# Terapia i leczenie

## Techniki terapeutyczne

Jednym z celów terapii jest pomoc człowiekowi w zaprzestaniu powtarzania i odtwarzania destrukcyjnych wzorców oraz wsparcie go w poszukiwaniu rozwiązań trudnych sytuacji. Cel ten znajduje odzwierciedlenie w następującym wierszu Portii Nelson (1993):

Autobiografia w pięciu krótkich rozdziałach.

Rozdział pierwszy
Idę ulicą.
W chodniku jest głęboka dziura.
Wpadam w nią.
Jestem zagubiona... i bezradna.
Lecz to nie jest moja wina.
Wydostanie się z tej dziury zabiera całą wieczność.

Rozdział drugi
W chodniku jest głęboka dziura.
Udaję, że jej nie widzę.
I znowu w nią wpadam.
Nie mogę uwierzyć, że jestem w tym samym miejscu.
Ale przecież to nie moja wina.
Wydostanie się z dziury ciągle zabiera bardzo dużo czasu.

Rozdział trzeci
Idę tą samą ulicą.
W chodniku jest głęboka dziura.
Widzę ją.
Jednak znowu w nią wpadam... to przyzwyczajenie... ale wiem już o wiele więcej.
Wiem, gdzie jestem.
Tym razem to moja wina.
Wydostaję się natychmiast.

Rozdział czwarty
Idę tą samą ulicą.
W chodniku jest głęboka dziura.
Obchodzę ją dookoła.
Rozdział piąty: Idę inną ulicą.

Są dwa rodzaje terapii: psychoterapia i terapia medyczna. Oba te rodzaje leczenia pomagają osobom z zaburzeniami psychicznymi, takimi jak depresja, lęk czy schizofrenia. Psychoterapia (ang.) to leczenie psychiatryczne, które wykorzystuje różne metody, aby pomóc człowiekowi przezwyciężyć problemy osobiste i/ lub osiągnąć osobisty rozwój.
Terapia medyczna (ang. ) obejmuje leki i/lub procedury medyczne w leczeniu zaburzeń psychicznych. Najpierw przeanalizujemy różne nurty psychoterapeutyczne przedstawione w  (wiele z nich omówiono w pierwszym rozdziale Wstęp do psychologii).

### Techniki psychoterapeutyczne: psychoanaliza

Psychoanalizę (ang. ) opracował Zygmunt Freud (1856–1939) i była ona pierwszą formą psychoterapii. Na początku XX wieku była to dominująca technika terapeutyczna, ale od tego czasu znacznie straciła na popularności. Freud wierzył, że większość naszych problemów psychicznych jest wynikiem tłumionych impulsów i traum doświadczanych w dzieciństwie, sądził też, że psychoanaliza pomoże odkryć te głęboko ukryte uczucia. W gabinecie psychoanalitycznym można zobaczyć pacjentów leżących na kozetce, opowiadających swoje sny lub wspomnienia z dzieciństwa, podczas gdy terapeuta stosuje różne metody freudowskie, np. swobodne (wolne) skojarzenia i analizę snów (). Wolne skojarzenia (ang. ) to metoda, w której pacjent rozluźnia się, a następnie mówi, co w danej chwili przychodzi na myśl. Freud czuł jednak, że ego może czasami próbować blokować lub tłumić nieakceptowane pragnienia lub bolesne konflikty nawet podczas swobodnego kojarzenia. W rezultacie tego blokowania pacjent może wykazywać opór przed przywołaniem tych myśli lub sytuacji. Analiza snów (ang. ) to metoda interpretowania przez terapeutę ukrytego znaczenia snów.
Psychoanaliza to podejście terapeutyczne, które zwykle zajmuje lata. Z biegiem czasu pacjent ujawnia terapeucie wiele informacji o sobie. Freud zasugerował, że pacjent podczas tej relacji rozwija silne uczucia do terapeuty — mogą być one pozytywne, ale mogą też być negatywne. Tak działa przeniesienie (ang. ), nazwane tak przez Freuda: pacjent przenosi wszystkie pozytywne lub negatywne emocje związane z innymi, ważnymi dla niego relacjami na psychoanalityka. Przykładowo Crystal chodzi do psychoanalityka. Przez lata terapii postrzega terapeutę jako postać ojca. Crystal przenosi uczucia dotyczące swojego ojca na terapeutę, być może w celu zdobycia miłości i uwagi, których nie otrzymała od własnego ojca.
Dziś perspektywa psychoanalityczna Freuda została poszerzona o kolejne teorie i metody, a taką jest m.in. perspektywa psychodynamiczna (ang. ). To podejście terapeutyczne nadal skoncentrowane jest na roli wewnętrznych popędów i sił ludzi, ale leczenie jest mniej intensywne niż w oryginalnej metodzie Freuda.

### Psychoterapia: terapia zabawą

Terapia zabawą (ang. ) jest często stosowana u dzieci, ponieważ raczej nie usiedzą one na kozetce i nie przypomną sobie swoich snów ani nie zaangażują się w tradycyjną terapię mówioną. Ta technika wykorzystuje terapeutyczny proces zabawy, aby „pomóc pacjentom w zapobieganiu problemom psychospołecznym i ich rozwiązywaniu oraz w osiąganiu optymalnego rozwoju” (O’Connor, 2000). Polega ona na tym, że dzieci, bawiąc się lalkami, pluszakami i zabawkami w piaskownicy, „odgrywają” swoje nadzieje, fantazje i traumy (). Terapię zabawą może również zastosować terapeuta do postawienia diagnozy – obserwuje, jak dziecko wchodzi w interakcje z zabawkami (np. lalkami, zwierzętami i domkiem) i stara się zrozumieć przyczyny zaburzeń w jego zachowaniu. Terapia zabawą może być niedyrektywna lub dyrektywna. W niedyrektywnej terapii zachęca się dzieci do rozwiązywania problemów poprzez swobodną zabawę, a terapeuta występuje w roli obserwatora (LeBlanc i Ritchie, 2001). W dyrektywnej terapii podczas sesji zabawowej terapeuta dba o strukturę spotkania, dając wskazówki, sugerując tematy, stawiając pytania, a nawet bawiąc się razem z dzieckiem (Harter, 1977).

