title: Tryater spilet yn húskeamers Drylts en Poppenwier

maintext:
Snits – Tryater spilet dizze hjerst de húskeamerferzje fan de foarstelling Doarp Europa by Friezen thús. Trije teams fan trije fan de njoggen spilers binne te gast yn húskeamers. Koart nei de húskeamerferzje is de foarstelling Doarp Europa te sjen by lokale bedriuwen mei sterke Europeeske konneksjes. It publyk sit dan yn produksjehallen, wurkpleatsen en opslachromtes.
Wa bin ik en wêr bin ik thús? Wenje en wurkje drage by oan de foarming fan ús identiteit. Dêrom lit Tryater Doarp Europa sjen op plakken dêr’t minsken har eigen fiele: by bedriuwen én yn húskeamers.
Op sneon 13 oktober om 20:00 oere is de húskeamerfoarstelling fan Doarp Europa te sjen by Saskia Rosendaal, Uilenburg 18 yn Drylts, en by Tine Douma, Bûtenbuorren 10 yn Poppenwier. Der is beheind plak, kaarten binne allinne yn de foarferkeap te keap op www.tryater.nl en 058-2539550 (ti. en to. 14:00-17:00 oere).
De húskeamerfoarstelling heart by de foarstelling Doarp Europa mei spilers Aly Bruinsma, Beppe Costa, Klaus Jürgens, Marjolein Ley, Eva Meijering, Romke Gabe Draaijer, Brecht Wassenaar, Sjoerd Blom en Sonja Zwolska dy’t op freed 19 oktober te sjen is by Fisher Edelstaal yn Snits. Kaarten binne te keap fia Theater Sneek: www.theatersneek.nl of 0515-431400.
Dizze meartalige foarstelling makket diel út fan it haadprogramma fan Leeuwarden-Fryslân Kulturele Haadstêd 2018. De húskeamerfoarstellingen en it ferdjippingsprogramma fan Doarp Europa binne mei mooglik makke troch it BankGiro Loterij Fonds.


title: Griene Sjippe spilet Motoroalje bij Garaazje Leenstra yn Gau

maintext:
Gau – Teater Kollektief “Griene Sjippe” spilet op snein 4 Novimber om 16:00 oere it teaterstik Motoroalje bij Garaazje Leenstra yn Gau.(Doarren iepen om 15:15). Kaarten binne 10 euro (mei twa konsumpsjebonnen). Opjaan fia autobedriuw Leenstra De Clegauwe 13 8627 SM Gau. Tillefoan 0515-521772 of fia de mail: info@autobedrijfleenstra.nl
Motoroalje
Wa hat tsjintwurich gjin auto foar de doar stean, elkenien, tinkt my. Us hillich dom.Op de auto wurdt fakentiids better past,dan as it om jo eigen lichemsûnens giet. Ien lyts kraske op de auto en wy binne totaal fan it sintrum.
Ja, wy poetse wat ôf op ús auto. Mar, ek de oerheid wit de auto te finen en sa ferdwynt der hiel wat jild yn de steatskas. Jo wurde as bestjoerder eltse dei yn’e gaten hâlden,sels efter de boskjes. De auto is de molkko fan de oerhiet. Mar, dyselde auto bringt ek in protte gefaren mei him mei. Net sa sear de auto, mar dyjinge dy’t de auto bestjoerd.
“Griene Sjippe “ wol jo as taskôger efkes mei nimme nei de autogaraazje, efkes rûke, priuwe en fiele litte hoe’t hja der mei-elkoar wer yn slagge binne om der in pracht fan in teater produksje fan te meitsjen mei de noadige koartswyl en oare yngrediïnten oer de auto en syn bestjoerder, dy’t jo reitsje sille!

fasttext_language: fy


title: Rolling Home brengt múzikaal earbetoon an Doede Bleeker

maintext:
Workum- Oulopen maart overleed toubadour Doede Bleeker út Staveren. Hij mocht mar 65 jaar oud wurdde.Un groat gemis foar familiy en (múzikale) frynden. Gisteravend was der in de havenkom fan Workum un múzikaal earbetoan an de Staverense misthoorn, opsetten deur Doede syn oomsêger, Brunu Rummler. Earder dit jaar was der al un beskeiden múzikaal earbetoan tidens Aaipop in Nijlaan.
Rolling Home út Sneek, trad oait tweekear met Doede Bleeker op, en was krekt as un soad anderen dy’t oait met Doede op’e planken stonnen gisteravend anwezech in Workum. Ut Sneker folkkoar song twee ferskes fan Doede: ‘Wat un groate swetser’ en ‘Wij willen vissen’.
Naast Rolling Home traden gisteravend o.a. ok Johan Junckers, Sytse van der Werf, Jilt Heidstra, Johan Keus en Gerard Nijborg op. Ut was un waardech earbetoan an Doede Bleeker, dy’t overal en altyd ut stads as foertaal brúkte. Ok foar de minsen dy’t opkomme foar de stadsdialekten is ut gemis fan Doede groat.
Mòrren gaat fanút Workum de Strontrace fan start, un evenement wêr’t Doede sic hok bij betrokken foëlde.
hvdv
Foto’s Rinske Poiesz-Zijlstra


title: Opstigings werkenbere komeedzje yn Folsgeare

maintext:
Folsgeare- Opstigings” is in fleurige foarstelling fan de Sterke Froulju. It is in jûn wille foar manlju en ek foar froulju. Dizze foarstelling is in seksy, swingende en werkenbere komeedzje troch fjouwer froulju dy’t witte wêr’t se ‘t oer ha.
Wa kent it net: samar bloedhjit, it swit brekt dy út, do wurdst wat ferjitlik, hast lêst fan wikseljende stimmings, mood swings. It komt allegearre foarby yn de foarm fan bysûndere sketskes en sankjes en dat mei swingende humoren.
Aanvang 20.00 uur prijs € 10.- p.p.
Dorpshuis ” Yn ‘e Lijte” te Folsgare


title: Philippus H. Breuker: Dreaun fan d’ierde dream - Libben en wurk fan Obe Postma

maintext:
Snits- De Dútse dichter C.F. Gellert sei ea oer in ferstoarn âld man dat de grutsten fan syn foartreflikheden wienen: ‘Er ward gebohren, Er lebte, nahm ein Weib, und starb’. Obe Postma naam sels gjin frou en hie boppedat mar ien dy’t er syn freon neame koe – hoe saai moat syn biografy wol net wêze. Mar sa is it net.
It libben fan Obe Postma hat krekt ryk west. Hy hold him yntinsyf dwaande mei sokke ferskillende dingen as de wis- en natuerwittenskippen, de filosofy en de psychology, de dichtkeunst, de skiednis en it ûnderwiis. Syn wittenskiplik wurk is ynbêde yn ynternasjonale ferbannen. Syn dichtwurk jout sicht op ynfloedrike poëzy. Hy hat syn besibbens mei de grutte tinkers en dichters fan syn tiid herkend, har lêzen en ferarbeide, en mear as ien en twa wrâldferneamde Nederlânske gelearden hat er persoanlik kend. Yn de poëzy hawwe Rilke, Emily Dickinson en de klassike Sineeske dichters him tige nei lein.
Tsjinstellingen wiene der ek. Hy hong oan it libben, woe lokkich wêze en diel útmeitsje fan in ienheid, mar wie folslein in man op himsels. By alle geleardheid is de grûntoan fan syn bestean mankelikens en syn libben is tekene troch ûnrêst en begearen.
It wie in dreaun man. Hy moast wurkje, hy koe net oars. Oan de ein fan syn libben sei er: ‘Mar ik haw dien wat ik moast’ en dêr bedoelde er mei dat er it ûnmooglike neistribbe hie.
Hy hat it grutte neistribbe. Miskien wie it ek wol in grut man. Hy wurdt ommers net allinnich ûnder fakgenoaten respektearre, mar as dichter hat er ek trouwe leafhawwers yn grutter rûnten. Hy krige de beide heechste Fryske provinsjale prizen op it gebiet fan literatuer en wittenskip, in unikum yn de skiednis oant hjoeddedei ta. Yn de Fryske kultuer nimt er in bliuwend plak yn. Hy sil noch lang ynspiraasje en herkenning jaan.
Ph. H. Breuker wie heechlearaar yn Leien en Amsterdam en hat him jierrenlang dwaande holden mei de stúdzje nei libben en wurk fan Obe Postma, ek yn syn tiid oan de Fryske Akademy.
Ferskynt op 24 oktober 2018
Boekynfo :
Untwerp en opmaak omslach : Gert Jan Slagter
Untwerp en opmaak binnenwurk: Peter Boersma
Utfiering: hardcover, full-colour
352 siden, priis € 35,00
ISBN 978 949 205 250 6
Ook recent
P. Breuker, Lytse bal, grut spul
Imke Müller-Hellmann, Verdwenen in Duitsland
Beb Mulder, Must es kieke
Obe Postma, Selected Poems
Sake P. Roodbergen, De Ljip
Een meelijwekkend volk. Vreemden over Friezen
Johanna Kessler, We Love Books
Het dagboek van HIDDE DIRKS KAT
Justin Kroesen, De Friese Elfkerkentocht (drietalig)


description: Spor Toto 1.

title: Spor Toto 1. Lig: Kardemir Karabükspor: 0 - Ümraniyespor: 1


title: Strikers: Trije miggen yn ien klap

maintext:
Trije yn ien. Gjin trije-ienheid, nee dat net. Wy moatte de minsken dy’t no in teologyske útiensetting oer de triniteit ferwachtsje teloarstelle. Hoewol dat in hiel ynteressant gegeven is, geane wy no fierder mei trije damjûnen yn ien ferslach.
Twa wike lyn kamen de Stadige Strikers foar it earst wer by-inoar. It waard in tige gesellige jûn. In fleurige boel. It wie sa as it de lêste jierren it gefal is: begjin septimber krigen wy op de app fan Tineke de fraach wannear wy hast wer ris begjinne soenen. It bestjoer appte werom: Op de 24ste. Sa let wie de reaksje. Ja sa let. Ien fan ús leden kaam lykwols in wike earder foar de tichte doar. Allegearre signalen dat men der sinne oan hie om wer te begjinnen. Alderhande saken waarden op in fleurige wize besprutsen. Dêrnei waard noch efkes foar spek en brea ús moaie sport beoefene.
De earste echte damjûn liigde der net om. Noch hast nea ha yn de histoarje fan de Stadige Strikers de dammers sa stil harren potsjes skood. It gyng der om wei krekt of wie it in kampioenskip. Hiele spannende partijen. Guon ferlearen krekt op de streek. Oaren joegen omraak partij, mar koenen it yn de einfaze krekt net rêde. Koprinner waard Dicky van der Meer troch twa partijen te winnen.
De tredde mich like in protte op de twadde. Der waard wer omraak spile. Hoewol Dicky van der Meer as koprinner oan syn partij tsjin Jelle Wiersma begûn, koe er oan de titel koprinner net in ferfolch jaan. It potsje wie nammentlik ridlik gau út. Dêrom spilen de beide mannen ek fuort it twadde potsje mar. Dat wûn Jelle ek. Hy is no de listoanfierder. Us nestor fan de klup wûn syn twadde spul ek. Ferline wike fan bauke Bos en no fan syn omkesizzer Ype Boelens. Dy lêste partij levere him twa punten op.
Utslaggen 3 – 10: Bauke Dykstra - Sjoerd Jan Bakker 0 – 1; Cor Kooistra – Jelle Wiersma 0 – 1; Willem Schaap – Sjoerd Huitema 1 – 0; Ype Boelens – Dicky van der Meer 0 – 1; Tineke Teigeler – Hennie de Haan 0 – 1; Bauke Bos – Bauke de Boer 0 – 1; Dicky van der Meer – Tineke Teigeler 1 – 0. 10 – 10: Dicky van der Meer – Jelle Wiersma 0 – 1; Bauke Bos – Bauke Dykstra 0 – 1; Hennie de Haan – Sjoerd Huitema 0 – 1; Bauke de Boer- Ype Boelens 2 – 0; Tineke Yeigeler – Ype Boelens 0 – 1; Cor Kooistra – Sjoerd Jan Bakker ½ - ½; Jelle Wiersma – Dicky van der Meer 1 – 0.


description: Tryater spilet sneon 13 oktober de húskeamerferzje fan de foarstelling Doarp Europa yn húskeamers yn Drylts en Poppenwier.

maintext:
Teams fan trije fan de njoggen spilers binne dy sneon om 20.00 oere te gast yn de húskeamers fan Saskia Rosendaal, Uilenburg 18 yn Drylts en by Tine Douma, Bûtenbuorren 10 yn Poppenwier. Der is beheind plak, kaarten binne allinne yn de foarferkeap te keap op www.tryater.nl en 058-2539550 (ti. en to. 14:00-17:00 oere).
Koart nei de húskeamerferzje is de foarstelling Doarp Europa mei spilers Aly Bruinsma, Beppe Costa, Klaus Jürgens, Marjolein Ley, Eva Meijering, Romke Gabe Draaijer, Brecht Wassenaar, Sjoerd Blom en Sonja Zwolska te sjen op op freed 19 oktober by Fisher Edelstaal yn Snits. Kaarten binne te keap fia Theater Sneek: www.theatersneek.nl of 0515-431400.
Dizze meartalige foarstelling makket diel út fan it haadprogramma fan Leeuwarden-Fryslân Kulturele Haadstêd 2018. De húskeamerfoarstellingen en it ferdjippingsprogramma fan Doarp Europa binne mei mooglik makke troch it BankGiro Loterij Fonds.


description:
1/17
...

title: Lady Petagna sexy | Michelly fa impazzire i fan FOTO


description: xin lỗi fan - -

title: xin lỗi fan


title: De Nacht fan Quatrebras

maintext:
Op freed 2 novimber fersoarget Tresoar in jûn dy’t jin meinimt nei de wrâld fan Quatrebras, it tydskrift dat yn de jierren ’50 en ’60 in wichtige bydrage levere oan de fernijing fan de Fryske literatuer.
It bysûndere fan Quatrebras wie dat ferskate dissiplinen – literatuer, keunst, toaniel, fisuele poëzy – gearwurken en in protte kreativiteit losmakken. Op dizze jûn is ien fan de lêste redakteuren fan Quatrebras te gast: Gysbert Japicxpriiswinner Josse de Haan, dy’t spesjaal út Spaansk Baskelân wei oerkomt. Ernst Bruinsma sil in fraachpetear mei him hâlde en him in faksimilee-útjefte fan syn ‘Anarky’s’ oanbiede.
En fierder:
Koarte lêzings fan Frank den Oudsten, Bert Looper en Ernst Bruinsma
Elske Schotanus draacht foar út wurk fan Hessel Miedema
Muzykoptredens en performances fan Jan Klug, Sytse Jansma en Hans Wijnbergen
Jierren ’50 toaniel fan Jelle de Jong
Wannear: Freedtejûn 2 novimber, 20.00-24.00
Wêr: Tresoar, Bûterhoeke 1, Ljouwert
Tagong fergees


title: Eigner Stint freget fallisemint oan

maintext:
De fabrikant fan de Stint freget hjoed fallisemint oan by de rjochtbank. Eigner Edwin Renzen sjocht nei eigen sizzen gjin útwei no’t de oerheid net mei it bedriuw yn petear wol oer hoe’t de Stint de dyk wer op kin.
It bedriuw út Putten, Stint Urban Mobility, leit stil sûnt de oerheid nei it fatale ûngelok yn Oss besleat dat de elektryske bakfytsen net mear de dyk op meie. Minister Van Nieuwenhuizen besleat dêrta nei ferkennend ûndersyk fan de Ynspeksje Leefomjouwing en Transport (ILT), dêr’t mooglike feiligensrisiko’s yn nei foaren kamen. By it ûngelok op 20 septimber yn Oss, dêr’t in Stint by grypt waard troch in trein, kamen fjouwer bern om it libben.
Neffens Renzen is de Stint wol deeglik feilich. Hy hie ôfrûne wike in lêste petear mei it ministearje mar dat late ta neat. Freedtejûn is it personiel ynljochte. Der wurkje sa’n tritich minsken, en by taleveringsbedriuwen sa’n tweintich.


