title: Tsjerken en taalminderheden moatte wike foar brúnkoal

maintext:
Yn it easten fan Dútslân wennet in lytse taalminderheid dy’t de Sorben hjit. Hja prate de taal Sorbysk. Dy taal is besibbe oan it Tsjechysk en Poalsk en waard earder yn it grut part fan East-Dútslân praat. Der binne no noch sa’n fytichtûzen sprekkers oer.
Mei de Sorben en it Sorbysk giet it dus net sa goed. Dat wurdt net better troch de winning fan brúnkoal yn de streek dêr’t hja wenje. Om grutskalige winning mooglik te meitsjen wurde grutte masines brûkt dy’t de koal út ‘e grûn helje. Alles wat yn it paad fan dy masines stiet, moat wike. De ôfrûne tsientallen jierren binne al in soad Sorbyske doarpen dêrom sloopt.
Doe’t Dútslân wer ien waard, hopen de Sorben dat de brúnkoalwinning en it slopen fan harren doarpen ophâlde soene, mar dat kaam net út. Oan ‘e dei fan hjoed ta giet it troch. It ûnteigenjen fan gebouwen omreden fan brúnkoalwinning kin yn Dútslân hiel maklik. Der steane noch ferskate Sorbyske doarpen op ‘e nominaasje om sloopt te wurden.
It Sorbyske gebiet is net it iennichste dat te lijen hat ûnder de Dútske brúnkoalwinning. Tsjin ‘e Dútsk-Belgyske grins oan leit ek in gebiet dêr’t doarpen platmakke wurde om de grûnstof te winnen. Ferline wike is de histoaryske domtsjerke fan it doarp Immerath proai wurden fan ‘e sloopkûgel. Pleatslike aksjefierders en natoerorganisaasje Greenpeace hiene noch besocht om de dom te besetten, mar dat wie omdôch.


title: Lúksemburch wol mear romte foar de eigen taal

maintext:
Yn Europeeske lannen is de memmetaal fan de grutste of ynfloedrykste groep minsken meastal ek de offisjele taal. Soms binne der ferskate taalgroepen en ferskate offisjele talen, lykas yn Switserlân en België. Lúksemburch is in bysûnder lân, wat dat oangiet. De oerheid brûkt dêr nammentlik net de taal fan de befolking.
De oarspronklike taal fan de Lúksemburchske befolking is it Lúksemburchsk, in taal dy’t nau besibbe is oan it Dútsk en ek gauris as Dútsk dialekt sjoen wurdt. De sprektaal yn Lúksemburch is it Lúksemburchsk en de befolking skriuwt meastal yn it Dútsk of yn in Lúksemburchske fariant fan it Dútsk. De oerheid skriuwt lykwols hast allinne mar yn it Frânsk, sels al binne it Dútsk en it Lúksemburchsk ek offisjele talen. Dêrtroch kriget in besiker fan Lúksemburch gauris de yndruk dat er yn in Frânsktalich lân is: de strjitnammen, de ferkearsbuorden, se binne ommers allegear yn it Frânsk.
Wêrom Frânsk?
Dy situaasje is foar in part in erfskip út de tiid dat Lúksemburch by België en Frankryk hearde. Foar in part is it ek in erfskip út de tiid nei de Twadde Wrâldoarloch, doe’t de oerheid fan Lúksemburch sjen litte woe dat it lân anty-Dútsk wie. En it feit dat der yn Lúksemburch in hiel soad bûtenlanners wenje en wurkje, benammen Portugezen, Frânsen en Belgen, dy’t faak wol Frânsk mar gjin Lúksemburchsk prate, spilet ek mei.
Fjirtich aksjepunten
It Lúksemburchske regear hat yn 1984 it Lúksemburchsk al de status jûn fan ‘nasjonale taal’. Dat betsjutte oant no ta neat foar de praktyk. Dat moat oars. De Lúksemburchske oerheid sil de eigen taal de kommende tiid in grutter plak jaan. Dêrfoar binne fjirtich aksjepunten fêststeld. In pear dêrfan binne:
– Der komt in Lúksemburchske taalakademy, dy’t de taal útwreidzje moat foar offisjeel gebrûk.
– Der komt in grut, nij online-wurdboek fan it Lúksemburchsk.
– Lúksemburch sil der by de EU op oanstean dat it Lúksemburchsk in offisjele EU-taal wurdt.
– Der komt in kampanje om it Lúksemburchsk neffens de offisjele regels te skriuwen.
– Oerheden wurde derta oanfitere om it Lúksemburchsk te brûken.
– Der komme mear boeken en films yn it Lúksemburchsk.
De minister fan kultuer fan Lúksemburch, Guy Arendt, seit dat it net it doel is dat it Lúksemburchsk it Frânsk ferfangt as oerheidstaal, mar dat it dêrneist in plak kriget.
Meartaligens: goed of min?
Yn Lúksemburch wurdt de lêste tiid in soad diskusjearre oer de plannen. Minsken dy’t har steure oan de Frânske ynterferinsjes yn it Lúksemburchsk sjogge in kâns om fia in taalakademy de taal te ‘suverjen’. Oaren moatte dêr neat fan hawwe. Guons wolle dat it Lúksemburchsk de skriuwtaal wurdt en dat bûtenlanners twongen wurde om de taal te learen. Oaren wurdearje it krekt dat Lúksemburch troch de Frânsktaligens fan ‘e oerheid sa tagonklik is foar ymmigranten út oare Europeeske lannen.
Kristine Horner docht oan de universiteit fan Sheffield yn Ingelân ûndersyk nei de taalsituaasje yn Lúksemburch. Hja seit: “It Lúksemburchs wurdt ynienen serieus nommen. Ik sjoch it as in noflike ferrassing. De âlde opfetting fan meartaligens wie dat bern allinne thús Lúksemburchsk prate, dat se op skoalle yn it Dútsk it lêzen en skriuwen leare en dat se dêrnei it Standertfrânsk oanleare.” Neffens har foarmje de nije plannen in ferbettering fan it ûnderwiis, omdat alle bern op skoalle mear plak krije om har memmetaal te brûken en dêryn te learen.

fasttext_language: fy


title: Waarpraatsje: rûch, ritich en ûnlijich

maintext:
DE JOUWER – Nei in rêstich mar griis wykein krije we een rûge wike mei bytiden ûnlijich waar. It sil tige ritich wêze.
Yn de nacht fan snein op moandei is de loft meastentiids berûn en leit de temperatuer krekt boppe it friespunt. Moandei is de loft ek berûn en yn de rin fan de dei sil it sa út en troch reine. De súdlike oant súdwestlike wyn hellet oan oant matich of frij krêftich. Yn de jûn jout de wyn him wer wat del. It wurdt oerdei viif graden. Yn de nacht fan moandei op tiisdei is de loft ek berûn en wurdt it trije graden. Oerdei bliuwt it net drûch, mar is der ek kâns op wat sinne. De wyn komt út it westen en is frij krêftich. It wurdt op ’e nij fiif graden.
Nei tiisdei bliuwt it ritich mei buien, miskien wol mei winterske delslach. Tongersdei is der kâns op stoarm.
Jan Brinksma


title: Waarpraatsje: tige rûch

maintext:
DE JOUWER – It wurdt tongersdei in tige rûge dei. Der is kâns op stoarm. It swiertepunt leit lykwols yn it midden fan Nederlân, mar ek yn Fryslân giet it der om wei.
Yn de nacht fan woansdei op tongersdei sil it út en troch reine mar der is ek kâns op wiete snie. De temperatuer leit krekt boppe it friespunt. De wyn komt earst út it súden en is matich oant frij krêftich, mar draait letter yn de nacht nei it westen en hellet oan oant krêftich of hurd. Boppedat is der kâns op swiere wynstjitten. Tongersdei falt der earst noch rein of wiete snie en stiet der in krêftige oant hurde, miskien wol stoarmeftige wyn út it westen. By de kust lâns stiet der in skoft in (swiere) stoarm. Yn de hiele provinsje is der kâns op swiere oant tige swiere wynstjitten. It wurdt oerdei om de trije graden hinne en der kin yn de middei sa út en troch noch in bui falle. Yn de rin fan de dei jout de wyn him stadichoan wat del.
Freed is it in stik rêstiger. De loft is berûn en hielendal drûch bliuwt it net. De wyn is matich en komt út it súdwesten. It wurdt fjouwer graden.
Warskôgings
Yn de nacht fan woansdei op tongersdei en yn de moarntiid kin it op guon plakken glêd wurde troch wiete snie.
Tongersdei is der kâns op swiere oant tige swiere wynstjitten.
Jan Brinksma


title: Protte minsken ferwûne nei ynstoarten tuskenflier yn beursgebou Jakarta

maintext:
Yn de Yndonezyske haadstêd Jakarta is in tuskenflier yn it beursgebou nei ûnderen kaam. De rûzing oer it tal ferwûne minsken rint útinoar fan tweintich oant hûndert. It ynsidint barde yn Jakarta om it middeisoere hinne. Op bylden fan Yndonezyske media is te sjen dat de yngong fan it gebou fol leit mei pún. It is net dúdlik wêrtroch’t de flier ynstoarte koe. Neffens de plysje is der gjin sprake fan in bomoanslach.
Hoefolle minsken oft yn it gebou wiene op it momint fan de ynstoarting is ek ûnbekend. Neffens lokale media wie der in grutte groep studinten op besite. De hiele beurs wie efkes ûntromme, mar is ûnderwilens wer yn bedriuw.


title: Wrâldkampioenskip FRYSK en NK Ynternasjonaal damjen

maintext:
NK – FRYSK!
Sneon 29 desimber waard foar de tredde kear in Nederlânsk Kampioenskip FRYSK! organisearre troch de Stifting WFD. FRYSK! is Fries damjen mei mar fiif skiven de spiler. De fariant is ûntwikkele om oare tinksporters en begjinnende spilers in oantreklik spul te bieden, dy’t de sterke kanten fan it Frysk damjen behâldt (op it skerpst fan de snee, smelle remisemarzje, grutte kompleksens) en tagelyk de mooglikheid biedt om sûnder iepeningsteory en yngewikkelde slachsetten te spyljen.
Bysûnder is dat sawat in fjirde part fan it dielnimmersfjild bestie út spilers dy’t fan it ynternasjonale damjen of skaken ôfkomstich binne. Ien fan harren, Foeke Tiemensma fan Frjentsjer, dy’t it Frysk damjen sûnt 2014 docht, waard mei in foarsprong fan in fol punt kampioen. In oar, Hans Jansen fan Amstelfean, fersloech yn de earste omloop fuortendaliks de kampioen fan ferline jier, Jelle Wiersma. Wiersma belâne dêrnei achteryn it peloton, en wist him pas nei in hiel soad muoite wer op deselde hichte te damjen as Jansen. De twa dammers krigen sa noch in dield twadde plak. Nije dielnimmers wiene Hans van Dijk (ynternasjonaal damjen; Twizelerheide), Hans Larooij (ynternasjonaal damjen; Lelystêd) en Herbert Tulleken (skaken; Amsterdam).
Einútslach
1 (6,5 pt.) Foeke Tiemensma-Frjentsjer. 2-3 (6pt.) Jelle Wiersma, Hans Jansen. 4 (5,5pt.) Marten Walinga. 5-7 (5pt.) Willem Schaap, Fedde Wiersma, Tsjerk Wijbenga. 8-9 (4,5 pt.) Cor Kooistra, Klaas Wiersma. 10-12 (4pt.) Folkert Groenveld, Jan Nauta, Dicky van der Meer. 13-14 (3,5 pt.) Wiebren Ykema, Liuwe Westra. 15-18 (3 pt.) Klaas van der Goot, Herre Klaas Ykema, Herbert Tulleken, Hylke Algra. 19-20 (2,5pt.) Bauke Dijkstra, Ype Boelens. 21-22 Hans van Dijk, Hans Larooij.
WK Frysk damjen: stân fan saken
Nei ôfrin fan it toernoai waard foar sa’n 30 minsken in presintaasje jûn oer de stân fan saken oangeande it Wrâldkampioenskip Frysk dammen dat foar augustus 2018 op ’e rol stiet. Trije kwalifikaasjewedstriden binne al holden (Europeesk, Tsjechysk en Italiaansk kampioenskip), twa grutte kwalifikaasjetoernoaien sitte deroan te kommen: Fryslân Iepen 2018 begjin maart yn Frjentsjer en it NK ynternasjonaal en Frysk damjen yn Harns, fan 3 oant en mei 13 april, mar de finansiering fan it hiele projekt rint swier efter op de plannen. Nei mear as in healjier hurd bealgjen hat de organisaasje noch mar sicht op in tredde part fan de ynkomsten. Lokale en provinsjale oerheden, en parten fan it bedriuwslibben stypje het projekt lykwols, mar grutte provinsjale fûnsen en profesjonele fûnsewinners litte it ôfwitte.
It liket derop dat de organisaasje mear as trijekwart fan de finansiering út it bedriuwslibben helje moat, en dat is net te dwaan. Ut de seal wei waarden ferskillende oplossingen oandroegen, lykas crowdfunding, sprieding fan it evenemint oer mear as ien lokaasje en besunigje. Ferskillende oanwêzigen seine dat se it trochgean fan it wrâldkampioenskip tige wichtich fine. Dat waard troch de oanwêzige fertsjintwurdigers fan it Keninklik Nederlânske Dambûn ûnderstreke.
NK ynternasjonaal damjen te Harns
De Stichting WFD hat yn oerlis mei de oanwêzige fertsjintwurdigers fan it Keninklik Nederlânske Dambûn besletten dat wrâldkampioen Roel Boomstra ien fan de dielnimmers wêze sil oan it NK ynternasjonaal damjen te Harns. Dat NK sil tagelyk mei it earste NK Frysk damjen holden wurde.
De fertsjintwurdigers fan it Keninklik Nederlânske Dambûn, de oanwêzige topdammers Roel Boomstra


title: Ferkeap giftige kûgelfisk bringt Japanske stêd yn ûnstjoer

maintext:
In Japanske supermerk hat in flater makke mei faaks wol deadlike gefolgen. De winkel yn Gamagori hat poarsjes ‘fugu’, kûgelfisk, ferkocht, sûnder de tige giftige lever derút te heljen. Fia lûdsprekkers op ’e dyk wurde bewenners warskôge om de delikatesse stean te litten. De kûgelfisk is sa giftich dat elk flaterke by it tameitsjen derfan in deadlike ôfrin ha kin. Jiers bedarje ferskate minsken yn Japan mei in fugufergiftiging yn it sikehûs. Ofhinklik fan de soart, hat de fugu in senuwgif yn ’e hûd, de aaistokken en de lever.
Fugu mei allinnich tamakke wurde troch koks mei in spesjale fergunning. Tradisjoneel moatte dy ek de earste hap nimme om te bewizen dat de fisk giffrij is. Tsjintwurdich wurdt de fisk ek kweekt sûnder it gif yn ’e organen, al binne in protte tradisjonele sjefs der net gerêst op dat de kweekfisk hielendal feilich is. De supermerk yn Gamagori hat fiif poarsjes ferkocht, dêrfan binne der no trije terjochte.