### Psychoterapia: terapia behawioralna

Psychoanaliza (ang. psychoanalysis) to proces, w którym terapeuci pomagają swoim pacjentom spojrzeć w przeszłość, aby odkryć ich stłumione uczucia. Terapia behawioralna (ang. ) zaś to proces, w którym terapeuta stosuje zasady uczenia się, aby pomóc pacjentom zmienić niepożądane zachowania — zamiast zagłębiać się w ich podświadomość. Terapeuci z tej szkoły uważają, że zachowania dysfunkcyjne, np. fobie i moczenie nocne, można zmienić, ucząc pacjentów nowych, bardziej konstruktywnych zachowań. W tym celu terapia behawioralna korzysta zarówno z warunkowania klasycznego (ang. ), jak i warunkowania sprawczego (ang. ).
Pewien rodzaj terapii behawioralnej używa klasycznych technik warunkowania. Terapeuci stosujący te techniki uważają, że zachowania dysfunkcyjne są odruchami warunkowymi (ang. ). Stosując zasady warunkowania odkryte przez Iwana Pawłowa (1849-1936), terapeuci starają się „przewarunkować” swoich klientów, czyli zmienić ich zachowanie. Emmie ma osiem lat i często moczy łóżko w nocy. Została zaproszona na kilka noclegów u koleżanek, ale nie chciała pójść z powodu swojego problemu. Stosując pewien rodzaj terapii warunkowej, zaproponowano Emmie sypianie na podkładce wrażliwej na działanie płynów, która jest podpięta do alarmu. Kiedy wilgoć dociera do podkładki, uruchamia alarm, budząc Emmie. Kiedy proces ten powtarza się wystarczająco wiele razy, Emmie odkrywa skojarzenie między oddawaniem moczu a budzeniem się, co powstrzymuje jej moczenie nocne. Minęły już trzy tygodnie, odkąd Emmie nie zmoczyła łóżka, i nie może się doczekać pierwszego noclegu u koleżanki w ten weekend.
Jedną z powszechnie stosowanych technik terapeutycznych klasycznie warunkujących jest przeciwwarunkowanie (ang. ) (albo: przewarunkowanie) – pacjent poznaje nową reakcję na bodziec, który w przeszłości wywoływał zachowania niepożądane. Dwa rodzaje technik przeciwwarunkowania to: warunkowanie awersyjne i ekspozycja. Warunkowanie awersyjne (ang. ) stosuje nieprzyjemny bodziec, aby powstrzymać zachowanie niepożądane. Terapeuci używają tej techniki w celu wyeliminowania zachowań uzależniających, np. palenia, obgryzania paznokci i nadmiernego picia alkoholu. W terapii awersyjnej, kiedy klienci wykazują określone zachowanie (na przykład obgryzanie paznokci), są narażeni na coś nieprzyjemnego, np. strzelenie gumką recepturką w rękę lub niesmak w ustach. Dzięki utrwalającemu się skojarzeniu nieprzyjemnego bodźca z zachowaniem pacjent może nauczyć się powstrzymywać niechciane zachowanie.
Terapia awersyjna jest od wielu lat stosowana w leczeniu alkoholizmu (Davidson, 1974; Elkins, 1991; Streeton i Whelan, 2001). Jedną z metod było użycie disulfiramu. Połączenie tej substancji ze spożywaniem alkoholu miało wywoływać nieprzyjemne skutki uboczne: nudności, wymioty, przyspieszenie akcji serca, kołatanie serca, silny ból głowy i duszności. Obecnie jednak stosowanie tej terapii nie jest zalecane ze względu na możliwość wystąpienia silnych powikłań a nawet zgonu. Leczenia tym preparatem nie zaleca się również dlatego, że podawanie go utrudnia a czasem uniemożliwia psychoterapię oraz uprzedmiotawia pacjenta.
Terapia ekspozycyjna (ang. ) polega na tym, że terapeuta stara się leczyć lęki lub obawy pacjentów, stawiając ich w obliczu zagrażającego przedmiotu lub sytuacji w celu stopniowego oswajania. Można tego dokonać w rzeczywistości, w wyobraźni lub poprzez rzeczywistość wirtualną. O terapii ekspozycji po raz pierwszy usłyszano w 1924 roku od Mary Cover Jones (1897-1987), pracującej z chłopcem o imieniu Peter, który bał się królików. Jej celem było zastąpienie lęku Petera przed królikami warunkową reakcją relaksacji będącą reakcją sprzeczną ze strachem (). Jak to zrobiła? Jones zaczęła od umieszczenia królika w klatce po drugiej stronie pokoju, w którym chłopiec jadł podwieczorek. W ciągu kilku dni Jones przesuwała królika coraz bliżej miejsca, gdzie Peter siedział ze swoją przekąską. Po dwóch miesiącach kontaktu z królikiem podczas relaksu przy podwieczorku Peter potrafił już nawet trzymać i głaskać królika podczas jedzenia (Jones, 1924).
Trzydzieści lat później Joseph Wolpe (1958) udoskonalił techniki Jones, rozwijając metodę terapii behawioralnej — ekspozycję. Popularną formą terapii ekspozycyjnej jest systematyczna desensytyzacja / systematyczne odwrażliwianie (ang. ), w którym łączy się bodźce wywołujące lęk z reakcją relaksacji. Chodzi o to, że nie możesz jednocześnie denerwować się i relaksować. Dlatego kiedy nauczysz się relaksować, napotykając bodźce środowiskowe, które cię denerwują lub przerażają, możesz w końcu wyeliminować niechcianą reakcję strachu (Wolpe, 1958) ().
Jak działa terapia ekspozycyjna? Jayden boi się jeździć windą. W windzie nigdy nie spotkało go nic złego, ale tak bardzo się boi, że zawsze chodzi schodami. Nie stanowiło to problemu, gdy mężczyzna ten pracował na drugim piętrze biurowca, ale teraz ma nową pracę — na 29. piętrze wieżowca w centrum Los Angeles. Jayden zdaje sobie sprawę z tego, że w drodze do pracy nie może wspinać się po 29 piętrach każdego dnia, dlatego postanowił poprosić o pomoc terapeutkę behawioralną. Terapeutka najpierw poprosiła Jaydena, aby stworzył hierarchię sytuacji związanych z windą, które wywołują strach i niepokój. Uporządkowali je wspólnie od sytuacji łagodnego niepokoju, takich jak nerwowość przy innych osobach w windzie, przez lęk przed utknięciem ręki w drzwiach, po sytuacje wywołujące panikę, np. uwięzienie lub pęknięcie sznura mocującego windę. Następnie terapeutka zastosowała relaksację progresywną. Nauczyła Jaydena, jak rozluźnić każdą grupę mięśni, aby zdołał osiągnąć senny, zrelaksowany i komfortowy stan umysłu. Gdy jej klient osiągnął już ten stan, został poproszony, aby wyobraził sobie sytuację łagodnie niepokojącą: np. Jayden stojący przed windą i myślący o naciśnięciu przycisku przywołującego.
Kiedy ta scenka wywoływała jego niepokój, Jayden miał to zgłaszać poprzez podniesienie palca. Wtedy terapeutka nakazywała pacjentowi, aby zapomniał o tej scenie, i wprowadzała go w stan relaksu. Powtarzali oboje ten scenariusz w kółko, aż Jayden mógł bez obaw wyobrazić sobie, że naciska guzik. Używając progresywnego relaksu i wyobraźni, terapeutka i pacjent stopniowo przeszli przez wszystkie sytuacje w jego hierarchii, dopóki Jayden nie odwrażliwił się na każdą z nich. W końcu pacjent z terapeutką zaczęli ćwiczyć to, nad czym wcześniej Jayden pracował wyobrażeniowo, stopniowo przechodząc od naciśnięcia prawdziwego przycisku do rzeczywistej jazdy windą. Wkrótce osiągnęli cel: Jayden mógł wjeżdżać windą aż na 29. piętro swojego biura, nie odczuwając przy tym żadnego niepokoju.
Czasami odtwarzanie sytuacji wywołującej lęk jest mało praktyczne, kosztowne lub krępujące, więc terapeutę może wspomóc terapia ekspozycji w wirtualnej rzeczywistości (ang. ), która pomoże pokonać lęki za pomocą symulacji. Ekspozycja w wirtualnej rzeczywistości jest skutecznie stosowana w leczeniu licznych zaburzeń lękowych, takich jak lęk przed wystąpieniami publicznymi, klaustrofobia (lęk przed zamkniętymi przestrzeniami), awiofobia (lęk przed lataniem), zespół stresu pourazowego (PTSD), w przypadku traumy oraz zaburzeń związanych ze stresem (Gerardi et al., 2010).
Niektóre terapie behawioralne wykorzystują warunkowanie sprawcze. Przypomnij sobie dotychczas przyswojoną wiedzę o warunkowaniu sprawczym. Człowiek ma tendencję do powtarzania wzmocnionych zachowań. Co dzieje się z zachowaniami, które nie są wzmacniane? Wygasają. Zasadę tę, zdefiniowaną przez Skinnera jako warunkowanie sprawcze, można zastosować, aby pomóc osobom o wielu różnych problemach psychicznych. Na przykład techniki warunkowania sprawczego zaprojektowane w celu wzmocnienia pozytywnych zachowań i karania zachowań niepożądanych były skutecznym behawioralnym narzędziem pomagającym dzieciom z autyzmem (Lovaas, 1987, 2003; Sallows i Graupner, 2005; Wolf i Risley, 1967). Ta metoda nazywana jest stosowaną analizą zachowania (ang. ). W tym modelu leczenia wzmocnienia charakterystyczne dla dzieci (np. naklejki, pochwały, cukierki, gumy do żucia i dodatkowy czas zabawy) są wykorzystywane do nagradzania i motywowania dzieci autystycznych, gdy wykazują pożądane zachowania, np. siadanie na krześle na żądanie, pozdrowienie werbalne lub nawiązanie kontaktu wzrokowego. W celu zniechęcenia do niepożądanych zachowań, takich jak szczypanie, drapanie i ciągnięcie za włosy, może zostać wykorzystane karanie, np. metodą wyciszenia (koniec czasu na zabawę/ karny jeżyk/ izolacja) czy krótkiego „nie!” ze strony terapeuty lub rodzica.
Jedną z popularnych interwencji warunkowania sprawczego jest metoda żetonowa (ang. ). Wykorzystuje się ją do kontrolowania otoczenia tak, by pożądane zachowania były wzmacniane za pomocą przyznawania żetonów (podobnych do żetonów pokerowych), które można wymieniać na przedmioty lub przywileje. Metodę żetonową często stosuje się w szpitalach psychiatrycznych w celu zwiększenia współpracy pacjentów i ich aktywności. Pacjenci są nagradzani żetonami, gdy angażują się w pozytywne zachowania (np. słanie łóżek, mycie zębów, przychodzenie na czas do stołówki i utrzymywanie kontaktów towarzyskich z innymi pacjentami). Mogą następnie wymienić żetony na dodatkowy czas telewizyjny, prywatne pokoje, wizyty na stołówce i temu podobne przywileje (Dickerson et al., 2005).

### Psychoterapia: terapia poznawcza (kognitywna)

Terapia poznawcza (ang. ) analizuje, w jaki sposób myśli człowieka prowadzą go do cierpienia. Główne założenie terapii poznawczej polega na tym, że to, jak myślisz, determinuje twoje samopoczucie i zachowanie. Terapeuci kognitywni pomagają swoim klientom zmieniać dysfunkcyjne myśli w celu złagodzenia cierpienia. Wspierają swoich podopiecznych w procesie uświadamiania sobie negatywnych interpretacji i zniekształceń poznawczych. Przykładem może być nadmierne uogólnianie: skoro Ray nie zaliczył jednego egzaminu na studiach psychologicznych, uważa się za głupiego i bezwartościowego. Te myśli powodują, że jego nastrój się pogarsza. Terapeuci uczą klientów rozpoznawać wyolbrzymianie przez nich pewnych spraw. Ponieważ Ray nie zdał egzaminu z psychologii, doszedł do wniosku, że nie zdoła zaliczyć całego kursu i prawdopodobnie wyleci ze studiów. Ten błąd w rozumowaniu przyczynił się do odczuwania przez niego cierpienia. Jego terapeuta pomaga mu zakwestionować te irracjonalne przekonania, skoncentrować się na ich nielogicznych podstawach, po czym zastąpić je myślami i przekonaniami logicznymi i zgodnymi z rzeczywistością .
Terapię poznawczą opracował psychiatra Aaron Beck (ur. 1921) w latach 60. ubiegłego wieku. Początkowo koncentrował się na depresji i na tym, jak postawa klientki dopatrującej się problemów w życiu wpływała na utrzymywanie się depresji pomimo pozytywnych aspektów jej położenia (Beck et al., 1979) (). Poprzez zadawanie pytań terapeuta poznawczy może pomóc pacjentowi rozpoznać dysfunkcyjne założenia, rzucić wyzwanie jego katastroficznym myślom o sobie i swojej sytuacji oraz znaleźć właściwy sposób patrzenia na sprawy (Beck, 2011).

### Psychoterapia: terapia poznawczo-behawioralna

Terapeuci poznawczo-behawioralni bardziej niż terapeuci pracujący według innych metod psychoterapii koncentrują się na bieżących zmaganiach pacjenta, a nie na jego dzieciństwie lub przeszłości. Jedną z pierwszych form terapii poznawczo-behawioralnej była terapia racjonalno-emotywna (ang. ), zapoczątkowana przez Alberta Ellisa, wywołana niechęcią do psychoanalizy freudowskiej (Daniel, b.d.). Na podejście terapeutyczne Ellisa mieli wpływ również niektórzy behawioryści, np. Joseph Wolpe (1915-1997) (Amerykańskie Krajowe Stowarzyszenie Terapeutów Poznawczo-Behawioralnych, 2009).
Terapia poznawczo-behawioralna (ang. ) pomaga pacjentom zbadać, w jaki sposób myśli wpływają na ich zachowanie. Celem tej terapii jest zmiana niepomocnego sposobu myślenia i zachowań oraz zastąpienie ich myśleniem realistycznym/pomocnymi w danej sytuacji zachowaniami. Zasadniczo celem tego podejścia jest zmiana sposobu myślenia i działania ludzi. CBT przypomina terapię poznawczą w tym, że próbuje uświadomić ludziom ich irracjonalne i negatywne myśli, a także pomaga im zastąpić je nowymi, realistycznymi sposobami myślenia. CBT jest jednocześnie podobna do terapii behawioralnych, ponieważ również uczy ludzi, jak ćwiczyć i angażować się w zdrowsze podejście do codziennych sytuacji. Setki badań wykazały skuteczność terapii poznawczo-behawioralnej w leczeniu licznych zaburzeń psychicznych, takich jak depresja, PTSD, zaburzenia lękowe, zaburzenia odżywiania, zaburzenie afektywne dwubiegunowe i nadużywanie środków odurzających (Beck Institute for Cognitive Behavior Therapy, b. d.). Na przykład stwierdzono, że CBT skutecznie zmniejsza poczucie beznadziejności i częstość myśli samobójczych u nastolatków, którzy wcześniej borykali się z tymi problemami (Alavi et al., 2013). Terapia poznawczo-behawioralna była również skuteczna w zmniejszaniu zespołu stresu pourazowego u określonych osób, np. pracowników transportu miejskiego (Lowinger i Rombom, 2012).
Celem terapii poznawczo-behawioralnej jest zmiana szkodliwych myśli i zachowań za pomocą technik takich jak model A-B-C. W tym modelu A oznacza akcję (ang. ), czasami nazywaną „zdarzeniem aktywującym”, B oznacza przekonania (ang. ) dotyczące tego wydarzenia, a C – konsekwencje (ang. ) tych przekonań. Powiedzmy, że Jon i Joe idą na imprezę, gdzie poznają dwie młode kobiety: przez większość imprezy Jon rozmawia z Megan, a Joe rozmawia z Amandą. Pod koniec imprezy Jon prosi Megan o jej numer telefonu, a Joe prosi o to samo Amandę. Megan odpowiada, że wolałaby nie dawać mu swojego numeru, podobnie jak Amanda. Zarówno Jon, jak i Joe są zaskoczeni, ponieważ myśleli, że wszystko idzie dobrze. Jak Jon i Joe mogą wytłumaczyć sobie, dlaczego te kobiety nie były nimi zainteresowane? Powiedzmy, że Jon myśli o sobie, że jest nieudacznikiem, jest nieatrakcyjny etc. Jon popada w smutek i postanawia nie iść na kolejną imprezę, tym samym czuje się coraz bardziej przygnębiony. Tymczasem Joe mówi sobie, że być może ta dziewczyna nie była po prostu nim zainteresowana, ale to się zdarza, miała do tego prawo, a to w żaden sposób nie określa jego wartości. Wychodzi na kolejne imprezy i poznaje nowe osoby.
Przekonania Jona na temat tego, co się wydarzyło, skutkują pojawiającą się depresją, podczas gdy przekonania Joego nie powodują jej. Jon zinternalizował domniemaną lub rzeczywistą przyczynę odmowy, co wywołało u niego depresję. Zaś Joe eksternalizował tę przyczynę, więc jego myśli nie przyczyniły się do przygnębienia.
Terapia poznawczo-behawioralna bada określone negatywne, nierealistyczne myśli oraz zniekształcenia poznawcze. Niektóre przykłady zniekształceń poznawczych (ang. ) to: myślenie „wszystko albo nic”, nadmierne uogólnianie oraz przeskakiwanie do konkluzji.
W nadmiernej generalizacji dany człowiek rozdmuchuje małą sytuację do ogromnych rozmiarów — na przykład zamiast stwierdzić: „Ta konkretna kobieta nie była mną zainteresowana”, podsumowuje: „Jestem nieudacznikiem i nikt nigdy się mną nie zainteresuje”.
Myślenie „wszystko albo nic” (ang. ), które jest powszechnym rodzajem zniekształceń poznawczych, bazuje na skrajnościach. Innymi słowy: wszystko jest czarne lub białe. Po wieczorze, kiedy tamta kobieta odmówiła mu umówienia się na randkę, Jon zaczął myśleć: „Żadna kobieta nigdy nie umówi się ze mną na randkę. Będę sam na zawsze”. Rozmyślając o swojej przyszłości, zaczął odczuwać niepokój i smutek.
Trzeci rodzaj zniekształceń, pochopne wyciąganie wniosków (ang. ), polega na przedwczesnym wyciągnięciu wniosków — to np. założenie, że ludzie myślą o tobie negatywnie lub reagują na ciebie negatywnie, nawet jeśli nie ma na to dowodów. Rozważ przykład Savanny i Hillaire, które niedawno spotkały się na imprezie. Łączy je wiele, więc Savannah sądzi, że mogą zostać przyjaciółkami. Dzwoni do Hillaire, aby zaprosić ją na kawę, a ponieważ Hillaire nie odbiera, Savannah zostawia jej wiadomość. Minęło kilka dni, a nowa potencjalna przyjaciółka Savanny nie odezwała się. Być może Hillaire zgubiła swój telefon, więc nagrana wiadomość nigdy do niej nie dotarła; a może Hillaire jest zbyt zajęta, aby oddzwonić. Jeśli jednak Savannah sądzi, że Hillaire jej nie polubiła, bo coś z nią jest nie tak, prezentuje zniekształcenie poznawcze polegające na wyciąganiu pochopnych wniosków.

