CohleM/english-to-nepali huggingface dataset:
English: The rich rule over the poor. The borrower is servant to the lender.
Nepali: धनी मानिसहरूले गरीब मानिसहरूलाई शासन गर्छन् अनि उधारो लिनेहरू उधारो दिनेहरूको कमारा बन्छन्।
English: He who sows wickedness reaps trouble, and the rod of his fury will be destroyed.
Nepali: अन्याय रोप्ने मानिसले आफन्तको वाली काट्छ अनि उसको अत्याचारी शासनको अन्त हुन्छ।
English: He who has a generous eye will be blessed; for he shares his food with the poor.
Nepali: एकजना उदार योग्य मानिसले आशिषू पाउँछ। उसले आशिषू पाउँछ किनभने उसले आफ्नो भोजन गरीबलाई दिन्छ।
English: Drive out the mocker, and strife will go out; yes, quarrels and insults will stop.
Nepali: यदि कुनै मानिसले अरूलाई खिसी गर्छ भने उसलाई त्यहाँबाट बल लगाएर निकाली देऊ। जब ऊ मानिस नै हट्छ झगडाहरू जान्छ र अनि लडाईं र अपमानहरू पनि सकिन्छ।
English: He who loves purity of heart and speaks gracefully is the king's friend.
Nepali: एउटा मानिस जसले शुद्ध हृदयलाई प्रेम गर्छ, जसको बोलीवचन करूणामय हुन्छ, ऊ राजाको मित्र हुनेछ।
English: The eyes of Yahweh watch over knowledge; but he frustrates the words of the unfaithful.
Nepali: परमप्रभुले सत्यता माथि पहरा दिनु हुन्छ, अनि अविश्वासी मानिसहरूले भनेका कुराहरूलाई विफल बनाउनु हुन्छ।
English: The sluggard says, "There is a lion outside! I will be killed in the streets!"
Nepali: अलछे मानिसले भन्छ, “सिंह बाहिर  बसिरहेको छ,” अथवा “म गल्लीमा मारिनेछु।”
English: The mouth of an adulteress is a deep pit: he who is under Yahweh's wrath will fall into it.
Nepali: व्यभिचारी पापको जाल हो यसर्थ परमप्रभु यस्तो जालमा फँस्नेसित अत्यन्तै क्रोधित हुनुहुन्छ।
English: Folly is bound up in the heart of a child: the rod of discipline drives it far from him.
Nepali: नानीको मनका मूर्खता रहेको हुन्छ। अनुशसनको डण्डाले यस मूर्खतालाई ऊबाट भगाइन्छ।
English: Whoever oppresses the poor for his own increase and whoever gives to the rich, both come to poverty.
Nepali: आफ्नो धन बढाउनु जसले गरीबलाई ठग्छ अनि धनी मानिसलाई उपहार चढाउँछ भने ती दुवै जना पछि दरिद्र हुन्छन्।
English: Turn your ear, and listen to the words of the wise. Apply your heart to my teaching.
Nepali: राम्रोसंग ध्यान देऊ, म के भन्छु सुन। म तिमीहरूलाई त्यो ज्ञान शिकाउने छु, जुन ज्ञानी मानिसहरूले मलाई दिएका छन्। मैले त्यो शिक्षाहरूबाट सिकें।
English: For it is a pleasant thing if you keep them within you, if all of them are ready on your lips.
Nepali: यदि तिमीले यी कुराहरू याद राख्यौ भने असल हुनेछ। यी वचनहरू भन्नु सक्यौ भने तिमीलाई सहायता हुनेछ।
English: That your trust may be in Yahweh, I teach you today, even you.
Nepali: अब म तिमीलाई ती कुराहरू नै सिकाउनेछु र म चाहन्छु, कि तिमीले परमप्रभु माथि भरोसा गर।
English: Haven't I written to you thirty excellent things of counsel and knowledge,
Nepali: तिम्रो लागि मैले तीसओटा नीति-वचनहरू लेखेकोछु, यी सबै ज्ञान र उपदेशका वचनहरू हुन्।
English: To teach you truth, reliable words, to give sound answers to the ones who sent you?