title: Waarpraatsje: kâlder

maintext:
DE JOUWER – Nei in skiere tongersdei mei sa út en troch wat rein, wurdt it fan freed ôf kâlder.
Yn ’e nacht fan tongersdei op freed is de loft berûn en kin it sa út en troch wat reine. De wyn is matich en giet nei it westen oant súdwesten. By de kust lâns stiet wat mear wyn. It wurdt 10 graden.
Freed is de loft ek berûn en kin der noch hieltyd wat reinwetter falle. Letter op ’e dei binne der ek in pear opklearringen folge troch inkelde buien, miskien wol mei hagel en tonger. De matige, by de kust lâns frij krêftige weste- oant súdwestewyn giet letter nei it westen oant noardwesten en hellet wat oan. By de kust lâns en boppe de Iselmar stiet dan in krêftige oant hurde wyn. It wurdt freed earst 11 graden, letter sakket de temperatuer nei in graad as 7.
Sneon sjogge wy de sinne ek net folle en der kin noch in drip reinwetter falle. De noardwestwyn jout him wer wat del en it wurdt in graad as 10.
Jan Brinksma


title: Iepenloftspul Dronryp hâldt audysjes foar Turks Fruit

maintext:
Yn Dronryp sil fan juny 2019 ôf it stik Turks Fruit as iepenloftspul opfierd wurde. It hertferskuorrende ferhaal oer de heftige leafde tusken byldhouwer Erik en de jonge frou Olga. Harren hertstochtlike relaasje kriget in dramatyske omkear as de jonge frou slim siik wurdt en komt te ferstjerren. Dat ferhaal oer kanker yn de sechtiger jierren is spitigernôch hjoed-de-dei noch hieltyd aktueel.
Op sneon 13 oktober, fan 10.00 oere ôf, hâldt Iepenloftspul Dronryp in audysjedei foar Turks Fruit. Regisseur Theo Smedes is foar de rollen (grut en lyts) en figuraasje op syk nei sawol manlju as froulju fan 18 jier en âlder. Omdat live muzyk in grutte rol spylje sil, moatte de haadrolspilers net allinne spylje mar ek sjonge kinne. Fierder sille dûns en beweging yn it stik ek in wichtige rol spylje. It is op dit stuit noch net te sizzen oft der ek gebrûk makke wurdt fan in koar. Dat hinget ôf fan wat der op de audysjes ôfkomt. Dat hâldt de regisseur noch iepen.
De earste twa moannen sil der earst ien kear yn ‘e wike repetearre wurde. Dêrnei sil dat twa kear yn ’e wike wurde. Yn it lêst foar de foarstellingen komt der noch in tredde kear yn ‘e wike by. De foarstellingen binne op 21, 22, 26, 28 en 29 juny en 5 en 6 july 2019.
Wa’t har of him oanmelde wol de audysjes wurdt frege om foar woansdei 10 oktober it opjefteformulier yn fia www.iepenloftspuldronryp.frl yn te foljen. Opjaan as meiwurker foar bygelyks de bouploech, catering of as kommisjelid kin ek. Nei de slutingsdatum wurdt sa gau mooglik in útnûging foar de audysjedei ferstjoerd.


title: Wolkom op ’e lêste tongersdei fan ’e moanne

maintext:
Yn ferbân mei de hjerstfakânsje sil de aktiviteit yn it ramt fan ‘Wolkom op ‘e lêste tongersdei fan ‘e moanne’ dizze kear op 18 oktober 2018 wêze. Dan sil Erik Dijkstra yn it Provinsjehûs in lêzing hâlde oer it strafkamp Yde yn Drinte.
Mear as hûnderttûzen manlju waarden fan septimber 1944 ôf oproppen om te wurkjen oan Dútske ferdigeningswurken yn Nederlân. Foar de besetter wie it belang grut om de alliearden sa lang mooglik tsjin te hâlden. Der waard dan ek hurd optreden tsjin wegerders. In part fan dy saneamde spitters seach kâns om te flechtsjen of kaam net werom fan ferlof. Se wiene dan feroardiele ta in libben as ûnderdûker. Waarden se by in razzia of troch ferried pakt, dan kamen se nei in ferbliuw yn de finzenis yn in strafkamp yn Dútslân of Drinte telâne om dochs noch foar de fijân te spitten.
Ien fan dy manlju wie Eelke Dijkstra. Mei tritich oaren waard er yn novimber 1944 út it Hûs fan Bewarring yn Ljouwert oerbrocht nei Yde. Syn oarlochsdeiboek wie foar syn bernsbern en auteur Erik Dijkstra oanlieding om ûndersyk te dwaan nei it fergetten strafkamp yn Yde. It djipgeande argyfûndersyk resultearre yn it boek Spitten voor de vijand.
Yn syn lêzing sil skriuwer/sjoernalist Dijkstra omtinken jaan oan it ferhaal fan de tûzenen Ljouwerters dy’t oan it wurk set wiene yn Drinte en oan de grutte razzia’s yn de stêd. Hokker rol spile de Ljouwerter NSB-boargemaster Schönhard dêryn? Hoe wie it foar de efterbliuwers? De skriuwer stiet ek stil by in ferskriklik ûngemak dat yn 1944 it libben koste oan fjouwer Ljouwerters dy’t út Drinte op wei nei hûs fa wiene.
De lêzing op tongersdei 18 oktober 2018 is yn it Provinsjehûs. De seal is om 12.00 oere iepen, de lêzing begjint om 12.30 oere, duorret omtrint in oere en is frij tagonklik. De fiertaal is Nederlânsk.
It Provinsjehûs iepenet op hast elke lêste tongersdei fan ‘e moanne de doarren foar it publyk. Dan wurde nijsgjirrige, leechdrompelige aktiviteiten yn ien fan de publyksromten fan it Provinsjehûs organisearre. Soms troch de Provinsje sels, soms troch ynwenners, mar altyd foar de ynwenners fan de provinsje. In oersjoch fan de Wolkom-aktiviteiten yn 2018 is te finen op www.fryslan.frl/wolkom. Foarôf oanmelde – en mei hoefolle persoanen – wurdt tige op priis steld. Oanmelde kin op wolkom@fryslan.frl.


title: Nije brânstofnammen oan de pomp

maintext:
Sûnt ôfrûne freed hawwe brânstofnammen oan de pomp in oare namme, al bliuwe de fertroude oantsjuttings (benzine, disel en LPG) noch wol efkes bestean. Op alle pompen en fulpistoalen yn de lannen fan de EU plus Yslân, Liechtenstein, Noarwegen, Masedoanië, Servië, Switserlân en Turkije sitte no deselde stikkers. It moat no maklik wêze om oeral yn Europa de juste brânje te tanken.
Symboalen foar benzine binne rûn mei in E en in sifer dy’t it etanolgehalte oanjouwe: E5 en E10. Disel wurdt B7, ferwizend nei de sân persint oan biobrânstof dy’t yn ’e disel sit. LPG haldt itselde symboal. Yn de ôfrûne wike is der flink stikkere. Yn hiel Nederlân binne 150.000 stikkers pleatst by goed fjouwertûzen tankstasjons. Wa’t de kommende dagen tanke sil, hoecht him gjin soargen te meitsjen: de âlde nammen fan de brânstoffen stean der noch gewoan by. Sûnt freed is allinnich in ekstra stikker te sjen.
E5, oftewol benzine mei fiif persint bymongen bio-etanol, komt oerien mei de hjoeddeiske populêre Euro95 en Euro98. Sûnt 2005 wurdt al maksimaal fiif persint etanol bymongen. Neffens EU-regels moat dat yn 2020 minimaal tsien persint wêze. Oftewol E10. Eigners fan âldere auto’s fan foar 2000 moatte dêr by it tanken fan E10 wol om tinke. Likernôch tsien persint fan alle auto’s hat neffens de ANWB ûnder oare brânstofliedings dy’t net oer E10 kinne. De brânstof is troch it hegere etanolgehalte agressiver foar metalen en keunststoffen. Kontrolearje hjir oft in auto geskikt is foar E10.
De ferplichting om as pomphâlder E10 oan te bieden betsjut net dat E5 ferbean wurdt. Mar neigeraden hieltyd minder auto’s allinnich op E5 ride kinne, sil E5 op termyn fansels ferdwine.


title: Fiif nominaasjes foar arsjitektuerpriis Fryslân

maintext:
Der binne fiif projekten nominearre foar de Vredeman de Vries Priis foar arsjitektuer 2018. De winner wurdt op sneon 17 novimber bekend makke yn Museum Belvédère yn Oranjewâld.
De sjuery hat mei-inoar fjirtich ynstjoeringen beoardiele. De nominaasjes binne:
Blokhuispoort, Ljouwert
TWA Architecten, Burdaard
Nieuwbouw woning en Atelier, Bartlehiem
Dorenbos Architekten, Gytsjerk
Huis aan het Meer, Aldegea
Studio Nauta, Rotterdam
Museum en Werkplaats Houtstad, Drylts
Onix NL, Grins
Poortgebouw Nachttuin, Wier
NRJ Architectuur, Ljouwert
De Provinsje wol mei de priis de belangstelling foar arsjitektuer by in breed publyk fergrutsje. De winner kriget in bedrach fan € 5.000. De priis is foar sawol de ûntwerper as de opdrachtjouwer.
Hans Vredeman de Vries
De priis is nei Hans Vredeman de Vries ferneamd. Dy arsjitekt, planolooch, tekener, keunstner is yn 1527 yn Ljouwert berne. Hy stiet ek bekend as de grûnlizzer fan de Antwerpse Renaissancestijl.


title: Waarpraatsje: ritich

maintext:
DE JOUWER – Nei in kâlde nacht (Ljouwert -1,3) en in kreaze mar ek kâlde snein krije wy no twa dagen mei ritich waar.
Yn ’e nacht fan snein op moandei rekket de loft berûn en letter kin it wat reine. De noardeastewyn is matich, by de kust lâns en boppe de Iselmar frij krêftich. It wurdt om de 3 graden hinne.
Moandei is de loft berûn en soe it ek noch wat reine kinne. Yn ’e jûn is der op ’e nij kâns op wat rein. De wyn komt út it noardeasten en is matich, by de kust lâns frij krêftich oant krêftich. It wurdt mei 5 graden in kâlde dei.
Tiisdei wurdt in wiete dei. Fan woansdei ôf wurdt it in stik mylder.
Jan Brinksma


title: Fryske premjêre ‘Omdat ik dit libben leafha’ yn Boalsert

maintext:
Keamerkoar Con Amore Musica, ûnder lieding fan Gerben van der Veen, fiert op 3 en 4 novimber 2018 Omdat ik dit libben leafha út. De oarspronklike tekst fan de Yndiaaske dichter Rabindranath Tagore (1861-1941) is oerset en bewurke troch de Fryske dichter Eppie Dam. Komponist Jan de Jong skreau de muzyk foar mingd koar en fjouwer solisten. De premjêre is yn Boalsert. In dei letter wurdt it wurk op It Hearrenfean útfierd.
Yn 1909 brocht de Yndiaaske dichter Rabindranath Tagore syn masterwurk Gitanjali út, in rige fan 103 devoate en mystike fersen, dêr’t de folheid fan it libben yn besongen wurdt. Yn it Ingelsk waard de bondel bekend as Song Offerings. Yn it Nederlânsk waard er troch Frederik van Eeden oerset (Wijzangen, 1913). Tagore krige yn 1913, as earste net-Europeaan, de Nobelpriis foar Literatuur, foar syn oeuvre yn it algemien en foar Gitanjali yn it bysûnder.
Omdat ik dit libben leafha fan Eppie Dam en Jan de Jong is op in part fan de 103 sangen basearre. It is in wurk foar mingd koar en fjouwer solisten: sopraan, alt, tenoar en bas. Dy stimmen fertolkje respektyflik de mem, de reizger, de sjenner en de dichter. Dy personaazjes komme by Tagore sels net foar en yn wêzen binne it ek net mear as fasetten en ferklaaiïngen fan ien en deselde persoan: de ik, de minske. It koar lit ek in kant fan dyselde minske sjen. As it koar yn petear mei de personaazjes giet, hat dat it karakter fan in echo, in tsjingelûd of in refleksje.
Nei it alfde fan de fyftjin ûnderdielen wurdt it stik in rekwiëm. Dam: “By Tagore giet de folheid fan it libben gast stil yn de folheid fan de dea oer. Hy hat se beide like leaf, krekt as lei in mem har poppe allinne mar fan it iene boarst oer nei it oare. Dat is it prachtige byld dat er brûkt.”
Dirigint Gerben van der Veen koe it wurk fan Tagore net, mar Jan de Jong sette him op it spoar. Dy hearde fan Eppie Dam oer de teksten en dy krigen him sa yn ’e besnijing dat er se op muzyk sette woe. Van der Veen: “It wurk hat in sterk poëtyske sfear. Jan hat it sjongsum en tagonklik muzikaal fertaald. It irenyske boadskip wurdt suver en moai oerbrocht.”
By de útfieringen wurde twa koarte stikken yn de oarspronklike taal, it Bingaalsk, foarlêzen troch Omik Ahmed, dy’t al acht jier as ICT’er yn Nederlân wennet.
Omdat ik dit libben leafha wurdt útfierd troch Keamerkoar Con Amore Musica, ûnder lieding fan Gerben van der Veen. De solisten binne: Fardau van der Woude, sopraan; Femke de Boer, alt; Maarten Romkes, tenoar; Ben Brunt, bas; Chantal Brunt, fluit; Nienke van Leijden, harp; Jan de Jong, harmoanium en Jeffry Frikken, slachwurk.
Kaarten binne yn de foarferkeap à € 18 te bestellen op www.theatersneek.nl. Oan de doar kostje se € 20.
De útfieringen binne
op 3 novimber yn de Gasthústsjerke om 20.00 oere en
op 4 novimber yn de Roomske tsjerke op It Hearrenfean om 15.30 oere.


