title: “Jou in bern in boek” Ferwerderadiel oer gedichten

maintext:
Moandei 15 oktober is in spesjale dei foar de bern yn de gemeente Ferwerderadiel. Dan is it wer ‘Jou in bern in boek’. De bern fan de groepen 2 en 8 fan de basisskoallen yn de gemeente krije dan in Frysk boek. De bern fan de groepen 8 komme dit jier byinoar yn It Trefpunt yn Hallum.
Dit jier is it tema: gedichten. De bern fan de groepen 8 krije in dichtbondel dy’t spesjaal foar bern skreaun is troch Arjen Hut en syn soan Iwan. Mar ek skriuwers as Eppie Dam, Janneke Spoelstra, Jurjen van der Meer en Berber Spliethoff hawwe deroan meiwurke. Dit jier is it lêste jier fan de selsstannige gemeente Ferwerderadiel. Spesjaal dêrfoar hawwe de bern in gedicht skreaun dat printe wurdt op kanvas. Letter sille dy gedichten útstald wurde yn it gemeentehûs yn Ferwert. De bern fan de groepen 2 krije it boek Grutte griene grizel. De Biblioteektsjinst Noard Fryslân sil by de skoallen lâns om it de bern te bringen en der út foar te lêzen.
Aktyf Frysk taalbelied
De gemeente Ferwerderadiel is in gemeente mei in aktyf Frysk taalbelied. Net allinne yn de eigen organisaasje wurdt it Frysk belanryk achte, gemeente wol it brûken fan it Frysk ûnder de ynwenners fan Ferwerderadiel ek stimulearje


title: Foarljochting oer wolf yn ús kontreien

maintext:
Sûnt 2014 is de wolf yn Nederlân in beskerme bistesoarte. Yn Fryslân is er ek al in kear of wat waarnommen. Dat jout in soad ûnwissichheid en de diskusje dêroer nimt ta.
De Fryske Miljeufederaasje is fan betinken dat it tiid wurdt en hâld dêr in foarljochtingsgearkomste oer. Moandei 29 oktober sil Hugh Jansman, biste-ekolooch by Alterra-Wageningen en ynternasjonaal erkend as saakkundige op it mêd fan de wolf, oer de relaasje wolf en maatskippij te praat. Hoe libbet de wolf en wat kinne wy ferwachtsje as er him hjir ta wenjen set? Watfoar lêst kinne wy op rekkenje en hoe dat te beheinen en foar te kommen?
De lêzing op 29 oktober wurdt holden yn it auditoarium fan de hegeskoalle Van Hall Larenstein yn Ljouwert en begjint om 12.00 oere. Oanmelde kin op infof@driesemilieufederatie.nl.

fasttext_language: fy


title: Snein 28 oktober JIER-dei Nijkleaster te Jorwert

maintext:
Kommende snein fiert Nijkleaster syn ‘jier’dei. Dat bart de middeis fan twaen oan fiven, mei as tema Yn Petear. Net allinne de fêste gasten en meiwurkers binne wolkom, mar ek minsken dy’t nijsgjirrich binne nei it projekt oer ‘stilte, besinning en ferbining’.
Nei it wolkom mei kofje, tee en kleasterkoeke kinne de dielnimmers yn petear mei-inoar (ûnder it kleasterkuierjen), mei de takomstige kleasterlingen, mei it bestjoer en mei de pionier Hinne Wagenaar (oer it boek Zalige eenvoud dat er skriuwt).
Om 16.00 oere begjint yn tsjerke de Nijkleasterfiering. Oanslutend kinne de dielnimmers mei-inoar yn petear mei in priuwerij fersoarge troch ‘Tsjerkebier’.


title: FNP: mear foech is better foar Fryslân

maintext:
LJOUWERT – De Frysk Nasjonale Partij (FNP) is fan betinken dat Fryslân folle mear sizzenskip krije moat, omdat dat in soad foardielen foar de ynwenners fan Fryslân opsmyt. Dat docht bliken út de FNP-takomstfyzje ‘Fryslân sels oan it roer’ dy’t op 24 oktober presintearre is.
De foardielen binne in hegere ekonomyske groei en dêrmei minder wurkleazen, it behâld fan jong talint foar de regio (ûnder mear mei in eigen folweardige universiteit), in duorsum Fryslân dat folslein yn syn eigen enerzjy foarsjen kin, in bettere sprieding fan foarsjenningen en in bestjoer dat tichter by de boarger stiet.
Basis fan de útwurke fyzje is dat besluten oer Fryslân ek it bêste yn Fryslân sels nommen wurde kinne. Sadat der troch de regio (Steaten fan Fryslân) maatwurk levere wurde kin foar ús mienskip. Dat jout foardielen foar de minsken yn Fryslân sels, mar it jout ek foardielen en kânsen foar de rest fan Nederlân. Mei mear sizzenskip bedoelt de FNP dat Fryslân in bysûndere posysje yn it Keninkryk kriget, in regio mei wetjaand foech én de byhearrende budzjetten om de taken goed út te fieren. Dat is te ferlykjen mei regio’s as Wales, Súd-Tirol yn Italië of Ostbelgien yn België. De helte fan de regio’s yn de EU hat al ekstra foech krige. Neffens FNP-steatelid Sybren Posthumus ‘is it net mear fan dizze tiid dat hast alle besluten yn De Haach nommen wurde.’
Op dit stuit is der yn Fryslân in soad ferlies fan talint (‘braindrain’), altyd mear wurkleazens as gemiddeld yn Nederlân, binne der legere ynkommens yn Fryslân, is der skea troch gas- en sâltwinning en is de befolking net tefreden oer polityk-De Haach. Sa fynt mar 15% fan de Friezen dat de Nederlânske regearing wit wat der spilet yn Fryslân! En bliuwt de driging fan opskaling yn in ‘noardlik lânsdiel’, wat de befolking fan Fryslân perfoarst net wol.
Mei de nije fyzje biedt de FNP in better perspektyf. Wittenskiplik ûndersyk hat oantoand dat regio’s mei mear foech in signifikant hegere ekonomyske groei hawwe.
Yn de nije situaasje hat Fryslân sels lobbyisten yn De Haach en Brussel. En in eigen fertsjintwurdiging (kantoar) yn Brussel. Fryslân hannelet sels de subsydzjesaken ôf mei de EU. Dat giet net mear fia in omwei. Doel is mear subsydzjes yn te heljen en it bedriuwslibben te helpen. It Fryske parlemint kin yn de takomst sels ûnsinnige wetten ôfskaffe of oanpasse. Mei it folle gruttere budzjet kin in grutte ympuls jûn wurde oan bygelyks de (sikehûs)soarch, it iepenbier ferfier, kultuer en kinne de lêste problemen mei grutte diken oplost wurde (Skarsterrien, slûzen Ofslútdyk). Fansels wol de FNP de befolking belûke by de plannen. De fyzje is as earste útrikt oan fertsjintwurdigers fan de aksjegroepen ‘Tsjingas’ en ‘Red de Sionsberg’ (foto).


title: Deade troch ynstoarte bousteiger

maintext:
Nêst it stasjon fan Antwerpen is in deade fallen trochdat in bousteiger ynstoart is. In oare persoan rekke ferwûne. Mooglik binne der noch mear slachtoffers.
Yn de Pelikaanstraat wiene woansdeitemoarn boufakkers op ‘e steiger oan it wurk mei de bou fan in nij hotelpân. Tsjin ‘e gevel stie in steiger fan likernôch tweintich meter hichte. Dy stoarte fan ‘e moarn efkes nei tsienen yn. Op syn minst twa boufakkers bedarren ûnder de stellaazje.
De strjitte is troch de ynstoarte steiger folslein blokkearre. Ferkear yn ‘e Pelikaanstraat is net mooglik.


title: Waarpraatsje: neisimmer

maintext:
DE JOUWER – It wie al wer in kreaze dei en it bliuwt noch in pear dagen kreas neisimmerwaar.
Yn ’e nacht fan tiisdei op woansdei is it helder. De swakke oant matige wyn komt út it súdeasten. It wurdt tusken de 5 en 10 graden.
Woansdei skynt de sinne de hiele dei. By in matige eastewyn wurdt it om de 20 graden hinne.
Fan tongersdei ôf is der wat mear bewolking, mar it bliuwt noch in pear dagen kreas en waarm neisimmerwaar.
Jan Brinksma


title: Oktopus filme foar kust fan Kallânseach

maintext:
Foar de kust fan Kallânseach binne foar it earst yn Nederlânske wetters bylden makke fan in seldsume lyts achtearm-oktopus.
Dûker Mark Barto wie ôfrûne wykein oan it dûken by it skipswrak Emden 3, acht kilometer út de Noard-Hollânske kust, doe’t er it bist seach. “Doe’t ik even fan it skip weiswom, seach ik op ’e boaiem de oktopus sitten”, fertelt er oan NH Nieuws.
Barto wist fuortdaliks dat it in bysûnder seebist wie. “Ik ha wolris in oktopus sjoen yn tropyske gebieten, mar dy sjitte altyd fuortdaliks fuort as men tichtby harren komt. Yn de Nederlânske wetters haw ik noch nea sa’n bist sjoen.” De oktopus siet op de sânboaiem, op goed tweintich meter djipte.
De lytse achtearm kin likernôch fyftich sintimeter lang wurde en in gewicht fan ien kilo berikke. It bist komt foar by de kusten fan de noardeastlike Atlantyske Oseaan del en yn de Middellânske See.
Besjoch it filmke fan de oktopus op YouTube.


title: Feie Fonyk: brek oan juf en master

maintext:
Ast de kranten leauwe meist, dan sjocht it der min út foar it ûnderwiis. De kommende jierren gean der in soad ûnderwizers mei pensjoen en nije minsken skine net te finen te wêzen. Dat hat mear as ien oarsaak. Yn de Rânestêd is it net maklik om oan wenromte te kommen. Dat betsjut dat in soad minsken der tsjinoan hingje om te ferhúzjen. Ofrûne sneintejûn hie Arjen Lubach yn Lubach op Zondag in nijsgjirrich item oer de starters op de wenningmerk of it finen fan in hierhûs en hoe‘t guon lju mear as hûnderten huzen as belizzing opkeapje, sadat oaren der net mear oan te pas komme. Sjoch nei dat programma. It sit eltse kear sjoernalistyk perfekt yninoar en der falt in soad te laitsjen.
Mar no werom nei it ûnderwiis. In oare faktor is dat de beleaning net oerhâldt. Dat sil net de grutste reden wêze, want der binne noch altyd jonge fammen en manlju dy’t mei entûsjasme begjinne, mar dy’t der nei in pear jier genôch fan hawwe.
Wy hawwe yn ús lân tûzenen dy’t om it ûnderwiis hinne hingje. Ast de wurden ‘raad’ en ‘onderwijs’ yntypst op Google dan krigest yn 0.38 sekonden krap fjirtjin miljoen hits. Wy hawwe in Onderwijsraad, in PO-raad, in VO-raad, in MBO-raad, in AOC-raad en rieden fan tafersjoch om mar in pear te neamen. Al dy direkteuren, rieden, bestjoerders, ûnderwiissaakkundigen, ûnderwiissosjologen, psychologen en didaktysk meiwurkers bemuoie harren mei it ûnderwiis en de minsken dy’t it deistige wurk útfiere moatte. Dêr wurde se net fleurich fan. Dan hawwe wy it noch net oer de krityske âlden. Al mei al is it ûnderwiis lang net wat it wêze moat, ast it nijs leauwe meist.
Fûnemintele kunde en kennis kin it bêste oerbrocht wurde troch minsken
It mei in wûnder hjitte dat de wurkers yn it fjild, de juffers, masters en leararen, net de brut derby delsmite, harren lokaal foar altyd farwol sizze nei’t se mei in grutte filtstift op it digitale boerd skreaun hawwe: “Doch it dan sels!” Dat dogge se net, want ûnderwiis jaan is in prachtich berop. Eltse dei binne de measte minsken foar de klasse mei hert en siel dwaande om de jongerein dingen by te bringen dy’t se noch net wisten of koene.
Der komt yn dizze tiid noch wat by. De ûnwissens oer wurk hat noch nea sa grut west. De polityk mei dan de mûle fol hawwe oer needsaaklike ‘fleksibilisearring’ fan wurk, it betsjut foar in soad minsken dat se moarn ‘op strjitte’ stean kinne, omdat harren baan ferdwûn is nei in lân dêr’t minder fertsjinne wurdt of telâne kaam is by goedkeapere wurkkrêften út East-Europa. Dat gefaar is minder grut yn it ûnderwiis, mar dêr nimt de ûnwissens ek ta.
Kinst de frou of man foar de klasse net samar ferfange, hoewol? Fanselssprekkend giet de digitale revolúsje net oan it ûnderwiis foarby. Kinst tsjintwurdich in soad leare mei help fan ynternet en de kwaliteit fan de measte programma’s is bjusterbaarlik goed. Dat sil de kommende jierren allinne noch mar better wurde. Dochs bin ik derfan oertsjûge dat fûnemintele kunde en kennis it bêste oerbrocht wurde kin troch minsken, ik bedoel libjende minsken yn libben kontakt mei oaren. Troch it kontakt tusken masters, juffen, leararen en learlingen.


title: Jan Willem Zwart: “Dit waar oan de krystdagen ta!”

