title: Nij boek oer filosofy en keunst: ‘Er zit iets achter’

maintext:
Oan ’e hân fan prachtich yn kleur ôfprinte keunstwurken lit filosoof Arthur d’Ansembourg sjen hoe’t filosofen neitinke oer keunst. Hy besprekt filosofyske fragen dy’t beskûlgean efter keunstwurken en beskriuwt hoe’t opfettings oer skjintme en keunst radikaal feroarje yn de moderne tiid.
D’Ansembourg lit ek it keunstwurk sels sprekke. Byldzjende keunst jout net allinnich wat te sjen, mar befettet boppedat in fisueel antwurd op filosofyske fragen. De krêft fan keunst blykt as Arthur d’Ansembourg stilstiet by de ferbylding fan it kwea, it moaie en it ferhevene. Wat is de rol fan jins lichem yn it ûndergean fan it keunstwurk? En wat is de betsjutting fan it aldendeiske yn de hjoeddeiske keunst? Dat is te lêzen yn Er zit iets achter.
€ 44,95 | 384 siden yn kleur | lúkse sêfte efterkant | 17 x 24 cm | ISBN: 978-94-91693-96-0
Oer de auteur
Arthur d’Ansembourg studearre filosofy oan de Universiteit fan Amsterdam en München. Sûnt 2002 wurket er yn it folwoekseneûnderwiis. Hy fersoarget ûnder oare de Basisoplieding Estetika en Keunstfilosofy oan de Ynternasjonale Skoalle foar Wiisbegearte. Hy begeliedt sokratyske petearen oer keunst en jout filosofyske rûnliedings yn museale ynstellings.


title: ACM: ‘Minne berikberens soarget foar problemen’

maintext:
De hurd groeiende populariteit fan keapjen fia ynternet, sosjale media of telefoan soarget net inkeld foar gemak. It soarget ek foar mear konsuminteproblemen. ConsuWijzer, it konsuminteloket fan de Autoriteit Konsumint & Merk (ACM), seach ferline jier in taname fan fragen en meldings oer ûnearlike hannel fia dy kanalen, lykas:
– misliedende ferkeap fan ‘fergeze’ proefpakketten;
– levering fan net-frege produkten, tsjinsten en abonneminten;
– net leverjen, wylst de konsumint wól betelle hat.
Konsuminten kleie dat bedriuwen rekkens stjoere foar produkten of tsjinsten dêr’t sy net om frege ha of dy’t fergees lieken. By net-frege abonneminten giet it faak om abonneminten op fakânsjehuzen, reiskes, koartingsaksjes en priisfragen. Faak komme je dêr lestich fan ôf. Dat soart bedriuwen is net of dreech berikber, en set konsuminten mei agressive ynkassopraktiken ûnder druk om te beteljen. In protte minsken kenne harren rjochten ûnfoldwaande, wêrtroch’t se mar betelje om derôf te wêzen. Sokke bedriuwen operearje hieltyd faker út it bûtenlân wei. Dat makket it noch lestiger om je rjocht te heljen.
ConsuWijzer advisearret konsuminten dêrom wach te wêzen by keapjen fia ynternet, sosjale media en telefoan. Fan ’e hjerst fierde de ACM in lanlike publykskampanje mei it boadskip: ‘Bestel net samar wat fia sosjale media. Kontrolearje earst wa’t derefter sit.’ Spesjaal dêrfoar ûntwikkele ConsuWijzer de Online Shop Check. Dy advisearret om in pear saken út te sykjen foar’t men betellet of gegevens mei in bedriuw dielt. Bygelyks oft der klachten binne, en oft it bedriuw wol te berikken is. De kampanje hat miljoenen konsuminten berikt. Dit jier sil de ACM ek skerp tafersjoch hâlde op ûnearlike hannel fia ynternet en telefoan.
Ekstra risiko’s by keap fia ynternet en sosjale media
It tanimmen fan sokke ûnearlike hannel komt troch de tanommen populariteit fan keapjen fia ynternet en sosjale media, en it aard fan dy ferkeapkanalen. Ynternet en sosjale media lykje oantreklike kanalen foar malafide ûndernimmers te wêzen. Nei alle gedachten om’t sy tinke dat se dêr anonym operearje kinne en kwetsbere konsuminten benaderje kinne. Meldings fan konsuminten helpe de ACM te sinjalearjen hokker bedriuwen har net oan de regels hâlde, sadat se dêr tsjin optrede kin. Bygelyks troch it bedriuw direkt oan te sprekken op syn hâlden en dragen, of troch in warskôging of boete te jaan.
Populêre helpmiddels op consuwijzer.nl
Foarbyldbrieven binne de meast brûkte helpmiddels op consuwijzer.nl. Dêrmei kinne konsuminten harren rjocht helje by in bedriuw. De hûndert foarbyldbrieven binne ferline jier troch goed 425.000 minsken besjoen. De Online Shop Check wie ek populêr. Fierder waard in protte gebrûk makke fan de helpmiddels om te kontrolearjen oft in ynkassobrief en -kosten doge. En fan de Roaming Rekkenhelp, in helpmiddel wêrmei’t men útrekkenet hoefolle mobile data men sûnder roamingkosten brûke kin yn oare EU-lannen.
Oare feiten en sifers
Consuwijzer.nl, de foarljochtingswebside fan ACM, hie ferline jier goed trije miljoen besiten (njoggen persint mear as yn 2016). It konsuminteloket krige 57.000 fragen en meldings fia telefoan en e-mail (likefolle as yn 2016). Dat is in wichtige boarne fan ynformaasje foar it tafersjoch fan ACM.

fasttext_language: fy


title: Karnavalsfierders hawwe ien frije dei om nochtern te wurden

maintext:
Sawat fjirtich persint (39,0%) fan karnavalfierend Nederlân hat ien dei rêst nedich om by te kommen fan in karnavalskater. Dat blykt út ûndersyk fan Feestkleding365.nl, wêrby’t oan goed 2.000 respondinten frege waard nei harren hâlden en dragen op de karnavalsdagen.
Ien dei is foar de measte feestgongers genôch om op te betterjen fan de kater nei it karnaval. Guon dogge der wat langer oer om wer de âlde te wurden. 18,4% fan de respondinten jout oan twa dagen nedich te hawwe om wer by de pinken te reitsjen, en 5,8% hat it sa bûnt makke dat se rekkenje op in perioade fan trije dagen of mear om nochtern te wurden.
Dochs is der ek in grut tal feestfierders dat dêr neffens eigen sizzen gjin tiid foar útlûkt: 34% fan de respondinten fielt him de dei nei it karnaval al wer fris en klear.
Alkohol spilet grutte rol
Karnavalfierders dimme net mei it feest as it om alkoholkonsumpsjes giet. Goed de helte (52,6%) fan de respondinten wit trochinoar mear as 15 glêzen alkohol te drinken yn de karnavalswike. In grut ferskil ferlike mei de rest fan it jier. De measten (67,12%) jouwe oan troch de wike gewoanwei maksimaal fiif glêzen alkohol te drinken.
De grutste drinkers mei karnaval hawwe ek de measte nedich om wer in bytsje by sûp en stút te kommen. Fan de feestfierders dy’t 15 of mear glêzen efteroer slane hat 23,0% mear as trije dagen nedich om alhiel op te betterjen. By de karnavalsgongers dy’t nul oant fiif glêzen drinke komt sa’n lang skoft fan opbetterjen net foar: 66,0% is de oare deis al wer op fuotten, foar ‘mar’ 26,2% oer by de sûpstrôten.
Bier is dy dagen de absolute favoryt, mar shots en miksdrankjes binne ek troch de mjitte populêr. De measte bierdrinkers (43,2%) hawwe ien dei nedich om wer hielendal fit te wêzen. Feestfierders dy’t cocktails en sterke drank nuttigje hawwe meastal mear as trije dagen nedich om goed op te knappen.
Slieptekoart hout deryn by feestgongers
De karnavalskater kin ek wat swierder útpakke troch slieptekoart. It grutste part fan de karnavalsgongers (43,3%) sliept mei de karnaval yn trochsneed mar sa’n 4 oant 6 oeren. 35,9% fan de karnavalsgongers sliept oars gewoanwei de nedige 6 oant 8 oeren.
4,6% fan de ûnderfrege persoanen kiest derfoar om oant de iere moarn te feestjen en sliept dan 2 oant 4 oeren. 1,9% fan de feestfierders besiket genôch rêst te krijen mei 1 of 2 oerkes sliep yn ‘e nacht.
Mear ynfo oer dit ûndersyk is te finen op https://www.feestkleding365.nl/carnaval-2018#slaap


