Obukulu bw’omwenge mu Buganda. Mu Buganda, omwenge tugufunira mu kikolwa ekiyitibwa okusogola. Okusogola omwenge kye kikolwa ky’okuggya omubisi mu mbidde ez'enjawulo ne gugattibwamu ebintu ebirala ng'omuwemba. Omuwemba guyamba omubisi okugufuuka omuka. Ekikolwa ky'okugatta omuwemba mu mubisi ogukamuddwa kiyitibwa OKUSIWA. Omwenge omuganda gusogolwa mu bika by'embidde ez'enjawulo. Omulimo gw'okusogola guyita mu mitendera mingi, omuli okuwanika amabidde ku kibanyi oba okugaziika. Oluvannyuma nga gengedde, ekinnya omunaasogolerwa kisimibwa. Ekinnya ekyo kiyitibwa olutyatya era nga mu lutyatya mubaamu akannya akayitibwa akattiro. Kano ke kannya akakuŋŋaaniramu omubisi ogusosse okummuka. Omubisi gusobola okummuka mu ngeri bbiri. Embalule ne nakavundira. Embalule gwe mubisi ogummukka nga gutukula ng'amazzi ate Nakavundira gwe gummuka nga mukwafu oba nga gwa kitaka. Wano mu Buganda, omwenge gukozesebwa mu ngeri ez'enjawulo era ng'ezimu ku zo ze zino wammanga. Gukozesebwa mu kugulana. Abantu mu butale obw'enjawulo bagula ebintu nga bakozeza omwenge. Gukozesebwa mu kuwasa omukyala. Ku buko, omwami atwala ekita ky'omwenge okusasula omukyala. Mu kwabya ennyimbe, omwenge gweyambisibwa nnyo. Omukeeze, omujjwa mu luggya ewali olumbe, ajja n'ekita ng kirimu omwenge ogunywebwa mu kufulumya olumbe. Ensonga endala ye ey’okusamirira ba lubaale era nga wano bajajja babayita okujja okulagula n'okutegeeza abazzukulu ebizibu byabwe nga bakozesa omwenge. Mu kwalula abaana, ng'ennyumba etudde okwalula abaana, omwenge era gweyambisibwa. Omwenge gukozesebwa ng’Entabaluganda. Era ng'erinnya lyagwo bw’oliwulira, omwenge guyamba okuleetawo obwa sseruganda mu bantu bwe batuula awamu okunywa. Kwe kugamba nti omwenge guyamba mu kuzimba enkolagana mu bantu. Ekirala, omwenge gukozesebwa mu kwambulula abantu abamu bwe baba nga balina ebisiraani. Ekisembayo, omwenge gukola ng'akabonero akagatta abantu abalamu n'abafu. Bwe guggya oba abantu nga bagunywa, basooka kuguyiwako ku ttaka nti ne bajjajja abaatusooka bafuneko.