### Psychoterapia: terapia humanistyczna

Psychologia humanistyczna koncentruje się na pomaganiu ludziom w wykorzystaniu ich wewnętrznego i zewnętrznego potencjału. Jest zatem logiczne, że terapia humanistyczna (ang. ) stawia sobie za cel pomaganie ludziom w zwiększeniu samoświadomości i akceptacji samych siebie. W przeciwieństwie do zwolenników psychoanalizy terapeuci humanistyczni skupiają się na świadomych, a nie nieświadomych myślach. Podkreślają także teraźniejszość i przyszłość pacjenta, bez koncentrowania się na przeszłości.
Psycholog Carl Rogers (1902–1987) opracował orientację terapeutyczną znaną jako terapia rogeriańska (ang. ) lub terapia skoncentrowana na kliencie (ang. ). Zwróć uwagę na zmianę słownictwa z „pacjentów” na „klientów”. Rogers (1951) uważał bowiem, że termin „pacjent” sugeruje, że osoba szukająca pomocy jest chora i potrzebuje lekarstwa. Terapia humanistyczna jest terapią niedyrektywną (ang. ) — terapeuta nie udziela porad ani nie interpretuje, ale pomaga człowiekowi rozpoznać konflikty i zrozumieć swoje uczucia. Tym samym Rogers (1951) podkreślił znaczenie osoby, która przejmuje kontrolę nad własnym życiem, by przezwyciężyć wyzwania losu.

### Ocena różnych form psychoterapii

Jak możemy ocenić skuteczność psychoterapii? Czy jedna metoda jest skuteczniejsza od drugiej? Dla każdego, kto rozważa terapię, są to ważne pytania. Według Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego (ang. ) trzy elementy muszą współgrać ze sobą, aby zapewnić skuteczne leczenie. Pierwszym z nich jest zastosowanie leczenia opartego na dowodach, które uznaje się za odpowiednie dla konkretnego problemu. Drugim ważnym czynnikiem jest wiedza kliniczna terapeuty. Trzecim czynnikiem są cechy charakteru, wartości, preferencje i kultura. Wiele osób zaczyna psychoterapię, czując, że ich problem nigdy nie zostanie rozwiązany; jednak psychoterapia pomaga ludziom zobaczyć, że mogą odważyć się na dużo działań, aby poprawić swoją sytuację. Psychoterapia może pomóc zmniejszyć lęk, depresję i zachowania nieprzystosowawcze. Poprzez psychoterapię ludzie mogą nauczyć się angażować w zdrowe zachowania, dzięki którym lepiej wyrażają emocje, poprawiają relacje, myślą bardziej pozytywnie i skuteczniej działają w pracy lub szkole.
W wielu badaniach oceniano skuteczność psychoterapii. Na przykład w pewnej dużej metaanalizie 16 badań z zakresu terapii poznawczo-behawioralnej stwierdzono, że była ona równie skuteczna lub skuteczniejsza niż inne terapie w leczeniu: PTSD, zaburzeń lękowych uogólnionych, depresji i fobii społecznej (Butler et al., 2006). Inne badanie udowodniło, że CBT była tak samo efektywna w leczeniu depresji (43% skuteczności) jak leki na receptę (50% skuteczności) i skuteczniejsza niż placebo (25% skuteczności) (DeRubeis et al., 2005). Inna metaanaliza wykazała z kolei, że terapia psychodynamiczna równie dobrze sprawdziła się w leczeniu tego rodzaju problemów psychologicznych jak CBT (Shedler, 2010).
Żadne badania nie dowiodły jednak, aby jedno podejście psychoterapeutyczne było skuteczniejsze niż inne (Abbass et al., 2006; Chorpita et al., 2011); nie wykazano też żadnego związku między wynikiem leczenia klienta a poziomem wyszkolenia lub doświadczenia lekarza praktyka (Wampold, 2007). Niezależnie od tego, jaki rodzaj psychoterapii wybiera dana osoba, jednym z kluczowych czynników decydujących o powodzeniu leczenia jest jej związek z terapeutą (relacja terapeutyczna).

### Terapie medyczne

Praktykowane jest również leczenie oparte na podstawach biologicznych, np. leki psychotropowe stosowane w farmakoterapii zaburzeń psychicznych. Najczęściej są one stosowane w połączeniu z psychoterapią, lecz przyjmują je również osoby, które z niej nie korzystają. Taki rodzaj leczenia jest znany jako terapia medyczna (ang. biomedical therapy). Leki stosowane w zaburzeniach psychicznych nazywane są „lekami psychotropowymi” i są przepisywane przez lekarzy, w tym psychiatrów. W Luizjanie i Nowym Meksyku niektóre rodzaje tych leków mogą przepisywać również psycholodzy (American Psychological Association, 2014).
Na różne zaburzenia stosuje się różne rodzaje i grupy leków. Osoba z depresją może zażywać lek antydepresyjny, osoba z chorobą afektywną dwubiegunową może przyjmować stabilizator nastroju, a osoba ze schizofrenią może dostawać lek antypsychotyczny. Leki te łagodzą objawy zaburzeń psychicznych, zmieniając stężenia lub działanie neuroprzekaźników. Różne rodzaje leków przeciwdepresyjnych wpływają na różne neuroprzekaźniki, np. leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny) zwiększają stężenie serotoniny, a SNRI (inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny) podwyższają stężenie zarówno serotoniny, jak i noradrenaliny. Leki mogą pomóc ludziom poczuć się lepiej, aby mogli funkcjonować na co dzień, ale nie leczą samego zaburzenia. Niektórzy mogą potrzebować leków psychotropowych jedynie przez krótki czas. Inne osoby, z poważnymi zaburzeniami, takimi jak zaburzenie afektywne dwubiegunowe lub schizofrenia, mogą wymagać długotrwałego przyjmowania leków psychotropowych.
Leki psychotropowe są popularną opcją leczenia wielu typów zaburzeń, a badania sugerują, że są one najbardziej skuteczne w połączeniu z psychoterapią. Dotyczy to zwłaszcza najczęstszych zaburzeń psychicznych, takich jak zaburzenia depresyjne i lękowe (Cuijpers et al., 2014). Rozważając dodanie leków jako opcji leczenia, pacjenci powinni być szczegółowo poinformowani o ich skutkach ubocznych.
 przedstawia powszechnie przepisywane rodzaje leków, sposób ich stosowania i niektóre z potencjalnych skutków ubocznych, które mogą wystąpić.
Innym leczeniem biologicznym/terapią medyczną, która (choć rzadko) nadal jest stosowana, jest terapia elektrowstrząsowa (ang. electroconvulsive therapy (ECT)). Polega ona na użyciu prądu elektrycznego w celu wywołania drgawek, aby złagodzić skutki ciężkiej, lekoopornej depresji (także lekoopornej schizofrenii). Dokładny mechanizm działania nie jest znany, chociaż terapia ta pomaga złagodzić objawy u osób z ciężką depresją, które nie zareagowały na tradycyjne leczenie farmakologiczne (Pagnin et al., 2004). Stan zdrowia poprawia się u ok. 85% osób leczonych za pomocą ECT (Reti, b.d.). Utrata pamięci powiązana z wielokrotnym stosowaniem ECT spowodowała, że wdraża się tę metodę jedynie w ostateczności (Donahue, 2000; Prudic et al., 2000). Nowszą metodą alternatywną jest przezczaszkowa stymulacja magnetyczna (TMS), procedura zatwierdzona przez Agencję do Spraw Żywności i Leków (ang. ) w 2008 roku. TMS wykorzystuje pola magnetyczne do stymulacji mózgowych komórek nerwowych w celu złagodzenia objawów depresji; jest stosowana, gdy inne zabiegi nie zadziałają (Mayo Clinic, 2012).