maintext:
Kollum
Dit waar oan de krystdagen ta, dat wurdt yn dizze dagen grif faak sein. It kin, miskien wol dit jier, mar as wy sa trochgeane, de kommende jierren ek wol.
As jo de kranten goed lêze, dan kinne jo witte dat it foar ûndernimmers yn de hoareka fan ’t jier in tige goed jier west hat. Strânpaviljoenûndernimmers hawwe in ferdûbeling fan harren omset. It ferbliuw fan in protte minsken yn eigen lân hat ek goed fertuten dien. Al mei al in simmer sa’t elkenien dy graach hawwe wol.
It wie fan ’e maitiid fuort en daliks al hjit en eins is dat de hiele simmer gewoan trochgien. Boeren binne no, ein oktober, noch hieltyd oan it meanen. In simmer as dizze hawwe wy hjir nea hân. De minsken kleie net, se sizze: “Dit waar oan de krystdagen ta.” En dan hawwe wy fan ’t winter miskien twa wiken froast, en dan begjint de maitiid al wer.
It wurdt waarmer en waarmer, mar foaral ek ekstremer en ekstremer. De fraach is oft wy der sels wier klear foar binne. Sa’t wy no libje kin it klimaatakkoart net helle wurde. De útstjit fan CO 2 – stoffen is gewoanwei fierstente heech, mei as gefolch dat wy twa oant trije graden waarmer akseptearje moatte foar de kommende jierren. Waarmer, mar ek ekstremer. Skielk gjin Alvestêdetochten mear, gjin snie en gjin baanwedstiden op natueriis, mar waarmte en sinne. As it hjit is, dan is it ek werklik hjit, as it reint, dan falt der yn in lyts tiidbestek in protte wetter en as it kâld is, dan is dat ek echt hiel kâld.
It is frjemd dat wy net yn beweging komme, wylst alle technyske foarsjenningen der binne om hieltyd mear fossylfrij te libjen en wat te dwaan oan de opwaarming fan de ierde, ús ierde, de planeet dêr’t wy mei 17 miljard minsken op libje. In part fan dy wrâld is net yn steat om in kar te meitsjen tusken trein en auto, yn in part hat sels nimmen heard fan CO 2 en in klimaatakkoart. Wy witte it wol. Wy hearre deroer, lêze it yn ’e krante en fiele it oan de bûtentemperatuer.
It fielt ûnwennich. Unwennich noch efkes bûtendoar sitte yn ’e sinne yn stee fan foar de kachel. It liket as kinne wy der sels neat oan dwaan, mar dat is net sa. Bewust libje en bewust mei enerzjy omgean is in begjin. Dan trochsette en in kar meitsje hoe’t wy libje wolle. Is dat in libben mei duorsume sinnepanielen, in elektryske auto en sûnder fleis? Of is it fan alles in bytsje, wat yn de CO 2 -reduksje ek wol deeglik wat opsmite sil? It begjint by bewustwurding, om dêrnei in werklike bydrage leverje te kinnen.
Libje bewust, genietsje fan de sinne, wit wêr’t wy de waarmte wei krije. De sinne is net om ’e nocht sa krêftich yn dizze hjerst!


title: Simone Djurrema: moard yn ’e bosk

maintext:
Kollum
It jachtseizoen is begûn. De earste kear dat wy jagers yn ús oare hûs te gast hiene wie yn augustus dit jier. Se kamen foar de reeën. Gelokkich jeie se net by ús yn ’e buert; dan hoech ik der net wekker fan te lizzen. As it om sokke dingen giet, kin ik it faak net mei mysels iens wurde. Ik fyn it prachtich om moarns op wei nei it wurk reeën te sjen. Wy hawwe ek al ris in hiel lytske fan tichtby sjoen, sa skattich! Myn man hat al ris it gelok hân om te sjen hoe’t ús nijsgjirrige kat in ree moete. De ree friet gers en de kat slûpte stadichoan tichterby. Doe’t se hast mei de noazen byinoar wiene sprong de kat oerein en naaide út!
Oan ’e oare kant haw ik graach in stikje wyld op it board. Ik haw lêsten noch in wylde goes krige. Dy slagge earst net sa goed – letter wol, dat no wit ik hoe’t ik it in oare kear hawwe moat. Ik neam mysels eins hypokryt: ik wol der net oan tinke wêr’t it fleis weikomt. Dan haw ik fan dy polityk korrekte frazen as dat wyld yn elts gefal in moai frij libben hân hawwe moat, jimme witte it wol. Ik trof fan ’e simmer minsken dy’t krektoarsom binne as ik. Se fertelden o sa entûsjast dat se mear nei it noarden in wolf sjoen hiene mei in ree dwers yn ’e bek. Dy rûn sa foar harren de dyk oer! Doe sei ik dus dat ik dat wol hiel konfrontearjend fûn wylst ik gjin fegetariër bin of sa. Ik kin ek absolút net fan dy natuerdokumintêren sjen dêr’t it iene bist it oare yn deamakket. Se antwurden laitsjend: “Wy binne feganisten, mar soks is de natuer!” Doe stie ik dus efkes mei de mûle fol tosken.
De jagers fertelden dat se in mannich reeën sketten hiene. Dan freegje ik fansels fuort oft der noch wol genôch oer binne. Sy seine fan wol, dus dêr moatte we mar op fertrouwe. We wolle nei dizze ekstreem drûge simmer ek net fan dy tafrielen hawwe lykas yn dat park by de Oostvaardersplassen, dat se de earme bisten fan ’e honger deagean litte. Se hiene ek in pear foksen sketten. Dat fûn ik wol skande fan dy moaie bisten, mar doe seine se dat der wol aardich wat foksen yn ’e buert binne en dat, as der te folle binne, se net genôch te fretten hawwe en soms oan gruttere proaien begjinne lykas jonge reekes dy’t yn it gers op harren mem wachtsje. Sy seine dat it ferskriklik heart as dy skreauwe. Dat hie er mar better net sizze kinnen. Ik hear bytiden de ferskriklikste lûden yn ’e bosk en hoopje dan dat it in frjemde fûgel of sa is. Foar fûgels fyn ik it in bytsje minder slim, en fisken it minste as se lije moatte. De oare kear as ik wer wat hear, tink ik oan dy earme reekes!
Yn elk gefal hawwe wy fan ien fan dy aardige jagers in hiele protte fleis krige. De jager mei wa’t wy it meast kontakt hawwe en dy’t my de moaie foto’s by dizze kollum stjoerd hat, wurket yn Denemarken as opspoarder: as wyld oanriden of oansketten is, mar swier ferwûne trochrint, moat hy der mei de hûn efteroan om se út it lijen te ferlossen. Men moat it mar kinne… Hy mei it fleis faak hâlde, dat syn friezer sit nei alle gedachten dochs al oan ’e kop ta fol. Dêrom koe er wol wat misse tink.
Lêsten kaam de hiele groep wer, mar no foar de elandejacht. Mei dy jacht stiet hast hiel Sweden op ’e kop, foaral yn it noarden. Heiten hâlde de bern thús fan skoalle, sadat dy mei kinne. Groepen jagers út oare lannen komme dêrhinne om, tsjin betelling, yn bepaalde gebieten te jeien. Der binne strange regels en ik hoopje mar dat se har dêroan hâlde. Wy sjogge nammentlik net safolle elanden. Dat is hiel apart: fan in skou bist, dat men hast nea sjocht, soe men ferwachtsje dat it hiel hurd fuortrinne soe as it betrape wurdt, mar neat is minder wier. As der ien op ’e dyk stiet, kin er dy soms as in ûnnoazele oan stean te sjen, sûnder in stap te fersetten.
De groep yn ús hûs hat neat sketten dizze kear, hearde ik, dat elandefleis stiet nei alle gedachten it kommende jier by ús net op it menu, of wy moatte ta de beurs by de elandeslachter. Ik sil in freon freegje oft dy wat wit om de groeiende populaasje wylde swinen te ferlytsjen. Miskien is dat fleis wol wat en neffens my is de jacht dêrop frij. Dy binne ek net sa skattich. Mar dan moatte se fansels net mei in earm lyts bichje oankomme…
Simone Djurrema-van der Wal út Garyp wennet sûnt 2015 mei har man en bern yn Mellerud yn Sweden.


title: Terrorist stekt yn Keulen famke yn ‘e brân

maintext:
I n Arabyske man op it stasjon fan Keulen twa froulju ferwûne. Neffens guon media hie er harren gizele en easke er yn ruil foar harren frijheid de frijlitting fan IS-terroristen. De plysje hat de man delsketten.
Om kertier foar ienen stiek de man yn in McDonald’s-fêstiging op it stasjon de skonk fan in fjirtjinjierrich famke yn ‘e brân. Hja flechte nei it apoteek op itselde stasjon. De gizelnimmer folge har. Yn de apteek gizele er har en in oare frou, dy’t licht ferwûne rekke.
De plysje hat mei in protte minsken in ynfal dien en de dieder delsketten. Hy rekke swierferwûne en is reanimearre. De twa slachtoffers binne nei it sikehûs ta brocht. Tsjûgen sizze dat der sketten is en dat der hângrenaten ta ûntploffing brocht binne. De dieder soe in Arabyske man fan in jier of sechtich wêze. Guon media melde dat er bannen hie mei terreurorganisaasje IS.
Alle treinferkear yn Keulen lei fan ‘e middei stil. Dat makke dat in protte reizgers de stêd net yn of út koene. Rûnom yn ‘e binnenstêd fan Keulen sieten minsken te wachtsjen op oar ferfier.


title: De syktocht fan Froulju fan Fryslân

maintext:
Der steane hiel wat stânbylden yn Fryslân, mar wol folle mear fan manlju as fan froulju. Tiid foar in ynhelslach fûnen programmamakker Marleen Godlieb en keunstner Natasja Bennink. Yn it programma Froulju fan Fryslân wurdt socht nei seis froulju dy’t wichtich binne foar de Fryske mienskip op watfoar wize dan ek.
Fan dy froulju wurde in brûnzen boarstbylden makke, dy’t snein 28 oktober op It Hearrenfean ûntbleate wurde. Hokker frou is sa bysûnder, wichtich of ûnmisber dat der in echt boarstbyld fan makke wurde moat? En wêrom? Dat is fan tongersdei 25 oktober ôf te sjen om 17.45 oere by Omrop Fryslân op TV.
Yn de earste ôflevering stiet de syktocht nei de froulju fan Fryslân sintraal. Keunstner Natasja Bennink is rûnom yn de provinsje te finen om te freegjen hokker froulju dat neffens de Friezen wêze moatte. Sa is se ûnder mear op de merk yn Snits, by de stoere seemannen yn Harns, de fuotbalfroulju op It Hearrenfean en by it AZC yn Sint-Anne. Yn Haskerdiken moetet Natasja in boer. Hokker frou draacht hy foar?
Fan ’t maitiid die Omrop Fryslân de oprop om Fryske froulju dy’t in stânbyld fertsjinje te nominearjen foar it projekt Froulju fan Fryslân. Ut mear as twahûndert nominaasjes binne seis froulju keazen dêr’t in portret fan makke wurdt yn film en yn de foarm fan in boarstbyld. Froulju fan Fryslân makket diel út fan LF2018. Mei in aksje ûnder it publyk is earder dit jier it nedige jild foar it projekt ynsammele.


title: ProRail hat argewaasje fan spoarrinners yn ‘Boer zoekt vrouw’

maintext:
ProRail is lilk oer de útstjoering fan Boer zoekt vrouw fan sneintejûn. Dêryn rûnen dielnimmers oan it telefyzjeprogramma oer it spoar. ProRail fiert al in skoft kampanje tsjin spoarrinnen, om’t dat libbensgefaarlik is en in protte fertraging foar reizgers meibringe kin.
It oanbelangjende stik spoar wurdt net folle brûkt, mar dat docht der foar ProRail net ta. It giet om de byldfoarming. In wurdfierder fan ProRail freget him ôf watfoar doel it noch hat om kampanje te fieren as in grutte omrop yn it bêst besjoene programma him net oan de regels steurt.
ProRail sil kontakt opnimme mei de KRO-NCRV. It is net dúdlik oft ProRail ek oanjefte dwaan sil. Ferline jier die de spoarbehearder dat wol, doe’t in dielnimmer oan it AVROTROS-programma Hunted oer it spoar rûn. De omrop besleat doe it fragmint út de útstjoering te heljen en op sosjale media te warskôgjen foar de risiko’s fan spoarrinnen.


title: Al goed 1.400 minsken yn Noard-Nederlân kieze foar sinnepanielen fia Eigen Huis

maintext:
Mear as 7.000 minsken yn de noardlike provinsjes hawwe har sûnt juny ynskreaun foar de Kollektive Ynkeap Sinnepanielen fan Feriening Eigen Hûs. Al 1.400 dielnimmers hawwe it oanbod foar in folslein sinnepanielesysteem akseptearre.
Oanbod noch ien wike beskikber
De lêste wike fan de aksje is yngien. Dielnimmers yn Fryslân, Grinslân, Drinte en Flevolân hawwe oant en mei 19 oktober de tiid om te beslissen oft se it oanbod fia de Kollektive Ynkeap Sinnepanielen akseptearje.
Trochsneed koarting fan 21%
In sinnepanielesysteem fia de kollektive ynkeap is yn trochsneed € 1.216,- goedkeaper as dat fan oare oanbieders (boarne: Milieu Centraal). De leveransiers kinne dy skerpe priis biede, mei’t se yn ien kear in protte klanten yn deselde regio betsjinje kinne. Dat smyt harren logistyk- en ynkeapfoardiel op.
Meidwaan is noch mooglik
Belangstellenden kinne har noch ynskriuwe om fuortdaliks in persoanlik oanbod te krijen. Oanmelde kin fia eigenhuis.nl/zon. Dêr is ek mear ynformaasje oer de aksje te finen.
Maklik en betrouber
Feriening Eigen Hûs is belangebehertiger foar húseigeners. De feriening wol mei de Kollektive Ynkeap Sinnepanielen it oantugen fan in systeem fan goede kwaliteit makliker en foardieliger meitsje.


title: Noarske plysje: oanslach op útjouwer hie mei Salman Rushdie te krijen

maintext:
De oanslach op de Noarske útjouwer William Nygaard yn 1993 hie dermei te krijen dat er Salman Rushdie syn boek De duvelsfersen útjûn hie. Dat seit in wurdfierder fan de Noarske plysje. Nygaard oerlibbe de trije skotwûnen fan de oanslach, mar de dieders waarden nea pakt. Yn de jierren njoggentich ûnstried it Noarske iepenbier ministearje dat de oanslach wat mei de islam te krijen hawwe soe.
It boek fan de Yndiaask-Britske Rushdie makke de lilkens fan in protte moslims los. De Iraanske geastlik lieder Gomeiny feardige in religieus deafûnis út. Rushdie moast tweintich jier lang ûnderdûke. Ferskate útjouwers en oersetters fan syn boek waarden it slachtoffer fan in oanslach. Nygaard wie as Rushdie syn Noarske útjouwer ien fan harren.
Yn 2007 woe de plysje de saak slute, mar dêr ûntstie yn Noarwegen in soad opskuor oer. Formeel waard it ûndersyk doe wer iepene, mar der waarden nea minsken ferfolge.
Ein dizze wike soe it dossier fan de oanslach definityf sletten wurde. Soks is yn Noarwegen wenst nei 25 jier. De plysje hat de saak lykwols wer oppakt en ferskate minsken as fertochte bestimpele. It iepenbier ministearje wol net sizze om hoefolle minsken oft it gean soe en wat harren nasjonaliteit wêze soe, mar ferskate Noarske media berjochtsje dat it gean soe om twa manlju: ien mei de Iraanske en ien mei de Libaaneeske identiteit.


