title: Aant Mulder: Dr8888 Yn ’e Line

maintext:
Kollum
Mei Dr8888 bedoel ik fansels Museum Drachten. Mei Yn ’e line, bedoel ik de tentoanstelling Not afraid of the new, dy’t in treflik oersjoch jout fan it Frysk ekspresjonisme fan nei de Twadde Wrâldoarloch en dan benammen fan de fiif keunstners dy’t mei-inoar Yn ’e Line foarmje. Dat binne Jan Frearks van der Bij, Pier Feddema, Sjoerd Huizinga, Jaap Rusticus en Klaas Koopmans.
Museum Dr8888 is wat de skilderkeunst fan de foarige iuw oanbelanget in nijsgjirrich museum. Dat begjint al mei de Drachtster bruorren Evert en Thijs Rinsema. Dy hiene kontakten mei keunstners fan De Stijl en de Dada-beweging en dy keunstners hellen se ek nei Drachten ta. De huzen yn de Papagaaiebuert binne dêr moaie foarbylden fan. Dat wurk fan Theo van Doesburg yn it museum te sjen is, leit dêrom wol yn ’e reden. Dy keunst, dêr giet it om yn Museum Dr8888. Dat wurdt wol dúdlik út tentoanstellingen as dy fan César Domela, De Stijl yn ’e keunst en typografy, Beyond Dada. Dêr heart it ekspresjonisme by. It seit himsels dat Museum DR8888 dus ek omtinken foar dy skilders hat. Dêrom dus Not afraid of the new. Wa’t in byld ha wol fan it Frysk ekspresjonisme fan nei de oarloch moat dy tentoanstelling dy’t duorret fan 14 oktober oant 13 jannewaris perfoarst besjen. It is in prachtich gehiel wurden. Hoewol, wat mear romte hie net ferkeard west. De namme fan de tentoanstelling noasket my ek net hielendal. De keunstners fan Yn ’e Line wiene ommers Not afraid of the new, mar gewoan Net bang foar it nije. Der is fierder net in katalogus fan dizze tentoanstelling. Der is sels net in koart oersjoch fan de skilders en harren wurk of fan it wurk op de tentoanstelling. Dat muoit my. Sa’n oersjoch hie’k graach ha wollen. Der sil earst wol in kaskreaker fan makke wurde moatte, dy’t dan net yn DR8888 holden wurde kin, want dat koe no eins al krapoan, mar yn it Fries Museum. En wêrom net!
As ekspresjonisten binne dy fiif Fryske skilders de lette kant it neist. Dat is lykwols net bysûnder. Sa giet it mei folle mear dingen te uzes. It ekspresjonisme komt eins út Dútslân wei oerwaaien. Groepen as Die Brücke, Der Blaue Reiter meitsje dêre foar de Earste Wrâldoarloch al namme. Yn Frankryk ûntstiet it fauvisme as ferlykbere streaming. Yn Grinslân ha we net iens folle letter sa’n keunstersbeweging. Dy wurdt dan De Ploeg neamd. Hoewol’t it aksint op de tiid foar de Twadde Wrâldoarloch leit, binne der hieltyd wer nije groepen dy’t ekspresjonistysk skilderje. Tink mar oan Cobra fan daliks nei de oarloch mei Karel Appel, Corneille en de Nije Wylden fan om 1980 hinne.
De keunstners fan Yn ’e Line steane net los fan wat der om harren hinne barde, hoewol’t guon fan harren útholden dat se nea fan De Ploeg heard hiene. Likegoed ha Sjoerd Huizinga en Pier Feddema les hân fan Herman Dijkstra, de Grinzer tekenlearaar dy’t alles fan De Ploeg wist. Pier Feddema is de man dy’t de namme foar dat lytse keunstnerskollektyf betocht. Yn ’e line dus! Dat betsjutte, dat der hurd lutsen wurde moast om fuortgong te bewurkjen. Sa’t de ploege by de Grinslanner boulannen hearde, sa hearde de line en dus Yn ’e Line by it Fryske wetterlân. Dy foar in part soannen fan fervers of sels ferver mei belangstelling foar literatuer, muzyk en skilderjen ha gâns wat lytser wurk lykas kryttekeningen, etsen en houtfiken makke. Se uterje har as ekspresjonisten lykwols it dúdlikst yn it gruttere wurk. Dêr falle benammen de grutte hoekige bewegingen en ûnregelmjittige flakken mei donkere of primêre kleuren op. It wurk is somber, guon tiden sels driigjend. Wa’t langer stean bliuwt, sjocht mear details, mear kleur. It binne gauris lânskippen, doarpen, bisten, skippen en eins altyd krekt werkenber.
Dat ik net earder witten ha fan dy bysûndere groep fan Fryske ekspresjonistyske skilders, dat fernuveret my no. Thús sjoch ik it standertwurk fan Huub Mous: De kleur van Friesland, Beeldende kunst na 1945, derop nei. Yn it mânske boek wurdt Yn ’e Line mei mar in pear bledsiden ôfdien. Benammen de skilder Jan Frearks van der Bij sprekt my oan. Syn earste wurk liket de sombere kant it neist. Dy wurken ha wat driigjends. It skilderij De bargepôle fan 1977 is dêr in moai foarbyld fan. Stadich wurdt it allegearre strakker fan foarm en komme der mear inkelde kleuren yn. De eardere driigjende kleuren ferdwine eins hielendal. It wurde fleuriger lânskippen. Fan Klaas Koopmans wurdt benammen omtinken jûn oan de gestichtstekeningen, de tekeningen dy’t er makke yn tiden dat er opnommen wie. Dy binne nijsgjirrich, mar likegoed giet myn belangstelling earst en meast út nei syn bisten, pleatsen en lânskippen, lykas Neisimmerjûn, Winterlânskip en sa. Mei mar in pear rake en fan en ta foarsichtige streken en kleuren en mei net folle details skilderet er de moaiste ekspresjonistyske lânskippen. Pier Feddema giet yn guon fan syn wurken fierder as de oaren. By him hat it der folle mear fan dat de doeken troch inerlike striid, ta stân komme. De ûnderwerpen binne minder werkenber, ekspresjonistysker, rûger! It wurk fan Sjoerd Huizinga is oer it generaal krekt wat freonliker en wat kleuriger. Dy wurkwize docht wol wat tinken oan de Frânske fauvisten. Jaap Rusticus is de skilder dy’t graach de kleuren brûkt sa’t him dat goed útkomt, kleuren dêr’t er in goed gefoel by hat. Tagelyk skilderet er hiele werkenbere lânskippen.
De tentoanstelling yn Museum Dr8888 is in must! Wat my oanbelanget is it tagelyk it begjin fan mear!
foto’s © Aant Mulder
Aant Mulder fan Balk hold dit praatsje op sneon 3 novimber yn syn fêste rubryk Taalferoaring op Radio Spannenburch. Dy stjoert sneons fan 15.00-16.00 it programma ‘Gewoan Frysk’ út. Dat wurdt moandeis fan 9.00-10.00 werhelle.’


title: ING, Rabo en ABN wurkje gear mei nije giele jildautomaat

maintext:
Nederlân kriget fan takom jier ôf giele jildautomaten sûnder merknamme. Dy ‘flappetappers’ sille de jildautomaten fan de trije grutte banken Rabobank, ABN Amro en ING ferfange.
De banken sizze dat der mooglik ek saneamde wite etiket-jildautomaten komme yn plakken dêr’t no hielendal net mear pind wurde kin. Uteinlik sil it tal jildautomaten wol minder wurde. Hoefolle oft der krekt ferdwine, is noch ûndúdlik.
Neffens de banken is in nije strategy needsaaklik. It brûken fan kontant jild yn Nederlân wurdt hieltyd minder, mar der bliuwt wol ferlet fan kontant jild, minsken moatte noch wol jild pinne kinne. Om de beskikberens yn ’e takomst te garandearjen, sille de banken harren krêften bondelje. Der binne yn Nederlân trijetûzen lokaasjes dêr’t jildautomaten ticht byinoar stean. Dêr sille guon fan ferdwine.
It tal jildautomaten nimt al jierren ôf. Yn 2017 wiene der hast tûzen jildautomaten minder yn it strjitbyld as fiif jier earder. Mar it feit dat minsken der minder gebrûk fan meitsje is net de iennige reden dat it tal jildaumaten minder wurdt. Plofkraken liede der ek ta dat pinautomaten op guon plakken fuorthelle wurde. En dat is foar guon minsken in ferfelend probleem.

fasttext_language: fy


title: Feie Fonyk: Compiègne

maintext:
Fjouwer jier lyn, yn de simmer fan 2014, wie ik in pear dagen yn Parys. De Bibliothèque Nationale, de nasjonale biblioteek fan Frankryk oan de Seine, hie dy simmer in tentoanstelling oer it útbrekken fan de Earste Wrâldoarloch: ”Été 1914. Les derniers jours de l’ancien monde“ (Simmer 1914. De lêste dagen fan de âlde wrâld). Oan ’e hân fan kranteberjochten, affysjes en foto’s waard in oersjoch jûn fan de simmer fan 1914 fan dei ta dei. Bygelyks fan de earste krante mei it berjocht dat de Servyske nasjonalist Gavrilo Princip op 28 juny 1914 in oanslach dien hie op Frans Ferdinand en syn frou yn Serajevo. Dy simmer rekke Europa yn ’e brân. Op 3 augustus ferklearre Dútslân de oarloch oan Frankryk.
Ik haw Remarque syn Van het westelijk front geen nieuws net lêzen, mar wol Het lied van de loopgraven fan Sebastian Faulks. Dat boek kaam út yn 1993. Ik lies ek fan Stephan Hertmans Oorlog en Terpentijn út 2013. Beide boeken beskriuwe dy grouwélige oarloch
Mei dy kranteberjochten, foto’s en oersjoggen op dy tentoanstelling realisearre ik my doe pas mei hoe folle gemak oft tûzenen jonge manlju de dea yn stjoerd waarden. It is noch altyd ûnbegryplik dat der gjin grutte arbeidersopstân útbruts. Like goed fyn ik it ûnbegryplik dat de Dútske keizer nei de oarloch syn dagen yn Nederlân yn frede slite koe. Hjoed hûndert jier lyn, op 10 novimber 1918, waard er hjir as flechtling opnommen en oant juny 1941 hat er by Huis Doorn de dagen trochbrocht mei houtkappen. Hy leit der ek begroeven en syn lêste winsk wie dat er net earder nei Dútslân werombrocht wurde soe as dat wer in keninkryk wie.
It soe goed wêze dat al dy lju dy’t sa sangerje oer de Europeeske mienskip har ris ferdjipje soene yn dy ferskriklike Earste Wrâldoarloch.
No werom nei de simmer fan 2018. In dei nei de besite oan de tentoanstelling bin ik mei de trein nei Compiègne reizge. Bist der mei de intercity yn in lytse fjirtich minuten. Op de fyts fan it stasjon nei it Wapenstilstân Museum nimt in lytse healoere. Dêr, yn de bosken fan Compiège, stiet de wagon dêr’t op 11 novimber 1918 om 11 oere moarns de wapenstilstân tusken Frankryk en Dútslan tekene waard.
Yn deselde wagon waard op 22 juny 1940 op ‘e nij in wapenstilstân tekene troch beide lannen. No net mei Frankryk, mar mei Dútslân as oerwinner. De wagon waard yn deselde simmer oerbrocht nei Berlin en dêr yn it sintrum by de Brandenburger Poarte grutsk tentoansteld. Yn 1944 waard de wagon nei Thüringen ferfierd, fanwegen de bombardeminten en letter doe’t de oarloch al hast ferlern wie, troch de SS yn ’e brân stutsen.
No stiet der fan 11 novimber 1954 ôf in replika en is der in tentoanstelling oer de Earste Wrâldoarloch. Der sil moarn in soad omtinken jûn wurde oan Compiègne, it Museum fan de wapenstilstân en de wagon. Der is de lêste jierren in soad gesanger oer de Europeeske Mienskip en alles wat oars moat, of misgiet. It soe goed wêze dat al dy lju dy’t sa sangerje har ris ferdjipje soene yn dy ferskriklike Earste Wrâldoarloch.
Hurdegaryp, 10 novimber 2018
De foto komt fan Le mémorial de l ‘Armistice, nommen 11 novimber 1918 yn de bosk fan Compiègne. Op de foargrûn maarskalk Foch en twa Britske offisieren.


title: Besibbe talen wurde faak yn besibbe lânskippen praat

maintext:
De measte talen dy’t nau besibbe binne oan it Frysk, wurde praat yn ferlykbere lânskippen en ferlykbere klimaten as yn Fryslân. Neffens fjouwer taalûndersikers is dat gjin tafal. Hja hawwe ûntdutsen dat taalfamyljes faak ûntsteane trochdat sprekkers fan de oertaal fuortteagen nei gebieten dy’t liken op it oarsprongsgebiet. Meastal ferhûzje minsken nei gebieten eastlik of westlik fan har oarspronklik wenplak: emigraasje nei folle noardliker of súdliker streken is navenant seldsum.
Foar harren ûndersyk hawwe de Dútske wittenskippers Christian Bentz en Gerhard Jäger en de Nederlanners Dan Dediu en Annemarie Verkerk nei 6834 talen út 54 ferskillende taalfamyljes sjoen. Hja kamen derefter dat talen har net samar alle kanten op ferspriede, mar dat de sprekkers tûzenen jierren lang in foarkar hâlde foar ferlykbere libbensomstannichheden as de oertaalpraters. Besibbe talen wurde faak op likernôch deselde bridtegraad oantroffen, al kinne se in hiel ein eastlik of westlik faninoar ôf praat wurde. Fierders wurde taalferoarings relatyf faak binnen in taalfamylje oan oare talen trochjûn.
In ferslach fan it ûndersyk is ferskynd yn it tydskrift Nature. Klik hjir foar in gearfetting.


title: Boargemastersbeneaming út de grûnwet

maintext:
De wize dêr’t boargemasters op oansteld wurde, wurdt út de grûnwet helle. De Earste Keamer sil takom wike foar in foarstel dêrta fan D66-fraksjefoarsitter yn de Twadde Keamer Jetten stimme. Nei it debat dat de senaat tiisdei de hiele dei fierde oer syn foarstel om de proseduere te skrassen, bliek de fereaske twatredde mearderheid der te wêzen.
D66, PVV, SP, GrienLinks, 50Plus, PvdD, ChristenUnie en CDA binne foar. Regearpartij VVD twivelet noch en is ferdield, mar de grûnwetswiziging komt der hoe dan ek tanksij de stipe fan regearpartij CDA. Tiisdeitemiddei hie regearpartij CDA noch syn betinkings en like it noch mar de fraach oft de ferkeaske mearderheid der komme soe. Letter op ’e jûn sei CDA-senator Rombouts dat syn partij wol meigiet mei de saneamde ‘dekonstitúsjonalisearring’ fan de boargemastersbeneaming.
“Yn ’e praktyk is der al lang gjin sprake mear fan in beneaming, mei’t de boargemaster keazen wurdt troch de gemeenterie. It politike lânskip is ek feroare en it CDA is fan ynsjoch feroare”, motivearre er syn beslút. It CDA wol wol de garânsje dat de boargemaster “relatyf ûnôfhinklik en in ferbinende figuer foar alle boargers bliuwt”. De partij is bang dat it skrassen fan de hjoeddeiske proseduere de wei frijmakket foar in streekrjocht keazen boargemaster. Dat is ien fan de ideeën fan D66. Rombouts sei mei klam dat de wetswiziging foar him persoanlik net hoegd hie.
PvdA en SGP wiene it meast kritysk oer it plan. “Wy sjogge net de urginsje”, sei PvdA-senator Vlietstra. Mei it foarstel fan D66 wurdt net allinnich de beneaming fan de boargemaster út de grûnwet helle, mar ek dy fan de kommissaris fan de Kening yn de provinsjes.


