DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
မွန်ဂို တာတာတို့ ဘေးရန်ကြောင့် နန်ချောင်ပြည်မှ တိမ်းရှောင်လာခဲ့ကြသော ရှမ်းတို့သည် သိန္ဓီနှင့် အရှေ့ပိုင်းရှမ်းနယ်များသို့ လည်းကောင်း၊ အနောက်ဘက်စွန်းရှိ မောနယ်သို့ လည်းကောင်း၊ ကျိုင်းတုံနယ်သို့လည်းကောင်း၊ အုန်းပေါင် (သီပေါ)နယ်သို့ လည်းကောင်း၊ မိုညင်းနယ်သို့ လည်းကောင်း ဝင်လာကြ၏။
အောက်အကြေတွင် နန်ချောင်မှ ယိုးဒယား နိုင်ငံသို့ တိမ်းရှောင်လာခဲ့ကြသော ရှမ်းအချို့တို့သည် မုတ္တမ ပဲခူးသို့ ကူးလာကြရာ ထိုရှမ်းတို့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော သည် မုတ္တမ၌ မင်းပြုလေ၏။
ဆဲ့ငါးရာစုနှစ် မတိုင်မီကပင် အိန္ဒိယကုန်သည်၊ အာရပ်ကုန်သည်တို့သည် နှစ်ပင်တိုင် သင်္ဘော၊သုံးပင်တိုင် သင်္ဘောများဖြင့် ပသျှူးကျွန်းဆွယ်နှင့် ဂျားဗားကျွန်းစုတို့သို့ သွားပြီးလျှင် သစ်ကြံပိုး၊ လေးညင်း၊ ချင်းတက်၊ ငရုတ်ကောင်း စသော ဟင်းခတ် အသီးအရွက်များကို ဝယ်၍ အီရက်နိုင်ငံ ဆိပ်ကမ်းသို့ သွားရောက်ရောင်းချ ကြသည်။
သို့ဖြစ်၍ သံလျင်မြို့၌ ရှိနှင့်ကြသော ပေါ်တူဂီတို့သည် အကြီးအကဲဖြစ်သူ ငစင်္ကာခေါ် သည် ၁၆ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် သံလျင်မြို့ကို သိမ်းယူ၍ မင်းပြု၏။
ထိုအခါ သည် ကုန်းကြောင်း ရေကြောင်းချီ၍ သံလျင်ကိုတိုက်ရာ အောင်မြင်သည်။
အုပ်ချုပ်ရေး၌ အစုအဝန်းဖွဲ့ပုံတို့မှာ တရားကြီး လက်ထက်ကဖြစ်သည်။
မြန်မာတို့သည်နှင့် နောက်လိုက် နောက်ပါတို့ကို ပေးအပ်လိုက် ကြရ၏။
မြန်မာဗိုလ်ချုပ် မဟာသီဟသူရလည်း ကြီးမားသော အိမ်နီးချင်း တရုတ်နိုင်ငံနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း၏ အကျိုးကို မြော်ခေါ်၍ မန်ချူးဗိုလ်ချုပ်တို့၏ တောင်းဆိုချက်ကို လက်ခံကာ စစ်ပြေငြိမ်း လိုက်၏။
သည် ဓနုဖြူ တိုက်ပွဲတွင်ကျ၍ မြန်မာတို့ စစ်ရှုံးကြသည်။
အင်္ဂလိပ်ကျောင်းဆရာကြီး အား မြေနှင့်တကွ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကျောင်း ဆောက်ပေးပြီးလျှင် သားတော် များကို အင်္ဂလိပ်စာ သင်စေသည်။
မကြာမီအတွင်း ဝံသာနုစိတ်ဓာတ် တက်ကြွလာသော မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အသင်းကြီး ပေါ်ပေါက်လာ၏။
အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ၉၈ ဌာနအနက် ၉၁ ဌာနကို တိုင်းသူပြည်သားတို့က ရွေးချယ် တင်မြောက်သော ကိုယ်စားလှယ် အမတ်တို့ အုပ်ချုပ်ခွင့် ရသဖြင့် ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေးဟု ခေါ်သည်။
ထိုနောက် ခေါ် ဖက်ဆစ် တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့သည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လကစ၍ ဂျပန်တို့ကို တော်လှန်သည်။
အောက်ပါလုပ်ငန်းစဉ်များကို ချမှတ်၍ ကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်လူကြီး သီရိပျံချီ ဦးသိန်းဟန်ကို ကြီးကြပ်သည် # ရှေးသီးချင်းကြီးများနှင့် သက်ဆိုင်သော ရာဇဝင်အဖြစ်အပျက် အကြောင်းအရာများကို စုံစမ်းရှာဖွေရေးသားရန်၊ # ထိုသီချင်းကြီးများကို ရေးသားခဲ့ကြသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အထုပ္ပတ္တိများကို စုံစမ်းရှာဖွေ ရေးသားရန်၊ # ထိုသီချင်းကြီး များနှင့် သက်ဆိုင်သောခေတ်၏ အခြေအနေ အကြောင်းများကို လည်းကောင်း၊ ပေ၊ ပုရပိုက်၊ အမှတ်အသား စသည်တို့ကို လည်းကောင်း စုံစမ်း ရှာဖွေ၍ ရေးသားရန်နှင့် ရေးကူးရန်၊ # ထိုသီချင်းကြီးများ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်တို့ကို စုံလင်နိုင်သမျှ စုံလင်စွာ စုံစမ်း ရှာဖွေ ရေးသားရန်၊ # သုတေသန ပြုပြီးသောအခါ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရန်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) # # #။
အသင်းကို ၁၉၁၀ ခုနှစ် မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ တွင် အိန္ဒိယ ပဋိညာဉ်ခံ အရာရှိ မစ္စတာ ၊ ပါမောက္ခ ဂျေ အေ စတီးဝပ် ၊ ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်လု(စ) ၊ ပါမောက္ခ တို့က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။
အသင်းကြီးမှ ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။
