DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
ထိုအချိန်တွင် မွတ်စလင်ခေါင်းဆောင် ဘုရင်က ပယ်လက်စတိုင်ပြည်ရှိ ဂျရူးဆလမ်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ထားသဖြင့် ဥရောပတိုက်မှ ခရစ်ယန်တို့သည် မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်ပြီးလျှင် တတိယကရူးဆိတ်စစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်နေဆဲ ဖြစ်၏။
သို့သော် သူ၏ ဘက်တော်သားများကို နှိပ်စက်ညဉ်းပန်းခဲ့သော ကလော့စတာ မြို့စားတို့ လူစုကိုကား အခဲမကြေနိုင်ဘဲ ရှိနေခဲ့သဖြင့် ထိုသူ တို့ကို ဖမ်းဆီး၍ အချို့ကို သေဒဏ်၊ အချို့ကို ပြည်နှင်ဒဏ် ပေးခဲ့လေသည်၊ ထိုမျှမကသေး သူ၏တပ်သားများနှင့် ခြိမ်း ချောက်ကာ ပါလီမန်ထံမှ မည်သည့်မင်းမျှ မရခဲ့သော အခွင့် အရေးနှင့် အာဏာများကို ရအောင်ပြုနိုင်ခဲ့၏။
နာမည်ကျော် အင်္ဂလိပ် စာရေးဆရာကြီး ရှိတ်စပီးယားက တတိယ ရစ်ချတ်အမည်ဖြင့် ပြဇာတ်တပုဒ်ကို ရေးသားခဲ့လေ သည်။
ရစ်မင်းများကို မဏိပူရမှ မြန်မာနိုင်ငံကို ဖြတ်၍ အထိ တွေ့ကြရသည်။
အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ဟင်နရီ အမည်ခံ ဘုရင်ရှစ်ပါး ရှိခဲ့ဘူးလေသည်။
ထိုအတွက် အမတ်ကြီးများ သည် အုပ်ချုပ်မှုတွင် ကြိုး ကိုင်ကာ ပြည်သူတို့အား ညဉ်းပန်းလာကြသည်။
သတ္တမ ဟင်နရီသည် တျူဒါမင်းဆက်မှ ဦးစွာ နန်းတက် သောဘုရင် ဖြစ်သည်။
အဋ္ဌမ ဟင်နရီကား မိမိလက်ရှိ မိဖုရားကို ကွာ၍ နန်းတွင်းသူ ပျိုဖြူတစ်ဦး လက်ထပ်လိုရာမှစကာ ဗရင် ဂျီဂိုဏ်းနှင့် အင်္ဂလန်ပြည် သာသနာရေး ဂိုဏ်းတို့ကို အဆက်ပြတ်သွားအောင် ပြုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်ဘုရင် တပါး ဖြစ်လေသည်။
ထိုနောက် ပြည်ထောင်ချင်း ဆက်ဆံမှု ကောင်းမွန်စေရန်အတွက် ခမည်း တော် စီမံထားချက်အရ စပိန်မင်းသမိး ကက်သရင်းကို မိဖုရား မြောက်လေသည်။
နန်း တက်ပြီးနောက် အနှစ် ၂ဝ အတွင်း ယင်းသို့သာ ပျော်ပျော် ပါးပါး နေခဲ့ပြီးလျှင် တိုင်းပြည် အုပ်ချုပ်ရေးကိုမူ အတိုင်ပင်ခံ အမတ်ကြီး နှင့်သာ လွဲအပ်ထားလေ့ရှိသည်။
ပဉ္စမချားအား ရောမသာသနာစောင့် နိုင်ငံတော်ကြီး၏ ဧကရာဇ်အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြောက် ပြီးသောအခါ ချားနှင့် ချား၏ရန်ဘက် ပြင်သစ်ဘုရင် ပထမဖရစ်စစ်တို့ နှစ်ဦးစလုံးကပင် ဟင်နရီအား မဟာ မိတ် ဖွဲ့လိုလာကြလေ သည်။
ထိုအတောအတွင်း ဟင်နရီသည် သူ၏ မိဖုရား ကက် သရင်းကို ငြီးငွေ့လာ၍ ချောမောလှပသော နန်းတွင်း အပျို တော် ကို မိဖုရား မြောက်လိုသဖြင့် ကက်သရင်း အပေါ် အပြစ်ရှာလေသည်။
ထိုနောက် ဟင်နရီသည် အန်းဗူးလင်းနှင့် လက်ထပ်ခံပြီးကြောင်း ကြေညာ ၍ အန်းဗူးလင်းအား မိဖုရားမြောက်လေသည်။
အန်းဗူးလင်းအား အဆုံးစီရင်ပြီးနောက် မိဖုရားအဖြစ် တင်မြောက်ခြင်း ခံရသူမျာ ဂျိန်းဆေးမိုးဖြစ်၍ သူ့တွင် နောင်အခါ ဆဋ္ဌအက်ဒွပ်ဖြစ်လာမည့် မင်းသားကို မြင်လေ သည်။
လန့်သောအခါတွင် ရစ်ရင်မဲ အဖိုနှင့်အမတို့သည် ''ချုကွန်း ချုကွန်း'' ဟု ထူးခြားသည့် စူးရှ သံဖြင့် အော်လေ့ရှိကြသည်။
ရစ်ရှလျူးသည် ၁၆၁၄ ခုနှစ်တွင် သာသနာ့ဝန်ထမ်းများ ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်သို့ ရွေးကောက် တင်မြောက်ခြင်း ခံရသည်။
ရစ်ရှလျူး တန်ခိုးကြီး လာချိန်တွင် ဥရောပတိုက်၌ ဖြစ်ပွား လျက် ရှိသည်။
ကာဒင်နယ်ရစ်ရှလျူး ၏ နေရာတွင် က ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်ခံသည်။
ရစ်ရှလျူးသည် စာပေဘက်၌လည်း နှံ့စပ်သဖြင့် စာရေး ဆရာ အကျော်အမော်တို့ကို ခြီးမြောက်အားပေးသည်။
ထိုနောက် ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ရုတ်သည် ကိပ်ကိုလိုနီ ပါလီမန် တစ်ဖန်ရွေးကောက်တင်မြောက်ခြင်း ခံရသည်။
တောင်းပိုင်းရှိ ဗိုးဝါးပြည်နယ်များဖြစ်သော ဩရိန်းဖရီး စတိတ်နှင့် ထရန်စဗားပြည်နယ် များနှင့်ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့၁၈၉၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၂ဝ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားသော စစ်ပွဲကိုဗိုးဝါးစစ်ပွဲဟုခေါ်သည်။
ထိုသေကိုလည်း နှင့် ဩရိန်း ဖရီးစတိတ်ဟူ၍ ကိုလိုနီနိုင်ငံသစ် တည်ထောင်သည်။