title: Ynboargerje yn Ingelân kin meikoarten ek yn it Kornysk

maintext:
Wa’t út in oar lân komt en ynboargerje wol yn Kataloanië, leart as earste Katalaansk. Wa’t yn Fryslân ynboargerje wol, docht dat yn it Nederlânsk. Kennis fan de Fryske taal is gjin diel fan it ynboargeringstrajekt, ek al freegje ymmigranten dêr soms wol om, lykas koartlyn yn Ferwert noch barde (link).
Yn Ingelân is it ynboargeringstrajekt Ingelsktalich, mar it Britske Hegerhûs wol dat der ek mooglikheden komme om it yn it Kornysk te folgjen en it ynboargeringseksamen yn de Kornyske taal ôf te lizzen. Baronesse Smith fan de Labourpartij en baronesse Williams fan de konservativen meitsje harren dêr sterk foar.
It Kornysk hat yn 2014 de status fan in beskerme minderheidstaal yn Ingelân krige.
Tusken 2005 en 2013 koene minsken dy’t yn it Feriene Keninkryk ynboargerje woene dat nei eigen kar yn it Ingelsk, Gaelic of Welsk dwaan. Yn al dy jierren hat ien persoan foar in ynboargering fia it Gaelic keazen. Nimmen woe yn it Welsk ynboargerje. Sa goed as elkenien keas foar de Ingelsktalige ferzje. Dêrom is de produksje fan net-Ingelsktalige ynboargeringsmaterialen yn 2013 beëinige. Tom Brooks, heechlearaar ymmigraasjerjocht oan ‘e universiteit fan Durham, ferwûnderet him deroer dat it Kornysk no wol brûkt wurde sil, wylst dat folle minder sprekkers hat as it Welsk en Gaelic.
It Kornysk wurdt praat yn de regio Cornwall, yn it súdwesten fan Ingelân. It is in Keltyske taal en is om 1800 útstoarn. Yn de 20e ieu begûnen minsken yn Cornwall de taal wer te learen en oan ‘e bern troch te jaan. Der binne no in pear hûndert sprekkers fan.


title: 2018 Ferhalen

maintext:
Ferhaleferteller Gerda van der Wijk hat in grutte leafde foar de Fryske taal. Dy passy is al ier ûntstien troch as bern mei te dwaan oan de foardrachtkriich FeRstival yn Drachten. Dêrnei hat se fyftjin jier toanielspile by MRV Tesselschade yn Hurdegaryp. Sûnt 1987 wurket Gerda by de Afûk en se hat yn al dy jierren in hiel soad berneboeken oerset yn it Frysk. Yn 1992 is se begûn mei it jaan fan lêzingen, benammen foar frouljusferieningen. De lêzing oer Simke Kloosterman wie in grut sukses, sawol yn as bûten Fryslân.
Yn it ramt fan ‘2018 Verhalen’ hat Gerda no in lyts programke gearstald mei as ûnderwerp: Fjouwer Fryske skriuwers en harren wurk. Der sil proaza en poëzy foardroegen wurde fan Tiny Mulder, Fedde Schurer, Berber van der Geest en Willem Abma. Elkenien is wolkom op 26 jannewaris o.s. tusken 19.00 en 22.00 oere oan Bûterhoeke 3 yn Ljouwert. De earste lêzing begjint om 19.15 oere, de twadde om 20.15 oere en de lêste is om 21.15 oere. De lêzing duorret omtrint 15 minuten.


title: Wetterskip Fryslân drok mei it ôffier reinwetter

maintext:
Wetterskip Fryslân is ek hjoed, tongersdei 4 jannewaris 2018, mar drok om al it reinwetter sa gau mooglik ôf te fieren. De meiwurkers fan it Wetterskip hâlde de wurking fan de poldergemalen ekstra yn ’e gaten.
De ôfrûne fjouwer moanne wiene stronttrochwiet. Der is de moanne sa’n 20-40 mm mear delslach fallen as normaal (sa’n 80-90 mm de moanne). De moannen oktober oant en mei desimber wiene slim wiet. Foar Wetterskip Fryslân reden om de Fryske boezem oanfoljend te bemeallen, om’t de natuerlike ôffierkapasiteit fia de spuislûzen te lyts wie troch ferhegingen fan it bûtenwetter. Mei it bemeallen slagget it goed om de wetterstân op de Fryske boezem en yn de polders binnen de grinzen fan de peilbesluten te hâlden. Nei it wykein folget in drûge perioade.
Boaiem is fersêde
De boaiem is flink sêd wurden en nimt dêrtroch noch mar in bytsje wetter op. Mei de oanfoljende bemealling besiket Wetterskip Fryslân mooglik wetteroerlest foar te wêzen. Lokaal kin der tydlik wetteroerlêst ûntstean. De klachten dy’t Wetterskip Fryslân kriget geane fakentiden oer it grûnwetter. Troch de grutte hoemannichte delslach komt it grûwetter fierder omheech. Foar it ôfwetterjen fan persielen is net it Wetterskip Fryslân ferantwurdlik, mar de partikuliere eigeners. It peilbehear fan it wetterskip hat dêr mar in lyts bytsje ynfloed op.
Meld oerlêst
Wa’t oerlêst hat troch heech wetter yn ’e sleat, ferstopte dûkers sjocht of oare saken dy’t in goede ôfwettering behinderje kin kontakt opnimme troch it algemiene nûmer fan Wetterskip Fryslan te skiljen: 058 – 292 22 22 of (bûten kantoaroeren) it Miljeu-Alarmnûmer: 058- 212 24 22.


title: Tresoar siket aventoerlike skriuwer (m/f)

maintext:
Foar it literêre útwikselingsprojekt Other Words/Oare Wurden siket Tresoar nei in Fryske skriuwer dy’t de útdaging oandoar om acht wike lang yn Ierlân te wenjen en te wurkjen.
It projekt Other Words/Oare Wurden is in ynternasjonaal literêr útwikselingsprojekt. Doel is om in netwurk op te bouwen fan skriuwers yn lytse- en minderheidstalen yn Europa. Njonken Fryslân dogge Baskelân, Ierlân, Slovenië en Masedoanië mei oan it projekt. Earder ferbleaune der ek al Fryske skriuwers yn San Sebastián (Baskelân), Bitola (Masedoanië) en Maribor (Slovenië). Ljouwert ferwolkomme ek al fjouwer bûtenlânske skriuwers.
Hjoed begjint de seleksjeproseduere foar it folgjende ferbliuw: in Fryske auteur mei yn de simmer fan 2018 acht wiken nei Dublin (Ierlân) om ynspiraasje op te dwaan, te (net)wurkjen en diel te nimmen oan kulturele aktiviteiten. Hy of sy docht dêrfan ferslach yn blogs. Foar dat útdaagjende karwei siket Tresoar in skriuwer of skriuwster mei in goed plan, de nedige ûnderfining yn de literêre wrâld en in sûne doasis moed. Behearsking fan de Fryske taal is wol fereaske: it ferbliuw moat resultearje yn in literêr wurk fan maksimaal 5000 wurden, yn it Frysk. Dat wurk wurdt oerset yn fiif talen foar publikaasje op de webside fan Oare Wurden/Other Words en yn in boekwurk.
Oant 15 maart is der de mooglikheid om in foarstel yn te tsjinjen. De skriuwer (m/f) fan it bêste foarstel reizget ein juny nei Dublin ôf. Foar ûnderdak wurdt soarge, en der is in honorarium en fergoeding fan de ferbliuws- en reiskosten beskikber.
Klik hjir foar in wiidweidige omskriuwing fan de funksje en mear ynformaasje oer it seleksjeproses. Mear ynformaasje oer Other Words/Oare Wurden is te finen op www.oarewurden.frl.
It projekt Other Words/Oare Wurden wurdt útfierd troch Tresoar, yn gearwurking mei stichting LF2018, Lân fan Taal en de provinsje Fryslân.


title: Súdwest-Fryslân kriget lof om flechtlingewurk

maintext:
De kampanje ‘Fan flechtling oant fierljepper’ fan de gemeente Súdwest-Fryslân falt tige goed by VluchtelingenWerk Nederland. “In goed ferhaal en goed betocht”, seit de sjuery dy’t de kampanje nominearre foar de VluchtelingenWerk Award 2017.
Neist Súdwest-Fryslân wiene der nominaasjes foar Utert, Eindhoven en Dalfsen. Dy lêste gemeente krige úteinlik de priis. “Wy lokwinskje Dalfsen, mar binne fansels tige grutsk op ús nominaasje”, seit wethâlder Stella van Gent. “Dat lit sjen dat ús gemeente syn belied ta útdrukking komme lit yn in suksesfolle en tûke oanpak. De nominaasje is foar ús in stipe.”
De kampanje fan Súdwest-Fryslân lit sjen hokker stappen oft in flechtling as statushâlder allegear trochrinne moat. “Dêrmei leveret de gemeente in grutte bydrage oan it kreëarjen fan draachflak”, lit direkteur Dorine Manson fan VluchtelingenWerk Nederland witte. “Alle wichtige organisaasjes wurde by de problematyk om de flechtling belutsen, mar de gemeente hâldt de regy.”
De gemeente hat yn syn kampanje in dúdlik eigen aksint lein: it beheinen fan skulden fan flechtlingen. “In faak ûnderskat ferskynsel dat de yntegraasje foar langere tiid yn ‘e wei stean kin”, seit Manson. “Troch dat oan te pakken kin der flugger boud wurde oan in nije takomst. It is te bewûnderjen dat de gemeente nettsjinsteande in beheind tal statushâlders yn ferhâlding ta oare gemeenten mei mear ynwenners it op de wurklist hâldt, ek troch it nije kolleezje. In moai foarbyld foar oare lytsere gemeenten en in prachtich foarbyld fan Fryske mienskipssin.”


title: ‘Binnenplaats’ fan Joost Baars bêste Nederlânsktalige bondel fan it jier

maintext:
De VSB Poëzijpriis 2018 giet nei Joost Baars. De sjuery fan de 24e en lêste edysje fan de priis foar Nederlânsktalige poëzij bekroant dêrmei de bondel Binnenplaats, it debút fan de Amsterdamske dichter en boekhanneler. “It is in hallusinante, mystike bondel”, seit de sjuery. “It freget tiid om deryn troch te kringen, mar by eltse kear wer lêzen groeie de gedichten en lûke se je mei yn harren syktocht nei of konfrontaasjes mei it transedinte.” Joost Baars naam de priis op de spannende útrikkingsjûn yn Diligentia yn De Haach út hannen fan sjueryfoarsitter Maaike Meijer yn ûntfangst. De bondels fan de dichters Charlotte Van den Broeck, Marije Langelaar, Tonnus Oosterhoff en Mieke van Zonneveld wiene ek nominearre en makken kâns op de priis.
Bas Kwakman, direkteur fan Poetry International Rotterdam, sûnt 2011 organisator fan de útrikking fan de VSB Poëzijpriis, kundige yn syn iepeningswurd it fuortbestean fan in foarse, jierlike priis foar de bêste Nederlânsktalige poëzijbondel oan. De finansiering dêrfoar wurdt de kommende jierren garandearre troch it Elise Mathildefûns en it Van Beuningen / Peterich-fûns. De organisaasje bliuwt yn hannen fan Poetry International. It VSB-fûns, dat de VSB Poëzijpriis jierrenlang romhertich stipe hat, draacht by oan in goede oergong.
De VSB Poëzijpriis is sûnt 1992 dé priis foar Nederlânsktalige poëzij en bekroant jierliks de bêste Nederlânsktalige bondel mei in bedrach fan € 25.000,-. De priis waard útrikt oan grutte laureaten, lykas Hugo Claus, Leo Vroman, Gerrit Kouwenaar, Rutger Kopland en Anneke Brassinga. Resinte winners wiene Ester Naomi Perquin, Ilja Leonard Pfeijffer en Hannah van Binsbergen. De VSB Poëzijpriis 2018 dy’t tongersdeitejûn útrikt waard is de lêste yn ’e rige. In oanpassing yn it donaasjebelied fan it VSB-fûns dat de priis finansjeel stipe, makket dat de bekroaning fan in poëzijbondel net mear past yn de nije koers fan it fûns.
Poëzijwike 2018 – 25 o/m 31 jannewaris
Sûnt 2013 bondelen bekende poëzij-eveneminten as Gedichtedei, de VSB Poëzijpriis, Dichter des Vaderlands en de Turing Gedichtewedstriid harren krêften yn de Poëzijwike. Mei de bondeling fan aktiviteiten wolle de partners in grutter berik kreëarje foar poëzij. De Poëzijwike 2018 hat as tema ‘teäter’. Dichter en teätermakker Peter Verhelst skreau it Poëzijgeskink 2018. Oeral poëzij dizze wike. Sjoch foar alle aktiviteiten op poëzieweek.com.
Ferjit ek net de Grutte Gedichtejûn fan Frysk Literêr Tydskrift Ensafh yn Neushoorn Ljouwert op tongersdei 1 febrewaris, as neigesetsje fan de Poëzijwike!