title: Deputearre Kramer en wethâlder Wielstra iepenen Haadwei Damwâld

maintext:
De werynrjochte Haadwei yn Damwâld is tongersdei 1 novimber offisjeel iepene. Deputearre Johannes Kramer en wethâlder Kees Wielstra brochten mei in tal (âld-)learlingen fan Mafû de Saad de fontein by it krúspunt mei de Foarwei yn wurking.
It wurk oan de Haadwei begûn april 2017, nei in tariedingsskoft fan goed twa jier. It projekt is útfierd yn goede gearwurking mei de klankboerdgroep, skoallen en belanghawwers. In groep learlingen fan MAFU de Saad hat bygelyks, mei ûntwerpburo Bügel Hajema, it idee betocht om in fontein te meitsjen en dy mei- inoar ûntwurpen.
Kânsen yn Kearnen
De werynrjochting fan de Haadwei is in ûnderdiel fan it projekt Kânsen yn Kearnen (KyK). Provinsje Fryslân en gemeenten Dantumadiel en Tytsjerksteradiel ferbetterje de leefberens en feiligens yn Damwâld, De Falom, Feanwâlden, Hurdegaryp, Burgum en Garyp. Nei de komst fan de Sintrale As is der ommers folle minder trochgeand ferkear yn dy doarpen.


title: Ferhalefjoer baarnt los

maintext:
Skoallen en keunstprofesjonals moetsje inoar foar it Ferhalefjoer fan KEK2 en Lân fan Taal
Yn de wike fan 19 oant en mei 23 novimber 2018 komme skoallen en keunstprofesjonals byinoar foar it Ferhalefjoer. Sy sille mei-inoar oan ’e slach mei it meitsjen, fertellen, en betinken fan ferhalen dy’t ynspirearje. Foar it kommende jier, en de jierren dêrnei. Ferhalefjoer is in projekt fan KEK2 en Lân fan Taal en makket ûnderdiel út fan de ReOpening fan Ljouwert-Fryslân 2018.
It Kulturele Haadstêd-jier stiet bol fan ferhalen: oer ierdappels, sirkusartysten, skriezen en reuzen bygelyks. As men al dy ferhalen byinoar optelle soe kriget men in moai byld fan ús byinoar anno 2018. Mar hokker ferhalen sille wy takom jier hearre? En yn 2020? En dêrnei? By Ferhalefjoer sil men mei bern op syk nei dy ferhalen en dy fertelle.
Mei it boek Verdwalen in Verhalen as basis foar ynspiraasje sille keunstprofesjonals yn gearwurking mei de skoalle en in fertelcoach ûndersykje hokker foarm by it projekt past. Wat fassinearret de skoalle? Wat wolle se ûndersykje en fertelle? En hokker foarm pas dêrby?
De earste ferhalen binne der al. Sa sil bygelyks CBS De Arke op ’e Lemmer mei keunstneresse Juf Aafje oan ’e slach om de ferhalen om te setten yn in rûmtlik wurk, sil OBS De Vlinderboom yn Drachten harren ferhaal foarmjaan mei skaadbylden, en wurkje se yn Boalswert by OBS De Blinker oan saneamde fjoerwetterferhalen.
Al dy ferhalen mei-inoar ferspriede har oer de provinsje by de ReOpening fan LF2018. In oantal dêrfan binne ek iepenbier te besytsjen. Fia de webside www.ferhalefjoer.nl is it mooglik om, troch middel fan in ynteraktive kaart mei dielnimmende skoallen, in echte rûte fol ynspirearjende ferhalen út de setten foar de wike.
Foar it Ferhalefjoer besprekke ûnder oare rasfertellers Willem de Vries, Eduard Rekker, Joop Mulder en Caja Cazemier it belang fan ferhalen fertellen, én har eigen sterke ferhalen yn koarte fideo’s. Dy binne ek werom te finen op de webside fan Ferhalefjoer.
Ferhalefjoer spilet him ôf yn de wike fan 19 o/m 23 novimber. Mear ynformaasje stiet op www.ferhalefjoer.nl.


title: Piloat mei fleaneangst hat ûnterjochte dien krigen

maintext:
In Britske piloat mei fleaneangst hat ûnterjochte dien krigen toch syn wurkjouwer. De rjochter oardielet dat loftfeartmaatskippij Flybe mear dwaan moatte hie om de man te reyntegrearjen.
De piloat fleach as sân jier koarte flechten foar it bedriuw doe’t er yn 2014 op langere flechten yndield waard. Op in flecht nei Florence gie it mis: hy waard mislik en dwyl. Yn de moannen dêrnei hie de man hieltyd it gefoel dat der wat misgean soe as er wer fleane moast. Hy hie lêst fan pinebúk, hertkloppings en panykoanfallen. By langere ôfstannen hie er it gefoel opsletten te sitten yn it tastel.
Nei’t er in skoft siik thús sitten hie, besocht de man ûnder begelieding it fleanen wer op te pakken. De problemen kamen lykwols werom. Doe’t er him op 17 juny 2016 wer siik melde, waard er definityf útroastere en krige er dien. De rjochter fynt dat Flybe mear dwaan moatten hie om de man te begelieden. It ienfâldige advys om mar in boek te lêzen of in krúswurdpuzel te dwaan om de oandacht ôf te lieden, fûn er net foldwaande. De liedingsjaande dy’t besleat de man dien te jaan hie ek mei de man prate moatten.
Neffens de rjochter kin de piloat oar wurk dwaan by Flybe, bygelyks op de koartere ôfstannen dêr’t er gjin probleem mei hie. Hy soe ek weromkomme kinne yn in funksje op ’e grûn. As it bedriuw der binnen in moanne net útkomt mei de piloat, bepaalt de rjochter hoe’t de saak ôfhannele wurde moat.


title: Waarpraatsje: rêstich hjerstwaar

maintext:
DE JOUWER – Nei in kreaze woansdei bliuwt it foarearst rêstich en drûch hjerstwaar.
Yn ’e nacht fan woansdei op tongersdei binne der opklearringen en kin damp ûntstean. By in swakke oant matige súdeastewyn wurdt it tusken de 2 en 6 graden.
Tongersdei kin it earst noch dampich wêze mar letter sille wy de sinne, nei alle gedachten, ek sjen. De easte- oant súdeastewyn is swak oant matich. It wurdt 11 graden.
Fan freed ôf wurdt it stadichoan (in stik) kâlder.
Jan Brinksma


title: Waarpraatsje: wiete moandei

maintext:
DE JOUWER – Nei in ritich wykein wurdt it moandei noch net better. It sil sels in (hiel) skoft reine.
Yn ’e nacht fan snein (sneintejûn kinne der noch inkelde buien falle, miskien wol mei tonger) op moandei binne der earst opklearringen. Letter rekket de loft berûn. De sudewyn is swak oant matich. By de kust lâns en boppe de Iselmar stiet wat mear wyn.
Moandei is de loft berûn en sil it, nei alle gedachten, in hiel skoft reine. De wyn is swak oant matich en komt út ferskate rjochtingen. Letter op ’e dei giet de wyn nei it suden oant súdwesten en hellet er by de kust lâns wat oan. It wurdt 11 graden.
Fan tiisdei ôf knapt it waar op.
Jan Brinksma


title: Lunsj yn it tsjuster foar allinnichsteanden op 18 novimber

maintext:
Tsjintwurdich begjint it (online) daten hieltyd mear op in fleiskeuring te lykjen. Nim de applikaasje Tinder, dêr’t men mei ien finger op de snoadfoan minsken fuortsleept wannear’t de oanbeane foto’s net oanstean. It is tiid foar in nije manier fan daten.
Wat as uterlik der even net mear ta docht? Dizze bysûndere lunsh makket it mooglik om troch it brûken fan sintugen dy’t men yn earste ynstânsje net brûkt, mei minsken yn ’e kunde te kommen. Men komt foar ien oer te sitten en leart dyjinge earst kennen troch it fieren fan in petear. Men hat gjin aan hoe’t dy persoan der útsjocht. Dêr komt men pas letter efter as it ljocht oangiet en men (eventueel) de persoan opsykje kin mei wa’t men in match tinkt te hawwen.
Op inisjatyf fan Joyce Boerkoel fan Relaasjebemiddeling IndiviDuo is it idee ûntstien fan Lunch in the Dark. “In earste ôfspraak is al aventoerlik op himsels, mar it tsjuster makket it ekstra boeiend”, seit Joyce. “By in normale speeddate hat men mar in pear minuten de tiid om yn ’e kunde te kommen. Dy tiidsdruk ûnderfynt men net by dizze lunsj dêr’t ek wiksele wurdt fan tafelgenoaten. Men kin prate oer de smaken en tekstueren fan de gerjochtsjes, want fan tefoaren wit men net wat servearre wurdt.”
De aktiviteit wurdt op snein 18 novimber holden yn Buorkerijkafee Mausel yn Noardbroek yn Grinslân. Hja meitsje alles sels en wurkje safolle mooglik mei farske, streek- en biologyske produkten. Dêrneist helje se ek ferskate gewaaksen en krûden út eigen tún. Mei fegetariërs en allergyen hâldt de kok rekken as dat by it oanmelden oanjûn is.
By it binnenkommen om 12 oere wurde de allinnichsteande manlju en froulju yn aparte romten ûntfongen mei tee en kofje yn de pleats út 1863 yn Noardbroek. In healoere letter wurdt elkenien de folslein tsjustere ytseal ynbrocht. Tusken de gongen troch wurdt fan plak wiksele sa’t de dielnimmers mei oaren yn ’e kunde komme. Pas nei de lunsh gean de ljochten oan en kriget men te sjen wat men iten hat en mei wa’t men praat hat.
IndiviDuo organisearret geregeld ferskate aktiviteiten foar allinnichsteanden yn Drinte, Grinslân en Fryslân. Hja kinne inoar sa moetsje op in net-twongen manier. Earst lid wurde fan IndiviDuo is net nedich. Kosten foar de aktiviteit mei fiif gonge-lunsj en alle drankjes ynbegrepen binne € 42,-. Oanmelde kin oant en mei woansdei 14 novimber fia www.individuo.nl/activiteiten of fia 06-28663962.


title: Omrop Fryslân en it Noordelijk Film Festival

maintext:
Omrop Fryslân is folop behelle yn it Noordelijk Film Festival. Dat is takomme wike yn Ljouwert. Fan moandei 5 oant en mei freed 9 novimber is der alle jûnen om 21.00 oere in telefyzjeprogramma te sjen mei films, reportaazjes en petearen. De Omrop presintearret ek tal fan films op it festival en boppedat is de Omrop mediapartner.
Tv-programma
It telefyzjeprogramma oer it Noordelijk Film Festival komt út De Harmonie yn Ljouwert wei en wurdt presintearre troch Karen Bies. Mei alle dagen reportaazjes en petearen mei gasten oer films, mar ek oer ûnderwerpen lykas it filmklimaat yn it Noarden en in nije generaasje filmmakkers. Dêrnjonken binne der alle dagen films te sjen dy’t makke binne yn Noard-Nederlân.
De Stormruiter
Op woansdei 7 novimber giet de filmregistraasje fan ‘De Stormruiter’ yn premjêre op it filmfestival, om 19.00 oere yn De Harmonie. Dat bysûndere muzykteaterstik oer de striid tsjin it wetter en oer it ûntstean fan it Fryske hynsteras is no op it grutte doek te sjen. Op earste en twadde krystdei is de film ek te sjen by Omrop Fryslân.
De Joadske brulloft
Op snein 11 novimber is der fan 15.15 oere ôf in spesjaal argyf-programma yn Filmhuis Slieker. It programma begjint mei de filmferzje fan ‘De Joadske Brulloft’, in Fryslân DOK dy’t ek nominearre is foar in Noorderkroon award. De film giet oer de flecht fan it Joadske pear Barend en Mimi Boers yn de Twadde Wrâldoarloch en oer harren bern dy’t de flechtrûte jierren letter folgje. De film wurdt fertoand yn kombinaasje mei ‘The Forgotten Soldier’. In film oer in dochter op syk nei it ferhaal fan har heit, Sally Noach. Hy rêde yn de oarloch hûnderten Joaden yn Lyon. Ek Barend en Mimi Boers.
En mear
Op it Noordelijk Film Festival binne fierders ek noch de Fryslân DOK’s ‘Gruttopia’ en ‘De Striid’ te sjen. De Striid giet oer triatleet Jacob Veenstra en de Fryske triatlon Frysman. De dokumintêre, dy’t ek nominearre is foar in Noorderkroon award, is op 9 novimber om 10.45 oere te sjen yn Slieker. Gruttopia giet oer de ferbining tusken de Fryske skries Amalia en de Fryske fûgeler en komponist Sytze Pruiksma en is op snein 11 novimber om 15.15 oere te sjen yn De Harmonie. Yn De Harmonie is yn de LC-foyer ek alle dagen de film ‘It geheim fan de Deelen’ te sjen. Yn dy film nimt Omrop Fryslân de sjogger op in bysûndere wize mei yn de ûnder- en boppewetterwrâld fan it natuergebiet De Deelen.
Omrop Fryslân hat mei Fryslân DOK fierders stipe jûn oan twa oare projekten dy’t yn it programma fan it Noordelijk Film Festival opnommen binne: de koarte dokumintêren fan ‘Nije Eagen’ en de films fan ‘Sailing on the Grass’; Fryslân troch de eagen fan net-Friezen.
Sjoch foar mear ynformaasje op: Omropfryslan.nl/nff.