title: Hjerstfakânsje yn it Natuermuseum Fryslân

maintext:
Dit jier stiet de hjerstfakânsje yn it Natuermuseum Fryslân yn it teken fan ‘Kûnstsinnige eerappels’. Yn dizze ôfslutende útstalling fan Potatoes go Wild fan de stichting De Bildtse Aardappelweken draait it om ûnferwachte en meiwaaksende keunst, makke mei de ierappel as ynspiraasjeboarne. De hjerstfakânsje HieperdePieper slút dêr hielendal by oan.
Elkenien yt se: sean, bakt, frituerd of poft. In ierappel liket sa gewoan, mar der is hiel wat oan te sjen. Wat sit deryn en hoe waakst in ierappelplant? Bern krije by de yntree in ierappel dêr’t se mei op ûndersyk útgeane. Troch ferskillende aktiviteiten en proefkes leare se de goed kennen. Se wage en mjitte him, ûntdekke hoe’t mei in ierappel elektrisiteit wûn wurde kin en noch folle mear aardichs!
De hjerstfakânsje is fan 13 oant en mei 28 oktober, twa wike dus, sadat bern dy’t yn Midden- en Súd-Nederlân wenje ek lâns komme kinne. Fan 20 oant en mei 28 oktober (data noch ûnder foarbehâld) binne der ek workshops. Keunstners meitsje dan mei bern Da-Da keunst fan ierappels en der is in ierappelkwis. It programma wurdt bekend makke op de webside fan it museum. Stichting Fruit Yn Fryslân lit yn de twadde wike fan de hjerstfakânsje (22 oant en mei 28 oktober) sa’n 300 soarten appels en parren sjen.
‘Kûnstsinnige eerappels’ is noch te sjen oant en mei 6 jannewaris 2019 en is dêrmei de lêste aktiviteit yn it ramt fan Kulturele Haadstêd. Der binne keunstwurken te sjen fan ûnder oaren Deirdre O’Mahony (Ierlân), dy’t in film makke oer hoe’t de ierappel syn wei fûn fan Súd-Amearika nei Ierlân. Dragan Despotovic (Servië) makket op lokaasje it skilderij De Aardappeleters fan Vincent van Gogh trijediminsjonaal nei fan farske ierappels. Fan ferskillende Fryske keunstners sil wurk te sjen wêze, lykas fan Grietje Huisman, dy’t it berneboek Tuinpatat skreau en yllustrearre. Mar it binne net allinnich keunstners dy’t meidogge: ek CSG Ulbe van Houten út Sint-Anne en basisskoallen út de gemeente Waadhoeke giene ek mei ierappels oan ‘e slach.


title: Freelancers yn Nederlân

maintext:
Yn Nederlân wurkje yn alderhande bedriuwstûken sa’n 40.000 selsstannigen dy’t yn te hieren binne. Freelancer.nl socht út yn hokker bedriuwstûken de measte fraach is nei sokke yn te hieren faklju.
Yn 2018 waard it faakst help ynroppen fan spesjalisten yn Grafysk & Design, Website & Apps, Marketing & Kommunikaasje, Tekst & Oersetting, Software & Systemen.
De spesjalismen dêr’t minder ferlet fan blykt te wêzen bestiet út: Sales en Akkountmanagemint, Administratyf, sekretarieel & ûndersteuning, Multymedia Finansjeel, (Ynterim) Managemint & Advys Ferkeap.
It minst waard frege om spesjalisten yn Juridyske saken, Coaching, Training & Oplieding, Soarch en oare spesjalismen.
De sprieding oer de provinsjes leit wakker ûngelyk. Op it kaartsje is foar alle provinsjes apart te sjen yn hokker spesjalisme it meast om tydlike help frege waard. De persintaazjes slane op ‘fan alle neamde spesjalismen’. Fryslân is op dat kaartsje net goed oanjûn. De measte fraach gie út nei Marketing & Kommunikaasje (22%), Grafysk & Design (18%) en Tekst & Oersetting (14%).
Ien en oar is fierder útdjippe op https://freelancer.nl/blog/meest-gevraagde-freelance-branches-provincie


title: Feie Fonyk: Guillotine

maintext:
Henk Breukink is sûnt 2007 kommissaris by ING en hy hat in grutte bek. Te grut as jo it my freegje en it wurdt heech tiid dat ien him op syn grutte bek slacht. Dy grutte bek hat er net fan hjoed of juster. Dy hat er al jierren. Sa’t wy allegearre witte, wiene der in tal jierren lyn grutte problemen by de banken. ING is doe mei help fan de belestingbeteller – mei ús dus, ienfâldige minsken dy’t gjin weet hawwe fan wat der yn de tige ingewikkelde finansjele wrâld omgiet en dy’t yn grutte oanbidding lizze fan minsken dy’t der wol ferstân fan hawwe, lykas Henk Breukink – holpen om oerein te bliuwen.
Minsken mei sûn ferstân ferwachtsje dat de lieding fan sa’n bank foarsichtiger wurdt mei beleanningen fan harren topminsken. Sa net ING. Yn maart fan dit jier soe topman Ralph Hamers in salarisferheging fan 50% krije. Pas nei grutte maatskiplike ûnrêst, krityk fan de Twadde Keamer en it regear waard dat beslút, dat mei troch Henk Breukink nommen wie, weromdraaid.
It is nijsgjirrich om nei te gean wat Breukink syn ideeën binne oer it domme folk, dêr’t er yn ús lân mei te krijen hat. In sitaat ut it Financiële Dagblad fan 2015: ‘Veel politici beleven nu hun finest hour door zich af te zetten tegen de financiële sector. Steeds maar weer gaat het over beloningen en de bonussen.’ Hy is boppedat fan betinken dat de minsken dy’t yn de top fan de bankwrâld wurkje net sa skiterich wêze moatte, it is better om yn de oanfal te gean, want, seit er: “Door te duiken maak je het alleen maar erger.”
In moai foarbyld fan dy hâlding wie ôfrûne woansdei te finen, op ‘e nij, yn it Financiële Dagblad. It gie oer de 795 miljoen dy’t ING as boete krige yn ferbân mei it wytwaskjen fan krimineel jild. Neffens Breukink is it net ienfâldich om soks troch in bank oan it ljocht te bringen. Troch der safolle omtinken oan te jaan wurdt it wantrouwen tsjin grutte organisaasjes der grutter troch en: “Het is bijzonder hardvochtig.”
Eins is Breukink fan betinken dat de Twadde Keamer en de parse harren der net sa mei bemuoie moatte: ‘Het is tijd dat de ‘club van 150’ zich gaat realiseren dat het een bredere en overbruggende rol heeft en niet moet wijzen naar anderen waar iets fout‘ gaat’… en (…) de toonhoogte van volksvertegenwoordigers wel een andere mag zijn’. Oer de sjoernalisten: ‘Dit is precies waarom mijn collega’s niet met jullie praten. Het accent ligt op: u moet zich schamen, u doet het fout. Jullie willen horen hoe fout het is.’
Wat moatte wy no mei sa’n man dy’t net begrypt wêr’t it om giet en dat, sjoen syn eardere útspraken, nea begrepen hat. Der binne in stikmannich mooglikheden. Minsken soene massaal nei in oare bank oerstappe kinne. Of…
Op 21 jannewaris 1793 waard kening Louis XVI de kop ôfslein. In jier of tsien jier earder hie it Frânske regear in wet oannommen om de deastraf humaner út te fieren. Dokter Joseph Ignace Guillotin kaam mei it idee om in ienfâldige masine mei in falbile te brûken. In beul mei in bile sloech wolris mis en dat jout sa’n rommel. Gelokkich libje wy yn oare tiden om minsken dy’t har misdrage te straffen. Mar yn swakke mominten tink ik wolris: Soe it net in idee wêze om op de Dam yn Amsterdam in replika fan sa’n masine fan pypskom del te setten as wârskôging fan wat der barre kin as minsken echt harren nocht krije fan sokken as dy Breukink. Salang’t dy der net stiet hawwe wy gelokkich in frije parse dy’t Breukink as in guillotine op de nekke sit.


title: Pjutte-opfang It Hummelhonk yn Tsjom behellet sertifikaat foar twatalich wurkjen

maintext:
Op tongersdei 18 oktober wie it feest op pjutte-opfang ‘It Hummelhonk’ fan Stichting Kinderopvang Friesland yn Tsjom.
De lokaasje wurket sûnt it begjin fan 2016 mei in belied dat der op rjochte is om de twatalige ûntwikkeling fan jonge bern te stimulearjen. It sertifisearringstrajekt dêr is no ôfrûne en dat is fierd mei ferskate aktiviteiten. It sertifikaat ‘Boartsjendewei in taal derby’ is oerlange troch de fêste foarlêspake H. Ypma, dy’t troch de bern Pake fan Tomke neamd wurdt. Hy fertelde oer syn eigen pake- en beppesizzers, dy’t yn Brabân ek Frysktalich opfieden wurde. Se begroetsje pake en beppe yn it Frysk en lizze dêrnei harren freonen út ‘dat opa en oma er zijn’. De bern hawwe in muzykwurkwinkel folge oer it tema Feest, en der waard drok muzyk makke en dûnse. Ta beslut kaam in poppekast fan Tomke. It wie in tige slagge moarn.
It Hummelhonk en twatalichheid
Pjutte-opfang It Hummelhonk falt ûnder Stichting Kinderopvang Friesland (SKF). Dy organisaasje biedt ûnder mear pjutte- en berne-opfang yn in grut part fan Fryslân oan. Mear as fyftich lokaasjes fan SKF wurkje mei in twatalich belied en tal fan lokaasjes binne al sertifisearre.
It Hummelhonk is fêstige yn CBS Staetlansskoalle. Yn harren eigen lokaal wurdt fjouwer moarnskoften yn de wike pjutte-opfang oanbean. It twatalich belied sjocht der as folget út: pedagogysk meiwurksters Annelies en Anneke prate konsekwint Frysk mei alle bern. Der binne ek twa frijwillichsters yn Tsjom, dêr’t ien fan Frysktalich is en de oare Nederlânsktalich. Foar beide talen is omtinken by it aktiviteite-oanbod, lykas it foarlêzen en it sjongen. Troch de beide talen dúdlik faninoar te skieden, leare de bern de talen goed útinoar te hâlden en kinne se letter makliker in tredde en fjirde taal leare.
Der hat in fisitaasjekommisje by It Hummelhonk west te sjen. Der wurdt sjoen nei ûnder mear it taalbelied, de taalomjouwing en it pedagogysk taalklimaat. De kommisje skriuwt ûnder mear:
De hoeken yn it lokaal nûgje sa ta boartsjen út dat de (meast tige jonge) bern hielendal opgongen yn harren spul. Yn de ‘museumwinkel’ wie it faak drok. In aardichheid om te sjen wie dat in famke langút op de matte yn de bouhoeke lei, mei in finger de plaatsjes op de matte folge en dêr fan alles by fantasearre. Yn de lêshoeke wie it tige gesellich.
En:
Op It Hummelhonk ha de pjutten in feilich en tagelyk útdaagjend boartersplak. De liedsters ha in soad ûnderfining, binne tige talich en soargje foar in gesellige sfear. De fêste frijwillichsters wurkje dêr fansels ek oan mei.
By it sertifisearringstrajekt kriget It Hummelhonk begelieding fan it SFBO, kennissintrum meartaligens jonge bern. By it SFBO binne goed 230 bernedeiferbliuwen en pjuttelokaasjes oansletten en dat oantal groeit noch hieltyd.


title: Fiif meter heech hynder fan ôffalplestik fart troch Ljouwert

maintext:
Ea like ús de útfining en it ynheljen fan plestik in geweldige foarútgong, mar no beseffe wy dat wy ús dêr grutte swierrichheden mei op ’e hals helle hawwe. Plestiksop wurdt in hieltyd grutter probleem. Dêr moat feroaring yn komme. Op 10 oktober 2018 lit The Green Alert mei Frisian Trojan Horse dat dúdlik sjen. It fiif meter grutte hynder, makke fan ôffalhout en plestik omsweefôffal, sil dan troch de grêften fan Ljouwert farre om omtinken te freegjen foar de wize wêrop’t we no mei plestik omgeane en hoe’t we dat feroarje kinne. Tagelyk sil Frisian Trojan Horse op ludike wize ferbining lizze mei alle oare duorsume eveneminten dy’t op de Fryske Dei fan de Duorsumens organisearre wurde.
Plestik omsweefôffal, de boaiem, ús iten en ús sûnens hawwe alles mei-inoar te krijen. Plestik falt yn ferrin fan tiid ûnder ynfloed fan sinneljocht, wyn en wetter útinoar yn hiel lytse partsjes. Dy saneamde nanoplestiks binne tsjintwurdich oeral yn ús fiedselsysteem werom te finen. Mei de fabrikaazje fan plestik hat de minske in prachtich produkt ûntwikkele, mar mei in bittere bysmaak. Elk jier wurdt mear as 340 miljoen ton plestik produsearre. Sawat de helte dêrfan is om ien kear te brûken en wurdt dêrnei fuortendaliks fuortsmiten. As we dêr sa mei trochgeane, sil der yn 2050 mear plestik yn de oseanen sitte as fisk; ús plestikprobleem wurdt yn tsien jier tiid trije kear sa grut.
Frisian Trojan Horse is in inisjatyf fan The Green Alert. Mbo en hbo-studinten betochten it konsept ûnder de flagge fan O3 Ljouwert (in learbedriuw fan ROC Friese Poort, NHL Stenden en Friesland College) mei as doel duorsum dwaan en tinken yn omtinken te bringen. Mei lokale keunstners bouwe se fan ôffalhout en plestik omsweefôffal in grut ‘hynder fan Troje’.
Under de tocht oer it wetter beynfloedet The Green Alert mei Frisian Trojan Horse direkt it hâlden en dragen fan de omstanners troch harren plestik fleskes ynleverje te litten foar in duorsum alternatyf.
De iepening is 10 oktober 2018 om 08.45 oere op de Harnzertrekwei neist de Keamer fan Keaphannel. Dêrwei fart de Frisian Trojan Horse oant 16.00 oere troch de grêften fan Ljouwert.


title: Eric Hoekstra: út ‘Roman fan in hielmaster’ (39)

maintext:
Oer de weagen gean
Fuortdaalks lit ik myn learlingen mei de boat nei de oarekant ta farre. Sels bliuw ik op ’e wâl om de minsken nei hûs ta te stjoeren. Dêrnei gean ik by de berch op en sykje in gaadlik plak. Dêr bid en meditearje ik yn stilte wylst de wyn de wrâld om my hinne yn ûnstjoer jaget en de minsken dy’t op dy wrâld tahâlde.
Nachts om in oere as fiif sjoch ik de learlingen foar my. Se binne fan noed en soarch yn ûnstjoer rekke en ûnderwurpen oan de wyn en it wetter. Ik kom yn har gedachten en brek de ban. Petrus betinkt dat er krekt as ik oer de weagen gean wol.
“Kom”, sis ik, en ik lit him sjen hoe’t ûnstjoer my net yn ûnstjoer bringt.
Hy besiket it en nei in pear goede stappen kriget de twivel him yn ’e macht en hy sinkt yn wanhoop wei. Mar hy ropt:
“Hear, help my!”
Ik reitsje him oan en hy komt wer ta himsels.
“Dyn fertrouwen is lyts”, sis ik tsjin him, “hoe grut as dyn ûnstjoer en wanhoop ek binne, ik bin altyd by dy. Tink altyd oan my. Ferjit dat noait.”
De foargeande ôfleveringen binne fan 3 febrewaris 2018 ôf hieltyd op sneon op It Nijs publisearre.
Mear ynformaasje oer Roman fan in hielmaster is te finen op https://www.elikser.nl/roman-fan-in-hielmaster-roman-van-een-geneesheer.htm.


