Wano wewa ssentebe we bawaaba? Akawala akaawa Kaawa kaawa akaawa kaawa? Omusomesa eyasomesa omusomesa obusomesa yasomesezza abasomesa abalala. Daudi dda e Buddo obudde obudda e Buddo butuuse. Kiki kyo Kakembo ekikutuuseeko? Omulangaatira gw’eŋŋwaŋŋuli y’omusajja guyiseewo wano. Osaagiranga ku gwe wali osaagiddeko. Ekivuuvuumira kivuuvuumira mu vvu mwe kigudde. Emmere baagiwaatiranga mu ggwaatiro. Enkuŋŋaana zonna eza NUP baaziweze. Nja kukiddiŋŋana emirundi okutuusa lw’aneekyawa. Omufaliso gwa yinki bbiri tegusulikako. Ekikebe ky’ebizigo okitadde wa? Empale yange eyulise mu makkati. Entebe yange egudde n’emenyeka. Ekidomola kya kyenvu kiddugala. Ekikopo ekyeru ky’oba oleeta. Olweyo olwera wabweru luliwa? Kyeyune ye yatutte ettooke lya Musa. Sooka ojje omperekereko e Busunju. Okulya ssente si kulya mwana. Omwala gw’e Nakivubo guwunya nnyo. Akaveera akeeru ke kasaana okusiba ku kidomola. Ozibuwaliddwa okunnyamba mwana ggwe? Maama wo y’agenda okujja. Akatale ka Owino kaakwata omuliro. Emmese erumyerumye omuyembe gwe. Omuwala awalaawaala embuzi okugitwala ku ttale. Kiki kyo ekikutuuseeko akaco kano? Abooluganda Abeeru n'abeeru basisinkanye. Akamyanso akaamyansa e Nnamagunga wakalaba? Asiiba azina era asula azina. Alina ennyumba baagizimba bangi naye asulamu bw'omu. Akati akalungi kaamera mu maggwa. Akasolo kange bakatema katambula. Akasolo Kabaka ke yeebaagira. Akasajja akampi kaakuba taata ekigwo. Alindabira Bena ndimuweera. Atali Mukyenkye ekyakuleeta mu Bakyenkye kiki. Bakazi bange bwe mbakuba bakaabira kumu. Banziringula ne bankuba empi. Ayambala buziina naye anyirira. Bamulyako ennyama atambuza ggumba. Amangu n'embiro nga akataayi kasaze. Ebintu si bya mannyo wenu. Ekintu okuba nga kiri ng'ekyali ku Njonvu e Kavumba. Abagagga n'abagagga baagalana. Abagenyi makondwe, gasegulira ganaago. Abakuuno tebanjagala, nga yambadde buziina. Abalamu magoma, gavugira aliiwo. Abali awamu, tebalema kuyomba. Abangi we basimba olunwe, we kyabikira. Abayita ababiri, bejjukanya. Abika atali wuwe, abika ayanjala ngalo. Abikka ebibiri, tabojja. Ab'oluganda bita, bikonagana nebidiŋŋana. Addiŋŋana ekitiko, y'akiggya. Agabira abangi, abula gw'akkusa. Agali awamu ge galuma ennyama. Aganaalya n'agataalye, gonna ku nte emu. Agasaaka gegattula, ng'akuddako mulungi. Agayalira ebitono, agwa kiserebettu. Agenda ebulya nkolo, taleka kambe. Agenda emisana, agaanirwa. Agenda gy'amanyi, tazibirirwa budde. Agenda n'omulungi, azaawa. Ajjanjaba Omulwadde, si ye amusikira. Akaalo akatono, kakuvumya akusinga. Akaami akatono, kakira obumyuka. Akabi, tekabula musombi. Akagoma akatono, kakutuusa ku ggoma eddene. Akakuli mu linnyo, tekaganya lulimi kwebaka. Akalya amaggwa. Akalina abiri, otegeka kalaba. Akaluma munno, bw'okalaba okookya muliro. Akanaafa, tekawulira ŋŋombe. Akasolo tekannafa, nti omukira gwa jjembe lyange. Akatono ak'omukwano,kasinga ekinene eky'empaka. Akatono, ke kazza omukwano. Akatono Akatuuse, kakira ekinene