title: Fryske ‘spearsmiter’ wol mei unike ûntúchbestridingsmetoade de grins oer

maintext:
It yn Kollum fêstige 100% miljeufreonlike ûntúchbestridingsbedriuw Weed Free Service hat oan it begjin fan it nije waaksseizoen foar frjemde eksoaten in stipepunt yn Seewolde en Hardenberg iepene.
De ûndernimming, dy’t lanlik in soad sukses hat by it tebekbringen en eliminearjen fan foar de natuer, minske en gebouwen skealik frjemd plantguod lykas de reuzebeareklau en de Japanske readskonk (Polygonim L), wol útwreidzje nei lannen as België, Ingelân en Dútslân. Dêr wurde eigeners fan iepenbier grien, paden, bedriuwshiemen ek mei klam twongen destruktive ûnkrûden miljeufreonlik út ’e wei te romjen of werom te kringen, soke neffens EU-rjochtlinen.
Direkteur en pionier Harry Kloosterman hat lânsen mei spesjale spearpunten ûntwikkele, dy’t keppele oan in mobile hegedruk-hytwetterynstallaasje, tige effektyf blike te wêzen. Foar elk stik túch set er in oare spearpunt, in bepaalde wurkdruk en in bepaalde wettertemperatuer yn.
“It is in kwestje fan sekuer ynstellen, injektearjen, fêstheakjen of snijen en weromlûken,” ferklapt Kloosterman. “Yn Nederlân is de reuzebeareklau dy’t brânwûnen feroarsaket, in ferskynsel om bang fan te wêzen, neist de Japanske readskonk, wetterkrassula en it galleblêd. Foar it weromkringen sette we terreinweinen en lytse pontonboaten yn mei oan board in kompakte hegedruk- hytwetterynstallaasje. Wy kinne oeral by komme.”
Japanske readskonk: de huzefernieler
Yn lannen as België en Ingelân lizze eigeners fan gebouwen foaral wekker fan de fluch oanwaaksende Japanske readskonk. De woartels dêrfan kringe troch en splite fûndearringen en dan muorren fan bygelyks huzen, dy’t dêrtroch ûnbewenber en net te ferkeapjen binne. Yn keapkontrakten is de oanwêzigens fan dy eksoat in ûntbinend betingst wurden.
Om’t Kloosterman net maklik oan alle fragen út it bûtenlân foldwaan kin – de oanrydtiden binne in punt – is er no oan it sykjen nei bûtenlânske ûndernimmers dy’t mei syn lisinsje syn lânsen en spearen brûke meie om de striid mei de frjemde eksoaten oan te gean. Yn Nederlân hat er sechtjin minsken oan it wurk en hy ferwachtet dat er dizze maitiid en simmer mear folk oanlûke moat.
Mear ynfo: www.weedfreeservice.nl


title: Haw wille mei it Frysk yn it jier fan de Kulturele Haadstêd

maintext:
Om’t ús folk in dei âlder wurdt en no wolris wat help nedich hat, ha ‘k as Fries om utens nei inkelde desenniums wer geregeldwei kontakt mei bedriuwen en ynstânsjes op De Jouwer. Moai, kin ‘k nochris gewoan Frysk mei de minsken prate, tocht ik. Mar dat falt o sa ôf. Oft ik no in organisaasje skilje of in winkel ynstap, altiten set de oare partij yn it Nederlânsk útein. Benammen by de jongelju efter de supermerkkassa moat men meastentiids it net-ferbrekken steech folhâlde om der noch wat Frysk út te krijen. De folgjende klant wurdt wer fleurich yn it Nederlânsk begroete en dy praat gauris yn dyselde taal werom, ek al is er sels noch sa Frysktalich. Frysk is skynber net mear fanselssprekkend yn it iepenbiere libben. It Frysk dat ik fan jongerein ophein is boppedat gauris fan it soarte dêr’t my de teannen fan kromje. It Nederlânsk liket de measten makliker ôf te gean, sa fier is it hinne. Gjin niget. Yn it ûnderwiis kriget ús eigen taal fierstente min omtinken en op strjitte falt dy dus langer ek amper noch te learen. It stuit dat it Frysk gjin omgongstaal mear wêze sil yn grutte parten fan Fryslân komt sadwaande neieroan.
Mar sa hoecht it net te ferrinnen. Trends kinne omkeard wurde as we ús mar genôch bewust binne fan de konsekwinsjes dy’t ús hâlden en dragen hawwe, sjoch bygelyks nei it smoken yn iepenbiere romten en alkohol yn it ferkear. Yn dit gefal moatte we ôfweve mei it idee dat Frysk prate ûnfatsoenlik wêze soe. Krekt oarsom, minsken dy’t it brûken fan it Frysk behinderje, ferrinnewearje ús kulturele erfskip. Want, oars as mei in boesgroentsje, in taal slyt just as dy nét brûkt wurdt (lykas earder foarsitter fan de Ried fan de Fryske Beweging Jabik van der Bij dat ris formulearre, sjoch hjir).
It jier fan Ljouwert-Fryslân Kulturele Haadstêd kin in knierpunt wurde yn de lange histoarje fan it Frysk. Dy eigen taal is ommers de grutste kultuerskat fan de Fryske mienskip. Elkenien kin omraak bydrage oan LFKH18 troch it Frysk rûnom te brûken. Groetsje dêrfoar altyd yn it Frysk, oft jimme no fan hûs út Frysktalich binne of net, as sinjaal dat jo it petear (sa folle mooglik) yn it Frysk hâlde wolle (neffens it idee fan Hindrik van der Meer, sjoch hjirre). Fansels is it net de bedoeling om minsken bûten te sluten. Mar wa’t in taal net praat, kin dy lykwols faak al ferstean en de praktyk is in foarname learmaster. In moaie doelstelling soe wêze dat minsken dy’t de taal net (goedernôch) behearskje alle dagen fiif wurden fan Frysktaligen byleare (sjoch myn LFKH18-projektomskriuwing ‘Wy jouwe elkoar de fiif’ op Stipe.frl). Inoar op boartlike wize wat leare by elts petearke, dat jout perfoarst in soad wille en mienskipssin. En in goed gefoel; want it sadwaande sawol kwantitatyf as kwalitatyf mienskiplik wer op peil bringen fan de Fryske omgongstaal foarmet in tige wichtige bydrage oan it behâld fan ús Fryskeigen kulturele rykdom. Om dat te berikken, moat der wol man- en froumachtich meidien wurde, fansels. Dat, diel dit útstel yn jim fermiddens en op de sosjale media. Allegearre in protte taalwille tawinske yn 2018!
Nanne Hoekstra
Hjoed ek publisearre yn de Ljouwerter Krante en it Frysk Deiblêd.
Lês de eardere stikken oer dizze aksje nochris werom:
Mei-inoar kinne wy yn oardel jier it Frysk rêde
Sa grutsk as in Italiaan op ús taal
Taalsear is krekt as lânskipspine


title: Nij kolleezje gemeente Ljouwert presintearre

maintext:
It kolleezje fan de gemeente Ljouwert bestiet de kommende fjouwer jier út de PvdA, CDA, PAL/GrienLinks en D66. Dat is tiisdeitemiddei bekend wurden op in parsekonferinsje fan de gemeente. Sjoerd Feitsma en Henk Deinum fan de PvdA en Friso Douwstra fan it CDA komme werom as wethâlders. Hilde Tjeerdema út namme fan D66 en Herwil van Gelder fan PAL/GrienLinks binne nij yn it kolleezje. Tjeerdema wie de ôfrûne jierren fraksjefoarsitter fan D66 yn de Ljouwerter gemeenteried, Herwil van Gelder wie wethâlder fan GrienLinks yn de Grinzer gemeente De Marne.
Neffens it foarige kolleezje hat de PvdA ien wethâlder minder. Andries Ekhart komt net werom. Hy giet fierder as riedslid ûnder lieding fan Lutz Jacobi. It âld-Twadde Keamerlid wurdt de nije fraksjefoarsitter fan de PvdA yn Ljouwert.


title: Kostbere Fryske flagge tydlik te sjen foar publyk

maintext:
Hoe djoer oft er is, is net bekend, mar hy wurdt sûnt fyftich jier yn in klûs bewarre. It is in giel-read-blauwe flagge fan Noard-Fryslân, in stikje Dútslân mei fanâlds in Fryske befolking. De flagge is yn1842 makke en dêrmei foarmet er de âldste noch besteande Fryske flagge. Hy is fan maaie ôf foar publyk te besjen.
De flagge is restaurearre wurden en dêrby waard ûntdutsen dat der sân stjerren op steane. Dy steane lykas de pompeblêden foar de saneamde Fryske seelannen. Fierder stiet it biedwurd ‘leaver dea as slaaf’ derop en it Noard-Fryske wapen: in skyld mei in Deenske kroan, in tsjettel en in heale Dútske earn.
De bysûndere flagge is te besjen yn it Nordfriisk Instituut yn Bräist (Bredstedt). Om foar te kommen dat de kleuren fierder ferblikje, wurdt er yn in fertsjustere romte útstald.


title: Wy hawwe wer in universiteit (2)

maintext:
Troch Pieter van der Plank
It stik ‘Wy hawwe wer in universiteit’ (25 jannewaris 2018) oer de Fedde Schurerlêzing 2017 hat nijsgjirrigens oproppen en lêzers wolle sels neifraach (by oaren) dwaan. Dat meitsje ik op út it feit dat se my derop wize dat der yn myn stikje skiedskriuwing oangeande de universitêre fêstiging yn Ljouwert (1975-1985) persoanen oantsjut wurde dy’t ik lykwols net by namme neam. Wêrom sokke ‘mystery guests’? wie de fraach. Dy skiednis wurdt ommers droegen troch persoanen dy’t men, foar safier’t se der noch binne, nei har belibjen fan de gong fan saken freegje kinne soe. Mar dan moatte se wol by namme neamd wurde. Dy krityk is fansels tige wier en in ommissy yn myn stik. Yn de beheinde opset fan myn ferhaal hie it neamen fan ûndersteande tweintich minken lykwols in amper noch lêsber stik oplevere. Dêrom haw ik se konsekwint weilitten, ynklusyf myn eigen namme (en rol).
Ik jou it andert hjir as in oanfolling op myn stik. Byhearrende argyfstikken binne by my yn te sjen.
Tableau de la troupe: oanfolling en taljochting op
‘Wy hawwe wer in universiteit. De skiednis is om fan te learen’
De man dy’t al yn 1973 de earste plannen ûntwikkele foar in universiteit yn Fryslân en dy’t yn 1976 bestjoerlik as SSWL-dekaan ferantwurdlik wie foar de útfiering fan it eksperimint: prof. dr Jan Snijders (RUG).
Yn de Fryske Steaten wie Jaap Mulder as deputearre syn meispiler. De man dy’t de provinsjale belangen yn it projekt praktysk behertige: Lieuwe Bouma (dêrfoar ryksamtner yn Den Haach), hy hold kantoar yn it gebou fan de Fryske Akademy.
De SSWL-heechlearaar dy’t, alhoewol’t sit nimmend yn ’e Ûnderwiisrie, gjin nocht hie oan ‘Frysk’ ûndersyk: prof. dr Cor Vervoort (dêrfoar RULeiden).
De (meast AAF-)dosinten dy’t in (fakultatyf) lesprogram oer Fryske ûnderwerpen makken en mei-inoar útfierden: Bertus Mulder (letter deputearre), Jehannes Spyksma (ek steatelid), Klaas Bakker, Anne Hoekstra (letter foarsitter FNP) en Pieter van der Plank.
Nei de negative evaluaasje fan it SSWL-AAF-eksperimint stelde it Ministearje (minister Ary Pais) yn 1980 in ‘Commissie van Deskundigen’ yn om alternativen foar de SSWL te ûntwikkeljen yn wat neamd waard ‘een Algemene Faculteit’. Yn dy kommisje fan omtrint tritich wittenskippers, benammen ek út it Ministearje en út de RUG, waard ûnder mear in ‘Frieslandkunde’ as skets útwurke njonken de stúdzjerjochtingen ‘Culturele Minderheden’, ‘Ontwikkelingskunde’ en ‘Emancipatievraagstukken’. ‘Frieslandkunde’ waard troch guon ek wol ‘Frisianistyk’ neamd, mar dat soe dan ek de Fryske taal en letterkunde omfiemje moatte, en wriuwing jaan kinne mei de Fryske Akademy en de universitêre ynstituten Frysk. Siktaris fan de fjouwer wurkgroepen yn de Deskundigencommissie wie Ger Weening, meiwurker op it buro fan ’e RUG, dy’t it proses yn it belang fan ’e RUG beweitsje moast, en syn kantoar hold yn it gebou fan ’e Fryske Akademy.
Ein 1981 waarden de útstellen fan ’e Deskundigencommissie foar de ‘Algemene Faculteit’ iepenbier makke. Fryske wittenskippers, benammen Tony Feitsma en Philippus Breuker, oppenearren har û.o. yn ’e kranten, en yn it ûnderwiisblêd De Pompeblêden. Nei in jier fan diskusje waard op 26 febrewaris 1982 in konferinsje holden oer it idee en de problematyk fan de ‘regionale universiteit’. Gastsprekkers út Dútsklân (Uni Bielefeld) en Wales joegen har betinken. Wiidweidige ferslaggen en kommentaren binne de deis dêrop yn de Ljouwerter Krante en it Frysk Deiblêd ferskynd.
De útstellen fan de ‘Algemene Faculteit’ waarden lykwols letter net mear útwurke en de besunigingseasken fan de nije minister Wim Deetman brochten de RUG derta der SSWL op te heffen en sa wiene de alternativen net mear relevant. It doek foel yn 1983; de lêste studinten koene yn Ljouwert noch efkes trochgean yn it besteande curriculum, mar yn 1985 wie de alderlêste oerstapt nei Grins.
Dejinge dy’t yn 1979 as SSWL-meiwurker in ûndersyk (‘Taal yn Fryslân’) by de Stichting Zuiver Wetenschappelijk Onderzoek (ZWO, no NWO) erkend en subsidiearre krige: Pieter van der Plank, dy’t dan as projektlieder de folgjende ûndersykassistinten útsocht en oanstelde, foar trije jier betelle as ZWO-meiwurkers: Gjalt Jelsma (letter Afûk-meiwurker), Durk Gorter (dêrfoar Universiteit fan Amsterdam, en dêrnei Fryske Akademy-meiwurker) en yn dieltiid Klaas de Vos foar de kompjûterbewurking fan it materiaal. Om’t de SSWL der gjin romte foar frijmeitsje woe, krige, nei oerlis mei Akademy-direkteur Klaas de Vries en twatalichheidsmeiwurker Krine Boelens, dat ûndersyksteam op de souder fan ’e Akademy in wurkplak. Yn 1983 wie it ûndersyk dien, en it jier dêrop waard it troch de Fryske Akademy ûnder syn namme publisearre.


title: Slachtemaraton 2018 giet net troch

maintext:
De foar dit jier plende Slachtemaraton giet net troch. Dat hat de organisaasje freed bekend makke. De tocht soe hâlden wurde yn it wykein fan 31 augustus en 1 septimber. It gie om in spesjale edysje fanwegen Kulturele Haadstêd. Der binne lykwols te min kaarten ferkocht om de tocht troch te setten. Foar de Slachteferzje fan twa dagen binne 3.500 kaarten ferkocht, foar dy fan ien dei 2.000. Dat is te min, seit de organisaasje. It hiene der 7.000 oant 8.000 wêze moatten. It finansjele risiko is no te grut.
De earstfolgjende edysje wurdt no hâlden op sneon 13 juny 2020. Minsken dy’t al kaarten kocht hawwe, krije har jild automatysk werom. Sy binne al ynformearre. De organisaasje wol noch in alternatyf betinke. Oer it hoe en wat wurdt noch neitocht.
Boarne: Omrop Fryslân


title: Simone Lamsma yn de Bonifatiustsjerke

maintext:
Tresoar en De Culturele Onderneming ûntfange Simone Lamsma op freedtejûn 9 febrewaris 2018. Sy sil in konsert jaan yn de Ljouwerter Bonifatiustsjerke en dêrnei sil sjoernalist Sietze de Vries mei har yn petear.
Simone Lamsma wurdt wrâldwiid respektearre troch parse, kollega’s en publyk as ien fan de opfallendste en boeiendste muzikale persoanlikheden fan de klassike muzyk. Troch dirigint Jaap van Zweden, mei wa’t Simone nau gearwurket, wurdt se omskreaun as ien fan de meast toanoanjaande fioelisten yn ’e wrâld.
Mei har wiidweidige repertoire fan goed sechtich fioelkonserten, solearre Simone de ôfrûne seizoenen mei in tal fan de wichtichste orkesten op ’e wrâld, wêrûnder it Chicago Symphony Orchestra, Cleveland Orchestra en Hong Kong Philharmonic. Oare resinte hichtepunten wiene ûnder oare har debút yn Japan, en debútútfierings yn Londen’s Wigmore Hall en New York’s Carnegie Hall. Yn maart 2017 waard har resintste opname útbrocht fan it earste fioelkonsert fan Shostakovich en Gubaidulina’s ‘In tempus praesens’, mei it Radio Filharmonisch Orkest ûnder lieding fan James Gaffigan en Reinbert de Leeuw. Simone Lamsma spilet de Mlynarkski Stradivarius (1718) dy’t se ta har foldwaan krige fan in anonime brûklienjouwer.
Programma:
J.S. Bach – Ut Partita nr. 2 yn D-lyts BWV 1004
– Sarabande
– Giga
– Ciaccona
E. Ysaÿe – Sonate nr. 5 op. 27 in G-grut
– L’aurore: Lento assai
– Danse rustique: Allegro giocoso molto moderato
N. Milstein – Paganiniana
Skoft
Fraachpetear
Ein
Datum: 9 febrewaris 2018, oanfang 20.00 oere, oant 21.45 oere.
Lokaasje: Bonifatiustsjerke, Bonifatiusplein 20, 8921 JT Ljouwert.
Oanmelde fia info@tresoar.nl. De yntree is € 20,-, foar Freonen fan Tresoar € 17,50. Nei betelling fan it bedrach op rekkennûmer NL15 RABO 0127594264 fan Tresoar ûntfange jo in befêstiging.


