DatarrX/myanmar-Wikipedia huggingface dataset:
အန္တရာယိကဓမ္မ မေးမြန်းခြင်း: သံဃာ့ပရိသတ်၏ အပြင်ဘက် (ဟတ္ထပါသ်လွတ်ရာ) ၌ ရဟန်းလောင်းအား ရဟန်းဖြစ်ရန် အဟန့်အတားရှိမရှိ (လူဟုတ်မဟုတ်၊ အသက် ၂၀ ပြည့်မပြည့် စသည်) ကို လျှို့ဝှက်စွာ မေးမြန်းစစ်ဆေးရသည်။
ကမ္မဝါစာဖတ်ခြင်း: သံဃာ့အလယ်တွင် ဉတ်တစ်ကြိမ်၊ ကမ္မဝါစာ သုံးကြိမ် (ဉတ်စတုတ္ထ) ကို ရွတ်ဖတ်၍ အဆုံး၌ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသည်။
မပြုအပ်သော အမှု ၄ ပါး: မေထုန်မှီဝဲခြင်း၊ သူတပါးဥစ္စာခိုးခြင်း၊ လူသတ်ခြင်းနှင့် မဟုတ်မမှန်သော ဖိုလ် ကြွားဝါခြင်း ( ၄ ပါး) တို့ကို တစ်သက်လုံး ရှောင်ကြဉ်ရမည်။
သတ်မှတ်ထားသော စကားလုံး ၂၆ လုံး (ဥပမာ- "သိက္ခံ ပစ္စက္ခာမိ" - ရဟန်းသိက္ခာကို စွန့်ပါ၏) မှ တစ်ခုခုကို ဆိုခြင်း။
နားထောင်သူသည် လူသားဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး ထိုစကားကို ချက်ချင်းနားလည်ရမည်။
နှိုင်းယှဉ်ချက်ပုံပမာ: ရဟန်းခံခြင်းသည် သစ်ပင်တစ်ပင်ကို မြေပေါ်တွင် အမြစ်တွယ်စိုက်ပျိုးခြင်း နှင့် တူပါသည်။
သိမ်သည် ကောင်းမွန်သော မြေဆီလွှာ ဖြစ်ပြီး၊ ဉတ်ကမ္မဝါစာသည် သစ်ပင်ရှင်သန်ရန် လိုအပ်သော ရေနှင့် အာဟာရ ဖြစ်ကာ၊ များသည် သစ်ပင်ကို လေဒဏ်မိုးဒဏ်မှ ကာကွယ်ပေးသော ခြံစည်းရိုး နှင့် တူပါသည်။
File:Thein Sinn Laung Chinn.jpgသိမ်ဆင်းလောင်း File:Ya Hann Soon Kan.jpgဆွမ်းခံနေပုံ = [ ရဟန်းခံခြင်းအစီအစဉ်] [ ကိုးဆောင် ကံဆောင် ကမ္မဝါစာ] [ မင်းကွန်း တိပိဋကဓရမူ (၃၇)ခန်း ကမ္မဝါစာ] =။
ဆဌသင်္ဂါယနာတင်ပွဲကြီး၌''ဆဌသံဂီတိ ပါဠိ ဝိသောဓကနှင့် ဆဌသံဂီတိကာရက''များအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
မြတ်ဆုမွန်မဂ္ဂဇင်းတွင် ''ဘာသာရေးအမေးအဖြေ''ကဏ္ဍဖွင့်၍ တစ်နိုင်ငံလုံး မေးသမျှ ဘာသာရေးမေးခွန်းများ ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။
ဗိုက်ထဲမှ သန္ဓေသား‌ သေဆုံးသွားသောအခါ ပြင်ပမှလူများသေဆုံးသလို ပုပ်သွားတတ်သည်။
ဝင်းဦးကို သမိုင်းအငြိမ်းစားပါမောက္ခ (ခေတ်ဟောင်းတေးဂီတသမိုင်းတွင်ထင်ရှားသည့် ချစ်ဒုက္ခသီချင်းသီဆိုသူ) နှင့် ဒေါ်နှင်းရီ (မင်နီဘခက်)တို့က ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ဝင်းဦးသည် ကြီး ပြီးသောအခါ တီတီစီလေ့ကျင့်ရေးကျောင်းတွင် ပညာကို စတင်သင်ယူခဲ့သည်။
တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားရာ ဥပစာအထက်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။
ဝင်းဦးသည် တပ်မဟာ(၅)နှင့် တပ်ရင်း(၇)တို့)တွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်။
ယင်းကဲ့သို့ အမှုထမ်းနေစဉ်အတွင်း ရှိ ကြည်း၊ ရေ၊ လေ၊ ပူးပေါင်းစစ်ဆင်ရေး လေထီးသင်တန်းသို့ တက်ရောက်ပြီး ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံသို့ လေထီးပညာရပ်များ သွားရောက် သင်ကြားခဲ့သည်။
ဝင်းဦးသည် စာပေလောကတွင် အောင်မြင်ခဲ့သလို ရုပ်ရှင်လောကတွင်လည်း လျှမ်းလျှမ်းတောက်အောင်မြင်ခဲ့သည့် အနုပညာသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။
ဝင်းဦးသည် ''မင်းထင်ရွှေမှန်'' ရာဇဝင်ဇာတ်ကား ဇာတ်ညွှန်းရေးသားရာမှ အစပြုကာ စာပေလောကမှ ရုပ်ရှင်လောကသို့ နယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာခဲ့သည်။
ဝင်းဦး၏ ပွဲဦးထွက်ဇာတ်ကားမှာ တွင် သူကိုယ်တိုင်ရေးသားထားသည့် ''နှစ်ယောက်ထဲနေချင်တယ်'' ဝတ္ထုရှည်ကို မင်းသမီး နှင့်အတူ ဇာတ်ကား အဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။
ထိုဇာတ်ကားနှင့်အတူ ယင်းဇာတ်ကား၏ဇာတ်ဝင်တေးဖြစ်သည့် ''မီးပုံပွဲ'' သီချင်းသည် ထိုအချိန်က ဝင်းဦးဟူသော သရုပ်ဆောင်သစ်၏ နာမည်နှင့်အတူ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ရုပ်ရှင်ပရိသတ်များ၏ ရင်ထဲသို့ လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သည်။
ဝင်းဦးကိုယ်တိုင်ဒါရိုက်တာလုပ်ပြီး ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ''ဆောင်းအိပ်မက်'' ဇာတ်ကားတွင် နှစ်ကိုယ်ခွဲသရုပ်ဆောင်မှုဖြင့် ၁၉၆၇ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ရရှိခဲ့သည်။
ထို့နောက် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အလားတူပင် ကိုယ်တိုင်ပါဝင်သရုပ်ဆောင် ရိုက်ကူးခဲ့သည့် နာမည်ကျော် ဇာတ်ကားဖြင့် ဒုတိယအကြိမ် အကယ်ဒမီဆု ထပ်မံရရှိခဲ့ပြန်သည်။
ဝင်းဦးရိုက်ကူးခဲ့သည့် ''ချစ်သူရွေးမယ်ချစ်ဝဲလယ်'' ဇာတ်ကားသည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောက၏ပထမဆုံးသော ရှစ်ကိုယ်ခွဲ ဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။