Nepali: यी वचनहरूले सत्य र महत्वपूर्ण कुराहरू सिकाउँछ। तब तिमीलाई जसले पठाउनु भएको छ उहाँलाई सही जवाफ दिन सक्छौ। -1-
English: Don't exploit the poor, because he is poor; and don't crush the needy in court;
Nepali: गरीबलाई शोषण नगर किनभने तिनीहरू गरीब छन्, अनि गरीबलाई अदालतमा न्यायबाट बञ्चित नगर
English: for Yahweh will plead their case, and plunder the life of those who plunder them.
Nepali: परमप्रभुले तिनीहरूको मुद्दाको पक्ष लिनु हुन्छ, अनि उहाँले तिनीहरूको जीवन लिनु हुनेछ जसले उनीहरूलाई लुट्छन र शोषण गर्छन्। -2-
English: Don't befriend a hot-tempered man, and don't associate with one who harbors anger:
Nepali: झट्टै रिसाउने मानिससित मित्रता नजोड। सितिमिति रिसाउने मानिससित संगत नगर।
English: lest you learn his ways, and ensnare your soul.
Nepali: नत्र भने तिमीले उसको बाटो जान्ने छौ र फन्दामा फँस्ने छौ। -3-
English: Don't you be one of those who strike hands, of those who are collateral for debts.
Nepali: कहिल्यै कसैको जिम्मवारी लिने नहोऊ अर्काले लिएको ऋणको लागि जमानी नबस्।
English: If you don't have means to pay, why should he take away your bed from under you?
Nepali: तिमीले त्यो ऋण चुक्ता गराउनु नसके निमीकहाँ भएको सबै गुमाउनु पर्नेछ। तिमीले आफ्नो ओढने ओछ्याउने सम्म गुमाउनु पर्नेछ। -4-
English: Don't move the ancient boundary stone, which your fathers have set up.
Nepali: तिम्रो जमीन जसमा सिमाना तिम्रा पुर्खाहरूले कोरेका हुन, त्यो सिमाना कहिल्यै हल्लिन नदेऊ। -5-
English: Do you see a man skilled in his work? He will serve kings. He won't serve obscure men.
Nepali: यदि कोही मानिस आफ्नो काममा निपुण छ भने ऊ राजाको सेवा गर्ने योग्यको हुन्छ। उसले नचिनेका मानिसहरूको सेवा गर्दैन। -6-
English: When you sit to eat with a ruler, consider diligently what is before you;
Nepali: यदि तिमी कुनै अधिकृतसित भोजनमा बसेको छौ भने याद राख तिमी कसको अघि छौ।
English: put a knife to your throat, if you are a man given to appetite.
Nepali: तिमी धेरै खाने गर्थ्यौ भने पनि तिमीले आफूलाई नियन्त्रणमा राख्नु पर्छ।
English: Don't be desirous of his dainties, since they are deceitful food.
Nepali: उसको स्वादिलो भोजनद्वारा परिक्षीत नहोउ किनभने उसको भोजन छलपूर्ण हुन्छ। -7-
English: Don't weary yourself to be rich. In your wisdom, show restraint.
Nepali: धनी बन्न चेष्टा गर्दै आफैंलाई नथकाऊ। यदि तिमी बुद्धिमानी छौ भने तिमीले यस्तो गर्न बन्द गर।
English: Why do you set your eyes on that which is not? For it certainly sprouts wings like an eagle and flies in the sky.
Nepali: धन-सम्पत्ति हेर्दा-हेर्दा शेष भएर जान्छ। धन सम्पत्ति आफ्नो पंखेटा फैलाएर  उडेर जाने चरा झैं आकाशमा जान्छ। -8-
English: Don't eat the food of him who has a stingy eye, and don't crave his delicacies:
Nepali: एउटा कञ्जूस मानिस सित भोजन नखाऊ। उसको घरमा पकाएको स्वादिलो भोजनको इच्छा नगर।
English: for as he thinks about the cost, so he is. "Eat and drink!" he says to you, but his heart is not with you.
Nepali: त्यो यस्तो मानिस हो जो आफ्नो भोजनको मोल लगाई रहन्छ। तिमीलाई त भन्छ, “तिमी खाऊ, मस्त भई खाऊ,” तर त्यो उसको मनभित्रबाट भनेको होइन।
English: The morsel which you have eaten you shall vomit up, and lose your good words.
Nepali: तिमीले अलिकति खाएको पनि उकेलि दिने छौ अनि तिमीले उसलाई गरेका प्रशंसाहरू व्यर्थ भएर जान्छन्। -9-
English: Don't speak in the ears of a fool, for he will despise the wisdom of your words.