### Podsumowanie

Psychoanalizę opracował Zygmunt Freud. Teoria Freuda głosi, że problemy psychiczne człowieka są wynikiem tłumionych impulsów lub traumy z dzieciństwa. Celem terapeuty jest pomóc pacjentowi odkryć jego stłumione uczucia za pomocą technik takich jak wolne skojarzenia i analiza snów.
Terapia zabawą to technika często stosowana u dzieci. Polega na tym, że dzieci, bawiąc się lalkami, pluszakami czy zabawkami w piaskownicy, dają wyraz swoim nadziejom, fantazjom i traumom.
W terapii behawioralnej terapeuta stosuje zasady uczenia się: zarówno warunkowania klasycznego, jak i sprawczego, aby pomagać klientom w zmianie niepożądanych zachowań. Przeciwwarunkowanie jest powszechnie stosowaną techniką terapeutyczną, w której klient uczy się nowej reakcji na bodziec wcześniej wywołujący niepożądane zachowanie (na skutek warunkowania klasycznego). Podstawowe zasady warunkowania sprawczego mogą być stosowane w celu pomocy ludziom w radzeniu sobie z wieloma problemami psychologicznymi. Metoda żetonowa jest przykładem popularnej techniki warunkowania sprawczego.
Terapia poznawcza jest metodą, która zajmuje się tym, jak myśli prowadzą do cierpienia. Główne założenie terapii poznawczej polega na tym, że to, jak myślisz, determinuje twoje samopoczucie i zachowanie. Terapeuci kognitywni pomagają swoim klientom zmieniać dysfunkcyjne myśli w celu złagodzenia cierpienia. Terapia poznawczo-behawioralna bada, w jaki sposób myśli wpływają na nasze emocje i zachowanie. Celem tej terapii jest zmiana szkodliwych wzorców myślenia i zachowań oraz zastąpienie ich właściwymi.
Terapia humanistyczna koncentruje się na pomaganiu ludziom w wykorzystaniu ich potencjału. Jeden z rodzajów terapii humanistycznej opracowany przez Carla Rogersa jest znany jako „terapia skoncentrowana na kliencie” lub „terapia rogeriańska”. Terapeuci skoncentrowani na kliencie używają technik aktywnego słuchania, bezwarunkowego pozytywnego szacunku, autentyczności i empatii, aby pomóc klientom w zaakceptowaniu siebie.
Często w połączeniu z psychoterapią ludzie mogą być leczeni medycznie, np. zażywać leki psychotropowe i/ lub korzystać z innych procedur medycznych, np. terapii elektrowstrząsowej.

### Review Questions

### Critical Thinking Question

### Personal Application Question


# Terapia i leczenie

## Sposoby leczenia

Konsultacją (ang. ) terapeuci nazywają pierwszą wizytę klienta, rozpoczynającą terapię. Podczas niej terapeuta zbiera szczegółowe informacje, żeby móc zająć się najpilniejszymi potrzebami klienta: zapoznaje się z jego problemem, omawia system wsparcia. Terapeuta informuje klienta o poufności, opłatach i o tym, czego może się spodziewać w trakcie leczenia. Poufność (ang. ) oznacza, że terapeuta nie może ujawniać treści rozmowy z klientem osobom trzecim, chyba że będzie do tego upoważniony lub prawo mu na to zezwoli. Podczas konsultacji terapeuta i klient wspólnie ustalają cele leczenia. Następnie zostaje opracowany plan terapii, zwykle z konkretnymi, jasno sprecyzowanymi celami. Ponadto terapeuta i klient omawiają, co będzie wyznacznikiem sukcesu leczenia i ile wyniesie szacunkowy czas terapii. Istnieje kilka różnych sposobów (modalności) leczenia (). Najpopularniejsze są: terapia indywidualna, terapia rodzin, terapia par oraz terapia grupowa.

### Terapia indywidualna

Terapia indywidualna (ang. ) jest znana także jako psychoterapia indywidualna lub doradztwo indywidualne, czyli spotkanie terapeuty z klientem (które zazwyczaj trwa od 45 minut do 1 godziny). Spotkania te przeważnie odbywają się co tydzień lub co dwa tygodnie, a sesje są prowadzone w dyskretnym i bezpiecznym otoczeniu (). Terapeuta pracuje z klientami, aby pomóc im: odkryć ich uczucia, przejść przez wyzwania życiowe, wybrać te aspekty siebie i swojego życia, które chcą zmienić, oraz wyznaczyć kroki, które pomogą im zmierzać w kierunku tych zmian. Klient może spotykać się z terapeutą tylko na kilku sesjach lub może uczestniczyć w indywidualnych spotkaniach terapeutycznych przez rok lub dłużej. Czas spędzony na terapii zależy od potrzeb klienta, a także od jego osobistych celów.

### Terapia grupowa

Terapia grupowa (ang. ) to przestrzeń, w której terapeuta spotyka się z kilkoma klientami mającymi podobne problemy (). Kiedy na terapię grupową uczęszczają dzieci, szczególnie ważne jest dopasowanie ich do siebie według wieku i problemów. Jedną z korzyści terapii grupowej jest to, że może ona zmniejszyć wstyd i izolację klienta z powodu jego problemu, oferując jednocześnie potrzebne wsparcie ze strony terapeuty i innych członków grupy (APA, 2014). Na przykład dziewięcioletnie dziecko po doświadczeniu wykorzystywania seksualnego może czuć się bardzo zażenowane i zawstydzone. Jeśli jednak zostanie umieszczone w grupie z innymi dziećmi wykorzystywanymi seksualnie, zrozumie, że nie jest w tym osamotnione. Dziecko zmagające się ze słabymi umiejętnościami społecznymi prawdopodobnie bardzo skorzystałoby z terapii w grupie posiadającej opracowany program nauczania wspierający konkretne umiejętności. Kobieta cierpiąca na depresję poporodową może czuć się mniej winna i bardziej wspierana, kiedy jest w grupie z kobietami zmagającymi się z podobnym problemem.
Terapia grupowa ma również określone ograniczenia. Członkowie grupy mogą bać się mówić do obcych ludzi, ponieważ dzielenie się tajemnicami i problemami z całkowicie nieznajomymi osobami może być stresujące i przytłaczające. Między członkami grupy mogą wystąpić konflikty charakterologiczne i kłótnie. Mogą pojawić się również obawy dotyczące poufności: członek grupy może podzielić się z kimś spoza grupy tym, co inny uczestnik powiedział na sesji terapeutycznej.
Kolejną zaletą terapii grupowej jest to, że członkowie mogą skonfrontować swoje wzorce postępowania. Osobom z niektórymi rodzajami problemów, np. sprawcom przemocy seksualnej, zalecana jest terapia grupowa. Uważa się, że w przypadku tych osób leczenie grupowe ma kilka zalet:
Grupy o silnym elemencie edukacyjnym nazywane są „grupami psychoedukacyjnymi”. Na przykład grupa dzieci, których rodzice chorują na raka, może wyczerpująco omawiać, czym jest nowotwór, analizować rodzaje jego leczenia oraz skutki uboczne terapii, na przykład wypadanie włosów. Często sesje terapii grupowej z dziećmi odbywają się w szkole. Kieruje nimi pedagog szkolny, psycholog szkolny lub specjalista z zewnątrz. Grupy te mogą koncentrować się na lęku przed klasówką, izolacji społecznej, poczuciu własnej wartości, problemie znęcania się nad słabszymi lub niepowodzenia szkolnego (Shechtman, 2002). Niezależnie od tego, czy grupa spotyka się w szkole, czy w gabinecie terapeutycznym, terapia grupowa okazuje się skuteczna w przypadku dzieci, które zmagają się z wieloma wyzwaniami (Shechtman, 2002).
Podczas sesji grupowej wszyscy jej uczestnicy mogą zastanowić się nad problemem lub trudnościami danej osoby, a niektórzy z grupy mogą podzielić się tym, co oni zrobili w takiej samej sytuacji. Kiedy prowadzący terapię czuwa nad przebiegiem sesji, zawsze upewnia się, że wszyscy korzystają i uczestniczą w spotkaniu oraz że żadna osoba nie podporządkowuje sobie całej sesji.
Grupy mogą być organizowane na różne sposoby: niektóre mają nadrzędny temat lub cel, niektóre mają ograniczony czas, inne są otwarte na nowych członków i pozwalają ludziom przychodzić i odchodzić, a niektóre są zamknięte. Niektóre grupy mają zaplanowane działania i cele, podczas gdy inne są nieustrukturyzowane, tzn. nie mają konkretnego planu, a ich członkowie sami decydują, w jaki sposób grupa spędzi czas i na jakich celach się skoncentruje. Może to stać się złożonym i emocjonalnie zabarwionym procesem, ale jest również okazją do rozwoju osobistego (Page i Berkow, 1994).

### Terapia par (terapia małżeńska)

Terapia par (ang. ) wymaga zaangażowania obu będących w związku osób, które mają w nim trudności i próbują je rozwiązać (). Para ta może chodzić ze sobą, być w związku partnerskim, być narzeczeństwem lub małżeństwem.
Para spotyka się z terapeutą, aby omówić te konflikty i/lub aspekty swojego związku, które chce zmienić. Terapeuta pomaga im zobaczyć, jak ich rodziny, pochodzenie, osobiste przekonania i działania wpływają na ten związek. Często terapeuta próbuje pomóc danej parze rozwiązać jej problemy, a także wdrożyć strategie, które doprowadzą do zdrowszego i szczęśliwszego związku, np. nauczyć, jak słuchać siebie wzajemnie, jak się kłócić i jak wyrażać uczucia. Czasami jednak po pracy z prowadzącym terapię para zdaje sobie sprawę, że jest zbyt niedopasowana i decyduje się na separację. Niektóre pary szukają terapii, aby rozwiązać swoje problemy, podczas gdy inne biorą udział w terapii, aby ustalić, czy bycie razem jest najlepszym rozwiązaniem. Terapie związków niestabilnych i będących w mocnym konflikcie mogą okazać się trudne. I rzeczywiście, psychologowie Peter Pearson i Ellyn Bader, którzy założyli Instytut dla Par (ang. ) w Palo Alto w Kalifornii, porównali doświadczenia prowadzenia sesji z parami do „pilotowania helikoptera podczas huraganu” (Weil, 2012).

### Terapia rodzin

Terapia rodzin (ang. ) jest specjalną formą terapii grupowej, ponieważ uczestnikami są członkowie jednej lub więcej rodzin. Chociaż istnieje wiele kierunków akademickich w terapii rodzinnej, jednym z najbardziej dominujących jest podejście systemowe. Rodzina jest tu postrzegana jako zorganizowany system, czyli każda osoba w nim wnosi swój wkład, tworzy i podtrzymuje procesy, które kształtują zachowania (Minuchin, 1985). Każdy członek rodziny ma wpływ na pozostałych, a także jest pod ich wpływem. Celem tego podejścia jest pobudzenie rozwoju każdego członka rodziny, a przez to całej rodziny.
Często do konfliktu mogą prowadzić dysfunkcyjne wzorce komunikacji, które rozwijają się między osobami w rodzinie. Rodzina z taką właśnie dynamiką może woleć wspólne uczestnictwo w terapii od sesji indywidualnych. W wielu przypadkach jeden członek rodziny zmaga się z problemami, które mają szkodliwy wpływ na wszystkich; na przykład depresja matki, zaburzenia odżywiania nastoletniej córki lub uzależnienie ojca od alkoholu mogą wpływać na każdą osobę w rodzinie. Terapeuta powinien współpracować więc z nimi wszystkimi, aby pomóc im poradzić sobie z danym problemem, a w przypadku osoby z danym problemem wspierać ją w jego rozwiązaniu i inspirować ją do rozwoju osobistego.
W przypadku terapii rodzin na leczenie przychodzi rodzina nuklearna (tj. rodzice i dzieci) lub rodzina nuklearna powiększona o mieszkające z nią osoby (np. dziadek). Terapeuci rodzinni współpracują z każdą z tych osób w celu uzdrowienia całej rodziny. Istnieje kilka różnych rodzajów terapii rodzinnej. Strukturalna terapia rodzinna (ang. ) to proces, w którym terapeuta bada i omawia granice i strukturę rodziny: kto w niej ustanawia reguły, kto z kim śpi w łóżku, w jaki sposób podejmowane są decyzje i gdzie znajdują się granice wewnątrz rodziny. W niektórych rodzinach rodzice nie współpracują przy ustanawianiu zasad albo jedno z rodziców może podważać autorytet drugiego, co doprowadza dzieci do wyładowywania się. Terapeuta pomaga im rozwiązać te problemy i nauczyć się skuteczniejszej komunikacji.
Strategiczna terapia rodzinna (ang. ) to leczenie, którego celem jest zajęcie się konkretnymi problemami w rodzinie, które można rozwiązać w stosunkowo krótkim czasie. Terapeuta prowadzi sesje terapeutyczne i zazwyczaj opracowuje szczegółowe podejście do rozwiązania problemu dla każdego z członków rodziny (Madanes, 1991).