ဝင်းဦးပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် နာမည်ကြီးဇာတ်ကားအချို့မှာ မင်းသမီး တင်တင်မူနှင့် နှစ်ယောက်ထဲ နေချင်တယ်၊ နှင့် မှုံရွှေရည်၊ နှင့် ကျောက်မဲအကျဉ်းသား မြင့်မြင့်ခင်နှင့် တိမ်လွှာမို့မိုလွင်၊ စန္ဒာနှင့် မင်း ဘယ်ပြေးမလဲ မိချိုသဲ၊ တင်တင်အေး၊ အေးအေးသင်းတို့နှင့် ဆောင်းအိပ်မက်၊ ချစ်စပယ်နှင့် မောင့်အချစ်တော်၊ ၊ တို့နှင့် သိုး၊ မင်းသမီးချိုပြုံး၊ တို့နှင့် ၊ မင်းသမီးမပါပဲရိုက်ကူးခဲ့သည့် အတွယ်အတာ နှင့် နောက်ဆုံးရိုက်ကူးခဲ့သည့် ခိုင်မာလာနှင်းဆီ ဇာတ်ကားတို့မှာ အထူးထင်ရှားခဲ့သည်။
ထို့အပြင် ဝင်းဦးသည် အချစ်၊ အလွမ်း၊ တိုင်းပြု ပြည်ပြု သီချင်းများနှင့် ခေတ်ပေါ်သီချင်းများ သာမက ရှေးသီချင်းကြီးများကိုပါ ပိုင်နိုင်စွာသီဆိုနိုင်သူ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး တစ်ချိန်က နှင့်တွဲဖက်၍လည်း သီချင်းများ သီဆိုခဲ့သည်။
ဝင်းဦးသည် ကျောင်းသား ဘဝကပင် သွေးသောက် မဂ္ဂဇင်းနှင့် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်း တို့တွင် ညိုမင်းလွင် ကလောင် အမည်ဖြင့် ကဗျာ၊ ဝတ္ထုများ ရေးသားခဲ့သည်။
ထို့နောက် ဝင်းဦးသည် ၁၉၈၈ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အူမကြီးကင်ဆာကြောင့် ဗြိတိန်သို့ ဆေးသွားကုပြီး ပြန်လာသည်။
ပေခြောက်ထောင်ကျော် ရိုက်ကူးထားကာ အပြီးမသတ် ရသေးသော ခိုင်မာလာနှင်းဆီ ဇာတ်ကားကို ဒေါ်အိုင်ရင်းတင်လှက ရုပ်ရှင်မင်းသား နှင့် အစားထိုး အပြီးသတ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။
အမှတ်(၂၆၄) နိုဝင်ဘာလ၊ ၁၉၉၁−ခုနှစ်ထုတ် စန္ဒာမဂ္ဂဇင်း၊ {! စဉ် !! အမည် !! ထုတ်ဝေနှစ် !! မှတ်ချက် - ၁၁၉၆၉လုံးချင်းဝတ္ထု - ၂၁၉၆၁လုံးချင်းဝတ္ထု - ၃၁၉၆၁လုံးချင်းဝတ္ထု - ၄၁၉၆၁ - ၅၁၉၆၁၁၉၆၁ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ရှုမဝပုံနှိပ်တိုက်မှ ရိုက်နှိပ်သည်။
ဇဂျမ်းတိုင်းရင်းမြန်မာ အလယ်တန်းကျောင်း၊ ကန်မြဲ မန္တလေးကျောင်းတိုက် ဆရာတော် ဦးအာစာရကျောင်း၊ ပခုက္ကူ ဆရာဦးခင်မောင်ကြီး ကျူရှင်ကျောင်း၊ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် ပညာသင်ခဲ့သည်။
သားသမီး (၅)ဦးထွန်းကားခဲ့ (၁) မမိုးမိုးစံ (၂) မမိုးမိုးအေး (၃) မမိုးမိုးနှင်း (၄) မ (၅) မောင်ဉာဏ်မိုးစန်း (၁၉၉၉-တွင်ကွယ်လွန်)။
အထက်တန်းအောင်ပြီးနောက် ဝတ္ထုတိုများ၊ ကဗျာများ ရေးခဲ့သည်။
မောင်ယမုန် ကလောင်နှင့် ပို့သည့် ''ချစ်သည်သာဆိုရုံမျှ'' ဝတ္ထုတိုမှာ မြဝတီမဂ္ဂဇင်း၌ ဖော်ပြခံရသည်။
ငြိမ်းကျော် ကလောင်ဖြင့် ပို့သည့် ''ကိုဘောဂ'' ဝတ္ထုလည်း မြဝတီ၌ ပါလာသည်။
ပထမနှစ်ကျောင်းသားဘဝတွင် ရေးသည့် ''မြန်မာ ပြဇာတ်ရေစီးကြောင်း'' ဆောင်းပါးကို ပညာပဒေသာ စာစောင်တွင် ဖော်ပြခံရသည်။
ကာတွန်း ဦးဘကလေးကို ၉၊ဖေဖော်ဝါရီ ၊ ၁၈၉၀တွင် ၊ ထောင်ကုန်းရပ်၊ အရက်ဖိုလမ်း အမှတ်၃ နေအိမ်တွင် အလယ်တန်းပြဆရာ ဦးဘိုးသင်း နှင့် ဒေါ်သဲမှုန်တို့က ဖွားမြင်သည်။
ကျောင်းသားဘဝက တွင် ဘုရင်ခံ၏ဆုတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရဖူးသည်။
အနောက်နိုင်ငံများတွင် ၁၈၆၀ပြည့်နှစ်များမှစကာ များပေါ်ပေါက်လာသည့် နည်းတူ မြန်မာ့ကာတွန်းလောကတွင်လည်း ၁၉၁၅တွင် ဦးဘကလေးဆွဲသည့် လက်ရာမှာ ပထမဆုံးသော ကာတွန်းလက်ရာဖြစ်သည် ဟုဆိုကြသည်။
မြန်မာအဆွေတွင် အလုပ်လုပ်နေစဉ်အတွင်း ကုမ္ပဏီအတွက် ကြော်ငြာများအပြင် မှ ထုတ်လုပ်သော ဗလရှင်ဆေးပြားနှင့် ကျားဘမ်းပရုပ်ဆီ ၊ဘုံဘေဘားမားအိမ်ထောင်ပရိဘောဂတိုက်တို့အတွက် ကြော်ငြာများ ရေးဆွဲပေးခဲ့သေးသည်။
ထိုခေတ်ကာလများက ဦးရွှေရိုးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်သူ ဦးဘကလေးအား မြန်မာ့ဟုပင် တင်စားရေးသားခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံခြားဇာတ်ကားများကို ယှဉ်နိုင်ကြောင်း ချီးမွမ်းရေးသားခဲ့ကြသည်။
ဒေါ်ခင်ခင်နှင့် ခုနှစ်နှစ်ကြာ ပေါင်းသင်းပြီးနောက် ကွာရှင်းပြတ်စဲခဲ့သည်။
ဘာသာဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည့်အတွက် ဘာသာအယူအတိုင်း သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြသည်။
Weekly Eleven ဂျာနယ်..(No.16, Vol.4 ၂၈၊ဇန်နဝါရီ၊ ၂၀ဝ၉ ရက်စွဲဖြင့်ထုတ်ဝေသည်။
ဗုဒ္ဓဝင် ( Buddhavaṃsa;) သည် လက်ရှိ နှင့် ရှေးယခင်က နှစ်ကျိပ်လေးဆူသော ဗုဒ္ဓများ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်များကို ဖော်ပြထားသည့်ကျမ်းစာဖြစ်၍ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ရရှိ၍ ဗုဒ္ဓအဖြစ်ရောက်ရှိခဲ့ပုံကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်။