Nepali: मूर्खले तिम्रा ज्ञानी वचनहरूलाई घृणा गर्छ, मूर्खसित कुरा नगर। -10-
English: Don't move the ancient boundary stone. Don't encroach on the fields of the fatherless:
Nepali: जमीनमा पुरानो सिमाना भए त्यसलाई सार्ने प्रयास नगर। टुहुरा-टुहुरीहरूको जमीन जबरजस्ती दखल नगर।
English: for their Defender is strong. He will plead their case against you.
Nepali: किनभने परमप्रभु ती अनाथहरूको शक्तिशाली संरक्षक हुनु हुन्छ जसले अनाथहरूको पक्षमा तिमीसित अदालतमा लडनु हुन्छ। -11-
English: Apply your heart to instruction, and your ears to the words of knowledge.
Nepali: तिमीहरूको विचारलाई अनुशासनमा लगाऊ अनि ज्ञानको शिक्षाहरूमा ध्यान देऊ। -12-
English: Don't withhold correction from a child. If you punish him with the rod, he will not die.
Nepali: आवश्यकता अनुसार नानीलाई सधैं सजाय देऊ। सजाय दिदाँ त्यो मर्दैन।
English: Punish him with the rod, and save his soul from Sheol .
Nepali: यदि तिमीले उसलाई सजाय दियौ भने, तिमीले उसलाई चिहानबाट रक्षा गर्ने छौ। -13-
English: My son, if your heart is wise, then my heart will be glad, even mine:
Nepali: हे मेरो छोरो, तिमी बुद्धिमान् भयौ भने म खुशी हुनेछु।
English: yes, my heart will rejoice, when your lips speak what is right.
Nepali: यदि तिमीले सही कुराहरू गरेको सुन्न पाए म हृदयबाट नै खुशी हुने थिँए।
English: Don't let your heart envy sinners; but rather fear Yahweh all the day long.
Nepali: पापीहरूको ईर्ष्या नगर। तर सबै समयमा, परमप्रभुलाई सम्मान गर।
English: Indeed surely there is a future hope, and your hope will not be cut off.
Nepali: तब तिम्रो एउटा भविष्य हुन्छ, तिम्रो आशा कहिल्यै हराउने छैन। -15-
English: Listen, my son, and be wise, and keep your heart on the right path!
Nepali: मेरो छोरो, सुन र ज्ञानी बन! सधैं सही बाटोमा हिडने कुरा ख्याल गर।
English: Don't be among ones drinking too much wine, or those who gorge themselves on meat:
Nepali: धेरै भोजन गर्ने तथा दाखरस पिउँने मानिस सित मित्रता नराख।
English: for the drunkard and the glutton shall become poor; and drowsiness clothes them in rags.
Nepali: जुन मानिसले धेरै खान्छ अनि धेरै पिउँछ भने गरीब हुन्छ। उसको उडाइले उसलाई थोत्रो लुगा लगाउने बनाई दिन्छ। -19-
English: Listen to your father who gave you life, and don't despise your mother when she is old.
Nepali: तिम्रा बाबु जसले तिमीलाई जीवन दिए उनको बचनहरू सुन। तिम्री आमा भनेर उनलाई हेला नगर।
English: Buy the truth, and don't sell it. Get wisdom, discipline, and understanding.
Nepali: सत्यतालाई किन अनि यसलाई नबेच। ज्ञान, अनुशासन अनि समझ शक्तिलाई पनि किन।
English: The father of the righteous has great joy. Whoever fathers a wise child delights in him.
Nepali: इमान्दार मानिसका बाबु अति सुखी मानिस हुन। यदि कुनै मानिसको बुद्धिमान नानी छ, भने त्यस नानीले घरमा खुशीयाली ल्याउँछ।
English: Let your father and your mother be glad! Let her who bore you rejoice!
Nepali: यसर्थ तिम्रा आमा-बाबु तिमी सित खुशी भई बसुन्। तिम्री आमाले आनन्द पाउन। -17-
English: My son, give me your heart; and let your eyes keep in my ways.
Nepali: हे मेरो छोरो! म जे भन्दैछु अलिक ध्यान दिएर सुन। मैले भनेका कुराहरू स्वीकार गर।
English: For a prostitute is a deep pit; and a wayward wife is a narrow well.