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်လှန်ရေးအစိုးရသည် ၁၉၆၄ ခုနှစ် တက္ကသိုလ် ပညာရေးစနစ်သစ်ဖြင့် တက္ကသိုလ်များကို ဖွဲ့စည်းသောအခါ ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်နှစ်ခုနှင့် သက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်ရှစ်ခုတို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ထိုသို့ စံနစ်သစ်ဖြင့်ဖွဲ့စည်းပေးလိုက်သော တက္ကသိုလ် ဆယ်ခုတို့အနက် ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ပညာရေးတက္ကသိုလ်၊ တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေးနှင့် ဆေးကုသရေးတက္ကသိုလ်တို့သည် ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိပြီးလျှင် မန္တလေး ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ်၊ စိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်နှင့် မန္တလေးဆေးတက္ကသိုလ် တို့သည် မန္တလေးမြို့တွင် တည်ရှိလေသည်။
ထိုတက္ကသိုလ်များကို စံနစ်ဟောင်းတွင် တည်ရှိခံသော ပင်မတက္ကသိုလ်ကြီးများ ဖြစ်သည့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်နှင့် တို့က မွေးထုတ် ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုပြင်ဆင်သည့် အက်ဥပဒေတွင် # တက္ကသိုလ်အသစ် ဖြစ်နိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသော ကောလိပ်တို့ကို နယ်များတွင် ဖွင့်ရန်၊ # ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်က မထောက်ပံ့သော ကောလိပ်တို့ကို ဖက်စပ်ပါဝင်သော ကောလိပ်များဟု အသိအမှတ်ပြုရန်၊ # ကောင်စီကို တိုးချဲ့၍ ပြင်ပ လူကြီးများကို ပိုမိုခန့်ထားရန်၊ # ပါမောက္ခအဖွဲ့သို့ ကောင်စီက ရွေး၍တင်လိုက်သော လူကြီးများသည် ပြင်ပလူကြီးများသာ ဖြစ်ရန်ဟူသော အချက်တို့သည် မှတ်သားဖွယ်ကောင်းသောအချက်များ ဖြစ်ကြ၏။
တက္ကသိုလ်ကောလိပ်ကျောင်းအုပ်ကြီးက ကျောင်းသား နှစ်ယောက်အား စည်းကမ်းသေဝပ်မှု ထားသည်အတွက်ကြောင့် ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် တက္ကသိုလ် ကောလိပ်၊ ဂျပ်ဆင်ကောလိပ်ကျောင်းသား ၇ဝဝ ခန့်တို့သည် သပိတ်မှောက်ကြ၏။
ထိုနည်းအတူ များမကြာမီ ဂျပ်ဆင်ကောလိပ်၌လည်း ဒေါက်တာလှဖူးသည် ပထမမြန်မာ ကျောင်းအုပ်ကြီးဖြစ်၍ ဆရာဖြစ်သင် ကောလိပ်၌လည်း ဦးဘသည် ကျောင်းအုပ်ကြီး ဖြစ်၏။
အဆိုပါ ပါမောက္ခအဖွဲ့၏ ထင်မြင်ချက်ကို ကောင်စီက သဘောတူ၍ အစိုးရလက်ခံလျှင် ပင်ရင်းတက္ကသိုလ်ကောလိပ်၊ သမိုင်းရှိ ကောလိပ်အသစ်၊ ကြို့ကုန်းရှိ အင်ဂျင်နီယာကောလိပ်၊ လမ်းမတော် ဆေးပညာကောလိပ်၊ ရှိ ပညာရေး ကောလိပ်၊ အင်းစိန်ရှိ တိရစ္ဆာန်ဆေးကုကောလိပ်တို့သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ဖက်စပ်ကောလိပ်များ ဖြစ်ကြလိမ့်မည်။
တရားကြီး လက်ထက်တွင် ရပ်စောက်နယ်ကို လဲချား စော်ဘွားလက် အောက်ခံအဖြစ်ထား၍ အမတ်များက စော်ဘွားကိုယ်စားနယ်ကို အုပ်ချုပ်ရသည်။
ရပ်စောက်နယ်တွင် ဆန်စပါး၊ နှမ်း၊ ဝါ၊ မြေပဲ၊ လိမ္မော်၊ ပင်တို့ကို စိုက်ပျိုးသည်။
ရပ်စောက်နယ်တွင် (ပအိုဝ်းလူမျိုး)၊ ၊ နှင့် တို့ နေထိုင်ကြသည်။
ကို ယခင် နမ့်တူရွာ ပျက်နေရာတွင် တည်ထားသည်။
အားဘွဲ့ခံ ရပ်ဆဲ၏ အမည်အပြည့်အစုံမှာ ဗာထရန် အာသာဝီလျံရပ်ဆဲ ဖြစ်သည်။
ယဟူဒီနှင့် ဖီနီရှန်လူမျိုးတို့က အီဂျစ်တို့၏ ရုပ်ပုံစာမူကို အတုယူ၍ မိမိတို့၏ အက္ခရာများကို တီထွင်ကြသည်။
ယခုအခါ အီဂျစ်ရုပ်ပုံစာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သဒ္ဒါစကား အဘိဓာန်စာအုပ်များ ရိုက်နှိပ်ထားပြီး ဖြစ်သောကြောင့် လူမျိုး ဆိုင်ရာ ဘာသာစကားကို လေ့လာတတ်ကျွမ်းသူတို့အဖို့ အီဂျစ် တို့၏ ရှေးဟောင်းစာပေများကို ဖတ်ရှုရန် မခဲယဉ်းတော့ချေ။
ရုပ်လုံးထု အတတ်နှင့် ပန်းချီဆေးရေးအတတ်တို့သည် အလွန်ရှေးကျသော လူတို့၏ အနုပညာအတတ်များ ဖြစ်သည်။
အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် သေသူ၏ ဝိညာဉ်မဆုံးနိုင်ဟူသော ယုံကြည်ချက်ဖြင့် လူတစ်ယောက် သေဆုံးလျှင် သေဆုံးသူ၏ အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများနှင့် ရုပ်တုကလေးများကို အလောင်း နှင့်အတူ မြှုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်လေ့ ရှိကြသည်။
အီဂျစ်နိုင်ငံမှာကဲ့သို့ပင် ဗက်ဗီလုံးနှင့် အဆီးရီးယားနိုင်ငံ များတွင်လည်း ရုပ်လုံး ထုပညာ ထွန်းကားခဲ့သည်။
ဂရိလူမျိုးများသည် အနုပညာရပ်များတွင် အလွန်မျက်စိ ယဉ်၍ အချိုးအစားကျနမှု၊ သဘာဝကျမှုတို့ကို အလွန်လေးစား သူများ ဖြစ်ကြသည်။
ရှေးခေတ်မြန်မာတို့တည်ခဲ့သော အဆောက်အအုံနှင့် ရုပ်တုဆင်းတုများမှာ လက်ဦးအစတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ အဆောက်အအုံနှင့် များကို နမူနာယူကာ တည် ဆောက်ထုလုပ်ခဲ့ကြသော်လည်း နောင်အခါ၌ကား မြန်မာနည်း စစ်စစ်ဖြင့် တည်ဆောက်လာကြသည်။
တရုတ်အနုပညာတွင် ရုပ်လုံးဖော်အတတ်သည် အထူးပင် အရေးပါ အရာရောက်သော အတတ်ပညာ ဖြစ်သည်။
ဆီဆာဗန်ဗောင်ကို ၁၈၈၅ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၄ရက်နေ့တွင် မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။