title: Backpackers meie langer yn Australië bliuwe

maintext:
It wurdt makliker foar backpackers om langer yn Australië te bliuwen. It lân fersoepelet de fisaregels foar wurkfakânsjes, wat derfoar soarget dat backpackers oant in jier langer yn it lân ferbliuwe kinne.
No meie backpackers mei in wurkfakânsjefisum maksimaal in jier yn Australië wêze en meitsje se kâns op fernijing fan dat fisum as se trije moanne wurkje yn in regio dêr’t fraach nei personiel is. Under de nije regels kin dat fisum foar de twadde kear mei in jier ferlinge wurde. Dan moatte se yn har twadde fisumjier wol seis moanne wurke ha, berjochtet de Australyske tûke fan Business Insider.
Backpackers wurde boppedat frijer yn har kar foar de regio dêr’t se wurkje wolle en hoege se nei in healjier net mear ferplichte by harren wurkjouwer wei te gean. De Australyske premier Scott Morrison kundige yn Australyske media de fersoepeling fan de fisaregels oan, dy’t yn july takom jier yngean moat.
Fraach nei personiel
Hy nimt de maatregels fanwege de tanimmende fraach nei personiel op it Australyske plattelân. Backpackers wurkje yn Australië as fruitplukkers. Tagelyk leveret de fersoepeling neffens Morrison mear jild op, mei’t backpackers harren fertsjinne jild faak wer folslein útjouwe yn Australië.
Ferline jier lutsen der wrâldwiid sa’n 419.000 backpackers nei Australië. Dy pompten mei-inoar 800 miljoen euro yn de Australyske ekonomy.


title: Dêr wolle je dochs net by hearre?

maintext:
troch Jabik van der Bij
It begjint hast in natuerferskynsel te wurden: as de blêden fan de beammen begjinne te fallen, boazet de diskusje oer Swarte Pyt wer oan. It lêste jier liket it him te konsintrearjen op Fryslân. De rebûlje op de A7 yn 2017 hat by guon Wâldsjers en oare har Friezen neamende lju syklike nasjonalistyske gefoelens wekker roppen. It reint ynstjoerde stikken yn de krante mei grutsprekkerij oer de eigen tradysjes en rituelen. In inkele kear lês je in tsjinlûd (û.o. Abe de Vries en fan ’e wike Eise Cornelis Smit). It lêste wapenfeit fan de A7-blokkearders is de ynsammelaksje om de proseskosten te dekken. Ik besau my deroer dat der yn sa’n koarte tiid safolle jild byinoar brocht wurdt foar dy relskoppers.
Der wurdt troch de blokkearders dien as soene se út namme fan de Friezen, wat dat dan ek mar binne, sprekke. Swaaie mei Fryske flaggen en sjonge fan it Frysk-bloed-tsjoch-op moat dy gedachte fersterkje. Binne de ynwenners fan Fryslân dêr wol sa wiis mei? Ik ha in hekel oan dat dogmatyske gerop oer de Fryske identiteit en tradysjes. Krekt yn it wykein dêr’t yn stilstien wurdt by de ferskrikkingen fan de Earste Wrâldoarloch, ûntstien út nasjonalistysk fanatisme, begryp ik net dat der sa op ’e tromme fan Fryslân-first slein wurde moat. Dat guon blokkearders har as FNP’er foardogge leit in blaam op de partij. Wannear nimt de partij dêr ôfstân fan?
De Jongfryske Mienskip skynt ek net folle leard te hawwen fan de útgliders fan syn grutte foarman Douwe Kalma. “As kulturele feriening fan Fryske nasjonalisten” ferklearje se har solidêr “mei dizze moedige folksgenoaten”, dêr’t se de blokkearders mei bedoele. Foarsitter Groenhof fan dy klup hellet sels it Ramtferdracht foar de Beskerming fan Nasjonale minderheden oan om te pleitsjen foar it behâld fan in swarte Pyt. Yn it foarbygean skoot er boargemaster Waanders yn ’e skuon dat dy de demonstearders tsjin Swarte Pyt útnûge hawwe soe. En dat allegearre ûnder it kopke ‘Swarte Pyt in bernerjocht’. As soe it bern wat útmeitsje oft dy feint fan Sinteklaas wyt of swart is. Oan bern is maklik út te lizzen dat de âldman der in pear nije (wite) feinten by nommen hat, omdat troch de grutte drokte de oaren it wurk net mear oankoene. De bern wurde mei dat hiele feest dochs al foar de gek holden. Bern sille der samar oan wend wêze dat de feinten fan Sinteklaas like kleurryk binne as de Nederlânske befolking.
Tradysjes binne net hillich. It narjen en tamtearjen fan bollen yn Spanje, it saneamde “stierenvechten” of it besnijen fan froulju yn parten fan de wrâld, kinne har op it stimpeltsje tradysjes beroppe, mar binne der likefolle omstriden om. It hat lang tradysje west dat froulju gjin stimrjocht hiene, gjin amtlike funksjes yn tsjerke hiene of ûntslein wurde moasten as se trouden. Homo’s en lesbiennes dy’t bûtensletten waarden en nei de psychiater stjoerd waarden. Tradysjes dêr’t wy gelokkich al lang lyn ôfstân fan nommen ha. It binne foarbylden fan emansipaasjebewegingen. Dat jildt ek foar de argewaasje oer de opferve Swarte Piten. Hoe faak hearre je guon praten oer “dy swarten” as se yn feite bedoele: lju dy’t minderweardich binne oan my. Ien van Forum voor Democratie skrillet der net foar werom om minsken mei in donkere hûdskleur as dommer te fersliten as wite minsken. Krekt dat soarte minsken fan FvD en PVV wurde as miggen op ’e stront oanlutsen nei it Saailân as ús (?) tradysjes yn gefaar komme. Dat Swarte Pyt yn dy tradysje as slaafke kocht is troch Sinteklaas dogge se ôf as geseur. Spitich dat der safolle ynwenners fan Fryslân har op dy wize opsmite as ferdigeners fan in tradysje dêr’t wol wat op oan te merken is. Ik wol dêr net by hearre.


title: Ynternasjonaal ûndersyk nei de Nederlânske omgong mei Friezen

maintext:
Dizze moanne ûndersiket de Rie fan Europa oft Nederlân de ôfrûne jierren wol genôch dien hat foar de Friezen. It ûndersyk heart by in fisitaasje dy’t om ‘e fjouwer jier dien wurdt. Nederlân is dêrta ferplichte op grûn fan it saneamde ‘Ramtferdrach oangeande de beskerming fan nasjonale minderheden’. De iennichste offisjele nasjonale minderheid yn Nederlân binne de Friezen.
It webstee Neerlandistiek.nl hat in wiidweidige beskriuwing fan it ferdrach en de fisitaasje. Klik hjir om it te lêzen.


title: Geastlik heit fan Spider-Man en Hulk Stan Lee (95) ferstoarn

maintext:
De Amerikaanske skriuwer en stripauteur Stan Lee is ferstoarn. Dat hat syn dochter bekendmakke. Lee hie de ôfrûne tiid in swakke sûnens. Neffens Amerikaanske media is er moandeitemoarn yn sân hasten nei it sikehûs brocht, dêr’t er letter ferstoarn is. Stan Lee wie 95 jier.
Lee waard foaral bekend as de geastlik heit fan superhelden as Spider-Man, de Fantastic Four, Iron Man, de X-Men en de Hulk. Hy betocht ek, tegearre mei Jack Kirby, Black Panther. Syn namme is ferbûn mei Marvel Comics. Under syn lieding groeide de lytse útjouwerij Marvel út ta in grut en wrâldferneamd multymediakonsern, dat neist stripen ek tal fan spultsjes, films en searjes makket.


title: Nij tydskrift foar bange wittenskippers

maintext:
In groep wittenskippers út ferskate lannen hat in nij tydskrift oprjochte: The Journal of Controversial Ideas. It tydskrift ferskilt benammen fan oare tydskriften trochdat it eksplisyt folslein apolityk is en trochdat wittenskippers deryn publisearje meie ûnder in skûlnamme.
It tydskrift kin in útkomst wêze foar wittenskippers yn diktatueren dêr’t ferfolging wankt, mar it is wis ek ornearre foar wittenskippers yn it Westen waans baan en priveelibben yn gefaar komme troch fûle reaksjes op ûndersyk dat net polityk korrekt achte wurdt.
De oprjochters binne fan betinken dat de frije útwikseling fan ideeën hjoed de dei beheind wurdt troch selssinsuer. Jeff McMaham, perfester foar moraalfilosofy oan de universiteit fan Oxford, seit: “De is wier in driuwend ferlet fan in frijere diskusje. Op universiteiten wurde minsken hieltyd skrutener om har frij te uterjen, om’t se bang binne foar wat der barre kin. De benaudens komt fan lofts sawol as fan rjochts. Bûten de universiteit is de driging meast rjochts. Op ‘e universiteiten sels komme de bedrigings fan it frije wurd en de akademyske frijheid foaral fan lofts.”
Hoewol’t bydragen ûnder in skûlnamme publisearre wurde kinne, wurde stikken like kritysk besjoen as yn oare wittenskiplike tydskriften, seit McMahan.
McMahan hat sels kollega’s wa’t it libben dreech makke waard troch harren wurk. Hy neamt as foarbyld de histoarikus perfester Nigel Bigger, dy’t yn ‘e eagen fan kritisy te posityf wie oer de gefolgen fan it kolonialisme. Fyftich kollega’s skreaune in iepen brief dêr’t hja syn ideeën yn ôfwiisden. Bigger hat it gefoel dat syn kollega’s him mije, om’t se bang binne dat kontakt mei him harren karriêre yn gefaar bringt.
It idee foar it tydskrift komt fan de Belgyske wittenskipster Francesca Minerva. Hja wurket as bio-etika by de universiteit fan Gent en hat deadsbedrigings krige fan minsken dy’t lêzen hiene oer in artikel dêr’t hja oan meiskreaun hie. It artikel gie oer de fraach oft eutanasy foar slim sike poppen tastien wurde mocht. De skriuwers wiene fan betinken dat âlden ûnder guon betingsten it rjocht hiene en nim dêr it beslút ta.


title: Deaden en ferwûne minsken troch fûle reinfal yn Jordanië

maintext:
Yn Jordanië binne acht minsken om it libben kaam troch oerstreamings of ierdferskowings nei fûle reinfal. Yn de stêd Petra, dy’t op de Wrâlderfgoedlist stiet, moasten tûzenen minsken evakuearre wurde.
De toeristen dy’t de stêd besiten, waarden op tiid nei feliger gebieten brocht foar’t parten fan Petra ûnderstrûpten. Yn oare parten fan it lân moasten minsken ek harren hûs ferlitte fanwege it wetter. Troch it natuergeweld binne 24 minsken ferwûne rekke. De oerheid hat besletten dat universiteiten en skoallen ticht bliuwe moatte. Moskeeën hawwe de doarren iepene om boargers út gebieten dy’t troffen binne troch oerstreamings te helpen.
Fûle reinfal wie twa wike lyn ferantwurdlik foar in oerstreaming yn ’e omkriten fan de Deade See dêr’t 21 minsken by om it libben kamen. Twa Jordaanske ministers stapten op nei fûle krityk op de helpferliening by it ynsidint.


title: Brêgeblokkearders no krekt tsjin Swarte Pyt

maintext:
It hottefyljen oer de kleur fan Swarte Pyt hâldt oan. Wylst koartlyn goed tritich Friezen feroardiele waarden foar it blokkearjen fan sneldyk A7 om in antyswartepytaksje op te kearen, besette moandei in groep demonstranten de tagong ta it Mediapark yn Hilversum.
De blokkearders makken no diel út fan de groep dy’t tsjin Swarte Pyt is. Hja besetten in fuotgongersbrêge tusken it Mediapark en it neistlizzende treinstasjon. Op it Mediapark binne de measte Nederlânske omroporganisaasjes fêstige. Ferline jier besette in oare antyswartepytgroep in brêge yn Rotterdam.
De plysje hat in ein makke oan de blokkade.


title: Opsluting op betingst en wurkstraf foar Jenny Douwes

maintext:
Jenny Douwes fan Drachten hat fan de rjochter in finzenisstraf fan in moanne op betingst krige foar har oprop ferline jier om antyswartepytdemonstranten ûnderweis nei Dokkum ta te kearen. Hja moat fierders in taakstraf fan 240 oeren útfiere. Dat hat de rjochtbank yn Ljouwert freedtemiddei sein. Frou Douwes is skuldich ferklearre oan stokelderij.
Net allinnich frou Douwes hat in straf krige. De oaren dy’t oan ’e blokkade fan ’e sneldyk by de Jouwer meidien hawwe, hawwe yn de measte gefallen taakstraffen fan 120 oeren krige. Yn in pear gefallen lei de rjochtbank in hegere straf op as dat it Iepenbier Ministearje easke hie. De heechste taakstraf by de blokkearders wie 120 oeren grut, de leechste 80 oeren. Aksjegroep Kick Out Zwarte Piet woe dat de blokkearders in kursus oer Swarte Pyt by harren folgje soe, mar dat hat de rjochter net dien.
Abbekaat Tjalling van der Goot neamt de útspraak ‘teloarstellend’. Hy seit dat de blokkearders allegear frijsprutsen binne fan it brûken fan geweld, mar dat dêr yn ‘e takende straf neat fan te merken is. Om dy reden neamt Jenny Douwes de straf ‘bizar’. Hy slút net út dat syn kliïnten yn heger berop geane.


title: Brieven fan Van Gogh yn de skynwerpers

maintext:
Sûnt ôfrûne tongersdei ferljochtsje seis lantearnepeallen op it Museumplein yn Amsterdam brievesitaten fan Vincent van Gogh (1853-1890). It foarmet de ôftraap fan de Van Gogh belicht-kampanje, dêr’t it Van Gogh Museum de ferneamde brieven fan Van Gogh mei yn de skynwerpers set.
Oant en mei 17 jannewaris 2019 ferskynt der alle wiken in ôflevering fan in nagelnije podcastsearje, dêr’t bekende Nederlânske akteurs, skriuwers en muzikanten brieven fan Van Gogh yn foarlêze en fertelle wat har dêryn rekket. Foarlêzers binne Adriaan van Dis, Loes Luca, Kees van Kooten, Akwasi, Nazmiye Oral, Lucky Fonz III, Ellen Deckwitz, Janne Schra en Ted van Lieshout.
Besikers fan de museumwebside kinne troch de 140-jier âlde brieven strune, passaazjes markearje en dy diele op sosjale media. Dêrmei meitsje se kâns dat harren favorite kwoot projektearre wurde yn Vincent van Gogh-strjitten troch hiel Nederlân. Axel Rüger, direkteur Van Gogh Museum: “Van Gogh wie net allinnich in keunstner, mar ek in grut (brieve)skriuwer. Der is in grutte belangstelling foar syn brieven, dat wy sille se foar in grut publyk tagonklik meitsje. Fia de podcastsearje, webside en de kampanje kin it Nederlânsk publyk him de brieven echt eigen meitsje en Vincent noch better kennen leare.”
Sjoch ek op vangoghmuseum.nl/belicht.


