည်ဖြစ်သည်။
ရီဇစ္စတန့်ခေါ် လျှပ်စစ်တား ဆီးအား ခုကိန်းမှာ ''အုမ်း'' ဟုခေါ်၍ ထိုအမည်မှာလည်း ဂျာမန် သိပ္ပံပညာရှင် ဂျော့ဆိုင်မွန် အုမ်းကို ဂုဏ်တင်ကာ ခေါ်ဝေါ်သည့် အမည်ဖြစ်လေသည်။
အထက်ပါ ခုကိန်း သုံးမျိုးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး အုမ်းက ပုံသေနည်းတခု တီထွင်ထားခဲ့၍ ထိုပုံသေနည်းကို ''အုမ်းစည်း'' ဟု ခေါ်လေသည်။
လျှပ်စစ်ပါဝါကို သိလိုလျှင် ''ဝပ်'' ဖြင့် တိုင်းတာရသည်။
သို့သော် ဝပ်မှာ သေးငယ်လှသောကြောင့် လျှပ်စစ်ပါဝါကို များသောအားဖြင့် ဝပ် ၁ဝဝဝ နှင့် ညီသော ''ကီလိုဝပ်''နှင့် တိုင်းတာလေ့ ရှိကြသည်။
မည်မျှ စုဆောင်းပေးနိုင်သည်ဟူသော စွမ်းရည် ကို ထိုကွန်ဒင်ဆား၏ ''ကပက်စီးတီး''ဟုခေါ်၍ ထိုစွမ်းရည် မှာ ကွန်ဒင်ဆားအတွင်းရှိ ဓာတ်လိုက်သတ္တုပြားများ တခု နှင့်တခု နီးကပ်လေလေ၊ ကြီးလေလေဖြစ်သည်။
ထို အပိုင်းကို ''အာမေချာ'' (နန်းကြိုးခွေ ရစ်လုံး) ဟုခေါ်သည်။
သံပျော့ချောင်းများပေါ်တွင် နန်ကြိုးများ ရစ်ပစ်ထားသော လျှပ်စစ်သံလိုက်များဖြစ်ကြ၍ ထိုသံလိုက်များကို ''ဖီးမက်ဂနက်'' (အားပေးသံလိုက်) ဟု ခေါ်လေသည်။
ယခင်ကဆိုလျှင် လျှပ်စစ်သံလိုက်အစား သံမဏိသံလိုက်များကိုသာ သုံးခဲ့၍ ထိုဒိုင်နမိုမျိုးကို ''မက်ဂနက်တို'' (သံလိုက် လျှပ်စစ်စက်) ဟုခေါ်လေသည်။
သို့သော် ဤသို့ အာမေချာလည်စဉ် နန်းကြိုးရစ်ခွေများအတွင်း၌ စီးသောလျှပ်စစ် ကားရင့်တို့သည် ''အပတ်ဝက်'' တိုင်းတွင် တစ်ကြိမ်စီးရာအရပ် ပြောင်းကြသဖြင့် ဤစက်မျိုးမှ အေစီကားရင့်ခေါ် တဖက်ပြန်စီး လျှပ်စစ်ကားရင့်မျိုးကိုသာရလေသည်။
လျှပ်စစ်ဓာတ်ပညာတွင် အရေးကြီးသည့်ကရိယာတခုရှိသေးသည် ထိုကရိယာမှာ''ထရန်စဖောမား'' (ဓာတ်အားပြောင်းကရိယာ) ဖြစ်၍ ထိုကရိယာကို လျှပ်စစ်ဓာတ်အား၏ ဗို့အားတိုးစေလို၊ လျှော့စေလိုသည့် နေရာမျိုးတွင် အသုံးချရလေသည်။
ထရန်စဖောမားတွင် အလယ်ဗဟို၌ လျှပ်စစ် သံလိုက်တုံးတခုရှိ၍ ထိုလျှပ်စစ်သံလိုက်တုံးဖက်တွင် ''ပရိုင်မရီ'' (မူလ) နှင့် ''စကင်ဒရီ'' (အညှို့ခံ) နန်းကြိုး ခွေ နှစ်ခုရှိသည်။
အနောက်သို့ ခရီးသွားခြင်းမှတ်တမ်းကို ရှီးယိုကျိ (西遊記) ဟုခေါ်သည်။
ယင်းသည် ကျော်ကြားသော တရုတ်ဂန္ထဝင်ဝတ္တုကြီး ၄ ပုဒ် ဖြစ်သော သုံးပြည်ထောင်ခေတ်ဇာတ်လမ်းများ (三國演義)၊ အနောက်သို့ ခရီးသွားခြင်းမှတ်တမ်း(西遊記)၊ စိမ့်တောမြေမှ ဇာတ်လမ်း (သို့) စိမ့်တောမြေမှ ဝရမ်းပြေးများ (水滸傳)၊ ”” (紅樓夢) တို့ထဲက ဝတ္ထုဖြစ်ပြီး ဤဂန္ထဝင်ဝတ္ထုကြီးက ပို၍လူသိများသည်ဟုဆိုရပါမည်။
စာရေးဆရာ က ''ခန်းဆောင်နီအိပ်မက်''ဝတ္ထုကို မြန်မာဘာသာသို့ပြန်ဆိုခဲ့သည်။
အနောက်သို့ခရီးသွားခြင်းမှတ်တမ်းကို ပုံစံဖြင့် တင်ပြထားသော်လည်း ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားမှု ရေစီးကြောင်းကို သုတေသနပြုရာ၌ ဤဝတ္ထုသည် လွန်စွာအရေးပါသော သမိုင်းအထောက်အထားတစ်ခု ဖြစ်နေသည်။
