DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ဘက်တွင် ခြေကုပ်မိနေပြီဖြစ်သော အင်္ဂလိပ်တို့သည်မြန်မာတို့၏အင်အားကိုကြည့်၍ နယ်ချဲ့ရန် စိုင်းပြင်းလျက်ရှိကြလေသည်။
ထိုအင်္ဂလိပ်- မြန်မာစစ်ပွဲသုံးပွဲစလုံးသည် တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်အစ ဘုန်းတန်ခိုး တက်ဖြိုးစအချိန်တွင် ပေါ်တူဂီ၊ ဒတ်ချ၊ ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့သည် ကိုအခြေပြု၍ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ် လုပ်လျက်ရှိကြသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အခြေစိုက်ထားသော အင်္ဂလိပ်တို့၏ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီသည် အလောင်းဘုရား၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် တွင် ဖွင့်လှစ်ထားရာမှ ရန်ကုန် နှင့်ပုသိမ်တို့တွင် ကုန်တိုက်များဆောက်လုပ်ခွင့်နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ခွင့်ပါ ရရှိလေသည်။
အလောင်းဘုရားအား ဆက်ခံသော လက်ထက်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ဟိုင်းကြီးကျွန်းအရေးတွင် သေဆုံးရသူများအတွက် လျော်ကြေးတောင်းဆိုလေသည်။
မြန်မာတို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်ရာ၌ ၎င်း၏ နယ်စပ်ဒေသများတစ်လျှောက်တွင် အကျိုးဆက်များ ရှိခဲ့သည်။
မြန်မာတို့၏ ဆက်လက်၍ နယ်မြေချဲ့ထွင်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်တိုက်ခိုက်မှုများကို တုံ့ပြန်သည့်အနေနှင့် ၎င်းကို တန်ပြန်ရန် ဗြိတိသျှနှင့် တို့သည် ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။
ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၈၂၄-၁၈၂၆) သည် ဗြိတိသျှတို့ အောင်ပွဲဆင်ခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။
စစ်ပြေငြိမ်းရေး ရန္တပိုစာချုပ်(Treaty of Yandabo) ချုပ်ဆိုခြင်းဖြင့် မြန်မာတို့ သည် ယခင် သိမ်းပိုက်အောင်မြင်ထားသော အာသံ၊ မဏိပူရနှင့် ဒေသများကို လက်လွှတ် ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။
ဗြိတိသျှတို့သည် အနာဂတ်တွင် မြန်မာသို့မဟုတ် နှင့် ညှိနှိုင်းရေးလုပ်ရန်အတွက် အပေးအယူပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးပြုရန် ရည်ရွယ်၍ ကိုလည်း သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
နှစ်ပေါင်းတစ်ရာ ကျော်သွားသောအခါ၊ ရှိ ဗြိတိသျှတို့သည် နယ်မြေဒေသများကို အကြီးအကျယ် ချဲ့ထွင်သည့် ကာလတွင် ၏ သယံဇာတများနှင့် အဓိက နယ်မြေဒေသကြီးကို တပ်မက်လာသည်။
သည် ဗြိတိသျှတို့၏ ကျူးကျော်မှုကို ခုခံရန်အတွက် မြန်မာနိုင်ငံ အခြေအနေနှင့် စီးပွားရေးကို ခေတ်မီအောင် ကြိုးစားခဲ့သည်။
မြို့တော်သစ် ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆက်လက်၍ ခိုင်ခံ့အောင်လည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
သို့သော် ကြီး၏ သားတော် သီပေါမင်း (၁၈၇၈-၁၈၈၅ တွင် ထီးနန်းစိုးစံသည်) သည် အရည်အချင်းမပြည့်ဝသော မင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး တို့နှင့် ပူးပေါင်းရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ကာ တိုင်းပြည်ကို ကောင်းစွာ မအုပ်ချုပ်နိုင်ပဲ နယ်စပ်ဒေသများတွင် ပြဿနာများ ဖြစ်ပွားစေခဲ့သဖြင့် ခမည်းတော် လက်ထက်က ချုပ်ဆိုခဲ့သော စာချုပ်ကို ချိုးဖောက်ရာ ရောက်ခဲ့သည်။
တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲတွင် ၏ ကျန်ရှိနေသောဒေသများကို သိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့် သည် ဗြိတိသျှတို့ လက်အောက်သို့ လုံးလုံးလျားလျား ကျရောက်ခဲ့သည်။
F သည် ၆ ခုမြောက် အခြေခံ ခေတ်သစ် လက်တင် ဖြစ်သည်။
တွင် (/ɛf/) သည် (ef) သို့မဟုတ် F ဟု အသံထွက်သည်။
T3 {! ပရိုတို-စီမီတစ် ! ဖိုနီးရှန်း ! ဩရုစကမ် ! ဂရိ ! ရောမF ----- } မှ F ၏ပုံစံကို ဂရိဘာသာသို့ မွေးစားထားခဲ့ပြီး အသံထွက်ကို (၎င်းသည် တွင် ကို ကိုယ်စားပြုသည်၊ နောက်ပိုင်း၌ ရောမအက္ခရာတွင်လည်း ,, ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။
ထို့အပြင် ဂရိဘာသာမှ (၎င်းသည် F ပုံစံဖြစ်သော်လည်းအသံထွက်မှာ /w/ ဖြစ်သည်။
ရောမအက္ခရာတွင် (FH) ကို /f/ ကို ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။
ထိုအချိန်တွင် ဂရိဘာသာမှ ဖိုင်‹Φ› ကို နှုတ်ခမ်းဟသံထွက်ရန်အတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီးဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိ ခေတ်သစ်ဂရိဘာသာတွင်မူ ထိုအသံထွက်သည် F နှင့် အနီးစပ်ဆုံးတူသော အသံထွက်ဖြစ်သည်။
F ကို လ နှင့် Friday အဖြစ် တွင် ဖော်ပြကြသည်။
ဘာသာရပ်တွင် Fကို ဒြပ်စင်တစ်ခု၏ သင်္ကေတအဖြစ်ဖော်ပြကြသည်။