A textual and Historical Analysis of the Khuddaka Nikaya – Oliver Abeynayake Ph. D. , Colombo, First Edition – 1984, p. 113. ဗုဒ္ဓဝင်ကို အခန်းပေါင်း (၂၉) ခန်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
ဒုတိယအခန်းတွင် သုမေဓာသူဌေးသား၏ ဒီပင်္ကရာဘုရားထံမှ ဗျာဒိတ်ခံယူသည့်အကြောင်း၊ ဖြည့်ဆည်းရန် ဘုရားရှင်၏ မိန့်တော်မူသည့်အကြောင်းများကို ဖော်ပြထားသည်။
ရေးနည်းရေးဟန်နှင့် ပုံစံအနေအထားအရ စိစစ်ကြည့်လျှင် အတ္ထုပ္ပတ္တိသည် အကြမ်းအားဖြင့် လေးမျိုးလေးစားရှိသည်။
ထိုအချိန် ထိုအခါကား သည် ရေငုတ်သင်္ဘောများဖြင့် ဗြိတိသျှ ရေတပ်တို့အား အကြီးအကျယ် ဒုက္ခပေးနေသည့် အချိန်ဖြစ်လေသည်။
ယေဘူရအားဖြင့် ၊ ၊ ၊ ၊ ဟူ၍ အမျိုးမျိုးအစားစားရှိကြသည်။
ပညာရေးဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ် တွင်လည်း ၊ ၊ ၊ စသည်ဖြင့် ရှိကြသေးသည်။
အတ္ထုပ္ပတ္တိ၏ အစသည် မြန်မာစာပေ အရေးအသားစသည့် အချိန်မှာကတည်းက ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်။
မြန်မာစာပေသုတေသီများ၏ အဆိုအရ မြန်မာစာအရေးအသားသည် ပုဂံခေတ် ဟု ခေါ်တွင်သော ရာဇကုမာရကျောက်စာက စသည်ဟု သိရသည်။
ခရစ်နှစ် ၁⁠၁၁၂-ခုနှစ်က ကျန်စစ်သား၏ သားတော် သည် ပုဂံတောင်ဘက် မြစေတီဘုရား၌ ပါဠိ၊မွန်၊ပျူ၊မြန်မာဘာသာ တို့ဖြင့် ကျောက်စာရေးထိုးခဲ့သည်။
မြန်မာအတ္ထုပ္ပတ္တိစာပေများတွင် အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်များလည်း ရှိသည်။
အတ္ထုပ္ပတ္တိ ရေးရာတွင် - # အချက်အလက်စုဆောင်းခြင်း၊ # အချက်အလက်များကို ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ # အချက်အလက်ဖွဲ့စည်းရာ၌ ပေါ်တတ်သော ပြဿနာများ၊ # သမိုင်း အဆက်ပြတ်သည်ကို ရှာဖွေခြင်း၊ # ကိုးကားစရာ အရေးအသားပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်။
မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅) = { - (သခင်ရွှေ) (ဦးအောင်ဇေ) (သခင်ရှုမောင်) (ဦးစန်းယု) (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး) (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး) (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး) } အမေရိကန် တရုတ် ပြင်သစ် ဗြိတိန် ဂျာမဏီ ရုရှား ထိုင်ဝမ် = မြန်မာ နိုင်ငံတကာ = မြန်မာ { - } နိုင်ငံတကာ = မြန်မာ { - } နိုင်ငံတကာ = မြန်မာ { - (ဂျင်မီဂျက်) } နိုင်ငံတကာ = { - (ဂျင်မီဂျက်) } = ဒါရိုက်တာ သရုပ်ဆောင် { - } အတ္ထုပ္ပတ္တိစာပေနှီးနှောဖလှယ်ပွဲ စာတန်း။
လူထု စိန်ဝင်းကို ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။
ကျောင်းသား ဘဝ ကတည်းမှစ၍ လူထုသတင်းစာတိုက်တွင် ဝင်ထွက်၊ သွားလာနေခဲ့ပြီး၊ လုပ်အားပေး သဘောမျိုး၊ ဝင်ရောက် ကူညီလုပ်ကိုင်ပေးခဲ့သည်။
ဆရာ လူထု စိန်ဝင်းသည် ဝင်းဇော်၊ ဇာမဏီ စသော ကလောင် ခွဲပေါင်း ၁၅ ခုခန့်ဖြင့် လူငယ် လူရွယ်များ၊ အမျိုးသမီးများ အတွက် မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ ထုံးစံနှင့် ပတ်သက်သော အကြောင်းရာများ၊ ဘဝ အားမာန် ဖြစ်စေသော အကြောင်းအရာများ၊ နိုင်ငံတကာရေးရာများကို ရေးသားခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်ကတည်း ပန်းချီကိုစိတ်ဝင်စားခဲ့သူ ၎င်းသည် ဖြင့် ပန်းချီပညာကို စတင်ထိတွေ့ခဲ့သည်။
အထူးသဖြင့် ၁၉၇၀ မိုးဝေကဗျာခေတ်ဦး ကာလတွင် ဖြစ်သည်။
သူနှင့် ခေတ်ပြိုင် မှာ မြန်မာ့စာပေလောကရှိ ထင်ရှား မဂ္ဂဇင်းတစ်စောင်ဖြစ်သော ၌ ကဗျာသရုပ်ဖော်ပုံများရေးဆွဲသည့် ဖြစ်သည်။
ထိုစဉ်က ရှုမဝ ၌ ဗဂျီအောင်စိုးလက်ရာမပါလျှင်၊ တို့တွင် ဝသုန် ၏ လက်ရာ မပါလျှင် မပြည့်စုံဟု စာပေလောကအသိုင်းအဝိုင်းက ပြောစမှတ်ပြုကြသည်။
ပန်းချီရေးသက် နှစ် ၃၀ ကျော်အတွင်း ပါတိတ်ပန်းချီပြပွဲများကို ၄ ကြိမ်တိုင်တိုင် ဦးဆောင်ကျင်းပခဲ့သည်။
အမှတ်တရ ဝတ္ထုတိုပြိုင်ပ္ပွဲ၌ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် မိုနာလီဇာနှင့်တွေ့ဆုံခြင်း ဝတ္ထုတိုဖြင့် ဒုတိယဆုရရှိခဲ့သည့်အပြင် ၁၉၉၉ ခုနှစ် နှင့် ၂၀ဝ၀ပြည့်နှစ် တို့တွင်လည်း မနက်ဝိဇ္ဇာ ညမိစ္ဆာ၊ သောကဗျာပါဒ အရေးအကြောင်းများ ဝတ္ထုတိုများဖြင့် အထူးဆု ရရှိခဲ့သည်။
ဝသုန် (၁၉၉၀ ခုနှစ်၊ မေလ၊ မဟေသီမဂ္ဂဇင်း) (၂၀ဝ၈)ခုနှစ် အောက်တိုဘာ လဆန်းတွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ဝါရှင်တန်ဒီစီ အခြေစိုက် National Geographic Magazine အဖွဲ့မှ ဦးစီး ကျင်းပခဲ့သော " All Raods Films Festival" (၅) ကြိမ်မြောက် ရုပ်ရှင်ပွဲတော်၌ ဒါရိုက်တာ ရိုက်ကူးသော (၁၅-မိနစ်စာ ဇာတ်လမ်းတို) “ဝသုန်၏ ကောက်ကြောင်း” မှတ်တမ်းတင်ရုပ်ရှင် "A Sketch of Wathone" ပထမဆု အဖြစ် ရရှိခဲ့သည်။