ကာလ ရှေးခေတ် တရုတ်ပြည်သို့ ဗုဒ္ဓသာသနာတော် ရောက်ရှိလာပုံနှင့် ရဟန်းတော် ရွှင်ကျန်း (玄奘) သို့ အား သွားရောက်ပင့်ဆောင်ခြင်း ဖြစ်စဉ် (အနောက်သို့ ခရီးသွားခြင်းမှတ်တမ်း) နှင့် အခိုင်မာ ဆက်စပ်နေသော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းကြီးဖြစ်၏။
ထို့ကြောင့် ဝတ္ထုဇတ်လမ်းထဲက အခန်းတစ်ခန်းဖြစ်သော "ငှက်ပျောရွက် ယပ်တောင်" ကိုသာ ရိုက်ကူးတင်ဆက်ခဲ့သည်။
စွန်းဝူခုန်း (孫悟空) ၏ ဇာတ်သရုပ်ကို ပေါ်လွင်အောင် တင်ပြနိုင်ခဲ့သည်။
စွန်းဝူခုံးသည် အနောက်သို့ခရီးသွားခြင်းမှတ်တမ်း၏ အဓိကဇာတ်ဆောင်ဖြစ်ပြီး ဇာတ်အိမ်တစ်ခုလုံး၏ အသက်ဖြစ်နေခြင်းကြောင့် "အနောက်သို့ခရီးသွားခြင်းမှတ်တမ်း" နေရာတွင် စွန်းဝူခုံးမှတ်တမ်းဟု အမည်ပေးလျှင်ပင် ရနိုင်သည်။
ဇာတ်လမ်း အကျဉ်းသဘောမှာ ဇာတ်လိုက်ကြီးစွန်းဝူခုန်းသည် ရှင်တြိပိဋိုက် ခေါ် ရဟန်းတော် ထန်ဆန်း (唐僧 သို့ 唐三藏; ) အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ပိဋကတ်သုံးပုံ သွားရောက်ပင့်ဆောင်သောအခါ ရှင်ရဟန်း၏ လုံခြုံရေးအတွက် နောက်လိုက်နောက်ပါအဖြစ် တာဝန်ထန်းဆောင်ရသူဖြစ်ပြီး စွန်းဝူခုန်းအား ယင်းတာဝန်အပ်နှင်းပေးခဲ့သူမျာ (觀世音; ) ဖြစ်၏။
ထန်ဆန်း၏ အသားကို စားပါက မသေဆေးစားသကဲ့သို့ စွမ်းသည်ဟူသောကြောင့် လမ်းတလျှောက် ဘီလူးများက ထန်ဆန်းကို အလုအယက် လိုချင်နေကြ၍ စွမ်းဝူခုန်းအား ထန်ဆန်းကို အကာအကွယ်ပေးရန် စေလွှတ်ခြင်းဖြစ်သည်။
Yuan Dynasty (A.D. 1271-1368) နှောင်းပိုင်၊ Ming Dynasty ( A.D. 1368-1644) ကနဦးကာလတွင် (Yang Ne) ယန်နာဆိုသော ပြဇာတ်ရေးဆရာက အနောက်သို့ ခရီးသွားခြင်းဝတ္ထုကို စတင် ပြဇာတ်အဖြစ် စတင်ရေးသားခဲ့သည်ဟု သမိုင်မှတ်တမ်းတချို့၌ ဖော်ပြသည်ကို တွေ့ရသည်။
ယင်ရိုးရာပုံပြင်များမှာ အမှန်တကယ် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားခဲ့သေ၊ ထန်မင်းဆက်လက်ထက် ရှင်မောက္ခဒေဝ ခေါ် ရဟန်းတော် ရွှန်စန့် (Xuan Zang)၏ မဇ္ဈိမလား ခရီးရှည်ကို အ​ခြေခံထားခြင်းဖြစ်၏။
ဇာတ်ဝတ္ထုထဲ၌ ရဟန်းတော်ရွှင်ကျန်းကို ထန်ဆန်း (Tang Seng) အဖြစ်ဖန်တီးရေးသားခဲ့သည်။
Tang (唐) မှာ ၊ ထန်ခေတ်ကို ညွန်းဆိုခြင်းဖြစ်ပြီး Seng (僧) မှာ သံဃာဟု အနက်အဓိပ္ပာယ်ရ၏။
ထန်မင်းဆက်ခေတ်သည် (Tang Dynasty, A.D. 618-709) အထိဖြစ်၏။
သမိုင်းအထောက်အထားများအရ ရဟန်းတော် ရွှန်စန့်သည် ထန်ခေတ်၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မဇ္ဈိမဒေသ၊ နာလန္ဒာတက္ကသိုလ်တွင် (၁၇)နှစ်ကြာ ဗုဒ္ဓကျမ်းဂန်များနှင့် ဘာသာစကားများစွာကို သင်ယူခဲ့ပြီး (၁၉)နှစ်အကြာတွင် ထန်မင်းဆက် နန်းစိုက်ရာ (ယခု ရှီအန်း 西安)မြို့တော်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများကဆိုသည်။
ထို့ကြောင့် ရဟန်းတော်ရွှင်ကျန်းကို (ဆန်းချန်းဖှားဆစ် 三藏法師) ပိဋကတ်သုံးပုံဆရာတော်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။