Nepali: एउटी वेश्या एक गहिरो खाडल जस्तो हो एक व्यभिचारिणी स्त्री, एक साँधुरो इनार जस्तो हो।
English: Yes, she lies in wait like a robber, and increases the unfaithful among men.
Nepali: एउटा खराब आइमाई डाँकुले झैं बाटो ढुकेर वस्छे अनि धेरै मानिसहरूलाई अविश्वासी बनाउँछे। -18-
English: Who has woe? Who has sorrow? Who has strife? Who has complaints? Who has needless bruises? Who has bloodshot eyes?
Nepali: कसको दयनीयता छ? कसको दुःख छ? को कष्टमा डुबेकोछ? को झगडा टंटामा फँसेकोछ? बिना कारण कसले चोट पाएको छ? कसको आँखा राता भएका छन्?
English: Those who stay long at the wine; those who go to seek out mixed wine.
Nepali: तिनीहरू ती हुन् जो रात दिन दाखरसको सेवनमा बिताउछन अनि जो मिश्रित मद्य चाख्न भोजनहरूमा जान्छन्।
English: Don't look at the wine when it is red, when it sparkles in the cup, when it goes down smoothly.
Nepali: दाखरसद्वारा दाखको रातो रंगद्वारा यसको प्याला भित्रको चमकद्वारा सम्मोहित नहोऊ। यो बिना अवरोध घाँटीबाट तल स्वाट्टै जान्छ।
English: In the end, it bites like a snake, and poisons like a viper.
Nepali: तर अन्तमा यसले सर्पले झैं डस्छ गोप्य विष भएको विषालु सर्पले झैं डस्छ गोप्य विष भएको विषालु सर्पले झैं डस्छ।
English: Your eyes will see strange things, and your mind will imagine confusing things.
Nepali: तिमीले विचित्र चीजहरू देख्ने छौ। भ्रान्त विचार, तिम्रो मनमा कूद्ने छन्।
English: Yes, you will be as he who lies down in the midst of the sea, or as he who lies on top of the rigging:
Nepali: तिमीलाई यस्तो लाग्नेछ महासमुद्रको माथिल्लो सतहमा सुतिरहेछौ, तिमी जहाज माथि सुतिरहेछौ।
English: "They hit me, and I was not hurt! They beat me, and I don't feel it! When will I wake up? I can do it again. I can find another."
Nepali: तिमी भन्छौ तिनीहरूले मलाई हिर्काए मैले अनुभव गरिनँ, तिनीहरूले पिटे तर मलाई थाहा भएन। म कति वेला ब्यूँझन्छु? म जान्छु अनि अर्का मद्य पिउँछु। -19-
English: Don't be envious of evil men; neither desire to be with them:
Nepali: दुष्ट मानिसहरूको डाह नगर। तिनीहरूको संगतको इच्छा नगर।
English: for their hearts plot violence, and their lips talk about mischief.
Nepali: तिनीहरू आफ्नो हृदयमा नराम्रा योजनाहरू मात्र रच्छन्। तिनीहरू अरूलाई कसरी कष्ट दिने त्यस विषयमा मात्र वकिरहेका हुन्छन्। -20-
English: Through wisdom a house is built; by understanding it is established;
Nepali: एउटा घर ज्ञान द्वारा निर्माण गरिन्छ र समझशक्ति द्वारा यसलाई राम्रो स्याहार सुसार गरिन्छ।
English: by knowledge the rooms are filled with all rare and beautiful treasure.
Nepali: अनि ज्ञानद्वारा यसको भण्डारकोठाहरू विरल बहुमूल्य अनि असल चीजहरूले भरिन्छन्। -21-
English: A wise man has great power; and a knowledgeable man increases strength;
Nepali: एकजना बुद्धिमान मानिस, एउटा बलवान मानिस भन्दा असल हो। एकजना ज्ञानी मानिस महान शक्ति भएको मनिस भन्दा असल हो।
English: for by wise guidance you wage your war; and victory is in many advisors.
Nepali: यसकारण तिमीले लडाई लडन। अघि सावधानी पूर्वक योजनाहरू बनाउनु पर्छ। यदि तिमी विजयी हुनु चहान्छौ भने तिमीले धेरै सल्लाहकारहरूको सल्लाह लिनुपर्छ। -22-
English: Wisdom is too high for a fool: he doesn't open his mouth in the gate.