ekisuubize. Omuzadde yenna tasaanye kwesittaza baana be kw’ossa ne bakulu banne kubanga kimuweebuula nnyo. Empombo z’enkoko z’abako zonna zaakonye! Ekisokomi kitiisa nnyo abaana abato wamu n’abakyala abamu olw’enfaanana yaakyo n’engeri gye kyetigoonyoolamu. Omuzannyi eyabadde ayambadde omujoozi ogwa kiragala yakubye munne endobo. Ensuusuuti kibala kirungi era kigambibwa nti kirimu ebiriisa bingi nnyo. Oluwombo lw’ebinyeebwa luwooma nnyo naye nze siyinga kulondawo lwa binyeebwa nga ndaba waliwo olw’ennyama naddala ey’enkoko. Jjajja agambye omutwalire obuyindiyindi bwe mu katale obutunde era ssente ze bakuwa omugulireko eddagala ly’omugongo kuba gumuluma nnyo. Emmese eyingidde mu kibbo kya Nnaalongo n’eruma akalira. Obuyindiyindi kibala ekikulira mu nnimiro. Owaamawulire agenze okusaka amawulire naye akomyewo nga tafunyeyo ggulire lyonna. Amazzi gakulukutira gye gaali gakulukutidde. Embwa ya nnamaaso mbwa nnungi nnyo. Omulondo guyamba nnyo mu kuzza amaanyi g’ekisajja. Abalemeezi nkucwa: baazibira Kkangaawo ekkubo. Abalenzi, mugawe ebyala nga w'atwala w'afunze. Ka tulabe ebikwata ku muvubuka omu eyawonya kojja we okuttibwa. Kya lwatu, Luuti yali amanyi bulungi engeri Yakuwa gye yakuumamu Ssaala, muka Ibulayimu, kojjaawe. Bwe nnaayingira mu nnyumba bw’enti, nnasanga maama wange ow’emyaka kinaana egy’obukulu ng’agalamidde wansi. Maama yakubiranga ab’eŋnanda zaffe essimu abatali bamu ng’eno bw’akaaba n’abasaba bamuyambe. Mu bbanga ttono kyazuulibwa nti maama yalina obulwadde bwa kookolo, era oluvannyuma bwamutta. Okunoonyereza okumu kwalaga nti mu nsi emu ey’omu Afirika, ebizibu ebiva ku kuggyamu embuto biviirako abawala nsanvu mu babiri ku buli kikumi okufa. Abafumbo b’ennaku zino nabo tebamanyi kibatabula. Ennyimba zino eziyimbibwa ennaku zino zeewuunyisa nnyo abaziwulira. Abayonaani be baazimba ekibuga ekyo, naye Abalidiya ne bakizikiriza. Yesu yanakuwala nnyo bwe yasanga nnamwandu ow’omu kibuga ky’e Nayini eyali afiiriddwa mutabani we. Okuyigga okw’okuziga kwabeeranga kulungi. Obufumbo busobola okubaamu essanyu era busobola okuba obunywevu. Abavubuka basobola okuyiga ebintu ebinaabayamba nga bakuze. Empuliziganya wakati w’abazadde n’abaana teba nnyangu naddala ng’abaana batuuse mu myaka gy’obutiini. Bwe tuba tulya ekyeggulo, buli omu anyumya ku bintu ebisinze okumunyumira oba okumunyiiza mu lunaku. Okukangavvula kusobola okutegeeza okuwa obulagirizi oba okuyigiriza. Toba mukakanyavu. Bw’oba okangavvula omwana, lowooza ku myaka gye, obusobozi bwe, n’obunene bw’ekibi ky’akoze. Abazadde abassaawo ekyokulabirako ekirungi bakolera ku ebyo bye bayigiriza. Bw’omanya ky’oli era n’okinywererako, osobola okugumira embeera enzibu eziringa embuyaga. Emirundi mingi eddembe abalala lye bakuwa lisinziira nnyo ku kuba nti weesigika. Mu nsi ya leero omuli abantu abangi abataagala kukola na maanyi, bw’oba omukozi omunyiikivu kikuganyula nnyo. Ekiruubirirwa si kirooto bulooto. Ssaawo ebbanga lye