ခမည်းတော်မှာ လွမ်ပရာဘွမ်ဘုရင် (Zakarine) ဖြစ်ပြီး မယ်တော်မှာ မိဖုရားကြီး သွန်စီ (Thongsy) ဖြစ်သည်။
Lycée Chasseloup-Laubat နှင့် École Nationale de la France d'Outre-Mer တို့တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။
သူ၏ သားသမီး ၁၄ယောက်မှာ အတွင်း သင်္ဘောမှောက်ပြီး သေဆုံးခဲ့သည်။
ထိုအချိန်က လွမ်ပရာဘွမ်သည် နယ်မြေအတွင်းမှ တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။
ဘုရင် က ၂၀၀၁ခုနှစ်တွင် စံချိန်မချိုးမီ အချိန်ထိ သူသည် ထိုစဉ်က တွင် အုပ်စိုးခဲ့သော နန်းသက် အရှည်ဆုံး ဘုရင် ဖြစ်ခဲ့သည်။
သူသည် မကျန်းမမာဖြစ်လာသောအခါ သားတော် (Savang Vatthana) ကို ထီးနန်းမွေ ပေးခဲ့သည်။
သူ့အားဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် (Sisavangvong University) အမည်ပေးခဲ့သော်လည်း ၁၉၇၅ခုနှစ် ကွန်မြူနစ်တို့အာဏာရလာသောအခါ နာမည်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။
ရုပ်တု ၂ခုလုံးက သည် ပြည်သူတို့၏ အထက်တွင် ရှိသည်ဟု ဖော်ညွှန်းနေသည်။
Grand Cross of the -1905 Grand Cross of the -1905 Decoration of the Golden Gong, 1st Class of Annam Grand Cross of the of -1927 (Commander-1905) Grand Officer of the Order of the Black Star of Benin of France-1935 Grand Officer of the of Belgium-1935 Officer of the of France-1949 with Palm of France-1949 Knight of the of Thailand-1955 Grand Cross of the National -1955။
လာအိုဘုရင့်နိုင်ငံ (Kingdom of Laos) ၁၉၅၃မှ ၁၉၇၅အတွင်း တည်ရှိခဲ့သော တိုင်းပြည် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် မင်းသား (Souvanna Phouma) ဦးဆောင်သော ကြားနေအဖွဲ့၊ ချမ်ပါဆက် မင်းသား (Boun Oum) ဦးဆောင်သာ လက်ယာယိမ်းအဖွဲ့ နှင့် နောက်ခံပြီး မင်းသား (Souphanouvong) နှင့် နောင်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသော (Kaysone Phomvihane) တို့ ဦးဆောင်သော (Lao Patriotic Front) (ခေါ်) (Pathet Lao) တို့အကြား ပြင်းထန်သော ပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
စာချုပ်အရ ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး (Sisavang Vong) အား ဘုရင်အဖြစ်လည်းကောင်း မင်းသား အား ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်လည်းကောင်း အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြကာ မြို့တော်မှာ (Luang Phrabang) ဖြစ်သည်။
စစ်ဒေသကြီး ၅ခု ပိုင်းခြားထားသည်။
လက်အောက်တွင် တော်ဝင်ကြည်းတပ်၊ တော်ဝင်ရေတပ် နှင့် တော်ဝင်လေတပ် တို့ ဖြစ်သည်။
တော်ဝင်လာအိုအစိုးရအဖွဲ့သည် ကွန်မြူနစ် ပက်သက်လာအို အဖွဲ့ နှင့် မြောက်ဗီယက်နမ် ကွန်မြူနစ်များကို တိုက်ခိုက်နေသောကြောင့် အမေရိကန်နှင့် ဆက်ဆံရေး ကောင်းမွန်ခဲ့သည်။
ဘုရင် သည် ၁၉၆၃တွင် အမေရိကန် သမ္မတ ဂျွန်အက်ဖ်ကနေဒီ နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
တွင် (Việt Minh) များ ဩဇာလွှမ်းမိုးလာပြီးနောက် ကွန်မြူနစ်ဝါဒ ပြန့်ပွားမည်ကို ကြောက်ရွံ့စိုးရိမ်သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ၁၉၅၃မှစ၍ လာအိုသို့ အထောက်အပံ့များ ပေးအိပ်ခဲ့သည်။
နောက်ခံပြုထားသော ကွန်မြူနစ်တို့က အာဏရယူနိုင်ရန် ကြိုးစားလာကြသည်။
အမေရိကန်သည် ကို ဖောက်ဖျက်ကာ စစ်ရေး အကူအညီမြောက်မြားစွာပေးခဲ့သည်။
ရှန်ခုန်ပြည်နယ်ရှိ လာအိုဗိုလ်ချုပ် ဗန်ဖောင် (General Vang Pao) ၏ တပ်များကို လေ့ကျင့်ပေးခြင်း လက်နက်ထောက်ပံ့ခြင်း၊ ထိုင်းနယ်စပ်မှတဆင့် လာအိုတပ်များကို လေကြောင်းဖြစ်သော (Air America) ဖြင့် ပို့ဆောင်ပေးခြင်း တို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ကွန်မြူနစ် ပက်သက်လာအိုတို့က ကို တည်ထောင်လိုက်ကြသည်။
ပထမဆုံး မှာ (Souphannavong) ဖြစ်သည်။
အာဏာသိမ်းပြီးနောက် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဟောင်းများနှင့် ပြည်သူအတော်များများသည် ဝေးလံခေါင်ဖျားဒေသတွင် ပညာပေးစခန်းများသို့ ပို့ဆောင်ခံရသည်။
စိန့်ဗင်းဆင့်၏ မြောက်ဘက်တွင် ရှိပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ရှိသည်။
စိန့်ဗင်းဆင့်နှင့် ဂရိနေဒိုင်သည် ပြင်သစ်နှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ နယ်မြေ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသော သမိုင်းကြောင်း ရှိခဲ့ပြီး ယခုအခါတွင် အရှေ့ကာရစ်ဘီယံနိုင်ငံများ အစည်းအရုံး၊ CARICOM၊ ဓနသဟာယနိုင်ငံများ အဖွဲ့နှင့် အမေရိကား ဘိုလီးဗေးရီးယန်း မဟာမိတ် အဖွဲ့တို့တွင် ပါဝင်သည်။
