title: 175.000 euro foar it ynrjochtsjen fan natuer yn Séfonsterpolder

maintext:
De Provinsje lûkt 175.000 euro út om fan de Seefonsterpolder yn Gaasterlân in natuer- en rekreaasjegebied te meitsjen. De 25 bunder grutte polder leit oan de eastkant fan de Rysterbosk by Riis. De nije natuer makket diel út fan it Natuernetwurk Nederlân, earder bekend as Ekologyske Haadstruktuer. Nei de simmer giet it wurk los.
It ynrjochtsjen fan 25 bunder natuer is it lêste karwei fan Eksperimint Gaasterlân. Jierren oanien is der yn ‘e mande mei de streek ynfolling jûn oan de natuer. Yn dy tiid is der in soad bepraat en ta stân brocht. Underskate maatregels soargje derfoar dat dêr in prachtich libbensgebiet foar sjongfûgels, amfibyen, fisken, bijen, flinters en oare ynsekten ûntstiet. Bygelyks it plantsjen fan strewelleguod by de boskrâne lâns, it oanlizzen fan natuerfreonlike wâlen en fan in poddepoel. De wetterhúshâlding wurdt ek ferbettere troch it graven en breder meitsjen fan sleatten.
Kuierje en hynsteride
Net allinne de natuer, mar ek minsken kinne aanst fan it gebiet genietsje. Op twa lokaasjes yn de Séfonsterpolder komt in picknickbank. By ien dêrfan komt ek in plak dêr’t hynsteriders it hynder oanbine kinne. Fierder komt der in nij kuierpaad troch de polder, dat oanslút op de besteande paden yn de Rysterbosk. Sa ûntstiet der in moaie rûte troch bosk en polder.


title: Presintaasjes en priisútrikking Hackathon ROF

maintext:
Fan 7 oant en mei 9 febrewaris hâlde de opliedingen Communication & Multimedia Design (CMD) en Ruimtelijke Ontwikkeling van NHL Stenden Hogeschool in saneamde hackathon. Se ûntwikkelje dan yn workshopeftige kolleezjes ynnovative multymediale konsepten foar de ferkearsproblematyk yn Fryslân. Dat bart yn opdracht fan it Regionaal Orgaan ferkearsfeilichheid Fryslân (ROF).
Oanlieding foar dy gearwurking is in fraach dy’t it ROF dwaande hâldt: hoe kinne Virtual Reality, Mixed Reality en Augmented Reality in rol spylje foar de ferkearsfeilichheid? Sawat 40 studinten sille dêrmei oan ‘e slach.
De úteinlike prototypen en konsepten wurde freedtemiddei troch de studinten presintearre yn it Provinsjehûs. Deputearre Poepjes jout de ôftraap. In saakkundige sjuery kiest út de teams in winner. De priisútrikking is om likernôch 15.00 oere.

fasttext_language: fy


title: Priisfraach Súdwest-Fryslân: de winnende stikken

maintext:
Yn ús berjocht Doarpskrante It Nijslân fan Nijlân wint priis bêste Frysktalige stik (hjoed ek op It Nijs) waarden de trije winners neamd fan de priisfraach foar redaksjes fan doarps- wyk- en stedskranten dy’t útskreaun wie troch de gemeente Súwest-Fryslân. Hjirûnder binne de ynstjoeringen fan de winners te lêzen. (redaksje It Nijs)
Tsjinslach en noch in meifallerke – 1e priis (út It Nijslân fan Nijlân)
De earste dampartij yn de nije kompetysje rûn foar my op hielendal neat út. It is net sa slim as jo der yn in moai spul ôffeegd wurde, mar dat is it wol as jo it ferlies hielendal oan josels te tankjen hawwe. Sa gie dat dus mei my en ik hie sûnder dat no sa bot merke te litten dy jûns ynwindich goed de smoar yn.
Gelokkich kin ik werom nei hûs noch moai efkes de holle leech fytse. It is krekt sa’n eintsje dêrfoar: fan Skearnegoutum nei Nijlân. Ik wie noch mar kwealik bûten it earstneamde doarp doe’t ik in ein op dyk lizzen seach. Yn earste ynstânsje fytste ik troch, mar dochs kearde ik om en fytste werom nei it ferkearsslachtoffer. Yn it tsjuster seach ik dat it in jerke wie en ik fielde dat in knap eintsje ein wie en dat er suver noch wat waarmte útstriele. Ik stie der noch wat mei dy ein yn ‘e hannen en wist earst net rjocht wat te dwaan: mei nimme of lizze litte. By eintsjebeslút stoppe ik de ein yn de fytstas, stapte wer op en fytste dochs wol foldien mei de fynst, dy’t no mei nei Nijân ta gie.
Thús helle ik it damboekje en sa út de oare tas en sette de fyts yn it hok. Oan de frou fertelde ik de wederwarichheden fan dy jûn: ferlies en in moaie deade jerke. De oare moarns fytste ik om in oere as tsien nei Snits. Gjin tel oan de ein tocht. Dy hie by syn libben ek net tinke kinne dat er dea noch sa’n reis meitsje soe. Mar sa ik sei: Ik wie dy hiele ein fergetten.
By Ysbrechtum hearde ik ynienen kwêk, kwêk, kwêk. “Ferhip myn ein sit noch yn de fytstas, mar dy kin dochs net mear lûd jaan?” Nee dat koe net, mar ik seach noch wol efkes foar de wissichheid yn de fytstas. It kwêken wie fan in Ysbrechtumer ein.. It jerkje gong mei nei Snits en hy krige letter noch selskip fan in makriel en in stik tsiis.
Thús ha ik him strûpt en fierder ta makke. Ien nacht yn de pikel en de deis dêrnei die bliken dat it ein wie mei noch net sa’n soad fleanoeren. Hy wie nammentlik hearlik sêft en soppich, gjin taai triedsje fleis oan te finen. In echt meifallerke dus en dat ferlies bin ik hast wer fergetten.
CK
Wintermich… sierlike dûnsmich – 2e priis (út Bulte Nijs fan Koudum, 14 febrewaris 2017)
Mid febrewaris. It is winter. Snie yn ‘e blikke. Snieklokjes bingelje yn ‘e wyn. Twa giele ayttablomkes (winterakoniet) binne noch ticht. De sinne skynt. Blau is de winterloft. Op ’t paad teit de snie. Boppe de roazestrûkjes dûnset in ploech miggen. Oan ien tried wei sirkelje se achterinoar troch de loft. Wol 20 sa skat ik. Fierderop by de bjirk ek in groepke. As ik ien besykje te folgjen slagget dat mar eefkes. Sa fluch sa wif, sa linich, sa hastich. It is net by te hâlden en it giet wol in healoere troch. Eefkes letter sit der in spantsje op it rút. It binne wintermiggen (Wol 8 soarten yn ús lân). Dy binne warber om dizze tiid fan’t jier, as it waar it talit. Alle miggen ha in sûchsnút. Se libje fan plantesappen, sa as nektar. Neffens de boekjes stekke wintermiggen net.(?) Se lykje op langpoatmiggen, mar ek op stekmiggen (neefkes). Dy kinne mei de snút stekke en sûchje (bloed). Dat is lestich en gefaarlik. Tink mar oan de malariamich. Platsleine wintermiggen kinne opstjoerd wurde nei de Universiteit fan Wageningen. Dêr wurdt útsocht oft it wol of net om in (gefaarlike) stekmich giet. Myn miggen binne ynienen ferdwûn as de sinne sakket.
Pier Zijlstra
Fakânsje thús – 3e priis (út De Sylboade fan Heech)
Reizgje is foar my net fakânsje, it is faaks ôfsjen, betiid út bêd, mei koffers seule, libje út ‘e koffer, oeren opteard yn fleantúch en bus sitte… Hawar net eamelje, je dogge it jinsels oan, mar it is altyd wer it aventoer dat lokt… En je wurde der earmer en riker fan… Mar simmers, de moaiste tiid fan ’t jier bin ik it leafste thús, as de tún op syn moaist is, mei dêryn ek nochris in ferskaad oan ‘wylde’ bisten. Fakânsje hâlde doch ik thús… fan bêd ôfkomme wannear’t je wolle, in bytsje lanterfanterje, lekker in boek lêze yn’t skaad fan in beam of gewoan yn ’e stoel in bytsje deidreame yn myn eigen paradyske.
Myn paradyske
De dei wurdt wekker
fûgels sjonge
wolken jeie
troch de loft
in sinnestriel
kleurt blommen
in bij op wei
nei huning
in flinter dûnsjend
op ‘e wyn
Mosken tsjilpe
om ‘n kromke bôle
in klyster baait
yn ‘t fûgelbad
in kat ferskûle
tusken struken
mieren myn terras
ferrinnewearje
slakken frette
oan myn planten
Sa moai
dat libben
yn myn paradyske
gedicht fan Mariet Swart


title: Wedstryd: skriuw in gedicht oer de Fryske Akademy

maintext:
Yn it ramt fan Ljouwert-Fryslân 2018 skriuwt de Fryske Akademy in dichtwedstriid út. De gedichten meie gean oer de Fryske Akademy, oer de meiwurkers, wittenskippers of útstrieling dêrfan, oer wat de Fryske Akademy docht, it gebou, de tún, of wat ien mar mear betinke kin. Om’t LF2018 ek om Fryslân giet, meie der ek gedichten ynstjoerd wurde dy’t dêroer geane en fansels mei ien en oar ek kombinearre wurde.
De tsien moaiste, aardichste, grappichste gedichten wurde útkeazen troch in sjuery en komme ein maaie yn in tinte yn de binnentún fan de Fryske Akademy te hingjen, as ûnderdiel fan in permaninte útstalling yn de simmer.
Prizen
Yn maart 2018 makket de sjuery in kar út de ynstjoerde gedichten. Der wurdt ien haadpriis útrikt (dinerbon fan 100 euro) en twa twadde prizen (VVV-kadobon fan 50 euro).


title: Feie Fonyk: #MeToo yn de keunst ?

maintext:
Ofrûne wykein hie keunsthistoarikus Léon Hanssen in essay yn de bylage Letter en Geest fan Trouw en no gean ik oer yn ús oare lânstaal om dúdlik te meitsjen wêr’t it him om giet: “#Metoo klopt aan bij de museumwereld. Ineens dringen zich lastige vragen op. Kan een kunstwerk getuigen van seksuele intimidatie?”
Ik haw it skilderij, dat hy as foarbyld neamt, hjir opnommen. It keunstwurk, dêr’t hy him blykber oan steurt of dêr’t hy fan tinkt dat it oaren steure kin is ‘Thérèse Dreaming’ út 1938 fan de Poalsk-Frânske keunstner Balthasar Klossowski (1908 – 2001) dy’t skildere ûnder de namme Balthus. (It is in grut skilderij fan 150 by 130 cm. In ôfbylding is û.o. opnommen yn de katalogus Cats and Girls út 2013.)
In famke fan in jier of trettsjin sit heal sliepend of deidreamend mei ien skonk omheech. Kinst har wite ûnderbroekje sjen. Op de foargrûn in kat dy’t fan in pantsje molke sit te slikjen en mei de sturt slacht. It is in eroatysk skilderij, sûnder mis, it is ek in moai skilderij en wa wit is it foar guon in opwinend skilderij. No fuort dan: it is in moai, eroatysk en opwinend skilderij fan in puberfamke. Men kin it net iens wêze mei de folchoarder fan de wurden dy’t ik brûk om it wurk te beskriuwen. Neffens Hanssen wurde wy troch nei dit skilderij te sjen, foyeurs. Dat sil bêst. Hy skriuwt oan ’e ein fan syn essay dat er net wol dat guon keunst út it museum ferdwynt of dat keunstners foar it rjocht komme moatte, mar wol dit: ”Het is tijd voor een #Metoo ook in de museumzaal om ons culturele geheugen te resetten.“
Wy hawwe wier gjin ferlet fan nije truttichheid
Wat moatte wy dêr no mei. Ik soe sa withoefolle oare skilderijen opfiere kinne dy’t guon minsken net netsjes fine, of opwinend, of fine dat oaren der geil fan wurde, of fan betinken binne dat men soks net toane moat, yn elts gefal net foar eltsenien ûnder in bepaalde leeftyd, of dat men mei sokke keunst âlde of jonge manlju oanset ta ferkearde gedachten. Ik soe net betinke kinne wat der mis is mei bleate froulju of manlju of mei eroatyske keunst.
Fansels, net alle minsken hawwe deselde opfettingen oer wat doocht. Der wurdt yn in grut part fan de wrâld oars oer tocht as hjir. Yn guon Islamityske lannen hawwe froulju neat yn te bringen, se moatte omrinne yn in swarte tinte mei in sjochgat, yn elts gefal in holledoek drage, want fan al dat wylde hier soene manlju mar gek yn ’e kop wurde. Yn Saûdy-Arabië mochten froulju oant foar koart net autoride of der sels op útgean sûnder manlike begelieding. Mar wy hoege ús eigen West-Europeeske skiednis, by in ûnderwerp as dit net út it each te ferliezen. It is noch mar sûnt it lêste fearn fan de foarige iuw dat der iepenhertiger oer seks praat wurde kin of wurde mei. Doe’t dokter Corrie mei har telefyzjeprogramma begûn, in skoalprogramma oer seks foar âldere bern, wiene der âlden, meastal út de otterdoks-kristlike hoeke – en dêr kinne se der oer it generaal, sjoen it tal bern, aardich op los neuke – dy’t fûnen dat sokke iepenhertige foarljochting net passend wie.
Ik bin it iens mei de hiele #Metoo-beweging. Heech tiid dat manlju dy’t froulju yn it krús taaste, ûnder druk sette om fan slimmer mar net te praten, oanpakt wurde. Heech tiid dat froulju it heft yn eigen hannen nimme en fan har ôfslane mei wurden, en as dat net genôch is mei dieden. It giet by eroatyske of seksuele ûndernimmingen altyd om tastimming fan beide kanten. Mar wat no driget mei in diskusje lykas op gong brocht wurdt troch dy Hanssen, is in nije foarm fan efterlike sleauwens, dêr’t wy gelokkich yn ús lân en yn de westerske wrâld gjin lêst mear fan hawwe wolle. Tinken en sjen is frij en salang as keunst net letterlik oanset of opropt ta (seksueel) geweld, hoecht it wier net sensurearre te wurden.