title: Waarpraatsje: stadichoan waarmer

maintext:
DE JOUWER – Nei in skiere moarn mei storein, waard it tiisdei letter in stik better. Fan woansdei ôf krije wy in pear kreaze dagen.
Yn ’e nacht fan tiisdei op woansdei wikselje bewolking en opklearringen inoar ôf. Op guon plakken kin noch in bui falle. De westewyn is matich, by de kust lâns frij krêftich oant krêftich. It wurdt 9 graden.
Woansdei is der neist bewolking sa út en troch ek wat sinne. Der is nog hieltyd kâns op in buike. De matige wyn komt út it westen oant noardwesten. By de kust lâns stiet wat mear wyn. It wurdt 14 graden.
Fan tongersdei ôf wurdt it tydlik wat waarmer.
Weromsjoch septimber
De moanne septimber wie yn De Bilt oan de waarme kant, te drûch en tige sinnich. De moanne wie mei 14,7 graden trochinnoar 0,2 graden waarmer as gewoanwei. Op it haadstasjon fan it KNMI waard 42 milimeter delslach opfongen, wylst dat gewoanwei 78 is. De sinne wie 192 oeren te sjen. Yn in normale septimbermoanne is dat ‘mar’ 138 oeren. Der waard ien simmerske dei (25 graden of mear) optekene. Gewoanwei binne dat twa.
Jan Brinksma


title: Top Omrop Fryslân hottefilet foar de rjochter oer reuzen

maintext:
In slim fersteurde arbeidsferhâlding tusken direksje en haadredaksje fan Omrop Fryslân wie de ynset fan in koart pleit woansdeitemiddei foar de Ljouwerter rjochtbank. Klaas Geert Bakker, dy’t sûnt 17 septimber skorst is as haadredakteur, hie it koart pleit oanspand. Hy wol wer oan it wurk. Ynterim-direkteur Nina Hiddema seit dat har fertrouwen yn de haadredakteur dêrfoar te bot skeind is. Sy wol dat de arbeidsoerienkomst mei Bakker sa gau mooglik beëinige wurdt.
Oanlieding foar de skorsing fan Bakker wie de live-útstjoering fan Omrop Fryslân op telefyzje fan de Reuzen fan Royal de Luxe op 17 augustus. De Omrop soe te lang bylden fan de Reuzen op telefyzje toand hawwe. Dat wie neffens LF2018 net neffens de ôfspraken. Royal de Luxe drige net op te treden as de útstjoering trochgean soe.
De Omrop hat dêrmei neffens Hiddema in enoarm finansjeel risiko rûn. Sy nimt it Bakker kwea ôf dat hy har op dat momint net op ‘e hichte brocht oer de saak, wylst sy as direkteur wol einferantwurdlik wie. Bakker seit dat de ôfspraken fan de Omrop mei LF2018 wol goed makke binne, mar dat it om in misferstân yn de kommunikaasje giet. De saak mei de Reuzen wie de drip foar Hiddema, seit har advokaat. Der is in fertrouwensbreuk ûntstien.
Bedriuwskultuer
De rest fan de rjochtsaak gie oer de bedriuwskultuer binnen de Omrop. Beide partijen erkenne dat der problemen binne, mar se binne it net iens oer de oanpak. Neffens Hiddema binne de problemen grutter as dat Bakker foarkomme lit. Neffens har wurdt der troch Bakker hieltyd sein dat de problemen troch in lyts groepke feroarsake wurde. Dat driuwt meiwurkers útinoar yn stee fan dat it se byinoar bringt, seit Hiddema.
De advokaat fan Bakker seit dat direkteur en haadredakteur wol praat hawwe oer de problemen binnen de Omrop, mar dat se noch net besletten hawwe hoe’t se dy tegearre oplosse sille. As der al sprake wêze soe fan in fersteurde wurkrelaasje tusken direkteur en haadredakteur, binne der neffens Bakker noch gjin ‘herstelpogingen’ besocht. Dêrom wol hy sa gau mooglik wer werom yn syn funksje.
Minne gearwurking
It koart pleit brocht de partijen net tichter byinoar. De rjochter sinjalearre dat de stânpunten fier útinoar lizze en dat de wurkrelaasje tusken de twa te bot fersteurd is, om tegearre troch te gean. Der is gjin goede gearwurking, it is de ien of de oar. “Beiden aan boord van het schip gaat niet”, sei de rjochter.
De útspraak is oer trije wike, op 7 novimber.
Tekst: Omrop Fryslân


title: Waarpraatsje: oergong nei gewoan ‘hjerst’waar

maintext:
DE JOUWER – Oan it tige waame neisimmerwaar komt moarn in ein, mar min waar wurdt it foarearst noch net.
Yn ’e nacht fan woansdei op tongersdei rekket de loft berûn. Der soe sels wat rein falle kinne. De wyn komt út it noarden en is swak, by de kust lâns matich oant frij krêftich. It wurdt om de 10 graden hinne.
Tongersdei is de loft berûn en kin it sa út en troch wat reine. De sinne sille wy, nei alle gedachten, net folle sjen. By in matige noardeastewyn wurdt it 15 graden.
Fan freed ôf wurdt it noch wat frisser, mar it bliuwt oant en mei it wykein drûch.
Jan Brinksma


title: Film oer wrâldferneamde band Coldplay foar ien kear op grut skerm

maintext:
Kinepolis en De Bios fertoane Coldplay: A Head Full of Dreams op 14 novimber yn ’e bioskoop. De film folget de bjusterbaarlike reis fan de wrâldferneamde band – fan it beskieden begjin oant konserten yn folle stadions. It portret, dat grutte yndruk makket, is mar ien jûn op it wite doek te bewûnderjen.
Yn Coldplay: A Head Full of Dreams fertelt ien fan de ferneamdste bands yn ’e wrâld foar de earste kear sels syn hiele ferhaal. Regisseur Mat Whitecross filme foar en efter de skermen fan de wrâldtoer A Head Full of Dreams. Mar dêrneist befettet de film ek opmerklik en nea earder fertoand argyfmateriaal fan de ôfrûne tweintich jier. De bylden fan in tige jonge Chris Martin, dy’t foar de grap seit dat se mei syn fjouweren in mega-band wurde sille, binne mei weromwurkjende krêft bysûnder om te sjen.
Praktyske ynfo Coldplay: A Head Full of Dreams
Woansdeitejûn 14 novimber 2018
Lingte: 110 minuten
Kaartsjes: € 13,50
Te sjen by Kinepolis Almere, Breda, CineMagnus Schagen, CineMeerse Hoofddorp, Den Bosch, Dordrecht, Ynskedee, Emmen, Grins, Jierbeurs Utert en Zoetermeer
Film ek yn Fryslân te sjen
De Bios Drachten en De Bios Hearrenfean fertoane de film Coldplay: A Head Full of Dreams ek op 14 novimber. De film begjint op It Hearrenfean om 20.30 oere. De begjintiid yn Drachten is noch net bekend. Sjoch op www.biosdrachten.nl en www.bios-heerenveen.nl foar mear ynformaasje.


title: FNP: talepaviljoen MeM behâlde

maintext:
De FNP wol dat it Talepaviljoen ‘MeM’ yn de Prinsetún yn Ljouwert beholden bliuwt. Dat die justerjûn bliken yn in gearkomste fan de Steaten fan Fryslân. Steatelid Sybren Posthumus sei dat der in soad positive reaksjes binne oer de ‘MeM’. Boppedat is it mei jilden fan kulturele haadstêd betelle, mienskipsjild. ‘Wêrom soe it dan as ûnderdiel fan de ‘legacy’ fan Kulturele haadstêd’ net beholden bliuwe kinne foar de stêd?’.
It talepaviljoen MeM stiet no te keap op Marktplaats. Posthumus fernuveret him dêr oer. Wêrom is dêr earst net in fatsoenlike publike diskusje oer holden? Boppedat wurdt út de kultuersektor wei frege om in ‘produksjehûs’ yn Ljouwert foar uteringen op it mêd fan taal en keunst. De ‘MeM’ soe mooglik sa’n funksje ferfolje kinne. Yn antwurd op de fragen fan de FNP andere deputearre Poepjes dat yn in kontrakt al fêstlein wêze soe dat it talepaviljoen wer ferkocht wurde moat.


title: ChristenUnie wol fergeze DNA-test foar donorbern

maintext:
Bern dy’t oanset binne troch in anonime spermadonor moatte in fergeze DNA-test krije kinne. Dat bepleitet de ChristenUnie woansdei yn de Twadde Keamer, by in debat oer de begrutting fan it ministearje fan Folkssûnens, Wolwêzen en Sport. It liket derop dat de fergeze test der ek komt, want nei alle gedachten stipet in Keamermearderheid it foarstel.
Sûnt 2004 meie spermabanken net mear mei anonime donoaren wurkje. Der binne lykwols noch sa’n 40.000 bern dy’t foar dy tiid oanset binne. In protte fan dy bern witte net wa’t harren biologyske heit is. De ChristenUnie wol harren temjitte komme. “Ik bin fan miening dat elts bern der rjocht op hat om te witten fan wa’t hy of sy ôfstammet. Dat is wichtich foar harren identiteit en it medysk dossier. Dêrmei is it foar my in prinsipekwestje, en dêr mei gjin priiskaartsje oanhingje”, seit ChristenUnie Keamerlid Dik-Faber.
Donoaren dy’t har yn de DNA-bank ynskriuwe krije de kosten (250 euro) fergoede. Donorbern moatte dat bedrach oant no ta sels betelje. De ChristenUnie wol dat sy har ek sûnder kosten ynskriuwe kinne. Der steane no goed fiifhûndert donoaren yn de DNA-databank registrearre. Oant no ta hawwe tûzen bern har foar in test meld.


title: Bombrieven foar Obama en Clinton

maintext:
De eardere âld-minister Barack Obama en syn doetiidske minister fan útlânske saken Hilary Clinton hawwe bombrieven tastjoerd krige. De pakjes wiene nei harren thúsadres stjoerd. Oankommen binne se lykwols net. Alle post foar de politisy wurdt earst troch feilichheidsminsken kontrolearre.
Net allinne de politisy hawwe bompakjes krige. Moandei krige sakeman George Soros ien. Dat kaam wol oan, mar it waard net iepenmakke. De plysje hat it oarsearne ta ûntploffing brocht. It gebou fan omroporganisaasje CNN is ek ûntromme, mei’t dêr mooglik in bom lizze soe.


title: In fisktrep fan klaai en weromwûn húskepapier

maintext:
Moandei 29 oktober streamt foar it earst wetter troch de nije klaaifisktrep yn it gebiet Swette VI. Deistich bestjoerder Egbert Berenst fan Wetterskip Fryslân leveret de fisktrep op by in feestlik momint dat dêrfoar holden wurdt. De fisktrep bestiet út klaai út de omjouwing, fermongen mei kalk én weromwûn húskepapier. In unike ynnovative en duorsum oanleine fisktrep fan mear as 100 meter. Kwa foarm ferwiist de fisktrep nei it slinkelânskip fan de eardere Middelsee dêr. Mei troch dy fisktrep kinne fisken makliker nei heger wetter swimme.
In ynnovative fisktrep yn in suverjend lânskip
De nije fisktrep leit yn in nij suverjend lânskip by Het Nieuw Stroomlandgemaal. Dat gemaal stiet neist it Richard Hagemanakwadukt oer de Heak. De brede mealkom foar it gemaal soarget foar fertraging fan it wetter. Swevende partsjes besinke dêrtroch foar it gemaal. Dat is de earste suvering. Fierder rint der in slingerjende ûndjippe sleat nei it gemaal ta. Reid en ûnderwetterplanten filterje dêr noch mear partsjes en fiedingsstoffen út it wetter. De oanleine dykjes yn it gebiet wurde noch ynsiede mei blomrike krûden. In oantreklik gebiet foar fisken en amfibyen as kikkerts, bijen en flinters.
Duorsumer en goedkeaper
It resultaat is net allinnich in moai lânskipskeunstwurk. As de klaaikonstruksje mei selluloaze út de rioelwettersuvering úthurdet, kin it ek de oanset wêze foar in nije sirkulêre wize fan oparbeidzjen. It kin dan in nije metoade wêze om wâlkanten te ferstevigjen. Dêrtroch is minder oanfier fan stoartstien út it bûtenlân nedich. Dit is net allinnich duorsumer mar ek goedkeaper.
In gebiet om fan te genietsjen
In gebiet dêr’t de natuer folop kânsen yn kriget. It is ek wichtich dat minsken derfan genietsje kinne. Der binne noch plannen foar kuierbrêgen en útsjocheleminten. De provinsje Fryslân en gemeente Ljouwert drage dêroan oan by.
Yntinsive gearwurking
Sa’n ynnovative oanpak freget ekstra ynset fan alle partners. Mei troch de yntinsive en entûsjaste gearwurking mei de betinker (Makan), ûndersyksburo Netics, Cellvation (it bedriuw dat foar Wetterskip Fryslân selluloaze út ôffalwetter filteret) en oannimmer De Waard koe de unike fisktrep realisearre wurde.


title: Wy jouwe gjin krimp!