နယ်ပယ်တွင် Fသည် ကျဆုံးခြင်း အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။
တိုင်းတာရာ၌လည်း F ကို အဖြစ်အတိုကောက် ဖော်ပြခဲ့သည်။
တွင် F ကို (False) အမှားအဖြစ်ကိုယ်စားပြုပြီး T ကို (True)အမှန်ဟူ၍ ဖော်ပြကြသည်။
အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသသို့ မြန်မာစံတော်ချိန် နံနက် (၆) နာရီ (၁၀) မိနစ်မှ (၆) နာရီခွဲအထိ လှိုင်းတို (၁၃၆၅၀) ကီလိုဟာ့(ဇ်) တွင် ထုတ်လွှင့်သည်။
နေ့စဉ်နေ့တိုင်း နောက်ဆုံးရ ဂျပန်နိုင်ငံ သတင်းနှင့် ကမ္ဘာ့ သတင်းများကို ထုတ်လွှင့်သည်။
ကံအားလျော်စွာ အီး၊ အမ်၊ ဒီအူဇာ ဆေးတိုက်၌ သုံးမရ၍ ချောင်ထိုးထားသော တစ်လုံးကို သွားတွေ့လေသည်။
မြန်မာအဆွေ ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင် ဦးဘညွန့်၏သား ရုပ်ရှင် ဝါသနာအိုး ဟိုက်စကူးကျောင်းသား ကိုညီပု၏ အကူအညီကို ရယူကာ “” ရုပ်ရှင်ကားကို ရိုက်ကူးရန် ကြိုးပမ်းသည်။
သည် အနယ်နယ် အရပ်ရပ်သို့ များ လှည့်လည် ဟောပြောစဉ် ကွယ်လွန်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့နောက် သတင်းကားကို ထိုနှစ် ၁၉၂၀ မှာပင် ယခုနေရာ၌ ရှိခဲ့ဖူးစော စိနီမာဒီပဲရစ်ရုံ၌ အင်္ဂလိပ် ဇာတ်ကားနှင့်အတူ ပူးတွဲပြသသည်။
မည်သို့ပင် ဖြစ်စေ “မေတ္တာနှင့်သူရာ” ဇာတ်ကားကို ခုတွင် အောင်မြင်စွာ ရုံတင်ပြသနိုင်ခဲ့သည်။
ထိုသုံးရုံအနက် အရှေ့ဘက် ရွိုင်ရယ်စီနီမာဒီပဲရစ် ရုံမှာ အတွင်းကျ၍ ရှေ့ဘက်တွင် ပန်းခြံနှင့် ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်မူ ၊ ၊ ၊ ဆိုင်တန်းများ တခမ်းတနား သပ်ရပ်စွာ ရှိ၏။
ခြေလျင်တမျိုး၊ တဖုံ၊ နှင့် တပြုံတခေါင်း လက်မှတ်ရောင်းသလောက် နေရာမရှိ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) ပထမ မြန်မာများ [ Myanmar.com]။
ဒန်းညုမြစ်သည် ဥရောပတိုက်တွင် တည်ရှိသည်။
ထိုမှတဆင့် အရှေ့ဘက်သို့ ၂၈၅၀ ခန့် ( ၁၇၇၁ မိုင် ) ခန့် ဥရောပတိုက်ရှိ မြို့ကြီး ၄မြို့ကို ဖြတ်သန်းပြီး နှင့် ကို ပိုင်းခြားပြီး ဒန်းညုမြစ်အဖြစ် ပင်လယ်နက်အတွင်းသို့ စီးဝင်လေသည်။
မြို့၏ အဆောက်အအုံများနှင့် တကွ လမ်းပန်းတိုကို ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရီမြို့ နမူနာအတိုင်း တည်ဆောက်ထားသဖြင့် ယင်းမြို့ကို ဥရောပအရှေ့ပိုင်း၏ ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။
ဗူးခရက်ဟူသော အမည်သည် ဗူးကာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကလေးကို အစွဲပြု၍ တွင်သည်ဟု အချို့ကဆို၍ အချို့ကမူ ရူမေးနီယန်းဘာသာဖြင့် ပျော်မြူးဖွယ်ရာ မြို့ ဟု အဓိပ္ပာယ် ရသော ဗူးကာရက်စီဟူသော စကားမှ လာသော အမည်ဟုဆိုကြသည်။
ဗူးခရက်မြို့သည် ဒုတိနှစ်များအတွင်း စက်မှု၊ လက်မှု လုပ်ငန်းများကို ချဲ့ထွင်လုပ်ကိုင် လာခဲ့သည်။
Bucica, 2000, p.6. မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ ၁၊ အပိုင်း ၈။
အတွင်း စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် သုံးခုရှိသည့်အနက် နောက်ဆုံးဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် တက္ကသိုလ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း မိတ္ထီလာမြို့ နှင့် ၁၀မိုင်ခန့်အကွာ သပြေ၀ကျေးရွာအနီးတွင် တည်ရှိသည်။
မိတ္ထီလာ စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်သည် မိတ္ထီလာမြို့တွင် တည်ရှိသော်လည်း မန္တလေးမြို့နှင့် နေပြည်တော်တို့တွင် တက္ကသိုလ်နယ်မြေခွဲများ တည်ထောင်ထားရှိသည်။
မန္တလေးနယ်မြေခွဲသည် အတွင်းတွင် တည်ရှိပြီး နေပြည်တော်နယ်မြေခွဲသည် နေပြည်တော် အမှတ် (၁၈) အထက်တန်းကျောင်းတွင် တည်ရှိသည်။
မိတ္ထီလာစီးပွားရေးတက္ကသိုလ် စတင်တည်ထောင်ချိန်မှစ၍ ယခုအချိန်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသော ပါမောက္ခချုပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။
မောင်ရှောလူးသည် နိုင်ငံသို့ ပညာဆည်းပူးရန် လာရောက်သည့် ပထမဦးဆုံးသော မြန်မာ ကျောင်းသားဖြစ်သလို အမေရိကသို့ ပထမဆုံး ရောက်ခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံသားလဲ ဖြစ်သည်။
သူသည် မြန်မာနိုင်ငံသားထဲမှ ပထမဆုံး အနောက်တိုင်း ဆေးပညာဘွဲ့ရရှိခဲ့သူ ဖြစ်သည့်အပြင် ဗက်ခနဲ တက္ကသိုလ် (Bucknell University)ကလည်း သူ့ကို အမ်အေဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခဲ့ခြင်းကြောင့် သူသည် မြန်မာနိုင်ငံသားထဲမှ ပထမဆုံး ဘွဲ့လွန် မာစတာဘွဲ့ရရှိသူလဲ ဖြစ်သည်။
ဒေါက်တာရှောလူးကို ခရစ်နှစ် ၁၈၃၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။
ထိုစဉ်က မော်လမြိုင်မြို့သည် ဗြိတိသျှပိုင် အောက်မြန်မာပြည်၏မြို့တော် ဖြစ်ပြီး အထက်မြန်မာပြည်ကိုမူ စိုးစံနေချိန်ဖြစ်သည်။