title: 2Doc: ‘Joost Zwagerman - Voor alles bang geweest’

maintext:
In film fan Coen Verbraak
Op snein 18 novimber oansteande soe de Nederlânske skriuwer Joost Zwagerman 55 jier wurden wêze. Dan wurdt ek foar it earst de Joost Zwagerman Essaypriis útrikt. Dy jûns is – om 20.15 oere by BNNVARA op NPO 2 – de dokumintêre Joost Zwagerman – Voor alles bang geweest te sjen, makke troch regisseur Coen Verbraak.
Yn de dokumintêre komme freonen en kollega’s fan Zwagerman oan it wurd, wêrûnder Ronald Giphart, Bart Chabot, Matthijs van Nieuwkerk, Thom Hoffman, Robbert Ammerlaan, Pieter Boskma, Jessica Durlacher, Peter Buwalda en Atte Jongstra. Zwagermans eks-frou Ariëlle ferskynt yn de film foar it earst yn it iepenbier, lykas syn muze Sandra – Sammy út de roman Gimmick! – op wa’t er al jierren fereale wie. De dokuminêre befettet dêrneist unyk argyfmateriaal, lykas nea útstjoerde bylden fan Hamerliefde, de teatertoernee dy’t Zwagerman yn 1998 tegearre mei Ronald Giphart makke.
Joost Zwagerman (1963-2015) skreau bekende romans lykas Gimmick!, Vals licht en De buitenvrouw, mar ek gedichten, essees en kollums. Hy presintearre it telefyzjeprogramma Zomergasten en spruts yn De Wereld Draait Door geregeld oer keunst. Op 8 septimber 2015 makke Zwagerman yn ’e âldens fan 51 jier yn syn wenplak Haarlim in ein oan syn libben.
Sjoernalist, programmamakker en Nipkowskiif-winner Coen Verbraak makke foar BNNVARA en de VARA earder dokumintêren oer ûnder oare Toon Hermans, Boudewijn Büch, Martin Bril, Pierre Bokma en Sonja Barend.
Sjoch ek: documentaires.bnnvara.nl.


title: Startdagen Kies foar Hert en Sport

maintext:
Op woansdei 14 en moandei novimber binne yn De Harkema respektyflik Oentsjerk foar de groepen 5 o/m 8 fan de basisskoallen yn Achtkarspelen de startdagen fan Kies foar Hert en Sport. ‘Sport en bewege is moai en noch sûn ek’ is it motto
Der wurde útdaagjende clinicks organisearre en der is omtinken foar wetterdrinken en sûn iten. Dêrnei geane de bern sels oan ’e slach. Se kinne ek yn de kunde komme mei in sport dy’t se sels útkieze.


title: Noorderbreedte siket grut tal wensoarchstipers

maintext:
Aldereinsoarchorganisaasje Noorderbreedte is úteinset mei it winnen fan minsken foar de funksje fan wensoarchstiper. It stribjen is dat op 1 jannewaris goed 150 ekstra meiwurkers fûn binne. Hja sille bydrage oan it soargjen foar in weardefolle dei foar de bewenners en kliïnten fan de lokaasjes fan Noorderbreedte.
It oannimmen fan it grut tal nije meiwurkers is mooglik tanksij de ekstra jilden dy’t it ministearje fan Folkssûnens, Wolwêzen en Sport (VWS) beskikber steld hat om de kwaliteit fan de ferpleechhûssoarch en it wolwêzen fan âlderen yn ferpleechhuzen yn Nederlân fierder te ferbetterjen. Noorderbreedte kin dêrtroch ekstra personiel ynsette. “Wy hawwe as organisaasje der bewust foar keazen wensoarchstipers oan te lûken”, fertelt Saskia van Opijnen, direkteur-bestjoerder fan Noorderbreedte. “Wy rjochtsje ús op kwaliteit fan soarch en kwaliteit fan libjen. It wolwêzen fan ús bewenners stiet foarop; dêrom sjogge wy nei de hertewinsken dy’t sy hawwe.”
De wensoarchstipers wurkje nau gear mei de ferpleechkundigen, fersoargjenden, IG en helpenden yn in yntegraal soarchtiim, dêr’t elkenien eigen kennis en kunde by ynbringt. “De wensoarchstiper sil him net dwaande hâlde mei soarchtaken”, leit Saskia út. “Sy sille ús bewenners en kliïnten spesifyk yn harren wen- en soarchomjouwing stypje by harren deistige dingen. Tink oan it helpen by húshâldlike wurksumheden, by it iten en oan it begelieden by de deistige aktiviteiten lykas it lêzen fan in krante of it dwaan fan in spultsje. De wensoarchstiper is aktyf yn de buertkeamer of de húskeamer fan minsken. Hja binne oerdeis altyd oansprekber foar ús bewenners en harren neisten en hâlde yn ’e gaten wat der nedich is.”
Ferleging wurkdruk
De bedoeling is dat de komst fan de wensoarchstipers de wurkdruk by kollega’s ferleget. “Trochdat der mear meiwurkers komme, krije de oare tiimleden mear tiid om mei persoanlik omtinken harren eigen wurksumheden te dwaan. Op dy wize drage se ek by oan it wolwêzen fan de bewenners en dat befoarderet fansels ek harren eigen wurkplezier.”
Speeddates
Minsken dy’t belangstelling hawwe yn de mearsidige baan fan wensoarchstiper by Noorderbreedte, kinne har oanmelde foar in speeddate yn novimber. Dat kin fia www.werkenbijnoorderbreedte.nl/woonzorgondersteuner.


title: Projektkoar Opus 9 sjongt yn Amsterdam, Grins en Ljouwert

maintext:
Yn it kommend wykein – 9 o/m 11 novimber – fiert it Projektkoar Opus 9 wurken út fan de hjoeddeistige Ingelske komponist Paul Carr. Syn muzyk is hiel tagonklik, lykas te hearren is op https://www.youtube.com/watch?v=EaMOkcuyhTk&feature=share.
Op trije plakken wurdt konsertearre: Amsterdam (hast útferkocht), Grins en Ljouwert (sjoch de ôfbylde poster). Foarferkeap tagongskaarten: www.koorprojektopus.nl.
It konsert yn Ljouwert wurdt jûn yn de Bonifatiustsjerke (Foarstreek) op 11 novimber, 15.00 oere.
Gedichten fan Obe Postma wurde brocht yn in Nederlânske oersetting.


title: Bettere kuierfoarsjenningen yn Fryslân

maintext:
Rinne en kuierje moatte yn Fryslân noch oantrekliker wurde. Fuotgongers moatte oeral komme kinne en der moatte goede foarsjenningen wêze. Om dat foarinoar te krijen ûndertekenen deputearre Michiel Schrier en de wethâlders fan de Fryske gemeenten op it fêstelân ôfrûne wike in oerienkomst, it Charter for Walking. Dêr wolle sy harren sterk mei meitsje foar de belangen fan fuotgongers en kuierders.
Deputearre Michiel Schrier sei dat de Provinsje it kuierjen belangryk achtet. It is goed foar de sûnens en foar it miljeu. “Met dit manifest stimuleren wij het wandelen in de provincie en dragen we ook nog eens bij aan de verkeersveiligheid.”
It ynternasjonale hânfêst Charter for Walking fan de organisaasje Walk21, is in pleit om it rinnen en kuierjen oer de hiele wrâld te stimulearjen en te fasilitearjen. It ûnderstreket it belang fan rinnen oer ferskate boegen. De organisaasjes MensenStraat en Wandelnet roppe elkenien op om te tekenjen. Grutte gemeenten lykas Eindhoven, Tilburg en Zoetermeer giene Fryslân earder al foar.
Charter for Walking wol der ek foar soargje dat safolle mooglik minsken geandefoet oeral komme kinne. Iepenbiere gebouwen en it iepenbier ferfier moatte goed mei-inoar ferbûn wêze. It is wichtich dat der in feilich en oantreklik netwurk fan rinrûten komt dat foar elkenien tagonklik is.


title: Medyske stêf Slotervaart stiet posityf foar oernameplannen oer

maintext:
Op fersyk fan de kuratoaren is de medyske stêf om in oardiel frege oer de oernameplannen fan it Kardiology Sintrum Nederlân (CCN) foar it fallite MC Slotervaart-sikehûs yn Amsterdam. Harren oardiel is posityf.
Yn in brief litte de medysk spesjalisten witte “mei entûsjasme akkoart te gean foar it fierder útwurkjen fan de plannen.” Yn de oarnameplannen fan CCN giet it om in ôfslanke sikehûs dêr’t safolle mooglik sikehûsfunksjes yn oerein bliuwe, mar sûnder driuwende help en IC.
Krusing
As de oername trochgiet, sil it in krusing wurde tusken in polyklinyk en in lyts sikehûs dêr’t mear gearwurke wurde moat mei oare sikehuzen. De kommende dagen moat CCN – dat ek ien fan de partijen is dy’t de MC Iselmarsikehuzen yn Flevolân oernimme wolle – de plannen fierder útwurkje en moat dúdlik wurde oft der yndie in trochstart komt.


title: It wurdt gâns makliker om personiel dien te jaan

maintext:
Wurknimmers kinne tenei folle makliker ûntslein wurde. Dat is it gefolch fan maatregels dêr’t de ministerrie freed ta besletten hat. Minsken meie ek langer op tydlike kontrakten oan it wurk hâlden wurde. Dat docht de NOS te witten.
In wurkjouwer dy’t ien kwyt wol, moat no noch hurd meitsje dat dêr ien goede reden foar is. Tenei jildt in optelsom fan ‘lytse redenen’ ek as ûntslachgrûn. De wurknimmer hat dan wol rjocht op in gruttere ûntslachfergoeding as oant no ta it gefal wie. Faak siik wêze jildt tenei as in reden om ien te ûntslaan.
Mei yngong fan 2020 meie minsken wer trije jier lang op koarte kontrakten by deselde baas oan it wurk. Op it stuit is dat twa jier. Nei trije moanne mei de wurknimmer op ‘e nij trije jier by deselde baas oan ‘e slach. No is dat in healjier. De proeftiid wurdt ek langer: ynstee fan twa moanne wurdt dat fiif moanne. Yn dy proeftiid kin wurknimmer likegoed as wurkjouwer de oerienkomst op slach ûntbine. Om te stimulearjen dat wurkjouwers minsken foar fêst oannimme, wurdt de preemjeôfdracht foar minsken mei in tydlike oanstelling foar de wurkjouwer in stik heger. Oer it generaal wurdt de posysje fan wurknimmers der swakker op, mar op in pear punten komme se just sterker te stean. In saneamde payroller wurdt lyksteld oan in gewoane wurknimmer. Dat wol sizze dat er ek pensjoen opbout. Utstjoerkrêften moatte tenei fjouwer dagen yn it foar witte oft se wurkje moatte of net. No moatte hja soms sân dagen wyks paraat wêze, om’t se altiten oproppen wurde kinne.


title: Frâns Kuipers: Koade Oranje…

maintext:
Kollum
Boargemasters slane aloan mear foar master op. Sy litte – boppe de partijen steand – publyklik wolris hearre hoe’t it fierder moat mei in gemeente. Dat bart it meast by it fuortgean of it krijen fan in boargemasterspost. Sa giet it net allinne yn Fryslân, mar oeral yn Nederlân. Logysk? Ja, want boargemasters binne ‘it gesicht’ fan in gemeente. Ynwenners kenne harren, moetsje harren en hawwe dêrtroch meastal in gruttere wurdearring foar in boargemaster as foar in gemeenteriedslid, wethâlder, steatelid, deputearre of keamerlid, ôfsjoen fan útsûnderingen. De measte politisy ferdwine út it sicht as se keazen binne. Efter de skermen besteegje se in soad (ek frije) tiid oan de mienskip. In gruttere wurdearring foar dy ‘politike frijwilligers’ is op syn plak, want hast nimmen wol sok wurk dwaan.
Oanhing
Wat oanhing út de befolking oangiet ferkeare politisy yn earmoede. In lytse twa persint fan de befolking is lid fan in politike partij. Ut dat lytse klupke leden komme (nije en sittende) riedsleden, steateleden en keamerleden op in kieslist te stean. Yn de measte gefallen wurde út dat lytse klupke wethâlders, deputearren, ministers en steatssekretarissen keazen. Koartsein: ús lân, ús provinsjes, ús gemeenten wurde troch in hantsjefol keazen politisy en/of beneamde bestjoerders ‘regearre’. Se binne feitliken ‘lekebestjoerders’, dy’t fan harren politike ‘hobby’ harren wurk meitsje koene.
Kader
By de gemeenteriedsferkiezingen fan gemeente Noardeast-Fryslân op 21 novimber oansteande docht bliken dat guon lanlike partijen lykas PVV, GrienLinks, D66, SP, PvdD dêr net oan meidogge. Reden: se hawwe gjin ‘kader’ yn de regio om mei te dwaan.
It wurdsje ‘kader’ is tige wichtich. Gebrek oan kader hat as oarsaak dat oeral yn Nederlân der mar in hantsjefol minsken ree is om harren út de polityk wei yn te setten foar de mienskip. Dêrtroch is der yn politike partijen net genôch kader te finen om mei foldwaande kennis en ynsjoch ‘knipende’ problemen op in goeie manier oan te pakken. Net om ’e nocht binne der in protte advys-organisaasjes om gemeenten by te stean. Dy groeie as koal. Saakkundigen en it amtlik apparaat bestjoere yndirekt de gemeenten.
Koade Oranje
De earste kloklieders yn Nederlân binne Fons Naterop (CDA), boargemaster fan Aalburg (13.131 ynwenners), Astrid Nienhuis (VVD), boargemaster fan Heemstede (27.134 ynwenners) en Miranda de Vries (PvdA), boargemaster fan Etten-Leur (43.498 ynwenners).
Boargemasters fernimme dat eigen bestjoerskader net altyd op alle mêd saakkundich is, want de measte bestjoerders wiene yn it ferline ‘gewoane’ boargers, mei in baan as boer, sjoernalist, garaazjehâlder, mkb’er, skoalmaster, wolwêzenswurker, dosint of sa. Guon hawwe wol in hegere oplieding op universiteitsnivo, mar dat seit net sa folle oer harren bestjoerlike kwaliteit.
Op dit stuit slane trije boargemasters út ûnderkate partijen op ’e tromme. ‘Koade Oranje’, is harren antwurd op it gebrek oan saakkundigen sawol yn gemeenterieden as yn gemeentebestjoeren. Dat gebrek hak faak harrewarderij yn it iepenbier as gefolch. Dêr hat de mienskip de mage fol fan en wurdearring fan de befolking foar it politike wurk is dan ek fier te sykjen.
It doel fan Koade Oranje is om saakkundigen út de mienskip sûnder politike bining meiwurkje te litten oan it betinken, fêstlizzen en útfieren fan (takomst)plannen, ensafierder. Dus ophâlde mei it sykjen fan saakkundigen by Old Boys Networksgroups. Dat is in saak om notysje fan te nimmen!
Wurdearring werom bringe
Wat de trije kloklieders dwers sit is it gebrek oan wurdearring fan de befolking foar syn eigen bestjoerders. De oarsaak is te min ‘oanhing’ fan politike partijen. Dochs drage de ‘net breed droegen’ politisy yn koälysjeferbân ferantwurdlikheid foar wat der wol of net barre mei yn de eigen gemeente of provinsje. Sa wurket dat op lanlike skaal ek.
De trije kloklieders binne fan betinken dat politisy net foldwaande by steat binne om de krekte oplossingen te finen foar wat op it stuit net goed (genôch) giet yn de eagen fan de befolking. Dat wurdt sa ek sa belibbe yn sosjaal-maatskiplike organisaasjes as sûnenssoarch, ûnderwiis, thússoarch, wurk ûnder beheinden en neam mar op. Kranten skriuwe der hast alle dagen oer. Nijs- en praatprogramma’s foar de telefyzje en de radio geane ek faak oer politike missetten.
Foar de neamde kloklieders is it no de heechste tiid om op ’e tromme te slaan. Sy litte sjen dat it oars moat en dat it oars kin, sûnder harren eigen partijen oan of ôf te fallen. It giet harren om goeie plannen foar (nije) wurkgelegenheid, (nije) technology en ynnovaasje. Soks kin net sûnder wittenskip, ûnderwiis en bedriuwslibben. Politisy sels binne meastal net by steat om soks te betinken; se binne dêr net foar oplaat. Dat is gjin skande. Mar politisy mei fyzje, kinne – mei subsydzjes – hiel goed nij belied yn gong sette! Net aloan yn deselde fiver fiskje, fansels.
Sil Koade Oranje op termyn ek oanslaan yn Fryslân? Neffens Piet Hein Donner (CDA) komt alles goed as politisy minder belove dan hja wier meitsje kinne. Fuort mei de Ferkiezingsprogramma’s?