အသင်းတည်ထောင်သည့်အခမ်းအနားကို ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ၌ ကျင်းပရာ၊ မြန်မာပြည် ဒုန္ထဘုရင်ခံ ဟားဗက် သာကယ်ဝှိုက်က သဘာပတိ ပြုလုပ်၍ ဝတ်လုံတော်ရ ဦးမေအောင်က အသင်းပဏာမမိန့်ခွန်းကို မြွက်ကြားခဲ့သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းသည် ဂျာနယ်ကို ထုတ်ဝေသည့်အပြင် ရှေးဟောင်းစာပေတို့ကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့၏။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယဝင်ငွေအကောင်းဆုံး လုပ်ငန်းမှာ သစ်လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြေပုံအသွင်အပြင်မှာ အကြမ်းအားဖြင့် အမြီးရှိသော လေတံခွန်ကဲ့သို့ သော်လည်းကောင်း၊ ဖားလောင်းကောင် ကဲ့သို့သော်လည်းကောင်း သဏ္ဌာန်တူ၍၊ အလျားအရှည်ဆုံးနေရာ မြောက်စွန်မှ တောင်စွန်အထိ မိုင်ပေါင်း ၁၃ဝဝ နီးပါးရှိလျက်၊ အရှေ့နှင့် အနောက် အကျယ်ဆုံး နေရာတွင် အနံမိုင်ပေါင်း ၅ဝဝ နီးပါးရှိ၏။
မြက်နှင့် သစ်ပင်ကြီးငယ်တို့ မည်သည် ရေ၊ မြေဩဇာ၊ ရာသီဥတု၊ ဒေသနှင့်အခြားသော အချက်အလက်များကို လိုက်၍ ပေါက်ကြသည်။
ရှေးအထက်ကျော် ကာရီက မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ နည်းပါးသောကြောင့် လုပ်ကိုင်စားသောက်ရန် ဥယျာဉ်၊ တောင်ယာ၊ လယ်မြေ စသည်တို့ကို မြောက်မြားစွာ မလိုချေ။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) {! စဉ် !နယ် !တောအမည် !မွေးထားသော တောတိရစ္ဆာန် - ၁ မြစ်ကြီးနား ပိတောက် ၊၊ ၊ ၊ ၊ ငယ်၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ - ၂ ကသာ ရွှေဥဒေါင်း ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ငယ်၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ ၊ - ၃ မန္တလေး မေမြို့ ငယ်၊ ၊ ၊ - ၄ ထားဝယ် မော်စကိုကျွန်း ဆတ်၊ ချေငယ်၊ တောဝက်၊ ကြံ့။
သစ်ပင်တိုင်းပင်လျှင် အလင်းရောင်ကို အလိုရှိကြသော်လည်း အချို့သော သစ်ပင်များသည် တစ်ပင်လုံး လွတ်လပ်စွာ အလင်းရောင်ရရှိမှ ရှင်သန်နိုင်လေသည်။
သစ်ပင်များသည် မြေဩဇာ၊ ရာသီဥတုဟု ဆိုအပ်သော အပူ အအေး၊ မိုးရေချိန်တို့ကို လိုက်လျော၍၊ တစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး ဆိုင်ပြိုင်ပေါက်ရောက်ကြရသဖြင့်၊ ဒေသတစ်ခုရှိ သစ်ပင်မျိုးတို့သည်သာလျှင် တည်တံ့နိုင်၍၊ အခြား သစ်ပင်မျိုးများမှာ သေကြေပျက်စီးကြရပေသည်။
သစ်ပင်များသည် ယင်းတို့၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ကြီးပွား သန်စွမ်းရန် အလို့ငှာ လေမှ ကာဗွန်ဒိုင်အောက် ဆိုက်ဓာတ်၊ မြေကြီးမှ ရေနှင့် နိုက်တြိုဂျင်၊ ကန့်၊ ဖော့စဖောရပ်၊ ကယ်လဆီယမ်၊ ပိုတက်ဆီယမ်၊ မက်ဂနိဇီယမ်၊ ဆိုဒီယမ်၊ ကလိုရင်း၊ သံ၊ ဆီလီကွန်၊ မန်ဂနိ၊ အိုင်အိုဒင်း၊ ဗိုရွန်၊ သွပ်နှင့် ကြေးနီ စသော ဓာတ်သတ္တုများကို အလိုရှိပေသည်။
သစ်ပင်များ၏ ဘေဥပဒ် အန္တရာယ်ကို ဖြစ်စေတတ်သော အကြောင်းများကို အကြမ်းအာဖြင့် လေးမျိုးခွဲခြားထား နိုင်ပေသည်။
လူတို့ မရောက်ရှိနိုင်သော သစ်တောများ၌ အချို့သစ်ပင်တို့သည် အိုမင်း၍သော်လည်းကောင်း၊ မီး၊ လေ တို့ကြောင့် သော်လည်းကောင်း သေကြေ ပျက်စီးကြကုန်သည်ရှိသော် ယင်းတို့အောက်၌ရှိသော အစေ့များမှ အပင်ထါက်၍ သော်လည်း ကောင်း၊ လက်ရှိ အောက်ခံပင်ကလေးများ ကြီပြင်း၍သော်လည်းကောင်း ထိုသေကြေကုန်သော သစ်ပင်ကြီးအစား ပြန်လည် ဖြစ်ထွန်းလာရပေသည်။
ပုရပိုက်ဟူသော ဝေါဟာရမှာ သက္ကတ စကား …… ပရိဗန၊ မှ ယွင်းယိမ်ကာ ……ပရိဗÚÚဟု ပြောင်းပြီးလျှင် …… ပုရပိုက်ဟု နောက်ဆုံး ခေါ်တွင်ဟန်ရှိသည်။
ပုရပိုက်သည် ယခုခေတ် စာအုပ်များကဲ့သို့ စာရေး ရသော ပြည်တွင်းဖြစ် စက္ကူဖြစ်သည်။
ပုရပိုက်ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ပုရပိုက်ပြုလုပ်ပုံ၊ ပုရပိုက် အမျိုးမျိုး၊ အသုံးချပုံ အဖုံဖုံတို့သည် မှတ်သားစရာ အလွန်ကောင်းသည်။
ပုရပိုက်ကို ရွှေ၊ ငွေ၊ ကြေးနီ၊ သားရေ၊ သစ်ပင်၊ ဝါးနှင့် ကောက်ရိုးတို့ဖြင့် ပြုလုပ်ရသည်။
အမျိုးသားစာပေဆုရ အောင်စိုး (တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန်) ပုရပိုက် အရွယ်အစားသည် ခေါက်ထားလျှင် အရှည် ၁၇ လက်မ ၁၈ လက်မခန့်ရှိ၍၊ အနံခုနစ်လက်မ၊ ရှစ်လက်မခန့်ရှိသည်။
အလွှာအထူအပါးကိုလိုက်၍ အခေါ်အဝေါ်အမျိုးမျိုး ရှိသည်။
ပုရပိုက်ပေါ်တွင် စာရေးလျှင် ရေးရသည့် အရာ အမျိုးမျိုးနှင့် သုံးစွဲသည့် အရောင် အမျိုးမျိုး ရှိသည်။
ပေရွက်ကို ပေပင်ပေါ်မှ ခူးပြီးလျှင် ပြီးခြင်း ရေးရသည် မဟုတ်ချေ။
သစ်သားဖြင့် ညပ်သွင်းကာ ပမ္ဖင်တိုင်စိုက်ပြီး ပေစာထုပ်ကို ပေရွက်များ ညီစေရန် ပေးထိုးဆောက်ဖြင့် ပေရွက်၏ ထိပ်နှစ်ဖက်ကို ဖြတ်ချ ရသည်။
ပေချပ်များ တညီတည်း ဖြစ်လာသော်လည်း စာမရေးနိုင်သေးချေ။
ပေချပ်ပေါ်တွင် စာရေးနိုင်ရန် အဆင့်ဆင့် လုပ်ငန်းများပြီးလျှင် စာရေးရပေမည်။