နောက်ဆုံးအချိန် ရေးဆွဲခဲ့သည့် လက်ရာမှာ ပဉ္စမအကြိမ်အဖြစ် ထုတ်ဝေမည့် ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်း၏ စုံထောက်ဦးစံရှား အမှတ်(၂)ဝတ္ထုဖြစ်သည်။
ပန်းချီဝသုန်သည် ပန်းချီ၊ပန်းချီတို့နှင့် ပူးတွဲကာ ပန်းချီပြပွဲတစ်ရပ်ကို ပြသရန်စီစဉ်နေစဉ်၂၀ဝ၈ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၂၁ ရက်နေ့၊ မနက် ၇ နာရီ ၁၅ မိနစ်တွင် နှင့် ကွယ်လွန်သည်။
ဆင်ဖြူကျွန်းအောင်သိန်း - `ကျေးလက်ရိုးရာ မြန်မာမှုဓလေ့များ´ (ဒုတိယတွဲ) စာပေဗိမာန် (၁၉၉ဝ) ပုန်းမကြည်သည် ဘီလူးမဖြစ်၏။
ပုန်းမကြည်ရှင်မအကြောင်းမှာ မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်တွင် ဖြစ်ပျက်ခဲ့ကာ မြတ်စွာဘုရား ထံတော်မှောက်အထိ ရောက်သွားသော ဓမ္မပဒလာ ဖြစ်ပေသည်။
အဖွားအိုက ''အို ငါ့မြေးအိမ်မှာနေရတာ ပျော်ပါတယ်ကွယ်၊ နင့်မယားကလည်း ငါ့ကို စိတ်ချမ်းသာအောင်ထားပြီး ရိုရိုသေသေ ကျွေးမွေးရှာပါတယ်'' ဟူ၍ ပြန်လည်ပြောဆိုလေသည်။
နောက်နေ့တွင် ဖားလိကြယ် အလုပ်သွားနေခိုက် အဖွားအိုသည် ဖားလိကြယ် မယားကို စိတ်စမ်းလိုသဖြင့် မီးဖိုခန်းတွင် ထမင်းချက်နေသော ဖားလိကြယ် မယားထံသွား၍ ''ငါ့မြေးရယ် အဖွားဆေးလိပ်သောက်ချင်လို့ မီးတစ်တို့ လောက် ပေးစမ်းပါ'' ပြောလေသည်။
ကျွန်မလည်း ကြောက်ကြောက်နဲ့ သူပြန်ထွက်မလာနိုင်အောင် ငါးညှပ်နဲ့ ထိုးပိတ်ထားလိုက်တယ်'' ဟူ၍ လည်ဆယ်ပြီး ပြောပြလေသည်။
ဖားလိကြယ်ကမူ ''ဟယ် အမိုက်မ နင် ငါ့အဖွားကို ဒုက္ခပေးတယ်၊ နင့်ကိုသာ အိမ်ပေါ်က မောင်းချ ဖို့ကောင်းတယ်'' ဟု ကြိမ်းမောင်းလိုက်ပြီး ပုရစ်တွင်းနားကို သွားကာ ငါးညှပ်ကို ဆွဲထုတ်လိုက်လေသည်။
မိုက်ကန်းလှတဲ့ အဖွားရဲ့ မြေးမကို ကျွန်တော် ဆုံးမပါ့မယ်၊ နောက်ကို အဖွား ဒုက္ခမဖြစ်စေရပါဘူး၊ အိမ်ဦးခန်းမှာ ထားပြီး စားဦးသောက်ဦးများကို ဝတ္တရားမပျက် အသက်ထက်ဆုံး ကျွန်တော် လုပ်ကျွေးပြုစုပါ့မယ် အဖွားရယ်'' ဟု ခေါ်လေသည်။
ထိုအခါ အဖွားအိုက ''ငါ့မြေး ဖားလိကြယ်၊ ငါပြောတာကို တသွေ မတိမ်းနားထောင်ပါ၊ ဒီနေ့ညမှာ စပါးထည့်ဘို့ ကျီကြီးနှစ်ကျီကို ညတွင်းချင်းပြီးအောင် ဆောက်လုပ်ပါ။
အဲဒီကျီတွေပြီးတဲ့အခါမှ ငါအလုပ်လုပ်ပြမယ်'' ဟုဆိုလေသည်။
အဖွားအိုသည် ''ငါ့မြေးတို့ လာကြည့်ကြတော့'' ဟု ဆိုကာ စပါးကျီတစ်ကျီပေါ်တက်ပြီး (ပလူးဗူးလာ ဖိုးဂေ) အစချီလျက် စပါးလိပ်ပြာများကို ခေါ်ယူရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈာယ်လိုက်လေ သည်။
အဖွားအိုသည် မိမိကိုယ်မိမိ အဖွားအိုကြီးအသွင်မှ အလွန်လှပသော နတ်သမီး ရုပ်အသွင်ပြောင်းသွားကာ ဖားလိကြယ်နှင့် အပေါင်းအဖော်များအား ''အို ဖားလိကြယ် ငါဟာ စပါးကိုစောင့်ရှောက်ရတဲ့ ပုန်းမကြည်ရှင်မ (ဖိဗိယော်) ဖြစ်တယ်။
အဖျက်သမားများရန်ကို နှိမ်နင်းရန် သင်တို့ စပါးကျီတွင် လေးမြား၊ ငွေဓားလွယ်၊ လှံရှည်လက်နက်စုဆောင်းထားရှိပြီး အရေးကြုံလျှင် စုပေါင်းနှိမ်နင်းကြလော့'' ပုန်းမကြည်ရှင်မသည် ဤသို့ ရှည်လျားစွာ ပြောဆိုပြီးနောက် မိမိကိုယ်ကို အလွန်ကြီးမားသော သိန်းစွန်ငှက် အဖြစ် ရုပ်ပြောင်းလိုက်ကာ ကောင်းကင်ရှိ မိမိဗိမ္မာန်သို့ ပြန်တက်သွားလေတော့သည်။
စောအောင်ထူး (ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်) ''ကရင်နှစ်သစ်ကူးပွဲ(သို့)တဒေါင့်တစွန်း'' (၁၉၇၅) စင်စစ်အားဖြင့် ဤပွဲသည် ဘာသာရေးနှင့် မည်သို့မျှ မသက်ဆိုင်ပေ။
တိုက်စိုး ''ယဉ်ကျေးမှုအထိမ်းအမှတ်များ'' စာပေဗိမာန်(၁၉၈၆) ၂ဝဝ၇-ခုနှစ်၊ အကယ်ဒမီဆုပေးပွဲမှာ မန္တလေးမှ ဇာတ်ညွှန်းဒါရိုက်တာ မောင်ယဉ်အောင် ရိုက်ကူးသော ''ကိုးဆယ်ဆ သာလိမ့်မယ်'' ဇာတ်ကားရရှိသွားသည်။
ရွှေကျင်ဆရာတော်သည် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတော်များ အတွင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ဂိုဏ်းတစ်ဂိုဏ်းကို စတင်တည်ထောင်သည့် ဆရာတော်တပါး ဖြစ်သည်။
ထိုအခါ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက ''ဇာဂရာဘိဓဇ သဒ္ဓမ္မဝံသ အတုလဓိပတိ မဟာဓမ္မရာဇာဓိ ရာဇဂုရု''တံဆိပ်တော် လှူဒါန်းဆက်ကပ်တော်မူသည်ကို ခံတော်မမူဘဲ ပယ်ရှောင်လွှဲ၍ ရောင့်ရဲတော်မူသည်။
ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၁၂၃၈ ခုနှစ်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ စွယ်တော်မြတ်ကို ဖူးမြော်ရန် သီဟိုဠ်သို့ ကြွရာ ၊ မင်းလှရွာသို့ ရောက်လျှင် ထိုရွာ နေ ရှင်လူရဟန်းတို့က အခါအခွင့် မသင့်လျော်သေးပါကြောင်း လျှောက်ထားတောင်းပန်ကြသဖြင့် မင်းလှရွာ နွားလှန်တောင် တောရကျောင်းတွင် ဝါဆို သီတင်းသုံးပြီးလျှင် ၁၂၃၉ ခုနှစ် တပေါင်းလသို့ ရောက်သောအခါ သာသနာ့ဒါယကာ ပဉ္စမသင်္ဂါ ယနာတင် ဘုရင်မင်းမြတ်ကို ခတ္တိယေဝါဒကျမ်းစာဖြင့် ဩဝါဒ ပေးခဲ့၍ သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွတော်မူသည်။
ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မင်းလှရွာ၌ သီတင်း သုံး နေတော်မူစဉ် သက္ကရာဇ် ၁၂၄၃ ခုနှစ်တွင် ရတနာပုံ မန္တလေးနေပြည်တော် ဒုတိယနန်းစံသားတော် သီပေါမင်းက ပင့်လျှောက်သဖြင့် မန္တလေး နေပြည်တော်သို့ ကြွရောက်တော် မူပြီးလျှင် သက္ကရာဇ် ၁၂၄၄ ခုနှစ် တပေါင်းလတွင် သီပေါမင်း က ''ဇာဂရာဘိဓဇ သာသနပါလ ဓမ္မသေနာပတိ မဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇဂုရု''တံဆိပ်တော် လှူဒါန်းဆက်ကပ်၍ သာသနာပြု အပ်နှင်း တော်မူသဖြင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်တော်မူလေသည်။
ဂီတဆရာဘဝမှ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့သော ဂျာမန် ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါး ဖြစ်သည်။
တမ္မဒီပ(ခေါ်)ပုဂံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးဧကရာဇ်နိုင်ငံတည်ထောင်ရာ ဟူ၍ မြန်မာတို့အတွက် အမျိုးသားရေး လက္ခဏာတစ်ရပ်အနေဖြင့်လည်းကောင်း၊ များပြားလှသည့် ရှေးဟောင်းလက်ရာ စေတီပုထိုးများကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအတွက် ကြည်ညိုဖွယ်ရာ နာမည်ကျော်စေတီပုထိုးများကြောင့် သော်လည်းကောင်း ပြည်တွင်းခရီးသွားများနှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်တို့ကို စွဲဆောင်ရာနေရာအဖြစ်လည်းကောင်း ကမ္ဘာကျော်သည့် နေရာတစ်နေရာဖြစ်သည်။
အတွင်းရှိ ညောင်ဦးမြို့နယ်အတွင်း ၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင်တည်ရှိသည်။
မှ အနောက်တောင်ဘက် မိုင်၉၀အကွာတွင်တည်ရှိသည်။
အစောပိုင်း ပုဂံမင်းဆက်များနှင့် ပတ်သက်၍ တိကျသည့် သမိုင်းအထောက်အထားများကို မတွေ့ရပဲ ပါးစပ်ရာဇဝင်များအနေဖြင့်သာ မှတ်သားလာခဲ့ကြပြီး မင်းလက်ထက်ရောက်မှသာ တိကျသည့် သမိုင်းအထောက်အထားများကို စတင်တွေ့ရှိလာကြရသည်။
သူ့အားဆက်ခံသည့် လက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်အခြေအနေဆိုးရွားသွားခဲ့သော်လည်း ၊ အစရှိသည့် မင်းများလက်ထက်တွင်မူ တိုင်းပြည်အင်အား ပြန်လည်ပြည့်ဝလာပြန်သည်။
ပုဂံခေတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ပျူ တို့ပြီးလျှင် တိုးတက်ဖြစ်တည်လာသည့် ယဉ်ကျေးမှုဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
ပျူတို့ထံမှ ဘာသာ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ၊ အနုပညာ၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး ၊ စာပေ အစရှိသည်တို့ကို သင်ယူခဲ့ကြသည်။
အလောင်းစည်သူနောက် နန်းတက်သည့် မင်းများလက်ထက်တွင် ပုဂံ၏ဩဇာအာဏာကျဆင်းလာသလို၊ နယ်ခြားမှ ရန်သူများ၏ လုပ်ကြံမှုကြောင့် ထီးဆောင်းမင်းတစ်ပါးကျဆုံးရသည့် အဖြစ်၊ ကဲ့သို့ အစားကျူးပြီး အမျက်ဒေါသကြီးသည့်မင်း အစရှိသဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာသည်။
ယှဉ်တွဲ ဖတ်ရှုရန် ယနေ့ပုဂံမှာ ရှေးဟောင်းလက်ရာများနှင့် ပြည့်နက်နေသည့် မြို့ဟောင်းကြီးအသွင်မျှသာ ကျန်ရှိတော့သည်။
သို့သော် သီးခြားမြို့အဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခြင်းမရှိပဲ မြို့နယ်အတွင်းတွင် “ပုဂံရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေ” အဖြစ်ထည့်သွင်းထားသဖြင့် အများအခေါ်တွင် ပုဂံ-ညောင်ဦး ဟူ၍ထင်ရှားပါသည်။
ပူပြင်းခြောက်သွေ့သည့် ကန္တာရရာသီဥတုမျိုးဖြစ်သည်။
ဆယ်တန်း အောင်ပြီးနောက် စာရင်းကိုင် စာရေး သင်တန်း တက်ခဲ့သည်။
ထိုသို့တက်နေရင်း မှာပင် သတင်းများကို သတင်းစာ များသို့ ပေးပို့ ခဲ့သည်။
တပြိုင်တည်း မှာပင် လူငယ်များ ကြီးပွားရေး အသင်းတိုက် ၊ လူငယ်များ ကြီးပွားရေး အသင်း ညကျောင်း ဆရာ အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။
စာရေးဆရာ အသင်း အမှုဆောင် (၁၉၃၇) မန္တလေး အာဇာနည် ၁၇ ဦး ဈာပနသို့ ကိုယ်စားလှယ် (၁၉၃၈) ၊ ဂျပန်ခေတ် စာရေးဆရာ အသင်း အဝေးရောက် အမှုဆောင်၊ အာရှ လူငယ် အသင်း ခရိုင် ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၄၃)၊ အထက် မြန်မာနိုင်ငံ ဖဆပလ အဖွဲ့ ဝါဒ ဖြန့်ချိရေးမှူး (၁၉၄၅)၊ အထက် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၄၇)၊ အားကစားကွင်း ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၅၀) တာဝန် များကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။
ဂျပန်ခေတ် ခရိုင် ဥက္ကဋ္ဌ လုပ်ခဲ့ သောကြောင့် ၁၉၄၅ တွင် ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့၏ အဖမ်းဆီး ခံရခြင်း အပါအဝင်၊ ခေတ်၊ ခေတ်တို့၌ ၅ ကြိမ်တိတိ ဖမ်းဆီး ခံခဲ့ ရသည်။