Nepali: मूर्ख मानिसले ज्ञान के हो बुझ्न सक्तैन शहरको फटकमा बसेर कुनै महत्वपूर्ण विषयमा तर्क गरिरहेको समय मूर्ख मानिसले केही बोल्न सक्तैन। -23-
English: One who plots to do evil will be called a schemer.
Nepali: दुष्ट षडयन्त्र सधैं गरिरहन्छौ भने, मानिसहरूले तिमीलाई जाल रच्ने भनि बोलाउँछन्।
English: The schemes of folly are sin. The mocker is detested by men.
Nepali: मूर्ख मानिसले गर्न चाहेका कुरा पापपूर्ण मात्र हुन्छन्। मानिसहरूले यस्तालाई घृणा गर्छन् जसले अन्य मानिसहरू भन्दा आफूलाई माथिल्लो तहको सम्झन्छ। -24-
English: If you falter in the time of trouble, your strength is small.
Nepali: यदि तिमीले आफैंलाई सकंटको समयमा कमजोर देखाउँछौ भने, तिमी साच्चै नै कमजोर हौ।
English: Rescue those who are being led away to death! Indeed, hold back those who are staggering to the slaughter!
Nepali: यदि मानिसहरू कसैलाई मार्ने दाऊमा रहेको पाए तिमीले त्यस मानिसलाई बचाउने भरमग्दुर प्रयास गर्नु पर्छ।
English: If you say, "Behold, we didn't know this"; doesn't he who weighs the hearts consider it? He who keeps your soul, doesn't he know it? Shall he not render to every man according to his work?
Nepali: यदि तिमीले भन्छौ “हेर, हामीहरूलाई यो कहिल्यै थाहा थिएन” के उहाँ जसले मानिसहरूको हृदयहरूलाई जाँच गर्नु हुन्छ यो सत्यतालाई जान्नु हुन्न र? उहाँ जसले मानिसहरूको आत्माहरूलाई पहारा दिनु हुन्छु यसको बारेमा जान्नु हुन्न र? अनि उहाँले प्रत्येक मानिसलाई उसको काम अनुसार दण्ड दिनुहुनेछ। -26-
English: My son, eat honey, for it is good; the droppings of the honeycomb, which are sweet to your taste:
Nepali: हे मेरो छोरो, मह उपभोग गर, यो असल हो, यो मुखमा अति नै गुलियो हुन्छ।
English: so you shall know wisdom to be to your soul; if you have found it, then there will be a reward, your hope will not be cut off.
Nepali: यसरी नै यो पनि तिमी जान कि त्यो तिम्रो आत्मा ज्ञानमा रमाउँछ। यदि तिमीले यो ज्ञान प्राप्त गर्यौ भने तिम्रो भविष्य हुनेछ, तिम्रो आशा कहिल्यै हराउने हुँदैन। -27-
English: Don't lay in wait, wicked man, against the habitation of the righteous. Don't destroy his resting place:
Nepali: एकजना चोर झैं होऊ जसले धर्मी मानिसको घरमा छापा मार्छ अनि यसबाट चिजबिचहरू लुटेर लान्छ।
English: for a righteous man falls seven times, and rises up again; but the wicked are overthrown by calamity.
Nepali: धर्मी मानिस सात पल्टसम्म लडे पनि ऊ फेरि उठ्छ। तर दुष्ट मानिसहरूलाई दुःख कष्टले लडाउँछ। -28-
English: Don't rejoice when your enemy falls. Don't let your heart be glad when he is overthrown;
Nepali: शत्रु हार्दा पनि खुशी नहोउ। शत्रुले ठोक्कर पाउँदा तिमी खुशी नबन।
English: lest Yahweh see it, and it displease him, and he turn away his wrath from him.
Nepali: यदि तिमीले यसो गर्र्यो भने परमप्रभुले चाल पाउनु हुनेछ अनि उहाँ तिमी सित निरास हुनु हुनेछ र यस्तो हुन सक्छ कि तिम्रो शत्रुलाई नै उहाँले सहायत गर्नु हुन्छ होला। -29-
English: Don't fret yourself because of evildoers; neither be envious of the wicked:
Nepali: दुष्ट मानिसहरूको कारणले गर्दा क्रोधित नबन; दुष्टहरूको डाहा नगर,
English: for there will be no reward to the evil man; and the lamp of the wicked shall be snuffed out.