title: Yn petear mei de wettersporter op Boat Hollân

maintext:
Wat fynt de wettersporter fan Fryslân as wettersportprovinsje? Binne der noch winsken? En is bygelyks de ynformaasjefoarsjenning oer de fardjipten wol foldwaande? De provinsje Fryslân wol graach antwurden op dy en oare fragen krije. Dêrom wurde wettersporters útnûge om fan freed 9 oant en mei woansdei 14 febrewaris yn petear te gean op de wettersportbeurs Boat Hollân.
Njonken te harkjen wol de Provinsje ek graach fertelle oer de lêste ûntjouwingen. Deputearre Klaas Kielstra: “Wy geane troch mei ynvestearjen yn it sa gastfrij mooglik ûntfangen de wettersporter, ek op it mêd fan elektrysk farren. Dit jier sette wy útein mei de oanlis fan de tredde electric-only rûte. Wy binne dé wettersportprovinsje fan Nederlân en dat wolle wy bliuwe!”
De besikers fan de wettersportbeurs kinne yn twa kreammen terjochte.
Kream provinsje Fryslân
Fryslân sa gastfrij mooglik meitsje, dat is it stribjen. Dat betsjut bygelyks gjin lange wachttiden foar brêgen en gjin brêgejild. Hoe’t de Provinsje dat oanpakt? Dat wurdt ferteld yn kream 4019 yn ’e Frankenhal. De kream fan rekreaasjeskip De Marrekrite is dêrneist.
Kream ‘Varen doe je samen!’
Yn ’e Friezenhal, kream 5033, stiet ‘Varen doe je samen!’. In inisjatyf fan de Fryslân, Grinslân en Rykswettersteat Noard-Nederlân. Mei-inoar jouwe dy foarljochting oer de feilichheid op it wetter. It Prinses Margrytkanaal wurdt bygelyks in soad brûkt troch beropsfarders. Yn de kream is ynformaasje te krijen oer alternative rûten foar de plezierfeart.


title: Hoe neame jo dit bistje?

maintext:
Hoe neame jo it ynsekt op ‘e foto hjirnêst? Taalkundige Miet Ooms siket foar in taal-en-dialektatlas safolle mooglik nammen foar it bistje dy’t yn gebrûk binne yn Nederlân en Flaanderen. De Fryske nammen meie fansels net oerslein wurde. Folje dêrom har fragelist yn op:
https://goo.gl/forms/MiJWAaASXU38zNy53


title: Nije aksjes fan Sis Tsiis

maintext:
By de iepening fan Lân fan Taal njonken de Aldehou wie in lytse delegaasje fan Sis Tsiis oanwêzich om te protestearjen tsjin de ûntheffingen dy’t de Provinsje jout oan skoallen om bern de Fryske taal by te bringen.
Inisjatyfnimmer Piter Dykstra dêroer: “De Provinsje jout in protte jild út foar de Kulturele Haadstêd 2018, mar docht in hiel lyts bytsje as it derop oankomt om bern yn Fryslân it Frysk leare te litten.” De aksje krige in protte stipe fan de taskôgers, sels in oantal Hollânsktaligen koene harren deryn fine. It wie noflik en gesellich op it Aldehousterplein dêr’t in prachtige powerpointpresintaasje op de Aldehou jûn waard oer Lân fan Taal.
In oare dielnimmer, Martinus Jellema, ferklearre dat it syn earste demonstraasje yn syn libben wie: “Ik haw noch nea op strjitte rûn om earne tsjin te protestearjen. Dit is myn earste kear, bytsje senuweftich, mar it is tige gesellich, in protte oanspraak. Hie ik nea tocht. Oare kear bin ik der wer by.”
Piter Dykstra: “It wie no wat koart dei, mar Sis Tsiis sil yn it pinksterwykein in grutte demonstraasje hâlde, mei de Nord- en Ost-Friesen dy’t yn dat wykein yn Ljouwert oankomme. Dat dogge wy yn it kader fan Tuhuupe luupe. Fierders tinke wy, no’t de Slachtemaraton net trochgiet, dat Sis Tsiis dy maraton ek rinne kin fansels. De earste stap is al set. Fierder nijs oer de maraton komt ynkoarten.”
Tuhuupe luupe is in ambisjeus plan dat útgiet fan de seksje Noard fan de Fryske Rie: yn it ramt fan LF2018 wurdt fan 18 oant 20 maaie in fytstocht holden fan Bredstedt yn Noard-Fryslân, troch East-Fryslân hinne, nei Ljouwert ta.


title: Favoriten nimme de kop by Frysk damjen

maintext:
It persoanlik kampioenskip damjen Frysk spul is no oer de helte, en der begjint him in bewend patroan ôf te tekenjen. De twa manljun dy’t de dammerij yn dizze iuw behearske hawwe, Taeke Kooistra en Jelle Wiersma, binne beide wer oan kop kommen. Wiersma hat de bêste papieren, want de Wommelser is noch sûnder puntferlies. Kooistra (Hartwert) moast yn ‘e twadde omloop in heal punt sitte litte tsjin Marten Walinga út Waaksens.
De beide topdammers makken ôfrûne sneon yn Aldegea-SWF har reputaasje wier. Beide moasten it opnimme tsjin Hein de Vries. De Ljouwerter promovendus toant him op dit nivo ferrassend sterk, mar waard troch Wiersma dochs subtyl de djipte yn skood, en ek tsjin Kooistra kaam er yn it lette middenspul minder te stean. Hoe’t de rekordhâlder yn it tal kampioenskippen likegoed mei in machtigen kombinaasje de partij ôfmakke, wie ymponearjend om te sjen.
Wiersma en Kooistra treffe inoar oars noch oare wike yn Skearnegoutum yn ‘e lêste omloop, sadat de spanning oant de ein ta yn it toernoai bliuwt. Yn ‘e ûnderein is de spanning der oars wol út. Sjoerd Jan Bakker (Snits) en Foeke Tiemensma (Frjentsjer) hawwe har beide út ‘e striid weromlutsen, dat de degradanten binne no al bekend.
Yn ‘e twadde acht hawwe Siebe Walinga (Aldegea-SWF) en Pieter Hoogterp fan De Gaastmar sa’n foarsprong opboud dat se promoasje nei de kampioensklasse hast net mear ûntrinne kinne. De tredde acht is wat dat oangiet spannender; dêr mei noch wol de helte fan ‘e dielnimmers hoopje op in glorieuzer damtakomst.
Utslaggen en tuskenstannen:
Kampioensklasse, fjirde omloop: Hein de Vries (Ljouwert) – Jelle Wiersma (Wommels) 0-1; Tjerk Wijbenga (Arum) – Henk Haanstra (Aldegea-SWF) 0-1. Fyfde omloop: Taeke Kooistra (Hartwert) – De Vries 1-0; Haanstra – Marten Walinga (Waaksens) 0-1.
Stân: Wiersma 4-4; Kooistra 3-2,5; Walinga 3-1,5; Haanstra 4-1,5; De Vries 4-1; Wijbenga 4-0,5.
Twadde acht, fjirde omloop: Willem Schaap (Dearsum) – Siebe Walinga (Aldegea-SWF) 0-1; Dicky van der Meer (Terherne) – Folkert Groenveld (Jutryp) 0,5-0,5; Cor Kooistra (Nijlân) – Pieter Hoogterp (De Gaastmar) 0-1; Fedde Wiersma (Easterein) – Kees Tijssen (Reduzum) 1-0.
Fyfde omloop: Walinga – Van der Meer 1-0; Groenveld – Schaap 1-0; Hoogterp – Wiersma 1-0; Tijssen – Kooistra 1-0.
Stân: Walinga 5; Hoogterp 4,5; Groenveld en Tijssen 3; Van der Meer, Schaap en Wiersma 1,5; Kooistra 0.
Tredde acht, fjirde omloop: Liuwe Westra (Lollum) – Bauke Dijkstra (De Tynje) 1-0; Klaas Wiersma (Nijbeets) – Willem Hoekstra (Aldegea-SWF) 0-1; Siebren Dyk (Jorwert) – Piet Sikma (Hartwert) 0-1; Sjoerd Couperus (Snits) – Ype Boelens (Menaam) 1-0.
Fyfde omloop: Dijkstra – Wiersma 1-0; Hoekstra – Westra 1-0; Sikma – Couperus 0-1; Boelens – Dyk 0-1.
Stân: Dijkstra 5-3,5; Hoekstra 4-3; Westra en Wiersma 5-3; Couperus en Sikma 5-2; Boelens 5-1,5; Dyk 4-1.


title: Earbetoan oan Boele Bregman yn Museum Belvédère

maintext:
Hjoed, 9 febrewaris, is it hûndert jier lyn dat Boele Bregman (1918-1980) berne waard. Om dy bysûndere dichter en keunstner te earjen, is yn Museum Belvédère yn Oranjewâld in lyts retrospektyf ynrjochte.
It wurk fan Bregman is kleurryk, fantasyfol en ferfolle fan in langstme nei in bettere wrâld. De tematyk fan de skilderijen, etsen, kollaazjes en plastiken is yn hege mjitte autobiografysk. Yn in grut part fan syn wurk hat er himsels ôfbylde of is de foarstelling ta syn libben werom te lieden. Nei in foarsichtich begjin yn de jierren fyftich, fûn de keunstner al gau de foarm dêr’t er syn gefoelens en observaasjes op in lyryske en folslein eigen wize yn ferbyldzje koe. Earst binne it hast mearke-eftige foarstellings, folge troch paradyslike dreambylden. Dan wurdt syn palet donkerder en syn wurk heimsinniger, sels driigjend.
Under ynfloed fan maatskiplike en politike ûntwikkelingen kiest er yn de lettere jierren sechtich, partij foar de ûnderdrukten en ferset er him tsjin de autoriteiten. Dat komt ta utering yn grutte doeken mei rauwe foarstellings. Ynienen hawwe de minsken yn syn wurk bloed oan ’e hannen. Yn dat lettere wurk ferliest de skilder lykwols nea it poëtyske aspekt út it each.
Bregman, dy’t net graach mei syn wurk op ’e foargrûn kaam, kiest yn de jierren santich foar it isolemint. Hy eksposearret net mear en skilderet rêstich, lytse skilderijen. De útstalling yn Museum Belvédère toant syn hiele ûntjouwing as keunstner, mar dan yn beskieden ferbân. Boele Bregman wurdt rekkene ta ien fan de wichtichste Fryske skilders fan nei de oarloch.
Iepeningstiden Museum Belvédère: tiisdei o/m snein 11.00-17.00 oere
Oranje Nassauleane 12, Hearrenfean-Oranjewâld
www.museumbelvedere.nl / info@museumbelvedere.nl


title: Puigdemont wol steedhâlder yn Barcelona

maintext:
Carles Puigdemont wol wer beëdige wurde ta presidint fan Kataloanië, mar dat sil net slagje. Puigdemont ferbliuwt yn it Belzelân en as er Kataloanië yn komt, wurdt er troch de Spaanske plysje arrestearje. Dêrom wol er dat in steedhâlder yn syn namme yn Barcelona regearret.
Eins woe Puigdemont út Brussel wei syn taak ferfolje, mar dêr joech de heechste Spaanske rjochter gjin tastimming foar. Puigdemont wol dêrom in ‘gearkomste fan folksfertsjinwurdigers’ gearroppe, besteande út wichtige Katalaanske politisy. Hja soene Puigdemont symboalysk de eed ôfnimme. Dêrnei soe it Katalaanske parlemint in oar as offisjele presidint fan Kataloanië beneame.


title: Wiis mei Fryslân, lokkich yn Sweden

maintext:
Kollum fan Simone Djurrema
Fan ’e moarn seach ik nei bûten en koe ik wer genietsje fan in pakje snie. Wy hawwe de lêste jierren net mear fan dy Pippi-Langkouswinters dat de snie oan ’e daksgoate ta leit, mar fan ’t jier hawwe wy dochs gauris wite dagen of wiken hân. Dan ljochtet alles op! De koartere dagen, dy’t hjir lang net sa koart binne as de measten tinke, binne dan folle mear wurdich as de langere, ivich grize dagen yn Nederlân. Foaral as de sinne skynt fansels.
Moandei kaam ik werom fan in wykein yn Houten. Wy stiene mei fjouwer persoanen op de emigraasjebeurs om te sjen oft we minsken dy’t fan doel binne om nei Sweden te emigrearjen, sa fier krije koene om dan nei Mellerud te kommen. Sa binne wysels hjir ek belâne, mar de froulju dy’t doe it projekt diene, binne der ûnderwilens mei opholden. Twa jier lyn haw ik oernommen.
Ik kin it net better nei it sin hawwe as wannear’t ik in stikmannich ferskillende talen sprekke mei. Ik koe myn hert wol ophelje! Frysk mei de dochter, dy’t ek mei wie, Sweedsk mei de oare froulju, Nederlânsk mei de ‘Hollanners’ en yn kombinaasjepetearen mei ús Sweden en Nederlanners dy’t noch gjin Sweedsk prate Ingelsk. Fjouwer talen! Ik glom deroer!
De organisator fan ’e beurs hie frege watfoar minsken wy sykje. Dat wie by eltsenien, neist oare beroppen, minsken yn ’e soarch. Dêrom tocht er ús te helpen troch by allegearre in buordsje op ’e stand te plakken mei Medical personal of sa. Dat hie ta gefolch dat in protte minsken trochrûnen om’t se tochten dat der inkeld mar ferlet fan dokters en sa wie. De twadde deis hawwe wy it buordsje der gau ôfhelle! Nettsjinsteande dat fersin op de earste dei hawwe wy dochs sawat santich formulieren ynfolle krige. Dêr siet fan alles by: fan minsken dy’t har goed taret hiene en húshâldingen dy’t harren oan it oriïntearjen wiene oant minsken fan it slach dat leafst juster al emigrearre wie en mei in tarieding fan sommigen yn it tv-programma ‘Ik vertrek’. Net dus…
Der stiene minsken út de hiele wrâld. Dan krij ik nocht om te reizgjen en alle lannen te besjen. It leafst net mei gewoane reizen, mar ik soe nei de minsken dy’t dêr wenje ta wolle om it gewoane libben mei te meitsjen. Dat hawwe wy doedestiids ek yn Spanje dien. Net yn in hotel oan ien fan de Costa’s, mar yn it fermidden fan de Katalanen yn in lyts doarp. Dan kin men hiel besûndere dingen belibje!
Twa jier lyn troffen ús dochter en ik op de beurs in man en frou fan Curaҫao. Wy prate no elts jier as âlde freonen mei-inoar. Sweden sprekke alle talen op syn Sweedsk út, dat ús kollega hie it oer Kurakau. Doe’t wy tsjin dat pear seine dat wy Friezen binne, die bliken dat hy jierren lyn ferkearing hân hie mei in faam út in lyts Frysk doarp. Ik sil har namme en it doarp net neame, mar it wie tige Frysk! De triennen rûnen ús hast oer de wangen doe’t er sa prachtich beskreau hoe’t dat foar him wie yn de tachtiger of miskien njoggentiger jierren, dat wit ik net krekt mear. Hy sei: “Dan sieten se allegearre op fêste tiden oan ’e kofje en dan woe myn faam mei my te kuierjen troch it doarp. Guon hiene noch nea in swarten sjoen, dat dan giene werklik wier de gerdyntsjes iepen en dan seagen se ús allegearre nei!” En dan die er foar hoe’t er troch it doarp rûn en freonlik nei alle minsken efter de gerdyntsjes swaaide. Wy skuorden ús de bûsen út! Jim kinne wol begripe dat ik Curaҫao no ek op myn listje stean haw.
Nei yn it wykein fernikkele te wêzen mei seis graden boppe nul wylst it fielde as wie it ûnder nul, wiene wy bliid dat wy wer nei it lânklimaat fan Mellerud werom koene. De treinreis fan Utert nei Skiphol makke my suver in bytsje tryst. Alles wie griis, it waar en de gebouwen, en troch it greidlân rûnen safolle diken, kabels en spoarwegen. Dat wie no it plattelân… Wy meie dochs hiel tankber wêze dat wy it no sa goed hawwe yn Sweden, mar noch mear dat wy yn ús Fryslân opwoeksen binne.
Simone Djurrema-van der Wal is yn 2015 mei har man en bern út Garyp wei nei Sweden emigrearre.


