Nnalubaale y'ennyanja esinga obunene ku ssemazinga wa Afrika ate mu nsi yonna ekwata kyakubiri, ng’eddirira ennyanja eyitibwa Superior esangibwa ku ssemazinga wa Amerika. Obwagaagavu bwayo bugisobozesa okutuuka mu nsi ssatu omuli Uganda, Kenya ne Tanzania. Obutonde bwayo: Nnalubaale egabirirwa emigga mingi nnyo, ng’egisinga obunene mu gino mulimu omugga Katonga, ogusibuka mu bitundu by'ebugwanjuba bwa Uganda n’omugga Kagera, ogusibuka mu ggwanga lya Burundi. Omugga Kiyira nagwo gukulukuta nga guva ku nnyanja eno. Ennyanja eno era erimu ebizinga bingi nnyo gamba ng’ebizinga by’e Ssese ne Buvuma. Ebizinga bino biriko abantu bangi era nga bakolerako n'emirimu mingi egy’enjawulo nga n’okulima mw’okutadde. Ebizinga bino era bikola ng’ekifo eky’okuwummuliramu n’okwaluliramu eri ebinyonyi ebiva ku Ssemazinga endala gamba nga Bulaaya, naddala mu biseera eby’obutiti mu mawanga ga Bulaaya. Kino nno kireetera abalambuzi okwettanira ennyo ennyanja eno. Ebyafaayo by'ennyanja eno: Ebyennyanja n'okuvuba: Ennyanja eno evubibwamu ebyennyanja bingi nnyo gamba ng’empuuta, engege, mukene, enkejje, ssemutundu, emmamba, emmale ko n'ebirala bingi. Ebisolo n'ebinyonyi nkumu nabyo bisangibwamu. Ennyanja eno eyimirizzaawo obulamu bw'abantu abagiriraanye ko n'ebyenfuna eby'amawanga asatu omuli Uganda, Kenya ne Tanzania. Eyimirizzaawo ebyobusuubuzi okuyita mu buvubi anti amakolero mangi agakola ku byennyanja gazimbiddwa era gawadde abantu emirimu ntoko. Ebyentambula nabyo bikulaakulanye ng’amaato omuli obwato obutono, ebidyeri ssaako emmeeri bitambuza abantu n'ebyamaguzi ku nnyanja eno. Mu ngeri endala era ennyanja eno eyimirizzaawo amakolero amalala mangi ageeyambisa amazzi gaayo ate era n'ebitongole by'amazzi biggyamu amazzi ge bisengejja ate oluvannyuma ne gagabirwa mu bibuga eby’enjawulo okugakozesa. Engeri y'okukuuma ennyanja eno: Newankubadde nga tulabye nti ennyanja eno erina amigaso mingi, kyennyamiza okuba nga eri mu katyabaga ak'okusaanyizibwawo. Kiri kityo kubanga kazambi n'ebikudumo bingi ebiva mu makolero ebikulukutiramu awatali kusooka kusengejjebwa. Kino nno kya bulabe nnyo eri ebyobutonde ebiri mu nnyanja eno era nga byolekedde okusaanawo. Waliwo enjogera etali nnungi egamba nti, "ennyanja tenoga" kubanga ereetera abantu obutafaayo nga bamala gasuula n'okuyiwa buli kye basanze mu nnyanja. Ennyanja eno etweyagaza ng’Abafirika kubanga nnyanja erimu amazzi amalamu, amayonjo era agataliimu munnyo, agatasangibwa mu buli ggwanga. Noolwekyo kikulu nnyo okugikuuma n'okugirabirira. Okusobola okugikuuma n’etasaanawo, tusaanye okukola ebintu eby’enjawulo omuli okusimba emiti, okugirabirira n'obutasaanyaawo bibira, okutaasa emigga n'entobazi ebiyiwa amazzi gaabyo mu nnyanja eno ne bigigabirira n'okutangira okukulugguka kw’ettaka lireme kugenda mu migga kubanga emigga giritwala mu nnyanja eno ate olwo ne kigireetera okugenda ng’ejjula ettaka.