မိခင်မှာ မွန်ဘုရင် ၏ ညီတော် မြဝတီမြို့စား (ဗရဲ့ပတိုင်း) ၏ မြစ်တော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။
မော်လမြိုင်တွင် ခရစ်ယာန် သာသနာပြု ဒေါက်တာ (Adoniram Judson) ခေါ် ယုဒသန် နှင့် အိမ်နီးချင်းဖြစ်သည်။
ခရစ်နှစ် ၁၈၅၆ ခုနှစ်၊ ရှောလူး အသက် ၁၇ နှစ် အရွယ်တွင် အိမ်မှစွန်စား၍ ထွက်ပြေးကာ နိုင်ငံ ၌ သွားရောက်ပညာသင်သည်။
အမေရိကားသို့ ရောက်ရှိခြင်း ခရစ်နှစ် ၁၈၆၂ ခုနှစ်]] သို့ဖြင့် သူသည် ကာလကတ္တား သင်္ဘောဆိပ်၌ ယောင်လည်လည် ဖြစ်နေသည်။
ဆရာမကြီး၏ ဆောင်ရွက်ပေးချက် အရ နယူးယောက်မြို့မှ ကုန်သည်တစ်ဦးနှင့် လူဝီစဗတ်ရှိ တက္ကသိုလ် (ယခု ) မှ သီအိုလိုဂျီ ပါမောက္ခ တစ်ဦးက မောင်ရှောလူးကို ကူညီထောက်ပံ့ပေးကြသည်။
ထိုတက္ကသိုလ်တွင် ၊ ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဖီလိုဆိုဖီ၊ ရုက္ခဗေဒ၊ ဘူမိဗေဒ၊ နိုင်ငံရေး ဘောဂဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ အမေရိကားဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ ဥပဒေ စသည်တို့ကို မောင်ရှောလူး လေ့လာ ဆည်းပူးသည်။
ငွေဝယ်ကျွန် ပြဿနာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ (Abraham Lincoln) ဦးဆောင်သော မြောက်ပိုင်းသားများနှင့် တောင်ပိုင်းသားများ တိုက်ခိုက်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် သူသည် အိုဟိုင်းယိုး နဉ်၊ ကလိဗလင်း ကုသိုလ်ဖြစ်ဆေးရုံရှိ ဆေးကောလိပ်ကျောင်း(Cleveland Medical College)တွင် ဆေးပညာကို ဆက်လက်သင်ယူသည်။
မပြန်မီ သူသည် ထိုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သမ္မတကြီး နှင့် သွားရောက်တွေ့ဆုံသည်။
ခရစ်နှစ် ၁၈၆၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဒေါက်တာ ရှောလူးသည် အမိမြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။
လမ်းခရီးတွင် တွင် တစ်လ၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံ တွင်တစ်ပတ် နားနေလေ့လာ၍၊ ဂရိနိုင်ငံ ၊ ၊ ကာလကတ္တား စသည်တို့သို့ ခေတ္တ ဝင်ရောက်ခဲ့သေးသည်။
သို့ဖြင့် ဒေါက်တာ ရှောလူးသည် မော်လမြိုင်မြို့သို့ ပြန်ကာ တွင် ကိုယ်ပိုင်ကျောင်း ဖွင့်လျက် ကျောင်းသား ၃၀ကို စာသင်ပေးသည်။
ဒေါက်တာရှောလူးသည် ခရစ်နှစ် ၁၈၇၈-ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် (ပိန်ကီလာ) Painkiller အမည်ရှိ ဆေးကျမ်းငယ် တစ်စောင်ကို ပြုစုပြီး မော်လမြိုင်ရှိ မော်လမြိုင်အဆွေ ပုံနှိပ်တိုက်မှ ဦးနီက ပုံနှိပ်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။
စာပေဗိမာန်ထုတ် အောင်မင်းမြတ်၏ ကွယ်လွန်ထင်ရှား ဆရာ ၁၀၀၏ အားမာန်များ စာအုပ်မှ ၂၀၀၉-ခုနှစ် ဒေါက်တာရှောလူးသည် အိမ်ထောင်နှစ်ဆက် ကျဖူးသည်။
ဒေါက်တာရှောလူး၏ ပထမ အိမ်ထောင်ဆက်မှ သမီးများမှာ သားများနှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့ကြပြီး ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့ကြသည်။
တစ်နေ့ နံနက်တွင် ဇနီး၊ သားသမီးများအား လိုက်လံနှိုးကာ အောက်ထပ်သို့ ဆင်းလာကြရန် မှာကြားသည်။
လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် စိတ်ဆန္ဒအလျှောက် ပါဝင်ကြသည့် မြို့ပြနှင့်လူမှုရေးအသင်း အဖွဲ့အစည်းများနှင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရ (၏ စံနစ်မပါဝင်) နှင့် ဈေးကွက် စီးပွားရေး အဖွဲ့အစည်းများ၏ ကျောထောက်နောက်ခံ မပြုသည့် လူမှုရေး လုပ်ငန်းများကိုသာ အခြေခံပြုသည့် အဖွဲ့အစည်းများ ပါဝင်သည်။
ခေတ်လွန်အဆိုအမိန့်များတွင် လူမှုအဖွဲ့အစည်း ၏အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ အမြောက်အမြား ရှိသည်။
ပထမအကြိမ် ဖွင့်ဆိုချက်ပြောင်းလဲမှုသည် နောက်ပိုင်းတွင်ဖြစ်ပြီး ဒုတိယအကြိမ် ပြောင်းလဲမှုမှာ ဥရောပတိုက် ကျဆုံးချိန်အတွင်းက ဖြစ်သည်။
စာပေအရ လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဒီမိုကရက်တစ် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်း တို့ကြား ကူးလူးဆက်ဆံမှုသည် Alexis de Tocqueville (အလက်ဇစ် ဒီ တွတ်ကွီဗွီး) တို့ကဲ့သို့ ရှေးယခင်က ရေးသားခဲ့သည့် လွတ်လပ်သည့် အရေးအသားစာပေများတွင် စတင်အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။
ဂက်ဘယ်ရီ အယ်မွန် နှင့် ဆစ်ဒနီ ဗာဘာတို့သည် ဖြစ်စဉ်အတွင်းမှ နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှု အခန်းကဏ္ဍကို အဓိကကျကြောင်း ထုတ်ဖော်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။
လူမှုအဖွဲ့အစည်းဆိုသည့် စကားလုံးကို ဝေဖန်ရေးသမားများနှင့် တက်ကြွသူများမှ ကမ္ဘာပြုမှုကို ကန့်ကွက်မှု ပြုရာတွင်လည်းကောင်း၊ ဆန့်ကျင်သည့် အင်အားစုအဖြစ် ရည်ညွှန်းရာတွင်လည်းကောင်း၊ လတ်တလော မကြာခဏ သုံးစွဲလျက်ရှိသည်။