wandyagadde okumala ng’okola okutuuka ku kiruubirirwa kyo. Lowooza ku mitendera gy’ojja okuyitamu okukituukako. Lowooza ku biyinza okukuziyiza okukituukako n’engeri gy’oyinza okubyaŋŋangamu. Amazaalibwa g’omutanda ag’omulundi guno gaakubeerawo ng’Omutanda mulwadde. Bwe twali abaana twayagalanga nnyo okuzannyisa enjulu. Waaliwo omulubaale omu eyawamba abakyala basatu okuva mu maka ag’enjawulo. Omulubaale ono ng'amaze okuwamba abakazi bano yabafuula ebimuli ebifaanaganira ddala nga tebisola kwawulwa noolwekyo nga buli maka kizibu okumanya ani yali omuntu waago. Omukyala omu yasaba omulubaale nti ayagala kulaba ku bafamire ye era bwatyo omulubaale n’asitula ekimuli n’akitwala ewaabwe w'omukyala n’akisuula mu nnyumba. Ku makya omulubaale yakeera kuggyayo kimuli n’akizza mu nnimiro amangu ago bba w’omukyala ono yajja okununula mukyala we wabula yasanga ebimuli byonna bifanagana nnyo. Olowooza omusajja ono yasobola atya okumanya mukyala we ate nga yali tamulambye yadde? Amannya gange nze Nseegulamirambo era nga nnyimiridde wano ng’omukungu avunaanyizibwa ku mbeera z’amaka. Amaka mangi gasasise lwa kuba abafumbo tebafuddeeyo ku ngeri gye bayinza okutebenkezaamu amaka gaabwe. Baatuumanga amannya okusinziira ku bika bya bataata. Lumonde omubisi si mulungi kulya. Abantu abamu bagenda kufa endwadde ze beesombedde nga baziwanuuza mu bwenzi. Amaziga amaggya, gajjukiza amakadde. Amazina g'ekirevu, ogalabira ku mmere. Amegga omunafu, tassaako manyo. Anakuggya ennimi, ageya nnyoko ng'olaba. Anakuttira amaka, nti ogunnema gusula bweru. Anatera okumala, akoza avulunga. Emyasira emingi giwabya embwa. Atamanyi byakusaaga, emmese bw'emusaba ekigwo aggyayo muggo. Atamukutte, y'agamba nti kwatira ddala onyweze oba nti megga, ne tugende. Atannaziraba, ye asekerera ajeera. Ssekabwa keweeyolera, ke kakuluma enteega. Ennyonyoogeze ze yafuna oluvannyuma lw’okumunyonyoogera zaamuviirako okuseka ennyo era n’azuukusa omwana omuto eyali yeebase. Mu kaseera ng’omwana azuukuse, yakaaba nnyo wabula era maama we n’atya kubanga wabweru yali awulirayo ebintu ebyali bikaaba omwali ennyanyaagize, ebiwuugulu awamu ne ŋŋaali. Omuziŋŋoonyo guno mulungi nnyo mu bintu by’okufumba era gukola kinene nnyo okusobola okulaba nti emmere ebeera esaaniikiddwa mu ntamu tebiririra. Wabula, gye gukoma okubeera ogw’omuwendo mu kufumba, ate gulina emizizo mingi nnyo ku bantu era wano we wava okuwanuuza nti omuziŋŋoonyo tegukuba muntu wano mu Buganda. Engeri bunnawolovu obubiri gye bwabadde bulippaganyeenyeemu yabadde esobola okulowoozesa omuntu nti kaabadde kamu kubanga bwabadde bufaanaganya langi era nga kizibu okwawula akamu we kasaliza. Ajjukiza "Busemba": ye agikuba. Ajjukiza: ye alwanya eggye. Ajooga omutaka: asookera ku bikajjo. Akabangala: nsigadde mu malye. Akaabidde mu babe: ng'alabye bamuwa. Akabi kaliva gy'oli: ng'omuntu akuba n'omusota omukago. Akabimbi akatono: kakira ekyosi. Akabi nga kanajja: lubaale akwata mukyawe. Akabi tekabula