Nepali: किनभने दुष्ट मानिसहरूको भविष्य छैन, तिनीहरू एउटा बत्ती झैं निभ्नेछन्। -30-
English: My son, fear Yahweh and the king. Don't join those who are rebellious:
Nepali: हे! मेरो छोरा, परमप्रभुको अनि राजाको डर मान् अनि विद्रोहीहरूसँग कहिले सम्मिलित नहोऊ।
English: for their calamity will rise suddenly; the destruction from them both--who knows?
Nepali: किनभने त्यस्ता मानिसहरू एकसी नासिनेछन। अनि तिमीलाई थाहाँ हुदैन कि कस्तो खालको कष्ट परमेश्वर र राजाले तिनीहरूमाथि ल्याउने छन्।
English: These also are sayings of the wise. To show partiality in judgment is not good.
Nepali: यी ज्ञानी मानिसहरूका वचनहरू हुनः न्याय गर्दा पक्षपात गर्नु अनुचित हुन्छ।
English: He who says to the wicked, "You are righteous"; peoples shall curse him, and nations shall abhor him--
Nepali: एकजना न्यायधीस जसले अपराधीलाई निर्दोष भनी फैसला  गर्छ भने राष्ट्रहरू द्वारा ऊ श्रापित हुनेछ अरू राष्ट्रहरू द्वारा ऊ निन्दित हुनेछ।
English: but it will go well with those who convict the guilty, and a rich blessing will come on them.
Nepali: तर जसले अपराधीलाई सजाय दिन्छ ऊ जनप्रिय हुनेछ र ऊ एकदमै धन्य हुनेछ।
English: An honest answer is like a kiss on the lips.
Nepali: निष्पक्ष वाक्य यस्तो चीज हो जसले मानिसहरूलाई आनन्दित तुल्याउँछ। यो ओठमा लिएको चुम्बन झैं हो।
English: Prepare your work outside, and get your fields ready. Afterwards, build your house.
Nepali: पहिले बाहिरी काम गर। खेतको काममा आफूलाई स्थापित गर अनि त्यस पछि तिम्रो घर बनाऊ।
English: Don't be a witness against your neighbor without cause. Don't deceive with your lips.
Nepali: तिम्रो छिमेकीको विरूद्ध कुनै न्यायिक कारण बिना गवाहीहरू नदेऊ झूटो नबोल।
English: Don't say, "I will do to him as he has done to me; I will render to the man according to his work."
Nepali: यसो नभन, “उसले मलाई जसो गर्यो म उसलाई त्यस्तै गर्नेछु! उसको कार्य अनुसार म उसको बद्ला लिने छु।”
English: I went by the field of the sluggard, by the vineyard of the man void of understanding;
Nepali: म एकजना अल्छे मानिसको भूमि भएर हिडदै आएँ। म एउटा विवेकहीन मानिसको दाखबारी भएर हिँडे।
English: Behold, it was all grown over with thorns. Its surface was covered with nettles, and its stone wall was broken down.
Nepali: त्यो भूमि काडाको झाडीले छोपेको छ, जता ततै बेकामको झार-पात उम्रेको छ। अनि ढुङ्गाको पर्खाल भत्केको छ।
English: Then I saw, and considered well. I saw, and received instruction:
Nepali: मैले यसलाई राम्ररी हेरें, अनि यसको बारेमा विचार गरे, मैले बुझें अनि एउटा पाठ सिकें।
English: a little sleep, a little slumber, a little folding of the hands to sleep;
Nepali: एक छिनको सुताईले अनि एक छिनको आरामले।
English: so your poverty will come as a robber, and your want as an armed man.
Nepali: दरिद्रता अनि अभाव तिमी माथि सशस्त्र मानिस झैं भएर आउनेछ जसलाई तिमीले हराउन असक्षम हुन्छौ।
English: These also are proverbs of Solomon, which the men of Hezekiah king of Judah copied out.
Nepali: सुलेमानका यी हितोपदेशहरू यहूदाका राजा हिजकियाका नोकरहरूबाट उतारेका हुन्।
English: It is the glory of God to conceal a thing, but the glory of kings is to search out a matter.
Nepali: परमेश्वरको महिमा चीजहरू लुकाउनु हो अनि राजाको महिमा चीजहरूको जाँच गर्नु हो।
English: As the heavens for height, and the earth for depth, so the hearts of kings are unsearchable.