maintext:
Teaterspektakel op lokaasje ‘Wy jouwe gjin krimp!’ De striid fan in lyts doarp tsjin de krimp
Doarp sûnder takomst
It idee foar Wy jouwe gjin krimp! komt fan Wim Beckers út Wytmarsum: “Yn 2015 binne wy begûn mei it projekt ‘Wytmarsum 2018’. Dêr sleaten wy mei oan by LF2018. Ik woe as lietsjeskriuwer wolris in teaterstik meitsje. De trije ikoanen fan Wytmarsum moasten dêr in rol yn krije: Menno Simons, Gysbert Japicx en Pim Mulier. Ik haw my weromlutsen yn it skriuwersarkje fan Rink van der Velde en…. ja, doe barde der eins net safolle. Ik hie allegearre losse ideeën foar sênes, ferskes en muzyk, en dy notearre ik op gieltsjes. De arke hong der op in stuit fol mei. Al prakkesearjend foel myn each op in boek yn de boekekast: Doarp sûnder takomst fan Paulus Akkerman út 1965. Dat giet oer in doarp dat te lyts is om takomst te hawwen, in doarp dêr’t oerheden net mear yn ynvestearje wolle. In boek oer it no tige aktuele tema krimp – en de gieltsjes foelen teplak. Ik hie in tema, wat ik allinich mar hoegde om te bûgen nei wat posityfs. Krimp hoecht gjin bedriging te wêzen, krimp kin minsken oansette ta aksje! Ik haw der doe in hiel projekt fan makke mei workshops, lesprogramma’s op de beide basisskoallen en fansels de teaterfoarstelling. De titel Wy jouwe gjin krimp! klinkt hoopfol en striidber.”
Bedriget de krimp in prille leafde?
Wy jouwe gjin krimp! is ek in foarstelling oer leafde tusken Kees en Lyske. Se binne stapelsljocht opinoar. Mar bedriget de krimp harren leafde?
Eline de Vries fan Tryater krige de tekst ûnder eagen en seach daliks hoe’t se dêr as regisseur in teaterfoarstelling fan meitsje koe. “Ik wol mei dit stik sjen litte dat alles wat omtinken kriget groeie kin. Dat jildt foar gewaaksen en planten dy’t wetter krije en mei leafde fersoarge wurde. Mar dat jildt ek foar minsken: as minsken inoar leafde en oandacht jouwe, dan groeie se, dan kinne se mear, dan bart der wat moais, dan begjinne se te bloeien!”
In ferdield doarp
Wy jouwe gjin krimp! Giet oer in lyts doarp dat stadichoan mar wis leechrint en dêr’t de leefberens ôfnimt. Oerheden hawwe besletten om der net mear yn te ynvestearen. De ynwenners moatte harsels mar rêde. Der ûntstiet in twadieling tusken ynwenners dy’t it sinkende skip ferlitte wolle en de lju dy’t de skouders derûnder sette wolle om der mei mei-inoar wat fan te meitsjen.
De foarstellingen binne op 1, 2, 3, 7, 9 en 10 novimber 2018 yn de pleats fan Reynold en Margreet Ypma, Van Camminghawei 40, 8822 WD Arum. De yntree kostet € 15 de persoan. It bestellen fan kaarten kin fia www.wyjouwegjinkrimp.nl, De besteller wurdt dan trochlaat nei de side fan VanPlan.
Sjoch foar mear ynformaasje op www.wyjouwegjinkrimp.nl
Folgje it teaterstik op www.facebook.com/wyjouwegjinkrimp


title: Rampgebiet Sulawesi blykt grutter as tocht waard

maintext:
Wylst de helporganisaasje stadichoan op gong komt, blykt it gebiet op Sulawesi dat troch ierdskodding en in tsunamy troffen is grutter as earst tocht waard. Der wurde hieltyd nije gebieten ûntdutsen dy’t ek ferinnewearre binne.
It deadetal is neffens Yndonezyske media oprûn ta 1200. It offisjele tal is noch hieltyd 832, mar de oerheid is bang dat der tûzenen minsken omkaam binne. Yn it hiele gebiet wenje sa’n 1,2 miljoen minsken. Foaral Palu, in stêd mei 379.000 ynwenners, is swier troffen. Mar ek yn de wide omkriten binne doarpkes en stêden sa goed as ferwoaste. Dêr moat it sykjen nei slachtoffers ûnder it pún noch begjinne.
De helpferliening yn de troch natuergeweld troffen regio komt mar stadichoan op gong. De lokale ynfrastruktuer is ûntheistere en dat makket it dreech om oeral guod en help te krijen. Der binne frachtweinen mei iten en wetter ûnderweis, mar it duorret tige lang foar’t dy yn Palu oankomme. Op it iennige fleanfjild fan Palu kin mar ien fleantúch de kear lânje.


title: Waarpraatsje: gewoan oktoberwaar

maintext:
DE JOUWER – Nei in nacht dy’t kâlder waard as ferwachte waard (Ljouwert 2,7 en Starum 1,9) wie it sneon in kreaze hjerstdei. Snein feroaret der net folle.
Yn ’e nacht fan sneon op snein is der bewolking mar sa út en troch ek in opklearring. By in swakke, by de kust lâns en boppe de Iselmar matige, súdwestewyn wurdt it tusken de 5 en 10 graden.
Snein is de loft berûn, al is in glimp fan de sinne net hielendal útsletten. De wyn komt út it súdwesten en is matich. It wurdt 14 graden.
Fan moandei ôf wurdt it in bytsje ritich.
Jan Brinksma


title: Abdelkader Benali presintearret de Europeeske skriuwers dy’t it meast ûnthjitte

maintext:
Skriuwer Abdelkader Benali presintearret op sneontejûn 24 novimber yn Nimwegen de skriuwers út Spanje, Portugal, Italië, België, Nederlân en Roemenië dy’t it meast ûnthjitte. Op net earder fertoande wize lit dy nije generaasje Europeeske skriuwers en oersetters sjen hoe’t literatuer minsken ferbynt, dwers oer de grinzen tusken lannen, kontininten en talen hinne. De skriuwers en oersetters drage wurk foar en jouwe yn oanrin nei de poadiumpresintaasje ferskate skriuw- en oersetwurksjops. De programma’s binne ûnderdiel fan it Wintertuinfestival, dat fan 20 o/m 25 novimber yn Nimwegen holden wurdt, mei as tema: Wat hearre wy as we harkje?
Connecting Emerging Literary Artists op it Wintertuinfestival
Net om ’e nocht presintearret Abdelkader Benali de oanstoarmjende talinten foar it earst oan it Nederlânske publyk. Benali debutearre – tige jong – op syn ienentweintichste mei Bruiloft aan zee (1996), syn roman dy’t útgroeide ta in bestseller en yn in protte lannen oerset waard. De skriuwers en oersetters dy’t er op it Wintertuinfestival presintearret meitsje diel út fan Connecting Emerging Literary Artists (CELA), in unyk Europeesk talintûntwikkeltrajekt dat jonge literêre makkers út fiif lannen byinoar bringt om de tanimmende ôfstân tusken harren, de útjou-yndustry en it publyk te oerbrêgjen. CELA wurdt mei mooglik makke troch it Creative Europe Programma fan de Europeeske Uny en troch it Nederlânsk Letterefûns.
Poadiumprogramma’s, wurksjops en in audiotoer
Men kin it wurk fan de Europeeske makkers op it festival op ferskate wizen ûnderfine: by poadiumpresintaasjes, yn skriuw- en oersetwurksjops en by in audiotoer. Op freedtejûn 23 novimber en sneontejûn 24 novimber komme sân ferskate skriuwer-oersettersduo’s op it poadium. Op freedtejûn 23 novimber jouwe de Spaanske skriuwer Mariana Torres en de Roemeenske skriuwer en sjoernalist Andrei Crăciun in wurksjop kreatyf skriuwen. Op sneontejûn jout Anne Lopes Michielsen, CELA-oersetter Portugeesk-Nederlânsk, in oersetwurksjop. Op it festival kin men ek de bysûndere audiotoer “Ik woon niet meer in het huis, maar het huis woont in mij” fan Flaamske skriuwer Maud Van Hauwaert belibje.
Sjoch op www.wintertuinfestival.nl foar mear ynformaasje.


title: Oanfallen op Sorben

maintext:
Yn it easten fan Dútslân wenje fanâlds gjin Dútsers, mar Sorben. Dat is in folk mei in eigen taal, it Sorbysk, dat nau besibbe is oan it Tsjechysk en Poalsk. Hjoed de dei wurdt it Sorbysk allinne mar praat yn de streek Lausitz, dêr’t de Sorben in taalminderheid foarmje.
Rjochts-ekstremistyske jongelju hawwe fan ‘t wykein in groep jonge Sorben oanfallen. Hja foelen harren mei oan en sloegen harren mei flessen. Dat barde op in dûnsfeest yn Schönau. De oanfallers droegen nazytekens op ‘e klean. Twa Sorbysje jongkearels rekken ferwûne. De plysje hat fjouwer minsken fêstnommen.
De Sorbyske jonges praten ûnderinoar Sorbysk. De rjochts-ekstremisten steurden harren dêroan en droegen de jonges op om Dútsk te praten. Doe’t dy dat net diene, foelen de neonazys harren oan.
Yn 2014 wiene der yn East-Dútslân ek al anty-Sorbyske oanfallen troch rjochtsekstremisten. Doe foelen by ferskate gelegenheden groepen minsken mei maskers op minsken oan dy’t Sorbysk praten. De plysje hat de dieders net fine kinnen.


title: Presintaasje ‘Swallows and Floating Horses’

maintext:
De earste blomlêzing fan de Fryske literatuer út alle tiden en streken yn it Frysk én Ingelsk
Op tongersdei 4 oktober presintearret Van der Velde Boeken yn Ljouwert de earste blomlêzing (yn it Ingelsk en Frysk) fan de Fryske literatuer. Swallows and Floating Horses befettet proaza en poëzij út alle histoaryske perioaden en alle parten fan Noard-Europa dêr’t it Frysk praat en skreaun waard.
De trije redakteuren Ernst Bruinsma, Alpita de Jong en André Looijenga hawwe in kleurrike samling fan fragminten byinoar brocht, dy’t it ferhaal fan de Fryske taal fertelle. It Frysk, de taal dy’t op it Europeesk fêstelân noch it meast besibbe is oan it Ingelsk, waard by de hiele kust fan de Noardsee lâns sprutsen, oant Denemarken ta. De blomlêzing lit foarbylden sjen fan it tige iere Frysk, lykas Midsiuwske wetteksten mei opmerklik poëtyske formulearrings, as ek eigentiidske poëzij en proaza..
Fiif fan de bêste literêre oersetters yn it Ingelsk, David Colmer, Susan Massotty, Paul Vincent, Michele Hutchinson en David McKay, hawwe foar dit projekt Frysk leard en hawwe de teksten, op en sûnder rym, foar it earst yn it Ingelsk oerset. De Frysk-Nederlânske oersetters Jantsje Post en Jetske Bilker stiene har mei tuskenoersettings by.
De redakteuren, de oersetters en de útjouwer sille ûnder lieding fan Reinier Salverda, âld-direkteur fan de Fryske Akademy, by de presintaasje oan it wurd komme.
Reservearje is winsklik.
17.00 oere – ynrin
17.30 oere – presintaasje
18.30 oere – burrel
info@boekhandelvandervelde.nl | www.boekhandelvandervelde.nl


title: Antyswartepytaktiviste ferspriedt yllegale opnamen fan rjochtssaak

maintext:
In frou hat by de rjochtssaak tsjin de sneldykblokkearders temûk lûdsopnamen makke. Dat is yn de rjochtsseal yn Nederlân strang ferbean. Hja hat dy dêrnei op it ynternet set. Dat docht de Telegraaf te witten.
De frou is ien fan ‘e antyswartepytaktivisten. Hja wurket ûnder de namme Marrit Anne. Neffens de Telegraaf hat hja likernôch in oere oan opnamemateriaal.
De rjochtbank yn Ljouwert nimt de saak heech op. In wurdfierder docht te witten dat de aksje fan de frou yllegaal is en dat de rjochtbank soks net akseptearret. “We beraden ons op maatregelen”, seit er.
De antyswartepytaktiviste soarge ûnder de sitting al foar ûnrêst, om’t hja siet te twitterjen. Dat is ek net tastien.


title: Brânmerkjende paadfinerlieder frijsprutsen fan mishanneling

maintext:
Yn septimber berjochte It Nijs oer in lieder by de paadfiners dy’t fertocht waard fan it brânmerken fan twa bern (link). De man is frijsprutsen fan mishanneling, mar wol feroardiele foar it ferwûnjen fan ‘e bern troch ûnachtsumens.
De 23-jierrige Mark B. hie wol in brânizer mei de letter FN tsjin de rêch fan ‘e bern drukt, mar it wie net bewiisd dat er wist dat it izer sa hyt wie dat it groeden benefterlitte koe. B. hie it izer sels ticht by de earm hâlden om nei te gean oft it net te waarm wie.
It Iepenbier Ministearje giet yn berop tsjin de útspraak.


title: Fryslân giet foar batterijtrein yn 2025

maintext:
Fryslân stribbet dernei dat yn 2025 batterijtreinen ride op it Fryske spoar. Dat past by de ambysje dat alle iepenbier ferfier yn 2025 útstjitfrij is. De ferliking mei folsleine elektrifikaasje of wetterstoftreinen wiist út dat de batterijtrein de goedkeapste fariant is. De belutsen partijen wurkje de plannen út, ein takomme jier falt it definitive beslút.
Deputearre Johannes Kramer: “De Steaten ha ús yn septimber foarich jier frege om mei in plan foar zero emission te kommen. Dat hat ús ambysjes yn in streamfersnelling brocht. Wy sette yn op in batterijtrein yn 2025. Dat is in unike ûntwikkeling yn Nederlân.”
Besparring
Fryslân rekkenet op 66 miljoen euro oan kosten foar de Fryske linen. Dat is ynklusyf ûnderhâld en lokaal wûne sinne-enerzy. Dêrmei besparret Fryslân alle jierren 3,4 miljoen euro oan brânstofkosten. De CO2-besparring komt út op 5,8 miljoen kilo it jier. Dat is ferlykber mei in CO2-útstjit fan 1100 diselauto’s. Mei de belutsen partijen wurket Fryslân no oan in businesscase. Dy omfettet de konkrete útwurking fan de plannen mei in kosteferdieling en de realisaasjetermyn.
De hjoeddeistige Fryske treinen ride folslein op disel. De útsjit fan CO2 en de ôfhinklikens fan fossile brânstof past net by de Fryske ambysje om útsjitfrij te riden. De batterijtrein slút ek oan op it lânlike doel om yn 2050 yn in CO2-neutraal Nederlân te libjen. De treinen krije safolle mooglik fluch op te laden batterijen. Dy wurde opladen fia boppeliedingen op de begjin- en einstations. It alternatyf fan folsleine elektrifikaasje falt ôf fanwege de grutte ynvestearring om boppeliedingen oan te lizzen.
Gearwurking
Om de batterijtreinen yn 2025 ride te litten wurket Fryslân gear mei de provinsje Grinslân, it Ryk, ProRail en Arriva. It Ryk en ProRail binne belutsen by de oanpassing fan de ynfrastruktuer. Dat giet om it meitsjen fan laadpunten en in oanfoljende boppelieding foar it spoartrajekt Grins-Ljouwert. Arriva is oant 2035 de ferfierder op it Fryske en Grinslanske spoar.


title: Moaie gearwurking FAKskoalle Dockinga College en Jenaplanskoalle Sint Bonifatius

maintext:
Jenaplanskoalle Sint Bonifatius út Dokkum woe al jierren mear oan it fakgebiet Technyk dwaan. Ferline skoaljier is der in oanset makke troch tiim en âlden fan de basisskoalle om in ‘technyske’ hoeke te meitsjen yn de mienskiplike hal.
De besteande panielen yn dy hoeke binne troch learlingen fan it Dockinga College, lokaasje Fakskoalle, omtsjoend ta echte technykpanielen. De fjouwer panielen binne tiisdei 2 oktober feestlik yn ûntfangst nommen troch acht learlingen fan Sint Bonifatius. Dêr krigen de learlingen ek de kâns om fuortendaliks de hannen út ’e mouwen te stekken. Under begelieding fan dosinten fan de Fakskoalle waard der folop wurke oan de technykpanielen. Der koe in konstruksje foar in hûs boud wurde fan hout en lego, der waarden bannen plakt, fytsljochten foarsjoen fan stroom, in waskbakje oansletten op ôffier en wetterlieding en der koene brêgen boud wurde mei metalen strips, bouten en moeren. Der wie sels tiid tekoart! De beide skoallen sjogge werom op in bysûndere gearwurking.