title: Waarpraatsje: efkes winter

maintext:
DE JOUWER – Wy belibje in kâlde wike, mar in echte froastperioade sit der net yn.
De nacht fan tiisdei op woansdei sil kâld ferrinne. Mei -4 oant -7 friest it folút. It is helder en der stiet hast gjin wyn.
Woansdei sil de sinne op ’e nij hast de hiele dei skine. De wyn is swak en komt út ferskate rjochtingen. De temperatuer leit krekt boppe it friespunt. Yn ’e nacht fan woansdei op tongersdei sil it ek noch flink frieze. Oerdei is de loft wat mear berûn en waait der in swakke sudewyn. It wurdt in graad as fjouwer.
Nei tongersdei wurdt it stadichoan minder kâld en nimt de kâns op (winterske) delslach ta.
Jan Brinksma


title: Jelle Wiersma op ’en nij damkampioen

maintext:
By it persoanlik kampioenskip yn it damjen Frysk spul wie der in oerienkomst en in grut ferskil mei ferline jier. Krekt as yn 2017 wie Jelle Wiersma de sterkste. Mar wie dêr ferline jier noch in barraazje foar nedich, no waard de Wommelser op ’e lêste dei kampioen sûnder ek mar in set spile te hawwen.
Uteinliks lei him dat oan Sjoerd Jan Bakker (Snits) en Foeke Tiemensma (Frjentsjer), dy’t har yn in earder stadium út it kampioenskip weromlutsen hiene. Sa kamen der gatten yn it spylskema, en dat makke dat Wiersma sneontemoarn frij hie. De middeis soed er dan syn titel ferdigenje moatte tsjin Taeke Kooistra, dy’t foar sneon wol in heal punt efterstân hie, mar dat mei in oerwinning hielendal goedmeitsje kinne soe.
Sa fier kaam it lykwols net. Kooistra ferlear de moarns alhiel ûnferwachte fan Henk Haanstra. De Aldegeaster hie in ferrifeljende daamset yn ‘e stân flochten dy’t Kooistra krekt even ferkeard ynskatte. En sa kaam it dat Wiersma doe’t er it Skearnegoutumer doarpshûs yn kaam, fuortdaliks de lokwinsken al yn ûntfangst nimme koe. Likegoed liet er dêrnei sjen dat er yndied dit jier de bêste wie. Kooistra waard op ‘en nij mei in daamset konfrontearre, dat de partij, dy’t wat foarsichtich úteinset wie, wie yn ien klap út.
Dêrmei prolongearre Wiersma syn kampioenskip, dit jier ek sûnder puntferlies. Boppedat rûn er der ek nochris fier út. De iennichste dy’t him op papier noch benei komme kinnen hie, Marten Walinga fan Waaksens, helle út syn partijen tsjin Hein de Vries (Ljouwert) en Tsjerk Wijbenga (Arum) net mear as in heal punt. Dat makke dat Henk Haanstra úteinliks yn ‘e einstân noch ferrassend twadde waard.
De kampioensklasse wurdt takom’ jier oanfolle troch Siebe Walinga (Aldegea-SWF) en Pieter Hoogterp fan De Gaastmar. Beiden hiene al in moaie foarsprong opboud, en de ûnderlinge remize feroare dat net mear. Folle mear spanning wie der by de tredde acht. Koprinner Willem Hoekstra (Aldegea-SWF) ferskiet op ‘e lêste dei beide partijen, en waard sa foarbystribbe troch Bauke Dijkstra (De Tynje) en Liuwe Westra (Lollum).
Utslaggen en einstannen:
Kampioensklasse sechsde omloop: Taeke Kooistra (Hartwert) – Henk Haanstra (Aldegea-SWF) 0-1; Marten Walinga (Waaksens) – Hein de Vries (Ljouwert) 0,5-0,5. Sande omloop: Wiersma – Kooistra 1-0; Wijbenga – Walinga 1-0.
Einstân (mei tusken heakjes beslissende wjerstânspunten): Wiersma 5; Haanstra 2,5 (4,75); Kooistra 2,5 (4); Walinga 2; De Vries 1,5 (3); Wijbenga 1,5 (2,75).
Twadde acht, sechsde omloop: Pieter Hoogterp (De Gaastmar) – Siebe Walinga (Aldegea-SWF) 0,5-0,5; Folkert Groenveld (Jutryp) – Kees Tijssen (Reduzum) 1-0; Cor Kooistra (Nijlân) – Willem Schaap (Dearsum) 0,5-0,5; Dicky van der Meer (Terherne) – Fedde Wiersma (Easterein) 0,5-0,5. Sande omloop: Walinga – Groenveld 0,5-0,5; Tijssen – Hoogterp 0,5-0,5; Wiersma – Kooistra 0-1; Schaap – Van der Meer 1-0.
Einstân: Walinga 6; Hoogterp 5,5; Groenveld 4,5; Tijssen 3,5; Schaap 3; Wiersma 2 (6,75); Van der Meer 2 (4,75); Kooistra 1,5.
Tredde acht, sechsde omloop: Piet Sikma (Hartwert) – Bauke Dijkstra (De Tynje) 0-1; Willem Hoekstra (Aldegea-SWF) – Ype Boelens (Menaam) 0-1; Siebren Dyk (Jorwert) – Liuwe Westra (Lollum) 0-1; Klaas Wiersma (Nijbeets) – Sjoerd Couperus (Snits) 0-1. Sande omloop: Dijkstra – Hoekstra 1-0; Boelens – Sikma 1-0; Couperus – Dyk 1-0; Westra – Wiersma 1-0.
Einstân: Dijkstra 5,5; Westra 4 (14,5); Hoekstra 4 (13); Couperus 4 (10,5); Boelens 3,5; Wiersma 3; Dyk 2 (7,5); Sikma 2 (6).


title: Greenpeace demonstrearret tsjin gasboarrings Skiermûntseach

maintext:
Greenpeace hat freed aksjefierd op ‘e Noardsee. De miljeu-organisaasje wol foarkomme dat it Britske bedriuw Hansa Hydrocarbons by Skiermûntseach gas út it Waad hellet. Greenpeace is ûnder oaren benaud foar grûnfersakjen, wat it Waadlânskip ferneatigje kin en de oarsaak wurde kin fan ierdskokken. De eilânbewenners binne ek net wiis mei de boarplannen. Hja binne bang foar ûngemakken mei it gas en mei ierdskokken en hja wize derop dat de boartoer ticht by in drokke farrûte stiet, wat de kâns op oanfarrings grut makket. Op Skier sels wie dêrom freed ek in demonstraasje.
Hjoed wie in proefboarring plend. Yn septimber hat Hansa Hydrocarbons ek al ien dien. De boarrings hawwe as doel om te sjen oft gasboarjen op it Waad foldwaande opsmyt.


title: Fryske premjêre ‘Mijn Huis’ yn de Lawei

maintext:
Fan woansdei 14 oant en mei tongerdei 22 febrewaris kin men in De Lawei omdoarmje yn in wrâld dêr’t twa regels jilde: alles is mooglik en fantasy is wier. Byldzjend teätermakker Judith Nab lit yn Mijn huis, de rest van de wereld en daarbuiten de fantasyen fan bern en teoryen fan wittenskippers ta libben komme. In spektakulêre multymediaynstallaasje sûnder spilers – dy’t net yn in hokje (of húske) passe – is programmearre yn De Lawei yn it ramt fan LF 2018. Op 14 febrewaris om 19.00 oere is dan ek de offisjele Fryske premjêre fan de ynstallaasje. It spektakel is ek ynklusyf in kolleezje fan in saakkundige by te wensjen, lykas it kolleezje fan Ir. Jelle Pama oer de ierdskoddingen yn Grinslân.
Mijn huis, de rest van de wereld en daarbuiten
Besikers besjogge de wrâld sa’t se dy noch net kenne. Meastal slute de muorren ús ôf fan de omjouwing, mar it hûs fan Judith Nab jout krekt in moai útsicht op folslein nije gebieten. Op grutte skermen komme de fantasyen fan de bern ta libben. Dêr komme de teoryen by fan wittenskippers dy’t ús leare dat de fantasyen fan bern bytiden sa gek noch net binne. Mijn huis, de rest van de wereld en daarbuiten is gaadlik foar elkenien fan 10 jier ôf en duorret sa’n 45 minuten.
+ Kolleezje Grinslân & ierdskoddingen
De foarstelling is los te boeken of ynklusyf kolleezje foarôf. De kolleezjes wurde jûn troch fjouwer saakkundigen, hieltyd oer ien fan de ûnderwerpen djipsee, binnenste fan de ierde en it hielal. In kolleezje oer de ierdskoddingen yn Grinslân troch Ir. Jelle Pama fan de Hanzehegeskoalle Grins is bygelyks by te wenjen op woansdei 21 febrewaris om 19.00 oere. Sân kear binne der kolleezjes, ek jûn troch de saakkundigen Adrie Warmenhoven (Eise Eisings Planetarium Frjentsjer), Nanne van Hoytema (By the Ocean we Unite) en drs. Folkert Castelein (Global Learning Institute).
Basearre op ûndersyk
De foarstelling komt ta stân troch fideo, projeksjes en tekenfilm. Besikers meitsje in fiere reis sûnder dat se fan ‘e stoel hoege. De bylden en teksten binne basearre op ideeën fan bern en wittenskippers dy’t echt oan ûndersyk foarôfgeand oan dit projekt meidiene. De fraach dy’t dêrûnder lei: Wat as it aanstens net mear goed giet mei de ierde en wy earne oars wenje moatte? Al tinkend giene se hieltyd fierder fan hûs, oant op de boaiem fan de djipste see, nei it binnenste fan de ierde en foarby de grinzen fan it hielal. Sa ûntstiene der trije tema’s, dy’t allegear wize nei net earder ûntdutsen gebieten. Yn de foyer fan De Lawei is ek in eksposysje te besjen oer it projekt en oer it ûndersyk fan Judith Nab.
In besite oan de multymediaynstallaasje kostet € 9,- en ynklusyf kolleezje € 12,50. De eksposysje is fergees te besjen. Op www.lawei.nl is alle ynformaasje te finen.


title: De takomst ropt om dy

maintext:
Kollum fan Aant Mulder
Ferline wike ha we nei de iepening fan Ljouwert Kulturele Haadstêd 2018 west. Om’t we suver ûnder de yndruk wiene fan de foarnommen ferkearsmaatregels yn Ljouwert betochten we dat we fan Snits ôf mar better mei ’t spoar reizgje kinne soene. Wy ha thús efter de kompjûter de kaartsjes regele. Dat wie ek mar goed, want oars wiene we om’t it kâlder en wieter wie as we ferwachte hiene, faaks ek noch thús bleaun. We reizgen dus mei ’t spoar en doe’t we yn ’e trein sieten, betocht ik dat it skoften lyn wie, dat ik foar it lêst sa fan Snits nei Ljouwert reizge. Dat sil wol sa lang lyn west ha, dat reizgjen mei’t spoar noch gewoan taalgebrûk wie. Dat seit no net ien mear. Wy reizgje hjoed-de-dei mei de trein.
Sa hat de taal my daliks yn ’e besnijing. Dat komt om’t oer LF2018 en de taal in protte skreaun en wreaun is. It tema fan kulturele haadstêd ‘de iepen mienskip’ soe hast it iennige Frysk wêze. Men kin dêroer lêze wat men wol, mar wat men sels sjocht en heart, dat giet dermei. Wy binne benijd nei dat grutte ferskaat oan aktiviteiten en de talen fan dy aktiviteiten, dat wy sette mei nocht en wille op tiid ôf. Wy moatte in ein omrinne om yn it sintrum fan Ljouwert te kommen. It is dúdlik drokker as op oare sneontemiddeis. Wy rinne earst by it Saailân lâns. Dat is folslein ôfsletten en wa’t dêr de iepening sjen wol, sil troch poartsjes moatte. We rinne fierder nei it Aldehouster Tsjerkhôf. Dêr stiet in hiel nij gebou Obe. It is in besikerssintrum dat de tagong foarmet nei It lân fan taal. De iepening fan Obe is op 2 febrewaris en it wurdt ein maart foar’t It lân fan taal yn de Prinsetún klear is. Likegoed binne we al wolkom. Wy wurde yn it Hollânsk wolkom hjitten. As de gastfrou heart dat dat net nedich is, skeakelet se daliks oer. Wy krije in polsbantsje om dat eins nearne ta tsjinnet, mar ús wol yn fjouwer talen ‘wolkom’ hjit. Yn it gebou besjogge we 6720 blokjes mei talen, dy’t troch mear as tsien minsken praat wurde en in prachtich keunstwurk fan de Britske keunstner Tim Etchells, dy’t fan fjouwerentachtich wurden oer hoe’t taal brûkt wurde kin, yn fjouwer talen yn kleure neonbuiskes in moai gehiel makke hat. Dêr heart it Frysk mei wurdsjes as: beskuldigje, rabje, núnderje, oerdriuw, orearje by. Moai!
Dat gefoel dat it Frysk meidocht, hâld ik op ús kuier troch de stêd fan Aldehouster Tsjerkhof nei Gûverneursplein en dêrwei nei Twabaksmerk en Saailân. Ik hear hieltyd ferskillende talen om my hinne. Wy wurde ornaris yn it Hollânsk oansprutsen, dat wol. Dêr bliuwt it by. As oaren hearre dat dat net hoecht, dan prate we samar gewoan Frysk mei-inoar. Dat is by de foarpriuwkes fan it programma net oars as yn de hoarekagelegenheden. Wy sjogge de Fryske hynders yn optocht foarbykommen. Wy genietsje fan koaren, korpsen en drumbands, in repetysje fan de opera Aida yn it Provinsjehûs, it projekt Linen yn it lân by Wâldsein en mear. Guon projekten hawwe sels hielendal gjin taal nedich lykas The Silent Brass band. Folsleine stilte! Dat is eins ek taal. Sa falle we fan it iene yn it oare en ûnderwilens komt de Pauperfontein ek noch yn dielen foarby. Wy fermeitsje ús wol. Likegoed hiene we wol wat mear foarpriuwkes sjen wollen. Dy foarpriuwkes binne lykwols sa troch de stêd hinne ferspraat, dat it net te dwaan is en rin oeral hinne en om dêr dan ek noch krekt op it goede momint te wêzen.
Fan de trije pleinen dêr’t de iepeningsseremoanje sjoen wurde kin, kieze we it Saailân. Dat liket ús fan de trije lokaasjes de moaiste ta. Dêr komme de Kening en de Keninginne om de klokken te lieden om sa LF2018 te iepenjen. Dêr wolle we net te let stean. Wy binne der op ’e tiid, want net folle letter hearre we, dat it plein fol stiet en dat net ien mear talitten wurdt. Wy hawwe ferwachtingen oangeande in foarprogramma, mar dat is der net. Dat falt ôf en net sa’n bytsje ek. It betsjut: Wachtsje en wat prate mei de minsken om ús hinne. Dat giet wer like noflik as yn ’e stêd. Om kertier oer njoggenen sil it heve. De iepeningsseremoanje is prachtich. Wy genietsje fan koaren en korpsen, sjongers en sjongeressen as ien gehiel presintearre op de tydlike Aldehou fan stegerbuizen by it gerjochtsgebou. Dat jildt ek foar de optredens en foar de talen, dy’t brûkt wurde. Hieltyd wer liket it wol oft de trije pleinen ien wurde yn ien grutte digitale en muzikale ljochtshow.
Foto © Aant MulderIt hichtepunt, dat is fansels it liet Om seis oere thús, fan Nynke Laverman (tekst) en Sytze Pruiksma (muzyk) en prachtich songen troch Nynke Laverman sels, wylst se op in Fryske hynst sit. Dan wurdt it tiid om symboalysk de klokken te lieden. De Kening en de Keninginne, yn ’e mande mei de beide spilers op ’e toer lûke oan it tou. Wy sjogge de klokken digitaal hinne en wer gean. Fan alle kanten komt it bimbamjen fan klokken op ús ôf. As it lieden dien is, ferwachtsje ik de Kening te hearren. Mar nee. It liket de Silent Brass Band wol. Gjin taal. Dochs wol handich betocht! It selskip set like stil wer ôf as it kommen is nei de stedsskouburg, dêr’t de pommeranten nei alle gedachten krekt wat in oar iepeningsfeest hawwe as wy op it Saailân. Mar moai is it wol. Ryk oan talen en mei wurden as ‘fertel’, ‘dream’, ‘sjoch’ mei omtinken foar it Frysk. Wy sette wer op hûs ta. Ien sin bliuwt hingjen: ‘De takomst ropt om dy.’ En sa is it. Oars sein: ‘De takomst is uzes mei-inoar.’ Dat jildt dus ek foar it Frysk.
Aant Mulder fan Balk hold dit praatsje op sneon 3 febrewaris yn syn fêste rubryk Taalferoaring op Radio Spannenburch. Dy stjoert sneons fan 15.00-16.00 it programma ‘Gewoan Frysk’ út. Dat wurdt moandeis fan 9.00-10.00 werhelle.