title: Fleanende start animaasjefilm Woesj

maintext:
Yn ’e hjerst fan 2016 kaam it printeboek Wapper út as aksjeboek fan de Fryske boekewike. Dêrnei hawwe de makkers Yke Reeder en Sytse Jansma mei Akke Antje Hettema by alle tretjin dielnimmende skoallen út it spesjaal ûnderwiis fan Fryslân lâns west mei in teatrale fertelling fan it boek. Nei ôfrin giene de bern sels oan ´e slach en makken se harren eigen ‘wapper’ fan papier. Dy kreaasjes binne no allegear troch Sytse Jansma ferwurke yn de animaasjefilm Woesj.
Yn 2018 sil Woesj by de skoallen lâns, sadat de bern harren fûgels op in grut skerm skitterjen sjogge. De fleanende start (premjêre) is op 16 febrewaris tussen de skriezen fan it Natuermuseum Fryslân. SBO De Aquamarijn sil de earste skoalle wêze dy’t de animaasje te sjen kriget. Nei de feestlike iepening krije de bern noch in rûnlieding troch it museum.
Datum: freed 16 febrewaris
Earste premjêre: 9.15 oere; Twadde premjêre: 10.00 oere Tredde premjêre: 10.45 oere
Plak: Natuermuseum Fryslân
Adres: Schoenmakersperk 2, Ljouwert
Trailer Woesj: www.studiosj.nl


title: ‘De neakene wierheid’

maintext:
Boekoankundiging
Koartlyn – net tafallich yn it jier fan LF2018 – is in twatalige dichtbondel útkommen fan Wytze Brandsma fan Gersleat: De neakene wierheid / De naakte waarheid.
Brandsma, dy’t ôfstudearre is as agooch en teolooch, hat wurke yn de maatskiplike tsjinstferliening, it ûnderwiis, it pastoraat, de sûnenssoarch en it wolwêzenswurk.
De dichter kiest derfoar om him op ûndogmatyske libbensskôgjende wize te presintearjen. Hy sketst yn dizze, syn twadde bondel de kwetsbersens fan sinjaan en it belibjen dêrfan. Hy befreget dat it leafst, om samar te sizzen, poerneaken. Hy docht dat yn fjirtich, meast koarte gedichten dêr’t er de keunst fan it weilitten yn tapast. Wat minder wurden, wat tichter by de kearn.
Fan syn debút, de twatalige bondel God is it antwurd net / God is het antwoord niet, dy’t yn 2016 útkaam, ferskynde yn jannewaris 2018 de fjirde printinge. Dat is ek in samling fan fjirtich fan sokke aforistyske gedichten.
Dat getal fjirtich is net by tafal keazen. Fjirtich is yn it kristlik leauwe in bysûnder getal. Yn de tsjerken begjint hjoed, 14 febrewaris, de fjirtichdagetiid, dy’t útrint op Peaske. It is in tiid fan besinning en ynkear ta jinsels. De gedichten yn beide bondels en dy fan de tredde dêr’t Brandsma al mei oan it tarieden is, kinne de lêzer by dy besinning en ynkear fan tsjinst wêze.
De bondels wurde útjûn by de telogyske útjouwerij Narratio yn Gorkum en binne yn de boekhannel te keap.
De neakene wierheid, ISBN 978 90 5263 494 4 – 65 siden, € 9,00
God is it antwurd net, 4e printinge, ISBN 978 90 5263 469 2 – 63 siden, € 9,00
Mear ynformaasje: http://www.narratio.nl/category/boeken/ (mei in priuwke yn pdf)


title: Doarpskrante It Nijslân fan Nijlân wint priis bêste Frysktalige stik

maintext:
Doarpskrante It Nijslân fan Nijlân hat de priis krige foar it bêste Frysktalige stik yn de doarps-, wyk- en stedskranten fan de gemeente Súdwest-Fryslân yn it ôfrûne jier. It Nijslân krige de priis foar it stik ‘Tsjinslach en noch in meifallerke’, skreaun troch Cor Kooistra.
De earste priis, in sjek mei in bedrach fan 300 euro, waard útrikt troch wethâlder Stella van Gent. De útrikking wie yn it Gysbert Japicxhûs yn Boalsert. In symboalysk plak, om’t Japicx in soad foar de Fryske skriuwtaal betsjut hat.
De twadde priis (200 euro) gie nei Bulte Nijs (Koudum) foar de tekst ‘Wintermich… sierlike dûnsmich’, skreaun troch Pier Zijlstra, en de tredde priis (100 euro) gie nei De Sylboade (Heech) foar de tekst ‘Fakânsje thús’, skreaun troch Mariet Swart.
It is de twadde kear dat de gemeente Súdwest-Fryslân de priisfraach foar it bêste Fryske stik yn de doarps-, wyk- en stedskranten útset hat. “Wy wolle der graach in tradysje fan meitsje”, seit Van Gent. Dit jier komt er dêrom ek wer.
Kursus ‘Skriuw mar Frysk’
As tarieding op de priisfraach hat de gemeente de redaksjes fan de doarps-, wyk- en stedsblêden in kursus ‘Skriuw mar Frysk’ oanbean. “Wy fine it belangryk dat de redaksjeleden yn harren memmetaal skriuwe kinne, dat sy it Frysk sichtber meitsje. Sy binne ambassadeurs fan ’e Fryske taal”, jout wethâlder Van Gent oan.
Fiifentweitich ynstjoeringen
Yn totaal krige de gemeente fiifentweitich Frysktalige teksten. Van Gent: “In prachtich oantal, mar mei de útwreiding fan ús gemeente mei 15 doarpen fan Littenseradiel ferwachtsje wy it kommend jier fansels it dûbelde tal ynstjoeringen.”
De sjuery hat de ynstjoeringen beoardiele op lêsberens, aktualiteit, mar ek kreativiteit en fansels it brûken fan de Fryske taal. Sjueryfoarsitter Douwe Blom wie ûnder de yndruk fan de ynstjoeringen. “It Frysk is in libbene taal, dat docht ek wer moai bliken út it tal ynstjoeringen foar dit jier,” seit er. “De stikken litte sjen hoe weardefol oft it is om ferhalen mei-inoar te dielen. It draacht by oan it mienskipsgefoel, it is in utering fan kultuer, dy’t it fertsjinnet om yn it sintsje set te wurden.”
Njonken Blom, riedslid foar de FNP yn Súdwest-Fryslân, bestie de sjuery út Jantine Weidenaar (sjoernalist by Omrop Fryslân) en Paul van Dijk (skriuwer).
De winnende stikken binne publisearre yn ús berjocht Priisfraach Súdwest-Fryslân: de winnende stikken. (redaksje It Nijs)


title: Ut ‘Roman fan in dokter’ (2)

maintext:
Understeand ferhaal is oernommen út it manuskript fan it boek Roman fan in dokter fan Eric Hoekstra, dat yn ’e rin fan de maitiid útkomme sil. It boek is feitlik in modernisearring fan de fjouwer evangeeljes, mar dan as ien trochrinnend ferhaal (in saneamd diatessaron, ‘ien út fjouwer’). De bedoeling is dat yn de kommende tiid alle sneonen in fragmint op It Nijs te lêzen wêze sil. De earste ôflevering fan dizze rige is op 3 febrewaris publisearre.
It Bern dat it Goede is
Dit is in ferhaal oer it Wêzen yn de Uneinichheid. It Wêzen is de Skepper fan ’e Uneinichheid. Hy bejout him yn syn einige skepping, syn universum. Hy set dat út nei de ierde ta dy’t er makke hat. Hy sil ús sjen litte wat de minske is en wat de minske wêze kinne soe. Hy sil mei ús fiere en Hy sil mei ús lije. Hy sil ús leare hoe’t wy libje moatte. God wurdt minske. De Heit wurdt Soan.
Hy kiest in frou as mem. Har namme is Maria, en sy rekket yn ferwachting. De namme fan it Bern op ierde is Jezus. Syn muoike is Elizabeth. Sy is yn dyselde snuorje yn ferwachting fan in jonkje. Dy sil Johannes de Doper hjitte. Maria giet by har nicht op besite. As de nichten inoar sjogge, sjongt Elizabeth dit gedicht:
Ave Maria, mem fan God
fol fan genede, de Hear is mei dy.
Seinige bisto ûnder de froulju
en seinige is de frucht fan dyn bûk.
Do setst ús rêder op ’e wrâld.
hillige faam, Maria, bid foar ús minsken,
no en yn ’e oere fan ús dea. Amen.
En Maria sjongt dit gedicht as antwurd:
Ik meitsje grut de Heare,
syn Bern waakst yn myn bûk.
Altyd wie ik de minste,
no krij ik dizze ear.
Syn macht is net te kearen,
ûneinich is syn hert.
Hy stipet wa’t Him leaf hat,
wa’t Him yn eare hâldt.
Myn skat is yn ’e himel
en de himel is yn my.
Maria en Elizabeth bliuwe byinoar oant Johannes de Doper op ’e wrâld kommen is. Dêrnei geane Maria en har man Jozef werom nei har wenplak Nazaret ta.
Eric Hoekstra is taalkundige.