စတုရန်းမိုင် ၃၈ မိုင်မျှသာ ကျယ်ဝန်းလျက်၊ ပေါ်တွင် အသေးငယ်ဆုံးသော တစ်နိုင်ငံဖြစ်၏။
ထိုသို့အရွယ်အားဖြင့် သေးငယ်သော်လည်း၊ ၌ ရှေးအကျဆုံး နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဆို၏။
သို့သော်လည်း နှင့် တို့ကို ခြားနားထားသည့် နယ်မြေများအရ နှင့် ၊ အာရှအတွင်း (အလယ်ပိုင်း သို့မဟုတ် ဥ​ရောပအာရှ) ရှိ ၊ ၊ ၊ နှင့် များမှာ ဥ​ရောပ​ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်ကြီးတွင် ပါဝင်နေသည်။
အလားတူ တရုတ်တိုင်​ပေ ၊ ပိုင်ကျွန်းများဖြစ်​သော ၊ မြောက်ပိုင်းမာရီယာနာကျွန်းများ နှင့် ၏အထူးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ​ဒေသများဖြစ်​သော နှင့် တို့သည် သီးခြားနိုင်ငံများမဟုတ်​သော်လည်း အာရှ​ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်၏ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်ပါဝင်ကြသည်။
အာရှ​ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်ကို ၁၉၅၄ ခုနှစ် မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် ၊ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည့်ပြင် ၎င်းသည် ၏ ခြောက်ခုမြောက် အဖွဲ့အစည်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
အာရှ​ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်၏ ရုံးချုပ်ကြီးကို ၊ ၊ ဘူကစ်ဂျလီတွင် တည်ဆောက်ထားရှိသည်။
အာရှ​ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်ကို ၁၉၅၄ ခုနှစ် ​မေလ ၈ ရက်​နေ့တွင် ၊ (ယခင်: ဘားမား)၊ (ယခင်: တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ)၊ ​​၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ​တောင်ဗီယက်နမ်တို့နှင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
ဆီနီဂေါနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်တွင် ၊ မြောက်ဘက်တွင် ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ၊ တောင်ဘင်တွင်း နှင့် တို့က ဝိုင်းရံ ထားကြသည်။
အား မြောက်ဘက်၊ အရှေ့ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တို့မှ ဝိုင်းရံထားပြီး ဂမ်ဘီယာ၏ တိုတောင်းသော အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ ကမ်းရိုးတန်းသာလျှင် ကျန်ရှိသည်။
မြောက်ဘက်တွင် ၊ အရှေ့ဘက်တွင် နှင့် ၊ တောင်ဘက်တွင် ၊ အနောက်ဘက်တွင် ၊ ၊ တို့ရှိကြသည်။
ထို့အပြင် မှ တဆင့် နှင့် ထိစပ်နေသည်။
ဆားဘီးယားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သော သည် ဥရောပ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ အကြီးဆုံးမြို့ကြီးများတွင် တစ်မြို့ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။
ကုန်းမကြီး၏ အရှေ့ဘက် ၁၅၀၀ ကီလိုမီတာ (၉၃၂မိုင်) ခန့် အကွာတွင် ရှိပြီး မဒါဂတ်စကားကျွန်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။
သဘာဝတောတောင် အတားအဆီးများကြောင့် အတွင်း တစ်မြို့နှင့်တစ်မြို့၊ တစ်ရွာနှင့် တစ်ရွာသွားရေးလာရေးတွင် အခက်အခဲများစွာရှိပေသည်။
ထို့ပြင် လက်ကိုင် ၊ များပါဝင်သေးသည်။
စာမျက်နှာ(၈) ကြေးမုံသတင်းစာ(၁၉.၉.၂၀၁၁)။
ရမ္မဆေးသည် အားဂွန်အပြင် အခြားဓာတ်ငွေ့သစ် လေးမျိုးကို လည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ရာ ယင်းတို့မှာ ၊ ၊ နှင့် တို့ဖြစ်သည်။
ထိုကဲ့သို့ သိပ္ပံပညာ၌ ထူးချွန်သောကြောင့် ဝီလျံ ရမ္မဆေး သည် ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ဆာဘွဲ့ချီးမြှင့်၍ သူကောင်းပြုခြင်း ခံရသည့်အပြင် ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ကိုလည်း ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့လေသည်။
ဒပ်ချလူမျိုးနာမည်ကျော် ပန်းချီဆရာ ရမ်းဗရန့်(ခရစ် ၁၆ဝ၆-၁၆၆၉)သည် ၁၆ဝ၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် လေဒင်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်။
ထိုနောက် နှစ်သုံးဆယ် စစ်ပွဲကြောင့် မြောက်ပိုင်းတွင် စီးပွားရေးကပ်ဆိုက်လာရာ ရမ်းဗရန့်သည် မိမိ၏ ပန်းချီကား များကို လေလံတင်၍ လျှော့ဈေးဖြင့် ရောင်းရသည်အထိ အခြေ ဆိုးလာခဲ့လေသည်။
ယခုအခါ အမ္မစတာဒမ်မြို့ တော်ဝင်ပြတိုက်၌ရှိသော ''ညဉ့်စောင့်များ''အမည်ရှိ ပန်းချီကားမှာ ရမ်းဗရန့်၏ ထင်ရှားသည့် လက်ရာတစ်ခု ဖြစ်ပေသည်။
ညောင်ရမ်းမင်းဆက် ပင်းတလဲမင်း (မြန်မာ ၁ဝ၁ဝ- ၁ဝ၂၃) လက်ထက်တွင် တရုတ်ပြည်၌ မင်မင်းဆက်ပျက်ပြုန်း၍ မန်ချူးမင်းဆက် ကြီးစိုးလာလေသည်။