title: Bern ûntdekke it stedspaleis mei kreative workshops

maintext:
Yn it Ljouwerter Prinsessehôf binne der fan 23 oant 26 oktober alle dagen aardige workshops foar bern. Se ûntdekke earst de útstallingen ûnder lieding fan in museumdosint, dêrnei geane se mei klaai, tegeltsjes of kleuren kreatyf oan ‘e slach. Yntree en meidwaan oan de workshops is foar bern fergees. Oanmelde kin op de dei sels yn it museum.
Elke dei binne der fiif ferskillende workshops te folgjen yn it stedspaleis oan de Gruttsjerkstrjitte yn Ljouwert. Mei in museumdosint ûntdekke se moaie motiven, bysûndere techniken, prachtige tegelfjilden en sels in pau dy’t fan porslein makke is. Neidat de bern ynspiraasje opdien hawwe, geane se oan ’e slach mei in eigen keunstwurk. Om 11.15 oere begjint de earste workshop en om 15.45 oere de fiifde en lêste. De fergeze yntree jildt foar bern oant en mei 17 jier, de workshops binne ek fergees by te wenjen.
De workshops binne geskikt foar bern fan 4 oant en mei 12 jier. Foarôf reservearje foar de workshops is net mooglik, oanmelde kin op de dei sels by de baly yn de museumhal. Alders kinne meidwaan mei de workshop of ûnderwilens de útstalling Made in Holland: 400 jaar wereldmerk besjen.
Mei dy eksposysje presintearret it Prinsessehôf in oansprekkende útstalling oer fjouwer Nederlânske suksesferhalen: Delfts blau, Maastrichts ierdewurk, art-nouveaukeramyk en Dutch Design. Oan ’e hân fan ymposante blommepiramiden, kleurryk boerebont, populêr Gouds platiel en de eigenwize ûntwerpen fan designers as Maarten Baas is te ûntdekken hoe’t Nederlân in wrâldspiler wurden is op it mêd fan keramyk.


title: Jongfriezen jouwe tolfde Fryske stêd Appingedam fontein fan Opstalsbeam

maintext:
Efter de tsjerke yn Appingedam stiet sûnt sneontemoarn 20 oktober 2018 in replika fan de Opstalsbeam by Aurich/Auerk yn Dútslân. De tydelike fontein is in geskink fan de Jongfryske Mienskip.
Alle jierren giet de Jongfryske Mienskip op besite nei in plak bûten Fryslân, dêr’t wat mienskipliks fan it Noarden te finen is. Dit jier gie de reis nei Appingedam, dat yn 1327 Frysk wie en doe by it jierlik treffen fan de Friezen by de Opstalsbeam yn ’e buert fan it East-Fryske Auwerk stedsrjochten krige.
“De fontein is in knypeach nei Kulturele Haadstêd”, seit Sjoerd Groenhof fan de Jongfryske Mienskip. Twa wethâlders fan Appingedam en in steatelid fan de provinsje Grinslân wennen it ûnbleatsjen by. Dêr wiene sa’n fyftich oanwêzigen, ûnder oaren West-Friezen út Noard-Hollân en East-Friezen út Dútslân.
Mei harren besiten oan oare noardlike plakken wil de Jongfryske Mienskip utering jaan oan de wurden fan de oprjochter, de skriuwer en dichter Douwe Kalma, dy’t oprôp ta ‘Explore the North’. Sykje aloan nei ferkenning, ferbining en ferbreding yn wider ferbân as it tsjintwurdige Fryslân, bedoelde er.
Neffens Groenhof is dat noch hieltyd fan belang. “Ast nei de takomst sjochtst mei de enerzjytransysje en sirkulêre ekonomy, dan lizze dêr ek kânsen, mar wy kinne dat as provinsje Fryslân net allinnich. Dat moatte wy mei-inoar oanpakke, ek om in earliker ferdieling fan de opbringsten dizze kear yn de regio te behâlden.”


maintext:
Sa no en dan makket It Nijs gewach fan Nij Frisia (Tydskrift foar Fryske Striid en Skriftekennisse) fan de Jongfryske Mienskip (oansletten by de RfdFB). Dizze kear dogge wy dat troch in artikel oer te nimmen. Yn it junynûmer fan dit jier stiet in stik ûndertekene troch Sjoerd Groenhof út namme fan it bestjoer fan de Jongfryske Mienskip. Dat is krekt yn dizze wike aktueel. Redaksje It Nijs
It skeinen fan bernerjochten by it Sinteklaasfeest te Dokkum yn 2017
Sjoerd Groenhof
Ien fan de pylders fan it karbrief (de statuten) fan de Jongfryske Mienskip is kulturele autonomy. Kulturele autonomy betsjut dat wy as Friezen selsbeskikking hawwe wolle foar ús taal, ús kultuer en ús tradysjes as ymmaterieel erfgoed.
Ymmaterieel erfgoed is ‘libben erfgoed’ en it omfettet sosjale gewoanten, foarstellings, rituelen en tradysjes dy’t troch mienskippen en groepen sjoen wurde as in wichtige foarm fan kultureel erfskip. It is in ûnderskiedend skaaimerk dat oerdroegen wurdt fan generaasje op generaasje en it is fan belang foar in mienskiplike identiteit. Ien fan de uterings fan sa’n folkstradysje is it feest fan Sinteklaas en Swarte Pyt. It is in folslein ynboargere tradysje yn de Fryske mienskip en it hat sels âlde, foarkristlike woartels yn de Germaanske mytology.
It Ramtferdrach foar de Beskerming fan Nasjonale Minderheden (ratifisearre troch Nederlân yn 2005) befettet bepalings foar erkende nasjonale minderheden lykas de Friezen, bgl. de juridyske erkenning en beskerming fan harren rjochten en fan har ymmaterieel erfgoed. It ferdrach regelet ûnder mear (kêst 5, lid 1): ‘De partijen ferplichtsje harren derta om de omstannichheden te befoarderjen dy’t foar persoanen dy’t ta nasjonale minderheden behearre, needsaaklik binne om harren kultuer yn stân te hâlden en ta ûntwikkeling te bringen en om wêzentlike eleminten fan harren identiteit, nammentlik harren religy (godstsjinst), taal, tradysjes en kultureel erfgoed te bewarjen.’ It ferdrach sprekt (yn kêst 5, lid 2) ek oer in ferbod Mop ‘[…] belied of praktiken dy’t rjochte binne op assimilaasje tsjin de wil fan persoanen dy’t ta nasjonale minderheden behearre, en beskermje [Partijen] dy persoanen foar elts optreden dat rjochte is op sok in assimilaasje.’ Kleare taal dus …
It is bekend dat guon tradysjes feroarje kinne. As de mienskip feroaret, dan kin ek in tradysje in oare foarm krije. As der lju tsjin in beskate âlde tradysje binne, dan is der fandatoangeande frijheid fan mieningsutering en bestiet der rjocht op demonstraasje. Foar de lanlike yntocht fan Sint en Pyt yn Dokkum hie de boargemaster yn oktober 2017 it inisjatyf naam en boppedat de aksjegroep Kick Out Zwarte Piet (tenei: KOZP) oerhelle om by de yntocht te demonstrearjen, wylst KOZP dat sels earst net fan doel wie. En dat alles ûnder it mom fan in saneamde ‘mars der beschaving’. Dan is jins doel polityk kleure en stiet men net boppe de partijen. De fraach komt op oft jins moreel kompas dan wol goed ôfsteld is as it om noarmen en wearden giet.
Wy erkenne dat elts it rjocht op demonstraasje hat, mar binne fan betinken dat soks etysk en moreel net past op en by it bernefeest sels. It soe dy tradysje slim fersteure en men skeint sadwaande de bernerjochten. Soks past boppedat alhiel net yn Fryslân, want sa binne wy en ús bern troch de tiid hinne dêr net grutbrocht. In jier hat 365 dagen, nim ús bern dan dy iene feestdei fan it jier yn beskerming en demonstrearje dan op ien fan de oerbliuwende 364 dagen. Jonge bern begripe neat fan sa’n fersteuring en hoe kin men dat as Fryske âlden oan harren útlizze? Sa’n demonstraasje jout dus oanstjit en is ûnwinsklik. Lokkich seach en fielde de loko-boargemaster fan Dongeradiel (mei Dokkum as haadplak) dat goed oan en se koe op it lêste momint de jammerdearlike demonstraasje fan de KOZP op de dei fan de yntocht noch ferbiede.
In hiele grutte groep Fryske âlden hienen as lêste rêdmiddel ek noch it wapen fan de boargelike oerhearrigens (‘burgerlijke ongehoorzaamheid’) troch op 18 novimber 2018 mei iepen fizier de grutte autodyk fan de A7 yn de rjochting fan Fryslân te blokkearjen. Om sadwaande foar te kommen dat guon lju út de Rânestêd ús moai bernefeest yn Dokkum skeine koene. Troch dy opkear-aksje hawwe sa’n 34 aksjefierders fan it Iepenbier Ministearje (it ‘ OM’) lykwols in daging (‘dagvaardiging’) krige fan mear as 30 siden, krekt as soene se in moardnersbinde of in stel terroristen wêze. In ‘bekeuring’ soe faaks earder op syn plak wêze, mar hja wurde no troch it OM misbrûkt om ‘in foarbyld te stellen’. Dan binne der wol hiele oare foarbylden te neamen dy’t dêrfoar yn de beneaming komme koene. De rjochtsgelikensens (‘rechtsgelijkheid’) wurdt dêrmei neffens ús oantaast. Dat alles is foar it bestjoer en leden fan de Jongfryske Mienskip reden om morele stipe oan de aksje te jaan as teken fan har solidariteit.
De leechlizzende kwalifikaasjes fan de sjoernalist Abe de Vries oan it adres fan Jongfryske Mienskip yn syn opinystik yn de Ljouwerter Krante (d.d. 01-06-2018, s. 21) reitsje ús absolút net. Dy binne der fier by troch. Wy beskôgje syn oanfal op de Jongfriezen mar as in stik fan in tiisholle (of yn it Hollânsk: fan in ‘verwarde man’).
Út namme fan de Jongfryske Mienskip,
Sjoerd Groenhof (bestjoerslid),
11-06-2018


title: Lêzing Strafkamp Yde troch Erik Dijkstra

maintext:
Tongersdei 18 oktober jout Erik Dijkstra in wolkom-lêzing oer it strafkamp Yde yn Drinte.
Mear as hûnderttûzend manlju waarden fan septimber 1944 ôf oproppen om te arbeidzjen oan Dútske linys yn Nederlân. Ien fan harren wie Eelke Dijkstra. Mei tritich oaren waard dy yn novimber 1944 út de Blokhúspoarte yn Ljouwert wei oerbrocht nei Yde, in Drints doarp ûnder de reek fan Grins. Syn oarlochsdeiboek wie foar syn bernsbern en skriuwer Erik Dijkstra oanlieding om ûndersyk te dwaan nei it fergetten strafkamp yn Yde.
Mear ynformaasje: klik hjir.
Erik Dijkstra is skriuwer/sjoernalist en docht al jierren ûndersyk nei de tewurkstelling yn Drinte.
Wolkom-lêzing
It provinsjehûs iepenet op sawat elke lêste tongersdei fan de moanne de doarren foar it publyk. Dan wurde nijsgjirrige, leechdrompelige aktiviteiten yn ien fan de publyksrûmten fan it provinsjehûs organisearre. Betiden troch de provinsje sels, betiden troch ynwenners, mar altyd foar de ynwenners fan de provinsje.
Jo binne tige wolkom!
Tiid en lokaasje
Datum/tiid Tongersdei 18 oktober 2018 fan 12:00 – 13:30 oere
Lokaasje Provinsjehûs, Tweebaksmarkt 52, 8911 KZ Ljouwert


title: Bydrage provinsje Fryslân foar stedhûs Boalsert

maintext:
Stedhûs Boalsert is ien fan de wichtichste monuminten yn Fryslân. De provinsje draacht € 3 miljoen by oan de ferbou en werbestimming fan it stedhûs ta Histoarysk Sintrum Westergoa. It totale projekt bedraacht € 8,5 miljoen euro. De ferbouwing fan it stedhûs wurdt op koarte termyn mei úteinset, it stribjen is om ein 2019 klear te wêzen mei it wurk.
“Mei dizze bydrage út it gebietsfûns meitsje wy it mei mooglik dat stedhûs Boalsert wer in brûzjend plak wurdt, in hûs fan de stêd, dêr’t Boalserters en besikers graach komme,” seit deputearre Sander de Rouwe. “Wy behâlde in ikoan foar de stêd, de regio en de provinsje.”
Wethâlder Stella van Gent fan Súdwest-Fryslân is tige bliid mei de fikse finansjele bydrage fan de Provinsje. “It lit sjen dat it belang fan dit projekt folle fierder rikt as Boalsert en ús gemeente.” Earder toanden fjouwer Boalserter stiftingen – it Sint Anthony Gasthûs, de Hendrick Nannes & Catrijn Epesstichting, it Weeshuis en it Fûns Bolsward-Dronrijp – al har belutsenens troch mei-inoar € 1,25 miljoen te donearjen. De Rabobank draacht ek finansjeel by (€ 100.000).
Skiednis sichtber en fielber
It Stedhûs fan Boalsert waard yn de jierren 1613-1617 boud neffens plannen fan boargemaster/kistemakker Jacob Gijsberts (heit fan de Fryske dichter Gysbert Japicx) en útfierd troch stedsmitseler Marten Domenici. It stedhûs is in Ryksmonumint dêr’t nei de gemeentlike weryndieling yn 2011 in nije bestimming foar socht waard.
Mei de realisaasje fan it Histoarysk Sintrum Westergoa wurdt de skiednis fan it gebiet wer sichtber en fielber makke. “Mei de biblioteek en de Boalseter musea”, neffens Van Gent. Sa krije ûnder oare de argiven fan de gemeente Súdwest-Fryslân en syn rjochtsfoargongers dêr in plak. Dat argyfbewarplak wurdt efter it stedhûs boud, op it Raadhuisplein.


title: Famke (8) hellet 1500 jier âld swurd út mar

maintext:
In achtjierrich famke hat yn Sweden in 1500 jier âld swurd opfiske út in mar. Under it swimmen op fakânsje yn Jönköping helle Saga Vanecek it 85 sintimeter lange wapen út de blabze.
“Ik fielde wat yn it wetter en luts it omheech. Doe’t ik de hângreep seach, sei ik tsjin ús heit dat it derútseach as in swurd”, fertelde Saga oan de Sweedske media. De fynst wie foar it Sweedsk-Amerikaanske famke ekstra bysûnder om’t se fan is fan it Vikings NFL-tiim.
Har heit toch earst dat Saga “in opfallende stôk” boppe wetter helle hie, mar fierder ûndersyk wiisde al gau út dat it om in bysûnder argeologyske fynst gie. Neffens eksperts is it wapen bysûnder goed bewarre bleaun. Sa sit de skeef fan lear en hout noch om it limmet. Neffens it pleatslik museum wie de fynst mooglik trochdat it wetter yn de mar ôfrûne simmer troch de drûchte útsûnderlik leech stie. Undersocht wurdt oft der noch mear fynsten dien wurde kinne. Dêrby is al in brosj út de Izertiid fûn.
Argeologen hawwe noch gjin aan hoe’t it swurd yn it wetter bedarre is. It kin as offer yn de mar smiten wêze of ienfâldichwei ferlern, mar it is ek mooglik dat it fuortspield is út in grêf.