title: Utstalling Giorgio Morandi yn Museum Belvédère

maintext:
‘Giorgio Morandi en Bologna’ fan 24 febrewaris o/m 10 juny 2018 yn Museum Belvédère yn Oranjewâld.
Auteur Jan Brokken iepenet op freed 23 febrewaris om 17.00 oere de útstalling Giorgio Morandi en Bologna yn Museum Belvédère. Brokken syn ferhaal ‘De stad van Morandi’ is opnaam yn de katalogus. De tekst waard earder publisearre en is foar de gelegenheid bewurke en útwreide. Jan Brokken ûndersocht de relaasje tusken de stêd Bologna yn Italië en de stillibbenskilder Giorgio Morandi (1890-1964). Inselde opset hat de útstalling Giorgio Morandi en Bologna.
De Italiaanske keunstner Giorgio Morandi (1890-1964) is de grutmaster fan de tweintichste-ieuske stillibbenkeunst. Mei syn subtyl skildere fazen, potsjes en flessen groeide er – nettsjinsteande dy skynber ienfâldige tematyk – út ta in ikoan. De tiidleazens en ferstilling yn Morandi’s skilderijen, sprekke ek in protte kollega-keunsters oan. Net om ’e nocht wurdt er in painter’s painter neamd, in foarbyld foar oare skilders.
Morandi libbe in weromlutsen bestean yn syn berteplak Bologna. Hy libbe dêr mei syn trije net-troude susters en ferliet de stêd selden. It leafst wie er yn de beslettenheid fan syn sobere atelier te finen. Dy studio wie in keamer mei mar ien rút dat útseach op in binnenplak. Dêr sliepte er, hie er in tekentafel, in boekekastke, syn ezel en oan ’e muorren planken fol aldendeiske objekten. Dêr fûn er ek syn ‘modellen’; de krúkjes en potten dy’t ferivige waarden yn hieltyd wikseljende gearstallingen.
Syn atelier like net op dat fan oare keunstners. It wie in ynstallaasje avant la lettre, in plak dêr’t stillibbens hieltyd yn beweging wiene. Morandi koe dagen dwaande wêze mei it ferpleatsen fan de foarwerpen dy’t er skilderje woe. Dêrby ûndersocht er it ljocht, de komposysje, de ûnderlinge gearhing en de relaasje ta de romte. Einleas skikke en werskikke, as in meditatyf dwaande wêzen. Syn yntime oeuvre is dan ek gear te fetsjen as in syktocht nei de essinsje, fongen yn in dôvjend kleurepalet. De keunstner ûntjoech him ûnôfhinklik en is yn gjin inkeld ‘isme’ te fangen.
Hy makke werhelling en fariaasje ta in stilistysk skaaimerk fan syn oeuvre. Hieltyd itselde dwaan, mar dan oars. Hy bestudearre sawol foarm as betsjutting en learde net inkeld himsels, mar ek de leafhawwer fan syn skilderijen om ‘oars’ te sjen. Sels sei de keunstner dêroer: “De taak fan de skilder is it weinimmen fan de barriêres, de konvinsjonele bylden dy’t tusken him en de dingen yn stean.”
Yn de útstalling Giorgio Morandi en Bologna wurde in protte fan syn stillibbens toand, mar der is ek omtinken foar de pleatslike arsjitektuer. Formele aspekten út de boukeunst fan Bologna binne nammentlik werom te finen yn it wurk fan de skilder. Dat soarget foar in ferrassende en fernijend yn ’e kunde kommen mei syn wurk.
Mei tank oan
De útstalling komt ta stân yn gearwurking mei Museo Morandi yn Bologna. Giorgio Morandi en Bologna wurdt mei mooglik makke troch de Turing Foundation, Fonds 21, LF 2018, Provinsje Fryslân en de Gemeente It Hearrenfean.
Katalogus
By de eksposysje ferskynt in ryk yllustrearre katalogus mei teksten fan Jan Brokken, Ada Duker, Alessia Masi en Han Steenbruggen.
Tagongskaarten
By dizze ynternasjonale eksposysje jildt in taslach fan trije euro. Tink derom: fanwege de ferwachte drokte is it museum mei dizze útstalling in oere earder iepen (dus fan 10.00-17.00 oere).
Jo kinne no alfêst jo kaarten online bestelle op www.museumbelvedere.nl.


title: Trije deaden by helikopterûngelok by Grand Canyon

maintext:
By in helikopterûngelok yn de omkrite fan de Grand Canyon binne trije minsken om it libben kaam. Fjouwer oaren rekken ferwûne. Yn de helikopter sieten in piloat en seis toeristen. Hja makken in flecht boppe it natuergebiet yn de Amerikaanske stêd Arizona, doe’t de helikopter delstoarte. De oarsaak fan it ûngelok wurdt noch ûndersocht.
Troch hurde wynpûsters duorre it in skoft foar’t de ferwûne minsken mei traumahelikopters nei it sikehûs flein wurde koene. Oer de nasjonaliteiten fan de slachtoffers is noch neat bekend.


title: ‘Het Cantoor’ yn Penjum en Ingelum

maintext:
It fokaal ensemble Het Cantoor jout meikoarten op twa plakken in konsert: yn Penjum en Ingelum, beide kearen op in sneintemiddei om trije oere. Under lieding fan Tjalling Wijnstra, ferneamd as topdirigint, stiet it koar boarch foar kwaliteit, ôfwikseling en eigensinnige repertoirekar. Dizze kear stiet op it programma muzyk út alle tiden en fan alle plakken yn ferskate talen.
In pear nûmers dy’t derút springe binne it tweintichste iuwske ‘A little Jazz Mass’ fan Bob Chilcott, mei begelieding fan piano en elektryske bas en wurken fan Elgar en Schubert út de njoggentjinde iuw. Fan Jetse Bremer sjongt it koar ‘Elfstedentocht’. Fan de Letske komponist Eriks Esenvalds wurdt ‘Stars’ songen, dêr’t it koar himsels by begeliedt mei… sjongende glêzen!
By ‘The Snow’ fan Elgar wurdt de fioele bespile troch Loes Dooren, dy’t ek noch foar in yntermezzo soarget. Oare yntermezzo’s wurde spile troch it trio Olivetti, mei in oade oan Drs P en in pear Jiddyske lieten.
Gegevens
Penjum: 11 febrewaris, 15.00 oere yn Te Plak (foarhinne in tsjerkegebou), Pibemaleane 11
Ingelum: 18 febrewaris, 15.00 oere yn tsjerke, Tsjerkeleane 4
Yntree: € 10,–
Kaarten reservearje kin by r.veldhuizen11@chello.nl of op www.hetcantoor.nl


title: Madrid bedriget België om Puigdemont

maintext:
Dat de Katalaanske presidint Carles Puigdemont sûnder lijen yn België ferbliuwt, is it Spaanske regear min nei it sin. De Spaanske minister fan útlânske saken Alfonso Dastis hat hjoed dúdlik makke dat it Spaanske regear it de Belgyske oerheid kwea ôfnimt dat it Puigemont gastfrijheid jout.
“Yn prinsipe mei er in normaal libben lizze yn België”, sei Dastis. Mocht Puigdemont lykwols beslute om it Katalaanske regear wer te lieden en dat út Brussel wei, dan sil Spanje België fernimme litte dat it dêr net wiis mei is. “Dat is yn politike termen net noflik foar België of foar it Spaanske regear”, sei Dastis. Op ‘en doer soe it ferbliuw fan Puigdemont de freonskiplike relaasje tusken Spanje en it Belzelân skea dwaan, warskôge er.