ရဟန်းတော်ရွှင်ကျန်း အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ တရုတ်ပြည်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီးနောက် များကို မရပ်မနား ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ရာ အဘိဓမ္မာကျမ်း (၇၅)အုပ်၊ အခန်းပေါင်း (၁၃၃၅)ခန်းကို တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခဲ့ပေသည်။
ပြဇာတ်ရေးဆရာ ယန်နာ မတိုင်မီ လက်ထက်၌ ဝူချင်လင် ဆိုသော စာရေးဆရာက (ထန်းဆန်းချန်းရှီးထင်းချွီကျင်း) အနောက်ဘုံမှပိဋကတ်သုံးပုံပင့်ခြင်း ဝတ္ထုကို စီစဉ်ရေးသားခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းအချို့ကဆိုသည်။
အမှန်တကယ် ရဟန်းတော်ရွှန်စန့်ကိုယ်တိုင် ရေးသားခဲ့သည့်မှတ်တမ်း လည်းရှိ၏။
ဝတ္ထု၏ ဒုတိယပိုင်းတွင် စွန်းဝူခုန်းက ရဟန်းတော် ထန်ဆန်းကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပြီး ပိဋကတ်သုံးပုံ သွားရောက်ပင့်ဆောင်ခြင်းဖြစ်၏။
စွန်းဝူခုန်းသည် မြေလျှိုးမိုးပျံအတတ်များကို စွမ်းဆောင်နိုင်ရုံသာမက ရုပ်လွှဲရုပ်ပြောင်း ပုံတူကိုယ်ပွား အတတ်ကိုလည်း တတ်သည်။
သူ့ကိုယ်ပေါ်မှ မွေးညင်းတချောင်းကို လက်ဖဝါးပေါ်တင်ပြီး ဝူးခနဲ တစ်ချက်မှုတ်လိုက်ရုံဖြင့် သူ့ကိုယ်ပွား စွန်းဝူခုံးပေါင်းများစွာကို ဖန်တီးပြနိုင်သည်။
ခြုံ၍ပြောရလျှင် စွန်းဝူခုန်းသည် အဋ္ဌာရသပေါင်းများစွာ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သော မျောက်မင်းကြီးဟုပြောရမည်ဖြစ်၏။
စွန်းဝူခုန်း၏ ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမှုကြောင့် သူ့ကို ရိုးရိုးမျောက်ထက် မျောက်အသူရာ၊ မျောက်ယက္ခ သို့မဟုတ် နတ်မျောက် (妖怪 yaoguai)ဟု ဆိုကြသည်။
စွန်းဝူခုန်းနှင့် ဘီလူးများကြားတိုက်ပွဲသည် စင်စစ်လူမှုအဖွဲ့အစည်း၏ ပဋိပက္ခကို ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
အရံဇာတ်ဆောင် ကျူးပါကျဲ (豬八戒) သည် စွန်းဝူခုန်းကဲ့သို့ပင် တစ်ချိန်က အစွမ်းရှိသောနတ်စစ်သူကြီးတစ်ပါးဖြစ်သည်။
သို့သော် သူသည် မူးယစ်သောက်စားပြီး လနတ်သမီးကို ပြစ်မှားခဲ့ခြင်းကြောင့် ယခုကဲ့သို့ ဝက်ဘီလူးဘဝ၌ အပြစ်ဒဏ်ခံနေရခြင်းဖြစ်သည်။
ရဲထက်၊ကလျာမဂ္ဂဇင်း (?/၂၀၀၉) နှာ-၁၀၅-၁၀၉။
ရန်ကုန်မြူနီစပါယ်အဖွဲ့ (ယခု ) က ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဈေးသစ်ကြီး ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ မြူနီစပါယ်မင်းကြီးစကော့ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် စကော့ဈေးဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဈေးသည် ရှေးဟောင်းအဆောက်အဦး တစ်ခုဖြစ်ပြီး တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားရှိသည်။
စကော့ဈေးအား ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဘောလုံးအားကစားကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သူ ဗြိတိသျှလူမျိုး အုပ်ချူပ်သူအရာရှိ ဆာ အား ဂုဏ်ပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားဆိုကြသော်လည်း အမှန်၌ ထိုစဉ်က မြူနီစပါယ်ကော်မရှင်နာမင်းကြီး ဂါဗင် စကော့(ဒ်)အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် မှည့်ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်။