ရေကာတာတစ်ခုတည်ဆောက်ရန် အကောင်းဆုံးသောနေရာများမှတစ်ခုသည် နက်ရှိုင်းသော တောင်ကြား မြစ်၏ ကျဉ်းသောအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်- တောင်ကြားဘေးဘက်များသည် ထို့နောက်တွင် သဘာဝ နံရံများအဖြစ် လုပ်ဆောင်ကြသည်။
ရေကာတာတစ်ခုတည်ဆောက်ရာတွင် အခြားအရေးပါသော ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဘူမိဗေဒအင်ဂျင်နီ ယာဆိုင်ရာ စဉ်းစားဆင်ခြင်ခြင်းများတွင် အောက်ပါတို့ပါဝင်သည်- မြေပြိုကျခြင်းများနှင့် ဆင်ခြေလျော တည်ငြိမ်မှု၊ မြေအောက်ရေပြင်၊ အမြင့်ဆုံး ရေလွှမ်းမိုးမှုစီးဆင်းခြင်း ရေလှောင်ကန် နုန်းမြေပို့ချခြင်း၊ မြစ်အတွင်း ငါးဖမ်းခြင်းများ၊ သစ်တောများနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအပေါ် တွင် သဘာဝပတ်ဝန်း ကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ (ငါးလှေကား ကိုလည်းကြည့်ပါ)၊ လူသားများ နေထိုင်ရာတို့အပေါ်တွင် သက်ရောက်မှုများ၊ ရေလွှမ်းမိုးခြင်းခံရသည့် မြေနေရာနှင့် လူများ ပြန်လည် နေရာချထားခြင်းအတွက် လျော်ကြေး၊ လျာထားသော ရေလှောင်ကန် တည်ဆောက်မည့် ဧရိယာမှ အဆိပ်ဖြစ်စေသော အရာများနှင့် အဆောက်အဦးများကို ဖယ်ရှားခြင်း။
သက်ရောက်မှုကို နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် အကဲဖြတ်သည်- ရေကာတာမှ ပေါ်ထွက်လာသော လူမှုအဖွဲ့အစည်း အတွက် အကျိုးခံစားခွင့်များ (စိုက်ပျိုးရေး၊ ရေ၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုကို တာဆီးခြင်းနှင့် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်)၊ သဘာဝနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တို့အတွက်အန္တရာယ် သို့မဟုတ် အကျိုးခံစားခွင့်များ (အထူးသဖြင့် ငါးနှင့် ရှားပါးသောမျိုးစိတ်များ)၊ ဧရိယာတစ်ခု၏ ဘူမိဗေဒအပေါ်တွင် သက်ရောက်မှု - ရေစီးဆင်းခြင်းနှင့် မျက်နှာပြင်များ ပြောင်းလဲခြင်းသည် တည်ငြိမ်မှုအား တိုးလာစေမည် သို့မဟုတ် လျော့နည်းသွားစေမည်၊ လူသားတို့၏ အသက်များကို ပျက်စီးစေခြင်း (တည်နေရာပြောင်းရွှေ့ခြင်း၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆို်င်ရာ သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ ရေအောက်တွင် ဆုံးရှုံးခြင်း)။
ရေကာတာများသည် မြစ်တစ်ခု၏ ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ သွင်ပြင်အများအပြားကို သက်ရောက်မှုရှိသည်။
အခြေအနေများပေါ်တွင်မူတည်၍၊ ရေကာတာတစ်ခုသည် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များ အသားတင် ထုတ်လုပ်ခြင်းကို လျော့ချခြင်း သို့မဟုတ် တိုးမြင့်ခြင်းတစ်ခုခုကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။
လူမှုအဖွဲ့အစည်းအပေါ်တွင် သက်ရောက်မှုမှာလည်း အရေးပါသည်။
ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ် ထုတ်လုပ်သည့်စက်ရုံ တည်ဆောက်ခြင်းသည် တည်နေရာလေ့လာခြင်းများအတွက် ရှည်လျားသော အစပျိုးသည့် အချိန်ကာလတစ်ခု၊ ရေအားပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာခြင်းများနှင့် သဘာဝပတ် ဝန်းကျင် အပေါ်သက်ရောက်မှုအား အကဲဖြတ်ခြင်းတို့လိုအပ်ပြီး ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းလောင်စာများကို အခြေ ခံ၍ ရိုးရာလျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ဖြစ်သော စီမံကိန်းများဖြစ်သည်။
များကို ကုန်ကူးခြင်း အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးများကို ကုန်ကူးခြင်းအား တားဆီးရန်၊ နှိမ်နင်းရန်နှင့် အပြစ်ပေးရန် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့်ကျင့်ဝတ် (ပါလာမို လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့်ကျင့်ဝတ် ဟူ၍လည်း ရည်ညွှန်းသည်) သည် နိုင်ငံတစ်ရပ်ရပ်တွင် ရုံးချုပ်အတည်တကျစိုက်မထားသော နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းမှ စီစဉ်သည့် ပြစ်မှုများကိုဆန့်ကျင်သောညီလာခံဖြစ်ပြီး မှချမှတ်သော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့်ကျင့်ဝတ် ဖြင့်လူကုန်ကူးခြင်းအား "ခေါင်းပုံဖြတ်ရန်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ခြိမ်းခြောက်ခြင်းနည်းလမ်းများ သို့မဟုတ် အင်အားသုံးခြင်း သို့မဟုတ် အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခြင်း၊ ဖြားယောင်းခေါ်ဆောင်ခြင်း၊ လိမ်လည်ခြင်း၊ လှည့်စား ခြင်း၊ အာဏာအလွဲသုံးစားပြုလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အင်အားချည့်နဲ့သည့် အခြားပုံစံများ သို့မဟုတ် အခြားလူတစ်ဦး ပေါ်တွင် ထိန်းချုပ်မှုရှိသော လူတစ်ဦး၏ သဘောတူညီချက်ကိုရရှိရန် ငွေပေးချေခြင်း သို့မဟုတ် အကျိုးခံစား ခွင့်များကိုပေးခြင်း သို့မဟုတ် လက်ခံရယူခြင်း စသည့်နည်းလမ်းတို့ဖြင့် လူသစ်စုဆောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ခြင်း၊ ပြောင်းရွှေ ့ခြင်း၊ ပုန်းအောင်းခွင့်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် လူများကို လက်ခံထားခြင်း" ဟုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။