Nepali: जसरी स्वर्ग हामी माथि छ र जमीन हामीबाट मुनि त्यसरी नै राजाको मन पनि रहस्य मय हुन्छ हामी बुझ्नै सक्तैनौं।
English: Take away the dross from the silver, and material comes out for the refiner;
Nepali: यदि चाँदीबाट अशुद्धतालाई निकालिइयो भने शिल्पी सुनारले त्यसबाट सुन्दर गहना बनाउनु सक्छन्।
English: Take away the wicked from the king's presence, and his throne will be established in righteousness.
Nepali: यस्तै प्रकारले, यदि दुष्ट अनि बेइमान उपदेशकहरूलाई राजाको उपस्थितिबाट हटाइन्छ भने, उसको शासन धर्मीकताद्वारा सुरक्षित हुनेछ।
English: Don't exalt yourself in the presence of the king, or claim a place among great men;
Nepali: राजाको अघि घमण्ड नगर, मुख्य मानिसहरूको महत्वपूर्ण स्थान नओगट।
English: for it is better that it be said to you, "Come up here," than that you should be put lower in the presence of the prince, whom your eyes have seen.
Nepali: एकजना राजकुमारको सामुनेमा अपमानित हुनु भन्दा राजाले तिमीलाई “यहाँ आइज” भनेको असल हो।
English: Don't be hasty in bringing charges to court. What will you do in the end when your neighbor shames you?
Nepali: न्यायकर्त्तालाई तिमीले देखेको कुरा तत्कालै नभनी हाल। यदि तिमी त्यसो गर्दा अर्को मानिसले तिम्रो कुरोलाई असत्य प्रमाण गरिदिए तिमी अप्ठेरोमा पर्नेछौ।
English: Debate your case with your neighbor, and don't betray the confidence of another;
Nepali: तिम्रो कसै सित दुई मत भए आपसमा नै मिलाई हाल अनि साथीको रहस्यको कुरा कसैलाई नभन।
English: lest one who hears it put you to shame, and your bad reputation never depart.
Nepali: यदि तिमीले अर्काको रहस्य खोलिदियौ भने तिमी आफैं लाजमा पर्नेछौ र तिमी माथि लागेको बद्नामी तिमीबाट कहिल्यै मेटिने छैन।
English: A word fitly spoken is like apples of gold in settings of silver.
Nepali: सही चिज सही समयमा भन्नु एउटा सुनको स्याउ चाँदीको घेरामा जोडेको जस्तै हो।
English: As an earring of gold, and an ornament of fine gold, so is a wise reprover to an obedient ear.
Nepali: एकजना झट्ट बुझ्ने मानिसको निम्ति ज्ञानी मानिसको हप्काई एउटा शुद्ध सुनको औंठी अथवा सब भन्दा राम्रो सुनबाट बनेको अन्यकुनै गहनाहरू जस्तो मूल्यवान हुन्छन्।
English: As the cold of snow in the time of harvest, so is a faithful messenger to those who send him; for he refreshes the soul of his masters.
Nepali: एक विश्वसनीय दूत संवाद पठाउने मानिसको निम्ति बाली भित्रयाउने समयको गरमदिनको शीतल पानी जस्तै हो उसले उसको मालिकको आत्मालाई पुनः ताजगी गराउँछ।
English: As clouds and wind without rain, so is he who boasts of gifts deceptively.
Nepali: कसैले उपहार चढाउँछु भनी प्रतिज्ञा गर्छ तर चढाउँदैन भने त्यो बादल अनि बतास जस्तै हो।
English: By patience a ruler is persuaded. A soft tongue breaks the bone.
Nepali: धैर्यपूर्ण कुराले राजालाई शान्त गराउँछ नम्र बोली अत्यन्त शक्तिशाली हुन्छ।
English: Have you found honey? Eat as much as is sufficient for you, lest you eat too much, and vomit it.
Nepali: मह खानु स्वस्थको लागि असल हो तर यही धेरै खाए मानिस विमारी हुन्छ।
English: Let your foot be seldom in your neighbor's house, lest he be weary of you, and hate you.
Nepali: त्यसरी नै, आफ्नो छिमेकीको घरमा घरी-घरी नजानु नत्र उसले तिमीलाई घृणा गर्न थाल्छ।
English: A man who gives false testimony against his neighbor is like a club, a sword, or a sharp arrow.
Nepali: जसले उसको छिमेकीको विरूद्ध झूटा साक्षी दिन्छ ऊ एउटा लाट्ठी तरवार अथवा एउटा तीखो काडझैं खतरा हुन्छ।
English: Confidence in someone unfaithful in time of trouble is like a bad tooth, or a lame foot.