title: Ruud Lubbers ferstoarn

maintext:
Ruud Lubbers is dea. De âld-premier is woansdei yn ‘e âldens fan 78 jier yn syn wenplak Rotterdam ferstoarn.
Lubbers wie fan 1982 oant 1994 premier fan Nederlân. Noch nea hie in premier sa lang sitten as hy. Lubbers regearre mei syn CDA mei sawol de VVD as de PvdA. Under syn regear kaam Nederlân út de ekonomyske krisis fan ‘e jierren tachtich. De besunigings dy’t dêrmei anneks wiene, makken him net populêr. Dochs soarge er altyd foar goede persoanlike ferhâldings mei oare partijen en mei de fakbûnen. It ferneamde Nederlânske poldermodel krige mei troch Lubbers syn wize fan omgean mei de sosjale partners ynternasjonaal bekendheid
Fan 2001 oant 2005 wie Lubbers hegekommissaris foar de flechtlingen by de Feriene Naasjes. Yn 2010 kaam er noch efkes yn it nijs, doe’t er as ynformateur by de foarming fan in nij regear ûndersocht oft in regear fan CDA, VVD en PVV mooglik wie.


title: Fryske kultuerferieningen fergriizgje

maintext:
Ien op de trije leden is âlder as 65 en dêrmei kin de takomst foar Fryske kultuerferieningen yn ‘e knipe komme as der mar sa’n bytsje nije leden bykomme. Dat blykt út de earste kultuerferieningsmonitor fan it Fries Sociaal Planbureau (FSP) en Keunstwurk: in ûndersyk ûnder goed trijehûndert Fryske kultuerferieningen dy’t dwaande binne mei dûns, toaniel en muzyk.
Neffens it FSP en Keunstwurk is de situaasje no earst noch net soarchlik. Minsken wurden yn trochsneed âlder, dêr’t se dus ek langer lid troch wêze kinne. Dat in tebekfal yn it ledetal is foar de measte ferieningen noch net oan ’e oarder. Op lange termyn is dat lykwols wol in risiko. It oanlûken fan nije leden is dêrom tige wichtich. Fergrizing biedt yn it algemien ek in kâns: de âlderein is tsjintwurdich langer fitaal en hat oer it algemien in soad frije tiid.
Fergrizing, ledetal en finânsjes grutste knyppunten
Nettsjinsteande de kânsen, wurdt fergrizing troch de measte Fryske kultuerferieningen ek as in wichtich knyppunt sjoen (troch 34%). Dat is net frjemd as men nei it hege persintaazje âlderen sjocht dat lid is fan in kultuerferiening. By (folks)dûnsverieningen is sels mear as twatredde fan de leden 65 en âlder. Neist fergrizing is foar muzyk- en dûnsferieningen it ledebehâld en -oanlûken in grutknyppunt (47% en 45%). In net-sûne finansjele situaasje sjogge de Fryske kultuerferieningen as tredde wichtichste knyppunt (28%).
Toanielferieningen meast posityf oer takomst
Goed 40% fan de ferieningen is, nettsjinsteande de knyppunten, posityf oer de takomst. Dêr stiet foaroer dat ien op de tsien ferieningen de takomst min yn ‘e mjitte sjocht. Toanielferieningen binne it posityfst oer de takomst en dûnsferieningen it minst. Yn Opsterlân sjogge yn ferhâlding de measte ferieningen de takomst tsjuster yn. Opfallend is dat yn De Fryske Marren, it Hearrenfean en Weststellingwerf net ien feriening negatyf oer de takomst is.
Frijwilligers ûnmisber
Trochinoar telt in Fryske kultuerferiening trettjin frijwilligers. Sy binne ûnmisber foar aktiviteiten en drage by oan de takomstbestindigens fan in feriening. It grutste part fan de ferieningen jout oan te beskikken oer genôch frijwilligers (93%), dêr’t in treddepart wol fan seit gauris om nije frijwilligers te sykjen.
Ferfolch kultuerferieningsmonitor
De kultuerferieningsmonitor fan it FSP en Keunstwurk is it earste ûndersyk nei kultuerferieningen yn Fryslân en makket sichtber hoe’t it mei de Fryske kultuerferieningen giet as graadmjitter en ynput foar belied. De ambysje is om it ûndersyk periodyk út te fieren. It Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) hat it plan om in lanlike ferieningsmonitor op te setten. By de ûntwikkeling dêrfan wurdt besjoen hoe’t de lanlike en Fryske kultuerferieningsmonitoaren safolle mooglik opinoar oanslute kinne.


title: It kin noch

maintext:
Kollum fan Jabik van der Bij
Wy ha sneon op it Aldehoustertsjerkhôf omspaand. Wy wiene nijsgjirrich nei wat der allegearre te rêden wie yn it Lân fan Taal. Hast as fansels waarden wy earst oanlutsen troch Obe, it nije gebouw rjocht foar de Aldehou oer. As je op it plein steane liket it in tribune, mar it is mear. Under dy tribune is it sintrum fan Lân fan Taal bedoeld. It is it plak dêr’t jo ynformaasje krije kinne oer it projekt dêr’t omlizzende ynstellingen yn meidogge lykas Tresoar, Afûk en HCL. De ôfrûne wiken kamen der al hiel wat lju op dy tribune fan Obe ôf. Grutte klibers minsken koene it net litte om eefkes by de treppen fan Obe op te klauwen en dêr is dy ek foar bedoeld. Wy binne oan de iene kant deryn gien en koene der oan de oare kant wer út. Sa sutelen wy by de ‘kunstinstallatie’ fan Tim Etchells lâns. It is de bedoeling dat je ûnder de yndruk reitsje fan al dy 7000 talen op ’e wrâld. Dat is ek oerweldigjend. Mar omdat it nei in hoartsje wat te folle wurdt en je ek net sjen kinne wêr’t dy talen thúshearre rinne jo wer troch. Dat minsken sels in wurd efterlitte kinne docht sympatyk oan. Sa wiene wy der dochs samar trochhinne.
Wat der fierder yn Obe te rêden wie foel my net ta. Bûten de muorre fan Etchells stie der noch in tafel mei wat struibrieven, folders ensafuorthinne. It sil my wol net yn tank ôfnommen wurde, mar myn oardiel oer dit part fan it Lân fan Taal is sljochtweihinne negatyf. Wat der no yn Obe te finen is liket my yn gjin ferhâlding te stean ta de miljoenen dy’t derfoar útlutsen binne. Of it moat wêze dat ik wat mist haw, mar by in ynformaasjesintrum hie ik my hiel wat mear foarsteld. Ik hie ferwachte dat de besikers paadwiis makke wurde soene oer de earste taal yn Fryslân of dat se it plak wiisd waard nei bygelyks Tresoar, dêr’t je dat fine kinne. Krekt foar minsken fan bûten de provinsje is dy eigen taal fan Fryslân krekt sa nijsgjirrich. It moat dochs net sa dreech wêze om in ferskaat oan filmkes yn ferskillende sithoekjes te meitsjen dêr’t besikers yn ’e kunde komme kinne mei it Frysk, mei de posysje dy’t it Frysk earder en no hat yn Fryslân, oer wat Provinsje en Ryk dogge om it Frysk fuort te sterkjen en hoe’t de Friezen sels mei har taal omgeane? Sa kin ik noch wol efkes trochgean. Der binne hjoed-de-dei safolle fisuele moochlikheden om minsken better op ’e hichte te bringen mei de taalsituaasje yn Fryslân. Binnen de meartalichheid dêr’t in protte minsken heech by opjouwe moat it fanselssprekkend wêze dat it Frysk it earste plak ynnimt yn dizze provinsje en yn it hiele LF2018. It liket wol as moat it Frysk foaral de kop net boppe it meanfjild útstekke. En wêr binne ús streektalen?
LF2018 is noch mar krekt op streek. Der is noch foldwaande tiid om it Frysk en de streektalen mear en better foar it fuotljocht te bringen. Dêr komme minsken bûten de grinzen fan Fryslân op ôf en tagelyk kin it as in spegel foar de Friezen sels wêze. It kin harren bewust meitsje fan harren eigen dwaan en litten foar it Frysk oer. Je kinne noch sa de loftrompet blaze oer hoe skoander dy meartaligens is, en terjochte, mar it begjin leit wol ticht by hûs, jo eigen memmetaal. Krekt Obe (Postma) liet oaren yn syn taal fiele wat ús hjir besielet. Sa heart it gebou Obe it út te pakken foar it publyk lykas it HCL dat docht mei de stêd Ljouwert.


title: Ynnovatyf konsept helpt starters op de wenningmerk

maintext:
Toeck b.v. bringt starter en gemeente byinoar: earst genôch ynteresse, dêrnei bougrûn
Starters hawwe it noch altyd dreech op de wenningmerk. Betelbere keapwenten binne krap, foaral nijbouwenten. Toeck b.v., ûntwikkelder fan wenningkonsepten út Drachten, komt starters no yn ‘e mjitte mei in ynnovatyf konsept. “Wa’t siket nei in heechweardige mar betelbere nijbouwente jout op starterswoning.toeck.nl oan wêr’t er wenje wol. Toeck bondelet de oanfragen en giet dêrmei nei de gemeenten om bougrûn los te krijen foar in nijbouplan. Win-win foar wenningsiker en gemeente”, neffens Dennis Heins fan it bedriuw.
It starterskonsept is no beskikber foar Fryslân, Drinte, Grinslân, Oerisel en Flevolân. Heins: “Wy hawwe elke provinsje ferparte yn gebieten mei kânsen foar nijbou. Dy binne oan te klikken en yn noch gjin heale minút kin in kar makke wurde. Binne der genôch oanfragen foar in gebiet, dan geane wy yn petear mei de oangeande gemeente of grûneigener. Wat mear minsken harren kar bekendmeitsje, wat grutter de kâns is op bougrûn.”
Betelbere nijbou yn fjouwer stappen
It starterskonsept bestiet út fjouwer stappen. “It begjint by de wenningsiker dy’t oanjout wêr’t hy of sy wenje wol. Dêrmei snijt it mes oan twa kanten. Oan de iene kant fergruttet de wenningsiker dêrmei de kâns dat der boud wurdt yn de omjouwing dêr’t syn foarkar nei útgiet, oan de oare kant biede wy de gemeente in bewiis fan genôch draachflak foar in nijbouplan”, leit Heins út.
As de bougrûn regele is, beprate wenningsiker en Toeck de persoanlike finansjele mooglikheden en de opsjes foar de wenning. By einbeslút folget de oerienkomst en juridyske oerdracht. “By inoar is it in oersichtlik en flot keapproses. Dat skeelt starters in soad argewaasje. It bouproses is ek flot troch de konseptuele bouwize. Dêrtroch kin de wenningpriis skaplik bliuwe.”
Net bûn
Heins seit mei klam dat de gadingmakkers mei it útsprekken fan foarkar har net bûn hawwe. “It is alhiel frijbliuwend. It iennichste dat wy dogge is harren mei e-mail op ’e híchte hâlde en skilje as der útslútsel is fan de gemeente. Foar fragen kinne minsken altyd by ús terjochte.”
De TIMM-wenning
Toeck b.v. is ûntwikkelder fan ferskillende, populêre wenningkonsepten. Oan it starterskonsept is de TIMM-wenning keppele, dêr’t trije typen fan binne. “De TIMM is in ideale wenning foar starters. Relatyf rom en kompleet oplevere mei in keuken, baaikeamer, beklaaiïng (bygelyks laminaat en gerdinen) en flierferwaarming ûnder. Boppedat foldocht TIMM oan de lêste noarmen en is dus tige enerzjysunich. Dat, yn kombinaasje mei de lege boukosten, makket it in perfekte wenning foar starters.”


title: Evangeelje fan Mattéus yn it Frysk

maintext:
Koartby is by útjouwerij Jongbloed op It Hearrenfean it Evangeelje fan Mattéus yn it Frysk ferskynd. It boek mei de titel Lokkich binne jimme is fraai foarmjûn, en by elk haadstik hat Jongbloed in moaie foto útsocht, dy’t in ferbining leit tusken Fryslân en de wrâld fan it Evangeelje. De oersetting is makke troch dr. Liuwe H. Westra, ûndersiker by de Fakulteit Katolike Teology fan ‘e Universiteit fan Tilburch en dosint oan ‘e Protestantske Teologyske Universiteit yn Grins. Inisjatyfnimmer en opdrachtjouwer foar de oersetting is de Stifting Fryske Bibel foar de Ienentweintichste Ieu.
It boekje is te keap foar € 9,95 yn ’e winkel, of fia Liuwe Westra sels. Wa’t in persoanlik sinjearre eksimplaar wol, kin in mail stjoere nei liuwe.westra@mensa.nl. In resinsje skreaun troch Koen Zondag stie moandei yn it Frysk Deiblêd. De oersetter lit witte dat er iepenstiet foar alle kommentaar op it boekje.