title: ‘Flewielsêfte’ skilderijen op side

maintext:
“It is in bysûndere frou. Beskieden, emansipearre en talintearre”, sei Simmie Koekkoek yn har iepeningswurd. De lokaasjemanager fan ECR Kening State yn Frjentsjer spruts oer de 93 jierrige E. v.d. We-Ha, sa’t frou Van der Woude-Hettinga steefêst har wurk sinjearret. Yn neifolging fan de hear Westra en frou Van Tuinen, mei sy de kommende moannen har wurk sjen litte yn de gongen fan it kompleks, dy’t sûnt in pear moanne as eksposysjeromte brûkt wurde. Frou Van der Woude-Hettinga wennet, krektas Westra en Van Tuinen, op ECR Kening State, mar wylst beide oare keunstners op gewoan doek wurkje, skilderet sy op side. En dat is in hiel oar fak.
Boargemaster Eduard van Zuijlen, fan Frjentsjeteradiel, joech bewenners en lieding fan ECR Kening State de ried om gebrûk te meitsjen fan inoars talint. “Diel dy mei-inoar. Befêstigje inoar. Jou komplimintsjes. Dat is in ûnderskat fenomeen by it gearstallen fan mienskippen”, sei er in pear moanne lyn. Gebrûkmeitsje fan it talint fan de bewenners. Diele mei-inoar. De nekke útstekke. Hy tocht oan talint yn de romste betsjutting fan it wurd, lykas de organisaasje fan in evenemint, inoar helpe, it opknappen fan in putsje, it meitsjen fan skilderijen, it skriuwen fan boeken en gean samar troch. Doel is in ûntwikkeling op gang te bringen dy’t liede moat ta in fitale mienskip. It eksposearjen fan eigen wurk draacht dêroan by, is it idee. Bewenners krije sa de kâns om de nekke út te stekken en talint te dielen. Yn de optyk fan de organisatoaren fan de eksposysje, Wilma van den Brug en Gerda Booy, skept soks in bân dy’t it mooglik makket jin earne mei te identifisearjen. It wurket ek sa by ferieningen, tsjerken, doarpen en stêden.
Leafde op it earste gesicht
Frou Van der Woude-Hettinga is de tredde dy’t de nekke útstekt, yn ’e hoop dat de minsken fan har wurk genietsje en dat sy harren ynspirearret en aktivearret. En dat bart. De eksposysjes meitsje tongen los en bringe wiswol libben yn de brouwerij en net allinnich mei de iepeningsseremoanje, dy’t neffens tradysje bestiet út prachtige wurden yn de rjochting fan de keunstner. Want keunstner is se. Sa stiet se ynskreaun by de Keamer fan Keaphannel. Har wurk fûn eigeners oer de oseanen en se brocht in autobiografysk boekje út mei har libbensskiednis, foto’s fan har wurk en wat har driuwt yn dizze wrâld. Ea wie se juffer, mar se gie – moast – op 58-jierrige leeftyd mei de VUT. Dat koe doe noch. Romte meitsje foar jongere learkrêften, hjitte dat. As men net opstapte, wie men in aso, alteast sa fielde dat oan, skriuwt se. Dat wie yn de jaren tachtich fan de foarige iuw. Haachsk belied om de wurkleazens ûnder jonge dosinten op te lossen. Se krige dus ‘frije tiid’ en dy frege om in ynfolling. Se kaam ris op in útstalling fan skilderijen op side. Yn Tilboarch. “It wie leafde op it earste gesicht”, sei Agnes Dubelaar yn har taspraak op de iepening. “It klikte fan it earste momint ôf tusken de side en Van der Woude-Hettinga.” Underweis fan Tilboarch nei Ljouwert tocht se al nei oer hoe’t it fierder moast mei har en de side. Dat se dêr fierder mei woe, stie foar har fêst. Fia in telefoanboek kaam de eks-leareres yn kontakt mei Agnes, trochdat dy in bedriuw yn side hie en ek noch kursussen side-skilderjen joech. Yn Frjentsjer. Flak om ‘e hoeke. Sa begûn it.
Het Vliet
It wurk fan Van der Woude-Hettinga is dúdlik oars as oaljeferve op doek. De objekten op side wurde ‘flewielsêft’, teminsten sa ‘fielt’ it oan. Der hinget in net te neamen sêfte glâns oer it wurk en dat komt troch de ûndergrûn, de spesjale stoomde ferve út Frankryk en de hân fan de keunster. Van der Woude-Hettinga skilderet graach blommen, mar har foarkar giet út nei bygelyks seegesichten. Dêr bart fan alles op. Op it iene sjocht men de stikkensleine resten fan de brâning op it strân oanspielen, op it oare de sinne dy’t fuortsakket yn in prachtige reade loft. De skôger moat wol wat ôfstân nimme, want oars komt it wurk net goed út ’e ferve. En dan blykt dat in gong net de ideaalste eksposysjeromte is foar gruttere stikken. Net om ’e nocht steane ‘Het Vliet’ en it ‘Spinnenweb’ op it foarblêd fan de uitnûgingskaart foar de iepening. It binne de twa topstikjes, de pearels fan de ekposysje. “Efkes tocht ik dat ‘Het Vliet’ in kryttekening wie. De pasteltinten en de horizontale fegen, litte jin tinke oan fingerwurk, dat gebrûklik is by kryt. Mar de skyn ferrifelet. It is dochs wier ferve”, sei Agnes. Van der Woude-Hettinga skilderet oer it algemien tige krekt, foaral de blommen, mar de losse pinsiel dy’t se brûkt by ‘Het Vliet’, oerfalt jin. Troch dy technyk set se in prachtige en foaral sfearfolle ympressy del fan it eardere wetterke, letter greft, troch it eastlik part fan Ljouwert. Se boartet mei it ljocht en slagge der dêrtroch yn in perfekte refleksje yn it wetter op it doek te krijen. Tige oandwaanlik en krekt net te moai makke. De minsken, dy’t harren it Noard- en Súdfliet noch yn it sin bringe kinne (it waard tichtgoaid yn de sechtiger jierren fan de foarige iuw), witte mar al te goed dat dy wetterloop doe in stjonkend, protteljend, iepen rioel wie, mei swart wetter, dêr’t net in fisk it yn úthâlde koe en dêr’t de pakhuzen fan Koopmans har net yn spegelje koene. Het Vliet op it skilderij seach der op tige âlde printbrievekaarten sa út.
Kûpons
Agnes Dubelaar fertelde har publyk dat side oars reagearret op ferve as gewoan doek. Dat hat te meitsjen mei de struktuer fan de tried. Dy fan side is hol en sûget de ferve oars op as gewoane tried. “As ik twa drippen falle lit, sille se ferskillend útrinne”, skriuwt Van der Woude yn har boek. “De spesjale ferve rint maklik, mar as de flakken te hurd drûgje ûntsteane der drûchrânen. Bytiden kin ik dêr gebrûk fan meitsje, mar by it skilderjen fan werom te kennen projekten, kin dat lêstich wêze.” Lykwols, as de ferve te stadich drûget, sakket it en dat kin jammerdearlik útpakke as ik bygelyks in strakke hoarizon yn in seegesicht skilderje, om mar ris wat te neamen. Al mei al in kwestje fan learen om te gean mei it materiaal en akseptearjen dat it bytiden net goed giet of oars útpakt as ik wol. Soms kin ik dan it doek wol fuortgoaie en opnij begjinne. Neist it meitsjen fan skilderijen, beskilderet se ek stof, kûpons, dy’t foar bygelyks klean brûkt wurdt. Twa troch har beskildere kûpons hingje yn de gong en foarmje it slútstik fan de eksposysje. En wer liket it krekt as makket Van der Woude-Hettinga gebrûk fan in oare technyk, as hat se de ferve mei in bus op ‘e stof spuite. Sa moai rinne de kleuren yninoar oer. It docht hjir en dêr yn ‘e fierte wol in bytsje tinken oan graffitykeunst. Mar neifraach learde ek dizze kear dat de keunstneres it dochs wier mei de kwast dien hie.


title: Noflik mei hout

maintext:
Kollum fan Simone Duursma
Wy sjogge wolris yn tydskriften dat minsken sa moai op it plattelân wenje mei ekologyske oplossingen, in eigen boarne en in houtkacheltsje en sa. Yn Garyp hiene wy in hûs út 2004, goed isolearre, alles derop en deroan. De ferwaarming hoegde boppe net iens oan. Dat wy hoegden net nei te tinken oer alternative soarten fan waarmte of bygelyks eigen wetterfoarsjenning. Wy koene ek mar ien pear dat de sintrale ferwaarming op hout stookte: Jelle en Greetje, mar fierder is dat yn Nederlân net sa hiel gebrûklik.
Hjir, yn Sweden, hawwe wy in foarsprong: wy kochten de huzen mei eigen boarnen en ferwaarmingstsjettels op hout. Soks komt hjir noch in hiel soad foar. De iennige enerzjyrekken dy’t wy krije is dus foar de stroom, en oer in pear jier wolle wy yn sinnepanielen of wat oars ynvestearje. Dan wurde wy sawat selsfoarsjennend.
It sit sa, de sintrale ferwaarming en in âld boiler binne oansletten op in houtkachel, dy’t wy dan opstoke moatte. It is in âld systeem mei lofts in diel foar stoken en rjochts in diel foar bakken en itensieden. Dat hat twa neidielen: as wy net de hiele dei trochstoke, bliuwt it net waarm, en as er yn ’e simmer út is, kinne wy net samar efkes dûse; dan moat earst de kachel in goed oere oan. Ik haw Hindrik dan ek krekt sa lang oan ’e kop seurd dat er in boiler op stroom ynstallearre, dat takomme simmer kinne wy yn ien fan ’e badkeamers altyd dûse! Gelokkich bakke en siede wy wol yn beide huzen modern op elektrysk.
Oan ’e oare kant: de âlderen fan de generaasje fan foar de sintrale ferwaarming witte grif noch wol dat eartiids de kachel nachts op ’e wekflam kaam. Moarns wie it dan ek stjerrende kâld yn ’e hûs. En deis ek, as elkenien nei it wurk wie, want as der net ien yn ’e hûs wie, hoegde dochs de kachel net oan? Op ’e sliepkeamers hie lang net elkenien in kachel. Of hy stie út, dat hoe slim is it eins? Boppedat wurkje wy beide ûngeregeld, dus der is faak wol ien thús om de boel op te stoken. Us âlde systeem hat ek in grut foardiel: it is sa âld dat it sirkulearret op waarmte, net op stroom. Doe’t der op ’e buert in kear gjin stroom wie, sieten wy der as iennigen waarm by!
Wy hiene earst aardich heech op ’e list stean om de ferwaarming te ferfangen troch wat moderners, wol op hout, mar mei waarmte-opslach, sadat wy mar ien kear yn ’e trije dagen goed hoegden te stoken, of ierdwarmte. Wy hawwe lykwols besletten dat wy it der eins de kommende jierren noch prima mei dwaan kinne. Der kin wol in moai spekstienkacheltsje yn ’e wenkeamer foar wat ekstra waarmte foar as it hiel kâld wurde mocht. Mar earst sille wy ynvestearje yn nije dakpannen foar it hûs en de skuorre. It hûs moat ek noch ferve. En dan is de list noch folle langer!
Yn it oare hûs hjirre hiene wy al folle earder in boiler op stroom. Sa fan leaver sels wat langer behelpe, as de fakânsjegongers it mar noflik hawwe. Ja, as wy de renovaasjes allegearre wat fertsjinje wolle, moat der wol wat jild ynkomme en dan moat it spul foar de ferhier wol yn oarder wêze; en dat is it ek! Dat hûs foar de ferhier is nijer en it ferwaarmingssysteem ek. Dat hoecht minder faak opstookt te wurden. Mar wol op hout, en it kin oerskeakelje op snippers of oalje; dat rint automatysk. Dat ús hûs is it hiele jier troch te hier! Sjoch mar op ladugardennederlands.wordpress.com. Lêzers fan dizze kollum meie my deroan hâlde dat ik dan in Sweedske kladdkaka foar harren bak, miskien wol yn ’e houtûne!
Hindik mei fergees it hout út de bosk fan in buorman helje; noch in foardiel dus. No net tinke dat soks maklik is: as dát sa wie, hie er it net om ’e nocht krige. It is fansels it minst begeanbere stik bosk, dêr’t de grutte masines net komme kinne. Dat Hindrik hat wol skuorren. Dêr is neat romantysk oan. No ja, wol dat ik it fansels wol woest oantreklik fyn: myn eigen stoere houtkapper!
Simone Djurrema-van der Wal is yn 2015 mei har man en bern út Garyp wei nei Sweden emigrearre.


title: Nuis wint tûzen meter

maintext:
By de wrâldbekerwedstriden yn Erfurt hat Kjeld Nuis de tûzen meter tige oertsjûgjend wûn. It wie de alfde kear dat Nuis op ‘e ôfstân wûn by de wrâldbekerwedstryd. Twadde waard Hein Otterspeer.
De Noar Sverre Lunde Pedersen wûn de fiiftûzen meter mei in nij baanrekôr.


title: Achtste edysje fan De Skoalskriuwer set 22 jannewaris útein

maintext:
Fan moandei 22 jannewaris 2018 ôf krije fyftich basisskoallen ferspraat troch hiel Nederlân in healjier in Skoalskriuwer yn ’e klasse. Dêrmei wurde goed 11.000 bern berikt. 48 Skoalskriuwers sille mei de learlingen oan ’e slach en stimulearje harren yn it lêzen en kreatyf skriuwen.
Yn Amsterdam, Rotterdam, Noard-Brabân, Fryslân, Grinslân en foar it earst yn de regio’s Limburch, Schiedam en De Haach, starte berneboekeskriuwers lykas Tialda Hogeveen, Janny van der Molen, Arend van Dam, Maren Stoffels, Bies van Ede en Lydia Rood op harren skoalle. It yntinsive trajekt is in programma wêrby’t de Skoalskriuwe him of har in heal skoaljier ferbynt oan in basisskoalle mei in heech persintaazje bern mei in taalefterstân. It omfettet in programma foar learlingen, âlden en learkrêften.
Yn Fryslân wurket De Skoalskriuwer gear mei partnerorganisaasje Biblioteekservice Fryslân en de Fryske biblioteken foar de koördinaasje en de lokale ynbêding fan it trajekt. De start yn Fryslân is op moandei 22 jannewaris 2018 fan 08.30 oant 09.30 oere yn Skoalle Loevestein op ’e Gordyk. Yn in feestlik programma wurdt Tialda Hoogeveen offisjeel as Skoalskriuwer ynstallearre.
Jo kinne je fia dizze link oanmelde of ôfmelde foar de start fan de achtste edysje fan De Skoalskriuwer en oanjaan by de start yn hokker regio jo oanwêzich wêze wolle.