title: Sinnepont Suwâld hellet rekôroantal oersettingen

maintext:
Stichting traktearret de frijwilligers as blyk fan wurdearring
Sinnepont Schalkediep hat dit jier mar leafst 20.000 fytsers en kuierders oer it Prinses Margrytkanaal set. De pont fart tusken Suwâld en Garyp en wurdt al mear as tweintich jier troch in grutte groep frijwilligers yn stân holden. It bestjoer fan stichting dy’t de pont beheart hat alle frijwilligers, as blyk fan wurdearring, traktearre op in hearlik buffet.
Trochsneed oantal oersettings
De pont is op himsels al in bysûnder eksimplaar. Op it stuit dat it pont yn ’e feart kaam, wie it it earste pont dy’t alhiel op sinne-enerzjy oandreaun waard. Hy is foaral bedoeld foar fytsers om de oerstek te meitsjen. En dy meitsje dêr in soad gebrûk fan. It trochsneed tal fytsers of kuierders dat der jierliks gebrûk fan makket leit tusken de 12.000 en 16.000.
Frijwilligers betanke
De pontferbining en de kiosk wurde yn stân holden troch in groep fan sa’n fyftich frijwilligers. Benammen út Suwâld en Garyp. Om harren foar dy ynset te betankjen hat de stichting harren op in hearlik stamppotbuffet traktearre.
De pont is fan de gemeente. Mar sûnder de ynset fan de frijwilligers komt er net yn beweging. De gemeente is dan ek tige ynnommen mei alle frijwilligers dy’t dy prachtige foarsjenning yn stân hâlde.
Prachtige lokaasje
Dat de pont sa populêr is komt net allinnich troch it prachtige waar fan ôfrûne simmer of trochdat er ûnderdiel is fan de pontjesrûte, in fytsrûte mei dêryn njoggen pontferbiningen. De lokaasje dêr’t de pont by Suwâld wei fart, is in prachtich plak mei in kiosk dêr’t it goed tahâlden is. Men kin der telâne foar kofje, tee en iis.


title: Waarpraatsje: woansdei ek waarm

maintext:
DE JOUWER – Nei al wer in tige waarme dei foar de tiid fan it jier sil it ek woansdei noch waarm wêze.
Yn ’e nacht fan tiisdei op woansdei is it helder. Der kin op guon plakken wat damp ûntstean. By in swakke sudewyn wurdt it om de 10 graden hinne.
Woansdei skynt de sinne, mar der is mear hege bewolking as de lêste dagen. De swakke wyn giet nei it noardwesten. It wurdt tusken de 18 en 21 graden.
Fan tongersdei ôf wurdt it minder waarm. It bliuwt foarearst wol drûch.
Jan Brinksma


title: Grut ûnderhâld Blauferloat útein set

maintext:
Moandei 8 oktober is de gemeente Achtkarspelen úteinset mei grut ûnderhâld oan de trochgeande wei troch buertskip Blauferlaat. De wei wurdt yn syn gehiel iepenbrutsen en opnij oanlein. It fytspaad parallel oan de Brêgeloane wurdt ek fernijd.
Oannimmer Oosterhof Holman fiert it wurk foar de gemeente út. De ferwachting is dat it wurk ein novimber klear is. Bestimmingsferkear wurdt safolle mooglik om it wurk hinne laat.
Oant 4 juny koene belanghawwenden in reaksje jaan op it ûntwerp. Der waarden ûnder oare reaksjes jûn oer ferkearsfeiligens en de ynfolling fan grien. De reaksjes binne safolle mooglik ferwurke yn it ûntwerp. Der is omtinken jûn oan lykweardige krusingen, ferkearsfaasje en de breedte fan de wei.


title: “Leaver dea as Slaef”

maintext:
Op de earste dei fan de prosessen tsjin de minsken dy’t ferline jier de A7 blokkearren, hongen der troch de provinsje in tal spandoeken. De fierstente djoere saak fan it Iepenbier Ministearje freget no ienris om opmerkingen fan de oare kant.
As ik alles sa goed mooglik lêzen haw, dan tink ik net dat de feint fan Sinteklaas dy’t wy yn parten fan Europa kenne, en Swarte Pyt yn it bysûnder, bedoeld wie om de neikommelingen fan de slaven op it sear te traapjen.
Wol fyn ik dat dyjinge dy’t de leuze “leaver dea as slaef” yn dizze kontekst tinkt brûke te moatten, him ris yn de skiednis ferdjipje moatte soe. Us foarâlden yn de Feriene Sân Provinsjes, dus de Friezen ek, hawwe de slaven yn de wingewesten gauris sa tamtearje litten dat se miskien wol leaver dea wiene as slaaf. Skerp aksje fiere is fan alle tiden, mar net oer de râne!
Cor Jousma,
Feanwâlden


title: Fryske útjouwers tefreden oer opbringst Frankfurter Buchmesse

maintext:
Fryske útjouwers hawwe mei 19 bûtenlânske útjouwers op de Frankfurter Buchmesse praat. Dat is mear as de foargeande jierren. De ynternasjonale promoasje fan de Fryske literatuer docht fertuten. De Fryske delegaasje op de Frankfurter Buchmesse is tefreden oer de resultaten. De kontakten mei de bûtenlânske útjouwers moatte soargje foar oersettingen fan mear Fryske boeken.
De Fryske literatuer waard dit jier foar de tredde kear fertsjintwurdige op de Frankfurter Buchmesse. Provinsje Fryslân stipet Boeken fan Fryslân finansjeel foar in stand op de grutste en wichtichste boekebeurs fan ’e wrâld.
Jitske Kingma, dy’t út namme fan de Fryske útjouwers petearen mei de bûtenlânske útjouwers hat: “Jo kinne fernimme dat de Fryske literatuer hieltyd mear serieus naam wurdt. De petearen dy’t wy hân hawwe, wurde ek hieltyd konkreter. Se steane iepen foar nije ûntwikkelingen en foar nij talint.”
Ynternasjonaal nivo
Op de boekebeurs is in grut ferskaat oan Fryske literatuer oan útjouwers presintearre. Lykas de okkerdeis ferskynde twatalige (Ingelsk-Frysk) blomlêzing oer de Fryske literatuer: Swallows and Floating Horses.
Neffens deputearre Sietske Poepjes is it wichtich foar de Fryske literatuer dat de útouwers harren ek op ynternasjonaal nivo presintearje. Deputearre Sietske Poepjes: “De Fryske literatuer is in rike en folweardige literatuer, dy’t ek in plak fertsjinnet bûten de provinsjegrinzen”.
Mear ynformaasje oer de Frankfurter Buchmesse is te finen op: www.buchmesse.de


title: Wim Kok is dea

maintext:
PvdA-politikus Wim Kok is dea. Kok is sneon yn ‘e âldens fan tachtich jier yn syn wenplak Amsterdam ferstoarn.
Wim Kok waard bekend as fakbûnsman. As foarsitter fan it FNV en it boubûn NVV helle er gauris it nijs. Yn 1986 kaam er foar de PvdA yn ‘e Twadde Keamer, dêr’t er al gau Joop den Uyl as fraksjefoarsitter opfolge. Yn 1989 waard er minister fan finânsjes yn it tredde kabinet-Lubbers. Yn 1994 folge er Lubbers op as premier fan Nederlân. Nei syn politike karriêre hie Wim Kok noch ferskate funksjes yn it bedriuwslibben.


title: Waarpraatsje: freed sinne en ‘waarmte’

maintext:
DE JOUWER – Nei in frij skiere tongersdei krije wy freed de sinne mear te sjen. Boppedat wurdt it wat waarmer.
Yn ’e nacht fan tongersdei op freed binne der opklearringen. Der kin op guon plakken wat damp úntstean. De sudewyn is swak oant matich. It wurdt 8 graden.
Freed skynt de sinne, mar der is, nei alle gedachten, sa út en troch ek wat bewolking. By in matige sudewyn wurdt it tusken de 16 en 19 graden.
Sneon is it ek noch myld foar de tiid fan it jier.
Jan Brinksma


title: Offisjele stavering foar it Stedsfrysk?

maintext:
Moat it Stedsfrysk fan ûnder oaren Ljouwert, Snits en Starum in offisjele stavering krije? Taalburo Popkema tinkt fan al en wol dêr mei de provinsje oer prate. Anne Popkema fan it Taalburo hat koartlyn meiwurke oan in boek mei mearkes fan Grimm yn ûnderskate Stedsfryske dialekten yn ferskate skriuwwizen. Skriuwer en sjoernalist Abe de Vries is it net mei Popkema iens. Dat skriuwt er yn it Frysk Deiblêd fan freed.
“De redding ligt juist in de anarchie van de straat”, skriuwt De Vries. Neffens him hat nimmen ferlet fan in offisjele regeling fan de skriuwwize. De provinsje kin it Stedsfrysk better stypje troch wat foar de sprektaal of de muzyk te dwaan, is syn betinken. Boppedat moat neffens him it Stedsfrysk net stipe wurde mei jild dat foar it Frysk ornearre is.
Klik hjir om De Vries syn artikel te lêzen.


title: Waarpraatsje: rêstich hjerstwaar

maintext:
DE JOUWER – Nei in kreaze freed sil it yn it wykein rêstich en, nei alle gedachten, drûch waar wêze.
Yn ’e nacht fan freed op sneon wikselje opklearringen en bewolking inoar ôf. De wyn is swak en komt út ferskate rjochtingen. It wurdt tusken de 4 en 9 graden.
Sneon skynt de sinne sa út en troch, mar der is ek bewolking. By in swakke, by de kust lâns matige, westewyn wurdt it 14 graden.
Snein feroaret der net folle oan it waar.
Jan Brinksma


title: Ofskiedsbrief Folkert smyt soad reaksjes op

maintext:
In tuskenstân is noch net bekend, mar foar Tresoar is it dielnimmen oan de ferkiezing ‘Stuk van het Jaar’ no al slagge. De fernijde oandacht foar de ôfskiedsbrief fan de jonge fersetsstrider Folkert Bergsma laat ta in soad reaksjes en sels in pear bysûndere nije oanwinsten. De tweintichjierrige Bergsma waard op 16 febrewaris 1944 fusillearre fanwege syn rol yn in fersetsgroep yn Seisbierrum. Mei syn ôfskiedsbrief docht Tresoar yn gearwurking mei it Frysk Fersetsmuseum mei oan de lanlike ferkiezing fan it bysûnderste argyfstik.
Leafdesbrieven
Nei oanlieding fan dy ferkiezing naam Jantsje Post kontakt op mei Tresoar. Se is de dochter fan Marieke (Rie) Westra, mei wa’t Folkert ferkearing hie yn syn ûnderdûkerstiid. Se joech trije brieven oer dy’t Folkert oan Marieke skreau yn de perioade july-novimber 1943. Se sketse in oandwaanlik byld fan in gewoane, fereale jonge yn oarlochstiid.
Underdûkadres
Meiwurkers fan Tresoar brochten in besite oan de famylje Bakker, dêr’t Folkert ûnderdûkt siet oant syn arrestaasje op 22 novimber 1943. Corrie Bakker-Kaastra koe ynformaasje jaan oer syn arrestaasje en joech ferskate dokuminten oer, dêr’t korresponsinsje tusken de famyljes Bakker en Bergsma by siet.
Liauckama State
Ta beslút wie der in tige oangripend petear mei Jannie van der Meulen-Bruinsma, dy’t as tsienjierrich famke tsjûge wie fan de Dútske ynfal op har âlderlik hûs Liauckama State, dêr’t har heit Rients Bruinsma op wûnderlike wize by wist te ûntkommen. Op Liauckama State konsintrearre him it wurk fan de fersetsgroep dêr’t Folkert diel fan útmakke, oant de groep it slachtoffer waard fan ferrie. Yn de nacht fan 22 op 23 novimber 1943 wie der in weach fan arrestaasjes yn Seisbierrum en omkriten.
Tresoar komt graach yn kontakt mei minsken dy’t ek ynformaasje oer Folkert of oer de fersetsgroep yn Seisbierrum hawwe. Meldingen kinne fia info@tresoar.nl of 058 789 0 789 trochjûn wurde. Folkert fertelt it sels op syn Facebookside it ferhaal oer himsels en de fersetsgroep fan Seisbierrum. De famylje fan Folkert stipet de kampanje en hopet dat syn ferhaal net fergetten wurdt.
Stimme op de ôfskiedsbrief fan Folkert as ‘Stuk van het Jaar’ kin noch oant ein oktober fia dizze link.


title: Noard-Fryske oersetting ‘Mearkes fan Grimm’ útkommen

maintext:
De rige oersettingen fan Grimm yn lytse talen is de grens oerstutsen. Sneon 6 oktober waard op it Noard-Dútske waadeilân Föhr in Noard-Fryske oersetting fan fyftich mearkes presentearre: Teelen faan Grimm. Dat barde yn it gebou fan de Ferring Stiftung, in filantropyske ynstelling dy’t in wichtige rol spilet by it ûnderhâlden en befoarderjen fan de taal en kultuer fan it eilân Föhr. De Ferring Stiftung makke de Noard-Fryske Grimmoersetting ek mooglik.
De oersetter, Jarich Hoekstra (1956), komt út Fryslân en is sûnt 1999 heechlearaar Noard-Frysk oan de universiteit yn Kiel. It ‘Nordfriesisch’ (Noard-Frysk) is in samling fan Fryske dialekten dy’t al sûnt de achtste iuw op de eilannen en sûnt de alfde iuw op de fêstewâl oan de waadkust fan Sleeswijk-Holstein praat wurde, tsjintwurdich troch sa’n achttûzen minsken.
De rige oersettingen fan Grimm yn lytse talen begûn yn 2012 mei in Fryske ferzje: Mearkes fan Grimm. Sûnt dy tiid binne al in Biltske, in Stellingwerfske, in Grinslânske en no dus ek in Noard-Fryske oersetting útkommen. Op 3 novimber ferskynt Sprookjes fan Grimm in ut Stadsfrys, en yn 2019 ferskynt in ferzje yn de talen fan de Fryske waadeilannen.