A History of Rangoon by B.R. Pearn, American Baptist Mission Press, Rangoon, 1939, p. 284. ၁၉၄၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဗိုလ်ချူပ် အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်းဈေးဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
ပေပင်သည် အပူပိုင်းအရပ်ဒေသ၌ ပေါက်လေ့ရှိသည်။
ပေရွက်ကို ပေပင်ပေါ်မှခူးပြီးလျှင် ပြီးခြင်း ရေးရသည်မဟုတ်ပေ။
ပေချပ်များ တညီတည်းဖြစ်လာသော်လည်း စာမရေးနိုင်သေးပေ။
ပေချပ်ပေါ်တွင် စာရေးရန် စာစင်ခုံရှိသည်။
စာရေးရာတွင် အရေးမှားခဲ့သော် မှားသောစာလုံး၏ အလယ်တွင် ဝတ်ဆံထည့်ခြင်းဖြင့် ဖျက်ပစ်လိုက်ရသည်။
ပေချပ်များဖြင့် မိမိလိုရာ စာကိုရေးပြီး မျဉ်းကိုရသည်။
ပေပေါ်တွင် စာရေးခြင်းသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာ ရောက်လာဟန်တူသည်။
စာတိုက်တွင် ထားသည့် ပေစာတထုပ်ကို ယူကြည့်လျှင် စာပုလွေဖြင့် ပတ်၍ အပေါ်က စာစည်းကြိုးခေါ် စာထုပ်ကြိုးဖြင့် ရစ်ပတ်ထားသည်ကိုတွေ့ရမည်။
ပေစာကို ကျောင်းစာရေးခေါ် ပေစာရေးသူများကရေးကြသည်။
ပေစာများနှင့်အတူ သရုပ်ဖော်ပုံများဆွဲထားသည့် ပေများမှာ အလွန်ရှားသည်။
ပေစာများသည် ဗုဒ္ဓဒေသနာတော်ကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် အလွန်အကျိုးပြုသည်။
စပိန်ပြည့်ရှင် ပဉ္စမချားဘုရင်ကား ကဲ့သို့ပင် မဂျဲလင် လည်း အောင်မြင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်သဖြင့် သူ့အား သင်္ဘော ၅ စင်းနှင့် လူ ၃ဝဝ ခန့်ပေးလေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၈) (၁၅၀၆) တွင် ကွယ်လွန်သောအခါ၊ ၎င်း၏စူးစမ်းမှုရှာဖွေသော အလုပ်ကို မက်ဂျလန် (Ferdinand Magellan) က ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သည်။
မက်ဂျလန်ကျဆုံးပြီးနောက်၊ သူ၏လက်ထောက် မာလိန်မှူးသည် သူစီးသောသင်္ဘော "ဝိတိုရိယ" ကိုကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်ပြီး၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်ကျော်၍ "" (Cape of Good Hope)ကိုရောက်၏။
အသင်း၏ဥက္ကဋ္ဌမှာ နိုင်ငံကျော် ရုပ်ရှင်မင်းသား ကိုဖြစ်သည်။
ရန်ကုန်မြို့ နာရေးကူညီမှုအသင်း ဖြစ်မြောက်ရေးကော်မတီကို ၂၀ဝ၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှ စတင် ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ပြီး ပထမဦးဆုံး နာရေးကူညီမှုပြုခြင်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် မြန်မာ့ပန်းပုပညာရှင် ဆရာကြီး ဦးဟန်တင်၏ ဈာပနကို မြန်မာအနုပညာရှင် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်၊ ဒါရိုက်တာ အကယ်ဒမီကိုက နာရေးယာဉ်ကို ကိုယ်တိုင်မောင်းနှင်၍ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်။