Nepali: झूटो बोल्ने मानिस माथि कहिल्यै भर नपर्नु, त्यो मानिस कष्टदायी दाँत तथा लङ्गडे खुट्टा जस्तै हो। र आवश्यक्ताको समयमा धोका दिन सक्छ।
English: As one who takes away a garment in cold weather, or vinegar on soda, so is one who sings songs to a heavy heart.
Nepali: शोकाकुल मानिसको अघि खुशीयालीको गीत गाउनु जाडो लागेको समयमा कसैको शरीरको लुगा उतारि दिनु जस्तै हो। यो सोडामा सिर्का मिलाउनु जस्तो हो।
English: If your enemy is hungry, give him food to eat. If he is thirsty, give him water to drink:
Nepali: तिम्रो शत्रु पनि भोकाएको भए उसलाई भोजन देऊ र तिर्खाएको भए पानी देऊ।
English: for you will heap coals of fire on his head, and Yahweh will reward you.
Nepali: यदि तिमीले यसो गरयौ भने त्यो मानिस लाजमा पर्नेछ। यो उसको टाउको माथि बल्दै गरेका कोइलाहरू राख्नु बराबर हो अनि परमप्रभुले तिम्रो क्षतिपूर्ति गर्नु हुनेछ।
English: The north wind brings forth rain: so a backbiting tongue brings an angry face.
Nepali: उत्तरबाट वहने हावाले पानी बर्षाउछ अनि त्यसरी नै निन्दाले क्रोध जगाउँछ।
English: It is better to dwell in the corner of the housetop, than to share a house with a contentious woman.
Nepali: झगडालु स्वभाव भएकी पत्नीसित घरमा वास गर्नु भन्दा छाना माथि बस्नु असल हो।
English: Like cold water to a thirsty soul, so is good news from a far country.
Nepali: टाढा ठाउँ बाट आएको शुभ समाचारहरू त्यत्तिकै शीतल हुन्छ जति गर्मीको दिनमा प्यास र थकित भएर पिएको पानी शीतल हुन्छ।
English: Like a muddied spring, and a polluted well, so is a righteous man who gives way before the wicked.
Nepali: यदि असल मानिस  दुर्बल हुन्छ र दुष्ट मानिसलाई पछ्याउँछ भने यो शुद्ध पानीमा फोहर मिसिनु जस्तै हो।
English: It is not good to eat much honey; nor is it honorable to seek one's own honor.
Nepali: मह पनि धेरै खाए तितो हुन्छ, त्यसरी नै धेरै मान नखोज।
English: Like a city that is broken down and without walls is a man whose spirit is without restraint.
Nepali: आफैंले आफैंलाई नियन्त्रणमा राख्न नसक्ने मानिस भत्केको पर्खाल भएको शहर बराबर हो। ज्
English: Like snow in summer, and as rain in harvest, so honor is not fitting for a fool.
Nepali: ग्रीष्म ऋतुमा हिउँ र्बषनु राम्रो होइन, बाली काटूने समयमा पानी र्बषनु ठीक होइन अनि त्यसरी नै मूर्खलाई सम्मान गर्नु अनुचित हो।
English: Like a fluttering sparrow, like a darting swallow, so the undeserved curse doesn't come to rest.
Nepali: तिमीले कसैको हानी नगरी उसले तिमीलाई सराप्छ भने उसको त्यो श्राप तिमी माथिबाट कुनै चंचल चरा उडेर गए जस्तै हो।
English: A whip is for the horse, a bridle for the donkey, and a rod for the back of fools!
Nepali: जसरी घोडा चाबुकले काबुमा आउँछ, खच्चर लगामले आउँछ, त्यसरीनै एकजना मूर्ख डण्डाले काबूमा आउँछ।
English: Don't answer a fool according to his folly, lest you also be like him.
Nepali: मूर्खलाई त्यसको मूर्खता अनुसारको उत्तर नदेऊ, नत्रभने तिमी पनि मूर्ख हुनेछौ।
English: Answer a fool according to his folly, lest he be wise in his own eyes.
Nepali: एउटा मूर्खलाई उसको मूर्खतापूर्ण उत्तर देऊ तर पनि उसले आफैंलाई ज्ञानी सम्झिन्छ।