title: Bioferskaat

maintext:
Kollum fan Jan Willem Zwart
Yn in seal sitte grif hûndert boeren út de Noardlike Fryske Wâlden. Der wurdt in presintaasje holden oer biodiversiteit. De feriening Noardlike Fryske Wâlden hat krekt in ynventarisaasje holden oer de plantesoarten dy’t yn de Wâlden foarkomme. De presintaasje is derop rjochte om mei lytse yngrepen de soarterykdom yn stân te hâlden of sels grutter te meitsjen.
No binne de houtwâlen yn de Wâlden bysûnder ryk mei soarten en de rûchte dêromhinne soarget derfoar dat der ynsekten binne. Soarterykdom en de belangen fan boeren, dat giet lykwols net altiten gelyk op. Ommers, boeren wolle graach produksje meitsje. Dat is werom te finen yn de griene monokultueren fan tsjintwurdich. Jantien de Boer fan de Ljouwerter Krante hat al skreaun oer lânskipspine. Twa kleuren grien yn ús provinsje, maisgrien en gersgrien. Produksje- en gjin natuerlânskip.
Sleat yn de Twizelermieden mei bioferskaat (foto © J.W. Zwart)Wolle de boeren dan gjin soarterykdom hawwe? It bliuwt spannend om mei boeren yn petear te gean oer natuer. Natuerorganisaasjes, mar ek de boeren sels, hawwe sa harren eigen ynfalshoeke. As men se byinoar set, wurdt dat faak hiel sichtber. “Jimme wolle allinnich mar blomkes yn it gers”, sizze de boeren. “Jimme wolle allinnich mar grien gers en sa min mooglik wurk yn it grien”, sizze de natuerorganisaasjes. En dochs, as men mei de boeren en de natuerminsken apart praat, dan heart men dat se beide fan de natuer hâlde, mar ferskillend. De iene op in mear produktive wize, de oare mear fan it sjen en belibjen út.
Der is mear bining as wy allegearre tinke, mear bining mei it lânskip, mear bining mei it behâld fan wat men bygelyks hat yn de Noardlike Fryske Walden.
De presintaasje giet fierder. De sprekker besiket om de tsjinstellingen helder te meitsjen en dat wol mar net slagje. Boeren binne tige grutsk op harren skriezen, op harren blomkes yn de houtwâlen, natuerorganisaasjes wurkje graach mei de boeren gear om sa skoalbern te belûken yn it nasjonaal lânskip. Gjin tsjinstridichheden.
“Jo prate oer biodiversiteit, dat is net goed”, seit in boer út de seal. De sprekker freget wêrom’t dat net goed is. “It is bioferskaat!” Wy hawwe in nasjonaal lânskip hjirre yn de Wâlden, lit ús dat ek sa útdrage. Yn it Frysk dêrom bioferskaat! De sprekker stiet stil. Bioferskaat. As dat in wurd is dat boeren en natuerminsken bine kin, dan is dat moai meinommen.
Bioferskaat. Lit ús grutsk wêze op wat wy hawwe en wat wy behâlde kinne, oft jo no boer binne of plantsjeman.
Jan Willem Zwart, wie sprekker by de feriening Noardlike Fryske Walden en wie op syk nei bining tusken boeren en natuerorganisaasjes.
Sleat yn de Twizelermieden mei bioferskaate (foto: J.W. Zwart)


title: ‘Blijven eten’, resepten foar in sûne wrâld

maintext:
‘Hoe kinne wy mei alle minsken op dizze planeet noch lekker trochite?’ Om in oplossing foar dat fraachstik te finen nimt Lars Charas de lêzer yn syn boek Blijven eten mei op in reis by topkoks en wittenskippers yn 25 lannen lâns.
It boek sjocht foarút, nei in takomst dêr’t we yn trochgeane mei iten, mar wol twongen wurde om oare karren te meitsjen oer wat der op ús board leit. Dy takomst is tichterby as we tinke, neffens de skriuwer kinne we dêr mar better no al oer neitinke.
Yn Blijven eten sketst Lars in mondiaal byld fan ús iten en ytkultueren yn relaasje ta tsientallen duorsumheidstema’s. Hy fertaalt dat nei praktyske rjochtlinen en kulinêre eksperiminten. In protte fan de bekende topkoks dy’t yn Netflix-searjes as Chef’s Table te sjen binne, hawwe bydroegen oan it boek. Yn it boek steane fjirtich fraachpetearen en santich resepten, dêr’t it it earste tagonklike konsuminteboek oer it wrâldfiedselfraachstik troch wurden is.
Lars Charas is de ynhâldlik koördinator fan in mondiale beweging foar koks foar duorsumens. Syn boek Blijven eten wurdt troch koksopliedings yn ferskate parten fan de wrâld brûkt foar harren duorsumheidsedukaasje en wûn yn maaie 2017 de Gourmand Award foar it bêste digitale itensiedersboek.
Blijven eten | Lars Charas | ISBN: 9789021567983 | € 29,99 | Kosmos Uitgevers


title: Tink fannacht en moandeitemoarn om ‘e glêdens

maintext:
Wa’t sneintenacht of moandeitemoarn de dyk op giet, moat om ‘e glêdens tinke. It KNMI hat foar alle Nederlânske provinsje koade giel ôfjûn. Benammen yn ‘e moarnsspits is it saak en wês foarsichtich. Rykswettersteat jout automobilisten de rie om ekstra ôfstân te hâlden en stadich te riden. Foar Fryslân, Grinslân, Drinte en Oerisel jilde de warskôgings moandei de hiele dei. Foar oare provinsjes wurdt ferwachte dat de glêdens by de dei lâns ôfnimt.
Mear ynformaasje is te finen op it webstee fan it KNMI.


title: Gedicht: net oer ien nacht iis

maintext:
net oer ien nacht iis
Doutzen, it hynder fan boer De Vries
hâldt tige bot fan iis
net fan iis om op te iten
mar fan iis om op te riden
se hat dêrom redens kocht
en treent mei in protte nocht
foar de alvestêdetocht
fan ’t simmer wie se op skeelers yn it spier
en die oan krêfttrening, ja echt wier
har kondysje is dus goed
ja, it reedriden sit har yn it bloed
it wachtsjen is no op barre kjeld
want it moat wol frieze mei geweld
want Doutzen is wol wiis
se rydt allinnich op hynste-iis
Folkje Koster


title: App Broemm makket Frysk ferkear feiliger

maintext:
Bewuster Ride op in Mobile Meter; Broemm! Sa hjit de app dy’t Fryslân in stik feiliger meitsje sil. De app daget de brûker en syn freonen út om it hâlden en dragen yn it ferkear feiliger te meitsjen. Hy kaam freed 9 febrewaris yn it Provinsjehûs út de bus as winner fan in hackaton fan trije dagen dy’t fan 7 oant 9 febrewaris op NHL-Stenden yn Ljouwert holden waard. Fjirtich studinten fan ferskate opliedingen fan dy hegeskoalle wurken gear om in ynnovatyf multimediaal konsept te ûntwikkeljen om it Fryske ferkear feiliger te meitsjen. Dat diene se op fersyk fan it Regionaal Orgaan Ferkearsfeiligens, it ROF
In hackaton is in een workshop-eftige aktiviteit dêr’t lytse groepkes kreative oplossingen foar problemen fan aldendei yn betinke en útwurkje. Acht tiims fan de opliedingen Communication & Multimedia Design (CMD) en Ruimtelijke Ontwikkeling strieden om de eare. It winnende tiim bestiet út Ilse Huitema, Lenard van Moos, Maurizio van der Werf, Sipke Terlouw en Yan Siegers. Neffens in saakkundige sjury stimulearret Broemm minsken op in positive wize om inoar feedback te jaan. It konsept meie se yn it kommende semester fierder útwurkje.
Hypermoderne snufkes
De hackaton smiet mear ferrassende fynsten op: apps om bewuster te riden, in simulator om te ûnderfinen hoe’t in e-bike wurket en jongelju dy’t âlderen les jouwe. It ROF hâldt him al langer dwaande mei de fraach hoe’t hypermoderne snufkes as virtual reality, mixed reality en augmented reality ynset wurde kinne foar minder ûngelokken. Troch studinten fan ferskillende opleidingen oaninoar te keppeljen is in nije stap set.
De Hackathon wie de ôftraap foar it earste semester fan dizze minoaren fan de koartlyn fusearre oplieding NHL-Stenden. De gearwurking is in foarbyld fan de ambysjes fan de skoalle: oer de grinzen fan opleidingen en fakgebieten hinne gearwurkje om ta innovative ideeën en tapassingen te kommen.