### Podsumowanie

Istnieje kilka sposobów leczenia: najpopularniejsze z nich to terapia indywidualna, terapia grupowa, terapia par i terapia rodzinna. Podczas sesji terapii indywidualnej klient i wykształcony terapeuta pracują w parze. W terapii grupowej zazwyczaj 5–10 osób spotyka się z wyszkolonym terapeutą, aby omówić ich wspólny problem (np. rozwód, żałobę, zaburzenia odżywiania, nadużywanie substancji odurzających lub nieumiejętność radzenia sobie z gniewem). Terapia par oznacza pomoc dwóm osobom będącym w bliskim związku, mającym trudności i próbującym je rozwiązać. Para oznacza dwie osoby, które ze sobą chodzą lub są w związku partnerskim, są narzeczeństwem albo małżeństwem. Terapeuta pomaga im w rozwiązywaniu ich problemów oraz wdrażaniu strategii, które doprowadzą je do zdrowszego i szczęśliwszego związku. Terapia rodzinna jest specjalną formą terapii grupowej. Taka grupa terapeutyczna składa się z co najmniej jednej rodziny. Celem tego podejścia jest zwiększenie rozwoju każdego członka rodziny oraz rodziny jako całości.

### Review Questions

### Critical Thinking Question

### Personal Application


# Terapia i leczenie

## Uzależnienia i zaburzenia związane z zażywaniem środków odurzających

Uzależnienie jest często postrzegane jako choroba przewlekła (). Początkowo zażycie danego środka odurzającego jest wolnym wyborem człowieka, jednak długotrwałe stosowanie danej używki może nieodwracalnie zmienić strukturę neuronalną w korze przedczołowej (ang. ), obszarze mózgu związanym z podejmowaniem decyzji i osądem. Tym samym osoba nadużywająca substancji z czasem staje się uzależniona do narkotyków i/ lub alkoholu (Muñoz-Cuevas et al., 2013). To pomaga nam zrozumieć, dlaczego częstość nawrotów w uzależnieniach bywa tak wysoka: nawrót (ang. ) następuje u ok. 40–60% przypadków, co oznacza, że ludzie ci po okresie poprawy wracają do nadużywania narkotyków i/lub alkoholu (NIDA, 2008).
W Polsce używanie narkotyków jest o wiele mniej rozpowszechnione niż picie napojów alkoholowych. Według danych z badań populacyjnych używanie alkoholu w 2013 roku wynosiło 89,7% (dane z 2014 roku), co plasuje nas na jednym z czołowych miejsc w Europie. W przypadku narkotyków odsetek ten wyniósł 4,7% (dane dla osób w wieku 15–64 lata) (Raport Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii, 2018). Jednocześnie uzależnienie od alkoholu dotyczy 12% populacji polskiej (3 mln osób) i znajduje się na pierwszym miejscu wśród najczęściej występujących zaburzeń psychicznych, wyprzedzając depresję i zaburzenia lękowe (EZOP, 2012).
Celem leczenia zaburzeń związanych z zażywaniem substancji odurzających jest pomoc osobie uzależnionej w powstrzymaniu kompulsywnych zachowań związanych z poszukiwaniem narkotyków (NIDA, 2012). Oznacza to, że osoba uzależniona wymaga długotrwałego leczenia, podobnie jak osoba walcząca z przewlekłą chorobą fizyczną, np. nadciśnieniem lub cukrzycą. Leczenie zwykle obejmuje terapię behawioralną i/lub leki, w zależności od potrzeb danej osoby (NIDA, 2012).
Opracowano także specjalistyczne terapie w przypadku pewnych rodzajów zaburzeń związanych z zażywaniem określonych substancji odurzających (alkoholu, kokainy i opioidów) (McGovern i Carroll, 2003). Leczenie osób nadużywających tych substancji uważa się za znacznie bardziej opłacalne niż ich nieleczenie lub karanie więzieniem (NIDA, 2012) ().

### Co sprawia, że leczenie jest skuteczne?

Leczenie osób nadużywających narkotyków jest znacznie skuteczniejsze dzięki konkretnym czynnikom. Jednym z nich jest czas trwania terapii. Zasadniczo osoba uzależniona musi być leczona przez co najmniej trzy miesiące, aby osiągnąć pozytywny wynik (Simpson, 1981; Simpson et al., 1982; NIDA, 2012). Wynika to z psychologicznych, fizjologicznych, behawioralnych i społecznych aspektów uzależnienia (Simpson, 1981; Simpson et al., 1982; NIDA, 2012). Terapia behawioralna, której poddaje się osoba uzależniona, może jej pomóc zmotywować się do udziału w programie leczenia i nauczyć ją strategii radzenia sobie z głodem narkotykowym i zapobiegania nawrotom. Ponadto leczenie musi być całościowe i uwzględniać różnorodne potrzeby, nie tylko uzależnienie od narkotyków. Oznacza to, że w ramach terapii pracuje się też nad komunikacją, zarządzaniem stresem, problemami w relacjach, rodzicielstwem, problemami zawodowymi i prawnymi (McGovern i Carroll, 2003; NIDA, 2012).
Chociaż do leczenia uzależnień jest stosowana terapia indywidualna, to właśnie terapia grupowa stanowi najbardziej rozpowszechnioną metodę ich leczenia (Weiss et al., 2004). Uzasadnieniem do stosowania terapii grupowej w leczeniu uzależnień jest to, że osoby uzależnione znacznie częściej zachowują wszelkiego rodzaju abstynencje, gdy leczenie ma charakter grupowy. Uważa się, że wynika to z korzyści terapeutycznych, jakie daje bycie częścią grupy, tj.: wsparcia, przynależności, identyfikacji, a nawet konfrontacji (Center for Substance Abuse Treatment, 2005).
W przypadku nastolatków często w terapii musi brać udział cała rodzina, aby zająć się takimi problemami jak dynamika rodziny, komunikacja i zapobieganie nawrotom. Zaangażowanie rodziny w terapię uzależnień nastolatków od narkotyków ma kluczowe znaczenie. Badania sugerują, że większe zaangażowanie rodziców sprzyja skuteczniejszej terapii nastolatków uzależnionych od narkotyków.
Ponadto matki, które uczestniczyły w terapii, wykazywały lepszą równowagę psychiczną i miały cieplejsze podejście do swoich dzieci (Bertrand et al., 2013). Jednak ani terapia indywidualna, ani grupowa nie okazała się zdecydowanie skuteczniejsza (Weiss et al., 2004). Niezależnie od rodzaju terapii głównym celem jest abstynencja od narkotyków lub przynajmniej znaczące ograniczenie ich używania (McGovern i Carroll, 2003).
Leczenie zwykle obejmuje również podawanie leków w celu bezpiecznego odtrucia osoby uzależnionej po przedawkowaniu, aby zapobiec napadom drgawek i pobudzeniu, które często występują podczas detoksykacji jako objawy odstawienne. Odstawianie narkotyków często wiąże się z zażywaniem innych leków, a niektóre z nich mogą być tak samo uzależniające. Tym samym detoksykacja może być trudna i niebezpieczna.

### Zaburzenia współistniejące

Osoba uzależniona od narkotyków i/lub alkoholu często cierpi na dodatkowe zaburzenia psychiczne. Rozpoznanie zaburzenia współistniejącego (ang. ) oznacza, że dana osoba otrzymała co najmniej dwie diagnozy. Oprócz uzależnienia od używek nierzadko może być rozpoznane inne zaburzenie psychiczne: depresja, choroba dwubiegunowa lub schizofrenia. Osoby te należą do kategorii osób chorych psychicznie i uzależnionych chemicznie (ang. , MICA) — ich problemy są często przewlekłe i drogie w leczeniu, a sukces terapeutyczny ograniczony. W porównaniu z ogólną populacją osoby nadużywające substancji odurzających są dwa razy bardziej narażone na zaburzenia nastroju lub zaburzenia lękowe. Nadużywanie narkotyków może powodować objawy zaburzeń nastroju i lęku, ale sytuacja odwrotna także jest możliwa — bywa, że osoby z wyniszczającymi objawami zaburzeń psychicznych samodzielnie się leczą i popadają w uzależnienie od leków.
Gdy występuje choroba współistniejąca (ang. ), uważa się, że najlepszym wyjściem jest leczenie obu (lub więcej) tych zaburzeń jednocześnie (NIDA, 2012). W leczeniu zaburzeń współistniejących stosuje się terapie behawioralne, a w wielu przypadkach równolegle z psychoterapią przepisuje się leki psychotropowe. Badania sugerują, że bupropion (nazwa handlowa to Wellbutrin oraz Zyban), zatwierdzony do leczenia depresji i uzależnienia od nikotyny, może również pomóc zmniejszyć głód metamfetaminy, a przez to pomóc ograniczyć jej zażywanie (NIDA, 2011). Potrzebne są jednak dalsze badania, aby lepiej zrozumieć, jak działają te leki — szczególnie przyjmowane w połączeniu, co zachodzi w przypadku pacjentów z chorobami współistniejącymi.

### Podsumowanie

Uzależnienie jest często postrzegane jako choroba przewlekła, która wpływa na cały układ nerwowy. To pomaga nam zrozumieć, dlaczego częstość nawrotów bywa tak wysoka: następuje u około 40–60% osób (McLellan et al., 2000). Celem terapii jest pomoc uzależnionemu w powstrzymaniu kompulsywnych zachowań związanych z poszukiwaniem substancji odurzającej. Leczenie zwykle oznacza terapię behawioralną, która może odbywać się indywidualnie lub grupowo. Terapia może również obejmować przyjmowanie leków. Czasami osoba uzależniona cierpi na współistniejące zaburzenie psychiczne, czyli rozpoznano u niej uzależnienie od używek oraz inne zaburzenie, np. depresję, chorobę dwubiegunową lub schizofrenię. Wtedy optymalnym rozwiązaniem jest leczenie obu tych zaburzeń jednocześnie.