title: Senaat seit ja tsjin donorwet

maintext:
De Earste Keamer hat tiisdei ynstimd mei it útstel fan D66-Twadde Keamerlid Pia Dykstra foar in nije donorwet. Neffens dy wet binne alle Nederlanners yn prinsipe orgaandonor. Wolle hja dat net, dan kinne se dat oanjaan. Yn in sintraal register wurdt byhâlden wat minsken wolle. Yn 2020 giet de nije wet yn.
It doel fan ‘e wet wie om it tal orgaandonors te fergrutsjen. Op it stuit is der in tekoart oan sokke donors. Dat makket dat minsken dy’t in orgaan hawwe moatte, lang op ‘e wachtlist steane en net komselden ûnnedich ferstjerre.
Minsken dy’t al oanjûn hawwe oft se wol of net orgaandonor wurde wolle (of foar in part, foar beskate organen), hoege dat net op ‘e nij troch te jaan. Harren kar bliuwt stean.
De kar dy’t minsken makke hawwe, jout úteinlik net de trochslach. As neibesteanden oannimlik meitsje kinne dat de ferstoarne eins gjin donor wêze woe, dan sille dokters gjin organen ferwiderje.


title: De Tocht De Taal

maintext:
Freed 2 febrewaris fersoarge de Dichter fan Fryslân, Eeltsje Hettinga de poëtyske iepening fan it Lân fan taalgebou ‘OBE’ op it Aldehoustertsjerkhôf yn Ljouwert mei ûndersteand gedicht.
DE TOCHT DE TAAL
‘De OBUS over de stad’
Paul van Ostaijen
De stêd betinkt syn wegen,
groetet – Obus, obas, –
betiid moarntiid noch,
syn skimen en passanten.
Ut streken, tekene fan
stof en stjerren, strykt
mei alle sinnen iepen
it ljocht de Foarstreek oer,
sjocht yn de erkers boppe
de apoteek hoe’t in frou
har de rokken skikt,
mei in tillefoan oan it ear
de nachtlampe útknipt
en fertrekt, sa’t tiid
in weireitsjen is yn in taal
dy’t har net sizze lit.
It ljocht, it koekeloert
in tel troch it kattelûkje
yn ’e doar fan in broer en
sjit yn in flits de grêften oer,
dêr’t de skym fan in man,
dy’t inkeld yn syn fersen
wenje kin, boppe in saak
mei stoffen en kleden
in see oan wolkens beëaget,
dy’t him de dreamen sjonge
fan in eilân, fier foarby
de dei syn bedomptens.
De stêd betinkt syn wegen,
kloppet op ’e Kelders
tsjin finsters en lûken, heart
yn it reinen oer By de Put
it lûd fan stjittende treinen,
op wei nei in dûnker
easten, de weifierde
stimmen – hoe’t tirannen
de wurden omklapten ta
leagens yn de oere
fan in waansin, dêr’t
de taal it tinken yn ferlear.
De moarn, in fersopene kat,
brekt iepen by it ljocht,
dat út de termen fan ’e sinne
oer de trije terpen spat,
it ljocht dat – Obus, obas, –
triljende as in famke
yn it stal fan fisk har
it glêzen lyfke driuwe lit
nei in skeaneagjende
fjoertoer, mei stimmen dy’t
flústerje: o, kumara, kumara,
tha maidin, maidin mhaith.
En de stêd sprekt, hâldt
(as in terp de tiid) talen en
tongen yn it ljocht fan
dat wat men is: foarbygonger.
Eeltsje Hettinga


title: Nederlân solidêr mei de Papoea’s?

maintext:
troch Hindrik van der Meer
De krekt opstapte minister fan útlânske saken stelde by syn besites oan Turkije en Sina de minskerjochten yn dy lannen oan ’e oarder. Dat wie moai fansels, mar de Papoea’s yn Nederlân wachtsje al jierren op sa’n gebeart fan de Nederlânske regearing. De Papoea’s binne ommers in haadstik út ús eigen skiednis. Yn it eardere ‘Nederlandsch Nieuw-Guinea’ is troch moard, ûnderdrukking en transmigraasje in ‘slow motion genocide’ oan ’e gong. De Papoea’s binne sadwaande in minderheid wurden yn harren eigen lân en hawwe nettsjinsteande harren ‘spesjale autonomy’ neat te fertellen. In boargerinsjatyf is geande om foar april fjirtichtûzen hantekeningen te krijen foar it fersyk oan de Twadde Keamer om it ûnrjocht dat de Papoea’s oandien wurdt op de aginda te setten. Op dit stuit wenje der in fiiftûzen fan harren yn Nederlân. Foar it grutste part binne hja it neiteam fan de Papoea’s dy’t hjir hinne flechten.
De measte minsken, dy’t jonger binne as ik – en dat binne der in hiel soad – seit Nederlânsk Nij-Guineä neat mear. Oant en mei 1948 wie it in part fan Nederlânsk Yndië. Nei in fûle striid slagge it de Yndoneziërs, ûnder lieding fan Soekarno om sels de macht yn hannen te krijen. De polisjonele aksjes dy’t Nederlân yn de jierren dêrfoar útfierde, makken in soad slachtoffers, benammen ûnder de minsken dêre, mar ek gâns Nederlânske militêren sneuvelen.
Hast alle eilannen fan it eardere Nederlânsk Yndië waarden in part fan de nije selsstannige steat Indonesia, mar Nij-Guineä bleau oant 1962 ûnder Nederlânsk bestjoer. It grutte eilân, fjirtjin kear Nederlân, is tige ryk oan natuer, kultuer en grûnstoffen.
Nei 1949 groeide yn Nederlân mar hiel stadich it besef dat dat eilân net altyd in koloanje bliuwe koe, mar op ’en doer selsstannich wurde moast. Dochs slagge dat net: Nederlân sette te let útein om de ferantwurdlikheid oer te dragen. Tekenjend is foar my altyd dat yn dat fiere lân it Nederlânsk de offisjele taal bleau, wylst it Maleisk al iuwen en iuwen as hannelstaal brûkt waard yn de kontakten tusken de eilannen fan de Yndyske archipel. Om de bedoelingen mei Papoea foar de wrâld dúdlik te meitsjen kaam der yn desimber 1961 – wy wennen dêr doe – in eigen flagge, in eigen folksliet en waard de Nieuw-Guinea Raad ynstallearre, mei de Papoea-lieder Nicolaas Jouwe as vice-foarsitter.
Mei de bûter op ’e holle fan in koloniale macht koe Nederlân it lykwols net tsjinhâlde dat de Feriene Naasjes yn grutte mearderheid akkoart giene mei de oerdracht fan Papoea – doe Irian Djaja neamd – oan Indonesia. Wol moasten neffens it akkoart fan New York (15 augustus 1962) de Papoea’s rieplachte wurde oer harren takomst: selsstannich wurde of by Indonesia hearre. Dat barde yn 1969 troch de Act of free choice. Tûzen Papoeske “kiesmannen” waarden selektearre troch de Yndoneziërs. “Free” wiene se net: se waarden mentaal en mei hurde hân twongen om foar Yndonesië te kiezen.
Dêrnei begûn wat wol de ‘slow motion genocide’ neamd wurdt. Der binne ûntelbere Papoeske slachtoffers fallen, hûndertûzenen Yndoneziërs migrearren nei Papoea, en de plondering fan grûnstoffen en oerwâlden is yn folle gong. Ien fan de slachtoffers wie Arnold Ap. As 39-jierrige kaam er yn 1984 mei syn muzykgroep Mambesak op foar de eigen identiteit. Hy waard fermoarde. Syn frou en bern wenje sûnt dy tiid yn Nederlân. Harren soannen binne tige aktyf om wrâldwiid it goede rjocht fan de Papoea’s te bepleitsjen.
De Solidariteitsgroep Papua, besteande út Papoea’s en Nederlanners dy’t dêr earder wurken, besiket de polityk yn Nederlân te beynfloedzjen. Sûnder resultaat oant no ta. Gjin solidariteit! Tige bliid is dy groep dan ek mei de oprop fan de SGP yn de Twadde Keamer om de minskerjochten yn ‘ús’ eardere Nij-Guineä oan ’e oarder te stellen. Dat barde nei in petear mei de Papoea Filep Karma, in slachtoffer fan de ûnderdrukking. Ik hearde Filep syn ferhaal op 3 febrewaris. Hy wie útnûge foar de jierlikse Solidariteitskonferinsje yn Amersfoort. Filep siet fan 2004 oant 2015 yn de finzenis om’t er yn 2004 meiholpen hat de Papoea-flagge te hisen. Hy seach net yn lilkens werom, mar utere syn dream.
De konferinsje wie wijd oan de kontakten fan striidbere Papoea’s mei de oare Melanezyske eilannen yn de Stille Súdsee. Dy eilannen sette har tige yn foar de takomst fan Melanezië, benammen de ynwenners fan it lytste eilân Vanuata. Troch de opwaarming fan de ierde rinne de eilannen gefaar der ûnder te strûpen en dêrmei wurdt dan de unike kultuer fan dat gebiet ek bedrige. Vanuatu is lyts mar krigel. Al hat it mar hûnderttûzen ynwenners: it hat stimrjocht yn de Feriene Naasjes! Hja komme foar harsels op, mar ek foar de rjochten fan harren ‘bruorrefolk’ de Papoea’s, dy’t kultureel tige mei de Melaneziërs besibbe binne. Mei-inoar wolle hja Papoea, dat as provinsje fan Yndonezië gjin stimrjocht hat, op de ynternasjonale aginda sette. Tige tsjin it sin fan Yndonezië fansels. Op Vanuatu wapperje Papoeske flaggen en sjonge muzikanten it Papoeske folksliet!
Al haw ik mar ien jier as ûnderwizer op Papoea wurke, dat jier hat it libben fan myn frou en my tige beynfloede. De Papoea’s steane ús tige nei. Op 1 desimber 1961 wie ik derby – sjoch de foto – doe’t de flagge foar de earste kear hyst waard en it folksliet songen. As iennichste trompettist fan it lân spile ik dat liet mei, wylst de bern fan ús skoalle it songen. In ymposant en hoopfol barren wie dat. Ferline wike waard, mei Filep Karma derby, datselde Hai tanahku Papua oan de ein fan de konferinsje songen. Ik wie der no ek by en begelate it sjongen op de piano. It gie troch my hinne: sân en fyftich jier lyn haw ik dêr yn dat lân frank en frij wenne, Filep hat yn syn lân allinne foar it hisen fan deselde flagge fan 1961 alve jier yn de finzenis sitten. Syn frijheid brûkt er no, om oeral op ’e wrâld it lot fan syn heitelân oan ’e kaak te stellen. Wa wit kriget syn ferhaal in ferfolch. En it soe moai wêze as jo troch it lêzen fan dit stikje jo stim joegen oan it boargerynisjatyf! Der moatte noch fiiftûzen hantekeningen by!
https://westpapoea.petities.nl
Hindrik van der Meer wennet no yn Jorwert


title: Fryslân: Skjinnerlân 11

maintext:
Enerzjyjild, ek foar jo!
Kollum fan Bouwe de Boer
Witte jo dat Nederlân it min docht op it mêd fan enerzjy? Hast it minste lân fan Europa! Der wurdt mar sân persint duorsum wûn. It mei gjin wûnder hjitte dat soks benammen in kwestje is fan jild. Der binne yn ús lân te folle partijen dy’t harren jild fertsjinje mei de fossile brânstoffen. Bedriuwen lykas Shell, Gasunie en NAM wolle net feroarje. Logysk dochs? Wat moatte se oars? Se witte it (noch) net. Underwilens hâlde se ús polityk stevich yn ’e greep en soargje se derfoar dat it proses op wei nei skjinne enerzjy slim opûnthâld opdocht.
Lykwols is te sjen dat Fryslân in foarsprong op de oare provinsjes begjint te nimmen: ús wynenerzjy komt in bytsje op oarder, wy hawwe fierwei de measte sinnepanielen en de produksje fan griengas is de grutste yn it lân. Net sa gek as betocht wurdt dat de belangen fan de grutte fossile bedriuwen hjir net sa sterk binne. Wy hawwe sterke ûndernimmingen, dy’t krekt mei in soad wurknimmers harren brea oan skjinne enerzjy fertsjinje.
En lit dêr no in protte jild mei te fertsjinjen wêze! Yn Fryslân wurdt alle jierren oan ‘smoarge’ enerzjy it astronomyske bedrach fan 1,5 miljard euro útjûn. Benzine, disel, ierdgas, lpg, stienkoalestroom… thús, op it wurk, op skoalle, by bedriuwen, op de sportferiening, yn restauranten, oeral dêr’t mar enerzjy brûkt wurdt.
Oardel miljard euro! Dat is, as wy neat dogge, de kommende tweintich jier mar leafst tritich miljard euro! Yn Fryslân is dat de man in bedrach fan 2300 euro. Foar Grou is dat jiers yn totaal trettjin miljoen euro (5800 ynwenners), foar Akkrum/Nes tsien miljoen (ynwenners), foar Jirnsum trije miljoen (1300 ynwenners) en Aldeboarn 3,5 miljoen (1500 ynwenners). Wat soe it de muoite wurdich wêze om dy bedraggen dêr net mear oan útjaan te hoegen, mar krekt te ynvestearjen yn skjinne enerzjy.
Wat soe dat in nije banen opleverje kinne! It nijsgjirrige is dat in protte minsken dêr yn in soad doarpen al mei oan ’e gong binne, dêrta oanmoedige troch bygelyks lokale enerzjykoöperaasjes. De mear as hûndert Freonen Fan FossylFrij Fryslân jeie dy nije kânsen oan.
Zonvoorfriesland.nl fan de Freonen is dêr sa’n foarbyld fan: bestel tolve sinnepanielen, betelje sa’n 4500 euro en besparje dêr de kommende tweintich jier 15.000 euro mei. Lokale wurkgelegenheid, jild bliuwt lokaal en jo hawwe mear te besteegjen!
De oare kear mear oer Omrin, de grutste produsint fan biogas fan Nederlân út… ús eigen lokale ôffal!
Bouwe de Boer is enerzjykoördinator by de gemeente Ljouwert


title: Rekôrkuiertocht foar kosmonauten einiget yn domper

maintext:
De twa Russyske bemanningsleden fan it ynternasjonaal romtestasjon ISS hawwe in nij nasjonaal rekôr fêstige mei harren romtekuiertocht freed. Dat is fierder gjin reden foar in feestje, want de antenne dêr’t se oan wurkje moasten, stiet no ferkeard ôfsteld. Aleksandr Misoerkin en Anton Sjkaplerov wiene acht oeren en trettjin minuten bûten it ISS, seis minuten langer as it foarige Russyske rekôr út 2013. It rekôf fan de langste kuiertocht ea is yn hannen fan de Amerikanen. Dy duorre hast njoggen oeren.
De kuiertocht fan de twa kosmonauten hie eins 6,5 oere duorje moatten, mar rûn út trochdat de antenne net goed úttearde. Doe’t dat úteinlik dochs slagge, die bliken dat er yn in ferkearde hoeke rjochte stie. “Hawwe wy sakrekt ús tiid fergriemd?, frege ien fan de twa astronauten doe oan de Russyske flechtlieding. “Dat sykje wy noch út”, antwurde dy. Neffens de Amerikaanske romtefeartorganisaasje NASA wurket de antenne goed. Hy wurdt brûkt foar de kommunikaasje tusken de Russyske flechtlieding by Moskou en it ISS.