title: Frâns Kuipers: iPphone ûnmisber yn de polityk?

maintext:
Kollum
Ik haw it yn It Nijs earder al ris hân oer minder sûne effekten fan it – te folle – brûken fan de iPad en de iPhone. Bern binne dêr al hiel jong op oan it ‘boartsjen’ (gamen). It is spannend, it freget in soad tiid en it is ferslaavjend. Aloan mear (jonge) bern en jongelju hawwe in bril nedich en dat hâldt neffens it Eachfûns rjochtstreeks ferbân mei it – te folle – dwaande wêzen mei de iPhone en/of de iPad. (https://www.itnijs.frl/2017/10/iphone-en-ipad-skealik-foar-de-eagen/)
It ûnderwiis brûkt by it lesjaan en it útwurkje litten fan lear- en stúdzje-opdrachten ek hieltyd faker dat digitale ark. Der binne no ek al skoallen dy’t it brûken fan dy digitale aparaten oan bannen lizze wolle of sels safier geane dat se yn ’e lesromte net tastien binne. Ynleverje by de konsjerzje? Yn Frankryk wol it ûnderwiis se sels alhiel útbanne.
It goeie en it kweade…
Elke foarside hat in efterside. It goeie sit faak fêst oan it kweade of it minder goeie? Dat ‘byld’ borduer ik efkes op troch. Elkenien kin fia de telefyzje of it ynternet sjen nei (digitaal) sichtbere politisy yn de Twadde Keamer, steatesealen en/of riedsealen. Hjoed-de-dei kin men thús fia it telefyzjeskerm of de iPad of iPhone sjen en hearre nei de politike debatten. Men hoecht der net mear de doar foar út. Thús sit men earste rang op de publike tribune. Elkenien kin withoe faak sjen dat in protte politisy dwaande binne op sosjale media, wylst in keamer-, rieds- of steatelid efter it sprekboerd it wurd fiert. Sels as minister-presidint Rutte oan it wurd is, komt it foar dat folksfertsjintwurdigers dwaande binne mei harren digitaal boartersguod. Polityk is toaniel?
Minsken heakje ôf…
De fraach komt op oft sok dwaan en litten fan politisy feroarsake hat dat aloan mear Nederlanners de polityk de rêch takeare. Politike partijen hawwe aloan minder leden. De kiesdrompel wurdt soms mar amper helle. Stadichoan begjinne minsken te sizzen of te tinken: “Se besjogge it mar. Sy steane dêr net mear foar my!” Om dat negative byld tsjin te gean, geane politisy yn ferkiezingstiid yn partijkleuren klaaid en mei flaggen, wimpels, bakfytsen en roazen de winkelstrjitten yn. Se wolle yn kontakt komme mei it ‘gewoane’ folk, “kleine luyden”, soe Abraham Kuyper sizze.
Byldskermkes…
Yn ferkiezingstiden roppe politisy dat se alle dagen yn it spier binne foar it wolwêzen en de foarútgong fan alle minsken. Op hokker mêd dan ek. Mar as der dan wichtige ûnderwerpen yn de keamer-, steate- en riedsealen oan ’e oarder binne, sjogge in protte politisy – ferfeelsum ûnderút hingjend – nei harren byldskermkes. Sy hawwe der sels gjin erch yn. Miskien stjoere se fakânsjefoto’s of plaatsjes fan nije jaskes, jurkjes, in nij bankstel of in flatscreen – foar it sjen nei films op Netflix – oan goekunde troch? Yn de Ljouwerter Krante fan tiisdei 2 oktober stiet dat VVD-keamerlid Aukje de Vries har mobile telefoan as in wolkomme ôflieding belibbet ûnder de lange sit yn de Twadde Keamer. Sy wol de sosjale media ûnderwilens in bytsje byhâlde.
Ynleverje by de griffy?
Neidat it kabinet Rutte-II mei ynstemming fan de Twadde Keamer automobilisten al ferbean hie om ûnder it riden de iPhone te brûken, mei dy telefoan yngeande 1 july 2019 ûnder it fytsen ek net mear brûkt wurde. Dikke boete! Mei flinke boeten moat soks berikt wurde, sa’t it skynt. No’t it lûdop roppen fan “Pleur op” en “Rot op”, fan foarsitter Arib, mei stipe fan Buma, yn de Twadde Keamer net mear mei, freegje ik my ôf oft it nochris safier komme sil dat alle politisy harren iPhones en iPads by de griffier ynleverje moatte, foardat se de Keamer, steateseal of riedsseal ynstappe. Kom op, Arib en Buma!


title: Craft Your Future

maintext:
Dwerskikersdei mei in sympoasium oer fakmanskip en ambacht as boarne foar ynnovaasje en duorsumens
Op woansdei 10 oktober 2018, de lanlike dei fan de duorsumens, organisearret, Keunstwurk yn gearwurking mei it Friesland College en House of Design in sympoasium oer fakmanskip en ambacht as boarne foar ynnovaasje en duorsumens yn de Recycle Boulevard fan Omrin Estafette yn Ljouwert.
Mei yn ’e moarntiid trije nijsgjirrige sprekkers oer fernijende konsepten en kânsen en yn ’e middei fiif tematyske rûnetafelpetearen oer ferduorsuming. Sintraal dy dei stiet de aktualiteit fan ambacht en fakmanskip – en harren rol foar de takomst, mei it each op in sirkulêre en duorsum ferantwurde maatskippij.
Doel sympoasium
Hoe kinne wy út de oarspronlike kwaliteit fan it ambacht wei – it ferbinen fan holle, hert en hannen – in koers útsette foar in nije meitsekonomy mei nije produksjekeaten, partisipaasje fan boargers en sûne fertsjinmodellen en dêr’t material en werbrûkt wurde. Dêr sil men út ferskate ynfalshoeken wei, lykas ûnderwiis, oerheid, kultuerynstellings, ûndernimmers en de kreative profesjonals mei-inoar yn petear. De resultaten foarmje de opmjitte foar in Fryske koers foar it yntegrearjen fan duorsum fakmanskip, dy’t oanslút op in rike tradysje fan de ambachten yn Fryslân.
Programma
Yn ’e moarntiid ynspirearje sprekkers Ana Mestre (Portugal), Thomas Eyck en Aleid Brouwer, mei foarbylden oer hoe’t ambacht ta fernijende konsepten liede kin en hokker kânsen in nije ekonomy ús biede kin. Yn ’e middei stean fiif tematyske rûnetafelpetearen sintraal oer hoe’t ambacht as leietried foar ferskate ynfalshoeken in duorsume takomst generearje kin. Sjoch foar ynformaasje oer de sprekkers op de webside fan Keunstwurk.
Doelgroep
Foar wa’t belangstelling hat foar fakmanskip of ambacht en him dêrmei út ekonomy, kultuer, ûnderwiis en edukaasje en oerheid wei of as studint, ûndernimmers, zzp’er, keunstner en makker of fakman/frou ferbûn fielt. De tagong is fergees, oanmelde is needsaaklik. De fiertaal is Ingelsk.
De dei fan Dwerskikers is yn gearwurking mei it projekt Claim Your Future fan MentorProgramma Fryslân opset en makket diel út fan it brede Erasmus+ projekt Craft Your Future, dêr’t it Friesland College mei in trijetal Europeeske lannen, House of Design en Learning Hub Friesland yn gearwurket om de tematyk hinne dy’t sintraal stiet op dy dei. Mei stipe fan ûnder oare Vereniging Circulair Friesland en Erasmus+ wurdt de dei realisearre en opnommen yn it Nederlânske programma fan DutchCulture yn it ramt fan it European Year of Cultural Heritage 2018.
Ambachtsmerk yn Neushoorn
Oanslutend oan de Dwerskikersdei is fan 17.00 oere yn Neushoorn in kompakte ambachtsmerk organisearre yn gearwurking mei IepenUP Live. Men kin as publyk fan 20.00 oere ôf dielnimme oan it ynteraktive livestream-programma dêr’t Jacco de Boer by yngiet op it belang fan ambachten.


title: Nederlanner easket dat Sry Lankanen harren ferbrekke

maintext:
In Nederlanner dy’t al jierren yn Sry Lanka wennet, troud is mei in Sry Lankaanske en yn it lân ûnbetelle wurk docht, hat syn skoanfamylje drige om harren út de auto te setten, om’t hja ûnderinoar Sry Lankaansk prate. De man easket dat Sry Lankanen yn syn bywêzen Ingelsk prate.
Tsjin him praat syn famylje wol Ingelsk, mar as hja tsjin inoar prate, ferbrekke se harren net. Dat kin de man net sette. Hy seit dat er net yn steat is om de taal te learen. Yn it deiblêd Trouw freget er oan etikettesaakkundige Beatrijs Ritsema hoe’t er de Sry Lankanen derta bewege kin om Ingelsk te praten as hy derby is.
Frou Ritsema wiist him derop dat hy dochs wier sels Sry Lankaansk leare moat. Hja skriuwt: “De plaatselijke taal leren is sowieso de belangrijkste taak van immigranten waar ook ter wereld. U hoeft het niet vloeiend te spreken, u mag heel veel fouten maken, het belangrijkste is dat u zo’n beetje kunt volgen wat er gezegd wordt. Verstaan is belangrijker dan spreken. En durven spreken is belangrijker dan correct spreken.”
It folsleine advys is hjir te lêzen.
In pear jier lyn wiisde frou Ritsema in nije ynwenner fan Drinte der ek op dat er it Drintsk yn alle gefallen ferstean moast. De man makke der beswier tsjin dat Drinten yn syn bywêzen de streektaal praten. Dat advys stiet hjir.


title: Unike ûntdekking yn Wettertún op WaterCampus Ljouwert

maintext:
Rys fan Fryske boaiem is unyk, sterker noch, der is mar ien plak dêr’t rys groeit yn ‘t noarden fan Nederlân. Dizze primeur is ûntdutsen yn de wettertún fan de WaterBar yn Ljouwert. It giet om in Sineeske en in Italiaanske rysfariant.
Beide binne beskikber steld troch de Sawah Belanda yn Arnhim, opkweekt by VHL Velp en troch Nordwin-studinten yn de sawa plante. It is útsûnderlik dat de rys bloeit en kerrels foarmet. By it projekt dêr’t de rys fan ôfkomstich is yn Arnhim barde soks oan no ta net. Meastal komt it yn ús klimaat net sa fier en is de waarme simmer fan dit jier faaks de oarsaak. Yn Europa wurdt rys boud yn Italië op de Po-flakte, yn Súd-Frankryk yn de Camargue en yn Spanje om Valencia hinne. Oft it safier komt dat de rys te rispjen is, is net bekend. Mei it rispjen is noch gjin ûnderfining, dus dat sil de praktyk útwize. Mei de hoemannichte rysplanten giet it ek om in beheind tal dat net foar produksje oanplante is. De sawa is oanlein troch Nordwin studinten en de liem dêr’t de rys op waakst, is oanbrocht troch learlingen fan OBS Potmarge.
Wettertún
Sop fan slanke wetterkers of stamppot fan breed snoekeblêd, wa yt soks noch? Dy fergetten wettergrienten wurde kweekt op de WaterCampus Ljouwert, op de terp, neist de WaterBar. De driuwende plantebêden, sawa’s en kweekbêden binne oanlein troch hofkerslearlingen fan it Nordwin College. De wettergrientetún is in inisjatyf fan it Ljouwerter keunstnersduo Groenewoud/Buij om minsken wer yn ‘e kunde komme te litten mei ytbere wetterplanten.
WaterBar
Boppe-op de terp by it Wetsus gebou is in unyk wettertrefpunt makke. Wettertechnology is dêr fielber. Der kin sels preaun wurde fan de wettertún! Yn 2018 is de WaterBar it plak foar priuwerijen, eksposysjes, lêzingen en moetingen. De WaterBar is ûntwurpen troch it keunstnersduo Groenewoud/Buij en it resultaat fan in community art project om de omwenners te belûken by de ûntjouwingen op de WaterCampus.


title: Waarpraatsje: noch twa dagen waarm

maintext:
DE JOUWER – Tongersdei waard it yn it grutste part fan Fryslân goed 20 graden. It bliuwt noch twa dagen waarm neisimmerwaar.
Yn ’e nacht fan tongersdei op freed is de loft berûn, mar it bliuwt, nei alle gedachten, drûch. De sudewyn is swak oant matich, by de kust lâns frij krêftich. It wurdt 13 graden.
Freed skynt de sinne, mar der is ek hege bewolking. De wyn komt út it suden en is matich. It wurdt op ’e nij om de 20 graden hinne.
Sneon wurdt it noch wat waarmer, mar snein is it koeler en kin it ek wolris reine.
Jan Brinksma


title: Orkaan Michael feecht doarpke fan ’e kaart

maintext:
De orkaan Michael hat it plakje Meksiko Beach yn de Amerikaanske steat Floarida foar it grutste part fan de kaart feegd. In protte gebouwen yn it doarp mei tûzen ynwenners binne folslein ferrinnewearre of swier skansearre troch de hurde wyn en oerstreaming.
Michael kaam ôfrûne woansdei oan lân as ien fan de krêftichste orkanen dy’t de Feriene Steaten yn de ôfrûne fyftich jier oandien hawwe: der waarden wynfaasjes fan 250 kilometer yn ’e oere metten. Oant no ta binne yn fiif steaten yn elts gefal santjin deaden teld, mar nei alle gedachten sil dat noch oprinne. De swierst troffen gebieten binne noch net berikt troch helpferlieners.
Tsientallen minsken wiene yn Meksiko Beach efterbleaun, nettsjinsteande in ferplichte evakuaasje. It is noch net dúdlik hoefolle fan harren de stoarm oerlibbe hawwe. Dat der hûnderten kearen skille is oer persoanen dy’t mist wurde, wol noch net sizze dat se yndied omkommen binne. Trochdat de telefoanlinen útfallen binne sille in protte noch net de kâns hân ha om kontakt op te nimmen.
Ien miljoen húshâldingen en bedriuwen yn it rampgebiet sitte sûnder stroom. It kin wiken duorje foar’t de elektrisiteit oeral wer yn oarder is.
Driuwend hûs
Yn Meksiko Beach sykje helpferlieners om slachtoffers troch by de doarren lâns te gean. Dêrfoar moat mei grut ark en reau earst in paad troch it pún makke wurde. “Ik seach fan alles by it rút lâns fleanen en tocht dat de beammen foarbykamen, mar doe realisearre ik my dat it ús hûs wie”, beskriuwt in ynwenner fan Meksiko Beach de ramp. “Us hûs wie fan syn fûnemint brutsen en dreau yn it wetter, mei ús der noch yn.”


title: Is it âldste Nederlânsk eins folle nijer Noarsk?