ကုလသမဂ္ဂပဋိညာဉ်စာတမ်းအရ၊ သီးခြားဖွဲ့စည်းထား သော အချင်းချင်းပါဝင်သည့်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် OSCE (Organization for Security and Co-operation in Europe) (ဥရောပအတွင်း လုံခြုံရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့အစည်း) သည် ၊ ဥရောပ၊ နှင့် အရှေ ့အလယ်ပိုင်းတို့တွင် စစ်ဆင်ရေးတစ်ရပ် အနေဖြင့် လူကုန်ကူးခြင်း ပြဿနာကို တိုက်ဖျက်မည့် ဦးဆောင်အေဂျင်စီများမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
လူကုန်ကူးခြင်းသည် လူမှောင်ခိုကူးခြင်းနှင့် ခြားနားသောအရာဖြစ်သည်။
လူကုန်ကူးခြင်းသည် အကျိုးအမြတ်များသောလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်။
သေရေးရှင်ရေးတမျှ အကျဉ်းအကျပ် အခြေအနေများတွင် ရှိနေသော အမျိုးသမီးများသည် အထူးသဖြင့် လိင်လုပ်ငန်းအတွက် လူကုန်ကူးသူများ၏ ထူးထူးခြားခြား ပစ်မှတ်ထားခြင်းခံရသည်။
ကလေးသူငယ်များကို ကုန်ကူးခြင်းတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် မိဘများ၏ အလွန်အမင်းဆင်းရဲခြင်းအား ကိုယ်ကျိုးရှာအမြတ်ထုတ်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။
တရားစီရင်ရေးဋ္ဌာန၏ 07-08 လေ့လာချက်တွင်၊ ထိုနှစ်အတွက် လူကုန်ကူးသည့်အမှု စုစုပေါင်းအရေအတွက်၏ 30 ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ကလေးများအား လိင်လုပ်ငန်း အတွင်း၌ အတင်းအကျပ်စေခိုင်းကြောင်း ဖော်ပြသည်။
မွေးစားခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်သည် တရားဝင်သည်ဖြစ်စေ၊ တရားမဝင်သည်ဖြစ်စေ၊ အလွဲသုံးစားပြုခြင်းခံရပါက တစ်ခါတစ်ရံတွင် အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံတို့အကြားတွင် မွေးကင်းစကလေးများနှင့် ကိုယ်ဝန် ဆောင်မိခင်များအား ကုန်ကူးခြင်းဖြစ်ရပ်များ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
United States State Department ( နိုင်ငံခြားရေးရာဝန်ကြီးဋ္ဌာန) ၏အချက်အလက်များအရ " နှစ်စဉ် ခန့်မှန်းခြေ 600,000 မှ 820,000 အထိ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးများ [တို့သည်] အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နယ်နိမိတ်တို့ကို ကျော်ဖြတ်၍ လူကုန်ကူးခြင်းခံရသည်။
ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဘော်စနီးယားနှင့် ကိုဆိုဗို တို့တွင် UN ဝင်ရောက်ပြီးနောက်နှင့် နောက်ပိုင်း နှစ်နိုင်ငံတို့ တွင် NATO peacekeeping (နေတိုး ငြိမ်းချမ်းမှုထိန်းသိမ်းရေး) တပ်များ ဝင်ရောက်ပြီးနောက်တွင် ပြည့်တန်ဆာလုပ်ငန်းသည် လျင်မြန်စွာ တိုးမြင့်လာကြောင်းကို သတင်းထောက်များက မျက်မြင်ကြုံတွေ့ခဲ့ ကြသည်။
သို့သော်၊ ငြိမ်းချမ်းမှုထိန်းသိမ်းရေး မစ်ရှင်များနှင့် ဆက်နွယ်မှုရှိသော ပြည့်တန်ဆာအဖြစ် အတင်းအကျပ်ခို်င်းစေသညု့် အမှုကိစ္စများကို အလေးအနက်ထား၍ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်းမရှိသည့်အတွက် NATO (နေတိုး)နှင့် UN အဖွဲ့အစည်းများသည် ဝေဖန်ပြောဆိုခြင်းခံရသည်။
လူကုန်ကူးခြင်းကို အဆုံးသတ်ရန်အတွက် မြှုပ်နှံထားသော ကနေဒီယန် လူသားချင်းစာနာထောက်ထား သည့်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော Future Group (အနာဂတ် အုပ်စု)၏ 2006 အစီအရင်ခံစာတစ်ခုတွင် စက်မှုနိုင်ငံရှစ်နိုင်ငံအား အဆင့်သတ်မှတ်ထားပြီး အား ၎င်း၏ "အလွန်ဆိုးရွားသော" သားကောင်များကို ဆက်ဆံပုံ မှတ်တမ်းအရ F အဆင့် သတ်မှတ်ထားသည်။
တူညီသော မှားယွင်းသည့် အယူအဆတစ်ရပ်မှာ လူကုန်ကူးခြင်းသည် ဆင်းရဲသောနိုင်ငံများတွင်သာ ဖြစ်ပွား သည်ဆိုသည့် အချက်ဖြစ်သည်။
ငလျင် (လှုပ်ခြင်း၊ တုန်ခါခြင်း၊ ခါယမ်းခြင်း ဟုလည်း ခေါ်သည်) ဆိုသည်မှာ အတွင်း ရုတ်တရက် စွမ်းအင်များ ထုတ်လွှတ်လိုက်ခြင်းကြောင့် များ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး မျက်နှာပြင် တုန်ခါခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ငလျင်များသည် မသိရှိနိုင်လောက်အောင် အားနည်းသော ပြင်းအားမှအစ၊ အရာဝတ္ထုများနှင့် လူများကို လေထဲသို့ မြှောက်တင်နိုင်လောက်အောင် ပြင်းထန်ပြီး အရေးပါသော အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ပျက်စီးစေကာ မြို့ကြီးများတစ်ခုလုံးကို ဖျက်ဆီးနိုင်လောက်အောင် ပြင်းထန်သည်အထိ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနိုင်သည်။