musombi: Kajabaga yasomba Abaganda. Akabi titeekisa. Akabuzi akato tekeevumbulira ggenekere lyako. Akabwa ke weeyolera: ke kakuluma enteega. Akafa omukkuto: tikaluluma. Akaganda akatono: kakira mukwano. Akagenda kalya: tekalaba nnaku. Akaggo akakuba muka balo: w'akalaba akasuula. Akagoma akatono: kakutuusa ku ggoma ddene. Akagufa k'emmale: tekanyigirwa mu ttooke. Akajabangu akasengusa ennyonyi: ng'ewa musolo. Kiguumaaza: ng'ente esula ku kyoto; bw'owulira efuuwa, nti ekuma muliro; obudde okukya osanga vvu jjereere mu kyoto. Kigula engabo kiddawo: ng'eyagigula wa maanyi. Kigudde mu ndira: ekimmonde ekinene mu maaso ga muwuulu. Kigudde ku Munyolo: Omuganda yeesekere. Kigomba kikira omwana. Kigobero: Wambwa aludde okulabika. Kijja n'abagya; Kiyenjeezi kijja n'abagya. Kiggweeso: nga ne gw'oyagala mw'agendedde. Kigenda kudda wa?: bw'asanga bw'ayisa bwe kisanga, bwe kikola. Kigambo kikadde: akyagala yakissaako omuwambiro. Kigambo si mutwalo": nga bakutumye gy'oyagala. Kifa omusana: nkuba y'ekinnyulula. Kibi kigwana wala. Kibi kyo: kisinga omulungi owa munno. Kibojjera ku lwazi: kyesiga mumwa bugumu. Eka egwana mukazi ne bba: atalina mukazi azimba ekibanja? Eggwanga ery'okumpi: terirwa kudda. Eggye lya Kabaka: teriggwa nnyuma. Eggwanika ly'omugagga n'ery'omwavu lye limu. Egindi wala: nga tekuli mumanyi. Eggwanga n'eggwanga: liggweera ku mwenge. Eggufa ekkalu: bbula bulumo. Eddiba ly'empala-kitale: basoosootola emmere nga bakomerera mmambo.Eddiba likaze: ennyomo zikolonge. Eddya eddungi: lifumbiza ne waalaga. Eby'omugagga bijja byokka: omusota tagukkiriza kujja gy'ali. Eby'olutabaalo tebidda ka: nga tebannakosa mu bbwa. Eby'okuwa bifa busa: Abanaawa basuuza baabwe. Ebyo bya mukazi na bba. Eby'Obuganda: byetegerezebwa nga kye baakutuma okireese. Ebyobugagga ntuuyo: bw'owummula nga bikala. Ebyobugagga ddiba: afuluma awalulira gy'ali. Ebyo bireetereze: w'amaaso by'aleetereza wa mwoyo. Ebya Buganda: bya kulya na kugula. Eby'abasumba biggwera ku ttale. Ebyagundi bya Mwana wa Mukama. Ebyabangi biwunya ngalo: nga wali oliddeko. Ebunga: teba ya kisibo. Ebukojjaabwo : teva wa lubu lwo. Ebitali byetegeke: embwa bwe bagikuba, omukalo edduka. Ebisenge by'omuyiisa: tebiggwamu mwenge. Ebitabo butiko: obutali bulungi butta. Ebisula byefuula: omutabaazi yeefuula omwayi. Ebiriibwa mu ttoggo: byogerwa mu ddumbi. Ebirwa byerabirwa: singa abafu baziikulwa. Ebirungi biri wala. Ebirungi birekwa ku kibuga: oleka mujaguzo evuga ng'oserengeta mu kyalo. Ebiriko akuluma: tiweegaana; ng'akuloopye wa mu nju. Ebirabwa si bye bitendwa. Ebinywera bye bigenda: omukazi yasiba embwa ya bba ku mugugu. Ebintu tebifaanana abifuna. Ebintu bifunibwa mulamu. Ebintu bwe biggwaamu obuzito: ekikere n'emmese benkanya embiro. Ebinene n'ebinene tebisibagana: ttimba singa asiba enjovu. Ebinene n'ebinene byasisinkana ku Nnabyonzi. Ebikwatibwa n'omusibe tebitonda: tebibalibwa mu kuliwa. Bw'omala okusesema mu mwenge: nti "alinnyimba ndimutta.