title: Farrende eksposysje 11fountains noch ien dei yn Snits

maintext:
De farrende eksposysje De Tocht mei de 11fountains, dy’t yn de kommende wiken by de alve Fryske stêden lâns giet, is snein 18 febrewaris noch te sjen yn Snits. Dêrnei giet er nei Drylts. Yn Snits leit it histoaryske sylskip de Tromp, dy’t de eksposysje oan board hat, by de Wetterpoarte. Snein binne de iepeningstiden fan 13.00 oant 18.00 oere.
De Tocht is in rûnfarrende útstalling oer de alve fonteinen yn it ramt fan LF2018 op de koftsjalk de Tromp. Yn oanrin op de iepening fan de fonteinen op 18 maaie 2018 fertelt De Tocht it ferhaal efter 11Fountains, op unyk farrend kultureel erfguod, mei de maketten fan takomstig kultureel erfguod oan board. Fierder is der byldmateriaal om efter de skermen it proses fan it meitsjen yn de studio’s te besjen. Dat omfiemet it hiele proses, fan yn dy de bûtenlânske keunstners oant en mei de Fryske ambachtslju en bedriuwen. Der binne ek boeken oer it wurk fan de keunstners.
By de iepening fan it kulturele jier wie de Tromp yn Ljouwert. Ferlione wioeke lei er yn Rotterdam by gelegenheid fan de Art Rotterdam kunstweek. No’t it skip wer yn Fryslân is docht al;le wiken in oare stêd oan. It oersjoch is te sjen op www.11fountains.nl (klik op De Tocht).
11fountains
It projekt fan de 11 fonteinen yn alve stêden, makke troch alve ynternasjonale topkeunstners omfettet hjoeddeiske keunst en âlde kultuerskatten. In kombinaasje fan wetter, natuer en kultuer, barstend fol ferhalen. It is in unike mooglikheid om de geheimen fan Fryslân te ûntdekken.


title: Waarpraatsje: takomme wike fûleinich winterwaar?

maintext:
DE JOUWER – Der komme hieltyd mear oanwizingen dat der de kommende wike wintersk waar kommendewei is. It is noch fier fuort, mar de kâns op let winterwaar nimt mei de dei ta.
Freed wie de loft foar in part berûn, mar de sinne liet him sa út en troch ek sjen. Fan freed op sneon sil it in bytsje frieze en kin it op guon plakken wat dampich wurde.
Sneon oerdei is de loft earst berûn, mar geandewei sil de sinne hieltyd mear te sjen wêze. De eastewyn is swak en it wurdt seis graden. It bliuwt drûch. Yn ’e nacht fan sneon op snein friest it ek in pear graden.
Snein is de loft foar in part berûn en kin der in bui falle. De sinne is sa út en troch ek te sjen. De wyn komt út it súden en is swak oant matich. It wurdt op ’e nij seis graden.
Takomme wike wurdt it tige spannend. It wurdt, nei alle gedachten, hieltyd kâlder, mar wy moatte noch in slach om ’e earmtakke hâlde.
Jan Brinksma


title: Feankoloniale rockband Høksons presintearret ‘De Duvel’

maintext:
In narsistysk kapitalist dy’t tinkt minsken oan te heljen mei grutte sommen jild. Dêr giet de nije single De Duvel fan de Feankoloniale rockband Høksons út East-Grinslân oer. Dy single wurdt presintearre op 16 febrewaris by Omrop Fryslân.
“Wy hawwe fans yn hiel Noard-Nederlân en dêrbûten. Yn Fryslân, dêr’t wy al ferskillende kearen te gast west hawwe ek, by it regionale radio- en telefyzjeprogramma Noardewyn. Wy fine it hartstikkene moai dat wy yn dat programma ús nije single presintearje meie”, fertelt Høksons-frontman Gert Huls.
Fideoklip
Tagelyk mei de single komt in fideoklip út, dy’t te sjen en hearen wêze sil fia in soad mediakanalen, lykas radio en tv, muzyksiden en sosjale media. Yn it programma Noardewyn is dizze ek foar it earst te sjen. Foar de band is it de earste fan in fjouwer EP’s dy’t dit jier útkomme.
Toernee
Dit jier ek geane de Høksons op toernee. De band spilet dan benammen yn Noard- en East-Nederlân in soad feesttinten en sealen plat mei eigen wurk en covers fan Normaal. Der is noch wat romte foar ekstra optredens. Wa’t dy oanfreegje wol kin by frontman Gert Huls terjochte: info@hoksons.nl.
Boerehardrock
De Høksons binne de godfathers fan de Feankoloniale rock. It is in nije loat oan de rock-’n-rollstam. “Wy binne earder in boerehardrockband as in feestband”, seit Huls. De ynfloeden fan Normaal, AC/DC, Volbeat, Motörhead en Status Quo binne dúdlik: “Feankoloniale rock-‘n-roll is rau en rjocht foar de raap, mei hert en siel yn Feankoloniaal dialekt. Fan âld oant jong, ryk of earm, elkenien komt los.”
De nije single stiet op de nije EP Van de Duvel. Dy is fan 16 febrewqris ôf te krijen fia www.hoksons.nl en bol.com. Dy EP kin beharke wurde fia de bekende streamingtsjinsten. Sjoch foar spyldata, lokaasjes en oare ynfo op www.hoksons.nl.


title: Eastermarders mei útkearing moatte lotterijferlies bewize

maintext:
Ynwenners fan Eastermar mei in útkearing moatte oan de gemeente bewize dat se gjin priis wûn ha yn de Postcode Loterij. Yn it doarp foel op 1 jannewaris de haadpriis. De gemeente Tytsjerksteradiel hat oan de 25 útkearingsberjochtigen yn it doarp in brief stjoerd dat se harren bankôfskriften opstjoere moatte, berjochtet Omrop Fryslân. Slagget dat net, dan wurde se koarte op harren útkearing.
Neffens de gemeente giet it om in reguliere kontrôle. It winnen fan in priis wurdt sjoen as fermogen. As je dan in bystânsútkearing hawwe, of bygelyks oanfoljende útkearings, dan sil dat dêr gefolgen foar hawwe. De toan fan it brief is lykwols hielendal ferkeard fallen. Minsken mei in útkearing moatte foar 7 febrewaris bewize dat se neat wûn ha. “Sa gean je net mei minsken om”, seit Tjitske Zeilstra, dy’t ek oanskreaun waard. “De gemeente komt tige bedriigjend oer mei dit brief.”
Wethâlder Ellen Bruins Slot erkent dat de toan fan it brief oars kinnen hie. Hja belooft dat mei alle belutsen minsken yn Eastermar persoanlik kontakt opnaam wurdt om de saak út te praten.


title: Spaanske fise-premier wol Puigdemont wol “slite”

maintext:
“Jim binne jim bedriuwen, oerheidsorganen en wolfeart al kwyt. Is it dan echt sa slim om ek noch ien of oare Katalaan te sliten?” Dat frege de Spaanske fise-premier Soraya Sáenz de Santamaría ferline wike oan it Spaanske parlemint. De Katalaan dêr’t hja it oer hie, wie de Katalaanske presidint Carles Puigdemont.
Ferline wike woansdei sei it Spaanske parlemintslid Joan Tardà tsjin de fise-premier dat it tiid waard dat it Spaanske regear de autonomy fan Kataloanië werombrocht. Nei de ûnôfhinklikheidsferklearring hat it regear yn Madrid alle Katalaanske oerheidsorganisaasjes ûnder direkt bestjoer fan it nasjonale regear brocht. Tardà, sels in Katalaan, sei dat alle Katalanen lije ûnder de opheffing fan ‘e autonomy. It Katalaanske parlemint wol dat Puigdemont as presidint fan Kataloanië weromkomt, mar Madrid wegeret om dat ta te stean. Puigdemont moast mar “sliten wurde”, sa wie it betinken fan frou Sáenz de Santamaría.


title: Bern fergees nei ‘typysk Fryske’ musea yn maitiidsfakânsje

maintext:
Yn de maitiidsfakânsje organisearret Museumfederaasje Fryslân mei de Fryske musea en argiven foar de 17e kear ‘Help pake en beppe de fakânsje troch!’. Fan tiisdei 27 febrewaris oant en mei freed 2 maart 2018 wurde der folop aardige en learsume aktiviteiten organisearre foar jong en âld. Bern oant en mei 12 jier hawwe fergees tagong op fertoan fan harren pake, beppe of in oare folwoeksene. Tema dit jier is ‘Typysk Frysk’. De offisjele ôftraap fan de wike is moandei 26 febrewaris by iepenloftmuseum en temapark De Spitkeet yn de Harkema.
‘Help pake en beppe de fakânsje troch!’ spilet yn op it feit dat bern yn fakânsjes gauris by harren pake en beppe útfanhûzje. Foar paken en beppen is it bytiden lestich in aardige en gaadlike aktiviteit te betinken foar de bernsbern. De aktiviteitewike jout útkomst: der is in royaal oanbod oan aktiviteiten dy’t aardich en learsum binne foar sawol bern as folwoeksenen. Sa komt jong en âld op in boeiende wize yn kontakt mei it kultureel erfgoed yn Fryslân.
Mear dielnimmers as ferline jier
Op dit stuit stiet it tal dielnimmende ynstellingen op 37. Dat binne al fjouwer mear as ferline jier. In oersicht fan alle dielnimmende ynstellingen is te finen op www.museum.frl/pakebeppe.
Op deselde side stiet in link nei it aktiviteite-oersicht dat begjin febrewaris folslein wêze sil.
Tema: Typysk Frysk
Tema dit jier is ‘Typysk Frysk’. Wat makket Fryslân sa bysûnder? Wêrom binne wy Friezen sa grutsk, mar ek koppich en stânfêst? Wat hat ús foarme en foaral: wat betsjut de Fryske taal foar Friezen? It binne fragen dy’t dan wer mear, dan wer minder oan ’e oarder komme yn de aktiviteiten.
Fryske tradysje kommendewei
‘Help pake en beppe de fakânsje troch!’ wurdt sa stadichoan in echte Fryske tradysje. Elk jier nimt dêr de belangstelling fan bern en folwoeksenen foar ta. Lisette Zwerver fan Museumfederaasje Fryslân oer de krêft fan it konsept: “De wike slút hiel moai oan by de nijsgjirrigens fan sawol bern as folwoeksenen. Der is foar elkenien wol wat by. De aktiviteiten binne spesjaal foar bern, mar foar pake en beppe of heit en mem binne se ek moai. Dêrneist binne de fêste kolleksjes en aktiviteiten fan de musea fansels ek mear as de muoite wurdich.”
Foar eltsenien te dwaan
Oft it helpt dat de bern fergees meikinne? “Fansels”, sa seit Zwerver, “dêrmei is in museumbesite mei de (berns)bern noch te dwaan. Benammen foar grutte húshâldingen skeelt it in stik.”


title: Romantyske jûn yn it Frysk Museum

maintext: Woansdei 14 febrewaris organisearret it Frysk Museum in spesjale jûnsiepenstelling. Neist de reguliere iepeningstiden is it museum op Falentynsdei ekstra iepen fan 19.30 oant 21.30 oere. Besikers kinne de alternative werklikheden fan de krekt iepene útstalling Phantom Limb: art beyond Escher besjen. Yn Mata Hari: de mythe en het meisje kinne se it tragyske libbensferhaal van Margeretha Zelle ûntdekke. Se kinne op de foto gean yn in Mata Hari-photobooth om de jûn foar altyd fêst te lizzen en neisitte yn Café Thús. De earste fyftich besikers krije fergees in Falentynscocktail. By de romantyske jûns-iepenstelling jout in yntreebewiis tagong foar twa persoanen.


title: Babyboomers

maintext:
Babyboomers
Ferhaal fan Sjoerd F. Talsma
Sjouke en Klaske, twa minsken fan efter yn ’e fiiftich, hiene harren libben lang wurke yn harren garaazjebedriuw en hy hie it as monteur no wol hân. Hja ferkochten it spul en soene harren wol rêde kinne oant Sjouke AOW krije soe. Der wie wol safolle dat der ek noch in camper oankocht wurde koe, want se woene der wol op út nei waarmere oarden. Dêr wie no wol tiid foar en fakânsje hiene se net in soad hân yn ôfrûne jierren.
As Sjouke en Klaske derop út wiene en wer in plakje fûn hiene, bygelyks yn Frankryk, dan stalden hja de camper en ferkenden tegearre de omkriten. Wie der in winkel yn ’e buert, dan moasten hja ek efkes boadskipje. Dan koene se harren wer efkes rêde.
Doe’t se der wer ris wiene, wie it boppe de tritich graden en dat wie foar Sjouke eigentlik wat te hjit. Hy die oars neat as switfeie en om’t it sa makkelik wie brûkte er dêr servetsjes foar. Dat nimt lekker op en men kin sa wer in nijen pakke. Mar sûnt in dei of wat moasten de minsken dy’t dat seagen, der wol om laitsje. Wat wie it gefal?
Op in dei hie Klaske sein dat de servetten sawat op wiene en dat der nije komme moasten. Hja soene der as se wer te boadskipjen giene om tinke. Doe’t hja wer boadskippe hiene, frege Klaske oft Sjouke ek servetten meinommen hie. Neffens Sjouke wol. It wie al wat in grut pak, mar dat soe wol opkomme mei dy hjitte. Letter dy dei wiene Sjouke syn servetten op en frege er Klaske om nije. Yn ’e camper hearde Sjouke syn Klaske tige laitsjen. Want Sjouke hie ‘servette’ meinommen, net wittende dat soks yn it Frânsk moanneferbân foar froulju is. Sûnt dy tiid switfaget Sjouke de holle dus mei tampons, want Klaske sei: “It nimt lekker op en do kinst sa in nijenien krije, want wy kinne wol in jier foarút.”