သတင်းစာ ဆရာ၊ စာရေးဆရာ ဖြစ်သည်နှင့် လျော်ညီစွာပင် စာမျိုးစုံ ရေးသား ခဲ့သည်။
က လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ၊ နောက်ပိုင်းခေတ်၌ အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်မှုနှင့် အတွက်လည်း လှုပ်ရှားခဲ့သူဖြစ်သည်။
ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်ကို ၌ ရာဇဝတ်ဝန်ထောက် ဦးတော်နှင့် ဒေါ်သန်းတင် တို့က ၁၉၁၅ ခု မေ ၁ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။
အမေဖက်က အဖိုးအဖွားများသည် စစ်ကိုင်းတွင်နေထိုင်ကြ၍ အဖေဖက်က အဖိုးသည် ကျောက်စာရုံးစာရေးကြီး ဖြစ်ကာ တွင် နေထိုင်သည်။
ငယ်စဉ်ကတည်းက စိတ်ကူးယဉ်တတ်သူတစ်ဦးဖြစ်ကာ ၊ များကို စိတ်ပါဝင်စားသည်။
မိခင်ဖက်က အဖိုးအဖွားများက ၊ ဥစ္စာစောင့်ပုံပြင်များနှင့် အခြားပုံပြင်ဇာတ်လမ်းများကို ပြောပြလေ့ရှိရာ စိတ်ဝင်တစားနားထောင်တတ်သည်။
ဖခင်ဖက်က အဖိုးဖြစ်သူသည် နန်းတွင်းပညာရှိ၊ ကဗျာဆရာ၊ ကျောက်စာရုံးစာရေးကြီး တစ်ဦးဖြစ်၍ ခင်မျိုးချစ်၏ နှလုံးသားထဲသို့ မြန်မာ့ရေးရာ၊ များကို ချစ်ခင်တတ်လာစေရန် သွတ်သွင်းပေးသူတစ်ဦး ဖြစ်သည့်အပြင် အသက်ဆယ်နှစ်အရွယ်မှစတင်ကာ ဘက်သို့ အဖိုးဖြစ်သူ ရှေးဟောင်းသုတေသနကိစ္စများဖြင့် သွားရောက်ရာတွင် အဖော်လိုက်ပါလျှက် အဖိုးဖြစ်သူ၏ စသော ပုဂံခေတ်၏ သူရဲကောင်းများ၊ ဘုရင်များကို ဖွဲ့နွဲ့အသက်သွင်းပြောဆိုမှုများကြောင့် ထိုရာဇဝင်လာ ဇာတ်ကောင်များနှင့် ငယ်စဉ်ကတည်းကပင် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခဲ့သည်။
နောင်ကာလ ''Anawrahta of Burma'' ဝတ္ထုကို ရေးသားရာတွင် ထိုစိတ်များ၏ စေ့ဆော်မှုများဟု ယူဆနိုင်ပေသည်။
စာကောင်းစွာ ဖတ်နိုင်လောက်သည့် ဒုတိယတန်းတွင် မိသားစုစာအုပ်စင်မှ ရွှေရောင်စက္ကူစွန်းများ (gilt-edge) ဖြင့် များ၊ များကို ဖတ်ရှုခဲ့သည်။
သတ္တမတန်းမရောက်မီ အိမ်ရှိ စာအုပ်စဉ်မှ ၏ ပြဇာတ်များ၊ ၊ ၏ ဣန္ဒာဝံသ၊ ဝိဇယကာရီ ဇာတ်တော်များကို ဖတ်ရှုခဲ့သည်။
ထိုစင်ပေါ်ရှိ Bright Story Readers များမှ ၊ အစရှိသောပုံပြင်များကို အင်္ဂလိပ်လို ကောင်းစွာဖတ်ရှုနိုင်ပြီး သတ္တမတန်း အရောက်၌ Lamb's Tales from Shakespeare ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်များကို စကားပြေပုံစံဖြင့် ရေးသားသော စာများကို ဖတ်ရှုနိုင်ခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်ကတည်းက များတွင်သာ တက်ရောက်ခဲ့ရကာ အမျိုးသားကျောင်းများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မပြည့်စုံ၊ ဆရာအင်အားမလုံလောက်ပေ။
ဆရာမလုံလောက်သဖြင့် မှ ဘီအေ၊ ဘီအက်စ် ဘွဲ့ရများကို ခေါ်ယူခန့်ထားကြရာ ထိုအိန္ဒိယဆရာများမှာ မြန်မာစကားမတတ်ပေ။
ခင်မျိုးချစ်တို့ကဲ့သို့သော ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများမှာလည်း မပြောတတ်သောကြောင့် ကြောက်ကြောက်နှင့်ပင် ဆရာမေးလျှင် ဖြေနိုင်စေရန် စာများအလွတ်ကျက်ထားခဲ့ရသည်။
သတ္တမတန်းကို ၁၉၂၉ တွင် အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။
အဋ္ဌမတန်း၌ မြန်မာစာအတွက် ၏ ဒေါင်းဋီကာ ဖြစ်၍ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်က ဆရာကြီး၏ များသည် အလွန်တရာ ရွတ်ဆိုရန်ကောင်းကာ အရသာတွေ့လှသည်ဟူ၍ ဝန်ခံပြောကြားခဲ့သည်။
မြို့ ပုံပြင်ဇာတ်လမ်းများကို အကြောင်းခံကာ အခြားစာအုပ်များကိုလည်း တိုးချဲ့ဖတ်ရှုခဲ့သည်။
ဆယ်တန်းအောင်ပြီးနောက် တက္ကသိုလ်တက်ရန်ဖြစ်သည်။
သို့သော် အင်္ဂလိပ်စာပေအပေါ် မြတ်နိုးစိတ်ဖြင့် တက်ရောက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။
ထိုနှစ်တွင်ပင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မဂ္ဂဇင်းဖြစ်သော ဝသန္တစာစောင်တွင် ၏ ကဗျာ "" ကို ဘာသာပြန်၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မဂ္ဂဇင်းသို့ပို့ရာ၌ ကလောင်နာမည်ကို ရှက်ရွံ့၍ မပေးဘဲနေရာမှ မဂ္ဂဇင်းတည်းဖြတ်သူ ဒေါ်သန်းရင်က ''ခင်မျိုးချစ်'' အမည်တပ်ပေးခဲ့သည့်အတွက် ထိုမှစ၍ ခင်မျိုးချစ် အမည်တွင်ခဲ့ကာ စာပေလောကသို့ စတင်အခြေချခဲ့သည်။
ထိုစဉ်ကာလများ၌ သခင်ဘွဲ့ခံကြသော ၊ ၊ စသော လူငယ်နိုင်ငံရေးသမားများနှင့်လည်း ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခဲ့သည်။
ကျောင်းသားများအား ရိုက်နှက်နေသော ဓာတ်ပုံများကို ပုလိပ်အဖွဲ့က လိုက်လံသိမ်းဆည်းခဲ့ရာ က ကောင်းစွာသိမ်းထားနိုင်ခဲ့၍ ထိုမှတ်တမ်း၊ ဓာတ်ပုံများကို ကမ္ဘာကျော်စာရေးဆရာ ဗြိတိသျှသား မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်စဉ် ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်က ၎င်း၏လက်ထဲသို့ ထည့်ပေးခဲ့၍ ထိုနေ့၏ အဖြစ်ပျက်များကို ကျကျနန ရှင်းလင်းပြောဆိုခဲ့သည်။