ကမ္ဘာ့နေရာတစ်ခု၏ ဆိုသည်မှာ တစ်ယူနစ်ထုထည်လျှင် ငလျင်စွမ်းအင် ထုတ်လွှတ်မှု၏ ပျမ်းမျှနှုန်းဖြစ်သည်။
အကျယ်ပြန့်ဆုံး အဓိပ္ပာယ်အရ ''ငလျင်'' ဟူသော စကားလုံးကို ငလျင်လှိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် မည်သည့် ငလျင်ဖြစ်ရပ်ကိုမဆို ဖော်ပြရန် အသုံးပြုသည်။
ငလျင်များသည် သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်ပွားနိုင်သလို ၊ ရေတွန်းထုတ် သတ္တုထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် နျူကလီးယားလက်နက် စမ်းသပ်ခြင်း ကဲ့သို့သော လူသားတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများကြောင့်လည်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
မူလပြတ်ရွေ့မှု စတင်သည့်နေရာကို (hypocenter) သို့မဟုတ် ဖိုကပ်စ် (focus) ဟုခေါ်ဆိုပြီး၊ ၎င်း၏ တည့်တည့်အပေါ် မြေပြင်အဆင့်ကိုမူ (epicenter) ဟုခေါ်သည်။
ငလျင်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော်လည်း ၊ များနှင့် အခြားသော ငလျင်ဖြစ်စဉ်များကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။
ထင်ရှားသော သမိုင်းဝင်ငလျင်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံမှ သည် သေဆုံးသူ ၈၃၀,၀၀၀ ကျော်ရှိခဲ့ပြီး၊ ချီလီနိုင်ငံမှ သည် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဖူးသမျှ အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ပြင်းအား ၉.၅ ရှိခဲ့သည်။
ငလျင်များသည် မြေပြင်တုန်ခါမှုနှင့် (soil liquefaction) ကဲ့သို့သော အမျိုးမျိုးသော သက်ရောက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ကြီးမားသော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများနှင့် အသက်ဆုံးရှုံးမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
ကြီးမားသော ငလျင်၏ ဗဟိုချက်သည် ကမ်းလွန်တွင် တည်ရှိပါက ပင်လယ်ကြမ်းပြင်သည် ရွေ့လျားသွားပြီး ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ငလျင်များသည် များကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ငလျင်အန္တရာယ်များကို စီမံခန့်ခွဲရာတွင် ခန့်မှန်းခြင်း၊ ကြိုတင်ခန့်မှန်းခြင်းနှင့် ပြင်ဆင်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းတွင် လှုပ်ခါမှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် အဆောက်အအုံများ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲရန်အတွက် ငလျင်ဒဏ်ခံနိုင်အောင် ပြင်ဆင်ခြင်း (seismic retrofitting) နှင့် တို့ ပါဝင်သည်။
နှင့် ဟု လူသိများသော အလားတူ ငလျင်ဖြစ်စဉ်များကို အခြားဂြိုဟ်များတွင်လည်း တွေ့ရှိရပြီး၊ ကမ္ဘာမြေပြင်ပတွင်ပါ ထိုသို့သော ဖြစ်စဉ်များ၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သဘောသဘာဝကို ညွှန်ပြနေသည်။
မှတ်တမ်းတင်ထားသော သမိုင်းတွင် အဖျက်စွမ်းအား အကြီးမားဆုံး ငလျင်များထဲမှ တစ်ခုမှာ ၁၅၅၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ၊ ရှန်စီးပြည်နယ်၌ လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ဖြစ်သည်။
လူပေါင်း ၂၄၀,၀၀၀ မှ ၆၅၅,၀၀၀ အကြား သေဆုံးခဲ့ရသော သည် ၂၀ ရာစု၏ သေဆုံးမှုအများဆုံး ငလျင်ဖြစ်သည်။
Spignesi, Stephen J. (2005). ''Catastrophe!: The 100 Greatest Disasters of All Time''. သည် ၁၉၆၀ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ပြင်းအား ၉.၅ ဖြင့် ငလျင်တိုင်းတာစက်ဖြင့် တိုင်းတာရရှိခဲ့ဖူးသမျှ အကြီးဆုံး ငလျင်ဖြစ်သည်။
မှတ်တမ်းတင်ထားသော အကြီးဆုံး ငလျင်ဆယ်ခုလုံးသည် များ (megathrust earthquakes) ဖြစ်သည်။
သို့သော် ဤဆယ်ခုအနက် တစ်ခုတည်းသာ သမိုင်းတစ်လျှောက် သေဆုံးမှုအများဆုံး ငလျင်များထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။
ထိုသို့သောနေရာများတွင် ငလျင်များသည် ကီလိုမီတာ ထောင်ပေါင်းများစွာ အကွာအဝေးရှိ ဒေသများကို ဖျက်ဆီးနိုင်သော များကို မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သည်။
This energy is released as a combination of radiated elastic , ဤစွမ်းအင်သည် elastic strain ငလျင်လှိုင်းများ၊ ပြတ်ရွေ့မျက်နှာပြင်၏ ပွတ်တိုက်မှုအပူနှင့် ကျောက်များ ကွဲအက်ခြင်းတို့ ပေါင်းစပ်ပြီး ထုတ်လွှတ်ခြင်းဖြစ်ရာ ငလျင်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