title: Magda Berndsen waarnimmend boargemaster Dongeradeel

maintext:
Frou Magda Berndsen is fan 30 oktober ôf de waarnimmend boargemaster fan de gemeente Dongeradeel. Se is freed yn dy funksje beneamd troch kommissaris fan de Kening drs. A.A.M. Brok. Hy die dat nei oerlis mei de fraksjefoarsitters fan de gemeente. It amt yn Dongeradeel komt frij no’t boargemaster Marga Waanders nei de gemeente Waadhoeke giet.
De waarnimming duorret oant 1 jannewaris. Dan giet Dongeradeel mei Ferwerderadiel en Kollumerlân c.a. op yn de nije gemeente Noardeast-Fryslân.
Frou Berndsen (68, D66, Burdaard) wie fan 1 jannewaris oant 27 september waarnimmend boargemaster fan Súdwest-Fryslân. Earder hat se tusken 1990 en 2000 boargemaster west fan earst de gemeente Obdam en dêrnei fan Beverwyk. Fan 2006 oant 2010 wie se korpssjef fan de plysje yn Fryslân. Oanslutend siet se fiif jier yn de Twadde Keamer, dêr’t se ûnder mear foarsitter fan de kommisje fan Ynlânske Saken wie.
Nei it ôfskie fan frou Waanders bliuwt de gemeente Dongeradeel noch mar koart bestean. Dochs fynt de kommissaris it wiis om in waarnimmer te beneamen. Dy kar makket er as in gemeente op syn minst twa moanne gjin boargemaster hat.
De kommissaris sjocht yn frou Berndsen de betûfte bestjoeder dy’t boppe de partijen stiet en der mei foar soargje kin dat Dongeradeel linich oergiet nei de nije gemeente Noardeast-Fryslân. Foar de nije gemeente bliuwt de hear Brok by syn belied dat dêr net in boargemaster komme kin fan ien fan de fúzjegemeenten. Foar in nije gemeente fynt er in boargemaster fan buten de fúzjegemeenten it bêste. Dermei is útsletten dat frou Berndsen nei 1 jannewaris trochskoot nei Noardeast-Fryslân.


title: Kofje Spesjaal oer Fryske steedhâlder Willem Frederik troch Johan Steendam

maintext:
Eltse freed om stipt healwei fjouweren kin men ûnder it genot fan in bak ‘kofje spesjaal’ mear te witten komme oer stikken út de kolleksje fan Tresoar. Yn tsien minuten fertelle meiwurkers oer harren topstik, litte it sjen en miskien meie jo sels wol efkes fiele. Foarôf of nei de tiid kin de útstalling ‘Topstikken’ bewûndere wurde. Kofje spesjaal wurdt servearre yn de publykskantine op de earste ferdjipping (tee mei fansels ek).
Op freed 19 oktober 2018 fan 15.30 oant 15.40 oere fertelt Johan Steendam fan Tresoar oer it briefke mei it bloedplak fan de Fryske steedhâlder Willem Frederik troch Johan Steendam. Yn 1664 rekke de Fryske steedhâlder Willem Frederik, graaf fan Nassau troch in ûngemak mei syn eigen pistoal slim ferwûne, sa bot, dat er net mear prate koe. Hy koe allinne noch kommunisearje mei briefkes. In pear dêrfan binne bewarre bleaun, ien dêrfan sit in bytsje bloed op. Dizze Kofje Spesjaal is yn it Nederlânsk. Oanmelde is net nedich.
Sjoch foar mear ynformaasje op de webside fan Tresoar.


title: Sûnensûndersyk ûnder bern yn Fryslân

maintext:
Fryske âlden fine dat de sûnens fan harren bern oer it gehiel nommen (tige) goed is. Bern út ienâlderhúshâldingen en bern dy’t opgroeie yn in húshâlding mei in lege sosjaal-ekonomyske status hawwe wol folle faker swierrichheden mei de sûnens. De ôfrûne perioade ûndersocht GGD Fryslân de sûnens fan de Fryske bern. Dêr follen âlden in fragelist foar yn. Der diene sawat 11.000 âlden mei bern oant 12 jier oan mei. Foar it earst befrege GGD Fryslân ek de âlden fan bern fan 0 oant en mei 3 jier.
Opfallende resultaten
Alle resultaten stean op in rige yn in online magazine. In greep út de opfallendste resultaten:
As it giet oer de psychososjale sûnens, blykt dat 3-jierrigen faker problemen hawwe as 4- oant en mei 12-jierrigen (24% om 17%).
Alden fan bern ûnder de 4 jier lykje dêr mei it smoken en drinken mear rekken mei te hâlden as âlden mei bern fan 4 oant en mei 12 jier.
Ferlike mei it sûnensûndersyk yn 2015, drinke bern fan 4 oant en mei 12 jier mear wetter (2015: 39%, 2018: 51%). Se drinke ek minder sûkerhâldende dranken (2015: 70%, 2018: 60%), ite mear fruit (2015: 61%, 2018: 71%) en mear griente (2015: 37%, 2018: 44%). It persintaazje oergewicht is lykwols gelyk bleaun.
Bern fan 4 oant en mei 12 jier bewege oer it gehiel nommen minder, ferlike mei it ûndersyk fan 2015. It persintaazje bern dat elke dei rinnend of op ’e fyts nei skoalle ta giet wie 68% yn 2015 en is no 58%. En it tal bern dat alle dagen in oere beweecht is sakke fan 45% nei 39%. Dêrneist is der in lichte delgong yn it persintaazje bern dat teminsten ien kear yn ‘e wike sport by in feriening/klup of sportskoalle (2015: 81%, 2018: 79%).
De resultaten fan it ûndersyk jouwe gemeenten de mooglikheid om har op ’e hechte te stellen fan de situaasje yn gebieten, wiken of doarpen. Dêrtroch kin sekuerder belied fierd wurde. De gemeenten binne dêroer ynformearre.


title: Krityske Bulgaarske sjoernaliste Victoria Marinova fermoarde

maintext:
De Bulgaarske sjoernaliste Victoria Marinova is fermoarde. Har lichem waard oantroffen yn in park yn har wenplak Ruse. Frou Marinova die ûndersyk nei in mooglike grutskalige oerheidsfraude.
De tritichjierrige Marinova wie in bekende Bulgaarske. Hja presintearre ûnder oaren in aktualiteiteprogramma op ‘e televyzje. It wie bekend dat se ûndersyk die nei politisy en sakelju dy’t harren mooglik ferrike hienen mei subsydzjejild fan ‘e Europeeske Uny. Koartlyn hie hja noch in reportaazje makke oer twa sjoernalisten dy’t ûndersyk dienen nei fraude mei EU-fûnsen. De sjoernaliste wie al ferskate kearen bedrige.
It lichem fan Victoria Marinova wie slim skansearre. Hja wie slein en smoard. Boppedat wie hja foar de moard ferkrêfte wurden.
Moarden op krityske sjoernalisten komme yn Europa de lêste tiid faker foar. Yn febrewaris waarden de Slowaakske ûndersykssjoernalist Jan Kuciak en syn sydsulver deasketten. Ferline jier waard op Malta de sjoernaliste Daphne Caruana Galizia it slachtoffer fan in bomoanslach. Dy sjoernalisten diene ek ûndersyk nei korrupsje.


title: Wiit yn Kanada útferkocht op earste dei nei legalisearring

maintext:
Amper in dei nei de legalisearring fan wiit yn Kanada kin men op in protte plakken yn it lân net mear oan de drug komme. Der kamen safolle Kanadezen en toeristen nei de kofjesjops, dat de foarrieden yn inkelde oeren tiid op wiene. Websiden fan sertifisearre winkels rûnen fêst en dêr wiene de foarrieden ek samar útferkocht.
Klanten moatte no nei alle gedachten wiken op harren bestelling wachtsje. It is net dúdlik wannear’t de tekoarten wer oanfolle wurde. Yn in tal grutte stêden koene kofjesjops net iens iepen, om’t se te min foarrie hiene. “Ik bin teloarsteld. De skoare is no ien punt foar de swarte merk, nul punten foar de oerheid”, seit in klant dy’t oerenlang foar neat by in kofjesjop yn Quebec stie te wachtsjen.
Kanada hat goed 120 sertifisearre produsinten. Dy hawwe yn oanrin nei de legalisearring harren produksje al flink opfierd, mar dat bliek lang net genôch. Undersikers hiene al konkludearre dat der trije kear mear kannabis produsearre wurde moat om oan de fraach te foldwaan.
De legalisearring smyt foaral in protte jild op. Allinnich al yn de lytse provinsje Nova Scotia waard de earste dei al goed 500.000 euro útjûn oan wiit. It smyt de oerheid flink wat belestingynkomsten op. Nei alle gedachten sil de kannabismerk yn Kanada dit jier fiif miljard omsette, yn 2024 sil dat bedrach ferfiiffâldige wêze, ferwachtsje saakkundigen.
In oare bykomstichheid is de groei fan it drugstoerisme. Ferskate fakânsjeoanbieders yn Kanada berjochten fan ’e wike in taname fan it tal besikers fan 350 persint. Canna Tours, in nij bedriuw dat foar 125 Kanadeeske dollars toeristen trije oeren lang by wiitferkeapers lâns rûnrydt, hie gâns mear boekings en tinkt oan útwreiding fan it oanbod mei tochten by wiitkwekers del.


title: Europeeske konferinsje amateurteater ‘Challenging the local’

maintext:
Fan 18 o/m 20 oktober 2018 wurdt de earste Europeeske konferinsje foar it amateurteater yn Fryslân holden. Under de neamer ‘Challenging the local’ sille teaterwittenskippers en regisseurs út Europa it Fryske amateurfjild ynspirearje en útdaagje mei lêzings en wurksjops. It amateurteater yn Fryslân hat in rike tradysje en is folop yn beweging, mar komt ek de nedige útdagings tsjin. Hoe is dat yn de rest fan Europa?
Oanlieding foar de konferinsje ‘Challenging the local’ is it hûndertjierrich bestean fan Stichting Amateurtoaniel Fryslân (STAF) dit jier. STAF wurket dêrby gear mei de oplieding Dosint Teater NHL Stenden, Keunstwurk en it ynternasjonale netwurk STEP (Projects on European Theatre Systems). Mei-inoar wolle se in ympuls oan it amateurteater jaan. Hoe soarget men dat it amateurtoaniel in relevante betsjutting hâldt foar de mienskip? Hokker útdagings moatte we dêrfoar oangean?
Sawol wittenskippers, studinten, toanielferienings en profesjonele teatermakkers hawwe oan it programma meiwurke. In unike gearwurking tusken praktyk, ûnderwiis en wittenskip op Europeesk nivo. De wurksjops, lêzings en presintaasjes fan artistyk ûndersyk binne tagonklik foar elkenien dy’t aktyf is yn it amateurteater as amateur, profesjonal, ûndersiker of studint.
Op de webside fan Keunstwurk stiet it programma en kinne dielnimmers har oanmelde.


title: Súdwest-Fryslân wol troch mei it Undernimmersfûns

maintext:
It Undernimmersfûns yn Súdwest-Fryslân kin bliuwe. Boargemaster en wethâlders wolle de ôfspraken mei en oer it fûns mei fjouwer jier ferlingje, oant en mei 2023. It wurd is no oan de gemeenterie.
It Undernimmersfûns is op 1 jannewaris 2016 yn it libben roppen, op inisjatyf fan de ûndernimmers sels. It idee is dat ûndernimmers tanksij it fûns mear gearwurkje en mei-inoar plannen meitsje dy’t de regionale ekonomy fersterkje.
“Dat is yn elts gefal slagge”, seit wethâlder Maarten Offinga. “Wy sjogge in dúdlike groei. Fan it budzjet fan it fûns komt no tachtich persint te’n goede oan projekten.” Tagelyk stelt er fêst dat it benammen yn de lytse kearnen lestich is om projekten fan ’e grûn te krijen. “It binne no foaral noch de grutte en middelgrutte kearnen dy’t tige aktyf meidogge, lykas Snits, Boalsert, Warkum en Makkum.”
Posityf is dat yn de grutte kearnen de al besteande gearwurking fersterke is, sa docht bliken út de evaluaasje dy’t it Undernimmersfûns troch in ûnôfhinklik buro útfiere liet. “Yn in groeiend tal lytse kearnen sjogge se de mooglikheden fan it fûns, wêrtroch’t der no mear gearwurking fan de grûn komt. Tagelyk hat bliken dien dat der foaral yn de lytse kearnen wriuwing ûntstien is, tusken foar- en tsjinstanners fan it fûns.”
Dochs is it meastepart fan de ûndernimmersferienings, dy’t oansletten binne by de oerkoepeljende federaasje Stichting Ondernemers Súdwest-Fryslân, posityf oer it Undernimmersfûn. Wol advisearret de federaasje it fûns om mear enerzjy te stekken yn de lytse kearnen. Offinga fynt dat ek fan grut belang. “De ambysje is noch hieltyd dat it in fûns is fan, foar en troch sa folle mooglik ûndernimmers, ek yn de lytsere kearnen.”
In oar goed punt neamt er dat it fûns it ûndernimmers makliker makket harren bydrage werom te krijgen as harren kearn net meidocht (saneamde retribúsje). Fierder jûget er ta dat it fûns sels nochris kritysk nei de eigen opset sjocht.


title: Fryske taal yn ’e knipe troch weryndielings

maintext:
De weach fan gemeentlike weryndielings yn Fryslân hat foar it Frysk net goed útpakt. De Fryske taal komt yn ‘e knipe. Dêr’t twa gemeenten fusearje, sykje se om kompromissen. Yn in soad gefallen betsjut dat dat foarhinne Frysksinnige gemeenten wetter by de wyn dwaan moatte. It Hollânsk slacht dan foar master op.
Dat docht bliken út ûndersyk dat Dingtiid útfiere litten hat. Dingtiid is it offisjele advysorgaan fan de oerheid foar de Fryske taal. Yn it ûndersyk is sjoen nei it taalbelied fan de fúzjegemeenten Ljouwert, Súdwest-Fryslân en Waadhoeke, en fan de oansteande fúzjegemeente Noardeast-Fryslân.
Dingtiid wol meikoarten mei fertsjintwurdigers fan de gemeenten prate. It advysorgaan advisearret om taalamtners mei in dúdlike taak oan te stellen. Boppedat is Dingtiid fan betinken dat alle gemeenten in taalbelied hawwe moatte dêr’t in struktureel potsje foar komt.