title: Emile Ratelband wol offisjeel jonger wurde

maintext:
“Je bent zo oud als je je voelt.” It wurdt faak sein, mar dan oerdrachtlik. Emile Ratelband, de positiviteitsgoeroe mei syn gjalp tsjakka! wol it lykwols letterlik nimme. Hy is 69 jier op ierde, mar fielt him tweintich jier jonger en wol no dat syn gefoelsleeftyd ek syn offisjele leeftyd wurdt.
Ratelband is berny op 11 maart 1949, mar hy fiert no in rjochtssaak om de ferskate Nederlânske oerheden derta te twingen en wizigje dy mannichste nei 11 maart 1969. Hoewol’t de Nederlânske media der noch net botte wiidweidich oer skreaun hawwe, hat de rjochtssaak de Spaanske, Dútske en Ingelske parse wol helle.
“Ik lijd onder mijn leeftijd”, sei Ratelband woansdei yn Arnhim tsjin ‘e rjochter. Troch syn âldens soe er minder wurk krije. Hy wol ek gjin pensjoen hawwe en hy lijt nei eigen sizze ûnder syn leeftyd op Tinder – in applikaasje om mei froulju yn kontakt te kommen.
Ratelband syn abbekaat Jan-Hein Kuijpers ferlike Ratelband syn winsk mei dy fan saneamde trânsdzjenders – minsken dy’t neffens it fielen in oar slachte hawwe as neffens de lichemsbou.
Hoe’t it komt, wurdt oer fjouwer wike dúdlik. Dan docht de rjochter útspraak. Mocht Ratelband syn sin krije, dan soe dat it earste gefal wêze.


title: Wike tsjin Bernemishanneling yn Achtkarspelen

maintext:
Mei it grutste part fan de jongerein yn Achtkarspelen giet it goed. Spitichgenôch binne der bytiden ek bern dêr’t oer ynsitten wurdt. Yn alle skoalklassen sitte yn trochsneed trije bern dy’t te krijen hawwe mei in foarm fan bernemishanneling. Om dat probleem foar te kommen of te stopjen jout Achtkarspelen dêr yn de Wike tsjin Bernemishanneling, fan 19 oant en mei 25 novimber, ekstra omtinken oan troch it organisearjen fan aktiviteiten.
Doch-wedstriid foar basisskoallebern
De basisskoallen yn Achtkarspelen organisearje mei de gemeente in dochwedstriid foar learlingen fan de groepen 7 en 8. Oer it tema ‘By wa fielst dy feilich?’ meitsje learlingen in tekening, gedicht, ferhaal of wurdweb. De moaiste kreaasjes wurde bondele yn in boekje. In sjuery, ûnder lieding fan boargemaster Gerbrandy, makket út watfoar wurkstikken yn dy bondel komme. De bondel wurdt begjin 2019 útbrocht.
De wichtige rol fan frijwilligers
Frijwilligers dy’t mei bern en jongerein te meitsje hawwe en har ynsette by ûnder mear berne-opfang, skoallen, tsjerken en sportferieningen, hawwe in wichtige rol by it ûnderkennen fan bernemishanneling. Spesjaal foar dy groep wurdt woansdeitejûn 21 novimber in gearkomste organisearre op KBS De Lichtbron yn Bûtenpost. Underfiningssaakkundigen fan NOKIDDING fertelle oer wat se meimakke hawwe en hoe’t it proses gien is: wat wurket wol en wat net? Frijwilligers geane yn petear mei de kontaktpersoanen bernemishanneling fan it jeugd- en doarpeteam.
Workshop foar profesjonals
Foar profesjonals yn jongereinhelp, ûnderwiis, berne-opfang en jeugdsûnenssoarch wurde twa workshops holden mei ûnderfiningssaakkundigen fan NOKIDDING. Dy wolle wol de profesjonals ûnderfine litte wat men bygelyks fielt by in ûnderfiningsferhaal yn stee fan fuortdaliks gedachten te uterjen en derop dy wize wat fan te finen.


title: MC Slotervaart wurdt ûntmantele, mar bliuwt iepen

maintext:
It fallite Slotervaartsikehûs yn Amsterdam wurdt de kommende tiid ûntmantele. It liket derop dat it doek definityf fallen is, mar in wurdfierder fan it sikehûs seit dat MC Slotervaart of dielen dêrfan noch hieltyd oernommen wurde kinne. Partijen hawwe dêr oant begjin takom wike de tiid foar.
Underwilens wurde de medisy en oare soarchferlieners fan it sikehûs holpen om de pasjinten sa gau mooglik feilich oer te pleatsen. Minister Bruins foar Medyske Soarch makke it nijs bekend. Der wurde “twa gesachhawwende en ûnôfhinklike dokters út de beskôgjende fakken en de snijende dissiplines” oansteld om de medyske stêf op alle mooglike manier by te stean en advizen te jaan.
Iselmarsikehuzen
Foar de Iselmarsikehuzen, dy’t ferline wike ek fallyt giene, sjocht minister Bruins mear mooglikheden. Nei de ministerrie sei er freedtemiddei dat er him aktyf bemuoie wol mei it kiezen fan in oernamekandidaat, hoewol’t de sikehuzen gjin oerheidsynstellings binne. Bruins wol krekt as de Twadde Keamer dat driuwende help en ferloskunde beskikber bliuwe yn Lelystêd. Hy is ek ree om finansjeel by te springen.


title: Finansjele tebekset foar Waadhoeke yn it sosjaal domein

maintext:
Begjin oktober presintearre de gemeente Waadhoeke in begrutting mei in posityf saldo fan goed € 1,3 miljoen. Fan ’e wike moat it kolleezje fan B&W de gemeenteried in ‘winstwarskôging’ jaan op it mêd fan it sosjaal domein. De berekkeningen wize út dat yn 2019 € 1,9 miljoen mear nedich is as ferwachte waard. Mei ûnder mear de opboude reserve fan it sosjaal domein kin de gemeente dy ôfaller dochs opfange.
De ferwachte tebekset wurdt foaral feroarsake troch maatregels fan it Ryk, ferhege tariven en in tanommen tal kliïnten op it mêd fan WMO en Jeugdsoarch. De gemeente hold al rekken mei grutte ûnwissens yn it sosjaal domein, dy’t direkte finansjele gefolgen hawwe koe. No wize de earste foarriedige berekkeningen út dat miskien wol € 1,5 miljoen mear nedich is. Dêrby is ek oankundige dat de gemeente € 0,4 miljoen minder kriget yn it gemeentefûns.
Yn totaal moat de gemeente dus dekking sykje foar in ôffaller fan € 1,9 miljoen. Dêr wurdt it posityf saldo fan de begrutting (€ 1,3 miljoen) foar brûkt, oanfolle mei € 0,6 miljoen út it budzjet Unfoarsjoen struktureel. Op dy wize kin it kolleezje fan B&W noch hieltyd in slutende begrutting oanbiede. Yn de mearjierrebegrutting kin de gemeente rekkenje mei in posityf saldo oprinnend nei 1 miljoen yn 2022.
De gemeente sjocht no kritysk nei de kosten yn de begrutting fan it sosjaal domein. Mei de oare gearwurkingsgemeenten wurdt ûnder mear ynventarisearre hoefolle kliïnten oft by de Tsjinst Noardwest Fryslân in yndikaasje op it mêd fan jeugdsoarch hawwe en hoefole én hokker soarch oft dy nedich hawwe. Dêrneist besjocht it gebietsteam fan de gemeente oft de help dy’t de kliïnten krije goed op maat is of te swier. Yn it lêste gefal soe de spesjalisearre help ôfskaald wurde kinne.
De gemeente Waadhoeke is net de iennichste gemeente dy’t wrakselet mei in ôffallende begrutting yn it Sosjaal Domein. Dêrom wurdt ek op provinsjaal nivo aksje ûndernommen. Sosjaal Domein Fryslân foarmet in wurkgroep dy’t ynsjoch krije moat yn de kosteûntwikkeling op it mêd fan Jeugdsoarch.


title: Waarpraatsje: tiisdei inkelde buien

maintext:
DE JOUWER – Nei in, foar in part, ferreinde moandei wurdt it fan tiisdei ôf allegear wat better.
Yn ’e nacht fan moandei op tiisdei wikselje bewolking en wat opklearringen inoar ôf. Der kin ek in bui falle. De wyn komt út it suden oant súdwesten en is matich, by de kust lâns en boppe de Iselmar frij krêftich. It wurdt om de 6 graden hinne.
Tiisdei wikselje bewolking en sinne inoar ôf. Der kinne ek noch inkelde buien falle. De súdwestewyn is matich oant frij krêftich, by de kust lâns en boppe de Iselmar krêftich. Yn de rin fan ’e dei jout de wyn him wat del. It wurdt 10 graden.
Fan woansdei ôf is it wer drûch en earst noch frij myld.
Jan Brinksma


title: Balkebrekkers aloan fûlder en wieter

maintext:
Orkanen binne fûle stoarmen, mar se wurde ek hieltiten fûlder. Boppedat geane se mank mei gâns mear reinwetter as earen. Dat docht bliken út rekkenderij fan ‘e Amerikaanske Berkeley-universiteit.
De ûndersikers hawwe fyftjin grutte stoarmen bestudearre dy’t yn ‘e lêste tritich jier waaid hawwe. Hja hawwe berekkene hoe’t dy by in oar klimaat ferrûn wêze soenen. It die bliken dat it hjoeddeiske klimaat makket dat slimme stoarmen slimmer én wieter wurde. Dat komt mei troch de hegere temperatuer en troch de broeikasgassen yn ‘e atmosfear.
De balkebrekkers jouwe no al fiif oant tsien persint mear reinwetter ôf as foarhinne, mar it wurdt noch slimmer. As de klimaatferoaring oanhâldt, sille orkanen sa’n 35 persint mear wetter opsmite as yn it ferline. De wyn sil dan ek oanhelje mei tusken de tweintich en fyftich kilometer yn ‘e oere ekstra snelheid.
De kompjûters kinne net berekkenje oft der mear of minder orkanen ûntstean sille en ek net oft se har yn oare gebieten foardwaan sille as no.


title: Strideraasje om winkelsnein yn Grins is oer

maintext:
De strideraasje yn it Grinzer winkelsintrum Paddepoel is foarby. Sûnt 2014 wiene winkellju yn it gebou deilis mei de feriening fan eigners. Dy woe dat de winkels sneins ek iepen wiene. Foar guon lytse ûndernimmers frege dat tefolle ynspanning, mar de eignersferiening joech gjin belies en lei oan winkels dy’t ticht wiene in swiere boete op. In lytse fytsmakker krige sa’n grutte boete dat it bestean fan syn saak nuodlik waard. De saak helle de ôfrûne jierren geregeldwei it nasjonale nijs. It Nijs berjochte der ek oer: hjir en hjir.
De NOS docht te witten dat de gemeente Grins de eignersferiening ûnder druk set hat om him fleksibeler op te stellen. De útwreiding dêr’t it winkelsintrum op hopet waard gjin tastimming foar jûn salang’t it skeel net út ‘e wei wie. Yn in nij statút lit de feriening de leie no los. Wurdfierder Dick Maans seit: “We laten het nu maar gewoon aan de winkeliers over wanneer ze opengaan. Zo gebeurt het in heel Groningen.”