ထိုအကြောင်းများကို အိပ်ချ် ဂျီ ဝဲလ်က "Trouble in Burma" အမည်ဖြင့် ၌ ထုတ်ဝေသော ''News Chronicle'' သတင်းစာတွင် ရေးသားဖော်ပြခဲ့ကာ ၎င်း၏ ကလောင်စွမ်းကြောင့် ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ ကျောင်းသားများအပေါ် ကိုင်တွယ်ပုံမှာ ကမ္ဘာကျော်သတင်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သွားသောကြောင့် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ပြုတ်ကျသွားစေရန် ဖိအားပေးနိုင်ခဲ့သော ဆောင်းပါးလည်း ဖြစ်သည်။
ထို့နောက်ပိုင်း ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများအတွက် ဒေသအသီးသီးသို့ သွားရောက်လှုံ့ဆော်ရန် အရွေးခံရ၍ နှင့်အတူ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသသို့ သွားရောက်၍ လှုပ်ရှားလှုံ့ဆော်မှုများပြုခဲ့သည်။
မင်္ဂလာပွဲသို့ ၊ အစရှိသောသူများတက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။
ထိုစဉ်အတွင်း ရိုက်တာသတင်းဌာနကဲ့သို့သော သတင်းဌာနများ၏ သတင်းထုတ်ပြန်မှုများကို နားထောင်ခြင်း၊ လက်ခံခြင်းများပြု၍ ကင်ပေတိုင်များ၏ ဖမ်းဆီးမည့်အန္တရာယ်ကို စွန့်စားကာ ၊ စသည့်သူများကို သတင်းများ ပေးပို့ခဲ့ရသည်။
စစ်ကြီးပြီးနောက် မဂ္ဂဇင်းများ၌ ဝတ္ထုတိုများ၊ သမိုင်းဆိုင်ရာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့ကာ တိုးတက်ရေးနှင့် ဘာမားဂျာနယ် တို့တွင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်နှင့် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင်အဖြစ် ၁၉၃၇ တွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကာ ၁၉၄၇ ၌ အိုးဝေသတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ်လည်းကောင်း ၁၉၄၈ ၌ တိုင်းရင်းသူဂျာနယ်တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ငယ်စဉ်ကပင် အိမ်ရှိစာအုပ်စင်၊ ကျောင်းရှိစာအုပ်စင်များမှ စာပေများစွာကို ဖတ်ရှုခဲ့သည့်အပြင် အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ ကဗျာ၊ လင်္ကာများကိုလည်း ရွတ်ဆိုရန် သဘောတွေ့သောကြောင့် အလွတ်ရွတ်ဆို အာဂုံဆောင်ခဲ့သည်များလည်း ရှိသည်။
ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို တိုက်ထုတ်အပြီး ၁၉၄၅ တွင် ''Three Years Under the Japs'' (ဂျပန်တို့လက်အောက် သုံးနှစ်တာ) အမည်ယူ၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ကာ ယင်းစာအုပ်တွင် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ရက်စက်မှုများ၊ အမူအကျင့်များ၊ ၎င်းတို့နှင့် ရင်ဆိုင်ရပုံ စသည်တို့ကို ရေးသားထားသည်။
ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ''လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ'' (အင်္ဂလိပ်) တွင် Heroes of Old Burma ကို အခန်းဆက်ရေးသားခဲ့၍ ''Anawrahta of Burma'' အမည်ဖြင့် ၁၉၇၀ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ရံခါတွင် ''Anawrahta'' အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း ''King among Men'' အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း ထုတ်ဝေမှုများလည်းရှိသည်။
က အမှာစာ ရေးသားပေးခဲ့၍ ကူညီလမ်းညွှန်သူများမှာ နှင့် တို့ဖြစ်ကြသည်ဟုပင် ယင်းစာအုပ်၌ ဖော်ပြထားသည်။
ယင်းနှစ်တွင်ပင် ''Flowers and Festivals Round the Burmese Year'' ကို ထုတ်ဝေခဲ့၏။
ထို့နောက် ၁၉၈၂ ရောက်သောအခါ ''A Wonderland of Burmese Legends'' ကို ရေးသားထုတ်ဝေသည်။
ခင်မျိုးချစ်၏ ဖခင်ဘက်မှ အဖိုး၊ အဖွားများသည် မြန်မာပညာရှိ ဦးဘေနှင့် ဗန်းမော်ခင်လေးကြီး တို့ဖြစ်ကြ၍ နန်းတွင်းအဆက်နွယ်ဟု ဆိုနိုင်ပြီး ဘကြီးတော်လက်ထက် ကျီဝန်ကြီး ဦးကျော်ခေါင်နှင့် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် လောင်းရှည်ဝန်ကြီး ဦးမောင်ကလေး စသည်တို့သည်လည်း သူမ၏ ရှေးဘိုးဘေးများဖြစ်သည်ဟူ၍ ဘီဘီစီ (မြန်မာပိုင်း) ၏ ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်တွင်ဖော်ပြထားသည်။
နောက်ဆုံးနှစ်ကာလများ၌ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်သည် ဆိုးရွားလှသော အဆစ်ရောင်ရောဂါဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရပြီး များသောအားဖြင့် အိပ်ရာထက်၌သာ နေထိုင်ခဲ့ရသည်။
ထိုဝေဒနာကို အံတုရာတွင် ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်က ''"တစ်ခါတလေ ကိုယ်ရှုံးတယ်။
သူမ၏ ''Colorful Burma (Myanmar)'' စာအုပ်တွင် သူမ၏ အပျော်ဆုံး အချိန်များမှာ စစ်ကိုင်းရှိ အဖိုးအဖွားများထံသို့ လည်ပတ် နေထိုင်စဉ်ကာလများဟု ကိုယ်တိုင်ရေးသားထားသည်။