title: Nij boek oer de Dútske besetting: ‘Stelling Terschelling’

maintext:
Boekoankundiging
It boek Stelling Terschelling dat ûnder oare oer it Dútske kommandosintrum op Skylge giet, waard freed 2 febrewaris ûnder grutte belangstelling presintearre troch auteur Jan M. Smit.
Yn 248 siden nimt er de lêzer tusken oare bysûnderheden mei werom nei dy tsjustere perioade fan ’40-’45, dêr’t de Dútske besetters yn besochten om it noardlik loftrom te kontrolearjen troch it pleatsen fan grutte radarsystemen en it tapassen fan snoade ûnderskeppingstechniken foar alliearre fleantugen.
Bunkerstelling Tiger
Dat waard mei uterste presyzje koördinearre fan de wichtige bunkerstelling Tiger op Skylge ôf. De Tiger is ien fan in lyts tal stellingen yn Nederlân dy’t noch hast folslein oanwêzich is, mar nei de oarloch hielendal ûnder it sân skood waard. In groep frijwilligers hat de lêste jierren in protte bunkers bleatlein. In pear wurde no opnij ynrjochte wêrûnder de Berta kommandobunker, dêr’t it kasko aardich fan yntakt bleaun is.
Kaartsystemen
Jan M. Smit hat mei Stelling Terschelling in sawol weardefol as unyk stikje wurk ôflevere. It boek is flot en begryplik skreaun en jout de lêzer in krekt ynsjoch yn de taktyske kant fan de Twadde Wrâldoarloch. In tal kaartsystemen, dêr’t fan tocht waard dat se ferlern wiene, binne mei harren plottafels rekonstruearre en foarsjoen fan útlis oer hoe’t dy brûkt waarden. De auteur helle yn syn boekpresintaasje in sitaat fan Anne Frank oan: “Wat bard is kin net weromdraaid wurde, mar men kin foarkomme dat it wer bart.” Auteur: “Ik hoopje dat dit boek en it Skylger bunkermuseum bydrage kinne oan de beljochting fan in tal aspekten fan de striid foar de frijheid!”
Earste eksimplaar útrikt
It earste eksimplaar waard útrikt oan Lieuwe Kaspers. Dy hat him ûnmisber toand foar de krekte rekonstruksje fan it unike kaartmateriaal. De skriuwer syn fou en de frou fan Kaspers krigen beide in bosk blommen foar de hûnderten oeren dat se harren manlju misse moasten mei it gearstallen fan it boek.
Ferkeapynformaasje
It boek is by de boekhannels Funke en Rosenberg op Skylge foar € 24,95 te keap. Foar gruttere partijen kinne kontakt opnommen wurde mei de útjouwer, jan1.smit@wxs.nl.


title: BinckBank Toer 2018: fan It Hearrenfean oant Geraardsbergen

maintext:
De BinckBank Toer lûkt yn 2018 ek wer dwers troch Nederlân en België. De iennige UCI WorldTour fytstoer set op moandei 13 augustus yn Nederlân útein op It Hearrenfean. Op snein 19 augustus sil yn it Belgyske Geraardsbergen de opfolger fan Tom Dumoulin bekend wurde.
It begjin fan de fjirtjinde BinckBank Toer is yn Boalsert. Dêr sil op snein 12 augustus de ploegepresintaasje wêze. Krekt as twa jier lyn wurdt in sfearfolle yntocht fan de ploegen en hurdfytsers yn boatsjes ferwachte op wei nei it poadium.
Boalsert is ek it oankomstplak fan de iepeningsrit, dy’t de moandeis mei in ‘Grand Départ’ op It Hearrenfean begjint. In dei letter meie de tiidriders har klearmeitsje foar in koarte, mar krêftige tiidrit fan 13 kilometer mei start en oankomst yn Venray.
Op woansdei 15 augustus lûkt it peloton nei België. Ut Aalter wei giet de rit nei Antwerpen dêr’t de hurdfytsers in part fan it parkoers fan it Belgysk kampioenskip fan 2017 wachtet. Blankenberge – Ardooie, op tongersdei, is in klassiker yn de BinckBank Toer. Ferline jier wie wrâldkampioen Peter Sagan dêr de winner, yn it resinte ferline wisten André Greipel en Tom Boonen de winst op te easkjen. Op freed krúst it peloton troch België út Sint-Pieters-Leeuw yn it Pajottenlân wei oant yn Lanaken.
Foar it beslútwykein lûkt de grutste wielerronde fan de Lage Landen de hichte yn. Op sneon ferbynt de rit Riemst – Sittard-Geleen Belgysk mei Nederlânsk Limboarch. Underweis lizze de bekende pittige hellingen en de oankomst is yn it Tom Dumoulin Bike Park. Sneins begjint it peloton oan de prachtige Lacs de l’Eau d’Heure en giet de finale oer de legindaryske Muur, Bosberg en Denderoordberg mei in spektakulêre finish op de Vesten. Dêr liet Jasper Stuyven ferline jier elkenien efter him en stelde Tom Dumoulin syn einoerwinning en winst fan de griene BinckBank-liederstrui feilich, foar toppers as Tim Wellens, Greg Van Avermaet, Peter Sagan, Lars Boom en Philippe Gilbert.
“It parkoers stiet ek no wer hielendal yn it teken fan de filosofy: in perfekte rittewedstriid oanbiede foar de echte ‘klassike’ hurdfytser”, makket Nick Van Den Bosch fan organisator Golazo dúdlik. “As wy nei de útslaggen fan foargeande jierren besjogge, binne we dêr elk jier wer yn slagge. Foaral yn it lêste wykein kinne de toppers fan de klassike maitiid harren stimpel op de wedstriid drukke. Mei de Binck Gouden Kilometer soargje wy der ek foar dat yn elke rit de koers op 20 kilometer fan de streep al losbarst. Wy sjogge wer út nei een toer fol ferrassingen.”


title: Te gefoelich: Trump keart iepenbiermakking memo op

maintext:
In memo fan ‘e Demokratyske partij mei net iepenbier makke wurde, om’t der “in stikmennich geheime en benammen gefoelige passaazjes” yn stean soene. Dat hat de Amerikaanske presidint Donald Trump besletten. Trump keart dêrmei de útfiering fan in beslút fan it parlemint op. De parlemintêre kommisje foar ynljochtingesaken hie earder krekt ienriedich foar frijjefte fan it dokumint stimd.
De memo is in reaksje fan ‘e Demokratyske partij op in dokumint fan ‘e Republikeinske partij. Dat is al iepenbier makke. It befettet in beskuldiging fan de FBI en it ministearje fan justysje. Dy soene in rjochter beslantere hawwe, sadanich dat er goedsei foar it bespionearjen fan in kampanjemeiwurker fan Trump. De Demokraten wiene fan betinken dat it skriuwen te koart om ‘e hoeke gie, mar wat hja der krekt tsjinyn leine, is net buorkundich makke.
It Amerikaanske iepenbier ministearje ûndersiket oft de kampanjemeiwurkers fan Trump mei de Russen gearspand hawwe soene om de Amerikaanske presidintsferkiezings fan 2016 te beynfloedzjen. Der wurdt ek neigien oft Trump dêr persoanlik by behelle wie. In moanne lyn waard buorkundich dat Trump besocht hat om Robert Mueller, de offisier fan justysje dy’t de saak op ‘e noed hat, dien te jaan.


title: Stipe foar Fryslân as kultuerregio

maintext:
De Nederlânske Raad voor Cultuur (RvC) besjocht opnij de wize wêrop’t de keunst en kultuer troch it Ryk stipe wurdt. It komt derop del dat it kultuerjild oars ferdield wurde moat en wol op in mear regionale skaal. It advysorgaan foar it regear wol yn ’e takomst mear erkenning en finansiering foar it kulturele oanbod yn ’e regio. Dêrom advisearret de RvC dat der ek in saneamde ‘Regionale kulturele ynfrastruktuer’ (RIS) komme moat. It belied is no te sterk nasjonaal oriïntearre (lês: rjochte op de Rânestêd) en rjochte op yndividuele ynstellings.
Neffens de Ried fan de Fryske Beweging is dat in geweldige kâns om no in Fryske kultuerregio te foarmjen en it Ryk in ‘bidbook’ te stjoeren mei winsken dy’t yn it kulturele fjild yn Fryslân libje. Neffens de Ried mei Fryslân net as in ‘oanhingsel’ fungearje fan in noardlik kultuerbelied, dat foaral útgiet fan de stêd Grins en dêr de ynstellings konsintrearret. Soks soe yn striid wêze mei it útgongspunt dat oansluting socht wurde moat by de identiteit. De Ried wiist op in inisjatyfútstel yn Provinsjale Steaten (13-12-2006) dat Fryslân sels oer syn eigen taal en kultuer gean moat.
Nei oanlieding fan in brief fan de Ried fan de Fryske Beweging oer it boppesteande dy’t troch de FFU (Feriening Frysk Underwiis) ferstjoerd is oan Provinsjale Steaten, hat de Steatefraksje fan 50PLUS ein ferline jier in moasje opsteld oer dat ûnderwerp. Dy moasje is oannommen yn Provinsjale Steaten op 20 desimber lêstlyn. Allinnich de fraksjes fan D66 en PVV wiene tsjin.
Yn in reaksje op de kultuerferkenning fan de RvC seit Deputearre Steaten tige wiis te wêzen mei de oanbefellings fan de ried en dat de gruttere oandacht foar ûntwikkelingen en plannen yn ’e regio allinne mar posityf útpakke kin foar de provinsje Fryslân. DS wiist derop dat Fryslân in hiel eigen kulturele dynamyk hat, wêryn’t benammen gearwurking tusken amateurs en profesjonals fan grut belang is. Projekten út de mienskip wei, mar fan grutte artistike kwaliteit, falle dêrby yn it each. DS seit dêrby dat de Fryske taal as ferbinende, fuortsterkjende en eigensinnige faktor yn alle kultueruterings in grutte rol spilet.
Lês it brief fan de Ried fan de Fryske Beweging/FFU oan Provinsjale Steaten oer Fryslân as kultuerregio.
Lês de moasje fan 50PLUS oer de Fryske regionale ynfrastruktuer.
Lês de reaksje fan Deputearre Steaten op de kultuerferkenning fan de Raad voor Cultuur.


