Ebyobuwangwa: Abantu abaasooka baabeeranga wamu mu Buwangwa bwabwe era abantu okubeera awamu mu buwangwa bwabwe ye yali engeri y’okukolagana eyasooka. Omuntu w’obuwangwa teyalina ngabanya mu mirimu ya maanyi ate nga ne tekinologiya gwe yakozesanga yali wa wansi nnyo ekyaviirako okuba nti ebikolebwa byali bitono era nga n’omutindo gwabyo gwa wansi. Buli buwangwa mu lubu lw’omuntu buba n’ebyobuwangwa obweyolekera mu lulimi, kitondekabirungi, kkala y’olususu, obuwangwa, enzikiriza, enteekateeka z’entalo, ssaayansi ne tekinologiya ow’engeri emu oba endala. Olulimi: Olulimi lweyolekera mu kwogera, okusoma n’okuwandiika. Essomo ly’olulimi liyitibwa kannannimi. Waliwo ennimi ezisukka mu kakaaga ezoogerebwa okwetooloola ensi. Olulimi olusinga okwogerwa abantu b’obuwangwa bwalwo abangi Lucayina kyokka olusinga okwogerwa abantu ab’enjawulo mu nsi yonna Lungereza. Wano mu Uganda Oluganda lwe lusinga okwogerwa abantu abangi ate mu Afirika ey’Obuvanjuba Luswayiri. Kitondekabirungi: Kitondekabirungi abaddewo ebbanga lyonna omuntu ly’abaddewo. Mu kitondekabirungi mulimu ebisiige, ebiwoole, ebifaananyi, emiziki, ennyimba, ebikozesebwa mu kuyimba, kannabiyiiye omuli ebitabo, ebitontome, ebikokyo, engero, n’ebirala. Kkala y’olususu n’obuwangwa. Abantu baawukana bw’otunuulira langi zaabwe ez’olususu. Eddiini n’enzikiriza: Eddiini kuba kukkiriza mu kubaawo kw’oyo asukkulumye ku bw’omuntu. Entabaganya gy’ekoma okukola okunoonyereza n’okuyitimuka mu ssaayansi n’okutegeera ekibeezaawo obwengula gy’ekoma okukiraba nti ddala waliwo kagezimunnyu omu avunaanyizibwa ku buli kitonde olw’engeri obwengula na buli kitonde gye kisengekeddwamu mu kibalo eva waggulu ekisukkulumye. Abatannaba kumanya kibalo kibezaawo bwengula be bakkiririza mu butonde obw’enjawulo kubanga baba tebannalaba bumu bwa nsengeka ya bwengula. Ssaayansi ne tekinologiya: Tekinologiya kikwata ku bintu ebikolebwa abantu okubayamba okukola. Ssaayansi kikwata ku kutegeera engeri obwengula na buli ekibulimu gye kikola. Okusooka tekinologiya yali nga mu ngeri nnyangu nnyo era awataali kuwandiika yatambuzibwanga na kwogera, kyokka okuwandiika bwe kwavumbulwa, okusoma n’okuwandiika ne kitandika era kino kyayamba ssaayansi ne tekinologiya okukulaakulana amangu. Olw’embeera ez’enjawulo, abantu ze babeeramu, ssaayansi ne tekinologiya mu ntabaganya ez’enjawulo tebiri ku musingi gwe gumu; obuwangwa obumu bukyali wansi nnyo mu tekinologiya ate obulala bugenze wala nnyo. Entalo: Okulwana entalo nakyo kintu kya byabuwangwa. Buli buwangwa bwalinanga enteekateeka z’okutabaala obulala okusooka nga bukozesa miggo, mayinja, nvuumuulo, butida, n’amafumu. Ennaku zino ssaayansi akulaakulanyizza ennwana y’entalo. Kati waliwo emmundu eziyitibwa emigemerawala, bbomu ya atomu n’eya nyukiriya. Kyokka olw’okuba abantu baatirimbulanga abalala awatali kutaliza, ekibiina ky’amawanga amagatte okuva mu lukumi mu lwenda ana mu etaano kizze kiteekawo amateeka agafuga entalo. Tosobola kulaga mu bujjuvu byabuwangwa bwa Buganda nga tolaze kakwate akaaliwo wakati w’ebyobufuzi, ebyenfuna n’ebyobuwangwa mu Buganda eyedda. Ebintu ebikulu mu byobuwangwa bya Buganda mwalimu bino: Obukulembeze mu bwakabaka ne mu bika, Emizizo, Emizannyo, Ennyimba, Amazina, Ennyambala, Eddagala, Enkuza y’abaana, Empisa gamba nga enjogera, okubuuza, obuyonjo, okwaniriza abagenyi,Ebikwate, engero, ebisoko, ebikoco. Empisa z’oku mikolo nga; okufiirwa, okwabya ennyimbe, embaga, okwalula abaana oba abalongo, Obulombolombo bw’ebika: Ebisaanyizo nga; obugumiikiriza, obukkakkamu, obuvumu, ekisa, obusaasizi obuyambi, amazima, obwenkanya, obuntubulamu, okwekengera, obwegendereza n’obukujjukujju n’obuyiiya.