title: De frouwe fan Starum

maintext:
Sêge
Starum, de âldste stêd fan Fryslân, is mar lyts. Dat it stêd neamd wurdt, wiist derop dat it earder grutter wie. Iuwen lyn wie it in hiel belangryk plak. It lei oan de Sudersee en dêrtroch koene de Starumer skippen de Noardsee opfarre. Staveren hie in grutte haven en der stiene foarname huzen fan de reders, dy’t ferskillende seeskippen hiene. Dy fearen withoefier om hannel yn oare lannen te bedriuwen. Foaral mei de lannen oan de Noardsee en de Eastsee waard hannele yn hûden, nôt, sâlt en waaks. Starum wie in stêd fan oansjen. It wie in Hânzestêd. It wie mei in protte oare stêden yn noardwestlik Europa oansletten by de Hânze, in ferbûn dat de hannel fan dy stêden beskerme.
Ien fan de Starumer reders wie in widdo. Har man wie jong stoarn, mar sy hie de saak fuortset. It wie in flinke en grutske frou. Se doarst it wol oan. Mei de hannel gie it foar wûnder. Der waarden grutte winsten makke. Mar mei harsels gie it net sa goed. Se miste har man ôfgryslik. It fertriet besocht se te fergoedzjen troch hieltyd mar djoerdere klean en sieraden te keapjen. Se liet har hûs ferbouwe en klaaide it oan mei prachtich djoer húsried. As se wer ris wat moaiers seach, woe se dát hawwe. Mar nettsjinsteande alle rykdom wie se net gelokkich. Der wie in leechte yn har libben dêr’t se gjin ried mei wist.
Op in dei stjoerde se ien fan har skippers derop út om it alderkostberst foar har mei te nimmen dat er mar fine koe. Wêr’t it ek wei komme moast en wat it ek kostje soe, dat die der net ta, as it mar wat wie dat se noch net hie en dat moaier en kostberder wie as alles wat er earder foar har meinommen hie. De skipper reizge fierder fuort as op al syn foarige reizen, mar wat er ek socht, hy koe net wat fine dat syn frouwe al net hie.
Op in stuit wie er yn de havenstêd Danswyk, ek in Hânzestêd, yn Prusen. Dêr seach er sok moai nôt en fan sa’n kostbere kwaliteit as er noch nea earder sjoen hie. Hy tocht, moaier en better bestiet net. Dêr sil ik myn frouwe bliid mei meitsje. It skip waard grôtfol laden. Hy rekkene ôf mei de ferkeaper en sette koers nei Starum. Nei in wike of wat kaam er yn de haven fan Starum oan. Wat sil de frouwe hjirfan opsjen, tocht er. Hy rûn nei har hûs ta en fertelde dat er wat meinommen hie dêr’t se grif bliid mei wêze soe. Se moast mar meikomme, dan soe se ris wat sjen.
Doe’t se by it skip oankamen foel it de skipper goed ôf hoe’t de frouwe reagearre. “Wat lapst my no, omkoal dy’tst bist! Bargefretten of noch minder. Hoe krigest it yn ’e plasse”, wie it earste dat se sei. “Nôt. Tinkst datst my dêr gelokkich mei makkest? Dat hawwe wy hjir ommers ek wol. Oan watfoar kant hast it ynladen?” “Oan stjoerboard”, sei de skipper. “Laad it oan bakboard út en smyt it yn see.”
In bidler dy’t dêr omtoarke, hearde de frouwe oangean. Hy sei: “O Frouwe, doch dat net! As jo dat trochsette, sil it der jo nei fergean. Dan sille jo krekt sa earm wurde as ik en moatte jo ek biddelje om oan ’e koste te kommen.” Se lake him út en sei: “Man, waai op mei jo praat.” Se luts ien fan har moaie ringen fan de finger en sei: “As dizze ring weromfûn wurdt, dan sil ik earm wurde” en smiet him yn de see.
Net lang dêrnei joech de frouwe in feest foar famylje en f reonen. Der waard in kostlik miel taret. Yn de keuken wie ien fan de fammen in fisk oan it tameitsjen. It mes rekke ynienen wat hurds. It wie in ring. Hea, hie de frouwe ek net sa’nien? Se lei him earst mar efkes oan ’e kant. As de frouwe in kear troch de keuken kaam, soe se it har wol freegje. Troch de drokte kaam it der net earder fan as op de dei nei it feest. Doe’t har masteresse de ring seach, waard se sa bleek as in doek. Soe it dochs wier wêze, wat dy bidler har by de haven foarsein hie?
It libben gie syn gong, mar op in dei, net iens sa folle letter, krige se berjocht dat ien fan har skippen yn in stoarm fergien wie. Skip en lading en de hiele bemanning wiene ferdronken. Doe fleach in kear har pakhús yn ’e brân. It waaide in stoarm. Alles gie ferlern. Dat gie sa mar troch. Mear skippen giene ferlern. It wie as lei der in flok op de widdo. Op it lêst hie se neat mear. Dat brocht har ta de biddelstêf.
Mar net allinne mei de iens sa rike frouwe gie it ferkeard. De tagong ta de haven, dêr’t de fracht nôt yn see smiten wie, slibbe it ticht. De skippers koene de haven net mear berikke en ferlieten Starum. Geandewei ferearme de stêd. De sânbank foar de haven krige de namme Frouwesân. Soms groeie dêr noch wat earmoedige ieren op, wurdt sein, as in treurich oantinken oan de rykdom fan in fier ferline.


title: Fedde Schurerlêzing 2018

maintext:
De Ljouwerter Krante hat ferline wike in oprop dien om te reagearjen op Ljouwert kulturele haadstêd. Wat fûnen de lêzers derfan en moat der op de ien of oare wize ek in ferfolch komme? In tal reaksjes fan lêzers sille ein dit jier publisearre wurde.
Itselde ûnderwerp stiet dizze kear sintraal by
de jierlikse Fedde Schurerlêzing op 8 desimber.
Mei Ljouwert Kulturele Haadstêd as aktualiteit, hâldt prof. dr. G.T. (Goffe) Jensma in lêzing mei as titel:
Millennial mienskip. Fryske taal en kultuer nei 2018
In reaksje sil jûn wurde troch mr. S. (Sjoerd) Feitsma, wethâlder fan Ljouwert.
Prof. dr. G.T. Jensma is histoarikus en sûnt 16 july 2008 heechlearaar yn de Fryske taal- en letterkunde oan it Frysk Ynstitút fan de Fakulteit der Letteren fan de Ryksuniversiteit Grins (RUG). Mr. S. Feitsma is sûnt jannewaris 2014 PvdA-wethâlder fan Ljouwert. As wethâlder is hy ferantwurdlik û.o. foar kultuer en foar Ljouwert 2018 kulturele haadstêd en wat dernei komt
De muzikale bydrage wurdt fersoarge troch Welmoed Poelstra út Hallum. Se wie ôfrûne maitiid ien fan de priiswinners fan it Prinses Christina Concours.
Nei de beide Frysktalige lêzingen is der romte foar fragen en diskusje. De middei wurdt ôfsletten mei in hapke en in drankje.
Jo binne fan herten wolkom.
De gearsit fan 8 desimber wurdt holden yn Tresoar, Boterhoek 1 yn Ljouwert. It programma begjint om 14.30 oere (ynrin fan 14.00 oere ôf).
De tagong is fergees. Wol graach opjefte op info@tresoar.nl of 058 – 789 07 89.


title: Waarpraatsje: rêstich wykein

maintext:
DE JOUWER – Nei in kreaze freed sjocht it waar der foar it wykein ek kreas út.
Yn ’e nacht fan freed op sneon binne der opklearringen en kin der op guon plakken damp ûntstean. De wyn is swak en komt út it suden. By de kust lâns en boppe de Iselmar komt de wyn út it súdwesten en is matich. De temperatuer leit tusken it friespunt en 4 graden boppe nul.
Sneon skynt de sinne flink, mar der is sa út en troch ek wat hege bewolking. De wyn giet nei it súdeasten en is swak, by de kust lâns en boppe de Iselmar matich. It wurdt 9 graden.
Snein feroaret der net folle oan it waar. Der is, nei alle gedachten, wat minder sinne mar it bliuwt drûch. It wurdt om de 10 graden hinne.
Nei it wykein hâldt it rêstige en drûge hjerstwaar oan. It wurdt sels noch wat mylder.
Jan Brinksma


title: Waarpraatsje: berûne loft

maintext:
DE JOUWER – Nei in strieljend mar wol kâld wykein, feroaret it waar stadichoan. Der komt mear bewolking.
Yn ’e nacht fan snein op moandei rekket de loft berûn en op guon plakken soe it in bytsje reine kinne. De wyn komt út it noardeasten en is matich. By de kust lâns en boppe de Iselmar stiet wat mear wyn. It wurdt om de 3 graden hinne.
Moandei is de loft berûn en is der kâns op in lyts buike. De wyn komt op ’e nij út it noardeasten en is matich, by de kust lâns en boppe de Iselmar frij krêftich oant krêftich. It wurdt 6 graden.
Tiisdei is it skier en kâld.
Jan Brinksma


title: Waarpraatsje: kâlder

maintext:
DE JOUWER – Nei in freed mei in soad sinne, sjocht it wykein der ek sinnich út.
Yn ’e nacht fan freed op sneon is it helder mar wat bewolking of damp is ek net hielendal útsletten. By in swakke oant matige eastewyn wurdt it om de 2 graden hinne.
Sneon skynt de sinne mar (wat) lege bewolking is yn Fryslân net útsletten. De wyn komt út it easten en is matich. It wurdt 6 graden.
Snein feroaret der net folle oan it rêstige hjerstwaar. De sinne skynt flink en by in matige noardeastewyn wurdt it op ’e nij om de 6 graden hinne. Yn de nacht fan sneon op snein kin it op guon plakken in graadsje frieze.
Fan moandei ôf wurdt it noch wat kâlder. Boppedat is der mear bewolking en letter yn ’e wike is der kâns op wat delslach.
Jan Brinksma


title: Two Frisian Draughts tournaments in Europe on 11 November 2018

maintext:
Snein 11 novimber waarden yn Europa mar leafst twa toernoaien Frysk damjen holden, ien yn ’e Tsjechyske haadstêd Praach, en ien yn Aosta, hielendal yn it noardeasten fan Itaalje.
It toernoai yn Praach wie it twadde kampioenskip fan Tsjechië Frysk Damjen, mei seis dielnimmers. Václav Křišta, in earsten promotor fan it Frysk Damjen en al jierren fêste gast by toernoaien yn Fryslân, wûn it toernoai mei 5 punten út 5 wedstriden.
De oare dielnimmers en har punten:
2 Jiří Sysel 4
3 Petra Dušková 3
4 Martin Plesnivý 2
5 Lumír Gatnar 1
6 Hana Kotinová 0
It toernoai yn Aosta wie it Italiaanske kampioenskip FRYSK!: damjen neffens de Fryske regels, mei fiif skiven foar elke spiler. Yn Italië is jeugdtrainer Paolo Faleo de grutte foaroanman fan it Fryske Damjen.
Dit toernoai waard wûn troch Elia Cantatore, dy’t ek al ferskate kearen yn Fryslân west hat te spyljen, mei 4½ punt út 7 wedstriden.
Oare dielnimmers en einstân:
2 Davide Tamborin 4
3 Andrea Peirano 4
4 Davide Zhou 4
5 Francesco Zappia 3½
6 Federico Giacosa 3
7 Yassin Ghdhbani 2½
8 Mattia Bardi 2½
9 Alessio Lucia 2
10 Ryan Ghodhbani 2
11 Lorenzo Schifino 1
Dat betsjut dat Elia Cantatore him pleatst hat foar it Fjirde Wrâldkampioenskip FRYSK! yn Frjentsjer op snein 3 maart 2019.


title: Proef mei hurdfarren op de Burgumer Mar

maintext:
Der komt in proef mei hurdfarren op de Burgumer Mar. Dêr spilet de provinsje Fryslân mei yn op ûntjouwingen yn de wettersport yn noardeastlik Fryslân. Ut in ûndersyk komt de Burgumer Mar as de gaadlikste lokaasje nei foaren. De proef duorret twa jier en moat mear kennis opleverje oer de effekten. De provinsje stelt dêr 70.000 euro foar beskikber.
It inisjatyf ta it hurdfarren komt út de mienskip. It doel is om de wettersport yn Fryslân foar oare doelgroepen oantrekliker te meitsjen. Deputearre Klaas Kielstra: “Mear libbenens op de Burgumer Mar kin in posityf effekt hawwe op de ekonomyske ûntjouwing yn dy regio. Feiligens, natuer en lûd bliuwe oandachtspunten.”
Willesporten
It hurdfarren moat in ympuls jaan oan oare willesporten lykas wakeboarden, wetterskyen, monoskyen, kneeboarden en fun tubing (mei in ringbân of banaan efter de boot). Jetskys en wetterskooters binne mei klam net winsklijk.
Provinsje, gemeente Tytsjerksteradiel en belutsenen bepale mei-inoar hoe‘t de proefperioade derút komt te sjen. It giet dan om fragen as wêr’t it hurdfargebiet komt te lizzen en hokker foarmen fan wettersporten tastien wurde. It hanthavenjen, kontrolearjen en evaluearjen komme ek oan bod. Der moat ek rekken holden wurde mei rekreanten, omwenners en de natuer.
Betingsten
De maksimale faasje op de Burgumer Mar is no seis kilometer yn ’e oere. Yn de hurdfarsône meie leafhawwers hurder as tweintich kilometer yn ’e oere. Tytsjerksteradiel stelde earder betingsten oan it hurdfarren om de gefolgen foar natuer en omjouwing safolle mooglik te beheinen.
Sa’t it no liket, beslute Provinsjale Steaten op 19 desimber 2018 oer de proef. Begjin 2019 folget de fierdere ynfolling mei belutsenen. Deputearre Steaten nimme nei ferwachting yn maart 2019 in definityf beslút oer de proef. It stribjen is om der yn ‘e simmer fan 2019 mei útein te setten.


title: Ynternationale belangstelling foar partisipaasjemienskip yn Noardeast-Fryslân

maintext:
In ynternasjonale delegaasje hat foar de nije gemeente Noardeast-Fryslân ûndersyk dien nei de kânsen en obstakels dy’t de mienskip tsjinkomt om de eigen wenkrite te ferbetterjen. Dat wurdt foaral socht yn it ferheegjen fan it bioferskaat en it stimulearjen fan de natuer-ynklusive lânbou.
Moandei 5 novimber presintearret de delegaasje de resultaten fan it ûndersyk yn it doarpshûs fan Raard oan de bewenners fan it gebiet. De delegaasje bestiet út 25 beliedsmeiwurkers út fyftjin lannen yn Afrika, Azië en Latynsk Amearika.
Eftergrûn
Bewenners fan in gebiet krije troch de nije Omjouwingswet fan 2021 ôf mear sizzenskip oer de ynrjochting fan harren lânskip. Meer sizzenskip om op lokaal nivo de ferskillende belangen tsjininoar ôf te wagen as it giet om enerzjy, leefberheid, ekonomy en natuer. Noardeast-Fryslân wol dat dwaan troch ‘fan ûnderen op’ te wurkjen.
De Provinsje is yn july fan dit jier mei in Interreg Europe project úteinset, Biodiversity Governance. De dielnimmende Europeeske lannen leare faninoar oer de ferskillende foarmen fan gearwurkjen. Yn Fryslân wurdt in soad ferwachte fan de ‘fan ûndereb op’-metoade. De Provinsje wol dêr in foarbyldprojekt dwaan yn de gemeente Noardeast-Fryslân.


title: Waarpraatsje: gewoan novimberwaar

maintext:
DE JOUWER – It bliuwt foarearst myld en in bytsje ritich.
Yn ’e nacht fan tongersdei op freed is de loft berûn en kin it sa út en troch wat reine. De wyn giet fan it suden nei it westen en wurdt matich oant frij krêftich, by de kust lâns krêftich oant hurd. It wurdt om de 7 graden hinne.
Freed wikselje opklearringen en hingelwolken inoar ôf. Der kin ek noch in bui falle. De wyn komt út it súdwesten en is matich. By de kust lâns stiet wat mear wyn. It wurdt 9 graden.
It wykein sjocht der goed út. It it is rêstich en drûch en boppedat sille wy de sinne grif ek sjen.
Jan Brinksma


title: Waarpraatsje: woansdei ek myld

maintext:
DE JOUWER – Nei in útsûnderlik waarme novimberdei (yn De Bilt waard de waarmste dei yn in slachtmoanne ea optekene) is it ek woansdei noch myld.
Yn ’e nacht fan tiisdei op woansdei binne der opklearringen. By in swakke oant matige súdeastewyn wurdt it om de 7 graden hinne. Woansdei is der earst sinne, mar geandewei rekket de loft berûn en letter op ’e middei en yn de jûn kin it (wat) reine. De matige wyn komt út it suden. By de kust lâns wurdt de wyn frij krêftich oant krêftich. Mei 13 graden is it noch hieltyd myld foar de tiid fan it jier.
Tongersdei bliuwt it drûch mar wurdt it wat minder ‘waarm’.
Jan Brinksma


description: Glasgow yn ennill o 29-20 yn erbyn y Gweilch ar Stadwim Liberty nos Wener.