title: Kabinet wol dat gemeenten taaleasken bystânsûntfangers neilibje

maintext:
Steatssekretaris Van Ark wol dat gemeenten better kontrolearje oft minsken mei in bystânsútkearing de Nederlânske taal foldwaande yn ’e macht hawwe.
Ut sifers fan it Sintraal Buro foar de Statistysk (CBS) docht bliken dat in grut part fan de bystânsûntfangers gjin of min Nederlânsk praat, mar dat dêr mar selden wat oan dien wurdt. Sûnt 2016 jildt in taaleask foar bystânsberjochtigen. Dy eask is opnaam yn de Partisipaasjewet. Minsken dy’t gjin of min Nederlânsk prate en gjin war dogge om dêr wat oan te dwaan, kinne koarte wurde op har bystânsútkearing. It idee dêrefter is dat behearsking fan de Nederlânske taal wichtich is om meidwaan te kinnen op ’e arbeidsmerk.
De Partisipaasjewet wurdt nei fjouwer jier evaluearre. Safier is it noch net, mar de steatssekretaris fan Sosjale Saken en Wurkgelegenheid hat tuskentiids besjen litten oft de nije regels al tapast wurde en dat falt har ôf. It ôfnimmen fan taaltoetsen komt yn ’e praktyk noch net folle foar, stelt it CBS, ek as minsken dúdlik gjin Nederlânsk prate. Goed 140 fan de 388 gemeenten hawwe noch gjin inkelde toets dien. Ferlegings fan de útkearing komme frijwol ek net foar. Van Ark wol ôfspraken meitsje mei de Feriening fan Nederlânske Gemeenten. Sy sil gemeenten yn in brief ek op de “juste útfiering” fan de wet wize.


title: ‘Yn dit lânskip leit myn libben’ op NPO2 en Omrop Fryslân

maintext:
Kommend wykein is de dokumintêre Yn dit lânskip leit myn libben te sjen op NPO2 en Omrop Fryslân. Sneon 27 jannewaris om 15.30 oere en snein 28 jannewaris om 13.00 oere op NPO2 en op snein 28 jannewaris fan 17.00 oere ôf alle oeren op Omrop Fryslân.
De film giet oer de hjoeddeiske en eardere makkers fan Fryske literatuer. Mei de Fryske taal as ark skriuwe súksesfolle Fryske skriuwers Hylke Speerstra en Hilda Talsma op in idyllyske lokaasje in brief oer harren persoanlike relaasje mei de Fryske literatuer. Se binne te gast yn de Skriuwersarke fan Rink van der Velde op ’e Feanhoop. Se skriuwe beide in Fryske skriuwer út it ferline oan, mei wa’t se har ferbûn fiele. Keunsthistoarikus en kultuerkritikus Huub Mous lit syn ljocht skine oer de Fryske literatuer fan nei de Twadde Wrâldoarloch en set dy yn in Europeesk perspektyf. Sa ûntstiet der in byld fan in libbene Fryske taal mei histoaryske woartels yn Europa. Wêr komt de leafde foar de Fryske taal by Speerstra en Talsma wei? Hoe djip sit de eangst om harren taal te ferliezen?
De dokumintêre is makke troch filmmakkers Halbe Piter Claus en Ismaël Lotz, yn opdracht fan Tresoar en yn gearwurking mei Omrop Fryslân. Fan 26 jannewaris 2018 ôf is de film trochrinnend te sjen yn de Gysbert Japicxseal by Tresoar as ûnderdiel fan it grutte Ljouwert-Fryslân2018-projekt Lân fan Taal.


title: “Ut fetsoen gjin Welsk prate” falt ferkeard

maintext:
Lêzers fan ‘e Welske krante Daily Post binne der poerlilk om: de ynstruksje dy’t monteurs op in fleanfjild krige hawwe om “út fetsoen” gjin Welsk te praten falt hiel ferkeard. Mar leafst 79 persint fan ‘e minsken is fan betinken dat sa’n ynstruksje gjin foech jout.
Op ‘e lofthaven fan it Welske eilân Anglesey/Ynys Môn binne 470 minsken yn tsjinst fan ûnderhâldsbedriuw Babcock. In nije bazin die harren te witten dat hja wol Welsk prate mochten, mar allinne as der gjin minsken by wiene dy’t dy taal net ferstiene. “Ut fetsoen”, sa sei hja. Fierders ferwachte hja dat de meiwurkers “yn saaklike kontakten” ek it Ingelsk brûke soene.
Neffens de personielsôfdieling fan ‘e loftmacht hawwe meiwurkers harren beklage. De ynstruksje soe “fernederjend” wêze. Taalbewegingsorganisaasje Cymdeithas yr Iaith wiist derop dat de bazin yn striid mei de wet hannele hat. Wurdfierder Osian Rhys seit tsjin Wales Online: “Sûnt 2011 is it wetlik ferbean om twa minsken te ferbieden om Welsk mei-inoar te praten en sels om dat te besykjen. Wy sille de Welske taalkommissaris freegje om de saak te ûndersykjen. It is wichtich dat minsken witte dat se it wetlike rjocht hawwe om Welsk te praten.”


title: Libbensgrutte projeksjes

maintext:
Ljouwert, 15 jannewaris 2018 – Yn 2018 is de Aldehou it dekôr foar libbensgrutte projeksjes. Fjouwer kear giet in multydissiplinêr, meartalich fideokeunstwurk yn premjêre. Lân fan taal, grut programma-ûnderdiel fan Ljouwert-Fryslân Kulturele Haadstêd fan Europa, hat dêrta opdracht jûn oan fjouwer ferskate kombinaasjes fan Fryske en oarstalige komponisten, taalkeunstners, muzikanten, filmers en fideokeunstners. Under harren binne Herman van Veen, Rodaan Al Galidi en Tsead Bruinja. Troch op it plein krêftige projektoaren en speakers del te setten, wurdt elke projeksje in totaalbelibbing.
Roos van Geffen, artistyk adviseur Lân fan taal en kurator projeksjes: “Normaal is taal een 1-op-1 beleving tussen mensen. We maken met de projecties taal tastbaar – ja, zelfs onontkoombaar – voor een groot publiek. We omringen ze met beeld en geluid. Ik denk dat dat heel krachtig werkt. Zeker omdat we spannende en onverwachte combinaties van kunstenaars hebben gemaakt.”
Taalflarden
It earste fideokeunstwurk ‘Foarlopich lân / Voorlopig land’ giet op freed 2 febrewaris om 20.00 oere yn premjêre. Fan de tribune fan it nije taalpoadium Obe ôf en fierder op fan it Aldehoustertsjerkhof yn Ljouwert is dan de mienskiplike produksje te sjen fan dichter Tsead Bruinja, sjonger/kabaretier Herman van Veen en byldzjend keunstner Jules van Hulst. Te sjen is in tydlik lânskip dêr’t de wyn flarden ferhaal yn bringt en personaazjes eksistinsjele fragen stelle. Van Veen skreau elektroanyske muzyk by de gedichten fan Bruinja en draacht teksten foar. Van Hulst makke in symboalyske en figurative byldkollaazje.
Tsjêbbe Hettinga
Op freed 13 april is de premjêre fan it twadde fideokeunstwurk. ‘Weagen/Waves/Wellen’ giet oer muzyk as wichtichste taal, muzyk as poarte ta bylden, roken en oantinkens. Sintraal stiet de konfrontaasje fan de Fryske gedichten en stim fan Tsjêbbe Hettinga en de Arabyske gedichten en stim fan Rodaan al Galidi. Nederlânske, Dútske en Ingelske stimmen komme ek yn weagen byinoar, dêr’t it in mear as meartalich keunstwurk troch is.Kinetophone en sjongeres Élénie Wagner sette de gedichten op muzyk, yn regy fan René Duursma. De gedichten likegoed as de muzyk roppe oantinkens op. Om dat fuort te sterkjen wurde bylden út it Frysk Filmargyf brûkt, yn in poëtyske animaasje fan Antonia Rehnen.
Dialooch mei de natuer
Sjongeres/dichter Nynke Laverman, komponist/slachwurker Sytze Pruiksma en fideokeunstner Douwe Dijkstra (fan kollektyf 33 1/3) meitsje in poëtyske minyfilm oer de taal fan de minske fersus de taal fan de natuer. Wy kinne ús geweldich útdrukke, mar fersteane wy de natuer noch wol? Binne wy yn dialooch mei ús boarne? Laverman skriuwt yn it Frysk in nij liet en in nij gedicht, dy’t ôfwikseljend foarby komme yn dizze surrealistyske film oer in frou dy’t har stadich en letterlik út de minskewrâld weromlûkt. It Frysk sil de konfrontaasje oangean mei in oare taal, nei alle gedachten it Spaansk. Premjêre: 27 july.
Keninkrykstalen
It fjirde en lêste fideokeunstwurk is te sjen fan 5 oktober ôf. Muzyk- en wurdkollektyf VANTA – besteande út sjongeres Amber Nijman, perkusjonist Vernon Chatlein en ‘spoken wurd’-artyst Juan-Carlos Goilo – dûke yn de fjouwer keninkrykstalen. Wat binne oerienkomsten yn de âldste skreaune gedichten út de Karibyske eilannen boppe de wyn (yn it Ingelsk), dy ûnder de wyn (Papiamintsk), Fryslân en Nederlân? VANTA wurdt foar de gelegenheid oanfolle mei in neier bekend te meitsjen artyst.
Festivals om premjêre
De projeksjes binne alle tongersdei- oant en mei sneintejûnen fergees te sjen, fan tongersdei 1 febrewaris (try-out) oant en mei snein 25 novimber 2018. De begjintiid is by elke perioade ferskillend, ôfhinklik fan it stuit dat de sinne ûndergiet. Yn alle premjêrewykeinen organisearje Lân fan taal en Explore the North yn Ljouwert in fergees tagonklik minyfestival. De earste edysje is fan 2 oant en mei 4 febrewaris. Op it programma ûnder oare: sprekbeurten op boaten en in keunst-taal-laboratoarium foar bern.
Oer Lân fan taal
Lân fan taal rjochtet yn it ramt fan Ljouwert-Fryslân Kulturele Haadstêd fan Europa 2018 in frijsteat op foar alle talen fan de wrâld. Yn Lân fan taal wurdt de taal fierd mei útstallingen, ynstallaasjes, ‘videomapping’, taalobjekten, festivals en in meartalich programma mei skriuwers, dichters en muzikanten. Yn it hert fan Lân fan taal, op it Aldehoustertsjerkhof yn Ljouwert, is spesjaal it earste taalpoadium fan Nederlân delset: Obe.


title: Histoarysk Sintrum Westergoa Boalsert stap tichterby

maintext:
De realisaasje fan it Histoarysk Sintrum Westergoa yn Boalsert is in stap tichterby no’t boargemaster en wethâlders fan Súdwest-Fryslân it foarûntwerp bestimmingsplan fêstlein hawwe. Dat plan leit fan 19 jannewaris ôf foar in skoft fan seis wike klear om yn te sjen.
“Yn de ôfrûne jierren is in soad enerzjy stutsen yn it plan foar in nije bestimming foar it monumintale, 400 jier âlde stedhûs van Boalsert”, seit wethâlder Stella van Gent. “Moai dat wy no safier binne om it Histoarysk Sintrum Westergoa ek planologysk mooglik te meitsjen.”
It eardere stedhûs fan Boalsert wurdt flink útwreide yn noardlike rjochting, op it plak dêr’t no noch in parkearplak en in grienstripe binne. Troch dy útwreiding is der romte foar de Boalserter musea, de âldheidkeamer, it argyf fan de gemeente Súdwest-Fryslân en syn alve rjochtsfoargongers, en de bibleteek.
In publyksromte ferbynt it âlde en it nije part. Dêr fynt de besiker aanstens in moderne lêsromte, digitale presintaasjes, toeristyske ynformaasje en gemeentlike tsjinsten. De Waag wurdt ynrjochte foar hoareka.
Omwenners en oare belangstellenden binne ferline jier al in tal kearen ynformearre oer it plan. “It ûntwerp is goed ûntfongen”, seit Van Gent. “De fragen en reaksjes giene foaral oer it parkearjen. Dêr hawwe wy no oplossingen foar fûn.” It terrein Het Oordje wurdt mei goed tweintich plakken útwreide.
It foarûntwerp is oant en mei 1 maart yn te sjen by de gemeenteloketten yn Boalsert en Snits. Oant dy tiid kin elkenkien in skriftlike reaksje yntsjinje. “Soksoarte prosedueren kostje no ienris in soad tiid”, lit Van Gent witte. “It stribjen is it Histoarysk Sintrum Westergoa yn 2020 yn gebrûk te nimmen, mar dan moat alles wol meisitte.”


title: Wer grutte lotterijpriis yn Fryslân fallen

maintext:
By de earste Steatslotterijtrekking fan 2018 is in priis fan hûnderttûzen euro netto fallen op it steatslot fan in abonneespiler yn de gemeente Kollumerlân en Nijkrúslân. De lokkige winner kriget it bedrach belestingfrij op syn of har rekken stoart.
By de trekking fan woansdei foel ek de Mega Jackpot fan 19,4 miljoen euro op in steatslot dat earne yn Súd-Hollân ferkocht waard. Noch mar tsien dagen nei’t by de Aldjierstrekking ien yn Noard-Brabân tritich miljoen euro wûn, falt no dus opnij in enoarme priis yn de Steatslotterij. De identiteit fan priiswinners wurdt troch de Steatslotterij nea bekendmakke.
Alle jildprizen fan de Steatslotterij wurde belestingfrij útkeard en inkeld lutsen út de foar dy trekking ferkochte lotnûmers. De Steatslotterij keart minimaal sechtich persint fan de ynlis fan de spilers út oan prizejild en hat dêrmei it heechste útkearingspersintaazje fan alle Nederlânske lotterijen en de grutste prizepot.