### Review Questions

### Critical Thinking Question

### Personal Application Question


# Terapia i leczenie

## Wykorzystanie paradygmatu społeczno-kulturowego w terapii

Perspektywa społeczno-kulturowa dotyczy człowieka, jego zachowań oraz objawów powstających w kontekście określonej kultury i otoczenia. Na przykład José jest 18-letnim Latynosem z tradycyjnej rodziny. Pojawił się na terapii z powodu depresji. Już podczas konsultacji wyjawił, że jest gejem i stresuje się, jak powiadomić o tym rodzinę. Wyjawił również, że martwi się, ponieważ według religii, w której się wychował, homoseksualizm jest złem. Jak na José wpływa jego pochodzenie religijne i kulturowe? Jak jego pochodzenie kulturowe może wpłynąć na reakcję jego rodziny, jeśli José powie, że jest gejem?
Ponieważ współczesne społeczeństwa często stają się coraz bardziej wieloetniczne i wielorasowe, specjaliści ds. zdrowia psychicznego muszą rozwijać w sobie kompetencje kulturowe (ang. ) (). Oznacza to, że muszą zrozumieć i potrafić zająć się kwestiami związanymi z rasą, kulturą i pochodzeniem etnicznym swoich klientów. Muszą także opracować strategie skutecznego zaspokajania potrzeb różnych populacji, dla których popularne terapie adresowane do osób z kręgu kultury europejskiej mają ograniczone zastosowanie (Sue, 2004). Na przykład doradca, który prowadzi terapię skoncentrowaną na podejmowaniu indywidualnych decyzji, może być nieskuteczny w pomaganiu klientowi chińskiemu z kolektywistycznym podejściem do rozwiązywania problemów, charakterystycznym dla jego kultury pochodzenia (Sue, 2004).
Doradztwo i terapia wielokulturowe oferują zarówno doraźną pomoc, jak i terapię, których metody i cele określane są zgodnie z wartościami i doświadczeniami danego kręgu kulturowego. Dzięki temu można rozpoznać utożsamianie się klienta z jego wartościami indywidualnymi, grupowymi oraz uniwersalnymi dla danej kultury. Tym samym w terapii mogą być użyte strategie zarówno uniwersalne, jak i specyficzne dla danej kultury, co zapewnia równowagę pomiędzy indywidualizmem a kolektywizmem w całym procesie diagnozy i leczenia klienta (Sue, 2001).
Ta perspektywa terapeutyczna już na samym początku leczenia uwzględnia wpływ norm społecznych i kulturowych. Terapeuci korzystający z tej perspektywy współpracują z klientami w celu stworzenia unikatowego podejścia do leczenia, integrującego zarówno wzorce kulturowe klienta, jak i jego konkretną sytuację problemową (Stewart et al., 2012).
Perspektywa społeczno-kulturowa może dotyczyć metod pracy w terapii indywidualnej, grupowej, rodzinnej i terapii par.

### Przeszkody w leczeniu

Według statystyk mniejszości etniczne rzadziej korzystają z usług leczenia psychicznego niż Amerykanie rasy białej z klasy średniej (Alegría et al., 2008; Richman et al., 2007). Dlaczego tak jest? Być może powodem jest dostępność usług zdrowia psychicznego. Mniejszości etniczne i osoby o niskim statusie społeczno-ekonomicznym twierdzą, że takimi barierami są dla nich brak ubezpieczenia, brak możliwości transportu i brak czasu (Thomas i Snowden, 2002). Jednak naukowcy odkryli, że nawet wziąwszy pod uwagę poziom dochodów i czynnik ubezpieczenia, mniejszości etniczne znacznie rzadziej szukają i korzystają z usług w zakresie leczenia psychicznego. Te różnice pozostają istotne nawet wtedy, gdy dostęp do psychoterapii jest porównywalny we wszystkich grupach etnicznych i rasowych (Richman et al., 2007).
W badaniu z udziałem tysięcy kobiet stwierdzono, że częstość występowania anoreksji była podobna u różnych ras, ale już  wśród latynoskich i afroamerykańskich kobiet była bardziej rozpowszechniona niż u kobiet rasy białej (Marques et al., 2011). Chociaż więc te ostatnie mają podobne lub wyższe wskaźniki zaburzeń odżywiania, to kobiety latynoskie i afroamerykańskie cierpiące na te choroby wykazują znacznie mniejszą tendencję do poszukiwania leczenia i angażowania się w nie niż kobiety rasy białej.
Odkrycia te sugerują ograniczenia w dostępie do opieki zdrowotnej (leczenia klinicznego i konsultacji) w przypadku kobiet latynoskich i afroamerykańskich. Może to być również kwestia niechęci do mówienia o prywatnych sprawach rodziny, braku terapii dwujęzycznych, postrzegania leczenia psychicznego jako stygmatyzującego, a także lęku przed niezrozumieniem i braku edukacji na temat zaburzeń odżywiania.
Do zróżnicowania w dostępie do terapii może także przyczyniać się postrzeganie i podejście do usług związanych ze zdrowiem psychicznym. Niedawne badania Kolegium Królewskiego w Londynie (ang. ) wykazały wiele złożonych powodów, dla których ludzie nie szukają leczenia: samowystarczalność i brak potrzeby szukania pomocy, nieuznawanie terapii za skuteczną, obawy o poufność oraz wiele skutków potencjalnej stygmatyzacji i wstydu (Clement et al., 2014).
Dodatkowo osoby należące do grup etnicznych, które już zgłaszają obawy dotyczące uprzedzeń i dyskryminacji, rzadziej szukają pomocy w przypadku choroby psychicznej, ponieważ uważają ją za dodatkowe obciążenie (Gary, 2005; Townes et al., 2009; Scott et al., 2011). W jednym z badań, w którym wzięło udział 462 starszych Amerykanów pochodzenia koreańskiego (w wieku powyżej 60 lat), wielu uczestników mówiło o swoich objawach depresji. 71% z nich wyznało jednak, że uważają depresję za oznakę osobistej słabości, a 14% stwierdziło, że posiadanie chorego krewnego przyniosłoby wstyd ich rodzinie (Jang et al., 2009).
Różnice językowe stanowią kolejną barierę w leczeniu. W poprzednim badaniu nad nastawieniem Amerykanów koreańskiego pochodzenia wobec podjęcia terapii stwierdzono, że w miejscu, w którym przeprowadzono cytowane badania (Orlando i Tampa na Florydzie), nie było profesjonalistów w zakresie psychoterapii mówiących po koreańsku (Jang et al., 2009). Ze względu na rosnącą liczbę ludzi z różnych środowisk etnicznych terapeuci i psychologowie powinni nabyć wiedzę i umiejętności, aby stać się kompetentnymi także kulturowo (Ahmed et al., 2011). Osoby prowadzące terapię muszą podchodzić do tego procesu w kontekście kultury właściwej dla każdego klienta (Sue i Sue, 2007).

### Podsumowanie

Perspektywa społeczno-kulturowa dotyczy ciebie, twoich zachowań oraz objawów w kontekście twojej kultury i kraju pochodzenia. Klinicyści stosujący to podejście włączają przekonania kulturowe i religijne do procesu terapeutycznego. Badania wykazały, że w Stanach Zjednoczonych mniejszości etniczne rzadziej korzystają z usług leczenia psychicznego niż ich biali amerykanie z klasy średniej. Przeszkodami w podejmowaniu leczenia są: brak ubezpieczenia zdrowotnego, brak możliwości przemieszczania się i brak czasu, obawy przed leczeniem oraz bariery językowe, a także kulturowy pogląd związany ze stygmatyzowaniem zaburzenia psychicznego.

### Review Questions

### Critical Thinking Question

### Personal Application Question


# Sets

## Introduction

Think of a drawer in your kitchen used to store flatware. This drawer likely holds forks, spoons, and knives, and possibly other items such as a meat thermometer and a can opener. The drawer in this case represents a tool used to group a collection of objects. The members of the group are the individual items in the drawer, such as a fork or a spoon.
The members of a set can be anything, such as people, numbers, or letters of the alphabet. In statistical studies, a set is a well-defined collection of objects used to identify an entire population of interest. For example, in a research study examining the effects of a new medication, there can be two sets of people: one set that is given the medication and a different set that is given a placebo (control group). In this chapter, we will discuss sets and Venn diagrams, which are graphical ways to show relationships between different groups.


# Sets

## Basic Set Concepts

### Learning Objectives

After completing this section, you should be able to:
1. Represent sets in a variety of ways.
2. Represent well-defined sets and the empty set with proper set notation.
3. Compute the cardinal value of a set.
4. Differentiate between finite and infinite sets.
5. Differentiate between equal and equivalent sets.

### Sets and Ways to Represent Them

Think back to your kitchen organization. If the drawer is the set, then the forks and knives are elements in the set. Sets can be described in a number of different ways: by roster, by set-builder notation, by interval notation, by graphing on a number line, and by Venn diagrams. Sets are typically designated with capital letters. The simplest way to represent a set with only a few members is the roster (or listing) method, in which the elements in a set are listed, enclosed by curly braces and separated by commas. For example, if  represents our set of flatware, we can represent  by using the following set notation with the roster method:

All the sets we have considered so far have been well-defined sets. A well-defined set clearly communicates whether an element is a member of the set or not. The members of a well-defined set are fixed and do not change over time. Consider the following question. What are your top 10 songs of 2021? You could create a list of your top 10 favorite songs from 2021, but the list your friend creates will not necessarily contain the same 10 songs. So, the set of your top 10 songs of 2021 is not a well-defined set. On the other hand, the set of the letters in your name is a well-defined set because it does not vary (unless of course you change your name). The NFL wide receiver, Chad Johnson, famously changed his name to Chad Ochocinco to match his jersey number of 85.
On January 20, 2021, Kamala Harris was sworn in as the first woman vice president of the United States of America. If we were to consider the set of all women vice presidents of the United States of America prior to January 20, 2021, this set would be known as an empty set; the number of people in this set is 0, since there were no women vice presidents before Harris. The empty set, also called the null set, is written symbolically using a pair of braces, , or a zero with a slash through it, .
For larger sets that have a natural ordering, sometimes an ellipsis is used to indicate that the pattern continues. It is common practice to list the first three elements of a set to establish a pattern, write the ellipsis, and then provide the last element. Consider the set of all lowercase letters of the English alphabet, . This set can be written symbolically as .
The sets we have been discussing so far are finite sets. They all have a limited or fixed number of elements. We also use an ellipsis for infinite sets, which have an unlimited number of elements, to indicate that the pattern continues. For example, in set theory, the set of natural numbers, which is the set of all positive counting numbers, is represented as .
Notice that for this set, there is no element following the ellipsis. This is because there is no largest natural number; you can always add one more to get to the next natural number. Because the set of natural numbers grows without bound, it is an infinite set.
Our number system is made up of several different infinite sets of numbers. The set of integers,  is another infinite set of numbers. It includes all the positive and negative counting numbers and the number zero. There is no largest or smallest integer.
A shorthand way to write sets is with the use of set builder notation, which is a verbal description or formula for the set. For example, the set of all lowercase letters of the English alphabet, , written in set builder notation is:

This is read as, “Set  is the set of all elements  such that  is a lowercase letter of the English alphabet.”

### Computing the Cardinal Value of a Set

Almost all the sets most people work with outside of pure mathematics are finite sets. For these sets, the cardinal value or cardinality of the set is the number of elements in the set. For finite set , the cardinality is denoted symbolically as . For example, a set that contains four elements has a cardinality of 4.
How do we measure the cardinality of infinite sets? The ‘smallest’ infinite set is the set of natural numbers, or counting numbers, . This set has a cardinality of  (pronounced "aleph-null"). All sets that have the same cardinality as the set of natural numbers are countably infinite. This concept, as well as notation using aleph, was introduced by mathematician Georg Cantor who once said, “A set is a Many that allows itself to be thought of as a One.”
Now that we have learned to represent finite and infinite sets using both the roster method and set builder notation, we should also be able to determine if a set is finite or infinite based on its verbal or symbolic description. One way to determine if a set is finite or not is to determine the cardinality of the set. If the cardinality of a set is a natural number, then the set is finite.