title: Stedsfryske oersetkriich wûn troch Margo Holtrop-Kientz

maintext:
Yn maaie fan dit jier organisearren de Ljouwerter Krante en Taalburo Popkema in Stedsfryske oersetkriich. De opdracht wie om it mearke ‘De Bremer stedsmuzikanten’ fan de bruorren Grimm oer te setten yn ien fan de sân Stedsfryske farianten.
Neffens de karkommisje wie de Ljouwerter oersetting fan Margo Holtrop-Kientz út Driebergen de bêste. Dy hat de lichte toan fan it orizjineel, mar nimt der ek wat ôfstân fan. Sa is it de oersetster slagge om der net in toar ferhaal fan te meitsjen, wat by oersetten gauris driget. “Se hat it ferhaal eins opnij ferteld. Sa nimt dizze ferzje in natueurlik plak yn yn mûnlinge ferteltradysje dêr’t mearkes yn steane”, neffens sjuerylid Anne Popkema.
De oersetting wurdt opnommen yn it boek Sprookjes fan Grimm in ut Stadsfrys, dêr’t fyftich mearkes yn de sân Stedsfryske talen yn oerset binne. It earste eksimplaar fan dat boek wurdt sneontemiddei 3 november oanbean oan Kommissaris fan de Kening Arno Brok, by gelegenheid fan de earste ‘Dach fan ut Stadsfrys’, dy’t dan fan twaen oant fiven holden wurdt yn de Frjentsjerter Martinytsjerke. Dêr wurdt de priiswinner ek huldige.
Mear ynformaasje stiet op http://taalburopopkema.nl/dach-fan-ut-stadsfrys-op-3-november/
en https://www.vanplan.nl/uitje/dach-fan-ut-stadsfrys-martinikerk-franeker-38347884


title: Trump: klimaatferoaring is gjin betinksel

maintext:
De Amerikaanske presidint Trump sjocht klimaatferoaring net langer as in hoax, in betinksel. “Ik ûntken klimaatferoaring net”, sei er yn in fraachpetear mei de telefyzjestjoerder CBS. Wol stelde er dat it klimaat op in bepaald stuit “wer werom” feroarje kinne soe.
Trump sei fierder te betwiveljen oft de minske de oanstichter is fan klimaatferoaring. Hy warskôge dat de oanpak fan klimaatferoaring tige kostber wurde sil. Hy sei gjin “biljoenen dollars” útjaan te wollen en gjin “miljoenen banen” ferlieze te wollen.
Trump hat klimaatferoaring earder ferskate kearen net allinnich ôfdien as in hoaz, mar ek as in Sineesk betinksel en as in manier om in protte jild te fertsjinjen oan de Feriene Steaten. De kosten wiene ek de reden foar Trump om de FS ferline jier werom te lûken út it klimaatakkoart fan Parys, om sa “in earlikere deal foar de FS en syn arbeiders” krije te kinnen.
Opwaarming
Dat it klimaat sterk feroaret en de ierde opwaarmet wurdt ûnderskreaun troch hast alle ynternasjonale klimaatwittenskippers en wittenskiplike organisaasjes. Der is ek in brede oerienstimming dat de minske de wichtichste oarsaak fan de resinte opwaarming is. Ferline wike warskôge it Feriene Naasjes-panel IPCC yn in rapport dat de opwaarming fan de ierde beheind wurde moat ta op syn heechst 1,5 graad om it risiko op ûnder oare drûchte en oerstreamings te beheinen.


title: Stoarmrin, mars foar mear bioferskaat

maintext:
Snein 28 oktober 2018 wurdt yn Burchwert in bysûndere manifestaasje holden: de mars Stoarmrin. Mei dy mars wolle de organisatoaren de dielnimmers behelje yn harren noed oer it aloan tebekrinnen fan it bioferskaat.
Wylst de dielnimmers oan de Stoarmrin genietsje fan lân, doarp en hiem diele se ek harren noed, want it lân wurdt hieltyd stiller en it bioferskaat nimt ôf. De organisatoaren wolle sjen litte dat it wichtich is dat it lân libbet en yn de takomst wer fol stiet mei in grut ferskaat oan krûden en gêrs dêr’t de ynsekten harren feestjes yn fiere kinne. Under it rinnen kinne jong en âld bliid foarút sjen nei it libbene lân fan de takomst. Sy binne de stilte foar de stoarm fan it gûnzjen en it kwetterjen dat har te wachtsjen stiet.
Der is ferlet fan omtinken en romte foar fûgels, bijen, blommen mar foar boeren en bûtenlju om mei-inoar libje te kinnen yn in wrâld mei bioferskaat. Dat giet net allinne natuerleafhawwers oan, mar elkenien. De Stoarmrin rekkenet derop dat minsken dy’t it belang derfan ynsjogge, meirinne en famylje, freonen en buorlju meinimme, leafst yn fleurige klean, wa wit ferklaaid as bist of blom. Waar of gjin waar, mei de kop yn ’e wyn, bûgend troch de stoarm of mei it gesicht nei de sinne…, symbolisearjend dat se it libbene lân wichtich fine!
Yn ferbân mei de nedige fasiliteiten is it goed dat foarôf bekend is hoefolle minsken te ferwachtsjen binne. Oanmelde kin fia www.kingofthemeadows.eu/stoarmrin.
Programma
De manifestaasje op 28 oktober rint fan tolven oant fjouweren. Om 11.30 oere giet de doar fan it Doniahûs yn Burchwert iepen. Nei it wolkom en in pear koarte taljochtingen oer it wêrom en de mooglikheden begjint om 12.35 de kuiertocht dy’t sa’n 9 km lang is. Underweis binne der in pear ferrassingen, in optreden fan Syb van der Ploeg en Piter Wilkens by in drankje en in waarme kop sop.
Tusken trijen en fjouweren wurde de rinners werom ferwachte yn it Doniahûs. Dêr is gelegenheid foar in drankje en dêr wurdt in mienskiplik boadskip nei minister Schouten stjoerd: wat hawwe wy fan har nedich om it Fryske lânskip wer ta libben te bringen?
De rûte is te besjen op https://www.google.com/maps/d/embed?mid=1eBOV9NH97WpV7SDEkHR4lMcmkKTf35Cu&hl=n
Sprek dy út en lit dy sjen (dus kom ferklaaid ☺) Foarút nei it libbene lân!


title: ‘Noorderlicht’, koarkonsert yn Ljouwert

maintext:
Freed 2 novimber jout it Vocaal Ensemble Leeuwarden in konsert dat de titel Noorderlicht meikriget. Soks omdat stikken útfierd wurde fan trije Nederlânske en twa Baltyske komponisten. Dy ‘noarderlingen’ litte dêr harren ‘ljocht’ yn skine.
Fan Herman Strategier wurdt ‘Missa Cathedralis’ (1960) songen, fan Daan Manneke ‘Psaume 121’ en fan Gerben van der Veen ‘O Magnum Mysterium’. Fan de Baltyske komponisten giet it om Arvo Pärt mei ‘Salve Regina’ (2002) en Peteris Vasks mei ‘Pater Noster’.
It Ljouwerter fokaal ensemble stiet ûnder lieding fan syn jonge, talintearre dirigint David van Roijen. Oargelist Peter van der Zwaag fersoarget de begelieding en in pear yntermezzo’s.
It konsert wurdt holden yn de Ljouwerter Fermanje, Wurdumerdyk 18. It begjint om 20.15 oere.
De tagongsprijs is € 12,50 (o/m 18 jaar € 7,50)
Kaarten kinne foarút besteld wurde op info@vocaalensemble-leeuwarden.nl


title: Fan tuorkemjitters en lyntsjesnijers

maintext:
Folksferhaal
Doe’t yn 1723 de tonger yn de toer fan de Sint-Pankrastsjerke fan Aldeboarn ynsloech, wie dy der sa min oan ta, dat der moast in nije toer komme. Dêr waard lang oer redendield. No’t it gefal der dochs sa hinne lei, moast it in bysûndere toer wurde, ien dy’t al fan fierren te sjen wêze soe, wiene de Boarnsters fan betinken. Der wenne yn Boarn in skipper dy’t wolris mei fracht nei Hylpen west hie. Dêr hiene dochs wol sa’n moaie toer, mei in lampe der boppe yn. Sa’nien moasten se eins yn Boarn ek hawwe. Dat der waarden in pear manlju nei Hylpen stjoerd om de toer goed te besjen en der in tekening fan te meitsjen. Dy lampe moast fansels wol goed heech, sadat yn de wide omkriten te sjen wêze soe wêr’t Aldeboarn lei. It wie bekend dat yn Tjom in geweldich hege toer stie. De langste fan hiele Fryslân, waard wol sein. It soe dochs wol prachtich wêze as de nije toer fan Boarn noch justjes heger waard. Twa Boarnsters beaen har oan om nei Tsjom mei de fraach oft se de toer beklimme mochten. Ungemurken soene se dan mei in line fan tin tou de hichte fan de toer mjitte.
De reis gie oan. Nei hjir en dêr wat freegjen kamen se derefter wêr’t de koster wenne. Se seine dat se graach yn de toer op woene, want se hiene sizzen heard dat men dan sa’n prachtich útsicht oer de greidhoeke hie. Dat woene se sjen. De koster tocht: jimme leaver as ik, en joech harren de kaai. De manlju ûnthjitten dat se de kaai werombringe soene sa gau as se wer ûnder wiene.
Foardat se de klim begûnen wuollen se de iene útein fan de line om in stien hinne dy’t dêr lei. Se giene earst by de fêste trep en fierder in by stikmannich ljedders op dy’t harren hieltyd in souder heger brochten. Underwilens wuollen se it tou ôf. Op in stuit wie der gjin ljedder dy’t noch heger gie. Se lutsen de lêste ljedder omheech en kamen op de foljende souder. Dat diene se noch in pear kear en doe waard it boppe sa smel dat se net heger koene. Se makken in skatting, de spits kaam grif noch wol tsien meter heger út as dêr’t se stiene. As de Boarnster toer heger wurde soe as de Tsjommer, dan moast dêr ek noch in pear meter by rekkene wurde.
Doe’t se dat bepraat en bemetten hiene, koene se wer nei ûnderen ta. De ljedder sa sakje litte dat er stevich genôch stie foel noch net iens ta, dat se wiene bliid doe’t se by de fêste ljedders del fierder nei ûnderen koene. Under yn ’e toer wuollen se de line strak op, sadat er wer yn de sek koe dy’t se as tas by harren hiene. Dan foel it net sa op. Se fielden de skonken wol. It like harren it bêste en bliuw mar in nacht yn Tsjom. By de koster joegen se de kaai ôf en doe giene se nei de herberch.
De kastlein wie bliid mei in pear reizgers. Hy traktearre se op in slokje en se lieten harren in goed waarm miel foarsette. Underwilens makke de kastlein in praatsje. Hy wie nijsgjirrich wêr’t se wei kammen en wêr’t se hinne moasten. Se wiene dêr net al te iepen oer, mar se lieten wol los dat it Boarnsters wiene. Doe’t har nei iten de lea bejoegen, wiisde de kastlein harren de gastekeamer en al gau hiene se de sliep te pakken.
By it oanfeien fan de taap, seach de kastlein de sek ûnder de tafel lizzen. En al wie er alhiel net nijsgjirrich, hy woe dochs wol witte wat dêryn siet. No, dat wie net folle mear as in oprôle line. Jûns let kaam de koster ek noch efkes oan foar in slokje. It praat kaam op de beide gasten. De koster kloarke oft kastlein ek te witten kommen wie watfoar manlju dat wiene. Hy fertroude it mar amper, twa manlju dy’t graach yn de toer op wolle om it moaie útsicht dat se dan hawwe soene. Doe’t er hearde dat it Boarnsters wiene, waard er erchtinkend. Hy wist dat dêr in nije toer komme moast. Soene se soms de Tsjommer toer neibouwe wolle? Dochs eigenaardich. De kastlein fertelde dat se in sek ûnder de tafel lizze litten hiene en dat er tafallich sjoen hie dat dêr in kleaune tou yn siet. Doe gie de koster in ljochtsje op. Dat spul koe wolris luzen hawwe. As se de toer bemetten hiene, dan hie dat grif as doel dat de nije toer like heech, sa net heger, as dy fan Tsjom wurde soe. Dêr moasten se in stokje foar stekke. De kastlein wist wol ried. As se no dat tou ris in fiks ein ynkoarten. Dat soe grif net opfalle. Hy helle in mes en op ’e rûs snie er in stik fan it tou ôf. De útein bûn er krekt sa om de kleaune sa’t de manlju dat dien hiene, dat dy soene der wol neat fan yn ’e rekken krije wat der mei harren tou bard wie.
De oare moarns wiene de gasten der al betiid ôf. Nei it moarnsbrochje rekkenen se ôf, namen de tas sûnder euvelmoed ûnder de tafel wei en setten de stap deryn. Doe’t se yn Aldeboarn oankamen waarden se as helden ynhelle. No koe it bouwen begjinne. It doarp hie trettjin jier tsjin in slim skeinde toer oansjen moatten en yn dy tiid wie der genôch jild garre om in mânske nijenien te setten. De timmerman makke in ûntwerp neffens de toer fan Hylpen en mei in hichte dy’t neffens de lingte fan de line op syn minst 45 meter wêze moast. Foar de wissichheid die de ûntwerper der in pear meter by.
It ûntwerp seach der prachtich út. Folle moaier as de toer fan Tsjom en fansels in stik heger as dy fan Hylpen. Dêr wie elkenien it oer iens, al hiene de measten dy oare tuorren noch nea sjoen. It wie yn 1736 dat de bou úteinsette koe. In jier letter waard it heechste punt berikt. Mei grutskens seagen de Boarnsters it oan. No hiene sy de heechste toer fan Fryslân! De beide manlju dy’t de toer yn Tsjom metten hiene foel it wat ôf. Op it each seach men it fansels net sa goed, mar it tocht harren dat de Tsjommer toer dochs heger wie. Of soe it allinne mar sa lykje, trochdat in koepel oars toant as in spits? Se praten der mei de timmerman oer. Dy tocht it wol gesichtsbedroch wêze, of se moasten yn Tsjom net goed metten hawwe.
Doe’t yn Tsjom bekend waard dat de Boarnster toer klear wie, kaam it yn de herberch ek te praat. De kastlein en de koster hiene harren oant dan net útlitten oer de fyt dy’t se úthelle hiene. No’t de bou dan einliken ôf wie, mocht it wol buorkundich wurde. De koster sei dat de Boarnsters tochten dat se no de heechste toer fan Fryslân hiene, heger as dy fan Tsjom, mar dat hy der wis fan wie dat se dêr mis mei wiene. En doe fertelde er wat him in moai tal jierren lyn yn Tsjom foardien hie. De kastlein koe it bewize. Dy helle it ein tou foar it ljocht, dat er al dy tiid bewarre hie. Hy sei: “Ik sil it foar de aardichheid ris mjitte.” Hy meat 25 meter. “As de Boarnsters harren toer neffens de line boud hawwe dêr’t se mei út Tsjom wei kommen binne, dan skeelt it 25 meter.” Sûnt dy tiid wurde Aldeboarnsters tuorkemjitters neamd en hawwe de Tsjommers de skelnamme fan lyntsjesnijers.