title: Helptsjinsten drok mei lytse kalamiteiten

maintext:
De helptsjinsten hawwe it yn de nijjiersnacht drok hân mei alderhanne lytse kalamiteiten. De brânwacht fan ‘e Jouwer moast der bygelyks op út mei in heechwurker, om’t der in fjoerpylk op it dak fan in hûs bedarre wie. Nei kontrôle die bliken dat it fjoer al gau wer útgien wie.
Yn Ljouwert wie om healwei alven op âldjiersjûn brân yn de hal fan in wenning oan de Schopperhofstrjitte. De brânwacht moast deroan te pas komme om it fjoer út te meitsjen. Ien fan de bewenners is troch ambulânsepersoniel neisjoen, mar hoegde net mei nei it sikehûs. It is net dúdlik hoe’t de brân ûntstean koe.
Yn Easterbierrum moast de brânwacht yn aksje komme foar in brân. Jongelju hiene dêr in auto yn ’e brân stutsen om it nije jier te fieren.
Dêrnjonken wurdt der in protte melding makke fan lytse brantsjes yn bergen ôffal of yn konteners. Under oare yn Damwâld, Oerterp, Starum en Burgum waard de brânwacht dêfoar oproppen.
Boarne: Omrop Fryslân


title: Waarpraatsje: tige myld, mar hast gjin sinne

maintext:
DE JOUWER – It bliuwt foarearst myld waar. De sinne sille we lykwols net in soad sjen.
Yn de nacht fan tiisdei op woansdei is de loft berûn en falt der sa út en troch wat storein. De wyn komt út it súden of súdwesten en is matich oant frij krêftich. It is mei tsien graden tige myld. Woansdei oerdei is de loft ek berûn, mar bliuwt it sa goed as drûch. Yn de jûn sil it in skoft reine. Mei âlve graden is it tige ‘waarm’ foar de tiid fan it jier. Der stiet woansdei wol in soad wyn. Dy komt út it suden of súdwesten en is matich oant frij krêftich. By de kust lâns en op de Iselmar hellet de wyn in ’e rin fan de dei noch wat mear oan.
Tongersdei is de loft ek meastentiids berûn en bliuwt it net drûch. De súdwestewyn is matich en it wurdt njoggen graden.
Nei tongersdei wurdt it efkes wat minder myld. It bliuwt ritich.
Jan Brinskma


title: Wurk

maintext:
Haadpersoan yn Wurk fan Elske Schotanus is Jasper. Dy hat in goeie baan en dat soarget derfoar dat syn libben mear as komfortabel ferrint. Oant de dei dat er, omreden fan in arbeidskonflikt, dien kriget.
It slagget Jasper ynearsten wol om de kop boppe wetter te hâlden, mar hy bedarret stadichoan dochs mear yn de marzje fan it bestean. In oare baan fine falt net ta foar in man dy’t tsjin ‘e sechtich rint. Hieltyd mear stekt Jasper tiid en enerzjy yn wat earder net mear as in hobby wie: it skilderjen en tekenjen. Fertsjinje docht er der net folle mei, mar hy wit wol de oandacht fan in ynfloedryke galeryhâlder te lûken. Hat er, sa’t er sels mient, yn de keunst in bestimming fûn?
Oer Schotanus har foarige roman In kop as in almenak:
“Nea wurdt it ferhaal, dat yn in prachtige literêre styl skreaun is, sentiminteel en saken wurde ek net moaier foarsteld as se binne.” – (Doeke Sijens, LC) “In prachtich en meislepend boek.” – (Tryntsje van der Steege, ensafh.) “Wêrs fan falske romantyk of nostalgy toant de roman maatskiplike feroaringen, springend troch de tiid, wêrby’t de notiid hieltyd sterker yn ‘e kikert komt.” – (Shortlist Gysbert Japickxpriis 2015)


title: Rjochter makket beëdiging Puigdemont ûnmooglik

maintext:
Carles Puigdemont kin allinnich yn it Katalaanske parlemint yn Barcelona beëdige wurde. Dat hat it grûnwetlik hôf fan Spanje oardiele. Boppedat soe Puigdemont tastimming fan ‘e rjochter hawwe moatte om by de beëdiging te wêzen.
Puigdemont wie presidint fan Kataloanië, doe’t dat him ferline jier losmakke fan Spanje. De Spaanske oerheid naam doe de macht yn Kataloanië oer en skreau nije ferkiezings út. Dy hiene hast itselde parlemint ta gefolch as dêrfoar. It parlemint keas Puigdemont fannijs as presidint. Puigdemont ferbliuwt lykwols yn ballingskip yn België en kin oppakt wurde troch de Spaanske plysje as er him yn Barcelona sjen lit. Hy hat sels oanjûn dat er Kataloanië better út Brussel wei as út in Spaanske sel wei regearje kin.


title: De trettjinde asega - Harke Bremer en Jarich Hoekstra

maintext:
Op moandei 15 jannewaris ferskynt de nije thriller fan Bremer & Hoekstra, De trettjinde asega.
Ruerd van der Zee, natuerkundestudint yn Berkeley, fynt oan ’e hân fan in âld stikje perkemint út dat de bekende Aldfryske sêge fan de tolve asega’s wolris mear wêze koe as in optocht ferhaaltsje. Tegearre mei syn faam yn Nederlân, Jikke Post, giet er op ’e sneup. It span fernimt al rillegau dat der triedden fan ’e midsiuwen nei hjoed-de-dei ta rinne en dat guon lju net sa wiis binne mei har gepinfisk en sels ree binne om geweld te brûken.
Underwyls ûndersiket yn Mumbai de ienselvige Anand Singh, in agint fan ’e Yndyske geheime tsjinst, de moard op in ferneamd politikus en folget syn eigen spoar. Yn dizze thriller komme al dy linen byinoar en wurdt de âlde sêge fan de tolve asega’s yn ferbân brocht mei hjoeddeiske tsjustere praktiken.
Fan Harke Bremer (klassikus en oersetter) en Jarich Hoekstra (heechlearaar Fryske taal- en letterkunde) ferskynde earder by Bornmeer De Frouwepenje en Leffert – In heldedicht yn tolve sangen. Oer dy lêste titel skreau Jelle van der Meulen:
‘Om dit boek goed te typeren kun je haast niet anders dan citeren, dan zie je hoe lenig, hoe humoristisch, hoe creatief het verhaal geschreven is.‘ – Jelle van der Meulen op www.frieseliteratuur.nl
ISBN: 9789056154417
Bynwize: Paperback
Taal: Frysk
Siden: 160
NUR: 305 / 524
Priis: € 15,00
De trettjinde asega fan Harke Bremer en Jarich Hoekstra is te krijen by de boekhannel en by Utjouwerij Bornmeer
Útjouwerij Bornmeer, Hellingbaas 1, De Gordyk | T. 0513 490 319 – info@bornmeer.nl – www.bornmeer.nl


title: In nij jier

maintext:
Kollum fan Aant Mulder
Dat ha we wer hân. De krystdagen en âld en nij binne foarby. Der steane noch wat krystbeammen en de lêste nijjiergearkomsten wurde holden. Nije wike is alles wer gewoan. It wurk, de skoallen, de gearkomsten, it giet allegearre wer gewoan fierder. Der leit in hiel nij jier foar ús. Sa giet dat en dêr doch ik oan mei. Likegoed besykje ik dat gefoel fan de krystdagen en âld en nij noch efkes fêst te hâlden. Dat doch ik troch de kaarten mei alle goede winsken wat langer hingje te litten. It ferstjoeren fan kryst- en nijjierskaarten is alle jierren weroan in hiele aardichheid. As ik de krige kaarten besjoch, kom ik ta de konklúzje dat it der krekt wat minder binne as ferline jier. Dat komt grif trochdat we hieltyd faker net allinne kryst- en nijjierswinsken oer de post, mar ek oer de sosjale media krije. Dêr dogge we ommers ek oan mei. It falt fierder op dat we diskear ek wat minder kaarten krigen ha mei Fryske kryst- en nijjierswinsken. Soe dat ek troch dy sosjale media komme? Hawar, it giet fansels om wat winske wurdt. Likegoed sizze dy Fryske kryst- en nijjierswinsken my krekt wat mear as de oare.
Wát winske wurdt, feroaret ek. It is al wer in skofte lyn, mar de earste nijjierswinsk dy’t my eigen wie, dat wie ‘Segen yn it nijjier’. Dat haw ik oare minsken faak en folle tawinske. Dat docht my wer tinken oan de tiid dat ik bern wie en op de moarn fan nijjiersdei mei oaren nei buorlju en oare minsken yn it doarp gie om it nijjier ôf te winnen. It wie in moai ‘spultsje’. De doar iepen smite en gau “Segen yn it nijjier” roppe om buorman of buorfou foar te wêzen. Dan krigen we in stoer of in dûbeltsje. Wa’t te let wie krige dy stoer of dat dûbeltsje likegoed, leau ’k. Dat wie de tiid dat allinne mar lytse nijjierskaartsjes mei ‘lokkich nijjier’ of sa ferstjoerd waarden. Dy kaartsjes wiene net folle grutter as besitekaartsjes, dy’t yn lytse keferten mei in sinterske postsegel ferstjoerd waarden.
Dy nijjierskaartsjes waarden troch de jierren hinne hieltyd gruttere kryst- en nijjierskaarten mei hieltyd mear tekst en hieltyd moaiere ôfbyldingen. En wa’t tusken al dy kryst- en nijjierskaarten tichteby him- of harsels bliuwe woe, makke dy kaarten sels. Dat slagge noch better doe’t we digitale mooglikheden ta ús foldwaan krigen om eigen foto’s te bewurkjen en om dêr moaie teksten op te setten. Dat wurdt noch wol dien. Mar sa’t ik al sei, neffens my ha we it hichtepunt wol in bytsje hân. No ferstjoere we sokke eigen bewurke foto’s mei kryst- en nijjierswinsken ommers ek hieltyd faker oer mail of sosjale media.
Wat mei de kaarten barde, barde eins ek wol wat mei de winsken. Ik wist earst net better of elkenien winske elkenien ‘Segen yn ’t nijjier’. Ik leau dat ik dat oaren al winske, doe’t ik hielendal noch net begrepen hie wat dat krekt betsjutte. Hoewol’t we dat wurdsje moai algemien brûke kinne, heart dat begryp fansels earst en meast by de tsjerke. En ‘Folle lok en seine’ komt eins op itselde del, want seine betsjut oars neat as segen. Doe’t ik dat begriep, winske ik oaren wat faker gewoan ‘Lokkich nijjier’. Mar goed, dat wiene wol sawat de mooglikheden. Dat is no hiel oars. Der wurde folle mear ferskillende dingen winske. Foarbylden: de bêste winsken, in noflik, in goed, in tige goed, in moai, in poerbêst, in sûn, in lokkich, in gelokkich, in leafdefol nijjier. Folle faker wurde twa of sels trije dingen tagelyk winske: in goed en sûn, in sûn en lokkich, in noflik en gesûn, in moai en lokkich en leafdefol nijjier. It hat der alles fan dat it ‘Segen yn it nijjier’ net mear of net folle mear brûkt wurdt. De al earder neamde winsk ‘Folle lok en seine’ is aldergeloks noch wol gongber. Op kaarten stiet gauris: ‘Noflike krystdagen en folle lok en seine’ of ‘Noflike krystdagen en lokkich nijjier’.
No’t ik al dy winsken besjoch, falle noch in pear dingen op. Ik sjoch hieltyd faker wurdsjes as gelokkich en gesûn foarbykommen, wylst dat eins lokkich en sûn wêze moatte soe, hoewol, gelokkich stiet ek al yn it wurdboek. Dat dat ‘ge’ in ynslûpsel út it Hollânsk wei is, ha jimme fansels wol begrepen. Dy ‘ge-goarre’ grypt hieltyd fierder om him hinne. Tink mar oan de mulwurden, dy’t yn it Hollânsk wol, mar yn it Frysk net mei ‘ge’ begjinne. Foarbylden: dien- gedien, sjoen – gesjoen en mear fan datsoarte fan mulwurden.
Nijsgjirriger fyn ik lykwols it brûken fan it wurdsje folle, dat yn dizze winsken altyd goed brûkt wurdt, mar yn in grut ferskaat oan oare taalsituaasjes gauris ferkeard brûkt wurdt. Wy kinne ommers net sizze: “We hawwe folle krystferskes songen”, “Op strjitte waard folle fjoerwurk ôfstutsen”, “Ik haw dêr folle oan” en sa fierder. Wy moatte dan wurden as bygelyks: in protte, in soad, in bulte brûke. Folle kinne we allinne mar yn kombinaasje mei oare wurden brûke, bygelyks: te folle, safolle, fierstente folle, hoefolle, wittefolle of withoefolle en sûnder folle. Wy brûke it ek yn kombinaasje mei it wurdsje net derfoar, derefter of earne oars yn ’e sin: net folle, folle net genôch, folle nocht haw ik der net oan. Fierder kinne we folle ek brûke yn kombinaasje mei de fergrutsjende trep: folle mear, folle moaier. Dus altyd yn kombinaasje mei mar ien útsûndering. Lit ik dêr diskear mar mei beslute. It moat noch krekt kinne: Folle lok en seine yn 2018.
Aant Mulder fan Balk hold dit praatsje op sneon 6 jannewaris yn syn fêste rubryk Taalferoaring op Radio Spannenburch. Dy stjoert sneons fan 15.00-16.00 it programma ‘Gewoan Frysk’ út. Dat wurdt moandeis fan 9.00-10.00 werhelle.


title: Katalaanske fise-presidint Junqueras bliuwt yn Spaanske finzenis

maintext:
Spanje is net ree om de Katalaanske fise-presidint Oriol Junqueras frij te litten. Kataloanië hat him ferline jier ûnôfhinklik ferklearre fan Spanje. Spanje hat doe yngrypt en in grut tal hege politisy en amtners oppakt. Junqueras sit yn ‘e finzenis. De Katalaanske presidint Carles Puigdemont ferbliuwt yn Ballingskip yn België, krekt as ferskate Katalaanske parlemintsleden.
Op lêst fan it Spaanske regear binne der yn Kataloanië nije ferkiezings hâlden. Dy smieten op ‘e nij in mearderheid op foar de partijen dy’t in ûnôfhinklike steat Kataloanië wolle.
Junqueras wurdt beskuldige fan reboelje tsjin ‘e Spaanske steat. Neffens de Spaanske rjochter kin er net frijlitten salang’t it ûndersyk nei him rint, om’t “dan nije misdieden begean kin”.