title: Waarpraatsje: winter mar oerdei boppe nul

maintext:
DE JOUWER – Nei in poerbêst wykein sil it yn ’e nije wike hieltyd kâlder wurde. Allinne moandei is der fan winterwaar noch net echt sprake.
Sneintejûn en yn ’e nacht fan snein op moandei is it earst noch helder. Letter rekket de loft berûn en kin it wat reine. Wat winterske delslach is ek net hielendal útsletten. De wyn komt út it suden en is swak oant matich. De temperatuer leit earst boppe of krekt ûnder it friespunt, mar rint yn ’e rin fan de nacht wat op.
Moandei is de loft meastentiids berûn en kin der letter op ’e dei wat rein falle. De matige wyn komt út it suden. It wurdt fiif graden. Yn de nacht fan moandei op tiisdei leit de temperatuer om it friespunt hinne.
Tiisdei is de loft berûn, mar de sinne sil grif ek te sjen wêze. Der is in lytse kâns op wat delslach. De wyn giet nei it easten en is matich. It wurdt fjouwer graden.
Nei tiisdei bliuwt it drûch, komt der sa njonkelytsen wer mear sinne en sil it yn de nacht licht, miskien wol matich frieze. Oerdei komt de temperatuer boppe nul. De ferwachting foar de lange termyn is tige spannend (miskien noch folle kâlder) mar wol ûnwis.
Jan Brinksma


title: Oxfam: ûnôfhinklik ûndersyk nei misbrûk yn eigen organisaasje

maintext:
Oxfam International lit in ûnôfhinklik ûndersyk dwaan nei gefallen fan seksueel misbrûk en min hâlden en dragen yn de eigen organisaasje. De kommisje sil ôfhannele gefallen fan seksuele misstannen ek op ’e nij tsjin it ljocht hâlde. Oanlieding foar it ûndersyk binne berjochten oer seksfeesten dy’t organisearre waarden troch Oxfam-meiwurkers, dêr’t daaks wol minderjierrige prostituees by wiene. Nei’t sein wurdt waarden dy feesten holden mei de huminatêre misje yn Haïty nei de ierdskodding fan 2010.
“Wat der yn en nei Haïty barde hat Oxfam’s namme slim fersmoarge”, seit de direkteur fan Oxfam International. “It sil ús noch jierren efterfolgje, en terjochte. Wy biede ús ekskús oan foar alles dat der bard is. Mar dat is net genôch. Dêrom lansearje wy hjoed in grutskalich ûndersyk en in wiidweidich pakket oan maatregels om it ferkeard hanneljen oan te pakken.”
De Nederlânske ôfdieling Oxfam Novib, eartiids net oanwêzich yn Haïty, skammet him foar wat der nei bûten kaam is. “Wy stean foar de kwetsberste bern, froulju en manlju yn de dreechste omstannichheden en wy moatte harren de maksimale beskerming biede”, seit direkteur Farah Karimi fan Oxfam Novib yn in ferklearring. “Dat Oxfam yn ferskate gefallen tekoartsketten is om dy beskerming te bieden en meiwurkers har sa misdroegen hawwe, is net te ferjaan en wy sille dy minsken út ús organisaasje banne.”
Sûnt ferline wike de berjochten oer misbrûk nei bûten kamen, seine hûnderten leden fan Oxfam Novib harren lidmaatskip op. Hoewol’t de Nederlânske tûke fan Oxfam dus gjin personiel levere foar de misjes, is yn 2010 fia giro 555 wol jild ophelle foar Haïty, dat foar in part by de misje fan Oxfam Grut-Brittannië terjochte kaam. De plakferfangend direkteur fan de Britske tûke fan helporganisaasje Oxfam stapte fanwege it prostitúsjeskandaal yn Haïty op.


title: Provinsjes wolle grutte projekten yn Waadgebiet

maintext:
Noard-Hollân, Grinslân en Fryslân hawwe it Mearjierreprogrammma (MJP) Ynvestearringsramt fêststeld. Dat jout de mooglikheid om grutte en mearjierrige projekten en programma’s yn it Waadgebied te realisearjen. Dêrfoar is earder it Ynvestearringsramt Waadgebied (IKW) fêststeld. Sintraal doel dêrfan is it duorsumer meitsjen fan de ekonomy en it fuortsterkjen fan de ekologyske kwaliteiten fan it Waadgebied. Mei it IKW is beliedsmjittich romte makke foar dy projekten en programma’s. It giet om projekten yn de tema’s Waadsee, havenûntwikkeling en natuerferbettering, it fuortsterkjen en oan ’e man bringen fan it wrâlderfgoed, fitale kust en Ofslútdyk, Eems-Dollardgebiet yn balâns en eilannen op eigen krêft.
Regyteam
No’t it mearjierreprogramma fêststeld is, sil yn de kommende tiid fierdere gearwurking mei in breed ferskaat oan organisaasjes socht wurde. Dat om te sjen oft de inisjativen dy’t yn byld binne, mei-inoar fierder brocht wurde kinne. Foar it programmearjen, stimulearjen en wêr’t dat nedich is, stypjen fan projektinisjativen is der in regyteam. Dat team bewekket ek de fuortgong fan dy inisjativen. It regyteam wurdt troch opjefteteams stipe. Dat om inisjativen safier te krijen dat se ek werklik op ‘e tiid útfierd wurde kinne.
Waadfûns
De projekten út it MJP kinne foar in part út it Waadfûns (WF) finansiere wurde. Dat in projekt yn it MJP ûnderbrocht is, betsjut noch net dat it ek troch it Waadfûns dutsen wurdt. De rol fan it beoardieljen fan dy projektoanfragen leit by it WF. Dat is in selsstannige beoardieling. Dy stiet los fan it Ynvestearringsramt. De oanfragen sille yn de regels fan it WF passe moatte. Yn de programmearringsfaze fan it Ynvestearringsramt hat it WF in ynformearjende en advisearjende rol, likegoed foar regy- en opjefteteams as foar inisjatyfnimmers.


title: Fraachpetear mei Tryntsje van der Veer

maintext:
Tryntsje van der Veer: “It moat net in gewoante of in obsesje wurde, mar ik kin eins net sûnder it skriuwen.”
Tryntsje van der Veer is yn 1960 berne yn Nijegea oan ’e Fluezen. Sûnt 2008 wennet se nei tritich jier om utens wer yn Fryslân. Se wurket as psychiater. Se die in tal skriuwkursussen yn Tresoar (lietteksten en dichtsjen) en hat dêrnei ferskate dichtbondels publisearre. Yn 2009 kaam Binnentún út, in bondel mei 49 haikû’s yn kombinaasje mei foto’s fan Ouke Kooistra en muzyk fan Rob du Jardin op cd. Yn 2010 wie sy gearstaller fan Oer it wetter op ’e weagen fan muzyk en poëzij. Dy bondel waard ek útbrocht mei in cd. Yn 2011 kaam Fan binnen út, ier foarjier – From within, early spring út. Oan dy bondel mei cd wurken Ouke Kooistra en Rob du Jardin ek mei. Sûnt 2013 hat Tryntsje mei tastimming fan de útjouwer Van Oorschot in tal fersen fan Vasalis oerset yn it Frysk. Wurk fan har is ek opnommen yn Fryslân poëtisch palet (2012).
Yn 2016 ferskynde de bondel Brieven oan dy – Letters to you, mei cd en tekeningen fan Hendrik Elings. Datselde jier waard de lietesyklus ‘Op ‘e wjukslach fan ’e leafde’ fan Tryntsje op muzyk set troch de komponist Roele Kok. Tryntsje van der Veer wûn ferskate prizen op it mêd fan de taal: yn 2011 de ekstra priis fan de poëzijwedstriid It Winterwaad, yn 2013 de poëzijpriis fan de Keunstmoanne Amelân mei ‘Oade oan it wetter – Ode aan het water’ en yn 2015 in twadde priis mei it ferhaal ‘It sulveren knopke’ by it Mearkefestival Burgum. Yn 2017 wûn se by de Ferhalewedstriid fan it Skriuwersboun de tredde priis foar har ferhaal ‘Oare streken’. Se wûn dat jier ek in priis by de fotowedstriid fan de Keunstkrite Twizel.
Lês it fraachpetear mei Tryntsje van der Veer by Literêr Tydskrift Ensafh.