ရုံးပင် နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိရာ တစ်မျိုးကို ရုက္ခဗေဒအလိုအား ဖြင့် အေနိုဂျီးဆပ်အကျူမီနာတာဟု ခေါ်၍ တစ်မျိုးကို အေနိုဂျီးဆပ် ဖီလီရီအီးဖိုလီယာဟု ခေါ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) သို့သော် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင်သိပ္ပံနည်းကျဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ကို ဟုသတ်မှတ်ပြီးမျိုးစိတ်နှစ်ခုလုံးကိုတစ်မျိုးတည်းအဖြစ်သတ်မှတ်သည်။
မြောက်ဘက်တွင် ဘော်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် နှင့် ၊ တောင်ဘက်တွင် ပင်းတယနယ်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မိတ္ထီလာခရိုင်နှင့် တို့ အသီးအသီးရှိကြသည်။
လူဦးရေ ၈၆၇၂ (၁၉၃၁)ယောက် ရှိပြီးလျှင် ၊ ၊ ၊ (ပအိုဝ်းလူမျိုး)၊ ၊ နှင့် အခြားတောင်တန်းသားများ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။
နှင့် ယင်း၏ လက်တက်များသည် အနောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။
ပုဂံပြည်ရှင် မင်းသည် ဖြင့် ယခု ရွာငံတည်ရှိရာဒေသသို့ တိုင်းခန်းလှည့်လည် ရောက်ရှိခဲ့ ရာ ထိုဒေသတွင် နောက်ကျကျန်ရစ်သော ဗိုလ်ပါ ပရိသတ်တို့ကို ရပ်ဆိုင်း ငံ့လင့်တော်မူရသောကြောင့် ရပ်ငံ့ဟုတွင်ကြောင်း၊ အလောင်းစည်သူမင်း ရပ်ငံ့တော်မူနေစဉ် ယင်းရွာငံမြို့ မြောက်ဘက် ကို တည်တော်မူသည်။
ထိုအခါ၌ မင်းကြီး၏ သည် လွှတ်ထားရာမှ ရေမွတ်သိပ်သောကြောင့် အနောက်ဘက်ကုန်းမြင့်ရာ မြေကွက်ကို အစွယ်ဖြင့် ထိုးလျှင် သန့်ရှင်းကြည်လင်သောရေများ ထွက်လာသောကြောင့် ဆင်ဖြူတော်သည် ရေဝလင်စွာ သောက်သုံးရသည်။
နောင်အခါတွင် ရွာငံနယ်ကို နယ်ရှင်မြို့စားအစဉ်အဆက်တို့က အုပ်ချုပ်လာခဲ့လေသည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁) ယခုအခါ ရွာငံ၊ နှင့် တို့ကိုပူးပေါင်း၍ တည်ထောင်ထားပေးပြီး ဖြစ်သည်။
ရွေးပင်သည် ရွေးကြီးပင်နှင့် ရွေးငယ်ပင် ဟူ၍ရှိရာ ရွေးကြီးပင်ကို ရုက္ခဗေဒအလို အရ အန်ဒီနန်သီရာ ပါဗိုနီနာ [ ဟု ခေါ်သည်။
သို့ရာတွင် သင်္ဘောသီးလက်သုပ်ကို ''မြမန်းသုပ်''၊ ''နှမ်းဖတ်ချဉ်''ကို ''ဇေယျာဘုံ''ခေါ်သလောက် မရှုပ်ထွေးဟု ဆိုရချေမည်။
ပုံစံပြရမည်ဆိုသော် ရွက်လှပန်းအမည် အင်္ဂလိပ် လို ဆန်းဆက်ကို ''နေရီရီ''၊ ဂရန်းဒေကို''မြလှကြီး''၊ ဗျူးတီး ကို ''လှယဉ်ကျေး'' စသည်ဖြင့် မြန်မာ့အမြင့်နှင့် မြန်မာ့အသွင် ကို ဖော်ထုတ်ကာ အမည်ပေးကြသဖြင့် ရွှေမန်းတို့၏ ဝါသနာ ထုံသလို ''မာလာစုံ''ဘွဲ့နှင်းခံရချေတော့သည်။
ရွမ်းမဲသည် တူးဗင်းဂျင်တက္ကသိုလ်ကျောင်းတွင် ခေတ္တမျှ တက်ရောက် သင်ကြားပြီးနောက် ဟစ်တလာ တန်ခိုးကြီးလာ သောအခါ နေရှင်နယ်ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ သို့ ဝင်လေသည်။
ထိုသို့ သဲကန္တာရကြီးကို ဖြတ်ကျော်ကာ အောင်မြင်စွာ ဆုတ်ခွာနိုင်ခဲ့သောကြောင့်ပင် သူ့ကို ''သဲကန္တာရမြေခွေး'' ဟူ၍ အမည် တပ်ခေါ်ကြသည်။
အချို့ဗက်တီးရီးယားများသည် အယ်လကိုဟောသတ္တိ နည်းပါးသော အရည်များကို စေတတ်သည်။
ဝိနည်း မဟာဝါ တော်၌ စပါးမျိုးခုနှစ်မျိုးမှ ဖြစ် သော ထမင်း၊ အမဲ၊ သားစိမ်း ငါးစိမ်း၊ တြိကဋုက်သုံးပါး၊ ၊ အမွှေး၊ သိန္ဓောဆားတို့ကို ထည့်၍ လုပ်သော ကာဏသောဝီရကမည်သော ပုန်းရည်သည် အစာကို လွန်စွာ ကြေစေနိုင်သည်၊ လူကိုဝစေတတ် သည်။
မည်သည့် အရည်မျိုးတွင်မဆို တဆေးဖြင့် ကဇော် ဖောက်နိုင်လောက်အောင် သကြား လုံလောက်စွာ ရှိလျှင် ပုန်းရည်ဖြစ် နိုင်သည်။
ကဇော်ပေါက်ခြင်းကြောင့် သစ်သီးရည်ရှိ သကြားသည် အယ်လကိုဟော နှင့် ကာဗွန်နစ် အက်ဆစ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။
ဒါဝင်ရေးသားသော ''စိုက်ပျိုးမွေးမြူထားသော အပင် နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ ပြောင်းလဲခြင်းများ''စာအုပ်ကို ဖတ်ရှုပြီးနောက်တွင် သူ၏ဘဝလမ်းကြောင်း ချိုးပြောင်းခဲ့သည်။
ယိုဟန်းဖရီးဒရစ် ဖွန်ရှီးလား(ခရစ် ၁၇၅၉-၁၈ဝ၅)သည် ပြဇာတ်နှင့် ကဗျာ ရေးသားရာတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော ဂျာမန်စာဆိုပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်။
သူသည် ''ဓားပြများ''အမည်ရှိ ပြဇာတ်တစ်ခုကို လျှို့ဝှက်စွာ ရေးသားခဲ့ လေသည်။
အလုပ်ပင်ပန်း၍ လစာရိက္ခာ ကောင်းစွာမရသဖြင့် သုံးစွဲဖို့ ငွေကြေးပို၍ ရလိုရငြား ရှီးလားသည် ငွေချေးပြီးလျှင် သူလျှို့ဝှက်စွာ ရေးသားခဲ့သော ''ဓားပြများ''ပြဇာတ်ကို ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသည်။