နောက်ပိုင်းကာလများ၌ ကြီးနှစ်ပါးနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့၍ ထိုသို့တွေ့ဆုံကြုံကြိုက်မှုကပင် ဗုဒ္ဓဘာသာအပေါ် ပြန်လည် သက်ဝင်စေခဲ့သည်။
ထို့အပြင် အင်္ဂလိပ်စာဖြင့် ရေးသားသော မြန်မာအမျိုးသမီးစာရေးဆရာများ၌လည်း နှင့် ဒေါ်မီမီခိုင်တို့ဖြစ်ကြပြီး ထိုနှစ်ဦးစလုံးသည် နိုင်ငံခြားတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ကြသူများဖြစ်၍ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်သည် ဘွဲ့မရမီ ပညာရေးတစ်ပိုင်းတစ်စဖြင့် ''Three Years under the Japs'' ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့၍ ၁၉၅၂ တွင် ဘီအေဘွဲ့ရရှိပြီးနောက် အခြားစာအုပ်များစွာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်။
သတင်းစာပညာရပ်နှင့်ပတ်သက်သော စာများကိုလည်း နောက် အစောဆုံးရေးသားခဲ့သူဖြစ်သည်။
ငါးပါးတည်းဟူသော ,သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ။
ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံဟူသော တရား,တတ္ထ ယသ္မာ ကုသလာကုသလကမ္မံ အဝိသေသေန သမုဒယသစ္စန္တိ သစ္စဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တံ။
အသင်္ခတဓာတ် အငြိမ်းဓာတ်ဟူသော တရား, ၄။
ဉာဏ်နှင့် ယှဉ်တွဲလျက်ရှိသော မဂ္ဂင်တရားကိုယ် (၈)ပါးတည်းဟူသော တရား ---- ဤ သစ္စာနှစ်ပါးတို့ကား ဝိဝဋ္ဋသစ္စာ မည်၏။
ထိုဝဋ္ဋသစ္စာ, ဝိဝဋ္ဋသစ္စာ နှစ်မျိုးတို့တွင် ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်သည် ဝဋ္ဋသစ္စာ အမည်ရသည့် ဒုက္ခ သစ္စာ, သမုဒယသစ္စာ တရားနှစ်ပါး၌ နှလုံးသွင်းခြင်းကို ပြုလုပ်ရ၏။
ဝိပဿနာအခိုက်တွင် ဒုက္ခသစ္စာနှင့် သမုဒယသစ္စာကို ဦးစွာရှုပြီး၊ ထိုရှုမှုမှ နှင့် ထင်ရှားလာသည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် သဟမ္ပတိအမည်ရှိ မဟာဗြဟ္မာ၏ လျောက်ထားတောင်းပန်ချက်အရ ရဟန်းတို့ကို ဟောမိန့်တော်မူ၏။
ဒုက္ခ ဒုက္ခ == ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း၊ အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း၊ မချစ်မနှစ်သက်သောသူတို့နှင့် ပေါင်းသင်းနေထိုင်ရခြင်း၊ ချစ်သူ ခင်သူတို့နှင့် ကွေကွင်းရခြင်း၊ မိမိလိုအင်ဆန္ဒ မပြည့်ဝခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူဆွေးရခြင်း၊ ငိုကြွေးရခြင်း၊ စိတ်နှလုံး မသာယာခြင်း စသည့် ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ငြိုငြင်ပူပန်ခြင်းတို့သည် တစ်ကမ္ဘာလုံးက သိရှိနားလည်ထားကြသည့် ဆင်းရဲပင်ပန်း ခံစားရခြင်းမျိုးဖြစ်၍ သာမန် ဆင်းရဲခြင်းသဘော အနက်ရှိသော ဒုက္ခ ဒုက္ခတွင် အကျုံးဝင်လေသည်။
ဝိပရိဏာမ ဒုက္ခ === ပျော်ရွှင်သော စိတ်နှလုံးချမ်းသာသော ဘဝအခြေအနေတို့သည် အစဉ်ထာဝရ တည်မြဲခိုင်ခံ့ကြသည် မဟုတ်ပေ။
သတ္တဝါများ ဘဝတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ပြောင်းလဲနေခြင်း၊ မိခင်၏ ဝမ်းတွင်းဝယ် နေရခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများ ထင်ရှားစွာ တခုပြီးတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း တို့သည် ဇာတိ ဖြစ်သည်။
သတ္တဝါများ အသက်အရွယ် အိုမင်းလာခြင်းသည် ဇရာ ဖြစ်သည်။
သတ္တဝါများ သေကျေပျက်စီးခြင်းသည် မရဏ ဖြစ်သည်။
တစ်စုံတစ်ခုသောကိစ္စကြောင့် ဖြစ်စေ၊ မိမိကိစ္စကြောင့် ဖြစ်စေ၊ သူတစ်ပါးကိစ္စကြောင့် ဖြစ်စေ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းသည် သောက ဖြစ်သည်။
တစ်စုံတစ်ခုသောကိစ္စကြောင့် ဖြစ်စေ၊ မိမိကိစ္စကြောင့် ဖြစ်စေ၊ သူတစ်ပါးကိစ္စကြောင့် ဖြစ်စေ ငိုကြွေးခြင်းသည် ပရိဒေဝ ဖြစ်သည်။
သတ္တဝါများသည် ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို အမြဲပြုပြင်နေရသည့် ဆင်းရဲခြင်းသည် ဒုက္ခ ဖြစ်သည်။
သတ္တဝါများသည် စိတ်အလို မကျသောအခါ စိတ်ဆင်းရဲခြင်းသည် ဒေါမနဿ ဖြစ်သည်။
သတ္တဝါများသည် အမှုကိစ္စများ ဆောင်ရွက်ခြင်းကြောင့် ပင်ပန်းခြင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများနှင့် ကြုံသောအခါ ပင်ပန်းခြင်း၊ ပြုလုပ်ခဲ့သော ကိစ္စများကို စဉ်းစားကာ ပင်ပန်းခြင်း၊ သူတစ်ပါးလုပ်ခဲ့သော ကိစ္စများအတွက် ပင်ပန်းရခြင်း စသည်တို့သည် ဥပါယာသ ဖြစ်သည်။
ဘဝတွင် အဖန်တလဲလဲ အသစ်ဖြစ်စေသော စွဲလမ်းခြင်း၊ တွယ်ငြိခြင်းသည် ဒုက္ခကို ဖြစ်စေသော အကြောင်းအရင်းဖြစ်သည်။
ဘဝကို တွယ်ငြိခြင်းသည် ဘဝတဏှာ ဖြစ်သည်။
သေဆုံးလျှင် ဘဝပြီးပြတ်သည်ဟု ယူသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ နှင့်တကွဖြစ်သော တဏှာသည် ဝိဘဝတဏှာဖြစ်သည်။