အလျားလိုက်လျှောပြတ်ရွေ့များ (Strike-slip Faults) များသည် ပြတ်ရွေ့၏ ဘေးနှစ်ဖက်သည် အလျားလိုက် တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် ဖြတ်သန်းကာ လျှောကျသွားသည့် မတ်စောက်သော ဖွဲ့စည်းပုံများဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် ပြတ်ရွေ့အမျိုးအစား သုံးမျိုးတွင် ဖိအားအဆင့်များ၏ အဆင့်ဆင့် ကွာခြားချက်လည်း ရှိသည်။
ပြင်းအား ၈.၆ ရှိသော ငလျင်သည် အတွင်း အသုံးပြုခဲ့သော အဏုမြူဗုံး အရွယ်အစား ၁၀,၀၀၀ လုံးနှင့် ညီမျှသော စွမ်းအင်ပမာဏကို ထုတ်လွှတ်သည်။
အသေးစားငလျင်လှုပ်ခြင်းများသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိနေရာများဖြစ်သော ရှိ California (ကယ်လီဖိုးနီးယား)နှင့် Alaska (အလက်စကား)၊ Guatemala (ဂွာတီမာလာ)၊ Chile (ချီလီ)၊ Peru (ပီရူး)၊ Indonesia (အင်ဒိုနီးရှား)၊ Iran (အီရန်)၊ Pakistan (ပါကစ္စတန်)၊ Portugal (ပေါ်တူဂီ)ရှိ Azores (အေဇိုးရီး(စ်))၊ Turkey (တူရကီ)၊ New Zealand (နယူးဇီလန်)၊ Greece (ဂရိ)၊ Italy (အီတလီ)နှင့် Japan (ဂျပန်)တို့တွင် အမြဲတမ်းနီးပါးဖြစ်ပွားနေသော်လည်း ငလျင်များသည် New York City (နယူးယောက်စီးတီး)၊ London (လန်ဒန်)နှင့် Australia (ဩစတြေးလျ) အပါအဝင် မည်သည့်နေရာတွင်မဆို ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။
ကြေးနီပြားပေါ်တွင် ထွင်းထုဖော်ပြ ထားခြင်း၊ ထိုငလျင်သည် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူဦးရေ ၆၀,၀၀၀ ကိုသေကြေပျက်စီးစေခဲ့သည်။
မြေပြိုကျခြင်းများနှင့် တောင်ပေါ်မှ နှင်းထု၊ ရေခဲထုနှင့် ကျောက်တုံးများ တစ်ဟုန်ထိုးလျှောကျခြင်း = ငလျင်လှုပ်ခြင်းများနှင့်အတူ ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများ၊ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ၊ ပင်လယ်ကမ်းခြေ လှိုင်းလုံးများရိုက်ခတ်ခြင်းနှင့် တောမီးလောင်ကျွမ်းခြင်းတို့သည် ဆင်ခြေလျောမတည်ငြိမ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပြီး မြေပြိုကျခြင်းများကဲ့သို့သော အဓိကဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အန္တရာယ်တစ်ရပ်ကို ဦးတည်စေသည်။
သမုဒ္ဒရာပြင်တွင် လှိုင်းထိပ်များ အတွင်းရှိ အကွာအဝေးသည် ၁၀၀ (၆၂ မိုင်) ထက်ကျော်လွန်နိုင်ပြီး၊ လှိုင်းအချိန်ကာလသည် ငါးမိနစ်မှ တစ်နာရီအတွင်း ပြောင်းလဲနိုင်သည်။
ယေရှု၏ ဘဝ၊ဒေသနာ နှင့်ပတ်သက်၍ အခြေခံ အချက်အလက်များမှာ အသင်းတော်များ စည်းမျဉ်းဆိုင်ရာ သွန်သင်ချက်များဖြစ်သော ခရစ်ဝင်ကျမ်း လေးကျမ်း ဖြစ်သည်။
သမ္မာကျမ်းစာ ဝေဖန်ရေးပညာရှင် အများစုက ယေရှုသည် ဖြစ်ပြီး ဓမ္မဒေသနာဆရာနှင့် အနာရောဂါတို့ကို ကင်းငြိမ်းစေသူ၊ (ယောဟန်ဗတ္တိဇံ)အားဖြင့် ခံယူခဲ့သူဖြစ်ကြောင်းနှင့်၊ ဓမ္မသစ်ကျမ်းစာ၏ အချို့အပိုင်းများသည် ယေရှု၏ ဘဝကို ပြန်လည် ဆက်စပ်ဖော်ထုတ်ရန် အသုံးဝင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြရာတွင် ကို ပုန်ကန်သည်ဟု စွဲဆိုချက်ကြောင့် ယုဒပြည်၊ ရောမဘုရင်ခံ ပုန္တိပိလတ်(ပုံစီဦးပိလတ်တူးမင်း)၏ အမိန့်ဖြင့် ၌ လက်ဝါးကပ်တိုင်တွင် တင်၍ အသတ်ခံခဲ့ရသည်ကို လက်ခံကြသည်။
ဝေဖန်ရေးပညာရှင်များက ယေရှုကို မိမိကိုယ်မိမိ မေရှိဟု ဖော်ပြပြောဆိုသူ၊ ကမ္ဘာပျက်စီးမည့်ဘေးကို ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်ခြင်းနှင့်ဆိုင်သော လှုပ်ရှားမှု၏ ခေါင်းဆောင်၊ လှည့်လည်သွားလာနေသော ပညာရှိ၊ တန်ခိုးထက်သော အနာရောဂါငြိမ်းစေသူနှင့် လွတ်လပ်သော ဘာသာရေး လှုပ်ရှားမှုကို တည်ထောင်သူအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။
သို့ရာတွင် ယခုအခါ ထိုအယူဝါဒကို ယုံကြည်သူ အား ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ တွေ့နိုင်ပေသည်။
ခရစ်တော်ကို မဖွားမြင်မီ ကောင်းကင်တမန် သည် ထံသို့ရောက်လာ၍ သားယောက်ျားကို ဖွားမြင်ပေလိမ့်မည်။
ယေရှု၏ မယ်တော်မေရီသည် ခင်ပွန်းသည် နက်ဇရက်(နာဇရက်)မြို့သား နှင့်အတူ သန်းကောင်စာရင်းဝင်ခြင်းငှာ ဂျူဒါ ပြည် (ယုဒပြည် ၊ ဂျူဒေးယပြည်) သို့ သွားလေ၏။
ခရစ်တော်ယေရှု(ခရစ်တော်ယေဇူး)ကို မည်သည့်နေ့ ရက်တွင် ဖွားမြင်သည်ဟု မပြောနိုင်သော်လည်း အေဒီ ၃ဝဝ ပြည့်နှစ်လောက်ကစ၍ ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့ကို အဖြစ် အထိမ်းအမှတ်ပွဲများ ပြုလုပ်လာခဲ့ကြ သည်။
တို့ကို အမြဲစောင့်ကြည့်နေသော အရှေ့ဘက်ပြည်မှ နက္ခတ်ဆရာ ပညာရှိကြီးများသည် ထိုကြယ်ကို မြင်လေလျှင် ထာဝရဘုရားသခင် စေလွှတ်သော ရဟူဒီလူမျိုးတို့၏ ဘုရင်ပေါ်ထွန်းသည့်နိမိတ်ဟု ဆိုကာ ကြယ်ကြီးညွှန်ရာသို့ ပညာရှိကြီး ၃ ဦးတို့ လိုက်လာကြလေ သည်။
မေဂျိုင်တို့သည် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများကို ယူဆောင်၍ သို့ ရောက်လာကြောင်းကြားသဖြင့် ဆင့်ခေါ်၍ စုံစမ်းမေးမြန်းလေသည်။
ဘေးရန်ကင်းချိန်ရောက်မှ သို့ ပြန်လာကြသည်။
ထို့နောက် ယေရှုသည် တောသို့ဝင်၍ လေ၏။