maintext:
In pear wike lyn stiene de kranten der fol mei: der wie yn in âlde Ierske tekst in wurd ûntdutsen yn it Nederlânsk: blinn auga. Dat soe sânde-ieusk Nederlânsk wêze foar ‘blyn’ of ‘blyn each’. Dat skriuwt er op neerlandistiek.nl
Net wierskynlik, tinkt taalkundige Gertjan Postma. Neffens him is de tekst alderearst folle minder âld. Hy soe út de trettjinde ieu komme. Fierders soe blinn auga gjin Nederlânsk wêze kinne, ûnder oaren omdat it Aldnederlânsk yn dat wurd gjin au-klank hie. Postma tinkt dat it in Noarsk wurd is. Dat soe ek wierskynlik wêze, omdat der yn Skotlân yn de trettjinde ieu noch Noarsk praat waard.
Postma tinkt dat blinn auga net ‘blyn’ of ‘blyn each’ betsjut, mar ‘blineman’. It wurd soe slaan op de figuer fan in bline sjonger dy’t yn in protte âlde ferhalen foarkomt.
Klik hjir om Postma syn ferhaal te lêzen.


title: Queen-optreden te sjen yn de bioskoop

maintext:
Mei de premjêre fan de film Bohemian Rhapsody yn oantocht, fertoant Kinepolis op 25 oktober Queen: A Night in Bohemia op grut skerm. It legendaryske Hammersmith Odeo-konsert út 1975 is oppoetst mei hierskerp 5.1 lûd en oanfolle mei nea earder fertoande argyfbylden fan Queen.
It memorabele konsert dat Queen op krystjûn 1985 yn it Hammersmith Odeon yn Londen joech, is op tongersdei 25 oktober te bewûnderjen yn ’e bioskoop. It optreden gie de skiednisboeken yn as it konsert fan de trochbraak en waard streekrjocht útstjoerd op de BBC. By de fertoaning fan Queen: A Night in Bohemia spat de enerzjy fan it wite doek en is it genietsjen mei hits as ‘Killer Queen’, ‘Liar’, ‘Keep Yourself Alive’, ‘Now I’m Here’ én de allerearste live-opname fan de tiidleaze klassiker ‘Bohemian Rhapsody’.
Bohemian Rhapsody
De fertoaning fan Queen: A Night in Bohemia is in moaie opwaarmer foar de spylfilm Bohemian Rhapsody, dy’t fan 1 novimber ôf yn ’e bioskoop te sjen is. Bohemian Rhapsody is in yndrukwekkende oade oan Queen, harren muzyk en útsûnderlike sjonger Freddie Mercury.
Praktyske ynfo Queen: A Night in Bohemia
25 oktober 2018
Spyldoer: 89 minuten
Te sjen by Kinepolis Almere, Breda, CineMagnus Schagen, CineMeerse Hoofddorp, Den Bosch, Dordrecht, Ynskedee, Grins, Jierbeurs Utert, Zoetermeer
Sjoch op www.kinepolis.nl foar mear ynformaasje.


title: Tusken Twa Tuorren - Wergea

maintext:
Yn it ramt fan LF2018 meitsje 32 doarpen in teaterfoarstelling mei de kearnwurden ‘doarpstsjerke’ en ‘mienskip’ ûnder de mienskiplike titel Under de Toer. In rige fan tige suksesfolle foarstellingen lykas Marijke Muoi, Anna Maria van Schuurman en It paad fan de wûnderdokter.
De útsmiter en de jongereinsoas
Wergea hat de eare om de lêste foarstelling op te tugen. In Frysktalige foarstelling dêr’t mear as hûndert Wergeasters oan meidogge: fertsjintwurdigers út alle kulturele ferieningen dy’t it doarp ryk is. Der ûntstiet in griemmank fan tradisjoneel toaniel, in aardige fluts iepenloftspul en – sa’t dat yn Wergea wenst is – profesjonele ynstrumintale en fokale muzyk. En mei yn de haadrol de trije (!) tsjerken yn Wergea as unike lokaasjes. Mei rjocht de útsmiter fan Under de Toer!
Yn de foarstelling draait it om jongereinsoas SZDRNZLL, yn Wergea de kweekfiver foar bestjoerlik talint en foar jongelju dy’t trochstreame as frijwilliger nei de doarpsferieningen. Wat soe der barre as dy soas ticht giet en ophâlde moat? Wat foar ynfloed hat soks op it doarp en op de doarpsmienskip, op de ‘mienskip’?Oan ’e hân fan in fiktyf ferhaal wurde de foar- en neidielen tsjin it ljocht holden, komme de wyldste plannen oan bod en komme de foar- en tsjinstanners min of mear lûdlêstich oan it wurd.
Wergea te’n ûnder?
De fraach oan ’e ein fan de jûn is: is der in oplossing? Wolle de minsken wol in oplossing? En wolle se har eins wol foar it doarp ynsette? Of strûpt Wergea (as symboal fan it trochsneed Fryske doarp) mei de jongereinsoas derûnder? En hokker rol spilet Sint-Martinus yn dat gehiel? De premjêre is net om ’e nocht op 11 novimber!
De kaartferkeap is al útein set. Kaarten binne online te bestellen fia it webstee fan De Noorder Smederij: http://www.denoordersmederij.nl/kaartferkeap/


title: Fideo: it libben fan in learares Frysk

maintext:
Omrop Max hat in reportaazje makke oer in dei yn it libben fan in learares Frysk. Yn de fideo draait it om Anna Marije Bloem, dy’t Frysk jout op skoallemienskip Bogerman yn Koudum. Har learlingen en har stazjêre komme ek oan bod.
De fideo is hjir te besjen:
https://www.facebook.com/leraarFrysk/videos/462388404254023/


title: Waarpraatsje: sneon tige waarm

maintext:
DE JOUWER – Nei in waarme en kreaze freed wurdt it sneon in tige waarme neisimmerdei.
Yn ’e nacht fan freed op sneon is it helder. By in matige, by de kust lâns frij krêftige, sudewyn wurdt it 14 graden.
Sneon skynt de sinne de hiele dei. De wyn komt op ’e nij út it suden en is matich. It wurdt tusken de 20 en 24 graden. Foar de tiid fan it jier is dat tige waarm.
Fan snein ôf wurdt it ritich en stadichoan koeler.
Jan Brinksma


title: Frysk folksliet foar ‘blokkear-Friezinne’ Jenny Douwes

maintext:
Jenny Douwes fan Drachten, dy’t de ôfrûne dagen yn Ljouwert foar it stekje stie foar, is troch in grutte kliber minsken opwachte doe’t hja ta de rjochtbank út kaam. Dêr waard hja begroete mei it Frysk folksliet.
De groep, dy’t Fryske flaggen meidroech, stie oeren te wachtsjen. De groep begelate frou Douwes nei de treppen fan it gerjochtsgebou oan it Saailân en joech har dêr symboalysk ‘it Frysk earekrús’. In wurdfierder rôp fan de treppen nei it publyk: “Dat hôf haw ik neat mei, wy ha ús eigen wetten!”
Jenny Douwes is ien fan de 34 minsken dy’t terjochte steane foar it blokkearjen fan ‘e sneldyk A7 yn 2017. Hja hâlden doe in bus mei minsken út it Westen tsjin, dy’t yn Dokkum in antyswartepytdemonstraasje hâlde woene. Frou Douwes wie dêr sels net by, mar hja hie op Facebook ta de aksje oproppen. It Iepenbier Ministearje easket 240 taakstraf tsjin har en fierder noch in finzenisstraf fan trije moanne op betingst.
Hjirûnder is in reportaazje fan Wâldnet oer de aksje op it Saailân te sjen.


title: Bernedeiferbliuw ‘Bernefleur’ yn Balk op ‘e nij sertifisearre foar twatalich wurkjen

maintext:
Bernedeiferbliuw Bernefleur wurket sûnt 2012 mei in twatalich belied. Yn it ferline hat it dêr it sertifikaat ‘bernedeiferbliuw foar meartalige ûntwikkeling’ foar behelle. Dat hâldt yn dat neffens in tal rjochtlinen wurke wurdt om de twatalige ûntwikkeling fan jonge bern te stimulearjen. Bern dy’t fan jongs ôf twatalich opgroeie, kinne letter bygelyks makliker nije talen leare en kinne better rekkenje.
Op Bernefleur is omtinken foar likegoed it Frysk as it Nederlânsk. Guon pedagogysk meiwurksters prate Frysk mei elkenien, oaren dogge dat yn it Nederlânsk. Der wurde taalaktiviteiten yn beide talen oanbean, lykas foarlêzen en sjongen. Der wurdt ek wurke mei de praatpoppen Puk en Tomke. Troch it Frysk en it Nederlânsk dúdlik apart te hâlden krije bern de kâns om de talen goed oan te learen.
In fisitaasjekommisje fan Stifting Frysktalige Berne-opfang hat op it bernedeiferbliuw west om te besjen oft der op Bernefleur noch hieltyd wurke wurdt neffens de rjochtlinen fan it twatalich belied. De kommisje hat ûnder mear sjoen nei it taalbelied, de taalomjouwing en it pedagogysk taalklimaat. Ut it ferslach: De liedsters biede in ôfwikseljend, útnûgjend en boartlik deiprogramma oan, keppele oan tema’s. Se passe de aktiviteiten op in natuerlike wize oan it nivo (leeftiid) fan de bern oan. En: Yn ynformele situaasjes en bewust keazen aktiviteiten besykje de liedsters de taalûntjouwing fan de bern te stimulearjen. Ek moai is te sjen hoe’t se dat dogge by de fersoargjende taken. Myn kompliminten.


title: Budding(h)’Poets: tritich jier C. Buddingh’-priis op ien poadium

maintext:
Mei Ilja Leonard Pfeijffer, Marieke Lucas Rijneveld, Lieke Marsman, Joke van Leeuwen, Anna Enquist, Ellen Deckwitz, Maarten van der Graaff, Radna Fabias en in protte oaren
Sûnt 1988 rikt Poetry International by it jierlikse festival de C. Buddingh’-priis út oan de skriuwer fan it bêste Nederlânsktalige poëzijdebút fan it jier. De Dordtske dichter en taalfernijer C. Buddingh’ is net om ’e nocht nammejouwer fan dy ‘priis foar nije Nederlânsktalige poëzij’. Dit jier soe er hûndert jier wurden wêze. Kunstmin, Poetry International en it Buddingh’ Genoatskip fiere de stjerdei fan de ûnferjitlike taal- en foardrachtskeunstner mei in feestlike poëzijmaraton mei alle tritich winners fan de C. Budding’priis op ien poadium. In lange, ferskate staasje ‘nije stimmen’.
Mei de priis fêstiget Poetry International alle jierren it omtinken op talintfolle nije stimmen yn de Nederlânsktalige poëzij. Foar mannich dichter fan namme wie de C. Buddingh’-priis de earste wichtige trofee dy’t yn ’e wacht sleept waard. Joke van Leeuwen, Tonnus Oosterhoff, Henk van der Waal, Ilja Leonard Pfeijffer en Anna Enquist, of resinter Ellen Deckwitz, Lieke Marsman, Marieke Lucas Rijneveld en Radna Fabias hearre ta de laureaten. Yn in alve oeren duorjende poëzijmaraton lêze de winners út harren bekroane debút yn kombinaasje mei foardrachten út de bondels dy’t dêrop folgen. Mei spraakmeitsjende ynterviewers as Hassnae Bouazza, Francis Broekhuijsen, Jasper Henderson en Tim den Besten prate se oanslutend oer de taal en tema’s dy’t sy útdrage wolle. In unike ien dei duorjende poëzijmanifestaasje dy’t de taalfernijing troch de jierren hinne glêshelder oer it fuotljocht bringt en de besiker ûnderdompelet yn it rike ferskaat fan de Nederlânske taal.
Kunstmin stiet dy dei folslein yn it teken fan poëzij. Neist de spektakulêre maratonlêzing mei alle C. Buddingh’-priiswinners binne der in protte ekstra aktiviteiten. Sa bringt muzykteaterselskip Hollands Diep mei in harkspul in oade oan harren yllústere foargonger C. Buddingh’. Mear ynformaasje oer de folsleine râneprogrammearing folget. It Teaterkafee is ûnder it hiele programma iepen.
Skouboarch Kunstmin
Sneon 24 novimber 12.00 – 23.00 oere
Ynfo en kaarten: www.kunstmin.nl
Winners tritich jier C. Buddingh’-priis
• 2018 – Radna Fabias met Habitus
• 2017 – Vicky Francken met Röntgenfotomode
• 2016 – Marieke Lucas Rijneveld met Kalfsvlies
• 2015 – Saskia Stehouwer met Wachtkamers
• 2014 – Maarten van der Graaff met Vluchtautogedichten
• 2013 – Henk Ester met Bijgeluiden
• 2012 – Ellen Deckwitz met De steen vreest mij
• 2011 – Lieke Marsman met Wat ik mijzelf graag voorhoud
• 2010 – Delphine Lecompte met De dieren in mij
• 2009 – Mischa Andriessen met Uitzien met D
• 2008 – Wiljan van den Akker met De afstand
• 2007 – Bernard Wesseling met Focus
• 2006 – Willem Thies met Toendra
• 2005 – Liesbeth Lagemaat met Een grimwoud in mijn keel
• 2004 – Maria Barnas met Twee zonnen
• 2003 – Jane Leusink met Mos en gladde paadjes
• 2002 – Erwin Mortier met Vergeten licht
• 2001 – Mark Boog met Alsof er iets gebeurt
• 2000 – André Verbart met 98
• 1999 – Ilja Leonard Pfeijffer met Van de vierkante man
• 1998 – † Erik Menkveld met De karpersimulator – toegekend, niet uitgereikt
• 1997 – † Pem Sluijter met Roos is een bloem
• 1996 – Henk van der Waal met De windsels van de sfinx
• 1995 – Joke van Leeuwen met Laatste lezers
• 1994 – F. van Dixhoorn met Jaagpad
• 1993 – Herman Leenders met Ogentroost
• 1992 – Anna Enquist met Soldatenliederen
• 1991 – † Michaël Zeeman met Beeldenstorm
• 1990 – Tonnus Oosterhoff met Boerentijger
• 1989 – geen winnaar
• 1988 – Elma van Haren met Reis naar het welkom geheten