ဆရာကြီး ၏ အိပ်မက်နှင့် မန္တလေး၏ လမ်းပြမှုမှ အကောင်အထည် ပေါ်လာသော 'ရန်ကုန်မြို့ နာရေးကူညီမှုအသင်း' ဖြစ်မြောက်ရေး ကော်မတီတွင် နိုင်ငံကျော် အနုပညာရှင်များ၊ စာရေးဆရာကြီးများ၊ မဂ္ဂဇင်းထုတ်ဝေသူများ၊ ကုန်သည်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၊ ဝန်ထမ်းများ၊ လက်လုပ်လက်စားများ၊ စသည့် လူတန်းစားမျိုးစုံ ပါဝင်သည်။
အသင်းကြီးသည် ရန်ကုန်တိုင်းအတွင်း သေဆုံးသူ ရာချီရှိသည့် အရေအတွက်ကို လစဉ်နီးပါး လိုက်လံသင်္ဂြိုဟ် ပေးနေသလို၊ ကလည်း နေ့စဉ်နှင့်အမျှ လူနာပေါင်း ၁၅ဝ ကျော်ကို အခမဲ့ ကုသပေးရင်း လည်ပတ်လာခဲ့သည်။
ဗြဟ္မစိုရ် လူမှုကူညီရေးအသင်းကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့၌ စတင်ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
အသင်းသည် အခမဲ့ နာရေးကူညီမှုများအပြင် ငွေကြေးမတတ်နိုင်သည့် လူနာများအား ဆေးရုံစရိတ်ငွေကြေး ထောက်ပံ့ခြင်းများကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဗြဟ္မစိုရ်လူမှုကူညီရေးအသင်း၏ နာယကအဖွဲ့ဝင် (၁၀) ဦးရှိသည်။
သူတို့၏ အကြောင်းပြချက်မှာ အလွန် တုန်လှုပ်ဖွယ် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများကို ကျူးလွန်နေသည့် မြန်မာ အစိုးရအတွက် သူတို့၏ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများမှာ ဘဏ္ဍာရေး အသက်သွေးကြောသဖွယ် ဖြစ်နေသည်ဟု ဆိုသည်။
မတိုင်မီ အချိန်ထိ မိုးလေဝသ သတင်းအတွက် အားထားရသူတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ပြီး သတင်းလောကတွင်လည်း သတင်းထုတ်ပြန်ရန် ပွင့်လင်းသူ အဖြစ် ကျော်ကြားခဲ့သည်။
FM ရေဒီယိုလိုင်းများဖြစ်သည့် Mandalay FM နှင့် Shwe FM တို့တွင် အပတ်စဉ်နှင့်လစဉ်ရာသီဥတုရေးရာဆွေးနွေးဟောပြောသူအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရုပ်သံလိုင်းဖြစ်သည့် တွင် အခါအားလျော်စွာ ဟောပြောသူအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ဒေါက်တာထွန်းလွင် ဇနီး ဒေါ်မူမူသန်းနှင့် အတူ သား/သမီး(၃)ဦး၊မြေး(၂)ဦးတို့နှင့် ရန်ကုန်မြို့တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။
ဒေါက်တာထွန်းလွင်သည် -ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ထွန်းလွင် ဖေါင်ဒေးရှင်းကို ထူထောင်ခဲ့သည်။
ဆရာခ ရူပဗေဒဆုသည် ၏ ပထမဆုံး ရူပဗေဒပါမောက္ခ ဖြစ်သော ပါမောက္ခ ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ပေးအပ်သောဆု ဖြစ်သည်။
ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ၂၀ဝ၉-ခုနှစ်၊ မတ်လ(၂၀)ရက်နေ့၊ ရူပဗေဒဌာန တွင် ပေးအပ်ခဲ့ပေသည်။
လက်ရှိ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးမှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်သည်။