title: Dichters út Fryslân op kulturele ekspedysje nei Kenia foar festival Explore the North

maintext:
troch Geart Tigchelaar
De Frysktalige dichter Sytse Jansma en de Nederlânsktalige dichter Frank Keizer binne op it stuit op it Kistrech International Poetry Festival yn Kisii, Kenia. Hja drage dêr foar út eigen wurk, jouwe wurkwinkels en sille op ûndersyk út foar it meitsjen fan nij wurk. De resultaten fan dy poëtyske ekspedysje presintearje se takom jier, ûnder de sânde edysje fan Explore the North (2019).
It Kistrech International Poetry Festival yn Kenia is op dit momint ien fan ’e grutste en populêrste literêre eveneminten yn Afrika. It festival bringt lokale en ynternasjonale dichters byinoar en lit de pleatslike befolking aktyf yn ’e kunde komme mei poëzy en oare talen en kultueren (en oarsom). Dit jier nimme dichters en keunstners út ûnder mear Finlân, Yndia, Israel, Kanada en fansels Kenia sels diel oan it festival. Sytse Jansma en Frank Keizer, twa dichters mei Fryske roots, binne op útnûging fan Explore the North út namme fan Nederlân yn Kisii oanwêzich.
Sytse Jansma ûndersiket yn syn poëzy ûnder mear it stjoerende karakter fan taal. Yn Kenia set er dy line troch en ferdjippet er him yn it ynterdissiplinêre karakter fan de Keniaanske skriuwkeunst. Hokker ynfloed hawwe film en muzyk op poëzy? En hoe ferskilt de Fryske en Nederlânske kultuer dêryn fan ’e Keniaanske kultuer? Jansma ûndersiket yn syn lêste dichtbondel as nomaden yn tinten teplak / als nomaden in tenten terecht (2015) de grins tusken poëzy en it libben sels. Njonken in persoanike, artistike syktocht bringt er yn Kenia ek besites oan skoallen om learlingen te ynspirearjen mei wurkwinkels kreatyf skriuwen en sa. Bekend terrein foar Sytse, want as edukaasjemeiwurker by Tryater hâldt er him alle dagen dwaande mei de kulturele ûntwikkeling fan skoaljeugd.
“Poëzy skriuwe is in wize om it stjoerende karakter fan taal bleat te lizzen. Hoe soe it Fryske lânskip beskreaun wurde kinne út ‘global perception’ wei? Hat in Fryske boeresleat ek Japanske of Keniaanske eigenskippen? Skriuwe is lykas reizgje. Stelst dysels in doel, mar ûnderweis komst wat oars tsjin. Ik wol my graach mei iepen eagen ferwûnderje oer wat Kenia by biede kin.” – Sytse Jansma
Frank Keizer freget him ûnder de reis ôf wat it betsjut om, yn de wurden fan de Keniaanske skriuwer Ngũgĩ wa Thiong’o, it ‘sintrum te ferpleatsen’ – yn geografyske, politike en kulturele sin. Hy giet op syk nei hybride foarmen fan skriuwen: op de grins fan poëzy, filosofy en proaza. Hy siket nei foarmen dy’t wat sizze oer de yntimiteit tusken geografysk fier útinoar lizzende plakken.
Earder dit jier giene fia Explore the North de Fryske dichters Geart Tigchelaar en Sigrid Kingma nei it StAnza Poetry Festival yn Skotlân foar in poëtyske gearwurking. Mei twa Skotske dichters presintearren hja de útkomsten fan dy útwiksel op it Taletúnfestival yn Ljouwert.
De reis fan Sytse Jansma en Frank Keizer nei Kenia komt mei ta stân troch de stipe fan it Nederlânsk Letterefûns.


title: En de winner is!

maintext:
Kollum
Dy útrop ‘En de winner is!’ kaam my yn ’t sin doe’t ik okkerwyks in koart stikje yn de Ljouwerter krante oer de Fryske Anjer lies. Yn dat artikel stie dat de Fryske Anjer fan ’t jier nei immen of nei in organisaasje giet, dy’t him/har mei ynmoed foar LF2018 ynset hat. Dat is in beheining. Wa’t dat net dien hat, mar wol oare moaie dingen, kin de priis dus daliks wol ferjitte. Dat sille der grif net folle wêze. Oan hast alle aktiviteiten hong ommers it kaartsje fan LF2018. Dêr komt noch wat by. It Frysk Anjerfûns wol dat we mei suggestjes komme wa’t of hokker ynstelling dy priis krije moat. Der wurdt op in hiel protte ynstjoeringen rekkene. It bestjoer makket de kar en wiist de winner oan. Dat meitsje se op freed 7 desimber buorkundich. Op dit stuit binne wy dus oan set. Wy moatte nammen betinke en dy foar woansdei 14 novimber ynstjoere nei: frieseanjer@cultuurfonds.nl
Wat is dat krekt, dy Fryske Anjer? Dêr moatte we foar by it Prins Bernhard Kultuerfûns wêze. Dat fûns rikt alle jierren in priis foar de Fryske kultuer of de Fryske natuer út. It giet om in spjelde mei in anjer en in jildbedrach fan € 2500. Prins Bernhard hie altyd in wite anjer op de linkerrevers fan syn kolbert. Dêrom waard dus keazen foar in anjer as symboal en dêrom ha we it ornaris oer it Anjerfûns. De Fryske Anjer wurdt sûnt 1991 alle jierren útrikt. De earste Anjer wie foar Rients Gratema, de lêste oant no ta foar de feriening Eastermars Lânsdouwe. Dat betsjut dat de priis 27 kear útrikt is, 13 kear oan ynstânsjes, 14 kear oan persoanen. In pear foarbylden fan ynstânsjes: Oerol, iepenloftspul Jorwert, keramykmuseum Prinsessehôf, en foarbylden fan persoanen: Thom Mercuur, Jos Thie, Baukje Wytsma, Bouke Oldenhof.
Ik ha my foarnommen om in suggestje te dwaan. Dat betsjut dat ik foar mysels kritearia oanlizze moat. Yn datselde krantestikje lês ik dat Under de Toer, dy tritich poadiumproduksjes yn de doarpen, fan it Anjerfûns sa’n 500.000 euro subsydzje krige hat. Dat is prachtich, mar dy organisaasje de Anjer jaan, dat hat wat dûbelds. Foar mysels set ik dêrom dy en oare organisaasjes dy’t gâns subsydzje ta har foldwaan ha efteroan. Yn dat krantestikje ha se it ek oer de Reuzen fan Royal de Luxe en de Stormruiter. Ik ha fan beide geniete. Foar de Reuzen jildt fansels wat ik oer subsydzje sein ha, mar tagelyk hat dat barren net folle te krijen mei de Fryske kultuer. De Stormruiter is in wat oar ferhaal. It soe samar kinne dat dy foarstelling himsels weromfertsjinne hat. Dêr soe ik de priis wol oan jaan wolle. Mar oan wa? Jos Thie is dan fansels in logyske kar. Hy hat dy priis lykwols al in kear krige. Twa kear sa’n priis wylst der kar-út genôch is, dat moat ek mar net. Dat bringt my wer in pear stappen fierder. Ik kin in tal kandidaten skrasse: gjin subsydzje, gjin bûtenlânske foarstellingen, net foar in twadde kear de priis. Wat te dwaan mei goed betelle funksjonarissen? Sa kin ik trochgean, mar dat weistreekjen noasket my eins net. Dat is my te negatyf.
Ik wol it fan de oare kant besjen. Fan it begjin ôf ha we it mei-inoar hieltyd hân oer mienskip. Dat begryp hat in ferskaat oan ynfollingen krige. Likegoed is dat begryp oerein bleaun. Foar my is mienskip earst en meast de dingen mei-inoar dwaan, inoar helpe as dat nedich is. Dan tink ik oan buorlju, oan ferieningen, oan skoallen. It seit himsels dat lytse mienskippen earder as gruttere mienskippen opinoar oanwiisd binne en dus ek earder sokke mienskippen foarmje. Goed bedoelde regeljouwing hat spitigernôch guon dingen hast of hielendal ûnmooglik makke en likegoed goed bedoeld ha professionals de dingen foar in part oernommen. Wat foarinoar dwaan sûnder dat der oer tiid en jild praat wurdt, dêr giet it om. De minsken, dy’t dat dogge, dat binne de dragers fan lytsere en gruttere mienskippen. Dat binne de dragers fan LF2018.
Ik begryp dat moai wat fan sokke minsken meidogge. It giet hieltyd om dingen dy’t gjin namme ha meie, mar dy’t tagelyk wol dien wurde moatte om it allegearre goed ferrinne te litten. It grutte publyk hat de oproppen grif wol sjoen. Guon fan har sille harsels oanmelden ha en dogge no mei yn dat ferskaat oan projekten yn doarpen en stêden. De grutste helte hat der lykwols gjin idee fan wat al dy frijwilligers dogge, wêr’t har wurk begjint en ophâldt en wêr’t dat fan de professionals begjint. De grutste helte hat ek gjin idee hoefolle tiid oft frijwilligers, frij-stipers, derfoar oer ha. Dy frijwilligers binne der om’t se it gewoan fine om wat foar in oar, wat foar de mienskip, de Fryske mienskip dy’t no efkes LF 2018 hjit, te dwaan. Dat dogge se gewoan. Dêr hoege se gjin jild foar en dat wylst subsydzjebedraggen en ynkommens har maklik op oare gedachten bringe kinne soene. De frijwilligers binne net allinne de skeakels tusken it publyk en de aktiviteiten, mar ek de skeakels yn dy aktiviteiten. Ik tink dat guon net sûnder frijwilligers mooglik west hiene. Sy meitsje dat we gauris royaal genietsje kinne. Eins ûntslute sy de keunst en kultuer fan Kulturele Haadstêd foar ús. Om’t dy minsken dat treflik dogge en harsels gauris weisiferje, soe ik útstelle wolle dat de frijwilligers yn de persoan fan ien sa’n frijwilliger, symboalysk foar alle oare, de Anjer kriget.
Dat sil ik foar 14 novimber it bestjoer fan it Kultuerfûns witte litte. Faaks dat ik dan ek noch wol ien of mear nammen neam. Dat wol ik hjir mar net dwaan. En de winner is… Op freed 7 desimber witte we it.
foto’s © Aant Mulder
Aant Mulder fan Balk hold dit praatsje op sneon 13 oktober yn syn fêste rubryk Taalferoaring op Radio Spannenburch. Dy stjoert sneons fan 15.00-16.00 it programma ‘Gewoan Frysk’ út. Dat wurdt moandeis fan 9.00-10.00 werhelle.


title: Trettjinjierrige jonge oeren spoarleas op Iselmar

maintext:
De Kustwacht en oare helptsjinsten hawwe moandeitejûn en yn ’e nacht oerenlang socht nei in jonge fan trettjin. De jonge wie neffens Omrop Flevolân om 18.15 oere fuortfearn mei in sloep út de haven fan Urk en wie in skoftke spoarleas. Hy waard om 02.30 oere hinne rinnend oantroffen op de Houtribdyk, de dyk tusken Lelystêd en Enkhuzen.
De helptsjinsten fûnen earst de sloep op de Houtribdyk en troffen efkes letter de jonge oan. Hy is troch ambulânsepersoniel kontrolearre en troch de plysje nei hûs ta brocht. By de sykaksje waard ûnder oare in helikopter ynset. De KNRM, plysje en fiskers sochten ek mei op it wetter.


title: Eric Hoekstra: út ‘Roman fan in hielmaster’ (37)

maintext:
Syn holle op in itensboard
Kening Herodes hat Johannes finzen nommen omdat Herodias dat woe, de frou fan syn ferstoarne broer dêr’t er mei troud is. Johannes hie nammentlik tsjin Herodes, dy’t him fan syn earste frou skiede litten hie, sein:
“Jo meie har net hawwe.”
Yn ’e macht fan lege lusten docht Herodes wat Herodias wol. Mar hy lit Johannes net deameitsje, want hy mei graach nei him harkje.
Op ’e jierdei fan Herodes dûnset de dochter fan Herodias foar it selskip fan machtige mannen dat by it feestmiel oanleit. Se meie allegear graach nei har sjen. Gleon en balstjurrich swart Herodes tsjin it famke:
“Do hast sa moai dûnse. Freegje watst wolst en ik sil it dy jaan.”
Opstokele troch har mem Herodias seit it famke:
“Jou my de holle fan Johannes de Doper op in itensboard.”
Dat falt Herodes raar ôf, mar hy wol net ôfgean yn bywêzigens fan syn machtige feestfreonen. De boal slacht Johannes de holle ôf as wie er in offerlaam fan God. Hy bringt syn holle op in sulveren itensboard en jout it oan it famke en it famke jout it oan de mem. En as syn learlingen dat tryste nijs hearre, helje se syn lyk op en lizze it yn it grêf.
Kening Herodes heart fan de ferhalen dy’t de minsken oer My fertelle. Hy wurdt der bang fan en brekt der sliep om. Hy seit tsjin syn tsjinstfeinten:
“Dat is grif Johannes de Doper dy’t út ’e deaden opwekke is. Dêrom wurkje dy krêften yn him.”
De foargeande ôfleveringen binne fan 3 febrewaris 2018 ôf hieltyd op sneon op It Nijs publisearre.
Mear ynformaasje oer Roman fan in hielmaster is te finen op https://www.elikser.nl/roman-fan-in-hielmaster-roman-van-een-geneesheer.htm.


title: Twadde plak foar Tresoar by ferkiezing ‘Stuk van het jaar’

maintext:
Mei de ôfskiedsbrief fan fersetsstrider Folkert Bergsma hat Tresoar sneon it twadde plak behelle by de lanlike ferkiezing ‘Stuk van het Jaar’. De winst gie nei it CBG Centrum voor Familiegeschiedenis.
De tweintichjierrige Bergsma waard yn febrewaris 1944 fusillearre troch de Dútske besetters fanwegen syn rol yn in fersetsgroep yn Seisbierrum. Twa dagen foar syn eksekúsje mocht hy in ôfskiedsbrief skriuwe. Dy stjoerde Tresoar yn gearwurking mei it Fries Verzetsmuseum yn foar de ferkiezing.
Ferkiezing
‘Stuk van het Jaar’ is de twajierlikse lanlike ferkiezing foar it moaiste, meast bysûndere of meast oandwaanlike argyfstik. It tema fan dit jier wie ‘Opstand’. Tresoar behelle fan alle 44 dielnimmers it twadde plak. De priis waard op de Nacht van de Geschiedenis útrikt yn it Rijksmuseum troch Sacha de Boer.
Sosjale media
Yn de moanne oktober hat Folkert ‘sels’ it ferhaal fan syn ferset, arrestaasje en feroardieling ta de dea ferteld op syn eigen Facebookside en de webside fan Tresoar.
Ympakt
“Dat wy safolle stimmen krigen hawwe is geweldich fansels”, seit projektlieder Marre Sloots fan Tresoar. “Mar wat it measte yndruk op ús makke wiene alle reaksjes dy’t dêrop folgen”. De ôfrûne wiken kamen der nei oanlieding fan it ferhaal fan Folkert by Tresoar ferskate berjochten, mails en telefoantsjes yn. It levere bysûndere ferhalen op fan tsjûgen, en sels in tal nije oanwinsten foar it argyf. Marre Sloots: “Dizze ferkiezing toant oan dat it yn argiven net giet om papier en stof, mar om minsken en ferhalen”.
By de kampanje wie der geregeld kontakt mei ien fan de famyljeleden fan Folkert, syn 91-jierrige suster. Sy joech oan tankber te wêzen dat it ferhaal fan har broer op dizze wize op ‘e nij oandacht krigen hat.
Ferfolch
Hoe no fierder, nei it beheljen fan dit moaie twadde plak en al dy bysûndere oanfollingen oan it dossier fan Folkert? “Wy hawwe ideeën om syn ferhaal te fertellen op skoallen,” seit Marre Sloots. “En ynkoarten komt it dossier fan Folkert ynklusyf de nije dokuminten beskikber foar minsken dy’t ynteressearre binne.”
Tresoar betanket elkenien dy’t op de brief fan Folkert stimd hat, en yn it bysûnder it Fries Verzetsmuseum en Ellen Vellema-Bergsma foar harren hertlike stipe fan en belangstelling foar de kampanje. Tresoar felisitearret it CBG Centrum voor Familiegeschiedenis mei it beheljen fan it earste plak.