title: Pro 14: Gweilch 20-29 Glasgow


title: Karbidsjitten Top & Twel kin trochgean

maintext:
Toppenhúzen- It knypte al eefkes foar de mannen fan ‘Karbid Ploech Top&Twel’. Want no’t harren fêste plakje ‘beset gebiet’ is, like it derop dat de sjitterij op âldjiersdei oergean soe. Mar gelokkich is Pyt Bouwhuis de mannen temjitte kommen en hat syn stik lân beskikber steld. Sadwaande kin it tradisjonele karbid sjitten fan ‘t jier dochs trochgean.
Karbid sjitterij, âldjiersdei fanôf 10:00 oere, Noardein 18
Boarne: http://www.topentwelonline.nl


description: - Ümraniyespor: 2 - Afjet Afyonspor: 1

title: Futbol: Spor Toto 1. Lig


description: Yn totaal binne der 25 minsken oannaam. "We moesten 14,6 mensen of fte in dienst nemen", seit wethâlder Paul Maasbommel.

title: DDFK nimt rom foldwaande minsken mei arbeidsbeheining yn tsjinst

maintext:
"Wij zitten ruim boven de doelstelling die we zouden moeten halen op dit moment", seit wethâlder Paul Maasbommel. "We moesten 14,6 mensen of fte in dienst nemen. Dat klinkt heel vreemd, maar dat is de berekening. En daar zaten wij boven."
It giet om saneamde 'afspraakbanen'. "Voor mensen die moeilijk een baan bij een reguliere werkgever kunnen vinden en die dus een steuntje in de rug nodig hebben", seit Maasbommel. Sûnt 1 jannewaris 2015 kinne dy net mear telâne by de sosjale wurkfoarsjenning.
Yn it Sosjaal Akkoart is ôfpraat dat der yn 2026 125.000 ekstra banen foar minsken mei in arbeidsbeheining kreëarre wêze moatte; 25.000 dêrfan by de oerheid en de rest by it bedriuwslibben. In soad oerheidsorganisaasjes bliuwe lykwols achter.


description: Foar foarstellingen hat hy de ferhalen fan bygelyks de Kanadezen en Friezen sels al heard, mar hoe libben de Dútsers dy't hjir hinne stjoerd binne?

title: David Lelieveld siket ferhalen fan Dútske soldaten út de Twadde Wrâldoarloch

maintext:
Yn 2020 stiet it Fries Verzetsmuseum stil by 75 jier befrijing. Teäterprodusint David Lelieveld wol dy befrijing fan safolle mooglik kanten beljochtsje.
Hy hat al mei Kanadeeske feteranen praat en Joaden yn Israel opsocht dy't yn Fryslân ûnderdûkt wienen. Ek it ferhaal fan de Dútske besetter heart derby. Op Facebook hat er in oprop dien.
Link lizze nei no
"Ik wol graach mei de minsken yn kontakt komme, hearre hoe't se de lêste dagen belibbe hawwe. Mar ik wol yn it projekt net inkeld sjen nei hoe't de Twadde Wrâldoarloch west hat, mar ek in link lizze nei de flechtlingen fan no. Hoe steane we der no yn? Wat kinne we better dwaan, we wolle net wer oarloch ha."
Yn it projekt wol er ek in edukaasjetrajekt útsette foar jongeren. "Der is no in nije generaasje, wy binne de nije maatskippij. We kinne leare fan de ferhalen."
Skamte
Hy hopet dat der noch minsken libje en dat dy ek har ferhaal fertelle wolle. "Guon soldaten wolle net weromkomme om't se har skamje om wat der bard is."


description: Douwe de Vries hat snein op de wrâldbeker yn Thialf de 5000 meter yn de B-groep wûn. De reedrider die dit mei in persoanlik rekôr fan 6.13.58.

title: Douwe de Vries wint B-groep op de 5000 meter yn nij persoanlik rekôr

maintext: De Fryske reedrider moast yn de B-groep starte trochdat hy de wrâldbeker yn Poalen fan twa wiken lyn oerslein hat. De Vries joech doe de foarkar oan in trainingskamp yn it Italiaanske Collalbo en foel hjirtroch flink werom yn it klassemint.


description: Yn stee fan it resintlik fuorthelle 'I amsterdam' stiet der no 'I Oosterstreek'.

title: I Oosterstreek: Fryske âldjiersstunt yn Amsterdam

maintext:
De letters binne makke fan purskom en meie fan de plysje stean bliuwe oant de ploech wer fuort giet. Mei de stunt wol de feriening it doarp Easterstreek op 'e kaart sette. Nei de stunt komme de letters yn it doarp sels te stean, sa fertelt foarsitter Jeroen Hessels.
Moaie reaksjes
''Wy binne fan 'e moarn om trije oere yn 'e auto stapt", fertelt Hessels. "It wie doe noch frij rêstich yn Amsterdam en wy hawwe yn alle rêst de letters delsette kinnen. Wy krije hiele moaie reaksjes, en ek de plysje kin it wurdearje!"
Dizze moanne waarden de letters 'I amsterdam' fuort helle by it Ryksmuseum. It soe neffens it gemeentebestjoer te yndividualistysk wêze. De libbensgrutte letters wiene in toeristysk punt yn 'e stêd.


description: Dêrmei wolle se it iuwenâlde kultuerlânskip ek yn de takomst beskermje.

title: Fryske Gea keapet âld stik agraryske grûn by Easterwâlde

maintext:
"Wy tinke dat natuer en lânbou inoar folle mear fersterkje kinne", seit It Fryske Gea-direkteur Henk de Vries. "Natuerynklusive lânbou hat dêryn de takomst. De basis leit yn it brûken fan elkoars kunde oer de natuer en it lânskip, de wei fan de boer nei de konsumint lytser te meitsjen en it stribjen nei mear biodiversiteit. We binne der grutsk op dat Rikkinge aanst in prachtich úthingboerd is foar duorsumere lânbou."
Iuwenâld stik kultuerlânskip
"We behâlde hjir in iuwenâld stik kultuerlânskip", seit De Vries. "Fierder jouwe we ek in beskieden ympuls oan natuerynklusive lânbou en biede we de Friezen biologyske produkten fan eigen boaiem oan."
It Prins Bernhard Cultuurfonds en de Nationale Postcode Loterij holpen It Fryske Gea by it finansierjen fan de oankeap fan it stik lân.


title: Ireen Wüst krekt njonken it poadium op 1000 meter yn Poalen

maintext: Ireen Wüst is by de wrâldbekerwedstriid yn de Poalske stêd Tomaszów Mazowiecki fjirde wurden op de 1.000 meter. Mei 1.16.89 wie se presys oardel sekonde dreger as Brittany Bowe út Amearika, dy't de ôfstân wûn. Miho Takagi út Japan waard twadde en Daria Kachanova út Ruslân tredde.


description: De 25-jierige Vincent Prins út Surhústerfean docht dit jier mei oan Heel Holland Bakt. Ald-dielnimmer Hidde Jonker besprekt de earste ôflevering.

title: Hoe docht Fryske Vincent it yn 'Heel Holland Bakt'?

maintext:
"Ik kin mei se meilibje, de earste kear yn de tinte is ûnwennich. It is gewoan oars as thús", sa seit Jonker. Hy die twa jier lyn sels oan it programma mei en waard doe yn de twadde ronde útskeakele.
Spanning
"Alle kandidaten stienen goed ûnder spanning, by hast allegearre mislearren de earste produkten dy't se makken", seach Jonker. "Se diene it faak oars as dat je it thús dwaan soene."
Kânsen
Jonker fynt it lestich om de kânsen fan Vincent no al yn te skatten. "Elke ôflevering hat syn eigen dingen. It is mar de fraach wêr't hy goed yn is en oft it allegearre slagje wol. Yn de tinte kin it op watfoar manier dan ek misgean."


description: Sikehûs Nij Smellinghe en Friese Poort ha der in yntinsjeferklearring oer ûndertekene.

title: Sikehûs en MBO-skoalle wurkje gear om soarchpersoniel better op te lieden

maintext:
It sikehûs en de skoalle wolle de kombinaasje fan leare en wurkje yn de praktyk ek mooglik meitsje foar it folwoeksene-ûnderwiis. Se ha der tongersdei in oerienkomst oer ûndertekene.
Friese Poort en Nij Smellinghe wolle ûnder oare ûndersykje hoe't se ynfolling jaan kinne oan it learen op lokaasje. Studinten leare it bêste yn in omjouwing dêr't leare en wurkje direkt oan elkoar ferbûn binne, is de gedachte. Troch de gearwurking kin it ûnderwiis ek better oanslute op de feroarings yn de soarch en op de arbeidsmerk.


description: In histoaryske spoarwein soe yn Harns brûkt wurde as toiletgebou, mar wie te lyts. De wagon wurdt no in ynformaasjepunt.

title: Histoaryske spoarwein fan Harns wurdt ynformaasjepunt yn Willemshaven

maintext:
Al gau die bliken dat de spoarwein te lyts wie om sa brûkt te wurden. Nei in soad politike rebûlje ferdwûn de wagon tydlik út byld. De gemeente die in oprop om mei ideeën te kommen. Dêr is no út kaam dat de spoarwein ynrjochte wurdt as ynformaasjepunt.
It stribjen is dat de spoarwein noch dit jier farve wurdt. Takom maitiid wurdt de wagon op de rails yn de Willemshaven set, fuortendaliks nei't it eardere sanitêrgebou fuorthelle is.


description: Mei de feestdagen wer foar de doar jout Omrop Fryslân seis tips foar de moaiste tv-programma's.

title: 6 tv-tips foar de feestdagen

maintext:
1. It geheim fan De Deelen
It geheim fan De Deelen is in film wêrfoar't filmmakker Herman Zeilstra in jier lang tagelyk ûnder en boppe wetter filme hat yn natuergebiet De Deelen. It resultaat is in film wêryn't alle seizoenen foarby komme en in rykdom oan libben op en yn it wetter te sjen is. It sinneljocht op it wetter en bypassende filmmuzyk ûnder de bylden meitsje de film ta in magysk gehiel. De film waard makke yn gearwurking mei Steatsboskbehear en earder fertoand op it Oranjewoudfestival. Op moandei 24 desimber by Omrop Fryslân op TV fan 17.15 oere ôf.


description: Troch tekoart oan technysk persoaniel rint de enerzjytransysje gefaar.

title: Wachttiden foar oanlis sinnepanielen rinne op


description: Wat fine Friezen fan in fjoerwurkferbod? En wat dogge de Fryske gemeenten oan de oerlêst?

title: Wol of gjin fjoerwurkferbod yn Fryske gemeenten

maintext:
Fjoerwurkfrije sônes
Ut ûndersyk fan Omrop Fryslân docht bliken dat fiif fan de santjin Fryske gemeenten in fjoerwurkfrije sône hawwe of hawwe wolle yn de gemeente. It giet om in monumintale mûne op Skylge, in bernebuorkerij op Skiermûntseach, fersoargingstehuzen yn Ljouwert en it multyfuksjoneel sintrum yn Harns.
"Het is sinds enkele jaren dat het in een cirkel rondom MFC Het Vierkant en in de flat met veelal oudere inwoners daar tegenover verboden is vuurwerk af te steken. Dit zorgt in elk geval voor rust bij een flat met veelal oudere bewoners", seit in wurdfierder fan de gemeente Harns.
Ek yn Ljouwert wurdt foaral tocht oan de alderein. "In Leeuwarden geldt bij verzorgingshuizen Erasmushiem, De Hofwijck, en Greunshiem een vuurwerkvrije zone", seit in wurdfierder fan de gemeente Ljouwert. Dizze gemeente hat dit jier itselde fjoerwurkbelied as de foargeande jierren.
"Er is ook overwogen vuurwerkvrije zones in te stellen op plekken waar veel overlastmeldingen zijn, maar dat blijkt niet nodig."


description: De bussen stean yn Noardeast-Fryslân faak foar neat te wachtsjen by in halte.

title: CU wol witte wêrom't minsken net opdaagjen komme by belbus

maintext:
Yn de earste helte fan 2018 binne de kosten fan 'busritten om 'e nocht' oprûn ta 6.000 euro. In protte jild, neffens de ChristenUnie. De saneamde Opstapper is, sa seit de partij, dochs al in djoere iepenbier-ferfiers-foarsjenning fan de provinsje. In mooglike reden is dat de bussen net goed werkend wurde.
De ferfierssintrale nimt fertragingen fan de boat fan It Amelân as ien fan de oarsaken. Dat fernuveret de ChristenUnie. Steatelid Ynze de Boer: "Ast belle wurdst om minsken fan de boat te heljen, dan rydst dochs net fuort foardat de boat der is?" Hy wol witte wat de oarsaak fan de problemen is en wat deroan dien wurde kin.


description: Fierder: amateurklups Harkemase Boys en Bûtenpost dogge it goed, LDODK hat de smaak ek te pakken en Friezen nominearre by it Sportgala.

title: Sportoersjoch: Lang om let earste thúsoerwinning SC Hearrenfean

maintext:
Sportklup Hearrenfean hat lang om let de earste thúsoerwinning binnen. Sneon wûn de ploech fan Jan Olde Riekerink yn in oantreklike wedstriid mei 3-1 fan Fortuna Sittard. It soarget foar in bytsje rêst en dat kin de klup wol brûke.
Amateurklups yn foarm
Yn de subtop tredde difyzje spile Harkemase Boys thús tsjin SteDoCo út it Súd-Hollânske Hoornaar. De Harkiten wûnen mei 2-0 en klimme mei dy oerwinning oer SteDoCo hinne yn de stân: se steane no fiifde. En der wie mear goed nijs op 'e Harkema, want haadtrainer Tieme Klompe hat syn kontrakt ferlinge.
Ien nivo leger, yn de haadklasse, docht promovendus Bûtenpost it ferrassend goed. Dit wykein moasten se nei Genemuiden ta. Benammen foar Bûtenpost-trainer René van der Weij in bysûnder duel, want hy wurket takom seizoen foar Genemuiden, dêr't no Harkyt Jan van Raalte noch trainer is.
De kuorballers fan LDODK ha de smaak ek te pakken. De earste kompetysjewedstriid ferlearen se noch, mar dêrnei pakte de ploech fan Henk Jan Mulder trije oerwinningen op rige. Dit wykein moast KCC út Capelle der mei 38-21 oan leauwe.
Weromsjen op it sportjier
Der binne wer Fryske sporters dy't nominearre binne foar Sportman en Sportfrou fan it Jier by it Sportgala fan de NOS en sportbûn NOC*NSF.
By Omrop Fryslân sjogge we sels ek werom op it sportjier. Tegearre mei de Leeuwarder Courant, Provinsje Fryslân en Sport Fryslân organisearje we de Sportmominten fan 2018. Moandei is de lêste dei om te stimmen.
Wedstriid fan de Wike
De basketballers fan Aris spylje takom sneon thús tsjin Leiden. Aris is it seizoen wat wikselfallich úteinset. Nei alve wedstriden steane de Ljouwerters sechsde. Dat is op himsels net ferkeard, mar dêr sieten wat ûnnedige ferliespartijen tusken. Sneon dus tsjin Leiden, ien fan de topploegen yn de Dutch Basketball League. Sy steane tredde. Kin Aris stunte? We binne derby.


description: De ploech út Aldeholtpea is yn in spannende en lykopgeande wedstriid krekt te sterk foar Mid-Fryslân.