ထိုကြောင့် မိတ်ဆွေဝတ်လုံတော်ရ တစ်ဦး၏ ဖိတ်ခေါ်ချကအရဒရက်ဇဒင်မြို့သို့ သွားရောက်နေ ထိုင်ပြီးလျှင် သူ၏လက်ရာမွန်တစ်ခုဖြစ်သော ''ဒွန်ကာလော့'' ပြဇာတ်ကို ရေးသားသည်။
ထိုကြောင့် ရာဇဝင်သမိုင်းနှင့် ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ စာပေများကို ရေးသားပြုစုခဲ့ရာ ''နှစ်သုံး ဆယ်စစ်ပွဲ''စာအုပ်ကြီးသည် ရှီးလား၏အကောင်းဆုံးလက်ရာ တစ်ခု ဖြစ်လေသည်။
ရှီးလားသည် ကွယ်လွန်မီ ကလေးတွင် နာမည်ကျော် ''ဝီလျံဘဲ''ပြဇာတ်ကို ရေးသားခဲ့ သည်။
ဂျာမန်ပြဇာတ်လောကတွင် နှင့် ရှီးလား၏အမည် နှစ်ခုကို ထိပ်တန်းမှာ ထားကြရသည်။
ရှူးပျံ (Flying Squirrel) ဟူသော အကောင်မျိုးကို ပုဂံတည်စခေတ်က ဝက် ကြီး၊ ငှက်ကြီး၊ ကျားကြီးတို့နှင့်အတူ နှိမ်နင်းရ သော ပြည်သူ့ရန်သူကြီးတစ်ပါးအဖြစ် များမှ ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိရသည်။
အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ရှူးပျံကြီးမှာ တကယ်ကြောက်စရာ ကောင်းသည့် သတ္တဝါကြီး ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်မည်မှန်သော်လည်း စင်စစ် ရှူးပျံဆိုသည်မှာ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ ကြီးကြီးမားမား မျိုးကား မဟုတ်ပေ။
ရှူးပျံဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသော်လည်း ရှူးပျံသည် ကဲ့သို့ တောင်ပံခတ်၍ ပျံသန်းနိုင်သည်မဟုတ်ချေ။
ရှူးပျံသည် မျိုး တွင် ပါဝင်၍ သစ်ပင်တစ်ပင်မှ တစ်ပင်သို့ များသောအားဖြင့် အမြင့်မှ အနိမ့်သို့ ခုန်လွှား မသွားဘဲ လေထဲမှ ပျံဝဲဆင်းသက် နိုင်သော သတ္တဝါမျိုး ဖြစ်သည်။
တစ်မျိုးသည် ၊ နှင့် တို့၌ တွေ့ရသော ဆီယူရော့ ပတာရီနီး မျိုးရင်းဝင် ရှူးပျံတို့ ဖြစ်သည်။
မှ ကျွန်းများအထိ၊ ၊ မြောက်အမေရိကတိုက် မှ အထိ ဒေသများ၌ ထိုမျိုးရင်းမှ မျိုးခွဲဖြစ်သော ရှူးပျံအမျိုးမျိုးကို တွေ့ရသည်။
နှင့် မလေးရှားဒေသများ၌မူ မျိုးစိတ်အများအပြားကို တွေ့ရလေသည်။
သစ်ပင်အိုများ၏ ပင်စည်အရောင်နှင့်တူသော ရောင် ရှိသဖြင့် ယင်းတို့ကို တောထဲတွင် ရုတ်တရက် ရှာမတွေ့နိုင်ချေ။
ရှူးပျံတို့သည် ပေါ်၌ နေလေ့ရှိ၍ မြေပြင်ပေါ်၌ ကျက်စားလေ့ မရှိပေ။
ညဉ့်အခါ၌သာ အစာရှာ ထွက်ကြ၍ ၊ သစ်ရွက်နု အဖူးအကိုင်းများ၊ နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ ငှက်ပေါက်စများကို ရှာဖွေစား သောက်လေ့ ရှိသည်။
သို့သော် အလွန်ဖျက်ဆီးတတ်သော မျိုး ဖြစ်သည်။
ပျံဝဲနိုင်သော ရှူးပျံမျိုးစု နှစ်စုရှိရာ ယင်းတို့မှာ အနုံမာလရပ် (''Anomalurus'') နှင့် အစ်ဒျူးရပ် (''Idiurus'') မျိုးစုတို့ ဖြစ်သည်။
ဖရန့်ချ် ပေတာ ရှူဘဲတ် သို့မဟုတ် ဖရန့်ဇ် ပီတာ ရှုဗတ်(၊ ~ )သည် လူမျိုး ဖြစ်သည်။
ရှူးဗတ်၏ အကောင်းဆုံးလက်ရာများထဲတွင် ရှေ့၌ ဖော်ပြခဲ့သော တေးဂီတ နှစ်ပုဒ် အပြင် ''ဆီလဗီယာ မည်သူနည်း''၊ ''နားထောင် နားထောင် မိုးစွေမောင်'' တေးဂီတကြီးများလည်း ပါဝင်သည်။
ရောဗတ်ရှူးမန်းသည် ဂျာမန်လူမျိုး ဂီတအနုပညာရှင် တစ်ဦးပေတည်း။
တေးဂီတရေးစပ်သည့်ဘက်တွင် နှင့် တစ်တန်းတည်း ထားရ၍ စန္ဒရားအတီးနှင့် စန္ဒရားတီးကွက် တီးလုံး ရေးသားရာတွင် ဂီတပါရဂူကြီးများဖြစ်ကြသော နှင့်လည်းကောင်း၊ နှင့်လည်းကောင်း တန်းတူထားရသော ဂီတ ပါရမီရှင်ကြီး ဖြစ်ပေသည်။
အနောက်တိုင်းဂီတလောက၏အဖိုးတန်ပတ္တမြားကြီးများ ဖြစ်ကြသော ရှိုပန်၊ ရှုးဗတ်၊ ၊ ဗေးရလီအိုးနှင့် တို့ နွံထဲ နစ်နေခဲ့ခြင်းကို ရှူးမန်းက ဖော်ထုတ်အရောင်တင် အကွက်ဖော်ပေးခဲ့ရာ ထိုအချက်တစ်ခုတည်းနှင့်ပင် ရှူးမန်းအား ဂီတလောကကို ကျေးဇူးပြုသော ဂုဏ်ထူးဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးအဖြစ် နေရာထား လေးစားကြရပေ သည်။
အနောက်တိုင်း ဂီတပညာ သင်ကြားဆည်းပူးသူများက ''ဗ'' သုံးလုံး (ဗာခ်၊ နှင့် ဗရမ်း)တို့သည် အနောက်တိုင်းဂီတလောကတွင် အထူးချွန်ဆုံးသော ဂီတပညာရှင်ကြီးများ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
ထိုကြောင့် ဂျာမန်တယောဝိဇ္ဇာကြီး ယိုအာကင်နှင့် မိတ်ဖြစ်ခဲ့ရာ၊ ယိုအာကင်က ဗရမ်း၏ ဂီတစွမ်းရည်ကို ရိပ်စားမိသဖြင့်၊ထိုခေတ်က ကျော်ကြားလှသော ဂျာမန်ဂီတပညာရှင်ကြီး များဖြစ်သည့် ဖရန့်လဇ္ဇ၊ တို့နှင့် တစ်ဖန် ဗရမ်းအား မိတ်ဖွဲ့ပေးသည်။
လျော်ကြေးလည်း တရားစွဲ တောင်းဆိုနိုင်သည်၊ ထိုမှတစ်ပါး ရှေ့တော်သွင်း အမိန့် ထုတ်ဆင့်ပေးပါရန် ရုံးတော် တစ်ရပ်ရပ်သို့ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားခြင်း ခံနေရသူကိုယ်တိုင် ဖြစ်စေ၊သူ၏ ကိုယ်စား တစ်ဦးတစ်ယောက်က ဖြစ်စေ လျှောက်ထားနိုင်သည်။
ရှေ့တော်သွင်း စာချွန်တော်အမိန့်ဟူသည်မှာ ''သူ၏ကိုယ် ကို ဆောင်ကြဉ်းခဲ့''ဟူ၍ အနက်ပေါ်လွင်သည့် လက်တင် ဘာ သာစကား ''ဟေးဗီယပ်ကော်ပတ်''ကို ဆီလျော်အောင် ပြန်ဆို ထားခြင်း ဖြစ်လေသည်။