title: Trump makket ‘winners’ fan syn nepnijsferkiezing bekend

maintext:
Presidint Trump hat de ‘winners’ bekendmakke fan de ‘Fake News Awards’ dy’t er yn it libben roppen hat – de prizen foar sabeare nijs. Under oare The New York Times, The Washington Post, Time, ABC News en CNN brochten neffens de presidint sabeare nijs, stiet op de webside fan de Republikeinske partij. De side wie in hoart ûnberikber nei’t de útslach publisearre wie.
As earste op de list fan alve stiet Nobelpriiswinner en New York Times-kollumnist Paul Krugsman, dy’t nei de ferkiezing fan Trump foarsei dat de ekonomy in knoei krije soe. Ynstee dêrfan gong it better mei de merken, merkt Trump op.
De presidint keas ek in ferhaal fan it wykblêd Time, oer in buste fan Martin Luther King dy’t er út de Oval Office helle hawwe soe. It byldsje bliek efter in doar set, wêrtroch’t de ferslachjouwer it oer de holle seach.
“Last but not least” neamt Trump de gearspanning mei Ruslân, yn kapitalen. “Dat is miskien wol it grutste rêd dat it Amerikaanske folk foar eagen draaid wurdt. DER IS GJIN GEARSPANNING!”
Rektifikaasjes
Hoewol’t Trump geregeld de term sabeare nijs brûkt foar berjochten dy’t him net oanstean, selektearre er yn dit gefal foaral berjochten dêr’t sjoernalisten ek echt de mist yn giene. Sa rektifisearre CNN in berjocht oer de bannen fan Trump-wurdfierder Scaramucci mei Ruslân en tikke ABC in eigen ferslachjouwer op ’e fingers foar opmerkings dat Trump âld-adviseur Michael Flynn opdracht jûn hie kontakt te lizzen mei Ruslân.
Trump konkludearret dat de parse tsjin him is: “Njoggentich persint fan de berjochtjouwing wie negatyf of sabeare nijs”, mient de presidint. De presidint twittere dat er nettsjinsteande wat er “tige korrupte en ûnearlike berjochtjouwing” neamt, der ek ferslachjouwers binne foar wa’t Trump respekt hat. Wa, dat liet er yn ’e midden.


title: Rasistyske reaksjes op Miss België

maintext:
Op sosjale media binne in soad reaksjes te lêzen fan minsken dy’t fine dat de snein ferkeazen Miss België net ‘echt Belgysk’ is, of ‘in Filipynske’, om’t sy fan Filipynske komôf is. Organisator Devos fan Miss België ferklearret dat de paspoarten fan alle dielnimsters kontrolearre binne. De organisaasje en in Belgysk meldpunt foar diskriminaasje, Unia, hawwe rasistyske reaksjes op de ferkiezing skandalich neamd.
Wurdfierder Sebrechts fan Unia seit mei klam dat it meldpunt de reaksjes feroardielet. “Wy freegje minsken der tsjinyn te gean. As je je stil hâlde, feroaret der nea wat.” Fierder sjocht de Unia-wurdfierder foaral in oare kant fan de útferkiezing. “Dat de moaiste fan België Aziatyske woartels hat, bewiist dat it grutste part fan de minsken mei is yn it ferhaal fan ferskaat”, seit er. Flor Pua (22), piloate yn oplieding, is fan doel foar België mei te dwaan oan de Miss World-ferkiezings.


title: ‘De holle wurdt in stadige kompjûter as men net genôch skriuwt’

maintext:
Meitsje fan skriuwen op de basisskoalle in apart fak, ynstee fan it by ‘taal’ ûnder te bringen. Dat boadskip presintearret it Platfoarm Hânskriftûntwikkeling tiisdei, op de ynternasjonale dei fan it hânskrift, yn De Haach by de kommisje Underwiis, Kultuer en Wittenskip. Yn in petysje freget it platfoarm omtinken foar it skriuwen mei de hân, eat dat yn it digitale tiidrek hieltyd minder dien wurdt.
Aartje Schoemaker is âld-dosint en set har yn foar it Platfoarm Hânskriftûntwikkeling. “Wy krije fan learkrêften in protte hânskriften opstjoerd dy’t werklik net te lêzen binne. Dy learlingen krije dêrtroch in leger sifer foar harren proefwurk. Dat is skande”, leit se út. “Wa’t op de basisskoalle echt goed skriuwen leart, hat dêr syn hiele libben wille fan.”
Hieltyd mear skoallen jouwe iPad-ûnderwiis, wy stjoere inoar hast gjin hânskreaune brieven mear en sels it boadskippelistje wurdt faak yn in app makke. Dochs bliuwt goed skriuwen leare foar bern fan grut belang, seit Schoemaker mei klam. “It is tige wichtich foar de ûntwikkeling fan de harsens. Troch te skriuwen wurde der yn de harsens allegear ferbinings lein, tusken de linker- en rjochterharsenhelte bygelyks. De konsintraasje giet foarút, de fine motoryk ferbetteret en it tinken giet flugger. Ien dy’t hast net skriuwt kin men ferlykje mei in stadige kompjûter”, stelt Schoemaker.
Utsein dat skriuwen in apart fak wurde moat, wol it platfoarm ek dat der mear Cito-ûndersyk nei skriuwen dien wurdt. Boppedat betsjut mear omtinken foar skriuwen op de basisskoalle neffens it platfoarm ek mear omtinken dêrfoar op de pabo. “Ut ferskate ûndersiken docht bliken dat skriuwen wichtich en goed is foar de harsenûntwikkeling fan bern”, leit Schoemaker út. “En dat jildt nammers net inkeld foar bern. Ut ûndersyk ûnder studinten blykt ek dat guon dy’t notysjes mei de hân makken, dy ynformaasje better ûnthâlde koene as oaren, dy’t op in laptop wurken.”


title: Letterhoeke temanûmer 2018

maintext:
Tresoar docht ûnder it biedwurd ‘Sssstt…! hjir flústeret de tiid’ folop mei oan Lân fan taal, ûnderdiel fan Ljouwert-Fryslân 2018, it jier fan Kulturele Haadstêd 2018. Yn in spesjale edysje fan Letterhoeke komme alle aktiviteiten foarby.
Fan útstallingen oer printkeunst, Aldfrysk en Piter Jelles Troelstra oant in bûnt en nijsgjirrich ferskaat oan lêzingen en fan it Histoarysk Reisburo oant âlde films: de skatten fan Tresoar komme foar it ljocht. Mei de ynstallaasje Fisuele Poëzij komt de besiker yn ’e kunde mei it grinsgebiet tusken taal en byld op fjouwer metershege draaiende ‘poëzijmasines’.
Besjoch de spesjale edysje fan Letterhoeke.
Boarne: Tresoar


title: ‘Twatalige bern meie dochs ek wolris in flater meitsje?’

maintext:
Trije myten oer meartalich grutbringen útinoar raffele
De Nederlânske prinsessen prate neist Nederlânsk like maklik Spaansk. Logysk, harren mem is ommers Argentynske. Dochs hawwe in soad minsken grutte beswieren as de thústaal fan in bern net Nederlânsk is. Sharon Unsworth besiket mei har ûndersyk misbegripen oer twataligens de wrâld út te helpen.
Ienris yn it jier organisearret it Max Planck Instituut yn Nimwegen in skriuwwedstriid foar syn promovendi. Theresa Redl, Monica Wagner en Francie Manhardt binne de skriuwers fan it winnende artikel yn 2017. Op NEMO Kennislink is in Nederlânske bewurking te finen fan it Ingelsktalige stik, dat werom te finen is op de webside fan it Max Planck Instituut.
Taalwittenskippers reitsje wol gauris fertize yn ferheftige petearen mei politisy. Sa die bygelyks it kabinet yn 2008 it útstel om Nederlânske lessen ferplichte te meitsjen foar allochtoane âlden. Dat soe harren oanfiterje om thús Nederlânsk mei de bern te praten, wat de ûndermaatske skoalprestaasjes fan guon migrantebern ferbetterje soe. Taalkundigen seagen neat yn dat plan. Underwilens learden de kroanprins en syn Argentynske frou noch gjin tsien kilometer fierderop harren trije famkes Spaansk.
De keninklike famylje stiet dêr net allinnich yn. Mar leafst 3,5 miljoen Nederlanners en Flamingen prate thús mear as ien taal. Bringe âlden harren bern yn ‘e war troch dy twatalich grut te bringen? Ferlytsje dy âlden de kânsen fan harren bern op sukses? “Fansels net”, seit Sharon Unsworth, ûndersiker op it mêd fan it eigen meitsjen fan in twadde taaloan de Radboud Universiteit, en sels ek mem fan twa twatalige bern. Mar sy hat sa no en dan ek noed oer de foarútsichten fan har bern. “En ik bin op ’e hichte fan alle ûndersyk datoangeande!”
Der geane noch altyd in soad myten om oer twataligens. Unsworth besiket mei har ûndersyk en workshops foar âlden om dy misbegripen te wjerlizzen. Wy fregen har nei de myten dy’t it slimst út te rûgjen binne en de lêste stân fan de wittenskip op dat mêd.
Myte 1: Twatalige bern prate beide talen ûndermaatsk
In soad minsken tinke noch altyd dat bern gjin twa talen tagelyk leare kinne, mar dat is net korrekt. Soksoarte oertsjûgingen komme troch it ferlykjen fan ientalige bern mei twatalige. “Twatalige bern dy’t thús allinnich mar de iene taal prate en de rest fan de tiid de oare taal, prate faak net krekt-en-gelyk as in bern dat ien taal de hiele tiid praat”, neffens Unsworth.
Yn 2010 lieten Kanadeeske ûndersikers sjen dat twatalige bern yn trochsneed yn beide talen in lytsere wurdskat hawwe as ientalige, foaral op it mêd fan typyske skoalwurden. De Nederlânske prinsessen, dy’t thús in soad Spaansk prate, sille dus nei alle gedachten ark út de keuken gauwer yn it Spaansk beneame kinne as yn it Nederlânsk. En de kâns is grut dat se de reproduktive organen fan in blom net yn it Spaansk beneame kinne.
“Mar makket soks wat út?”, freget Unsworth har ôf. In Nederlanner dy’t yn de Dútske autoyndustry wurket, sil ek mear Dútske as Nederlânske wurden kenne foar auto-ûnderdielen. Mar wy soene yn sa’n gefal nea sizze dat er net fatsoenlik Nederlânsk praat. By folwoeksenen is dúdlik te sjen dat de gewoante om twataligen te ferlykjen mei ientaligen net altyd like ferstannich is. “Dochs binne mooglike tekoarten yn wurdskat faak de reden wêrom’t âlden oanret wurdt om it by ien taal te hâlden”, fertelt Unsworth.
In oare reden foar dat advys binne grammatikaflaters. Nim bygelyks Unsworth har soan, dy’t sawol Ingelsk as Nederlânsk praat. “Hy seit bytiden dingen dy’t in ientalich bern net sizze soe, lykas ‘That works not’, foar it Nederlânske ‘Dat werkt niet’”, fertelt Unsworth. “Mar ientalige bern meitsje ek in soad flaters en dan besjogge we dat as learen. Wêrom soene twatalige bern dêr oars yn wêze?”
Myte 2: De twa talen lizze yn it brein los faninoar
Undersikers binne fier gien om it leauwe te ûntkrêftsjen dat twataligens bern betizet. Sa fier sels, dat se derfan útgiene dat de talen yn it brein fan in twatalich bern folslein útinoar leine en ûnôfhinklik faninoar wiene. “In goedbedoeld betinksel, mar it komt allinnich net altyd oerien mei de werklikheid”, neffens Unsworth. “Elkenien dy’t in twatalich bern grut bringt, sil yn ‘e gaten krije dat de twa talen inoar beynfloedzje.” Sjoch mar nei it eardere foarbyld fan har soan.
Opmerklik genôch hawwe ûndersikers allang fêststeld dat de talen by twatalige folwoeksenen inoar ûnderling beynfloedzje. Se witte allinnich noch net presys hoe’t de ynteraksje no krekt ferrint. Ynspirearre troch har eigen bern ûndersiket Unsworth mei kollega’s dat fenomeen by bern. Se hopet dat oer fiif jier de myte dat de talen fan twatalige bern alhiel faninoar skaat lizze, de wrâld út is.
Hjoed-de-dei sitte âlden en learkrêften deroer yn as in twatalich bern flaters makket lykas har soan. “Mar as wy begripe wêrtroch’t dy ynteraksje bart, as wy in oannimlik alternatyf hawwe foar ‘twataligen binne yn ‘e war’, dan wurdt dy ynteraksje miskien akseptabel”, hopet Unsworth. Se beklammet: “Fanwegen de ferskillende talen sille twataligen bytiden dingen sizze dy’t ientaligen nea sizze soene, mar dat is net fuortendaliks in probleem. Twataligen binne net yn ‘e war. Se prate harren talen prima, mar soms in bytsje oars as ientaligen, en dat is okee.”
Myte 3: Thús in oare taal prate beneidielet bern
Basisskoalleleararen en politisy advisearje âlden fan twatalige bern wol gauris om thús Nederlânsk te praten. Unsworth, dy’t dat advys ek faak heard hat, leit út dat dêr gjin wittenskiplike grûn foar is. Krektoarsom sels, yn 2009 lieten Amerikaanske ûndersikers sjen dat as Spaansk-pratende memmen thús Ingelsk praten, it Ingelsk fan de bern net better waard, mar harren Spaansk krekt minder waard. Boppedat witte we no sa stadichoan wol dat in goed ûntwikkele earste taal helpt by it oanlearen fan in twadde taal. Mei oare wurden, as Amalia goed Spaansk praat, sil dat har helpe by har Nederlânsk. Dochs blykt út it petear fan 2008 dat wittenskippers en politisy it op dit punt faak net mei-inoar iens binne. “It is makljk foar politisy en de befolking om in sterke miening te hawwen oer twataligens, omdt elkenien in taal praat”, neffens Unsworth. “As wy it oer partsjesfysika hiene, soe der nei alle gedachten mear nei ús harke wurde.”
Twatalige grapkes
Lykas alle âlden hawwe twatalige âlden ek noed om harren bern – en boppesteande taaie myten helpen dêr net by. “Ien fan harren grutste noeden is as it bern de thústaal net mear brûke wol en allinnich noch mar antwurdet yn it Nederlânsk”, fertelt Unsworth. Yn har workshops en oare aktiviteiten jout se âlden tips om dêrmei oerwei te kinnen. “Yn dy workshops draait it foaral om it oanmoedigjen fan âlden”, fertelt se. “Ik besykje harren ynsjen te litten dat sels as in bern yn it Nederlânsk reagearret op in Spaanske fraach, der noch hieltyd in petear geande is. Dus it bern is wol deeglik twatalich!” Mar se beklammet ek dat it wichtich is dat âlden realistyske ferwachtingen hawwe: “As sy de iennichste boarne fan in taal binne, wurdt it dreech en sille se faak tige harren bêst dwaan moatte.”
Mar noch altyd beslute in soad âlden, wêrûnder it keninklik pear, dat it de muoite wurdich is om te ynvestearjen yn meartaligens. Foaral fanwegen de foardielen dy’t soks in bern biedt as it twa talen praat, en fanwegen it kontakt mei de kultuer fan de âlden. Foar Unsworth is it ek wis en wrachtich de muoite wurdich. Har bern hawwe in grutter taalbewustwêzen – dat is ek oantoand troch taalwittenskippers – wat bytiden ta nuveraardige situaasjes laat. Unsworth: “As immen by ús opbrekt, sizze wy ‘horses’, de oersetting fan it Nederlânske ‘paarden’, wat wer klinkt as ‘pardon’.”
Imago
Unsworth wennet al sechtjin jier yn Nederlân en neffens har binne de minsken yn dy tiid positiver nei twataligens begûn te sjen. “De measte minsken beseffe no dat twataligens wat goeds is, mar it kin noch wol wat oanhelle wurde. Twataligens is tsjintwurdich sels ‘yn’ as it om as it Ingelsk of Spaansk giet, mar by minder oansprekkende talen, lykas it Turks, is de akseptaasje noch tige leech.” Unsworth hopet dat de resultaten út har ûndersyk it imago fan twataligens fierder ferbetterje sille .
Hawwe jo in twatalich bern en wolle jo graach bydrage oan ûndersyk? Meld jo oan by it projekt 2in1, it ûndersyksprojekt fan Unsworth en kollega’s.
Oerset neffens de Nijsbrief fan 22 desimber 2017 op NEMO Kennislink