title: SCO wint Fryske kuorbalderby by Mid-Fryslân

maintext:
De kuorballers fan SCO út Aldeholtpea hawwe snein de Fryske derby yn de Haadklasse B wûn op besite by Mid-Fryslân. Yn Grou waard it 24-26, nei in rêststân fan 12-15.
Beide ploegen wiene tige oan elkoar weage. SCO hie lange tiid in lytse foarsprong, mar Mid-Fryslân kaam oan 'e ein fan de wedstriid foar it earst op foarsprong. Mar mei noch trije minuten te spyljen, wie it dochs wer SCO dat yn de spannende slotfaze de foarsprong pakte en dy fêsthâlde oant it einsinjaal.


description: Ald-steatelid en wethâlder Anja Haga fan Dokkum wurket op it stuit as accountmanager by Steatsboskbehear.

title: Anja Haga twadde op Europeeske kandidatelist ChristenUnie

maintext:
It partijbestjoer sjocht yn Haga in 'zeer effectief en gewaardeerd' politika. Listlûker fan de ChristenUnie foar de Europese ferkiezingen is Peter van Dalen, dy't no ek Europarlemintariër is.
Anja Haga wie wethâlder yn Arnhem en dêrfoar ek steatelid foar de ChristenUnie yn Fryslân.


description: De bus rydt op ierdgas, en de gasflessen bedarren diels op strjitte. Ut foarsoarch binne strjitten yn de omjouwing ôfsletten.

title: Bus mei gasflessen rydt himsels klem ûnder fiadukt yn Frentsjer

maintext:
De brânwacht sil de flessen feilichstelle. Ut foarsoarch wiene strjitten yn de omjouwing ôfsletten. Der tichtby sit in bernedeiferbliuw. It gebiet is yntusken alwer frijjûn, allinnich it fiadukt is noch ofsletten. Dêr stiet de bus noch. "De brânwacht is manmachtich útrikt, omdat se net wisten om hoe soad flessen it gie en hoe dy der oan ta wiene", fertelt plysjewurdfierder Onno van der Meer.
Der sieten gjin passazjiers yn de bus. De sjauffeur kaam mei de skrik frij. Wat de bus dêr die, is net dúdlik. De sjaffeur hie eins in oare rûte nimme moatten. De plysje en Arriva sille noch mei him of har yn petear.


description: Freed einige de earste WK-wedstriid yn it Stadhouderlijk Hof ek al sûnder winner. Dêr damje de twa yn it nijjier wer.

title: Ek yn Tresoar komme Boomstra en Schwarzman ta remize

maintext:
De twa dammers spylje yn totaal tolve partijen tsjininoar. De earste fjouwer binne yn Ljouwert. Dêrfan ha der no dus twa west. Op 2 en 3 jannewaris nimme de twa it, krekt as freed, yn it Stadhouderlijk Hof tsjininoar op.
Nei Ljouwert geane Boomstra en Schwarzman noch nei Grins en Assen ta. As der nei seis partijen allinnich noch mar remizes west ha, komt der in tuskentiidske tiebreak fluch-damjen. Sadwaande is der yn alle gefallen ien partij mei in winner.


description: Dizze wike koe it iepenloftmuseum de 20.000e besiker ferwolkomje.

title: De Spitkeet op De Harkema draait goed jier

maintext: It wie in goed jier foar it iepenloftmuseum De Spitkeet op De Harkema. By de snertkuiertocht koe it dizze wike de 20.000e besiker ûntfange. Der wiene yn 2018 mear besikers as oare jierren en se kamen út it hiele lân wei, meldt it museum. Yn 2017 kamen der 16.000 besikers.


description: Yn it Abe Lenstrastadion waard it 3-1. De fideoskiedsrjochter hie in haadrol yn de wedstriid.

title: Fortuna Sittard besoarget Hearrenfean de earste thúsoerwinning fan it seizoen

maintext:
Twa kear wie in diskutabele beslissing fan de fideoskiedsrjochter oanlieding foar ûndúdlikheid yn it stadion. Yn de earste helte bepaalde de fideoskiedsrjochter dat Hearrenfean gjin penalty krige. Oaren seagen op de bylden dat Arber Zenelli oanrekke waard yn it strafskopgebiet. En yn de twadde helte waard de tredde goal fan Hearrenfean goedkard, wylst doelpuntemakker Pelle van Amersfoort bûtenspul stean soe.
Earder waard in doelpunt fan Hearrenfean ôfkard. Arber Zeneli hie al nei twa minuten de bal yn it doel fan Fortuna krigen, mar it doelpunt telde net omdat er bûtenspul stie. Pas op slach fan rêst koe oanfierder Daniel Høegh skoare foar Hearrenfean. Mei in kopbal, út in hoekskop.
Yn de twadde helte gong de bal al nei twa minuten op de stip. Arber Zeneli waard tsjin de grûn wurke yn it strafskopgebiet. Hy gong sels achter de bal stean, en soarge sa foar de 2-0. Flak dêrop skoarde Finn Stokkers foar Fortuna. Pelle van Amersfoort bepaalde de einstân op 3-1.


description: De Twamester yn Wergea wurdt dizze wike ûnderskieden mei in duorsumenspriis. De iepenbiere basisskoalle is de 'Spark of the Month'.

title: Skoalle yn Wergea is hast enerzjyneutraal en wint dêrom priis

maintext:
Skuon út
De Twamester hat in belied foar skuon: doch se út. Bern rinne op sokken of pantoffels oan en sa bliuwt de skoalle skjinner. It is ien fan de duorsume maatregels dy't se naam hawwe foar it miljeu. De skoalle wurket hast enerzjyneutraal, mei troch in sinnepanieledak.
Bernekonsjerzje
De groep bernekonsjerzjes sjocht ta op it skieden fan ôffal en nimt kontakt op mei Omrin wannear't konteners fol reitsje. It skoalplein is opboud mei earder brûkte materialen.
Grientetún
Yn in spesjale tún op it skoalplein wurde grienten ferboud. "Om earlik te wêzen hienen wy noch nea earder heard fan de 'Spark of the Month', mar doe't wy it te hearren krigen wienen wy wol hiel grutsk" seit direkteur Janke Sietsma.
De priis foar de Twamester wurdt útrikt by it krystfeest fan de skoalle, woansdeitejûn yn Kultureel Sintrum De Bidler.
Easterwâlde
De foarige 'Spark of the Month' gie nei it Stellingwerfcollege yn Easterwâlde. Spark is Ingelsk foar fonk. "Met al die vonken hopen we een duurzame beweging in Fryslân aan te wakkeren" seit Heleentje Swart fan Circulair Friesland.


description: Hy sit by de bêste tsien Echte Bakkers fan Nederlân. Hjirmei is hy yn de race om de trofee fan it jier te winnen, 'De Gouden Schieter'.

title: Bakker Boonstra út Akkrum nominearre fan lanlike priis

maintext:
De einrangskikking wurdt, sa as elts jier, útfierd troch de Radboud Universiteit Nijmegen en komt ta stân nei in woegen gemiddelde fan de sifers dy't helle binne by kwaliteitskeurings, de produktkompetysjes en winkelbeoardielings.
Grutsk
Foar Marten Boonstra is it neist in drokke desimbermoanne no ek in spannende tiid. Boonstra: "Dit is de earste kear dat ik nominearre bin. Ik bin ûntsettend grutsk op myn team minsken yn de bakkerij. It hiele jier wurkje we hurd mei ús allen oan bôle- en banketproducten fan in sa heech mooglike kwaliteit. En om dan yn de top tsien te stean is in prachtige beleaning".
Wa't De Gouden Schieter foar Beste Echte Bakker yn ûntfangst nimme mei, wurdt op woansdei 19 jannewaris 2019 bekendmakke.


description: Danny Noppert hâldt dochs gewoan de Fryske flagge op syn wedstriidshirt. Earder woe de Jouster darter him der noch ôfhelje.

title: Danny Noppert hâldt dochs Fryske flagge op wedstriidshirt

maintext: Danny Noppert treft yn de earste ronde fan it wrâldkampioenskip darten Royden Lam út Hong Kong. Noppert is de earste Fries ea dy't meidocht oan it grutte WK fan dartbûn PDC. Freedtejûn smyt de Jouster foar it earst. Omrop Fryslân is derby yn Londen. It is de 'Wedstriid fan de wike' by de Omrop. Freed is yn Fryslân Hjoed in reportaazje te sjen oer de tarieding fan Noppert op syn debút op it WK.


description: De rjochtbank woe him feroardiele foar moard, mar it hôf fûn dat net bewiisd wurde koe dat de sjitpartij in foaropset plan wie.

title: Dieder sjitpartij Easterwâlde krijt yn heger berop tolve jier sel en tbs oplein

maintext:
De straf is ek gelyk oan de eask fan it Iepenbier Ministearje. Twa wiken lyn easke de advokaat-generaal ek tolve jier en tbs. Hy gie lykwols út fan moard, om't hy fûn dat B. genôch tiid hân hie om him te betinken foardat hy it slachtoffer delskeat. It gerjochtshôf tocht dêr oars oer en feroardielde B. foar deaslach op syn húsbaas.
De twa hiene ûnienichheid oer de hier fan de wenning. Om't de húsbaas syn ferplichtings net neikaam wie, hie de bank in eksekúsjeferkeap oankundige. B. fielde him belazere, om't hy 800 euro foarút betelle hie en de wenning ek opknapt hie.
'Manipulatief en kil'
B. waard troch gedrachssaakkundige 'manipulatief en kil' neamd, en hy soe psychopatyske trekken fertoane. Hy wurdt ek feroardiele foar it bedriigjen fan syn broer mei in fjoerwapen en foar ferbean wapenbesit. Hy siet yn in proeftiid: hy hie noch in finzenisstraf fan 139 dagen ûnder betingst stean. Dy straf moat hy no ek útsitte.


description: De warskôging duorret yn earste ynstânsje fan snein 3.00 oere nachts oant 13.00 oere.

title: Koade giel fannacht: KNMI ferwachtet glêdens troch snie

maintext:
De warskôging duorret yn earste ynstânsje oant snein 13.00 oere.
Yn in diel fan Nederlân falt sneontejûn al snie en dat wreidet him letter út oer de rest fan it lân. Waarman Piet Paulusma ferwachtet sneontenacht yn Fryslân ek snie, mooglik rein en izel. Snein yn de moarntiid miskien noch kâns op snie, mooglik izel.


description: Omstanners fûnen om 13.45 oere yn it wetter oan it Breedpad in lichem. De plysje hie in diel fan it sintrum ôfset.

title: UPDATE: Stoflik omskot op It Hearrenfean is fan fermiste man

maintext: Yn it sintrum fan It Hearrenfean is moandeitemiddei in stoflik omskot fûn. Omstanners fûnen om 13.45 oere yn it wetter oan it Breedpad yn lichem. De plysje hie in diel fan it sintrum yn de buert fan de Kolk-grêft ôfset.


title: Suvelbedriuw FrieslandCampina nimt Spaanske tsiisferpakker oer

maintext: Mei de oername wol FrieslandCampina in sterker plak feroverje op 'e konsumintemerk fan it Ibearysk Skiereilân. Foar hoefolle jild it bedriuw krekt oernommen is, hat FrieslandCampina net bekendmakke.


description: Hy neamt it syn meast persoanlike plaat oait.

title: Tim Douwsma bringt nije single út: Ik mis je meer en meer

maintext:
It nûmer hyt 'Ik mis je meer en meer'. Hy hat it in skoft lyn al skreaun, nei oanlieding fan it ferstjerren fan syn neefke, by in tragysk ûngelok.
"It wie dêrom ekstra spannend om it nûmer út te bringen, omdat it sa persoanlik is. Bysûnder wie dat it fuort yn de Top 5 fan iTunes kaam. En ik ha al in soad moaie reaksjes krigen. Se moatte troch it liet oan ien tinke dy't se ferlern ha. Muzyk is ek emoasje, minsken helje der steun út, dêr kin gjin gouden plaat tsjin op."


description: "We sille rekken hâlde moatte mei koarte winters en dus sneller yn aksje komme moatte", fertelt foarsitter Wiebe Wieling.

title: FIDEO: In iisapp, de Alvestêdetocht en de finishbôge

maintext: "We sille rekken hâlde moatte mei koarte winters en dus sneller yn aksje komme moatte." Dat sei foarsitter Wiebe Wieling sneontemiddei op de jierlikse ledegearkomste fan de Fryske Alvestêdeferiening. Om dat foarmekoar te krijen, sil der in iismjit-app ûntwikkele wurde. Alle rayonhaden, harren assistinten en de iismasters krije de app. Foarsitter Wieling sei op de jierlikse fergadering ek dat de finishbôge op de Bonkefeart der komt, mar letter as tocht. De bôge hie eins dit jier, it jier fan kulturele haadstêd, pleatst wurde sillen, mar dat slagget net. It wurdt no de simmer fan 2019.


description: Op de Gordyk waard it 24-24, wylst LDODK by it skoft noch in foarsprong fan 17-11 hie.

title: LDODK smyt winst fuort yn topper tsjin TOP

maintext: LDODK hat sneontejûn in lykspul helle tsjin TOP. Op De Gordyk waard it 24-24. Dat wie spitich foar de thúsploech, want by it skoft wie it noch 17-11 foar LDODK. De ploech seach dat TOP yn de twadde helte mei in grutte comeback noch in puntsje oer it fjoer slepe koe.


description: De sneon wie yn Ljouwert de drokste dei. Doe wiene der likernôch 70.000 besikers.

title: Dickensfestivals lûke nei skatting 110.000 minsken yn Ljouwert; 27.000 op De Lemmer

maintext:
De organisaasje is oer it gehiel tefreden mei it ferrin fan it festival. De sfear wie goed en ûntspannen.
Dochs binne der in tal punten dy't ferbettere wurde kinne. Sa wie de rûte miskien krekt wat te lang. Ek foelen de akteurs fuort yn de grutte minskemassa. De organisaasje besjocht oft dat takom jier ek oars kin.
Problemen ha har fierder net foardien. It bleau beheind ta ien frou nei dy't fallen wie en in famke mei in lytse brânwûne.


description: It binne neffens him de stienmurden, foksen en mûzefalken dy't it bestean fan de greidefûgels dreech meitsje.

title: Melkfeehâlder Dijkstra set him yn foar de greidefûgels, mar sjocht takomst somber yn

maintext:
Yn 2010 stie Dijkstra op it punt om op te hâlden mei de greidefûgels, már der binne doe in pear eksperts by him lâns west. Doe hat Marten wat dingen oanpast yn syn greide, wêrtroch't er it dochs trochsette koe. "We ha hjir plas-drassen. Dan makkest it gebiet wiet: setst in stik lân fol mei wetter. Sa kreëarrest in foerazjearplak foar de fûgels."
Dat is benammen handich wannear't it drûch is, seit Dijkstra. "Dan is de grûn bonkehurd. De fûgels prikke mei de snaffel yn de grûn, mar dan komme se der net yn en kinne se net by de wjirmkes."