အင်္ဂလန်နိုင်ငံအရှင် ဂျွန်ဘုရင်သည် လူ့သမိုင်း တွင် ပြည်သူ့အခွင့်အရေးကို ပထမဆုံး သတ်မှတ်ပေးသော စာချုပ်ကြီးကို လက်မှတ်ရေးထိုးရသောအခါ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်အား နိုင်ငံ၏ တရားဥပဒေအရ မဟုတ် ဘဲ မတရားသဖြင့် ဖမ်းဆီးခြင်း၊ ချုပ်နှောင်ထားခြင်းမပြုပါဟု ကတိပေးရသည်။
ရှေ့တော်သွင်းစာချွန်တော်ကို တရားမဝင်သော ဖမ်းဆီး ချုပ်နှောင်ထားခြင်းများအတွက် အပြင်၊ အခြားအသုံးပြုရသော နေရာများရှိသေးသည်၊ ခင်ပွန်းသည်က ဇနီးသည်အား မတရား ချုပ်တီးထားကာ ညဉ်းပန်း နှိပ်စက်နေလျှင်လည်း ရှေ့တော် သွင်း စာချွန်တော်ကို အသုံးပြုနိုင်သည်။
မြေပုံကြီးများနှင့် ခြုံနွယ်ပိပ္ပောင်းတို့ကို တူရွင်းပေါက်ပြားဖြင့် တူးဆွ၍ တိမ်မြုပ်နေသော ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှုများကို အလင်းသို့ရောက်အောင် ဖော်ထုတ်ပေးသည့် ပညာရပ်ဖြစ်သည်။
ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေးဟူသည်မှာ ရှေးခေတ် လူဟောင်းတို့၏ လူနေမှုစံနစ်ကို လေ့လာသော သိပ္ပံပညာ တစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။
အထူးသဖြင့် မြေအောက်၌ တိမ်မြုပ်နေသော ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတို့ကို စံနစ်တကျ တူးဖော် ကာ ဆိုခဲ့ပြီးဖြစ်သော ဘာသာရပ်များနှင့် ညိနှိုင်းလေ့လာဝေဖန် ရသဖြင့် သိပ္ပံပညာ၏ အကိုင်းအခက် ပညာတစ်ရပ်အနေနှင့် အသိအမှတ် ပြုကြ၏။
တူးဖော်တွေ့ရှိသမျှတို့သည် လည်း ၏ အထက်တန်းကျသော ယဉ်ကျေးမှု ကို ဝင့်ကြွားစွာဖော်ပြနိုင်ကြ၍ အံ့မခန်းနိုင်စရာဖြစ်ကြပေသည်။
အမေရိကတိုက်တွင်လည်း ရှေးဟောင်းပစ္စည်း တူးဖော်ရေး ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသဖြင့် ရှေးရှေးအခါက တောင်အမေရိက တိုက်တွင် အလွန်အဆင့်အတန်းမြင့်သော လူနေမှုစံနစ် ရှိခဲ့ သည့် များ အမေရိက တိုက် အလယ်ပိုင်းမှ မာယန်လူမျိုးများ ၏ ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို သိရှိလေ့လာနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။
လူနာသည် အသက်ရှူနေခြင်း ရှိ၊ မရှိကို ပါးစပ်၊ ရင်ဘတ်နှင့် ဝမ်းဗိုက် လှုပ်ရှားမှုကို ကြည့်၍ စစ်ဆေးပါ။
နှာခေါင်းသွေးယိုခြင်း နှာခေါင်းထဲက သွေးပြန်ကြောလေးတခုခုပေါက်ခြင်း၊ ကြောက်ရန်မလို၊ အိမ်မှာ ကုသနိုင်၊ ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းရင်းများ၊ ခြောက်သွေ့ခြင်း၊ နှာခေါင်းကို ဆွဲလိမ်ခြင်း၊ နှာခေါင်းဒဏ်ရာရခြင်း၊ ဆေးဝါး (အက်စ်ပရင်) ကြောင့် နှာခေါင်းထဲ တခုခုဝင်ခြင်း၊ ထိခိုက်မိခြင်း၊ မတည့်ဖြစ်ခြင်း၊ ပိုးဝင်ခြင်း၊ သွေးဖိအား (BP) တက်ခြင်း၊ Atherosclerosis သွေးကြောကျဉ်းရောဂါ၊ သွေးခဲရောဂါ၊ ကိုကိန်းဆေး။
ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းအရင်းများ မသန့်ရှင်းခြင်း၊ ထိခိုက်မိခြင်း၊ ရောင်ခြင်း၊ ဗီတာမင် (စီ)၊ ဗီတာမင် (ကေ) နည်းခြင်း၊ အစာ ပူပူစားခြင်း၊ ဓာတုဆေးများကြောင့် ဖြစ်ခြင်း၊ Leukemia ခေါ် သွေးအားနည်းရောဂါ၊ ကိုယ်ဝန်ရှိစဉ်။
ပါးစပ်၊ ဒဏ်ရာ၊ အရေပြား၊ အတွင်းပိုင်းရှိ အင်္ဂါများမှ ယိုနိုင်သည်။
Fracture အရိုးကျိုးခြင်း = 1. Closed fracture ကျိုးသည့်နေရာသည် ပိတ်နေခြင်း၊ 2. Open fracture ကျိုးသည့်နေရာသည် အပြင်သို့ ပွင့်နေခြင်း၊ 3. Complicated fractures ကျိုးရုံသာမက အခြားဒဏ်ရာများ ပါနေခြင်း၊ 4. Greenstick fracture ကလေးများတွင် ဖြတ်တတ်သော သစ်စိမ်းချိုး ကျိုးခြင်း၊ = • နာကျင်ခြင်း၊ • လှုပ်ရှားမှုခက်ခြင်း၊ • မလှုပ်နိုင်ခြင်း၊ • ရောင်ခြင်း၊ • သွေးခြည်ဥခြင်း၊ • သွေးထွက်ခြင်း၊ • ဖိလျှင်-ထိလျှင် နာခြင်း၊ • ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းသွားမည်။
Contributed by Dr. Tint Swe, MBBS (Mandalay) ဒဏ်ရာများသည် အမျိုးမျိုး အစားစားရှိသည်။
အရိုးကျိုးခြင်းသည် ရိုးရိုးကျိုးခြင်း၊ အသားအရေပေါက်ပြဲ ကျိုးခြင်းနှင့် (အသည်းနှလုံး စသည့်) အခြားအင်္ဂါများ ထိခိုက် ကျိုးခြင်းဟူ၍ အကြမ်းဖျဉ်း သုံးမျိုးရှိသည်။
ခြေလက်တို့သည် အရိုးကျိုးလျှင် လူနာအား သယ်ယူမသွားမီ ကျိုးသော ခြေလက် တို့ကို ကျပ်ဖြင့် မြောင်၍ စည်းပေးရမည်။
ညပ်ရိုးကျိုးလျှင် ဖြစ်သည့်ဘက်မှ လက်မောင်းကို ရင်ပတ် နှင့် ကပ်၍ ချည်ထားသင့်ပေသည်။
ထိုအခါ ဆိုင်ရာလက်မောင်း မလှုပ်ရှားသဖြင့် ကျိုးနေသည့်ညပ်ရိုးကို ပို၍ မထိခိုက်နိုင်တော့ ပေ။
ထိတ်လန့်ခြင်း၊ နေပူလျှပ်ခြင်း၊ သွေးလွန်ခြင်း၊ ချွေးလွန် ခြင်း၊ မူးမေ့ခြင်း၊ အရက်မူးခြင်းတို့ကြောင့် သတိလစ်တတ် သည်။