title: Portret Saskia Uylenburgh makke troch Govert Flinck

maintext:
In portret fan Saskia Uylenburgh yn it Frysk Museum blykt skildere te wêzen troch Govert Flinck. Koartlyn waard it doek troch kenners ferlike mei oare wurken fan Govert Flinck yn it Rembrandthuis yn Amsterdam. Saskia Uylenburgh is berne yn Fryslân en troude mei Rembrandt van Rijn. Lang waard oannommen dat dy it portret makke hie, mar sûnt 1968 is al dúdlik dat it gjin Rembrandt is. No, fyftich jier letter, stiet fêst dat Rembrandts masterlearling Govert Flinck de skilder is. It skilderij sil fan 24 november te sjen wêze yn de útstalling Rembrandt en Saskia: Trouwen in de Gouden Eeuw yn it Frysk Museum yn Ljouwert.
Govert Flinck hat it eerste part fan syn oplieding ta skilder folge by Lambert Jacobsz. yn Ljouwert. As ynwenners fan it lytse Ljouwert koene Govert Flinck en Saskia inoar. Beide ferhuzen yn 1634 nei Amsterdam. Flinck om by Rembrandt van Rijn yn ’e lear te gean, Saskia as frou fan Rembrandt.
Saskia
Saskia Uylenburgh is dé leafde fan Rembrandts libben. Se komt mei de skilder yn ’e kunde yn Amsterdam, mar trout mei him yn Sint-Anne út it deftige hûs wei fan har suster Hiskia en sweager Gerrit van Loo, gemeentesekretaris fan It Bilt. Amper tsien jier duorret harren leafde. Yn dy jierren bringe se trije kear in lytse poppe nei it hôf; allinnich it fjirde bern, Titus, bliuwt yn libben, mar syn mem sjocht him net opgroeien. Noch krekt gjin tritich jier âld ferstjert Saskia nei in sykbêd yn Amsterdam.
Rembrandtjier
It skilderij fan Flinck is fan 13 febrewaris ôf wer te besjen yn Ferhaal fan Fryslân yn it Frysk Museum en letter yn it jier yn Rembrandt en Saskia: Trouwen in de Gouden Eeuw. Dy útstalling rint fan 24 novimber 2018 ôf en foarmet it startskot fan it Rembrandtjier 2019. As ferneamdste Frysk breidspear ea foarmje Rembrandt en Saskia de reade tried yn dy útstalling. Alle aspekten fan de trits ‘Verliefd, Verloofd en Voorgoed Verbonden’ yn de santjinde-iuwske aadlike en patrisyske rûnten komme oan bod mei kostber guod, skilderijen, printen en tekeningen.
Rembrandts masterlearlingen
It Museum Het Rembrandthuis lit de eerste mânske oersichtsútstalling ea sjen oer de skilders Ferdinand Bol (1616-1680) en Govert Flinck (1615-1660). Yn dat museum leit de klam op de leartiid by Rembrandt en is te sjen hoe’t de skilders útgroeid binne ta selsstannige masters. De útstalling Ferdinand Bol en Govert Flinck, Rembrandts meesterleerlingen is noch oant en mei snein 18 febrewaris 2018 te sjen.


title: Bern ride yn minyauto operaasjekeamer yn

maintext:
In operaasje ûndergean is foar in protte bern tige grizelich, mar de wei nei de operaasjekeamer is dat hielendal. It momint dat se yn harren sikehûsbêd nei de operaasjekeamer riden wurde, feroarsaket safolle eangst en stress dat se der sels in trauma fan oprinne kinne. Om dy ferfelende ûnderfining wei te nimmen, is it Sophia Bernesikehûs fan it Erasmus MC yn Rotterdam úteinset mei in nij inisjatyf. Bern meie yn in elektryske minyauto nei de operaasjekeamer ride. Dat blykt in grut súkses te wêzen, want se binne dêrtroch minder bang foar in operaasje.
It sikehûs is begjin dizze moanne mei ien minyauto úteinset, meikoarten komme der tolve by. It idee komt fan Robert Vossen, manager operaasjekeamer fan it sikehûs. Op sosjale media seach er hoe’t yn in Amerikaansk sikehûs de bern dêr fleurich yn mei nei de operaasjekeamer rieden. De bern ride nammers net allinnich, der rint ek in ferpleger mei dy’t de auto mei in ôfstânsbetsjinning bestjoere kin. Neffens Vossen binne de minyauto’s inkeld bedoeld as ôflieding.
Underwilens hawwe ferskate bedriuwen it sikehûs in minyauto oanbean. Dy sille aanst net inkeld by de operaasjeromte ride, ek op de oare ôfdielings, lykas by de MRI-ôfdieling. It Wilhelmina Bernesikehûs yn Utert hat sûnt koart ek in elektryske minyauto, lykas it Ikazia Sikehûs yn Rotterdam, dat sûnt desimber der twa omriden hat. Oft de autootsjes derfoar soargje dat bern minder kalmearringsmiddels nedich hawwe foar de operaasje is noch net te sizzen. Dêr moat neffens Robert Vossen earst ûndersyk nei dien wurde en it kin wêze dat it Erasmus-sikehûs dat sels dwaan sil.