### Equal versus Equivalent Sets

When speaking or writing we tend to use equal and equivalent interchangeably, but there is an important distinction between their meanings. Consider a new Ford Escape Hybrid and a new Toyota Rav4 Hybrid. Both cars are hybrid electric sport utility vehicles; in that sense, they are equivalent. They will both get you from place to place in a relatively fuel-efficient way. In this example we are comparing the single member set {Toyota Rav4 Hybrid} to the single member set {Ford Escape Hybrid}. Since these two sets have the same number of elements, they are also equivalent mathematically, meaning they have the same cardinality. But they are not equal, because the two cars have different looks and features, and probably even handle differently. Each manufacturer will emphasize the features unique to their vehicle to persuade you to buy it; if the SUVs were truly equal, there would be no reason to choose one over the other.
Now consider two Honda CR-Vs that are made with exactly the same parts, on the same assembly line within a few minutes of each other—these SUVs are equal. They are identical to each other, containing the same elements without regard to order, and the only differentiator when making a purchasing decision would be varied pricing at different dealerships. The set {Honda CR-V} is equal to the set {Honda CR-V}. Symbolically, we represent equal sets as  and equivalent sets as .
Now, let us consider a Toyota dealership that has 10 RAV4s on the lot, 8 Prii, 7 Highlanders, and 12 Camrys. There is a one-to-one relationship between the set of vehicles on the lot and the set consisting of the number of each type of vehicle on the lot. Therefore, these two sets are equivalent, but not equal. The set {RAV4, Prius, Highlander, Camry} is equivalent to the set {10, 8, 7, 12} because they have the same number of elements.

### Check Your Understanding

### Key Terms

1. set
2. elements
3. well-defined set
4. empty set
5. roster method
6. finite set
7. infinite set
8. natural numbers
9. integer
10. set-builder notation
11. cardinality of a set
12. countably infinite
13. equal sets
14. equivalent sets

### Key Concepts

1. Identify a set as being a well-defined collection of objects and differentiate between collections that are not well-defined and collections that are sets.
2. Represent sets using both the roster or listing method and set builder notation which includes a description of the members of a set.
3. In set theory, the following symbols are universally used:
ℕ - The set of natural numbers, which is the set of all positive counting numbers.

ℤ - The set of integers, which is the set of all the positive and negative counting numbers and the number zero.

ℚ - The set of rational numbers or fractions.

4. Distinguish between finite sets, infinite sets, and the empty set to determine the size or cardinality of a set.
5. Distinguish between equal sets which have exactly the same members and equivalent sets that may have different members but must have the same cardinality or size.

### Video

1. Equal and Equivalent Sets


# Sets

## Subsets

### Learning Objectives

After completing this section, you should be able to:
1. Represent subsets and proper subsets symbolically.
2. Compute the number of subsets of a set.
3. Apply concepts of subsets and equivalent sets to finite and infinite sets.
The rules of Major League Soccer (MLS) allow each team to have up to 30 players on their team. However, only 18 of these players can be listed on the game day roster, and of the 18 listed, 11 players must be selected to start the game. How the coaches and general managers form the team and choose the starters for each game will determine the success of the team in any given year.
The entire group of 30 players is each team’s set. The group of game day players is a subset of the team set, and the group of 11 starters is a subset of both the team set and the set of players on the game day roster.
Set  is a subset of set  if every member of set  is also a member of set . Symbolically, this relationship is written as .
Sets can be related to each other in several different ways: they may not share any members in common, they may share some members in common, or they may share all members in common. In this section, we will explore the way we can select a group of members from the whole set.
Recall the set of flatware in our kitchen drawer from Section 1.1, . Suppose you are preparing to eat dinner, so you pull a fork and a knife from the drawer to set the table. The set  is a subset of set , because every member or element of set  is also a member of set . More specifically, set  is a proper subset of set , because there are other members of set  not in set . This is written as . The only subset of a set that is not a proper subset of the set would be the set itself.
Graphically, sets are often represented as circles. In the following graphic, set  is represented as a circle completely enclosed inside the circle representing set , showing that set  is a proper subset of set . The element  represents an element that is in both set  and set .

### Exponential Notation

So far, we have figured out how many subsets exist in a finite set by listing them. Recall that in , when we listed all the subsets of the three-element set  we saw that there are eight subsets. In Your Turn 1.11, we discovered that there are four subsets of the two-element subset, . A one-element set has two subsets, the empty set and itself. The only subset of the empty set is the empty set itself. But how can we easily figure out the number of subsets in a very large finite set? It turns out that the number of subsets can be found by raising 2 to the number of elements in the set, using exponential notation to represent repeated multiplication. For example, the number of subsets of the set  is equal to . Exponential notation is used to represent repeated multiplication, , where  appears as a factor  times.

### Equivalent Subsets

In the early 17th century, the famous astronomer Galileo Galilei found that the set of natural numbers and the subset of the natural numbers consisting of the set of square numbers, , are equivalent. Upon making this discovery, he conjectured that the concepts of less than, greater than, and equal to did not apply to infinite sets.
Sequences and series are defined as infinite subsets of the set of natural numbers by forming a relationship between the sequence or series in terms of a natural number, . For example, the set of even numbers can be defined using set builder notation as . The formula in this case replaces every natural number with two times the number, resulting in the set of even numbers, . The set of even numbers is also equivalent to the set of natural numbers.

### Check Your Understanding

### Key Terms

1. subset
2. proper subset
3. equivalent subsets
4. exponential notation
1. Every member of a subset of a set is also a member of the set containing it.
2. A proper subset of a set does not contain all the members of the set containing it. There is a least one member of set  that is not a member of set .
3. The number subsets of a finite set  with  members is equal to 2 raised to the  power.
4. The empty set is a subset of every set and must be included when listing all the subsets of a set.
5. Understand how to create and distinguish between equivalent subsets of finite and infinite sets that are not equal to the original set.

### Formulas

The number of subsets of a finite set  is equal to 2 raised to the power of , where  is the number of elements in set : Number of Subsets of Set .


# Sets

## Understanding Venn Diagrams

### Learning Objectives

After completing this section, you should be able to:
1. Utilize a universal set with two sets to interpret a Venn diagram.
2. Utilize a universal set with two sets to create a Venn diagram.
3. Determine the complement of a set.
Have you ever ordered a new dresser or bookcase that required assembly? When your package arrives you excitedly open it and spread out the pieces. Then you check the assembly guide and verify that you have all the parts required to assemble your new dresser. Now, the work begins. Luckily for you, the assembly guide includes step-by-step instructions with images that show you how to put together your product. If you are really lucky, the manufacturer may even provide a URL or QR code connecting you to an online video that demonstrates the complete assembly process. We can likely all agree that assembly instructions are much easier to follow when they include images or videos, rather than just written directions. The same goes for the relationships between sets.

### Interpreting Venn Diagrams

Venn diagrams are the graphical tools or pictures that we use to visualize and understand relationships between sets. Venn diagrams are named after the mathematician John Venn, who first popularized their use in the 1880s. When we use a Venn diagram to visualize the relationships between sets, the entire set of data under consideration is drawn as a rectangle, and subsets of this set are drawn as circles completely contained within the rectangle. The entire set of data under consideration is known as the universal set.
Consider the statement: All trees are plants. This statement expresses the relationship between the set of all plants and the set of all trees. Because every tree is a plant, the set of trees is a subset of the set of plants. To represent this relationship using a Venn diagram, the set of plants will be our universal set and the set of trees will be the subset. Recall that this relationship is expressed symbolically as:  To create a Venn diagram, first we draw a rectangle and label the universal set “” Then we draw a circle within the universal set and label it with the word “Trees.”
This section will introduce how to interpret and construct Venn diagrams. In future sections, as we expand our knowledge of relationships between sets, we will also develop our knowledge and use of Venn diagrams to explore how multiple sets can be combined to form new sets.
So far, the only relationship we have been considering between two sets is the subset relationship, but sets can be related in other ways. Lions and tigers are both different types of cats, but no lions are tigers, and no tigers are lions. Because the set of all lions and the set of all tigers do not have any members in common, we call these two sets disjoint sets, or non-overlapping sets.
Two sets  and  are disjoint sets if they do not share any elements in common. That is, if  is a member of set , then  is not a member of set . If  is a member of set , then  is not a member of set . To represent the relationship between the set of all cats and the sets of lions and tigers using a Venn diagram, we draw the universal set of cats as a rectangle and then draw a circle for the set of lions and a separate circle for the set of tigers within the rectangle, ensuring that the two circles representing the set of lions and the set of tigers do not touch or overlap in any way.

### Creating Venn Diagrams

The main purpose of a Venn diagram is to help you visualize the relationship between sets. As such, it is necessary to be able to draw Venn diagrams from a written or symbolic description of the relationship between sets.

### Procedure

To create a Venn diagram:
1. Draw a rectangle to represent the universal set, and label it .
2. Draw a circle within the rectangle to represent a subset of the universal set and label it with the set name.

### The Complement of a Set

Recall that if set  is a proper subset of set , the universal set (written symbolically as ), then there is at least one element in set  that is not in set . The set of all the elements in the universal set  that are not in the subset  is called the complement of set , . In set builder notation this is written symbolically as:  The symbol  is used to represent the phrase, “is a member of,” and the symbol  is used to represent the phrase, “is not a member of.” In the Venn diagram below, the complement of set  is the region that lies outside the circle and inside the rectangle. The universal set  includes all of the elements in set  and all of the elements in the complement of set , and nothing else.
Consider the set of digit numbers. Let this be our universal set,  Now, let set  be the subset of  consisting of all the prime numbers in set ,  The complement of set  is  The following Venn diagram represents this relationship graphically.

### Check Your Understanding

### Key Terms

1. Venn diagram
2. universal set
3. disjoint set
4. complement of a set

### Key Concepts

1. A Venn diagram is a graphical representation of the relationship between sets.
2. In a Venn diagram, the universal set,  is the largest set under consideration and is drawn as a rectangle. All subsets of the universal set are drawn as circles within this rectangle.
3. The complement of set  includes all the members of the universal set that are not in set . A set and its complement are disjoint sets, they do not share any elements in common.
4. To find the complement of set  remove all the elements of set  from the universal set , the set that includes only the remaining elements is the complement of set , .
5. Determine the complement of a set using Venn diagrams, the roster method and set builder notation.


# Sets

## Set Operations with Two Sets

### Learning Objectives

After completing this section, you should be able to:
1. Determine the intersection of two sets.
2. Determine the union of two sets.
3. Determine the cardinality of the union of two sets.
4. Apply the concepts of AND and OR to set operations.
5. Draw conclusions from Venn diagrams with two sets.
The movie Yours, Mine, and Ours was originally released in 1968 and starred Lucille Ball and Henry Fonda. This movie, which is loosely based on a true story, is about the marriage of Helen, a widow with eight children, and Frank, a widower with ten children, who then have an additional child together. The movie is a comedy that plays on the interpersonal and organizational struggles of feeding, bathing, and clothing twenty people in one household.
If we consider the set of Helen's children and the set of Frank's children, then the child they had together is the intersection of these two sets, and the collection of all their children combined is the union of these two sets. In this section, we will explore the operations of union and intersection as it relates to two sets.

### The Intersection of Two Sets

The members that the two sets share in common are included in the intersection of two sets. To be in the intersection of two sets, an element must be in both the first set and the second set. In this way, the intersection of two sets is a logical AND statement. Symbolically,  intersection  is written as: .  intersection  is written in set builder notation as: .
Let us look at Helen's and Frank's children from the movie Yours, Mine, and Ours. Helen's children consist of the set  and Frank's children are included in the set .  intersection  is the set of children they had together. , because Joseph is in both set  and set .
Notice that if sets  and  are disjoint sets, then they do not share any elements in common, and  intersection  is the empty set, as shown in the Venn diagram below.
Notice that if set  is a subset of set , then  intersection  is equal to set , as shown in the Venn diagram below.