ထို့ပြင် ရေနွေးပူပူထဲတွင် အဝတ်တစ်ခုကို နှစ်၍ ရေညစ်ပြီး အုပ်ပေးရသည်။
အဆိပ်သောက်မိလျှင် အစာအိမ်တွင်းမှ အဆိပ်များ ပြန်၍ အန်ထွက်အောင် ပြုလုပ်ပေးရသည်။
လယ်တောများတွင် အလုပ်လုပ်ရသူများ၊ တောကြိုအုံကြား ၌ အလုပ်လုပ်ရသူများသည် မကြာခဏ မြွေကိုက်(ပိုးထိ) ခံကြ ရသည်။
ဒဏ်ရာမှ သွေးကို ညစ် နိုင်သမျှ ညစ်ထုတ်၍ အဆိပ်များ ထွက်နိုင်သမျှ ထွက်အောင် ပြုပေးရသည်။
ဒဏ်ရာရသူကို မရွှေ့ပြောင်းဘဲ ထား၍ ဝေဒနာတိုးရန် မရှိဟု ယူဆလျှင် ရှိရင်းစွဲနေရာ၌ပင် မရွှေ့ပြောင်းဘဲ ထားသင့် လေသည်။
ထိုနောက် လူနာသယ်ယူသူအား မတ်တပ် ရပ်ကာ ဖြည်းညင်းသာယာစွာ သယ်ယူသွားကြရမည်။
ရှေးဦးသူနာပြုတစ်ဦးသည် ထိုလုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်ရာ၌ ရံဖန်ရံခါပင် ပတ်တီးစည်းပေးရသော ကိစ္စမျိုးနှင့် ကြုံရတတ် သည်။
ထိုပတ်တီးမျိုးကို တစ်ကိုက်ပတ်လည်ခန့်ရှိသော အဝတ် အပိုင်းအစကို ထောင့်တန်းခေါက်ချ၍ ညပ်လိုက်လျှင် တြိဂုံပုံ ပတ်တီးနှစ်ခု ရနိုင်သည်။
ခြေလက်တို့တွင် ဒဏ်ရာရလျှင် စည်းနှောင်ရန် လွယ်ကူ သော်လည်း မေး၊ ညပ်ရိုး စသည့်အနေရာမျိုးမှာ အချက်သိ မထားလျှင် ပတ်တီးစည်းပေးရာ၌ အခက်အခဲ တွေ့ရလေသည်။
ညပ်ရိုးကျိုးလျှင် လက်မောင်းတစ်ခုလုံး မလှုပ်မရှားနိုင်စေ ရန် ပတ်တီး စည်းထားရလေသည်။
ညာဘက် ညပ်ရိုးကျိုးလျှင် ညာဘက် ဂျိုင်းအောက်ပ အဝတ်ခေါက်ကို ထူထူအလိပ်ကလေး တစ်ခု သွင်း၍ လက်မောင်းကို ထောင့်တန်းရင်ပတ်တွင် ကပ် ထားရသည်။
ညပ်ရိုး နှစ်ဘက်လုံးကျိုးလျှင် လက်ရုံးနှစ်ခုကို ဝမ်းပိုက် ပေါ်တွင် ကန်လန့်ဖြတ်၍ တင်ထားရသည်။
တောတောင်၊ ရေမြေ၊ လေပြေလေညှင်း၊ နေဝင်ဆည်းဆာ၊ ကျေးငှက်သာရကာနှင့် တိမ်တောင်တိမ်တိုက်စသော ဩကာသလောကကြီး၏အကြောင်းကို သူမတူအောင် လှပသိမ်မွေ့သော အဖွဲ့အနွဲ့တို့ဖြင့် ကဗျာဖွဲ့ဆိုနိုင်သောကြောင့် အင်္ဂလိပ်စာပေလောက၊ ကဗျာပိုင်းတွင် အကျော်ကြားဆုံးသောကဗျာစာဆိုကြီးများတွင် ပါဆီရှဲလီသည် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်ပေသည်။
ထိုကြောင့် ရှဲလီ၏ အတွင်းသဘောကို အကဲမခတ်နိုင်အောင် ရှိကြသဖြင့် ကျောင်းနေဖက်များက သူကို ''အရူးရှဲလီ''ဟု ပြောင်လှောင်ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။
အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်တွင် ပညာဆည်းပူးနေခိုက် ရှဲလီသည် ''ဘုရားမရှိ'' အယူဝါဒနှင့် စပ်လျဉ်းသော စာတန်းတစ်ခုကို ရေးသားခဲ့ရာ ကျောင်းမှ ထုတ်ပစ်ခံရသည်။
ရှဲလီသည် ၁၈၁၃ ခုနှစ်တွင် ''မက်ဘုရင်မ''နှင့် ၁၈၁၈ ခုနှစ် ''အစ္စလာမ်တော်လှန်ရေး''အမည်ရှိ ကဗျာများကို ရေးသားပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့ရာ လူ့အခွင့်အရေး လွတ်လပ်မှုအတွက် ရေးသားသော ကဗျာများဖြစ်ကြသည်။
ရှဲလီ၏ လွတ်လပ်ရေးသဘောထားကို ''လွတ်လပ်ရေးကဗျာ''တွင် ပို၍ ပြင်းပြင်းထန်ထန် တွေ့ရသည်။
ရှဲလီ၏ ကဗျာစုအနက် ''မိုးဆွေငှက်''နှင့် ''အနောက်လေ''ကဗျာသည် အထူးကောင်းမွန်သည်။
ဂျွန်ကိ ကွယ်လွန်သောအခါ ''အဒိုးနေး''ခေါ် လွမ်းချင်းကဗျာဖြင့် ချီးကျူးဂုဏ်ပြုသည်။
ထို့ပြင် ကားလမတ်၏ ''အရင်းအနှီး''ကျမ်းကြီးကိုလည်း အလွန် နှစ်ခြိုက် သဘောကျခဲ့သည်။
ထန်းရည် (Palm wine) သည် မှ ထွက်ရှိလာသော အရည်ဖြစ်ပြီး သောက်သုံးနိုင်သည်။
အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသကြီးတွင် အများဆုံးတွေ့ရသည်။
ထန်းရည်ကို သောက်သုံးရန်၊ ၊ သကာပြုလုပ်ရန်အတွက် စီးပွားဖြစ်စိုက်ပျိုးကြသည်။
ထန်းရည်ကို သို့မဟုတ် ဖြင့် ခံယူကြသည်။
အနောက်တိုင်း ဂီတလောကတွင် စန္ဒရား တီးလုံးတီးကွက် များ ရေးသားရာ၌လည်းကောင်း၊ စန္ဒရားတီးရာ၌လည်းကောင်း အတော်ဆုံးသော ဂီတပညာရှင်တစ်ဦးကား ဖရက်ဒရစ်ဖရန်ဆွာ ရှိုပန် ဖြစ်သည်။
ဆာအားနက် ဟင်နရီရှက်ကယ်လတန် (; ; ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၇၄ – ၅ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၂) သည် ပထဝီဝင်နှင့် သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းအတွက် သို့ လေးကြိမ်တိုင်တိုင် စွန့်စားသွားရောက်ခဲ့သော ဗြိတိသျှ အမျိုးသားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။
ပထမဆုံးအကြိမ်တွင် ကပ္ပတိန် ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး အဖြစ် လိုက်ပါသွားခဲ့ရာ ကျန်းမာရေး ချွတ်ယွင်းလာသောကြောင့် ခရီးပန်းတိုင်မရောက်မီ ပြန်လာခဲ့ရသည်။
ရောဘတ် ဖယ်လ်ကွန် စကော့မှာ ဗြိတိသျှလူမျိုး ရေတပ်ဗိုလ်တစ်ဦးဖြစ်၍၊ သိပ္ပံပညာ သုတေသနလုပ်ငန်းအတွက်၊ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ သွားရောက် စွန့်စားရှာဖွေသူ ဖြစ်၏။