လောလောဆယ် ကြည့်ကူးမည့် ပေချပ်ကို သစ်သားနောက်မှီတွင် ထောင်ထားပြီးလျှင် ကျန်ပေချပ် များကို သစ်သားခင်းပေါ်တွင် ထောင်ထားပြီးလျှင် ကျန် ပေချပ်များကို သစ်သားခင်းပေါ်တွင် စာပုလွေခံ၍ အလိုက်သင့် တင်ထားကာ ကူးရေးမည့် ပေရွက်ကိုမူ အဝတ်ဖုလုံးပေါ်တင် ၍ လက်စွပ်ကလေးဖြင့် လက်ညိုးတွင် စွပ်ကာ ညာဘက်လက်ညိုး လက်မဖြင့် ကညစ်ကိုင်ပြီး ရေးရသည်။
ပေချပ်ကိုကား ဝဲဖက်လက်မ လက်ခလယ်တို့ဖြင့် ညပ်ထားရသည်။
စာရေးရာတွင် အရေးမှားခဲ့သော် မှားသောစာလုံး၏ အလယ်တွင် ဝတ်ဆံထည့် ခြင်းဖြင့် ဖျက်ပစ်လိုက်ခြင်း မည်သည်။
ပေချပ်များဖြင့် မိမိလိုရာ စာကို ရေးပြီးလျှင် မျဉ်းကိုင်ရပေဦးမည်။
ပေပေါ်တွင် စာရေးခြင်းသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ကူးရောက်လာဟန်တူသည်။
စာတိုက်တွင် ထားသည့် ပေစာတထုပ်ကို ယူကြည့်လျှင် စာပုလွေဖြင့် ပတ်၍ အပေါ်က စာစည်းကြိုးခေါ် စာထုပ်ကြိုးဖြင့် ရစ်ပတ်ထားသည်ကို တွေ့ရပေမည်။
ပေစာကို ကျောင်းစာရေးခေါ် ပေစာရေးသူများက ရေးကြသည်။
ပေစာများနှင့်အတူ သရုပ်ဖော်ပုံများ ဆွဲထားသည့် ပေများမှာ အလွန်ရှားသည်။
ပေစာများသည် ဗုဒ္ဓဒေသနာတော်ကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် အလွန် အကျိုးပြုသည်။
မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်ပုံကို အမိန့်တော်၊ စစ်တမ်း စသည်တို့ပါဝင်သည့် ဇမ္ဗူဒီပ ဥဆောင်းကျမ်း၌ ဖတ်ရှုနိုင်သည်။
အထက်မြန်မာပြည်၌သုံးသော မြို့အစား အောက် မြန်မာပြည်၌ သန်လျှင် (သံလျင်)သုံးတိုက်၊ ဟံသာဝတီ ခုနစ်တိုက်ကဲ့သို့ ''တိုက်''ကို သုံးကြသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် ကရင်၊ မွန်၊ ၊ ရခိုင်စသော မြေပြန့်သားများ၏ အစားအသောက်တို့သည် များသောအားဖြင့် အခြေခံတူကြသည်။
အခြေခံအားဖြင့် လုပ်ကိုင်ပုံ၌ စံနစ်ချင်းတူကြသော်လည်း မွမ်းမံပြင်ဆင်မှု၌ တစ်ရပ်နှင့်တစ်ရပ် တစ်ဒေသနှင့်တစ်ဒေသ ၍ အနည်းငယ် ကွဲပြားခြားနားမှု ရှိလေသည်။
ယွန်းထည်လုပ်ကိုင်ရာ၌ မူလထား၍ အသုံးပြုရသော ပစ္စည်းများမှာ တင်းဝါး၊ နှင့် ဟင်္သါပြဒါးတို့ ဖြစ်ကြသည်။
ကို တရုတ်နိုင်ငံမှ တင်သွင်းရသည်။
ကို ဖျော်လျှင် အဝါနုရောင်ရ၍ ဆေးဒန်းနှင့်ဟင်္သပြဒါး စပ်၍ ဖျော်လျှင် အဝါရင့်ရောင်၊ သို့မဟုတ် စံကားဝါရောင်ရသည်။
ယခုခေတ်တွင် စတင် ပုံနှိပ်ပြီးဖြစ်သော မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းတို့အနက် ရှေးအကျဆုံးကျမ်းမှာ စီရင်၍ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၆၄ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးသော ဖြစ်သည်။
ရာဇဝင်ကျော် အလျင်က ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ရာဇဝင်ကျမ်းများ ရှိသေးကြောင်းကိုလည်း မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၄ ခုနှစ်က ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေ၍ ဆရာလွန်း စီရင်အပ်သော မှန်နန်းရာဇဝင်တော်သစ် ပဌမအုပ် နိဒါန်း၌- # "ရှေးများမဆွ ရှိနှင့်ပြီးဖြစ်ကြသော ရာဇဝင်နှင့်ဆိုင်ရာ အနော်ရထာမင်းစောတိုင်အောင် ဖော်ပြအပ်သော စူဠဝင်ကျမ်း။
ထိုရှေးဟောင်းရာဇဝင်ကျမ်းတို့သည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးတို့ကြောင့် တစ်စောင်နှင့်တစ်စောင် မညီညွတ်ဘဲ ကွဲလွဲနေသောကြောင့် ညောင်ရမ်းမင်းဆက် မင်းလက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁ဝ၇၆-၁ဝ၉၅ ခုတွင် စဉ့်ကိုင်ရွာနေ သူဌေးဒေဝသေဋ္ဌနှင့်သူဌေးကတော် မဏိဩဃတို့၏သား သည် ရှိပြီးရာဇဝင် အသီးအသီးတို့ကို ပေါင်းစည်းပြီးလျှင် ၊ နှင့် တို့ကို ပြုစုစီရင်ခဲ့လေသည်။
တစ်ဖန် ကုန်းဘောင်ခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် သည် အနယ်နယ် အရပ်ရပ်မှ စုဆောင်းရရှိလာသော ကျောက်စာများနှင့် ညှိနှိုင်း၍ ရာဇဝင်သစ်ကျမ်း တစ်စောင်ကို စီရင်ပြုစု ခဲ့ပြန်လေသည်။
ထိုနောက် တစ်ဖန် ဘုရား လက်ထက်သို့ ရောက်သောအခါ "လောကမာရ်အောင် စေတီတော် ဒါယကာ လက်ထက် စဉ့်ကိုင်သဌေးသား ငကုလားရေးသည့် ရာဇဝင်ကြီးဟောင်းသည် ကျမ်းဂန် ပါဠိ၊ စာတမ်း၊ စာဟောင်း၊ ကျောက်စာ၊ ရတု၊ ရကန်၊ ဧချင်း၊ မော်ကွန်း၊ သမိုင်းများနှင့် မညီမညွတ်သည်ကို သက္ကရာဇ် ၁၁၉၁ ခု၊ နယုန်လဆန်း ၁ ရက်နေ့က စ၍ ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိ၊ ပုဏ္ဏားပညာရှိ တို့ကို စည်းဝေးစေပြီးလျှင်၊ ဘဝရှင်မင်းတရားကြီး ကိုယ်တော်တိုင် မှန်းနန်းတော်ဦး နန်မ စနုဆောင်တော်တွင် ကျမ်းဂန်ပါဠိ အထွက်အရှိ၊ ကျောက်စာ စာတမ်းစာဟောင်း၊ ရတု၊ ရကန်၊ ဧချင်း၊ မော်ကွန်း၊ သမိုင်းများနှင့် ညီညွတ်သုတ်သင် စီရင်တော်မူသည်။