### The Union of Two Sets

Like the union of two families in marriage, the union of two sets includes all the members of the first set and all the members of the second set. To be in the union of two sets, an element must be in the first set, the second set, or both. In this way, the union of two sets is a logical inclusive OR statement. Symbolically,  union  is written as:   union  is written in set builder notation as:
Let us consider the sets of Helen's and Frank's children from the movie Yours, Mine, and Ours again. Helen's children is set  and Frank's children is set . The union of these two sets is the collection of all nineteen of their children,  Notice, Joseph is in both set  and set , but he is only one child, so, he is only listed once in the union.
When observing the union of sets  and , notice that both set  and set  are subsets of  union . Graphically,  union  can be represented in several different ways depending on the members that they have in common. If  and  are disjoint sets, then  union  would be represented with two disjoint circles within the universal set, as shown in the Venn diagram below.
If sets  and  share some, but not all, members in common, then the Venn diagram is drawn as two separate circles that overlap.
If every member of set  is also a member of set , then  is a subset of set , and  union  would be equal to set . To draw the Venn diagram, the circle representing set  should be completely enclosed in the circle containing set .

### Determining the Cardinality of Two Sets

The cardinality of the union of two sets is the total number of elements in the set. Symbolically the cardinality of  union  is written, . If two sets  and  are disjoint, the cardinality of  union  is the sum of the cardinality of set  and the cardinality of set . If the two sets intersect, then  intersection  is a subset of both set  and set . This means that if we add the cardinality of set  and set , we will have added the number of elements in  intersection  twice, so we must then subtract it once as shown in the formula that follows.

### Applying Concepts of “AND” and “OR” to Set Operations

To become a licensed driver, you must pass some form of written test and a road test, along with several other requirements depending on your age. To keep this example simple, let us focus on the road test and the written test. If you pass the written test but fail the road test, you will not receive your license. If you fail the written test, you will not be allowed to take the road test and you will not receive a license to drive. To receive a driver's license, you must pass the written test AND the road test. For an “AND” statement to be true, both conditions that make up the statement must be true. Similarly, the intersection of two sets  and  is the set of elements that are in both set  and set . To be a member of  intersection , an element must be in set  and also must be in set . The intersection of two sets corresponds to a logical "AND" statement.
The union of two sets is a logical inclusive "OR" statement. Say you are at a birthday party and the host offers Leah, Lenny, Maya, and you some cake or ice cream for dessert. Leah asks for cake, Lenny accepts both cake and ice cream, Maya turns down both, and you choose only ice cream. Leah, Lenny, and you are all having dessert. The “OR” statement is true if at least one of the components is true. Maya is the only one who did not have cake or ice cream; therefore, she did not have dessert and the “OR” statement is false. To be in the union of two sets  and , an element must be in set  or set  or both set  and set .

### Drawing Conclusions from a Venn Diagram with Two Sets

All Venn diagrams will display the relationships between the sets, such as subset, intersecting, and/or disjoint. In addition to displaying the relationship between the two sets, there are two main additional details that Venn diagrams can include: the individual members of the sets or the cardinality of each disjoint subset of the universal set.
A Venn diagram with two subsets will partition the universal set into 3 or 4 sections depending on whether they are disjoint or intersecting sets. Recall that the complement of set , written  is the set of all elements in the universal set that are not in set

### Check Your Understanding

### Key Terms

1. intersection of two sets
2. union of two sets

### Key Concepts

1. The intersection of two sets,  is the set of all elements that they have in common. Any member of  intersection  must be is both set  and set .
2. The union of two sets, , is the collection of all members that are in either in set , set  or both sets  and  combined.
3. Two sets that share at least one element in common, so that they are not disjoint are represented in a Venn Diagram using two circles that overlap.

4. Apply knowledge of set union and intersection to determine cardinality and membership using Venn Diagrams, the roster method and set builder notation.

### Formulas

The cardinality of  union

### Video

1. The Basics of Intersection of Sets, Union of Sets and Venn Diagrams


# Sets

## Set Operations with Three Sets

### Learning Objectives

After completing this section, you should be able to:
1. Interpret Venn diagrams with three sets.
2. Create Venn diagrams with three sets.
3. Apply set operations to three sets.
4. Prove equality of sets using Venn diagrams.
Have you ever searched for something on the Internet and then soon after started seeing multiple advertisements for that item while browsing other web pages? Large corporations have built their business on data collection and analysis. As we start working with larger data sets, the analysis becomes more complex. In this section, we will extend our knowledge of set relationships by including a third set.
A Venn diagram with two intersecting sets breaks up the universal set into four regions; simply adding one additional set will increase the number of regions to eight, doubling the complexity of the problem.

### Venn Diagrams with Three Sets

Below is a Venn diagram with two intersecting sets, which breaks the universal set up into four distinct regions.
Next, we see a Venn diagram with three intersecting sets, which breaks up the universal set into eight distinct regions.
In the next example, we will explore the three main blood factors, A, B and Rh. The following background information about blood types will help explain the relationships between the sets of blood factors. If an individual has blood factor A or B, those will be included in their blood type. The Rh factor is indicated with a  or a . For example, if a person has all three blood factors, then their blood type would be . In the Venn diagram, they would be in the intersection of all three sets,  If a person did not have any of these three blood factors, then their blood type would be  and they would be in the set  which is the region outside all three circles.

### Creating Venn Diagrams with Three Sets

In general, when creating Venn diagrams from data involving three subsets of a universal set, the strategy is to work from the inside out. Start with the intersection of the three sets, then address the regions that involve the intersection of two sets. Next, complete the regions that involve a single set, and finally address the region in the universal set that does not intersect with any of the three sets. This method can be extended to any number of sets. The key is to start with the region involving the most overlap, working your way from the center out.

### Applying Set Operations to Three Sets

Set operations are applied between two sets at a time. Parentheses indicate which operation should be performed first. As with numbers, the inner most parentheses are applied first. Next, find the complement of any sets, then perform any union or intersections that remain.
Notice that the answers to the Your Turn are the same as those in the Example. This is not a coincidence. The following equivalences hold true for sets:
1.  and  These are the associative property for set intersection and set union.
2.  and  These are the commutative property for set intersection and set union.
3.  and  These are the distributive property for sets over union and intersection, respectively.

###  Proving Equality of Sets Using Venn Diagrams

To prove set equality using Venn diagrams, the strategy is to draw a Venn diagram to represent each side of the equality, then look at the resulting diagrams to see if the regions under consideration are identical.
 Augustus De Morgan was an English mathematician known for his contributions to set theory and logic. De Morgan’s law for set complement over union states that . In the next example, we will use Venn diagrams to prove De Morgan’s law for set complement over union is true. But before we begin, let us confirm De Morgan’s law works for a specific example. While showing something is true for one specific example is not a proof, it will provide us with some reason to believe that it may be true for all cases.
Let   and  We will use these sets in the equation  To begin, find the value of the set defined by each side of the equation.
Step 1:  is the collection of all unique elements in set  or set  or both.  The complement of A union B, , is the set of all elements in the universal set that are not in . So, the left side the equation  is equal to the set
Step 2: The right side of the equation is   is the set of all members of the universal set  that are not in set .  Similarly,
Step 3: Finally,  is the set of all elements that are in both  and  The numbers 1 and 7 are common to both sets, therefore,  Because,  we have demonstrated that De Morgan’s law for set complement over union works for this particular example. The Venn diagram below depicts this relationship.

### Check Your Understanding

### Key Concepts

1. A Venn diagram with two overlapping sets breaks the universal set up into four distinct regions. When a third overlapping set is added the Venn diagram is broken up into eight distinct regions.
2. Analyze, interpret, and create Venn diagrams involving three overlapping sets.

3. When performing set operations with three or more sets, the order of operations is inner most parentheses first, then fine the complement of any sets, then perform any union or intersection operations that remain.
4. To prove set equality using Venn diagrams the strategy is to draw a Venn diagram to represent each side of the equality or equation, then look at the resulting diagrams to see if the regions under consideration are identical. If they regions are identical the equation represents a true statement, otherwise it is not true.

### Projects

### Cardinality of Infinite Sets

In set theory, it has been shown that the set of irrational numbers has a cardinality greater than the set of natural numbers. That is, the set of irrational numbers is so large that it is uncountably infinite.
1. Perform a search with the phrase, “Who first proved that the real numbers are uncountable?”

2. Recent discoveries in the field of set theory include the solution to a 70-year-old problem previously thought to be unprovable. To learn more read this article:

3. Summarize your understanding of infinity.

### Set Notation

In arithmetic, the operation of addition is represented by the plus sign, +, but multiplication is represented in multiple ways, including  and parentheses, such as 5(3). Several set operations also are written in different forms based on the preferences of the mathematician and often their publisher.
1. Search for “Set Complement” on the internet and list at least three ways to represent the complement of a set.
2. Both the Set Challenge and Venn Diagram smartphone apps highlighted in the Tech Check sections have an operation for set difference. List at least two ways to represent set difference and provide a verbal description of how to calculate the difference between two sets  and .
3. When researching possible Venn diagram applications, the Greek letter delta,  appeared as a symbol for a set operator. List at least one other symbol used for this same operation.
4. Search for “List of possible set operations and their symbols.” Find and select two symbols that were not presented in this chapter.

### The Real Number System

The set of real numbers and their properties are studied in elementary school today, but how did the number system evolve? The idea of natural numbers or counting numbers surfaced prior to written words, as evidenced by tally marks in cave writing. Create a timeline for significant contributions to the real number system.
1. Use the following phrase to search online for information on the origins of the number zero: “History of the number zero.” Then, record significant dates for the invention and common use of the number zero on your timeline.
2. Find out who is credited for discovering that the  is irrational and add this information to your timeline. Hint: Search for, “Who was the first to discover irrational numbers?”
3. Research Georg Cantor’s contribution to the representation of real numbers as a continuum and add this to your timeline.
4. Research Ernst Zermelo’s contribution to the real number system and add this to your timeline.

### Chapter Review

### Basic Set Concepts

### Subsets

### Understanding Venn Diagrams

### Set Operations with Two Sets

### Set Operations with Three Sets

### Chapter Test


# Logic

## Introduction

What is logic? Logic is the study of reasoning, and it has applications in many fields, including philosophy, law, psychology, digital electronics, and computer science.
In law, constructing a well-reasoned, logical argument is extremely important. The main goal of arguments made by lawyers is to convince a judge and jury that their arguments are valid and well-supported by the facts of the case, so the case should be ruled in their favor. Think about Thurgood Marshall arguing for desegregation in front of the U.S. Supreme Court during the Brown v. Board of Education of Topeka lawsuit in 1954, or Ruth Bader Ginsburg arguing for equality in social security benefits for both men and women under the law during the mid-1970s. Both these great minds were known for the preparation and thoroughness of their logical legal arguments, which resulted in victories that advanced the causes they fought for. Thurgood Marshall and Ruth Bader Ginsburg would later become well respected justices on the U.S. Supreme Court themselves.
In this chapter, we will explore how to construct well-reasoned logical arguments using varying structures. Your ability to form and comprehend logical arguments is a valuable tool in many areas of life, whether you're planning a dinner date, negotiating the purchase of a new car, or persuading your boss that you deserve a raise.