ကျမ်းလာ အယူဝါဒအတိုင်းမဟုတ်ဘဲ တရားမှန်ကို ဟောနေသော ယေရှုအား ယဟူဒီ သာသနာ့ခေါင်း ဆောင် ဖဲရဆီး (ဖာရိရဲ ၊ ဖာရီဇေဦး)နှင့် ဟဲရုဒ် (ဟေရုဒ်)မင်း၏ နောက်လိုက်များက ရန်ငြိုးဖွဲ့လေသည်။
အမေရိကတိုက်၏ နိုင်ငံအချို့ (၂၂)နိုင်ငံ ၊ နှင့် တိုက်တို့ပါဝင်သည့် အပူပိုင်းနှင့် အနွေးပိုင်းဒေသများတွင် ငှက်ဖျားရောဂါပြန့်ပွားလျက်ရှိသည်။
ပလပ်စမိုးဒီးယမ်ကပ်ပါးပိုး မျိုးစိတ်ငါးခုကြောင့် လူတွင် ငှက်ဖျားရောဂါ ဖြစ်ရသည်။
ငါးခုမြောက်မျိုးစိတ် ဖြစ်သည့် ပလပ်စမိုးဒီးယမ်နိုလက်ဆီသည် မှ လူသို့ကူးစက်သည့် မျိုးစိတ်ဖြစ်ရာ မျောက်များတွင် ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်စေပြီး လူသို့ပါရောဂါကူးစက်နိုင်သည်။
နှစ်ပတ်နှင့် လပေါင်းများစွာ (တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်များစွာ) လူ၏တွင် နေထိုင်ပြီးနောက် ငှက်ဖျားရောဂါကပ်ပါးပိုးသည် လူ၏ သွေးနီဥများ အတွင်းတွင် စတင်၍ ကောင်ရေ ပွားများလာသည်။
ငှက်ဖျားရောဂါကုသရန်အတွက် ဆေးဝါးမျိုးစုံ ရရှိနိုင်သည်။
ငှက်ဖျားရောဂါ၏အဓိကလက္ခဏာများ ငှက်ဖျားရောဂါ၏လက္ခဏာများတွင် ဖျားခြင်း ၊ ချမ်းတုန်ခြင်း ၊ အဆစ်အမြစ်နာကျင်ခြင်း (အရိုး အဆစ်နာခြင်း) အော့အန်ခြင်း ၊ သွေးအားနည်း (သွေးနီဥများပြိုကွဲသည့်အတွက်ကြောင့်) ဆီးမှတဆင့် ဟေမိုဂလိုဘင်များ စွန့်ထုတ်ခြင်း ၊ မျက်ကြည်လွှာပျက်စီးခြင်းနှင့် အကြောဆွဲတက်ခြင်းတို့ပါဝင် သည်။
ပြင်းထန်သည့်ငှက်ဖျားရောဂါသည် ပလပ်စမိုဒီယမ်းဖယ်ဆီပေရမ်ရောဂါပိုးကြောင့် ဖြစ်ရပြီး၊ ပုံမှန်အားဖြင့် ရောဂါ ပိုးဝင်ရောက်ပြီး ၆ –၁၄ ရက်ကြာမှ ရောဂါလက္ခဏာဖြစ်ပေါ်လာသည်။
နာတာရှည်ငှက်ဖျားရောဂါကို ပလပ်စမိုဒီယမ်းဗိုင်းဗက်နှင့် ပလပ်စမိုဒီယမ်းအိုဗေး နှစ်မျိုးစလုံးတွင် တွေ့ရှိရပြီး ပလပ်စမိုဒီယမ်းဖယ်ဆီ ပေရမ် တွင် မတွေ့ရပါ။
ငှက်ဖျားရောဂါသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ မည်သည့်ခေတ် ကာလက စတင်ရောက်ရှိလာသည်ဟု အတိအကျ မပြောနိုင် သေးသော်လည်း အလောင်းဘုရားသည် တဘက်နိုင်ငံသို့ စစ်ချီရာမှ ငှက်ဖျားရောဂါကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်ဟု သမိုင်း တွင် ဆိုထားရာ ယင်းအဖြစ် အပျက်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၈၆) ငှက်ဖျား၊ အနာကြီး၊ ဆင်ခြေထောက်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားသူမရှိသေးသော အခြားရောဂါသုံးမျိုး စုစုပေါင်း ရောဂါ ခြောက်မျိုးတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်မှ လူသားအများစုကို ဒုက္ခပေး လျက်ရှိသည်။
စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ်၊ (၁၉၈၆) [ WHO site on malaria] [ Global Malaria action Plan]။
နယ်(လ်)ဆင် ရော်လီလှာလှာ မန်ဒဲလား (Nelson Rolihlahla Mandela) (Xhosa (ဟိုဆာ) အသံထွက်- xoˈliɬaɬa manˈdeːla;) (၁၉၁၈ ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက် - ၂၀၁၃ ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်) သည် ၏ သမ္မတအဖြစ် ၁၉၉၄ မှ ၁၉၉၉ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်သာမက တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ၏ စနစ်ဖြင့် အပြည့်အဝ ရွေးချယ်ခြင်းခံရသော အာဖရိကနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသောသမ္မတလည်း ဖြစ်သည်။
လူမျိုးရေးခွဲခြားမှု ပြီးဆုံးသည်မှစ၍ လူအများက မန်ဒဲလားအား ချီးကျူးမှုပြုလာကြသည်။
Mandela used the spelling Rolihlahla, see for example [ official website] . notes that the orthography of names has changed since the time of Mandela's schooling, and that it would now be written Rholihlahla. (''Mandela's Long Walk to Freedom: the isiXhosa translator's tall order. Southern African Linguistics and Applied Language Studies 2003, 21(3), 141–152.'') Albert Luthuli (အဲ(လ်)ဘတ် လူသူလီ)၊ Oliver Tambo (အိုလီဗာတန်ဘို) နှင့် Walter Sisulu (ဝေါ်(လ်)တာ စီဆူလု) တို့က အာဖရိကန်တို့သည် လှုပ်ရှားမှုမြန်ဆန်ရုံသာမက ၎င်းတို့၏ဦးဆောင်မှုကို အံတုလာကြသည်ဟု ခံစားမိလာကြသည်။
တောင်အာဖရိက၏ အသားအရောင်ခွဲခြားမှု အစိုးရကြီးစိုးသောခေတ်တွင် မန်ဒဲလားနှင့် ANC ပါတီအဖွဲ့ဝင်များကို အကြမ်းဖက်သမားများဟု သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ၂၀၀၈ ဇူလိုင်လအထိ ၎င်းတို့ကို အမေရိကန်ပြည်တွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းအား ကန့်သတ်တားမြစ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး Manhattan (မန်ဟတ်တန်) တွင်ရှိသော ဋ္ဌာနချုပ်များသို့သာ ဝင်ရောက်ခွင့်ရကြမည်ဖြစ်သည်။