ဘုရားသည် ထိုမှန်းနန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးကို ပြုစုရန်အတွက် ပညာရှိတို့ ပါဝင်သော အဖွဲ့အစည်းကို ဖွဲ့စည်းပေးတော်မူ၍ အသီးအသီး တာဝန်ချမှတ်ခဲ့လေသည်။
ရာဇဝင်ကျမ်းပြုစုသည့် အဖွဲ့တွင် (၁) မုံရွေးဇေတဝန်ဆရာတော် (၂)သော်ကပင်ဆရာတော် (၃)ချည်ပါတောင်ရွာ မြောက်ရွာစား မင်းတိုင်ပင် အမတ်ကြီး၊ (၄) မြင်းစုဝန်ကြီး ဦးရောက်၊ (၅) သံတော်ဆင့်ဦးချိန်၊ (၆) စာရေးတော်ကြီး ဦးဖျော်၊ (၇) ဘိသိက်တော်ဆက် ပုဏ္ဏား ဇယဒေဝ၊ (၈) ဘိသိက်တော်ဆက်ပုဏ္ဏား ကုမုန္ဒြ (၉) ဗြဲတိုက်သံဆင့်မောင်ရွဲ၊ (၁ဝ)စာရေးမောင်လူကြီး၊ (၁၁)စာရေးမောင်အောင်သာ၊ (၁၂) အတွင်းဝန် ဆောမြို့စား မင်းကြီး သီရိ မဟာနန္ဒသင်္ကြံ၊ (၁၃) စဉ့်ကူးမြို့စား အတွင်းဝန်၊ အသည်ဝန်တို့ဖြစ်ကြသော ရဟန်းပညာရှိ၊ မှူးမတ်ပညာရှိ၊ ပုဏ္ဏားပညာရှိတို့ ပါဝင်ကြလေသည်။
ထိုပညာရှင်အဖွဲ့ ရေးသားသော ရာဇဝင်ကျမ်းတွင်း ကြီး နန်းတက်သည်အထိ ဖြစ်သောအပိုင်းကို "မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး"၊ သို့မဟုတ် "မှန်နန်းမဟာရာဇဝင်တော်ကြီး" ဟုခေါ်၍၊ အပိုင်းကို "ဒုတိယ မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး" ဟု ခေါ်လေသည်။
ထို ပဌမအဖွဲ့ ပြုစုသော မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးမှာ နတ်ရွာစံပြီးနောက် နှစ်နှစ် (မြန်မာ ၁၁၈၃ ခုနှစ်၊ ခရစ် ၁၈၂၁ ခု) အထိ ရောက်ခဲ့လေသည်။
ကျန်ရှိသော အပိုင်းကိုမူကား တရားလက်ထက် ၁၂၂၉ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၈၆၇ ခုနှစ်)သို့ ရောက်မှ ဆက်လက် ရေးသားခဲ့လေသည်။
ပိဋကတ်သမိုင်း စာတမ်း၊ ရာဇဝင် စာရင်းတွင် # ငါးဆူ ဒါယကာမင်း အမှားပုံ၊ # ဟံသာဝတီမင်း အမှားပုံ၊ # စလင်း မင်းသားကြီး မောင်အိုနှင့် အကြီးတော် မောင်ရေးတို့ စီရင်သော ရာဇဝံသ ဒီပက၊ # စက္ကိန္ဒာဘိ သိရိ သဒ္ဓမ္မဓဇ မဟာဓမ္မရာဇာဓိ ရာဇဂုရု စီရင်သော မဇ္ဈိမဒေသ သီဟဠဒီပ မြန်မာ ရာဇဝင်ချုပ်၊ # ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင် လက်ထက်၊ ဝန်ကြီး ဗညားဒလ စီရင်သော ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင် အရေးပုံ၊ # အလောင်းမင်းတရားကြီးလက်ထက် သံတော်ဆင့် လက်ဝဲနော်ရထာ စီရင်သော အလောင်းမင်းတရားကြီး အရေးပုံ၊ # အလုံမြို့အထက်တိုက် ဇာတိ တွင်းသင်းတိုက်ဝန်မင်းကြီး မဟာစည်သူ စီရင်သော အလောင်းမင်းတရားကြီး အရေးပုံ၊ # အမည်မသိဆရာ စီရင်သော ဓမ္မစေတီအတ္ထုပ္ပတ္တိ စာတမ်း၊ # မဟာပညာကျော် လျှောက်ထုံးနှင့်ရာဇဝင်ချုပ်၊ # ဒုတိယကြေးနီကျောင်းနေ စီရင်သော ဝံသဒီပနီ၊ # ကဝိန္ဒဘိ သိရိသဒ္ဓမ္မ ရာဇဓိရာဇဂုရု စီရင်သော ဝံသမာလာကျမ်း၊ # စီရင်သော သာသနဝံသ ဒီပနီကျမ်းနှင့် ရာဇဝင်သံပေါက်၊ # ပိဋကတ် တိုက်စိုး၊ ချောင်းဦးဆယ်ရွာစား ရမ္မသိရိကျော်ထင် စီရင်သော သာသနဝံသကျမ်း၊ # တရားသူကြီး မြင်းခုံတိုင်မြို့စား၊ မင်းကြီး အတုလ မဟာဓမ္မိကရာဇစီရင်သော ရာဇဝင် သံပေါက်၊ # အတွင်းဝန် နေမျိုးသီဟသူစီရင်သော အမရပူရမြို့သမိုင်း၊ # ရဟန်းတော် ရှင်စန္ဒလင်္ကာ စီရင်သော မဏိရတနာပုံ၊ အစရှိသော ရာဇဝင်ကျမ်းပေါင်း ၄ဝ စာရင်းကို ဖော်ပြထားလေသည်။
ခေတ်အပြောင်းအလဲ၊ ယဉ်ကျေးမှု အပြောင်းအလဲ ရှိလာသည်နှင့်အမျှ ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ အယူအဆတို့သည်လည်း ပြောင်းလဲခဲ့လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စု ခေတ်သို့ ရောက်လာသောအခါ၌ ခေတ်အလျောက် အမှန်ကန်ဆုံးနှင့် အပြည့်စုံဆုံးဖြစ်သော ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံသမိုင်းကို ကျယ်ပြန့် ပြည့်စုံစွာ ရေးသားရန် လိုအပ်သဖြင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရသည် ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်။
လွန်ခဲ့ပြီးသော နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ကျော်ခေတ်က ရှေးမြန်မာများ ရက်လုပ်သော အထည် အဝတ်များ၏ အကြောင်းကို ဂျီ၊ အီ၊ ဟာဗေး၏ မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသား ဖော်ပြထားပေသည်။
တိုင်းသူ ပြည်သားများကလည်း သမ္ပဒါတရား၊ ဗြဟ္မစိုရ်တရား၊ ဝိပဿနာတရားများနှင့် မြဲမြံကြလျက်၊ မိမိတို့ ဆိုင်ရာ လူသုံး ပစ္စည်းများရရှိရေးအတွက် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ညင်းပန်းနှိပ်စက်ကလူ မပြုကြဘဲ ညီညာဖြဖြ မိသားစု ကြီးသဖွယ် ဂရုတစိုက် အားကြိုးမာန်တက် လုပ်ကိုင်ကြ၏။