title: Fjouwer dagen kleurryk Yiddish Waves yn Kulturele Haadstêd

maintext:
Fan 1 oant en mei 4 maart is Ljouwert net allinnich Kulturele Haadstêd fan Europa mar ek efkes Jiddyske haadstêd. Dan is der it festival YIDDISH WAVES mei in programma dat de sinnen prykje lit. Mei konserten, workshops, lêzingen, húskeamerkonserten, shmuezen en noch folle mear wurdt it typysk Jiddyske mienskipsgefoel oerbrocht, de solidêrens, de waarmte en de humor. It feest is yn it âlde Joadske part fan de stêd, by Histoarysk en Letterkundich Sintrum Tresoar en Histoarysk Sintrum Ljouwert. De konserten binne yn de Westertsjerke, it eardere poppoadium Romein.
Klezmer en wrâldmuzyk, moeting fan kultueren
Op it programma steane ynternasjonale artysten dy’t yn Nederlân noch net op de planken stien hawwe.
Tongersdeitejûn 1 maart wurdt it festival iepene mei de Nederlânske premjêre fan Karavanserai, in ynternasjonale muzikale ûntdekkingsreis. Nederlânsk-Jiddyske diva Lucette van den Berg giet mei ynternasjonale topmusisy Kamal Hors, Anass Habib, Modar Salameh en Gregor Schaefer op muzikale ûntdekkingstocht. Jiddyske, Arabyske, Andalûzyske en Syryske muzyk wurdt omfoarme ta in nij, harmoanysk universum, in nije klankwrâld.
Pan European Punkfolk: Daniel Kahn & the Painted Bird spylje op freedtejûn 2 maart nûmers fan harren nije album The Butcher’s share. Op spesjale útnûging fan de Hongaarske ambassade spilet op sneontejûn 3 maart de wrâldwiid ferneamde Hongaarske folkmuzykband Muzcikás.
Op sneintemiddei 4 maart: ‘Talk about your good vibrations – this is pure soul music with a Jewish heartbeat’. Ut de Feriene Steaten, Ruslân en Grut-Brittannië komme Sklamberg & the Shepherds, trije renommearre artysten út de ynternasjonale Jiddyske muzykscene nei Ljouwert om pearels fan de Jiddyske muzyk hearre te litten.
Fierder op it programma: Andrea Pancur mei it programma Alpen Klezmer, Efim Chorny en Susan Ghergus uit Moldavië, the Dutch Yiddish Divas Lucette van den Berg en Rolinha Kross mei Tsulib Willy, in memorialkonsert foar de koartlyn stoarne bekende Jiddyske aktrise en foarfjochter fan it Jiddysk, Willy Brill. Mar ek Nederlânske Jiddyske muzikanten, bands en ensembles binne programmearre, lykas de bekende Shtetl Band Amsterdam, Trio C tot de Derde, NewKlezCollectif, Klezmer & Co, Syntact Ensemble, Marie Hoogendam en Riemer den Ouden.
Toffe workshops en lêzingen foar goochemerts
Bolleboas, gabber, mesjogge of kapsones: de Nederlânske taal sit grôtfol mei Jiddyske wurden. Dat is net sa frjemd, want de Jiddyske kultuer is altyd thús yn oare lannen. Hiel Europa klinkt troch it Jiddysk hinne. Foar wa’t mear fan de Jiddyske kultuer witte wol is Tresoar it plak. As part fan it taalfestyn Lân fan Taal binne dêr op freed, sneon en snein in fyftjintal ferskillende taal- en muzykworkshops en lêzingen te folgjen oer de Jiddyske kultuer. Yn de hal fan Tresoar wurdt in shmues-krays ynrjochte, in Jiddyske kletsklub, dêr’t elkenien útnûge wurdt om in wurdsje Jiddysk mei te shmuezen. Mameloshn sprekkers Salomon en Paulette Bielasiak út Parys nimme de gasten mei yn de kleurrike Jiddyske wrâld.
It folsleine festivalprogramma is te finen op www.yiddishwaves.nl
Links nei op YouTube optredende artysten:
Daniel Kahn & The Painted Bird https://youtu.be/6KFVVKFxr60
Muzsikás https://youtu.be/a_WJ3Nt8laU
Sklamberg & The Shepherds https://youtu.be/Yb7216DEIFM


title: Top 3 Bêste Spirituele Boek 2018 bekend

maintext:
Der is mear as 15.000 kear stimd op de nominearre boeken foar de ferkiezing fan it Bêste Spirituele Boek 2018. It grutste part fan de stimmen fan it publyk gie nei Rebible fan Inez van Oord, Steeds leuker fan Jelle Hermus, beide fan Kosmos útjouwers, en Gewoon god fan Philip Troost, útjûn troch Kok. Op 11 febrewaris wurdt de winner fan it Bêste Spirituele Boek 2018 bekendmakke yn it KRO-NCRV telefyzjeprogramma Jacobine op zondag om 17.10 oere op NPO2.
Steeds leuker fan Jelle Hermus giet oer it mei hieltyd minder muoite nofliker meitsjen fan jins libben. Want einleas wrotte is bêst, mar op ’e bank sitte mei in goed boek, in kop tee en in glim op it antlit is ek noflik. Jelle is bekend fan syn súksesfolle platfoarm soChicken.nl. It boek kaam by ferskining fuortdaliks op plak 2 yn de Bestseller Top 60.
Inez van Oord sjocht yn Rebible op in nije manier nei de ferhalen dy’t yn ’e Bibel ferteld wurde. Want wat hawwe dy oerâlde ferhalen ús no noch te sizzen? Inez freget it har broer Jos, teolooch. Dit boek is it ferslach fan har syktocht nei de fergetten ferhalen, dy’t tenei op in oare manier ynspirearje. Inez van Oord wûn earder de titel Bêste Spirituele Boek 2016 mei Als jouw leven een cirkel is, waar sta je dan?
Op in prikeljende spirituele wize siket Philip Troost yn Gewoon god nei in earlike manier om mei God te libjen en oer him te praten. Hy wol net stykjen bliuwe yn oerspande útspraken oer it leauwe en hoge morele ferwachtingspatroanen. Neffens Philip Troost is leauwen foaral net in saak fan de holle. Pas yn it folle libben mei syn deistige hannelings kriget men kontakt mei de enerzjy fan God. Philip Troost (1959) wurket yn in praktyk foar psychoterapy en pastoraat.


title: ‘Steeds leuker’ is keazen ta Bêste Spirituele Boek 2018

maintext:
Steeds leuker is keazen ta it Bêste Spirituele Boek fan 2018. Der binne mear as 15.000 stimmen útbrocht, wêrfan fierwei de measte op Steeds leuker fan Jelle Hermus.
It is de missy fan Jelle Hermus om Nederlân leuker, blider en leafdefoller te meitsjen, yn lytse praktyske stappen. Hy ynspirearret jiers goed sân miljoen minsken fia syn webside soChicken.nl, dêr’t it draait om brieden op in better en nofliker libben. Steeds leuker is syn earste boek. It kaam by ferskining fuort op plak twa yn de Bestseller Top 60, en stiet no al njoggen wike yn dy bestsellerlist.
“In libben dêr’t frijheid, blidens en betsjutting de boppetoan yn fiere: wa soe dêr ‘nee’ tsjin sizze? Lestiger wurdt it antwurd op de fraach hoe’t sa’n libben te ferwêzenlikjen is. Mar Jelle Hermus wit ried. Hy nimt de lêzer by de hân en noeget him mei in oansteklike loftigens út om strategysker te libjen en om iepen doarren net te mijen, mar se just te brûken om troch muorren hinne te rinnen.” – Oanbefelling fan it sjuerykomitee.
Steeds Leuker | Jelle Hermus | ISBN 9789021567068 | Kosmos Uitgevers | € 20,-
Oer de auteur
Jelle Hermus (Delft, 1986) is oprjochter fan it súksesfolle online platfoarm soChicken.nl. Dêr komme alle moannen goed 600.000 minsken te brieden op in leuker libben. Jelle wennet yn Delft tegearre mei syn freon Billy. Syn passys binne it ienfâldich en noflik meitsjen fan yngewikkelde dingen, reizgjen en brokkoly iten. Syn boek Steeds leuker is it hânboek nei in libben fol frijheid, blidens en betsjutting.


title: Donorwet tiisdei fannijs yn ‘e senaat

maintext:
De donorwet dêr’t sa om tsierd wurdt, stiet tiisdei fannijs op ‘e wurklist fan ‘e Earste Keamer. Ferline wike wie de senaat der ek al oer gear, mar doe kamen de senators jitte net út ‘e rie.
It útstel fan D66-folksfertsjintwurdichster Pia Dykstra is om oan te nimmen dat elkenien dy’t gjin beswiering fêstleit as wolbereide orgaandonor te beskôgjen. Der is yn Nederlân in grut ferlet fan organen foar sike minsken en yn oare Europeeske lannen hat in ferlykbere regeling fandatoangeande al gâns fertuten dien.
De PvdA en it CDA yn ‘e Earste Keamer hawwe lykwols soarch oer it grûnrjocht fan ‘e ûnoantaastberens fan ‘e lea en om ‘e ynbring fan ‘e beneisten. De senators woene dat frou Dykstra ferdútste hoe’t har útstel yn it lyk te bringen is mei dy soargen. Frou Dykstra hat te witten dien dat, lykas no, de dokters de sibben as regel kedize litte oer de organen fan ‘e deade.
Op it stuit is it sa dat minsken yn Nederlân gjin orgaandonor binne oant hja fêstlizze dat hja dêr ree ta binne. Dan jildt jitte dat de beneisten ja sizze moatte.


title: Rapport KNAW: nei in Nederlânsk taalbelied?

maintext:
Moatte wy wat dwaan oan de opmars fan it Ingelsk yn it Nederlânsk, en ús mear op oare talen rjochtsje? Wat binne de gefolgen fan de Brútstap foar it taalbelied yn Europa?
Hoe bliuwt de breanedige kommunikaasje mooglik mei alle ekspats, ymmigranten, flechtlingen en hoe gean sektoaren as de soarch, it bedriuwslibben, ûnderwiis en rjochtspraak om mei talen en meartaligens? En wat dogge wy yn Nederlân mei strjittaal, streektalen, dialekten, foarmen fan taalgebrûk mei in hiel eigen dynamyk?
Al dy fragen meitsje de needsaak fan in breed droegen Nederlânsk taalbelied pynlik sichtber. Yn it rapport Talen voor Nederland jout de KNAW (Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen) in foarset yn ’e diskusje dêroer. Op 5 febrewaris waard yn de iepenbiere biblioteek yn Amsterdam troch de KNAW in lêzing oer dat ûnderwerp holden. Sprekkers wiene Pieter Muysken, foarsitter fan de kommisje Talen voor Nederland en heechlearaar algemiene taalwittenskip oan de Radboud Universiteit Nimwegen, en Margot van Mulken, heechlearaar ynternasjonale bedriuwskommunikaasje oan deselde universiteit. Der waarden koarte stellingen presintearre út ferskate maatskiplike sektoaren wei, en der wiene diskusjes mei de seal oer in Nederlânsk taalbelied.
It folsleine KNAW-rapport en in Ingelske gearfetting kinne as pdf delhelle wurde.


title: Hubertustsjerke te Lollum wer yn gebrûk

maintext:
Sneon 17 febrewaris is de midsiuwske Hubertustsjerke te Lollum wer yn gebrûk nommen nei in restauraasje en nije ynrjochting fan it ynterieur.
Eardere restauraasjes omfiemen it stek om it tsjerkhôf hinne, de toer en it kasko, mar it ynterieur wie sa stadichoan ek slim yn ferfal. Boppedat moast de tsjerke by de tiid brocht wurde yn dy sin, dat der mei in lyts groepke minske dochs tsjinsten holden wurde kinne mei in smûk karakter; tagelyk moast de tsjerke ek gaadlik makke wurde foar oar gebrûk.
Troch in nije ynrjochting mei safolle mooglik behâld fan histoaryske eleminten, de oanlis fan in kokentsje en in húske en de oanlis fan ynternetfasiliteiten is de tsjerke wer alhiel by de tiid. De tsjerke is yn eigendom fan de Stifting Doarpstsjerken Lollum en Waaksens, en wurdt meast brûkt troch de Protestantske Gemeente yn dy doarpen.
De restauraasje is útfierd troch boubedriuw Swart út Eastermar, ûnder direksje fan de Stifting Behoud Kerkelijke Gebouwen Noord-Nederland (Menno Sikkink) en arsjitektuer fan Syb Eldering te Mantgum.
Foar mear ynformaasje: Johannes Mulder, foarsitter Stifting Doarpstsjerken Lollum en Waaksens, 0517-469228.


title: Ut ‘Roman fan in Dokter’ (3)

maintext:
It Ljocht fan in Stjer
Underweis, as Maria en Jozef yn Betlehem oankommen binne, brekt har wetter. Yn ’e herberch is gjin plak dat se giet op ’e krêbe yn ’e skuorre lizzen en dêr komt Jezus op ’e wrâld. Sa is it berntsje syn earste ferbliuwplak in plak dêr’t bisten komme om te iten en te drinken en nije krêften op te dwaan. En der komt fuort oanrin fan skiep en har hoeders en in okse en in ezel.
Trije wize keningen krije de geast en sjogge in grut ljocht oan ’e himel. Dat sette se nei en sa komme se by it fleurich selskip yn ’e skuorre. De keningen bûge foar it bern en biede kostberheden oan dy’t se meinommen hawwe: mirre, wijreek en in gouden kroan, opkreaze mei roazen, fan in keninkryk dat net fan dizze wrâld is. Dêrnei geane de keningen werom om har eigen folken te hoedzjen en te noedzjen oant de folken ien wurde sille ynús Heit dy’t yn ’e Uneinichheid is.


title: Noard-Friezen easkje eigen kulturele stifting

maintext:
Der moat in stifting komme dy’t alle jierren in fêst, grut bedrach kriget om aktiviteiten op it mêd fan Fryske taal en kultuer te stypjen. Dêr hat it Friesengremium, de fêste kommisje foar Fryske saken fan it parlemint fan Sleeswyk-Holstein, him ferline wike foar útsprutsen.
De Noard-Friezen yn de noardlike Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein stribje al sûnt begjin jierren njoggentich nei sa’n stifting. It besteande systeem mei projektsubsydzjes makket it belied foar de Fryske taal en kultuer te fersnipele. De Sinty en Roma yn Sleeswyk-Holstein en de Sorben yn it easten fan Dútslân hawwe al sa’n stifting. Yn 2014 hie it doetiidske regear fan Sleeswyk-Holstein him al foar in Fryske fariant útsprutsen. Der soe dan lykwols earst in formele stifting mei foldwaande kapitaal komme moatte. Dat soe yn de rin fan in jier of fiif opboud wurde út de kânsspulynkomsten fan ‘e oerheid.
“Fansels is der wat geduld nedich”, seit Ilse Johanna Christiansen, foarsitster fan de Fryske Rie yn Noard-Fryslân. “Mar der is ljocht oan ‘e ein fan ‘e tunnel te sjen.”
It is de earste kear nei de ferkiezings dat de Fryske parlemintskommisje yn Sleeswyk-Holstein gearkomt. Yn de kommisje sitte njonken leden fan de ferskate politike partijen ek fertsjintwurdigers fan Fryske organisaasjes. De kommisje stiet ûnder foarsitterskip fan parlemintsfoarsitter Klaus Schlie.


title: Wat wolle de Skotten mei it Gaelic yn tsjerke?

maintext:
Guon Skotske tsjerkemienskippen freegje om in dûmny dy’t harren eigen taal praat. Op oare plakken sitte Gaelictalige dûmnys dy’t neat mei de taal dogge, om’t net ien fan ‘e tsjerkegongers dy ferstean kin. Soks moat oars, is it betinken fan ‘e Tsjerke fan Skotlân.
The Scots Kirk is de nasjonale tsjerke fan Skotlân. Likernôch 42 persint fan ‘e Skotten makket diel út fan ‘e tsjerke, dy’t ferdield is yn sa’n 1200 gemeenten. Sa’n sechtichtûzen Skotten prate Gaelic, benammen yn it uterste noarden fan Skotlân.
Alle dûmnys fan ‘e Skotske tsjerke krije de kommende trije moanne in fragelist tastjoerd. Dêr kinne hja op oanjaan hokker talen oft hja prate, oft se ferlet hawwe fan kursussen en wat it ferlet fan harren gemeente is. Mei dy gegevens wol de tsjerke besykje om fraach en oanbod byinoar te krijen.
Om it ûndersyk út te fieren hat de tsjerke ûndersiker Steven MacIver ynhierd. Hy hâldt him al tsien jier dwaande mei it fersterkjen fan it plak fan it Gaelic. Hy seit: “It noasket my tige dat de tsjerke de wearde ynsjocht fan in taalplan foar it Gaelic en fan it fergrutsjen fan it bewustwêzen, it gebrûk en it betrouwen yn ‘e taal troch dûmnys.”


