Nnalubaale y'ennyanja esinga obunene ku ssemazinga wa Afirika ate mu nsi yonna ekwata kyakubiri nga eddirira ennyanja eyitibwa Superior esangibwa ku ssemazinga wa Amerika. Obwagaagavu bw’ennyanja eno bugisobozesa okutuuka mu mawanga asatu okuli; Uganda, Kenya ne Tanzania. Nnalubaale egabirirwa emigga mingi nnyo, nga mu gino, egisinga obunene mulimu Katonga, nga guno gusibuka mu bitundu eby'obugwanjuba bwa Uganda. Ku migga gino era kuliko omugga Kagera nga guno gusibuka mu nsi y'e Burundi. Ennyanja eno eriko omugga Kiyira ogukulukuta nga guva ku yo kwennyini. Ennyanja eno era erimu ebizinga bingi nnyo nga, ebizinga by'e Ssesse ne Buvuma. Ebizinga bino biriko abantu bangi era nga bakolerako n'emirimu mingi nga okulima. Ebizinga bino era kifo ebinyonyi ebiva ku ssemazinga endala nga Bulaaya kwe bijja ne biwummulira n'okwalulirako naddala mu biseera ng’e Bulaaya we waliyo obutiti. Kino nno kireetera abalambuzi okwettanira ennyo ennyanja eno. Ennyanja eno evubibwamu eby'ennyanja nga empuuta, engege, mukene, enkejje, ssemutundu, emmamba, emmale ko n'ebirala bingi. Ebisolo n'ebinyonyi nkumu nabyo bisangibwamu. Ennyanja eno eyimirizzaawo obulamu bw'abantu abagiriraanye ko n'ebyenfuna eby'amawanga gano asatu okuli Yuganda, Kenya ne Tanzania. Eyimirizzaawo eby'obusuubuzi nga obuvubi anti amakolero mangi agakola ku by'ennyanja gazimbiddwa era gawadde abantu emirimu mingi ddala. Eby'entambula nabyo bikulaakulanye nga amaato omuli amatono n’amanene, ebidyeri ko n'emmeeri bitambuza abantu n'ebyamaguzi ku nnyanja eno. Era ennyanja eno eyimirizzaawo amakolero amalala mangi ageeyambisa amazzi gaayo ate era n'ebitongole by'amazzi ebiggyamu amazzi g'ebisengejja okugagabira abantu ababeera mu bitundu by’ebibuga okukozesa. Naye ate ebyembi ennyanja eno eri mu buzibu obw'okusaanyizibwawo kubanga kazambi mungi nga kw’otadde n'ebikudumo ebiva mu makolero ebikulukutiramu awatali kusooka kusengejjebwa. Kino nno kyabulabe nnyo eri ebitonde ebiri mu nnyanja ebyolekedde okusaanawo. Waliwo enjogera egamba nti "ennyanja tenoga". Enjogera eno abantu bagyesibyeko nnyo nga bamala gasuula mu nnyanja buli kye basaze. Kino kizibu kinene ate nga kikyamu ddala. Ennyanja eno etweyagaza nga Abafirika kubanga erimu amazzi amalamu, amayonjo era agataliimu munnyo, ensi ezimu kye zitalina. Noolwekyo kikulu nnyo okugikuuma n'okugirabirira. Okugikuuma nga tesaanawo tusaanidde okukola bino: okusimba emiti, okugirabirira n'obutasaanyaawo bibira, okutaasa emigga n'entobazi ebiyiwa amazzi gaabyo mu nnyanja eno okutangira okukulugguka kw’ettaka lireme kugenda mu migga kubanga emigga gitwala ettaka lino mu nnyanja ate olwo ne kigireetera okugenda ng’ejjula ettaka.