ထိုကဲ့သို့ မိမိအိမ်သားတစုတို့ စားရေး ဝတ်ရေး နေထိုင်ရေးအတွက် မိမိအိမ်အတွင်းတွင် ပြည့်စုံစွာ ရရှိနိုင်ကြပေသောကြောင့် လူသုံးပစ္စည်းအတွက် လူတစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ဆက်သွယ်ခြင်းများ နည်းပါးသည့်အလျောက် ယခု ခေတ်အခါကဲ့သို့ ဝတ္ထုပစ္စည်းများကို သိုလှောင်ထားပြီးလျှင် ဝတ္ထုပစ္စည်းလိုသူများအား မလုံမလောက် မပြည့်မစုံ ဖြစ်စေခြင်း အားဖြင့် ညင်းပန်းနှိပ်စက်ဘိသကဲ့သို့ မမျှမတမှုများသည် ရှေးအခါက မရှိခဲ့ကြပေ။
သို့ရာတွင် ခေတ်ဟောင်း ပျောက်စေ၍ သတ္တဝါ အများ အကျိုးရှိရာရှိကြောင်း ဖြစ်စေတတ်သော နည်းသစ် ဉာဏ်သစ် ခေတ်သစ်များကို စတင် တည်ထောင်သော ထူးချွန်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများသည် ထိုအချိန်ထိုအခါက လူသတ္တဝါများ၏ နည်းပါးသောအသိဉာဏ်နှင့်အောက်တန်းကျသော စိတ်အား ထက်သန်ခြင်းကြောင့် ခြီးမွမ်း ထောမနာ ဩဘာပေးခြင်းများကို မခံကြရဘဲ ညဉ်းပန်းနှိပ်စက် ဒုက္ခအမျိုးမျိုးပေးခြင်းများကိုသာ ခံစားကြ ရပေသည်။
ဂျွန်ကေးသည်လည်း ထိုဖြစ်တတ်သော လောကသဘာဝကို မလွန်နိုင်သဖြင့် မိမိရပ်ရွာရှိ ရက်ကန်းသည် များ၏ ညင်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းများကို ခံရပြီးလျှင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင် နေထိုင်လျက်နှင့်ပင် သေဆုံး ရရှာသည်။
အနောက်နိုင်ငံများ၌ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် အနှစ်လေးဆယ်ခန့် အကြာတွင်မှ မြန်မာရုပ်ရှင် လုပ်ငန်းကို စတင်ပျိုးထောင်ခဲ့ရသည်။
ထိုရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ပထမဆုံး ဇာတ်လမ်းနှင့်ဇာတ်ကား ဖြစ်သော ''မေတ္တာနှင့် သူရာ''ကို ရိုက်ကူးခဲ့၏။
နာမည်ကျော် ရုပ်ရှင်မင်းသမီးကြီး သည် ထိုကား စ၍ ပွဲဦးထွက် ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
တတိယဇာတ်ကားမှာ ''ရွှေပေးလို့ မရ'' ဖြစ်သည်။
သို့သော် ''တေဘုမ္မာ''ဇာတ်ကားနှင့်ပင် ပျက်သွားခဲ့သည်။
စတုတ္ထ ဇာတ်ကားမှာ ''တိမ်တလုံး''ဖြစ်၍ ပဉ္စမဇာတ်ကားမှာ ''စိတ်အာရုံ''ဖြစ်သည်။
ဆဋ္ဌမဇာတ်ကားမှာ ''ခင်ခင့်မှားတော်ပုံ'' ဖြစ်သည်။
သတ္တမ ဇာတ်ကားမှာ ''တစ်သက်လုံး ဖုံးသမျှ ကုန်းတော့မှာပေါ်'' ဖြစ်သည်။
ပထမဆုံး မြန်မာအသံထွက် ဇာတ်ကားမှာ ''ငွေပေးလို့ မရ''ဖြစ်သည်။
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ရုပ်ရှင်အကယ်ဒမီ ရွှေစင်ရုပ်ဆုများ ချီးမြှင့်ခဲ့ရာ၊ ထိုနှစ်တွင် အေဝမ်းရုပ်ရှင်မှ ဦးတင်မောင်၏ တင်မောင်၊ ကြည်ကြည်ဌေး၊ သိန်းဇော်၊ မေလွင်တို့ ပါဝင်သော ''ချစ်သက်ဝေ''အသံထွက် ဇာတ်ကားက အကယ်ဒမီ ရွှေစင်ရုပ် ပထမဆု ရရှိခဲ့သည်။
လက်သွင်းရုပ်သေး၊ သို့မဟုတ် လက်ရုပ်သေး ဆိုသည်မှာ ခေါင်းတစ်ခုတည်းတွင်သာ သစ်သားထည့် တပ်ပြီးလျှင် ကျန် အပိုင်းတို့တွင် ပိတ်စတို့ဖြင့် ဆက်စပ်ချုပ်လုပ်ထားသည်။
ကြိုးဆွဲရုပ်သေးမှာမူကား အရုပ်ကို သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ် ၍ တောက်ပြောင်သောဖဲ ကတ္တီပါစများဖြင့် ဝတ်ဆင်ပေးထား တတ်သည်။
တုတ်ထိုးရုပ်သေး ဆိုသည်မှာ အရုပ်အတွင်း ဇက်အထိ တုတ်ချောင်းကြီးတစ်ချောင်း လျှိုသွင်းထားသည်။
အရိပ် ရုပ်သေးဆိုသည်မှာ တုတ်ထိုးရုပ်သေးနှင့် အတူတူ ပင်ဖြစ်၍ ကပြပုံလောက်သာ ကွာခြားသည်။
ရုပ်သေးသဘင်သည် မြေထဲပင်လယ်တစ်ဝိုက်မှ အီဂျစ်၊ ဂရိ၊ ရောမစသော ကမ္ဘာ့ရှေးခေတ်ယဉ်ကျေးမှုများ ထွန်းကား ခဲ့စဉ်ကပင် ပေါ်ပေါက်နေပြီဟု ဆိုသည်။
သဘင်သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၃၈-ခုနှစ်တွင် နန်းတက်သော ငစဉ့်ကူးမင်းလက်ထက် သဘင်ဝန်ရာထူးဖြင့် ထမ်းရွက်ရသူ ဦးသော်က စတင်တီထွင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
တစ်ဖန်တုံ တီထွင်သည်ဟုလည်း အချို့က ဆိုပြန်သည်။
မြန်မာရုပ်သေးသဘင်တွင် ရုပ် ၂၈ ပါးကို အစွဲပြုပြီးလျှင် အရုပ် ၂၈ ရုပ် ပါဝင်မြဲ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
ထို ၂၈ မျိုးသောအရုပ်တို့မှာ # နတ်ကတော်ရုပ်၊ # မြင်း၊ # ဆင်၊ # ကျား၊ # ဆင်ထိန်း၊ # ကုမ္ဘော ဘီလူး၊ # ကုမ္ဘဏ်ဘီလူး၊ # ကြက်တူရွေး၊ # ငှက်ရုပ်၊ # ဂဠုန်၊ # နဂါး၊ # ဇော်ဂျီ၊ # သူဌေး၊ # စုန်းမ၊ # နတ်၊ # နေရာထိုင်ခင်းအရုပ်၊ # ရှင်ဘုရင်၊ # ရွှေနန်းဆက်မိဖုရား၊ # မင်းသားလတ်၊ # မင်းသားနုရုပ်၊ # မင်းသမီး၊ # သံချိုလက်စွဲ၊ # သံပျက်လက်စွဲ၊ # မင်းကြီး သက်တော်ရှည်၊ # ရွှေတိုက်ဝန်၊ # ဝန်ထောက်၊ # ဂုတ်ဝန်၊ (တစ်ခါတစ်ရံ) မြို့တော်ဝန်၊ # ပုဏ္ဏား (တစ်ခါတစ်ရံ) ဆရာတော်ရုပ်တို့ဖြစ်သည်။