title: Wrâldkampioen damjen Shvartsman by iepening LF2018

maintext:
De tsjintwurdige wrâldkampioen ynternasjonaal damjen Alexander Shvartsman sil sneon 27 jannewaris by de iepeningsmanifestaasje fan LF2018 yn Ljouwert oanwêzich wêze. Hy sil dan û.o. in tal flitsende demonstraasjepartijen Frysk Damjen jaan yn it ramt fan de presintaasje fan it projekt Wrâldkampioenskip Frysk Damjen, dat pland stiet foar augustus 2018 yn Ljouwert.
De presintaasje is sneon fan 19.00 tot 21.00 oere yn de Friesche Club, Ruiterskwartier 57 te Ljouwert. Shvartsman is ek beskikber foar koarte spullen mei leden fan it pubyk.
Mear ynfo: Marten Walinga, 06-34561133 / Liuwe Westra, 06-30837586


title: Ate de Jong over Omrop Fryslân: voor een vrije omroep met meer lucht en ruimte

maintext:
Waarpraatsje: moandei noch kâld DE JOUWER – Nei in kreaze sneon en in kâlde snein mei in soad sinne, is it ek moandei noch wintersk. [...]
Bernard Smilde priis 2018 Seis jier lyn hat de Krúspunt, moetingsplak foar organisaasjes en persoanen dy’t mear wolle en kinne [...]
Boekpresintaasje ‘Holwert oan See’ Op tiisdeitejûn 16 jannewaris 2018 is yn Holwert in bysûndere presintaasje fan Holwert oan See en S [...]
Trump ‘absolút’ ree ta telefoanpetear mei Kim Jong-un De Amerikaanske presidint Trump is “absolút” ree om in telefoanpetear te fieren mei de Noard-Koreaan [...]
Cartoon Lês ek ús berjocht oer dit ûnderwerp. [...]
Booktubers binne gek op âlderwetske boeken Booktubers binne jong, entûsjast en sljocht op âlderwetske papieren boeken. En dêr fertelle se oer o [...]
Lúksemburch wol mear romte foar de eigen taal Yn Europeeske lannen is de memmetaal fan de grutste of ynfloedrykste groep minsken meastal ek de off [...]


title: FNP wil snellere actie tegen paalrot

maintext:
(tekst: FNP)
FNP: faasje mei maatregels pealrot en fundearringsskea
Mear faasje yn it feangreideprogramma mei maatregels tsjin de pealrot, en gau in bettere skearegeling foar partikulieren. Dêroer is yn Provinsjale Steaten mei in grutte mearderheid in moasje fan de FNP oannommen.
De feangreideproblematyk treft net allinnich boeren mar alle bewenners fan it feangebiet. Dêrom moatte der maatregels komme om mei in heger wetterpeil skea oan de fundearring fan wenningen tsjin te gean. Dat moat yntegraal meinommen wurde yn de ferskate projekten fan it saneamde Utfieringsprogramma Feangreide, sa fynt wurdfierder Wopke Veenstra. ‘Nei in moasje begjin 2015 is in útwurking per dielgebiet mei it Wetterskip en alle belanghawwenden tasein. Ynklusyf alle maatskiplike en partikuliere kosten en baten.’
Der is ek noch hieltyd gjin sicht op in goede nije skearegeling foar al besteande fundearringsskea. Veenstra: ‘Der wurdt tocht oan in lanlik fûns, mar it sjit net op sa hawwe wy begrepen. Dat skriuwt it Kolleezje fan Deputearre Steaten ús yn maaie 2015. Mar wat is no yn 2018 de stân fan saken? Wy krije ûngerêste berjochten fan de Belangenvereniging Funderingsgedupeerden Nederland mar ek fan yndividuele bewenners fan it feangreidegebiet yn Fryslân. Dêrom wolle wy foar de simmer berjocht oer de fuortgong.’


title: Hanno Brand stopt met onmiddellijke ingang als directeur Fryske Akademy

maintext:
(tekst: persbericht)
Brand leit bestjoerlike taken del
Ljouwert, 15 jannewaris 2018
Folgjend op de resinte ûntjouwingen binnen de Fryske Akademy hat de Ried fan Tafersjoch yn oerlis mei direkteur-bestjoerder Hanno Brand besletten dat lêstneamde syn bestjoerlike taken mei yngong fan moandei 15 jannewaris 2018 delleit en dat de koartlyn oanstelde prosesbegelieder dy taken fan dyselde datum ôf as ynterim-bestjoerder waarnimt.
Ein ferline jier hat de Ried fan Tafersjoch prosesbegelieder Willem Smink oanlutsen om de ynterne diskusje oer in nij profyl fan de Fryske Akademy stal te jaan. It ûndersyksynstitút stiet yn 2018 foar in tuskentiidske beoardieling fan de wittenskiplike kwaliteit, de saneamde mid-termreview. Tagelyk wurdt by alle wittenskiplike ynstituten yn Nederlân, dêr’t in soad fan krekt as de Fryske Akademy gearbrocht binne ûnder de paraplu fan de KNAW, in diskusje fierd oer de wittenskiplike takomst. De Fryske Akademy hat dêr ek mei te krijen en sil in kar dwaan moatte om wittenskiplik relevant en finansjeel sûn te bliuwen.
Kommende tiid sil Willem Smink as ynterim-bestjoerder optrede. Hy sil yn ‘e mande mei it managementteam, projektlieders en meiwurkers fan de Fryske Akademy wurkje oan in stevige takomstfyzje, dy’t der yn de earste helte fan 2018 lizze moat. Underwilens wurdt socht nei in opfolger yn it plak fan de eardere direkteur-bestjoerder.
Lees ook: Projectleiders Fryske Akademy zeggen vertrouwen in directeur Hanno Brand op


description: De Grouster - Online krant - Nieuws

title: Ferhalen út en yn it Hert fan Fryslân


title: Opskuor yn Grinslân om knal fan fleantúch út Ljouwert

maintext:
Fleanbasis Ljouwert hat freedtemoarn meldingen krigen fan minsken út Grinslân dy't tongersdeitejûn in lûde knal heard ha. Minsken yn de omjouwing fan Veendam wiene benaud dat it om in ierdbeving gong. Om't de fleanbasis Ljouwert har bewust is fan de mienskiplike ûnrêst yn Grinslân, is direkt ûndersyk dien, lit wurdfierder Jayme Tol witte. Twa F-16's fan Ljouwert wienen sa'n 60 kilometer op see yn de omjouwing fan It Amelân doe't ien fan de fleantugen troch de lûdsbarriêre fleach. "Het gebeurt overigens bijna dagelijks dat onze vliegtuigen door de geluidsbarrière gaan", seit Tol. "In negen van de tien gevallen merken mensen in Nederland daar helemaal niets van, omdat het ver op zee gebeurt. Maar donderdagavond stond er een sterke noordwestelijke wind en was er sprake van dikke bewolking, waardoor het geluid uiteindelijk weerkaatste en de vrijheid kreeg."
Earder dit jier waard op 10 jannewaris al in knal en trilling fernommen yn Grinslân. Dat soe troch Dútske strieljagers feroarsake wêze, om't sy op dat momint ek ticht by de grins mei Grinslân fleagen. Dat kaam doe nei foarren út de ynformaasje fan de Ljouwerter fleanbasis. Nei it ûndersyk fan freed docht dochs bliken dat it wol troch in F-16 fan Ljouwert ûntstien is. De fleanbasis Ljouwert waard hjirtroch betichte fan it fersprieden fan nepnijs. "Wij hebben totaal geen reden om hierover te liegen. Er zijn geen regels overtreden, want in dit gebied mag er op deze manier gevlogen worden. Maar als vliegbasis proberen wij gezien de onrust die er in Groningen speelt, zo snel mogelijk een gegronde oorzaak en reactie te geven. Ik hoop dat we met de berichtgeving vandaag de onrust wegnemen. Als het in de toekomst weer gebeurt, zullen we daar ook eerlijk over zijn. Wij hebben niks te verbergen", seit Jayme Tol.


description: Freed is de earste dei op de Olympyske Spelen yn Súd-Koreä sûnder Fryske sporters. Foar de 5.000 meter reedriden by de froulju dogge Annouk van der Weijden

title: Pyeongchang, dei 8: In dei sûnder Fryske sporters


title: Underwiisdei Friesland College: Mata Hari is hip!

maintext:
It tilde moandei op fan de jongerein yn it Fries Museum. Oanlieding wie de ûnderwiisdei fan it Friesland College yn gearwurking mei it museum. Studinten event-management fersoargen yn in trochrinnend programma ferskate presentaasjes, in moadeshow, livemuzyk en de ferkiezing fan de 'Next Mata Hari'.
Studinte Sara Leeghwater fertelde dat se, foar't it projekt úteinsette, eins nea yn in museum kaam. No is se optein oer wat der allegearre te finen is. It ynteraktive karakter fan in soad útstallings en de digitale tagonklikens makket it ek nijsgjirrich foar in soad jongeren. De kreative ûnderdielen fan de DDrive-oplieidings blykten goed oan te sluten by de útstalling 'Mata Hari: de mythe en het meisje'. De útstalling is al in pear moanne in súksesnûmer yn it Fries Museum, mar it wiene benamme senioaren dy't derop ôf kamen. Moandei die blike dat it ek oars kin, want 'Mata Hari is hip!'


title: Kramer biedt yn it Koreaansk ekskús oan foar tegelsmiten

maintext:
Sven Kramer hat út namme fan de Nederlânske reedriders ekskús oanbean foar it ynsidint fan woansdei yn it Holland House. De huldiging fan de Nederlânske achterfolgingsmanlju rûn út de hân en twa froulju rekken ferwûne.
"We wolle ús oprjochte ekskús oanbiede foar de fans dy't ferwûne rekke binne," skriuwt Kramer tongersdei yn it Koreaansk op Twitter. "Jim kamen om my oan te moedigjen. Ik winskje jimme in goed herstel. Ik sil myn bêst dwaan om yn de takomst better foar de dei te kommen."
Balstjurrichheid
Kramer, Koen Verweij, Jan Blokhuijsen en Patrick Roest lieten de saneamde medaljetegel hurd it publyk yn falle, nei alle gedachten út in soarte fan balstjurrichheid.
It is yn it Holland House tradysje dat de medaljewinners de tegel oan it publyk jouwe. De minsken yn de seal jouwe de tegel dan mei de hannen boppe de holle troch nei achteren. Dêr krijt de plakette in plak oan de muorre, neist dy fan oare medaljewinners.
"Het gaat naar omstandigheden goed met beide dames"
De hiele achterfolgingsploech hat ek ekskús oanbean foar it ynsidint. "We hebben direct na dit voorval contact gezocht met de beide dames die de grote medaille tegen hun hoofd hebben gekregen'', sizze Sven Kramer, Koen Verweij, Jan Blokhuijsen en Patrick Roest yn it reaksje dy't ferspraad is troch sportkoepel NOC*NSF.
"Het gaat gelukkig naar omstandigheden goed met beide dames, die wel erg geschrokken waren. Het zal duidelijk zijn dat ook wij uiteraard nooit de bedoeling hebben gehad om dit te veroorzaken. Dat hebben we hen laten weten en willen we via deze weg ook aan het publiek laten weten.''
De Olympyske Spelen yn Pyeongchang duorje fan 9 oant 25 febrewaris. Omrop Fryslân docht alle dagen streekrjocht ferslach fan de ferrjochtingen fan de Fryske sporters op radio en online. Al it nijs oer de Spelen is te finen op omropfryslan.nl/os.


title: Kampanje moat studintestêd Ljouwert oantrekliker meitsje

maintext:
Yn Ljouwert set tiisdei de kampanje Leeuwarden Student City útein. De kampanje moat derfoar soargje dat de stêd foar studinten noch oantrekliker wurdt. Ek wol de kampanje de Fryske haadstêd sichtberder meitsje en dat studinten yn spee de stêd ienfâldiger fine kinne.
It útgongspunt fan de kampanje is dat Ljouwert in eigensinnige stêd is mei in iepen mienskip. Ljouwerter studinten wurde ynset om sjen te litten wat de stêd te bieden hat. Se dogge dat troch oer har studintelibben te vloggen, te bloggen en updates op social media te setten.


title: Olympyske missy mislearre: Kramer neist poadium, Bergsma 2e

maintext:
Gjin Frysk goud op de tsien kilometer yn Súd-Koreä: de Kanadees Ted-Jan Bloemen pakte goud yn 12.39.77, in olympysk rekôr. Hy fersloech dêrmei titelferdigener Jorrit Bergsma en favoryt Sven Kramer. Bergsma waard twadde yn 12.41.98, Kramer teloarstellend sechsde. De Italiaan Nicola Tumolero pakte it brûns.
Flakke ritten Bloemen en Bergsma
Ted-Jan Bloemen iepene goed en koe syn rit goed flak hâlde. Hy begûn goed en hast alle rûntsjes wienen flugger as 30.5.
Dêrmei ferbettere de Kanadees de tiid fan Jorrit Bergsma, dy't in rit earder mei 12.41.98 in persoanlik rekôr ried. It earste diel fan syn rit ried Bergsma de measte rûntsjes om 30.5 hinne, mar mei noch tsien rûntsjes te gean koe er noch rapper. Syn lêste acht rûndetiden wienen allegear ûnder de 30.0. Dat wie úteinlik goed foar sulver.
Kramer stelt teloar
Yn de lêste rit begong Kramer ûnwerkenber foarsichtich. Hy siet oan it begjin in sekonde boppe de tiid fan Bloemen. Nei tsien rûntsjes koe Kramer dat tempo net mear folhâlde en moast er it skema loslitte. Hy einige úteinlik sechsde yn 13.01.02.


title: Bûtendykse hynders krije kilometers oan nije wetterlieding

maintext:
Natoerorganisaasje It Fryske Gea fernijt de kommende tiid kilometers oan wetterliedingen yn de bûtendykse kwelders en polders by Hallum. De hjoeddeiske liedingen binne slim ferâldere. Se binne oanlein nei de Twadde Wrâldoarloch. Kij en hynders kinne bûtendyks net út de sleatten drinke, want dêr sit brak wetter yn.
De bisten krije ek 55 nije drinkbakken. De oanlis dêrfan kin kombinearre wurde mei it projekt Vijfhuizen, "Fan swiet nei sâlt wetter". Troch in nije slink mei in stadige oergong fan swiet nei sâlt wetter feroaret it bûtendykse lân.
Foar de feiligens fan it fee binne de flechtrûtes ek oanpast, sadat de bisten by heech wetter makliker fan it lân helle wurde kinne. It wurk oan de wetterlieding en de wetterbakken begjint dizze moanne en is 15 maart ôfrûn.