title: Mânsk boek ferhellet oer New York-dagen Akkrum

maintext:
Plysjeman priuwt as omswalker oan it libben op Fryske eveneminten. Yn it deistich libben is Eric Blaauw motorplysje op It Hearrenfean, mar yn Akkrum kaam er twa wykeinen lang as omswalker op ‘e planken. ,,Ik woe de oare kant fan de mienskip ek ris fan tichteby meimeitsje’’, is syn motivaasje. Mei syn dochter Yoëlle en broer Richard wie er fan ’t simmer te finen op it New York-evenemint Meet me at the Fountain yn Akkrum-Nes.
It ferhaal fan de Feanster omswalkers stiet yn in betinkingsboek dat no al te bestellen is en om de jierwikseling hinne útkomt. Dêryn wurdt ek ferteld dat Blaauw de smaak fan it omswalkjen te pakken hat. Hy is fan doel om faker by soksoarte eveneminten lâns te gean. De opfallende omswalkers krije in apart haadstik, dêr’t it omswalkersgilde fan it neispile New York yn Akkrum út 1896 wiidweidich yn beskreaun wurdt. Mei sa’n 850 foto’s fan ferskillende fotografen, ferhalen en artikels wurdt in blomryk sfearbyld fan de drokbesochte wykeinen yn juny 2018 sketst.
It boek is in neitins oan it evenemint, dêr’t ynwenners fan Akkrum en Nes harren doarpsgenoat Folkert Kuipers mei earen. Hy emigrearre nei de Feriene Steaten en boude yn 1896 oan Sixth Avenue yn New York it doedestiids grutste warehûs fan ‘e wrâld. De winkel waard yn Akkrum op in skaal fan 1 op 3 neiboud, ynklusyf fjoertoer oant sechtjin meter hichte.
Yn it boek wurdt it evenemint wiidweidich beljochte. De titel Beleef New York anno 1896 in Akkrum grypt werom op it strjitteater, dat troch sa’n seishûndert akteurs, figuranten en frijwilligers brocht waard. Sketskes en akts waarden ôfwiksele mei optredens fan koaren, akkordeonisten, gitaristen, in fioeliste en pianisten. Mei de Big Store en it strjitteater soargen se foar ûnferjitlike mominten, dy’t de New York-dagen ta ien fan de moaiste eveneminten yn ‘t jier fan de Kulturele Haadstêd fan Europa makken. De foto’s en ferhalen yn it boek jouwe in fraai en sfearfol byld.
De mânske útjefte fan 244 siden hat mear as tritich haadstikken: Big Store, Straatleven, De Groepsfoto, Lânferhuzers, Muziek, Dansgroep, Circus, Handel, Horeca, Barbier, Media, Kûpershjoed, Onderwijs, Suffragettes, Brandweer, Politie, Medische Zaken, Baby’s en oudste deelnemers, Spel, Sport, Coopersburg, Modeshow, Bioscoop, Zeepkistsprekers, Waarzeggers, Straatmadelieven, Wasvrouwen, Zwervers, Portretten en De Parade.
Beleef New York anno 1896 in Akkrum is in full-colour útjefte fan Noordoost.nl, It Hearrenfean. It komt út yn ekstra grut formaat, telt 244 siden mei sa’n 850 foto’s fan hast alle akteurs, figurnten en frijwilligers. De priis is € 35,-. Yn de foarferkeap (oant 21 oktober 2018) € 29,75. It is te bestellen fia www.noordoost.nl/mmatf


title: Grutste fiedselbosk fan Europa komt yn Brabân

maintext:
Yn it Brabânske Schijndel komt de grutste fiedselbosk fan Europa. Natuer en lânbou wurde dêryn kombinearre. De bosk hat gjin keunstdong, gif of ekstra wetter nedich en de opbringst blykt heger te wêzen as dy fan reguliere lânbou. Fjirtich kilometer fierderop, yn it Gelderske Groesbeek, sette oprjochter Van Eck acht jier lyn al útein mei in lytsere, eksperimintele fariant fan de bosk.
Oars as bygelyks in fruchtbeammehôf hat in fiedselbosk gjin monokultuer, mar in polykultuer. Dat komt sykten en pleagen foar, de fûgels en ynsekten binne ûnderdiel fan it systeem. Dat soarget foar goede rispingen. De fiedselbosk is in foarm fan trijediminsjonale lânbou: krûden op ’e grûn, strûken mei beien, en dêrboppe fruchten en nuten. Sjefkok Van der Staak docht alle wiken boadskippen foar syn restaurant yn de fiedselbosk. Hy seit: “As sjef wolle ik de gasten graach wat ferrassends foarsette. Hjir stean 450 ytbere plantesoarten, mei allegear in unike smaak. Dat fertsjinnet mear omtinken. It soarget foar folle mear fariaasje yn it menu.”
De Brabânske deputearre fan Lânbou, Anne Marie Spierings (D66), is entûsjast oer de fiedselbosk. De Provinsje betellet mei oan de nije, grutte bosk yn Schijndel. “Lânbou yn Brabân moat echt in stik duorsumer en wy moatte folle mear op basis fan ús natuerlike systeem produsearje”, seit Spierings. “Yn ús griene ûntwikkelfûns sit 240 miljoen. Dat is ornearre foar it realisearjen fan natuer. Dat dogge wy foar in part troch projekten dy’t echte natuerûntwikkeling binne, mar foar in part ek troch it stypjen fan projekten dêr’t natuer en lânbou yn byinoar komme. In moai foarbyld dêrfan binne fiedselbosken.”


title: Young Explorers: nij festival troch jong talint út Fryslân

maintext:
Op sneon 17 novimber is de alderearste edysje fan Young Explorers, in festival foar it poadiumtalint fan de takomst. Yn ien dei kinne besikers efter de skermen sjen by it enoarme teater-, dûns en muzyktalint tusken de tolve en achttjin jier dat yn Fryslân omrint. Young Explorers is in gearwurking fan Explore the North, Meeuw Jonge Teatermakkers, Frysk Jeugd Orkest, Jeugd Dûnsoplieding Fryslân en Ljouwert-Fryslân 2018 Kulturele Haadstêd fan Europa.
Farske teksten fan skriuwers fan Meeuw Jonge Teatermakkers
De jonge skriuwers fan Meeuw presintearje farske teksten, yn oanrin nei de presintaasje fan it teaterstik dat op Explore the North 2018 te sjen is. Dêrneist wurde ek sênes spile út harren nijste foarstelling ‘Een beetje duizelig en behoorlijk in de war’ en sjogge besikers trije repetysjes. De jonge skriuwers presintearren earder dit jier al oerdonderjende ienakters op it Taletúnfestival.
Eastenrykske goreograaf nimt jonge talinten mei yn spesjale wurksjop
Ut Eastenryk is de goreograaf Chris Haring oanwêzich, dy’t de jûns mei syn selskp Liquid Loft de foarstelling ‘Church of Ignorance’ presintearret yn de Westertsjerke. Foar de jonge talinten fan de Jeugd Dûnsoplieding Fryslân, dy’t de jûns meispylje yn de opfiering, stelt er in wurksjop gear. Afke Brenninkmeijer en Raymond Guzman (mei Pim Steemers artistike rie fan Jeugd Dûnsoplieding Fryslân) jouwe spesjale dûnslessen en wurksjops dy’t ek tagonklik binne foar besikers.
Gearwurking jonge talinten ûnder lieding fan Mohamed Yusuf Boss
Spesjaal foar Young Explorers wurdt der in mienskiplike, multydissiplinêre foarstelling ûntwikkele ûnder lieding fan Mohamed Yusuf Boss. Mohamed Yusuf Boss is in autodidakt dûnser-goreograaf. Yn gearwurking mei Urban House, Club Guy & Roni en Grand Theatre hat er al inkelde earste koarte wurken makke. Oan ’e ein is der ek in praatsjoo dêr’t jonge profesjonals mei de jonge talinten yn petear gean oer de fraach wat Fryslân artistyk foar de talinten betsjutte kin.
Repetysjes en ôfslutend konsert troch Frysk Jeugd Orkest
Net allinnich Meeuw Jonge Teatermakkers en Jeugd Dûnsoplieding nimme de besikers mei yn iepen lessen, it Frysk Jeugd Orkest lit by iepenbiere repetysjes ek sjen en hearre hoe’t muzykstikken ynstudearre wurde. Dat docht it sawol yn folsleine orkestbesetting as ek yn opsplitste groepen. Besikers krije in goed byld fan de wize dêr’t it orkest op gearwurket en hoe’t elk yndividueel orkestlid ynspirearre en ûntwikkele wurdt. It slút de middei ôf mei in konsert.
Young Explorers
Sneon 17 novimber. Lokaasjes: Tryater (Eastersingel 70 yn Ljouwert) en Meeuw Jonge Teatermakkers (Eastersingel 70-B yn Ljouwert). In kaartsje kostet mar € 6,50 en is te bestellen fia explore-the-north.nl.


title: Tattoo & Ceramics om reden fan súkses ferlinge

maintext:
De útstalling Tattoo & Ceramics yn Keramykmuseum Prinsessehôf yn Ljouwert is om reden fan súkses ferlinge oant en mei 25 novimber 2018.
Njoggen foaroprinnende tatoeaazjeartysten út binnen- en bûtenlân wurkje mei in nije ûndergrûn: keramyk. Yn de útstalling toane de resultaten de mearsidigens fan de hjoeddeiske tatoeaazjekeunst: fan ienfâldige handpoking oant fotorealistysk en fan tradisjoneel pre-kristlik oant modern. De útstalling Tattoo & Ceramics is in gearwurking tusken it Prinsessehôf, Ljouwert-Fryslân Kulturele Haadstêd fan Europa 2018 en Sundaymorning@EKWC.
Yn de útstalling is in tal servizen te sjen dy’t skildere binne troch de tatoeëarders. De opstelling lit sjen dat tatoeaazjes en keramyk in protte oerienkomsten hawwe. Beide binne it iuwenâlde ambachten dy’t oer de hiele wrâld beoefene wurde. In einprodukt is in kostber besit en in persoanlike utering fan smaak. It setten fan tatoeaazjes op de hûd is, krekt as it bewurkjen fan keramyk, in riskant proses, in flater is dreech te korrizjearjen. It duorsum aspekt fan beide keunstfoarmen soarget derfoar dat it einprodukt in besit foar it libben is. De stilen rinne útinoar, fan moderne ûntwerpen oant tradisjonele pre-kristlike keunst. Yn Tattoo & Ceramics komme de stilen en ambachten byinoar yn in yntime eksposysje.
Eksperimint
It Prinsessehôf en Ljouwert-Fryslân Kulturele Haadstêd 2018 nûgen njoggen foaroansteande tatoeaazjeartysten út foar in unyk eksperimint. De tatoeëarders krigen in stoomkursus keramykdekoraasje yn it Europeesk Keramysk Wurksintrum (EKWC). Hja hiene dêrnei in wike de tiid om porsleinen servysguod yn harren eigen styl te bewurkjen. Diskear gjin libbene hûd, mar koel keramyk. De keunstners wurken yn twatallen, en in inkel trijetal, oan de te presintearjen ûntwerpen. De dielnimmers wiene: Andrew Abramchik (BLR) , Michaud Elie Jonathan (FR), Elbrich Schoorstra (NL), het duo Expanded Eye (GB), Fabiënne Demmer (NL), Maaike de Jong (NL), Jakub Vaniš (CZ) en Joris Mous (NL).
Europeesk Keramysk Wurksintrum
Jierlike ferbliuwe ferskate keunstners yn it EKWC, dêr’t se de gelegenheid krije om te eksperimintearjen mei keramyk. It Prinsessehôf makket faker útstallings mei wurk fan keunstners dy’t sa’n wurkperioade efter de rêch hawwe. It doel is de ûntjouwing fan keramyk yn de byldzjende keunst, ûntwerp en arsjitektuer te stimulearjen.
Tattoo & Ceramics wurdt mei mooglik makke troch Ljouwert-Fryslân Kulturele Haadstêd fan Europa 2018 en Sundaymorning@EKWC.


title: Waarpraatsje: oanhâldend waarm, mar minder sinne

maintext:
DE JOUWER – Nei in strieljende dei mei in temperatuer fan krekt boppe de 20 graden bliuwt it foarearst noch waarm. Der is de kommende dagen wol wat minder sinne.
Yn ’e nacht fan woansdei op tongersdei is it helder. By in swakke oant matige easte- oant súdeastewyn wurdt it 10 graden.
Tongersdei skynt de sinne, mar der is sa út en troch ek bewolking. De wyn is matich en komt út it suden oant súdeasten. It wurdt op ’e nij om de 20 graden hinne.
Op freed en foaral sneon is it ek noch waarm.
Jan Brinksma


title: Eksoatyske timpeldûnseressen en nommele krigers yn ‘La Bayadère’

maintext:
Ballet yn trije bedriuwen – streekrjocht yn sechtich Nederlânske bioskopen op tiisdei 13 novimber om 20:15 oere
Mei alve ballet- en operafoarstellings, dy’t streekrjocht yn mear as tûzen teaters yn fjirtich lannen wrâldwiid fertoand wurde, bringt Royal Opera House ek yn seizoen 2018/2019 in breed skala oan foarstellings dy’t allegear live út it wrâldferneamde Covent Garden wei útstjoerd wurde. Op 13 novimber wurdt de sjogger meinaam nei Marius Petipa’s eksoatyske 19e iuwske mearke La Bayadère (De Timpeldûnseresse) dat him yn Yndia ôfspilet. De klankrykdom en sfear fan komponist Ludwig Minkus’ slute perfekt oan by de elegante presyzje fan de klassike goreografy fan Natalia Markova.
Oer La Bayadère
La Bayadère fertelt it leafdesferhaal fan de timpeldûnseresse Nikaja en de kriger Solor dy’t nettsjinsteande syn leafde foar Nikaja, trout mei de dochter fan de Radja. Ien fan de hichtepunten foar it corps de ballet is de ferneamde, moanneferljochte ‘wite akte’, ofwol it Ryk fan de Skimmen – dêr’t de ferlerne leafde fan Soloar yn in protte stalten syn geast pleaget. De goreografy jout net allinnich de twa konkurrearjende ballerina’s alle romte om te skitterjen, mar lit yn in bjusterbaarlike solo ek in brûnzen ôfgodsbyld ta libben komme.
Oer Royal Opera House
The Royal Opera House fiert dit jier in jubileum fan tsien jier live bioskoopfoarstellings, dêr’t it de wrâldwide merklieder mei is op it mêd fan opera- en balletfoarstellings yn ’e bioskoop. It seizoen 2017/2018 wie it súksesfolste jier ea foar The Royal Opera House mei wrâldwiid mear as ien miljoen ferkochte kaartsjes. It publyk hat ûnderwilens ek tagong ta ferskate livestreamen fia it Royal Opera House YouTube-kanaal, dat it grutste YouTube-kanaal is fan hokker keunstorganisaasje dan ek yn ’e wrâld.
Sjoch foar mear ynformaasje op: www.royaloperahouse.nl.
Royal Opera House – seizoen 2018/2019
The Royal Ballet
Petipa: La Bayadère
Streekrjocht: tiisdei 13 novimber 2018 (20:10 oere)
The Royal Ballet
Wright: The Nutcracker
Streekrjocht: moandei 3 desimber 2018 (20:10 oere)
The Royal Opera
Tchaikovsky: The Queen of Spades
Streekrjocht: tiisdei 22 jannewaris 2019 (19:40 oere)
The Royal Opera
Verdi: La Traviata
Streekrjocht: woansdei 30 jannewaris 2019 (19:40 oere)
The Royal Ballet
Acosta/Petipa: Don Quixote
Streekrjocht: tiisdei 19 febrewaris 2019 (20:10 oere)
The Royal Opera
Verdi: La Forza del Destino
Streekrjocht: tiisdei 2 april 2019 (19:10 oere)
The Royal Opera
Gounod: Faust
Streekrjocht: tiisdei 30 april 2019 (19:40 oere)
The Royal Ballet
Trijelûk: Royal Ballet Triple Bill: Flight Pattern, Within the Golden Hour, New Work
Streekrjocht: tongersdei 16 maaie 2019 (20:10 oere)
The Royal Ballet
MacMillan: Romeo and Juliet
Streekrjocht: tiisdei 11 juny 2019 (20:10 oere)