အခြားမှတ်တမ်းတစ်စောင်တွင် - # နတ်ကတော်ရုပ်-၂၊ # မြင်းရုပ်-၁၊ # ဆင်ဖြူဆင်မည်း-၂၊ # ကျားရုပ်-၁၊ # မျောက်ရုပ်-၁၊ # ကြက်တူရွေး-၁၊ # နဂါးရုပ်-၁၊ # ဘီလူးရုပ်-၂၊ # ဇော်ဂျီ-၁၊ # ဝန်ကြီး-၄၊ # မင်းသား-၁၊ # ရှင်ဘုရင်-၁၊ # မင်းသမီး-၁၊ # မင်းသား ကြီး မျက်နှာနီနှင့် မျက်နှာဖြူ-၂၊ # ပုဏ္ဏား-၁၊ # ရသေ့-၁၊ # နတ်-၁၊ # ဗြဟ္မာ-၁၊ # အမယ်အို-၁၊ # လူပြက်-၂ ဟူ၍ ဖော်ပြထားလေသည်။
အပျိုတော်ထွက်လျှင် ဘွဲ့ခံတီး၍ သံစုံညပ်ကာ မြမြ မောင်းမောင်းနှင့် သတ်၍ ဝင်ရသည်။
မြန်မာဘုရင်များလက်ထက်တွင် ရုပ်သေးစင်များကို - # စင်တော်ကြီး၊ # စင်တော်ကလေး၊ # သမီးတော်စင်၊ # ဝင်းစင်ဟူ၍ ခွဲခြားထားခဲ့သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၀) မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)။
သို့သော် ၎င်း ၊ အလွမ်းဇာတ်ကွက်တို့၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသသည် ပြဇာတ်၌ ပါဝင်လေသည်။
ရှေးယခင်က မြေဝိုင်း ခေတ်မှ စ၍၊ ရုံထိုးဇာတ်ရုံခေတ်တိုင်အောင် ခင်းကျင်းပြသသော ဇာတ်ခင်းပုံ၊ ဇာတ်ကပုံမှာခမည်း တော်ထွက်၊ နတ်ကတော်ထွက်၊ ဝန်ထွက်၊ ရှင်ဘုရင်ထွက်၊တိုင်းပြည်တည်၊ ၎င်းနောက် သိကြားဖြစ်ဖြစ်၊ ၊ သူဌေးကြီး စသည်ဖြင့် ထွက်ကြပြီး၊ ၎င်းနောက် မင်းသားထွက်၊ မင်းသမီးထွက်၍ ၊ ၊ အခုန်၊ အဆို၊ ၊ အလွမ်းအဆွေးများနှင့် စုံလင်အောင် ခင်းကျင်းပြသပြီး လူ့ဘဝ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကို ဖော်ပြကြသည်။
ပြဇာတ်ကို မြန်မာ ၁၀၀၀ ကျော်က ရေးသားသော မဏိခက် ဇာတ်တော်မှ စတင်၍ ရေးသားခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြကြသည်။
မဟာဆန်ချင်သူပြဇာတ်တွင် ၏ သည်ကား ထင်းရှားသော ပြဇာတ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
my.wikipedia ယခုအခါ တွင် ပြဇာတ်သည်ကား တွင်ကျယ်မှုလျော့ပါးလာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
ခုနှစ်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တွင် တင်ဆက်သည့် မန္တလေးသားစစ်စစ်ကြီးပါ ပြဇာတ်မှာလည်း လူကြိုက်များလှသည်။
တွေ့ရှိသမျှသော ပြဇာတ်တို့တွင် ရှေးအကျဆုံးဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သော ကို ဒုတိယ ၊ လက်ထက်တွင် ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာရေးသား ခဲ့သည်။
ထိုနောက် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဒုတိယပိုင်း လက်ထက်တွင် ပြဇာတ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အမိန့်တော်တရပ်ကို တွေ့ရလေသည်။
ထိုအမိန့်တော်သည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ဘဝရှင်မင်းတရားကြီး၏ တူတော် သတိုးမင်းရဲဒိဘွဲ့ခံ ၏ အမှတ်အသားတော်မှ ဖြစ်သည်။
နောက်မက္ခရာမြို့စားသူ (ခါ) မိုးတာမြို့စား ဝန်ထောက်တော်။
စမ္ပေယျပျို့ ရေးသူ (ခိ) အိမ်ရှေ့သံဆင့် ရွှေတိုက်စိုး။
ယင်းသည့်လေးဇာတ် အနက် မှာ တောင်ငူမြို့စား မင်းသား သတိုးဓမ္မရာဇာ တပါး တည်းရေးသည်ဘုရား။
တညဉ့်အတွင်း၌ ဇာတ်ကွက်လည်၍ ဇာတ်ခန်းဆုံးအောင် ကပြနိုင်ရန်၊ ဒဏ္ဍာရီပြဇာတ်တိုများကို ကြံစည်တီထွင်သူကား ဘကြီးတော်လက်ထက်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ပြဇာတ်ဆရာကြီး ဖြစ်၏။
သည် ပြဇာတ်၊ ဇာတ်လမ်းတို့ကို များသောအားဖြင့် ဆန်းပြားအောင် ကြံဆရေးသားလေ့ရှိရုံမက၊ စကားအဆန်း လက်တန်းထွင်ရာ၌လည်း များစွာကျွမ်းကျင်သည်။
ဘုရားဟောဝတ္ထုကို နောက်ခံပြု၍ရေးသား သော ဝေဿန္တရာနှင့် မဟောသဓာပြဇာတ်တို့အပြင်၊ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်မှ ပေါက်ဖွားလာသော ဒေဝကုမ္ဘဏ်၊ ဝင်္ကန္တ၊ ပါပဟိန်နှင့် တို့ကို ရေးသားခဲ့လေသည်။
ညတွင်းချင်း အပြီးကပြနိုင် သောပြဇာတ်တို့တွင် ၏ ပြဇာတ်တို့မှာ ရှေးအကျဆုံးပင် ဖြစ်တော့သည်။
ကုန်းဘောင်ခေတ်နောက်ပိုင်း၊ တရားကြီး လက်ထက်တွင် သည် [[ဝိဇယ ကာရီနန်းတွင်းဇာတ်]]နှင့် တို့ကို ရေးသားပြန်သည်။
ထိုနှစ်ဇာတ်၏ဇာတ်ကွက် ဇာတ်လမ်းနှင့် အရေးအသားတို့သည် နှင့် ဆင်ဆင်တူလေသည်။
တရာကြီး လက်ထက်၌ပင် ထူးကဲစွာ ထင်ရှားသော ပြဇာတ်ဆရာကြီး ၏ ၊ ၊ ၊ ၊ စသည်တို့ ပေါ်ပေါက်လာ ပြန်သည်။
ထိုခေတ်တွင် လူသိများကြသော ဇာတ်ရေးဆရာများသည် ၊ ၊ ဓားပိန် ဦးမောင်ကြီး၊ ၊ ၊ ဆရာဆုသာ ဆရာလွန်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။
ထိုပြဇာတ်မှာ ၏ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော ပြဇာတ်ဖြစ်သည်။