title: Bouwe de Boer: Fryslân - Skjinnerlân 18

maintext:
Kollum
Wat diene de Denen dat wy net diene?
De kommende fiif jier sil dúdlik wurde oft Nederlân de omslach nei duorsume enerzjy einliks yn ’e klauwen kriget, Fryslân dus ek!
Elkenien fielt wol dat der in feroaring begûn is. Men sjocht hieltyd faker elektryske auto’s. Se wurde goedkeaper en kinne hieltyd mear. It tal sinneparken sil fan ’t jier yn Fryslân enoarm tanimme. Mar spitigernôch sit Nederlân noch mar op seis persint duorsume enerzjy en dat getal stiicht net mei in pear sinneparken.
Yn Europa is Sweden de grutte koprinner. Al mear as fyftich persint wurdt duorsum wûn. Mar…, Sweden hat it ek wol makliker. Der binne in soad opslachmarren (mear as tûzen) dy’t skjinne stroom winne en Sweden hat in protte hout, dat se foar enerzjywinning brûke. Wy hawwe gjin opslachmarren en yn ferhâlding hast gjin bosken. Gjin earlike ferliking dus. Better is it en ferlykje mei Denemarken. Krekt as Nederlân, flak en deselde temperatueren. Denemarken hat al 35 persint realisearre, royaal foar 2020. Nederlân hat noch net iens de helte fan syn 14 persint realisearre. Hoe hawwe de Denen dat foarinoar krige?
De Denen seagen yn de tachtiger jierren al dat se by gebrek oan eigen gas- en oaljefjilden folslein ôfhinklik waarden fan enerzjy-ymport. Nei de oaljekrisis fan 1973 waard dat pynlik dúdlik, dus stelde de oerheid strange regels op foar it besparjen en duorsum winnen fan enerzjy. Boppedat ferhege it regear de enerzjyprizen. Dêr waard it hieltyd oantrekliker troch om te isolearjen en om sels enerzjy te winnen. Grutte waarmtenetten waarden oanlein, koöperaasjes waarden oprjochte troch de befolking en bedriuwen begûnen mear jild te fertsjinjen mei duorsume enerzjy. Mear banen, legere kosten en noch hieltyd is de stroom yn Denemarken in dûbeltsje djoerder as yn Nederlân.
De kommende jierren sille wy dat ek meimeitsje. De enerzjy wurdt djoerder, ynvestearjen wurdt makliker troch goedkeape lieningen en op ’e dyk sille hieltyd mear skjinne auto’s te sjen wêze. Uteinlik binne it stjoeren troch de oerheid en de wissichheid fan de kosten de grutte drager fan feroaring.
De Denen diene it foar de eigen ekonomy. Uteinlik sil hjir ek bliken dwaan dat dat de grutste driuwfear is!
Bouwe de Boer is enerzjykoördinator by de gemeente Ljouwert en projektlieder fan Freonen fan FossylFrij Fryslân.


title: Beieren kiest foar de ekstremen

maintext:
De Súd-Dútske dielsteat Beieren hat brutsen mei in lange tradysje. De kristen-demokratyske CSU hat foar it earst sûnt 1950 gjin absolute mearderheid yn it parlemint.
Mei 37,4 persint is de CSU noch wol de grutste partij, mar de kristen-demokraten sille in koälysje slute moatte. Dat kin net mei de oare tradisjonele middenpartij, de sosjaal-demokratyske SPD. Dy hat ek hurde klappen krige. De partij hat noch mar 9,6 persint fan de stimmen, sadat in CSU/SPD-koälysje gjin mearderheid mear hat.
De grutte winners binne de partijen mei útsprutsen programma’s. Oan ‘e rjochterkant is dat de AfD, dy’t mei 10,3 persint fan de stimmen foar it earst yn it parlemint komt. Oan ‘e lofterkant is it Bündnis90 / Die Grünen.
Neffens NOS-korrespondinte Judith van de Hulsbeek binne rjochtse kiezers fan betinken dat de CSU te lofts wurden is. Hja binne oerstapt nei de AfD. Om harren werom te winnen is de CSU yn syn stânpunten nei rjochts opskood, sadat de liberaal en kristlik oriïntearre kiezers de partij ek ynruile hawwe foar in oaren, almeast Bündnis90 / Die Grünen.


title: Utspraak Gerjochtshôf: Nederlân moat útstjit flugger weromkringe

maintext:
De Nederlânske Steat moat mear dwaan om de útsjit fan broeikasgassen werom te kringen. Dat hat it gerjochtshôf yn De Haach hjoed bepaald. It hôf hanthavenet dêrmei in opskuor jaande útspraak fan de rjochtbank dy’t goed trije jier lyn klimaatorganisaasje Urgenda ek al yn it gelyk stelde.
Urgenda easket dat de Steat maatregels nimt sadat de útstjit fan broeikasgassen yn 2020 mei 25 persint werombrocht is neffens 1990. It hôf komt ta it oardiel dat 25 persint it minimum is foar de Steat om te foldwaan om syn soarchplicht. It seit mei klam dat der sprake is fan in “reële driging” troch klimaatferoaring.
It hôf fersmiet sa goed as alle arguminten dy’t de lânsadvokaat oanfierd hie. Dat Nederlân mar in lyts lantsje is en dat klimaatferoaring in wrâldprobleem is, erkende it hôf, mar heakke deroan ta dat soks “Nederlân net ûntslacht fan de ferplichting om fan syn grûngebiet ôf nei fermogen ynspannings te leverjen dy’t beskerming biede tsjin klimaatferoaring.”
Dat Nederlân him as doel steld hat om yn 2030 de útstjit mei 49 persint werombrocht te hawwen, lit it hôf net troch liede. No yngripe is nedich, om risiko’s en ekstra kosten te beheinen, seit it hôf. Ferline jier wie de fermindering fan de útstjit trettjin persint. Neffens it hôf leit Nederlân op koers om de útstjit mei 23 persint te beheinen, mar der is in wichtige ûnsekerheidsmarzje fan 19 oant 27 persint. Om dy reden is der neffens it hôf in reële kâns dat it leger wurdt en dat is “net akseptabel”.


title: Ravaazje yn Portugal troch stoarm Leslie

maintext:
De tropyske stoarm Leslie, dy’t no troch Spanje lûkt, hat yn Portugal in ravaazje efterlitten. Beammen en elektrisiteitspeallen binne omwaaid, dakken binne fan huzen ôfblaasd en strjitten binne oerstreamd. Mooglik sitten hûnderttûzenen minsken sûnder stroom.
Hoewol’t Leslie sneontejûn fan in orkaan ôfswakke ta in tropyske stoarm, binne der wynpûsters metten fan 176 kilometer yn ’e oere. Dêrmei liket Leslie neffens de ferwachtings “de krêftichste stoarm sûnt 1842” yn Portugal te wêzen. It komt selden foar dat in Atlantyske orkaan it Iberysk skiereilân berikt.
Leslie kaam sneon yn ’e omkriten fan Figueira da Foz oan lân, likernôch twahûndert kilometer benoarden Lissabon. Fanwege de hurde wynstjitten waard dêr sneontejûn besletten om de besikers fan in konsert yn de konserthal te hâlden. Yn it distrikt Coimbra, dêr’t Figueira da Foz ek yn leit, liket de skea it grutst te wêzen.
Foar safier bekend binne der gjin deaden fallen en Portugeeske media berjochtsje dat der oant no ta allinnich lichte ferwûnings bekend binne. Tsientallen fleantugen, ûnder oare yn Lissabon, Porto en op Madeira bliuwe sneintemoarn noch oan ’e grûn. Leslie lûkt no troch Spanje, yn noardeastlike rjochting. Dêr wurdt ek rekken holden mei in protte delslach en wynpûsters fan sa’n hûndert kilometer yn ’e oere. It is noch net dúdlik hokker paad Leslie yn Spanje krekt ôflizze sil.


title: Warnsbetinking 2018: Sûnder mienskip gjin takomst

maintext:
It Stiftingsbestjoer hat fan in 80 pleatslike belangen – fertsjintwurdigjend in 100 doarpen – in ynfolle oarkonde krigen mei in posityf antwurd op dy fraach. Negative reaksjes ha wy eins net hân. In moai resultaat. It belang fan in libbene mienskip wurdt yn gâns doarpen field. Dêrom kin de lêste Warns-betinking mei rjocht ek Mienskipsdei neamd wurde. Mooglik in namme foar de takomst.
De lêste tiid wurdt gauris praat oer ‘legacy’ , in term foar de mooglike opbringst fan LF2018. Foar de Warnsbetinking yn 2018 hat it Stiftingsbestjoer de bestjoeren fan pleatslik belang frege, oft se harren yn harren doarp of doarpen, yn it ramt fan de KH, ferbûn fiele oan dy mienskip, en oft se der harres ta dwaan wolle om dy mienskip fleurich en geef te hâlden. Troch migraasje en globalisearring kin de (Fryske) mienskip maklik ûnder druk komme te stean en is yntegraasje oan de oarder.
Roel Falkena hat as âld-foarsitter fan de Stifting Slach by Warns in ynliste oarkonde mei alle nammen fan de doarpen der op oanbean oan deputearre Kramer fan de provinsje Fryslân mei de wurden : Wy biede Jo hjirby de oarkonde oan mei de nammen fan alle pleatslike belangen mei de winsk dat jimme it sjen sille as stipe foar jimme polityk fan libbene fisken. (Deade fisken streame mei it wetter mei, mar libbene fisken swimme der yn op).
Deputearre Kramer krige dêrnei it wurd en lei der de klam op dat de mienskippen sels in earste taak ha om dy mienskip fleurich en geef te hâlden. As aktueel foarbyld joech er swimmer Maarten van de Weijden, dy’t it mienskipsgefoel by de Friezen oanspruts mei syn Alvestêde-swimtocht.
It programma waard fuortset mei in muzikale presintaasje fan folkband Reizger út Riis. Benammen it lêste liet mei as titel Grûn fan ús bestean makke yndruk en joech goed wer wat de mienskip foar jo identiteit betsjutte kin. De doarpen sels wienen ek útnûge om mooglik in bydrage te leverjen. Acht bestjoeren hawwe dêr gebrûk fan makke troch in liet, in gedicht oer it doarp of it lânskip, of mei in koarte tekst oer gearwurking yn de mienskip ta te stjoeren.
Omwille fan de tiid hienen wy 2 ‘doarpen’ útnûge om dy bydrage op it Klif nei foaren te bringen. De oare bydragen waarden yn it programmaboekje neamd. Sa presintearre Jantsje Post út Winaam it gedicht Tidigje. Yn it gedicht jout de dichteres oan hoe’t hja yn it doarp op taal en ferhaal kommen is. Elly Attema út Blauhûs fertelde oer en lies foar út it gedicht Myn Blauhûs, dêr’t it libben en wenjen oan de bochtsjende Himdyk foar de ynwenners sintraal stiet.
Mei as ôfsluting it mienskiplik sjongen fan It Heitelân en it delheljen fan de Fryske flagge wie de betinking ôfrûn en koenen de dielnimmens foar in neisit nei kultureel sintrum De Spylder yn Warns.
Bestjoer fan de Stifting Slach by Warns


title: 88 persint beswieren guozzegebieten ôfwiisd

maintext:
Fan de 132 beswieren dy’t lânbrûkers yntsjinnen tsjin it oanpassen fan de guozze-opfanggebieten binne 116 ôfwiisd en 16 takend. De provinsje Fryslân skerpe ferline jier de guozze-oanpak oan. Dat barde neidat bliken die dat it doel fan 5-10% minder skea oan it gers net helle waard. De perselen fan de beswiermakkers dêr’t it beswier fan takend is, binne tafoege oan de opfanggebieten.
De Kommisje foar beswier en berop behannele de klachten yn twa harksitten. De perselen dy’t de provinsje oan de opfanggebieten tafoeget, lizze benammen yn it gebiet om de Deelen hinne en by de Alde Feanen. It giet om in totaal oerflak fan sa’n twahûndert bunder.
Oanskerpe oanpak
De regeling Fryske Guozze-oanpak rint fan 2014 oant 2020. Yn 2017 waard der in tuskenevaluaasje hoilden. Dêr blykte út dat it doel fan minder skea oan it gers net helle waard. Provinsjale Steaten stelden doe in oanskerpe Guozze-oanpak fêst. Underdiel dêrfan wie dat de foerazjeargebieten, ek wol opfanggebieten neamd dêr’t boeren in fergoeding foar krije, lytser yn omfang waarden. Dat gie nei 20.700 hektare, tsien persint minder oerflak as eartiids. Minder opfanggebieten betsjut mear gebieten dêr’t jagers de guozzen ferjeie meie.


title: Waarpraatsje: in bytsje hjerstich

maintext:
DE JOUWER – It waar kriget sa njonkelytsen in wat hjerstiger karakter.
Yn ’e nacht fan moandei op tiisdei rekket de loft berûn. De wyn komt út it westen en is matich, by de kust lâns en boppe de Iselmar frij krêftich. It wurdt 9 graden.
Tiisdei is de loft ek berûn en kin it sa út en troch wat reine. De westewyn is matich oant frij krêftich, by de kust lâns en boppe de Iselmar krêftich oant hurd. It wurdt 13 graden.
Woansdei feroaret der net folle oan it waar. Wy sille de sinne net al te folle sjen en in dripke reinwetter is net hielendal útsletten. It wurdt op ’e nij om de 13 graden hinne.
Jan Brinksma