title: Zuckerberg: minsken sjogge minder lang op Facebook

maintext:
Yn de lêste moannen fan ferline jier hawwe minsken yn trochsneed minder tiid trochbrocht op it sosjale netwurk Facebook. Dat makke oprjochter Mark Zuckerberg buorkundich by de presintaasje fan de lêste fearnsjiersifers. Yn totaal rûn it deistich gebrûk mei fyftich miljoen oeren tebek. Zuckerberg konkludearre dat 2017 “in sterk, mar dreech” jier wie foar Facebook.
It weromrinnen fan aktiviteit betsjut net dat it bedriuw minder jild fertsjinnet. Sa siket Facebook hieltyd nei nije plakken om advertinsjes te ferkeapjen, lykas bygelyks yn Instagram of Facebook Messenger. It oantal aktive brûkers dat deistich Facebook besitet, gie mei sa’n fjirtjin persint omheech nei 1,4 miljard yn desimber 2017. Sa’n 2,1 miljard minsken logget alle moannen yn op it sosjale netwurk. Facebook kundige earder al oan dat it de tiidline yngripend feroarje sil, mei as bedoeling dat minsken faker weromkomme en langer hingjen bliuwe.
Microsoft
Tech-gigant Microsoft hat ek fearnsjiersifers publisearre. It bedriuw efter it populêre bestjoeringssysteem Windows moast in ferlies yn ’e boeken skriuwe. Dat komt benammen troch wizige belestingregels yn de Feriene Steaten, wêrtroch’t der foar ien kear 13,8 miljard dollar betelle wurde moast. Dêrfoaroer dogge Microsoft’s tsjinsten yn ’e cloud it goed: de omset fan Azure, Dynamics 365 en Office 365 stigen mei respektivelik 98, 67 en 41 persint.


title: Fleanende start animaasjefilm ‘Woesj’

maintext:
Op freed 16 febrewaris giet de animaasjefilm Woesj yn premjêre by it Natuermuseum Fryslân. Yn ’e hjerst fan 2016 kaam it printeboek Wapper út as it tritichste Aksjeboek foar bern, makke yn opdracht fan Tresoar ta gelegenheid fan SWALK Frysk op toernee. Dêrnei hawwe de makkers Yke Reeder en Sytse Jansma mei Akke Antje Hettema by alle trettjin dielnimmende skoallen út it spesjaal ûnderwiis fan Fryslân lâns west mei in teatrale fertelling fan it boek. Nei ôfrin gongen de bern sels oan ´e slach en makken se harren eigen Wapper fan papier. Dy kreaasjes binne no allegear troch Sytse Jansma ferwurke yn de koarte animaasjefilm Woesj.
Yn 2018 giet Woesj by de skoallen lâns sadat de bern harren fûgels skitterjen sjogge op in grut skerm. De fleanende start (premjêre) is op 16 febrewaris tusken de skriezen by it Natuermuseum Fryslân yn. SBO De Aquamarijn sil de earste skoalle wêze dy’t de animaasje te sjen kriget. Nei de feestlike iepening krije de bern noch in rûnlieding troch it museum.


description: Gêm gyfartal yn Rodney Parade.

title: Pro 14: Dreigiau 15-15 Glasgow


description: Siom i Geraint Thomas er bod ganddo fantais o 19 eiliad yn y cymal olaf.

title: Geraint Thomas yn ail yn Ras yr Algarve


title: Gurbe Douwstra verlaat Omrop Fryslân - Kritiek op leiding en programma’s

maintext:
(tekst: Facebookpagina Ate de Jong)
BREAKING NEWS:
GURBE DOUWSTRA FERLIT DE OMROP
Gurbe Douwstra ferlit de Omrop. Hy kin ‘m net mear fine yn de koers fan Omrop Fryslân, sawol as it giet om de programma’s op radio en telefysje, as ek om de wize fan lieding jaan.
Dêrom hat hy besletten om mei yngong fan 1 juny fan dit jier syn arbeidsoerienkomst mei de Omrop te beëindigjen.
…“It spyt my,” skriuwt Gurbe, “dat ik op dizze wize en om dizze reden opstap, mar dit fielt net mear as ‘myn’ Omrop Fryslân en at je dat dan sa fiele en tinke, dan moatte je dêr ek neffens hannelje. Fan dêr dit beslút.”
It spyt my ek. Want net Gurbe, mar mannen as Jan Koster, Klaas Geert Bakker en Marcell Mijwaart soene opstappe moatte. Mar evensagoed wol stoer fan Gurbe Douwstra fansels.
Lees ook: Onrust bij Omrop neemt toe – Directie probeert te sussen met pizza’s
en Omrop Fryslân heeft z’n beste tijd gehad


title: ‘Doede Bleeker plein’ op Aaipop

maintext:
Nijlân – Rom in wike lyn waard bekend dat Doede Bleeker, de sjongende fisboer, op 65 jierrige leeftyd ferstoarn is. Foar de Fryske muzykwrâld in grut gemis en ek Stifting Aaipop wie tige rekke troch dit nijs. Doede Bleeker en Aaipop hiene in bysûndere relaasje. Doede wie in bysûndere man mei in eigen plakje binnen de Fryske muzykwrâld, mei in eigen plakje binnen Aaipop.
Tidens ien fan de earste Aaipop edysjes spile Doede Bleeker in wichtige rol as muzikale besiker. De sjongende fisboer wie dy edysje oanwêzich as besiker en seach dat de Nijlander kroech troch de waarmte en de drokte gjin romte mear hie foar alle feestmeitsjende besikers. Doede betocht him gjin momint en helle syn gitaar út’e auto en spile bûten, op in bankje, sûnder lûdfersterking foar al dy minksen. Der ûntstie in geweldige Aaipopsfear dy hielendal by Aaipop paste, en ek hielendal by Doede. Doede Bleeker wie doe al belutsen by Aaipop, mar troch dizze aksje wie de relaasje tusken Doede en Aaipop oanhelle. Dit momint is de skiednisboeken yngien by Aaipop en dit barren wurdt noch faak oanhelle yn de Aaipopwrâld.
Doede Bleeker sil ek dizze Aaipop edysje wer in spesjaal plakje ynnimme tidens it festival. Stifting Aaipop sil op Peaskemoandei de sjongende fisboer betinke troch dizze edysje it ‘Doede Bleeker plein’ in plakje te jaan op it festivalterrein. It plein jout de romte om Doede yn Aaipopsfear te betinken. Ferskate artysten sille op it ‘Doede Bleeker plein’ harren muzyk bringe, werûnder trûbadoer en neef Bruno Rummler. Bruno sil op it plein de muzyk en teksten fan Doede Bleeker hearre litte. Sa betinke Aaipop, de artysten en de besikers Doede op syn eigen bysûnder wize, want Doede wie in bysûndere man. In man mei prachtige Frysktalige muzyk.


title: Teater Snits yn Theater Sneek mei ‘Sjoen op in distânsje’

maintext:
Snits- Op 6 en 7 april spilet Teater Snits it stik ‘Sjoen op in distânsje, fan Arthur Miller ek bekind fan it stik “Dea fan in Hannelsreiziger”. De fryske bewurking fan “sjoen op in distânsje” is fan Pyt van der Zee. Yn dit stik sjogge wy werkenbere tema’s as illegaliteit, gastfrijheid, leafde, puberjende bern, mar ek ôfgeunst, wrok en ferried yn in komplekse tiid.
Eddy Carbone, in hurdwurkjende boatwurker, hat syn skoansuster op har stjerbêd tasein dat hy nei har dea de soarch fan har dochter Gina op him nimme sil. Hy fettet dizze taak tegearre mei syn frou Bea tige serieus op. Minsken mei in grut hert. In prachtkoppel. Wat noch dúdliker wurdt as sy ek noch twa illegale neven yn hûs opnimme om te arbeidzjen yn it grutte Amerika. Mar as ien fan dizze neven fereale wurdt op de moaie en puberjende pleechdochter, komt der in ommekear. Eddy seach foar Ginny in oare takomst … advokaat of …by de tillefyzje…
Eltse heit herkent de dillemma’s :’Welke jongfeint is goed genôch foar myn dochter’. Eltse mem sit der tusken yn. De romhertige ruwe bolster Eddy feroaret stadich yn in wrokkige, nukkende brombear. Wêr hâldt dit op???? Mei in soad romte foar humor en lucht triuwt Arthur Miller dit stik nei grutte hichte!
Wa wint dizze striid?…. Is it te winnen?
Teater Snits is tige grutsk dat sy dizze aktuele klassiker oan ús Snitser publiek toane kin. En se ferwachtsje jim op 6 en 7 april om mei ús te genietsjen fan dit stik, in wrâldrepertoire.
Kaarten : €15,–


title: Afûk en BUOG iepenje Taletún en Talepaviljoen

maintext:
Snits- Op freed 30 maart iepenje de Afûk en BUOG de Taletún en Talepaviljoen MeM – Livingroom of Languages yn de Prinsetún yn Ljouwert. De Taletún en Talepaviljoen MeM binne ûnderdielen fan Lân fan taal, ien fan de haadprogramma’s fan LF2018. ‘Hjir hawwe wy hiel lang, hiel hurd en mei in hiel soad minsken nei ta wurke en no is it dan safier’, seit Mirjam Vellinga, projektkoördinator by de Afûk, grutsk.
Gearwurking
Om de Taletún en Talepaviljoen MeM te realisearjen wurket de Afûk gear mei BUOG en tal fan lokale, nasjonale en Europeeske organisaasjes, ynstellings, bedriuwen en frijwilligers. Sa binne bygelyks goed 150 studinten fan ferskate opliedings fan ROC Friese Poort belutsen by it projekt. Benammen de studinten fan Grond-, Weg- en Waterbouw hawwe dei en nacht yn it spier west mei de bou fan it paviljoen. Oare studinten helpe by de begelieding fan skoalgroepen troch de tún, mear as fjirtich frijwilligers binne yn tou as edukatyf begelieder of as gastfrou/-hear en de aktiviteiten fan ‘Deropút mei heit&mem’ wurde mei ynfolle troch kollega-organisaasjes, wylst tal fan Fryske, Nederlânske en Europeeske kulturele organisaasjes programma’s fersoargje foar de taal fan de wike. ‘Ik ha lêstendeis ris oan it tellen west’, fertelt Mirjam Vellinga, ‘ik kaam op in lytse hûndert partijen dêr’t wy mei gearwurkje en dat binne echt in hiel soad minsken!’
Iepeningswykein
Op freed 30 maart wurde de Taletún en Talepaviljoen MeM offisjeel iepene. Op sneontemoarn sil ûnder de rokken fan MeM wei de earste fan in hiele searje radioútstjoerings fan it programma Op&Ut fan Omrop Fryslân plakfine. De middeis fan 13.00-17.00 oere kinne famyljes mei bern oant en mei 12 jier nei ‘Deropút mei heit&mem’: in programma mei (taal)aktiviteiten, muzyk, poppekast en (taal)workshops. Op snein docht MeM om 12.00 oere de doarren iepen. Drink en yt wat, lit dyn moaiste wurd efter en lit dy ferrasse troch taal yn allerhanne ferskiningsfoarmen. Om 15.00 oere is de start fan de Biltske wike. Under lieding fan Tjerk Bosje is der dan in sjo mei Biltske skriuwers, dichters en ferhalefertellers.
De Taletún en Talepaviljoen MeM binne fan 31 maart oant en mei 28 oktober alle dagen iepen en altyd fergees tagonklik. Sjoch foar de aktuele iepeningstiden, programmearring en oanfoljende ynformaasje op www.lanfantaal.frl, www.afuk.frl of www.heit&mem.nl en de ferskillende social media-kanalen.


title: Presintaasje “De Ljip” - monografy oer ‘de heraut fan de maityd’

maintext:
Snits- Freed 23 maart wurdt yn boekhannel Van der Velde yn Snits it boek ‘De Ljip’ presintearre. It is in monografy oer dizze “heraut fan de maityd”, skreaun troch biolooch en publisist Sake P. Roodbergen.
De Ljip is noch altiten in ikoansoart foar ús hiele lân. Yn it foarjier spektakulêr fanwege syn opfallende natuerlike gedrach en fanwege de aaien, wêroer elk jier wol wat te dwaan is. Yn hjerst en mylde winter net te missen fanwege de kolossale groepen ynlânske mar benammen ek bûtenlânske ljippen .
De Ljip hat ek in wichtige rol spile hat yn ús nasjonale histoarje fan natoerbeskerming. In protte minsken fan it earste oere waarden natoerbeskermer omdat se oanstutsen waarden troch harren moeting mei de Ljip en de Skries.
Gjin inkelde oare fûgel hat sa’n sintrale rol spile yn in model fan greidefûgelbeskerming. In unike dûbelrol yn in unyk systeem. Oan de iene kant yn de rol fan slachtoffer, fan eksploitearre soart, fan wa’t de aaien socht en fandele waarden, mar oan de oare kant as de ûntfanger fan de beskerming. De Ljip, of presizer noch: it ljipaai, wie de spil yn dat gehiel.
Auteur Sake P. Roodbergen (1945) wie learaar Ingelsk en Biology. Ingelsk op basis fan in MÛ-akte, Biology fanwege syn bân mei de Fryske natoer, dy’t al yn syn jongesjierren yn en om Grou ûntstie. Prominint yn dy natoer wie de Ljip. It sykjen en finen fan de aaien fan dizze greidefûgel soe syn hiele libben lang in bepalend elemint foarmje. Om’t de skriuwer sterk belutsen wie by sawol de belibbing yn it fjild as by de organisaasje en útfiering fan de beskerming koe in ryk en boeiend boek ûntstean.
Boekynfo:
Skriuwer: Sake P. Roodbergen
Paperback mei kleurkatern
216 siden, priis: € 19,95
Presintaasje:
Plak: Van der Velde Boeken Sneek, Kruizebroederstraat 36, 8601 CM Sneek
Tiid: Freed 23 maart, 16.00 oere


description: Helgevêret

title: Helgevêret


title: Roest wint WK allround, Kramer teloarstellend fjirde

maintext:
Patrick Roest hat sneintemiddei op sensasjonele wize de wrâldtitel allround yn Amsterdam ferovere. De 22-jierrige reedrider fan Team LottoNL-Jumbo profitearre op de ôfslutende 10.000 meter fan in dramatyske falpartij fan Sverre Lunde Pedersen, dy't yn de lêste rit tsjin de ûnttroane Sven Kramer noch favoryt wie foar de wrâldtitel.
Pedersen moast it nei syn falpartij dwaan mei in sulveren medalje yn it einklassemint. WK-debutant Marcel Bosker pakte op ferrassende wize it brûns. Kramer kaam nei in minne race op de 10.000 meter net fierder as it fjirde plak.


description: De organisaasje fan Glemmer Beach hat tongersdei twa nije nammen bekendmakke fan artysten dy't dit jier op it strânfestival optrede sille. André Hazes en W

title: Strânfestival Glemmer Beach makket twa nije nammen bekend