သထုံရာဇဝင် ပြဇာတ်ပေါ်ထွက်ပြီး၍ မကြာမီအတွင်း၌ပင် ၏ လူဝံ မောင်နှမ ပြဇာတ်မှာ ဦးကူးကိုယ်တိုင် ဉာဏ်ဖြင့် ထွင်ယူသော ပြဇာတ်ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် ၏ ကိုလည်း သီချင်းများ ဖြည့်စွက်ပေးကာ ဇာတ်ကပြရန် စီမံခဲ့သေးသည်။
အင်ဂျင်ကွန်ထရိုးယူနစ် (Engine Control Unit) သို့ ပါဝါ ထရိန်း ကွန်ထရိုး မော်ဒျူး ဆိုသည်မှာ အီလက်ထရွန်းနစ် ထိန်းချုပ်မှုဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်း တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီ: ကို လည်ပတ်ရန် အတွက် လိုအပ်သော လောင်စာဆီ ပမာဏ၊ လောင်ကျွမ်းမှု တိုင်မင် နှင့် အခြား လိုအပ်သော အချက်အလက်များကို ထိန်းညှိ ဆုံးဖြတ်ပေးသော ကိရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
အင်ဂျင် ထိန်းချုပ်ယူနစ်တွင် အမျိုးမျိုးသော အာရုံခံများ တပ်ဆင်အသုံးပြုပြီး အသုံးပြုသော အာရုံခံများမှာ စသည်ဖြင့် များစွာ ပါရှိပြီး သည် အာရုံခံမဟုတ်သော်လည်း ခလုတ်များကိုပါအာရုံခံ အဖြစ် ဖန်တီး၍ အသုံးပြုပါသည်။
က တိုးတက်တဲ့ လူငယ် ကျောင်းသားများ၊ အထက်တန်းကျောင်းက လူငယ် ကျောင်းသားများ၊ ၊ ၊ ၊ က နိုင်ငံရေး နဲ့ မပတ်သက်တဲ့ လူငယ်များပါ ပါဝင်နိုင်အောင် နည်းလမ်းရှာပြီး အမျိုးသားရေးကို ဦးတည် လှုပ်ရှားနိုင်မယ့် လူငယ်အသင်း တခု တည်ထောင် ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
ရှိ နိုင်ငံရေး ဆရာတော် ရဲ့ မှာ လူငယ်ပေါင်းစုံ ကျောင်းပေါင်းစုံ အစည်းအဝေးကြီး တခု ခေါ်ဆိုပြီး လူငယ် ၅၀၀၀ ခန့် တက်ရောက်တဲ့ အစည်းအဝေးကြီးကနေ အမျိုးသားရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးတွေ ဆောင်ရွက်ရန်ဆိုပြီး မြန်မာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ လူငယ်များ အသင်း ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
အလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့မှာ− # − ဥက္ကဋ္ဌ # − အတွင်းရေးမှူး # မြန်မာပြည်စာအုပ်သင်း − တွဲဘက်အတွင်းရေးမှူး # − ငွေထိန်း # − ပြန်ကြားရေးမှူး # − အမှုဆောင် # − အမှုဆောင် # − အမှုဆောင် # − အမှုဆောင် # − အမှုဆောင် # − အမှုဆောင် စသူများဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာကုမ္မာရီ အသင်း ကို ၁၉၁၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ၊ ၁၆ ရက်နေ့မှာ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။
တည်ထောင်သူများဖြစ်သော − # (အရေးပိုင် ဦးဘိုးသောင်း ဇနီး) - ဥက္ကဋ္ဌ # (သစ်ကုန်သည်) - အကျိုးဆောင် # ( ဦးကြူး ဇနီး) - တွဲဖက် အကျိုးဆောင် # (ဒီးဒုတ် ဦးဘချို ဇနီး) - တွဲဖက် အကျိုးဆောင် # (ဝတ်လုံဦးသိန်းမောင် ဇနီး) - အမှုဆောင် # (ဦးသင်းမောင် ဇနီး) - အမှုဆောင် # (ဦးဘသိန်း ဇနီး) - အမှုဆောင် # (သစ်ကုန်သည်) - အမှုဆောင် # (သစ်ကုန်သည်) - အမှုဆောင် # (သစ်ကုန်သည်) - အမှုဆောင် တို့နဲ့ အသင်းကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်။
ဒါနသုခ အသင်းသည် နဲ့ ခေတ်ပြိုင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တဲ့ အမျိုးသမီးအသင်းအဖွဲ့တခုဖြစ်ပြီး မူလ စတင်စဉ်က ဘာသာရေး၊ လူမှုရေး ရည်ရွယ်ချက်တွေနဲ့ပဲ ပေါ်ပေါက်ခဲ့တာဖြစ်ပေမဲ့ တစတစ နိုင်ငံရေး အထိ ပါဝင်လာခဲ့ပါတယ်။
အင်္ဂလိပ်ကို မုန်းတီးကြောင်း ဖော်ပြတဲ့အနေနဲ့ တွေကို ရိုက်ချိုးပြသ တာမျိုး ကနေ တိုင်းရင်းသား ဆိုင်တွေမှာပဲ အားပေးပြီး နိုင်ငံခြားသား ဆိုင်တွေမှ ဝယ်ယူသုံးစွဲခြင်း မပြုလုပ်ရေး လှုံ့ဆော်ကြတာမျိုးတွေအထိ ဝံသာနုစိတ်ဓာတ် ဖော်ပြတဲ့လုပ်ငန်းတွေကို နည်းအမျိုးမျိုးနဲ့ လုပ်ဆောင် ခဲ့ကြတဲ့အပြင် အစိုးရအမိန့်ကို အာဏာ ဖီဆန်ရာတွေမှာလဲ တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။
သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အဖွဲ့ကြီး မပေါ်ထွန်းမီကတည်းက အမျိုး ဘာသာ သာသနာ လှုပ်ရှားမှုအတွင်း တပါးချင်းအလိုက် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့တဲ့ ဆရာတော်ကြီးတွေကတော့ ၊ ၊ ဦးနာဂိန္ဒ၊ သာယာ၀တီ ဦးညေယျ၊ စိန်ရောင်ခြည် ဦးအာစရ၊ အာလံ ဦးလာဘ၊ အုတ်ဖိုမှန်ကျောင်းဆရာတော် ဦးအရိယဝံသ စတဲ့ရဟန်းတော် ကြီးတွေဖြစ်ကြပြီး သံဃာ့သာမဂ္ဂီအဖွဲ့ချုပ်ကြီး ပေါ်ထွန်းလာတဲ့အခါမှာလဲ ရှေ့တန်း ကနေ တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့ကြပါတယ်။
သံဃာ့သာမဂ္ဂီ အသင်းတွေဟာ ကျေးရွာ ဝံသာနုအသင်းတွေ အပေါ်လဲ ဩဇာကြီးမားခဲ့သလို အဖွဲ့ချုပ်ကြီး ထဲမှာလဲ သံဃာ့သာမဂ္ဂီဝင် ဆရာတော်ကြီးတွေဟာ လေးလေး မြတ်မြတ် နေရာပေးခံ ခဲ့ရပါတယ်။
မြန်မာသဒ္ဒါ ဆိုသည်မှာ အတွက် သတ်မှတ်ထားသော စည်းမျဉ်းဥပဒေသ ဖြစ်သည်။
သဒ္ဒါဟူသောပုဒ်သည် ၏ ''သဒ္ဒ'' ဟူသောပုဒ်မှ ဆင်းသက်လာ၍ ''အသံ'' ဟုအနက်ရရှိသည်။
သဒ္ဒါတွင် အရေးအသားပုံစံအားဖြင့် အခြေခံကြဆုံးမှာ များဖြစ်သည်။
အက္ခရာကို နှင့် အဖြစ်ခွဲနိုင်ကာ သရအက္ခရာ (၁၁) လုံးနှင့် ဗျည်းအက္ခရာ (၃၃) လုံး၊ ပေါင်းစပ်သော် မြန်မာဘာသာစကားတွင် အက္ခရာ (၄၄) လုံးရှိသည်။
လူ၊ ငါး၊ ယောက်ျား အစရှိသည်တို့ကဲ့သို့သော အမည်စကားလုံးကို ဟုခေါ်သည်။
စား၊ သေ၊ ရှိ အစရှိသည်တို့ကဲ့သို့သော ပြုခြင်း ဖြစ်ခြင်း ရှိခြင်းကို ပြသည့် စကားလုံးကို ဟု ခေါ်သည်။
နောက်ဆက်မဲ့ နာမ်နှင့် ကြိယာပေါင်း၍ ဖြစ်သော ကြိယာများလည်း ရှိသေး၏။
နာမ်၏အစားသုံးသော စကားလုံးကို နာမ်စားဟု ခေါ်၏။
နာမ်ကို ထူးခြားစေသော ပုဒ်ကို နာမဝိသေ သနဟု ခေါ်သည်။
ကြိယာကို ထူးခြားစေသောပုဒ်ကို ကြိယာ ဝိသေသနဟုခေါ်သည်။
ညွှန်ကြားခြင်းပြသောဝါကျကို နောက်ဆက် မဲ့ကြိယာ၊ သို့မဟုတ် 'လော့' 'ရမည်' 'ခဲ့''စေ'တစ်ခုခုနှင့် အဆုံးသတ်သည်။
ဆိုသည်မှာ အဆို၊ အတီး၊ အက သုံးမျိုး ရောစပ်ထားသော သဘင်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
အငြိမ့်ကို နှစ်မျိုးနှစ်စား ခွဲနိုင်သည်။
ပုဂံအာနန္ဒာအုတ်ကျောင်းအတွင်းရှိ ပန်းချီလက်ရာဖြစ်သော ပုံတစ်ပုံတွင် မိကျောင်းတူရိယာကို တစ်ဦးက တီး၍ အခြားအမျိုးသမီး နှစ်ဦးက ကပြနေကြဟန်ကို၎င်း၊ စူဠာမဏိ ဘုရားမှ ကုန်းဘောင်ခေတ် ပန်းချီဆေးရေး ရုပ်တစ်ခု၌ ပုံတစ်လုံး၊ လေမှုတ်ကရိယာ တစ်ခု၊ ခတ်စည် တစ်စုံ၊ စောင်းတစ်လက်နှင့် ကပြနေဟန်ကို၎င်း၊ ကြီး၏ ပုရပိုက်ဖြူတွင်ပါသော ပန်းချီကားချပ် တစ်ခုတွင် မိဖုရား၊ သို့မဟုတ် မင်းသမီးတစ်ပါးအား အနီးမှ အပျိုတော်တစ်ဦးက နှိပ်နယ် နေ၍၊ ရှေ့တော်၌ အမျိုးသမီးတစ်ဦးက ကပြနေဟန်ကို၎င်း တွေ့ရခြင်းကို ထောက်၍ အငြိမ့် နှစ်မျိုးစလုံးသည် မြန်မာမင်း များ လက်ထက်တွင် ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆဖွယ်အကြောင်းရှိသည်။
ကုသပျို့၌ ''ညှင်းနှင့် မိကျောင်း၊ စောင်း အောင်းကလေး၊ ရွှေရေး ပတ္တလား၊ အငြိမ့်များကို''ဟုလည်းကောင်း၊ နာရဒပျို့၌ ''စောင်းညှင်း မိကျောင်း၊ အောင်းကလေး တခြား၊ ပတ္တလားနှင့် လက်ဖျား သံနှော၊ တယောဟူသည် ခြောက်မည် ငြိမ့်မျိုး''ဟုလည်းကောင်း ရေးသားခဲ့ကြ သည်။
ပါတော်မူပြီးနောက် နန်းတွင်း ၌သာ ကပြခဲ့လေ့ရှိသော အငြိမ့်ပညာသည်များသည် ရုတ်ခြည်း ပြင်ပတွင် ကပြရန် စိတ်မရဲ ဖြစ်ကြသည်။
မြန်မာမင်းများ ပါတော်မူ၍ မြန်မာသဘင် ပညာသည် များလည်း အလှည့် သင့်ရာ ရောက်ရှိနေကြရာ ထံ တပည့်အဖြစ် ခံယူခဲ့သော စာဆိုတော် စောင်းဆရာကြီး ဦးဖေဖြူသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်လာသည်။
သည် ထင်ရှားသော လူရွှင်တော်သာမဟုတ်၊ အငြိမ့်ထောင်သူလည်း ဖြစ်သည်။
မြန်မာညွှန့်အငြိမ့်ကို ထောင်စဉ်က ပါဝင်သော မင်းသမီးများမှာ နေပြည်တော် မြရီ၊ ဗားမင်းနီးယား မြသီ၊ ဥဩမယ်တင့်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
မှာမူ ယောက်ျားလို စဝတ်၍ အိုးစည်တီးအက တွင် အလွန်ကောင်းသူ ဖြစ်သည်။
ကြိုခေတ်တွင် အငြိမ့်အဖွဲ့များ၌ တူရိယာ လည်း ပိုစုံလာသည်။
ထိုခေတ်က ထင်ရှားသောလူရွှင် တော်များမှာ ၊ ဦးဓာတ်ခိုး၊ ဦးသင်္ခါ၊ ဦးဒန်ပေါက်၊ ဦးညပ်ကြီး၊ ဦးဗေဒါ၊ ဦးဓာတ်ဆီ၊ ဦးဓာတ်စံတို့ ဖြစ်ကြသည်။
နာမည်ကြီး အငြိမ့်မင်းသမီးများမှာ ၊ ၊ ဩဘာညွှန့်၊ [[လေဘာတီ မမြရင်]]၊ ဥက္ကလာအေးကြည်၊ ဂီတမယ် လှကလေးစိန်၊ ဒေါပုံ ခင်ကြည်၊ ယိုးဒယား အောင်သိန်းတင်၊ ဒဂုံခင်လှကြည်၊ ရတနာပုံ ခင်ကြည်၊ နေပြည်တော် မဂျမ်းစိန်၊ တလိုင်းမမြကြင်၊ ၊ မမြလွင်၊ [[ယူနီဗာစီတီ မြသန်း ကြည်]]၊ တရုတ်မကလေး မတင်ကြည်၊ တက္ကသိုလ် ပြည် သိန်းတင်၊ ဝိဇ္ဇာမယ်၊ ရွှေနှင်းဆီ မတင်ညွန့်၊ ဒီးဒုတ်ခင်မြိုင် စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။
သည် အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်မှစ၍ ကပြအသုံးတော် ခံခဲ့သော်လည်း ၂၉ နှစ် အရွယ်ကျမှ အငြိမ့် နှစ်နှစ် ကသည်။
သည် အကကောင်း၊ ရုပ်ချောရုံ သာမက အသံလည်း အလွန်ကောင်းသဖြင့် အသံမင်းသမီးဟူ၍ ပင် ခေါ်စမှတ် ပြုကြသည်။
မမြလွင်မှာ နောင်အခါ ဟူသော အမည်နှင့်ကျော်ကြားလာသော မင်းသမီးဖြစ်သည်။
လျှာဖျားဖြင့် အာခေါင်မာကို ထိ၍ ထွက်သော ယင်းအသံ တို့ကို ပါဠိသဒ္ဒါ၌ ဟုခေါ်၏။
လေသွားရာ လမ်းကြောင်း ကျဉ်းမြောင်းအောင် လျှာဖျားကို သွားရိုးသို့ မြောက်ထားစဉ် လေသည် သွားကြားမှ ထွက်သောအခါ ဖြစ်သော အသံသည် စ-သံဖြစ်၏။