title: Oostfreesk

maintext:
Kollum fan Aant Mulder
Wy ha okkerwyks nei Emden ta west. Dat kaam om’t we krekt wat earder yn it Drents Museum yn Assen de tentoanstelling ‘The American Dream’ sjoen hiene. Wy wisten wol dat we yn Assen allinne mar it earste part fan in dûbeltentoanstelling oer dat ûnderwerp besjen koene, de perioade fan 1945 oant 1965 ta. Foar de perioade fan 1965 ôf oant no ta soene we nei de Kunsthalle yn Emden ta moatte. Wy namen ús daliks foar beide parten fan dy dûbeltentoanstelling te besjen. Doe’t we seagen dat der ek noch aparte deitochten nei dat museum yn Emden ta organisearre waarden, wiene we hielendal út ’e ried. Wy ha sa in goed en folslein byld krige fan it Amerikaanske realisme fan 1945 ôf. Tagelyk fyn ik it wol in bytsje spitich dat we neat fan oare streamingen yn dyselde tiden sjoen of heard ha. Dy streamingen binne der en dat moat net fergetten wurde.
Hawar dêr wol ik it eins net oer ha. It giet my diskear om Emden en om de dielsteat Niedersaksen. Emden en omkriten ha yn de midsiuwen fansels by de Sân Fryske Seelannen heard. Sa komme we oan de sân pompeblêden. Emden, dat yn de achtste iuw ûntstie, waard yn de tolfde iuw de haadstêd fan Emsigerlân. Dêr wie ek de Upstalbeam, tichteby Auerk (Oostfreesk), Auwerk (Frysk) of Aurich (Dútsk). De foaroanmannen fan dy Sân Fryske Seelannen holden dêr op de tiisdei nei Pinkster har gearkomsten. Dat is foarby. East-Fryslân is net mear Frysk, útsein Sealterlân fansels. Dat is lykwols in gebiet dat folle súdliker leit. It wie altyd in sânich eilân yn it sompige fean mei doarpen as Strukelje, Roosele, Seedelsbierich en Schäddel. Dêr binne no noch sa’n twatûzen minsken dy’t Sealterfrysk prate. It is dat we der lâns rieden en dêr yn Deteren wat ieten, oars hie ’k dat gebiet no faaks net iens neamd.
Nei de midsiuwen, as bestjoerlik Fryslân oan ’e iene kant en Grinslân en East-Fryslân oan ’e oare kant útinoar reitsje, komt it Frysk stadichoan mear yn ’e knipe. Dat wie tagelyk de tiid dat party minsken om har leauwe út ús lân wei in taflecht sochten oare kant de Iems. Dêr wie romte foar oars leauwenden. De Grutte Tsjerke yn Emden wurdt noch wol ‘Moederkerk’ neamd. It seit himsels dat der yn dy tiid in protte Hollânsk heard waard. Tusken 1806 en 1813, yn de Frânske tiid, hearde East-Fryslân sels as in part fan it ‘Departemint fan de Iems’ mei Ljouwert as haadstêd by it keninkryk Hollân en sa dus ek by Frankryk. Der waard oant yn de 17e en 18e iuw noch Frysk praat. Yn dy tiid waard it lykwols stadichoan folslein ferkrongen troch it Nedersaksyske dialekt fan dy kontreien. Dat Saksysk dialekt hat noch altyd in protte oerienkomsten mei it Hollânsk, mei it Frysk en fansels mei it Grinslânsk. Dat makke daliks dat dat Saksysk dialekt oars is as oare Saksyske dialekten en ornaris ek oars neamd wurdt. Se ha it dêr sels oer Ostfriesisch, mar it is fansels Eastfrysk Platdútsk. Dat Ostfriesisch Plat wurdt hieltyd minder brûkt. It wurdt hieltyd mear bedrige en ferkrongen troch it Heechdútsk. De helte fan de jongerein ferstiet it, wylst ien op de fiif it noch aktyf brûkt. De takomst fan it Ostfriesich, dat Eastfrysk Platdútsk, sjocht der dus net goed út. Dat binne stik foar stik nijsgjirrige oerienkomsten mei it Frysk.
Underweis wurde we wiisd op guon plaknammen. Sa sjogge we it buordsje Veenhusen mei de Nederlânske namme ‘veen’ en it buordsje Warsingfehn mei dyselde namme ‘Fehn’, mar dan op syn Dútsk skreaun, wylst yn Wiesmoor de gewoane Dútske namme ‘Moor’ brûkt wurdt. It is ek aardich om te sjen dat de marren gjin ‘Seeën’ binne mar ‘Meeren’, krekt as yn Nederlân dus. Ik kin it net litte, as we de tentoanstelling besjoen ha, wol ik my efkes ferdjipje yn de streektaal fan East-Fryslân. De boekhannels lykje my derta gaadlik. Krekt as by ús ha de boekhannels yn Emden in hoekje mei boeken oer de eigen stêd en de eigen omkriten. It binne foar in grutste part bylkjende boeken, dy’t benammen foar toeristen bedoeld binne.
Sykjend en blêdzjend kom ik al gau Aurich en de Upstalbeam tsjin. Dêr binne se dus wol grutsk op. Moaie foto’s, nijsgjirrige ferhalen. Blêdzjend yn in boek falt it each op in tekst dy’t ik maklik lêze kin. Dan reitsje ik efkes op ’e doele. Wat lês ik eins? It wurdt Eastfrysk neamd. Ik tink oan Noardfrysk, mar dat binne fansels hiele oare kontreien. Soe mei Eastfrysk dan it Sealtersk bedoeld wurde? Ik wit it net. It wurdt tiid dat ik mar wat fragen stel oan it frommeske dat my sa aardich mei ‘moi(n)’, dat betsjut ‘goeie’, wolkom hjitten hat. Nee, it is gjin Noardfrysk, gjin Sealtersk mar Eastfrysk of Oostfreesk. En nee, dat is gjin Frysk, mar in Platdútsk dialekt. Yn dy streektaal dy’t aardich wat oerienkomsten mei it Grinslânsk hat, binne likegoed noch foarmen fan dat eardere Fryske Eastfrysk yn werom te finen. Ik kom listen mei wurdsjes tsjin dy’t dat dúdlik meitsje moatte. Der binne lykwols mar in pear boeken dêr’t ik wat fan dy Oostfreeske taal, dat hjoeddeiske Eastfrysk yn fyn. It wurdt dúdlik dat it in bedrige streektaal is, krekt wat ik al sei.
Ik begryp ûnderwilens dat de ferskillen yn talen as it Frysk, Grinslânsk, Saksysk en Platdútsk helte lytser wiene as dy fan no, tusken it Nederlânsk en it Heechdútsk. Gjin wûnder dat lapkepoepen en hantsjemieren te uzes maklik oanslach fûnen en oarsom. Dat is no wol oars! Is ’t net sa (Frysk), is ’t neet sa (Oostfreesk), is ’t nait sa (Grinzers), is ’t nich sa (Noardnederdútsk)?
Aant Mulder fan Balk hold dit praatsje op sneon 10 febrewaris yn syn fêste rubryk Taalferoaring op Radio Spannenburch. Dy stjoert sneons fan 15.00-16.00 it programma ‘Gewoan Frysk’ út. Dat wurdt moandeis fan 9.00-10.00 werhelle.


title: Waarpraatsje: wif winterwaar

maintext:
DE JOUWER – Wy krije in kâlde wike, mar it winterske waar is wif. In krêftige perioade mei froast sit der net yn.
Yn de nacht fan snein op moandei sil it noch net folle frieze. De temperatuer komt op syn heechst krekt ûnder it friespunt. De loft is meastentiids berûn en der soe in lyts bytsje snie falle kinne. De wyn is noardeast en swak oant matich. Moandei is de loft ek berûn, mar sille we de sinne sa út en troch ek sjen. De eastewyn is meast matich. It bliuwt drûch en it wurdt trije graden. Yn de nacht fan moandei op tiisdei sil it licht frieze. De temperatuer komt dan tusken de -1 en -4 graden te lizzen.
Tiisdei bliuwt it drûch en lit de sinne him goed sjen. De noardeastewyn is swak oant matich en de temperatuer komt krekt boppe it friespunt út.
Nei tiisdei bliuwt it kâld mei yn ’e nacht meast lichte froast. Oerdei leit de temperatuer in pear graden boppe it friespunt.
Jan Brinksma


title: Oprjochting Tinksportkolleksjesintrum Tresoar

maintext:
Tresoar, Frysk histoarysk en letterkundich sintrum, set yn 2018 útein mei it Tinksportkolleksjesintrum Tresoar. De fjouwer tinksporten skaken, bridge, go en damjen (wêrûnder Frysk damjen) binne yn it Tinksportkolleksjesintrum fertsjintwurdige. Yn it lanlik netwurk fan iepenbiere biblioteken mei wittenskiplike stipefunksje hat Tresoar al in stikmannich jierren it swiertepunt Tinksporten, benammen op it mêd fan dam- en skaakboeken.
Mei de oprjochting fan it Tinksportkolleksjesintrum wol Tresoar de belangstelling foar tinksporten stimulearje en it gebrûk fan de kolleksje foar maatskiplike en wittenskiplike doelen fuortsterkje. Fierder wurdt tocht oan it organisearjen fan in grut ynternasjonaal tinksportevenemint yn Ljouwert yn 2020 fan de fjouwer neamde tinksporten. It tinksportkolleksjesintrum wurdt opset as in netwurkorganisaasje dy’t as ekosysteem binnen de tinksportwrâld ferbining mei partners sykje wol. Der wurdt wurke oan it fergrutsjen en ferstevigjen fan de nasjonale en ynternasjonale netwurken op it mêd fan tinksporten en it garjen fan sponsorjilden om de doelen fan it sintrum útfiere te kinnen.
De kolleksje fan it nije sintrum wurdt ûnder de namme ‘Tinksportkolleksje Nederlân, Tresoar’ oan it publyk beskikber steld. Yn 2017 is in belangrike oanwinst op it mêd fan bridge krige. De Universiteit van Amsterdam hat mei ynstimming fan de Stichting Herman Filarski, dy’t oprjochte is ta befoardering fan de bridgekolleksje Nederlân, syn bridgekolleksjes, dy’t oant foar koart by de UvA bewarre waarden, nei Tresoar oerbrocht. It giet om skinkingen fan bridgesamlers Jac Fuchs en Bob van de Velde, dy’t ek syn skaaksamling oan Tresoar oerdroegen hat. Tresoar kriget dêrmei de foar safier bekend grutste bridgekolleksje yn de wrâld dy’t iepenbier is, yn ’e hûs. Fierder wurdt oansluting socht by biblioteken of organisaasjes dy’t nasjonaal en ynternasjonaal in belangrike kolleksje op it mêd fan de tinksporten hawwe.
It Tinksportkolleksjesintrum Tresoar wurdt bystien troch in stjoergroep, besteande út in saakkundige fan elke tinksport. De leden binne Bob van de Velde (bridge), Liuwe Westra (damjen), Theo van Ees (go), Remco Heite (skaken). De stjoergroep stipet by de oanskaf fan ynternasjonale literatuer op it mêd fan de fjouwer tinksporten en in opfoljen fan hiaten yn de histoaryske kolleksje. De leden binne ek de kontaktpersoanen dy’t mei de respektyflike organisaasjes fan harren tinksport yn ferbining stean en aktiviteiten inisjearje kinne.


title: Flinke taname mbû-fakatueres

maintext:
It tal fakatueres foar mbû’ers groeit flink. Yn de perioade fan maart oant en mei augustus ferline jier wiene der tweintich persint mear mbû-fakatueres as yn deselde perioade yn 2016, sa’n 248.000. Dat docht bliken út ûndersyk fan de Gearwurkingsorganisaasje Beropsûnderwiis Bedriuwslibben (SBB) en útkearingsynstânsje UWV.
De measte fakatueres wiene ferline jier tusken febrewaris en augustus te finen yn de hoareka en rekreaasje, hast fyftichtûzen. Folge troch de detailhannel en tsjinstferliening, mei 41.540 fakatueres. Yn de soarch wiene ek in protte fakatueres: hast tweintichtûzen.
Troch de geunstige arbeidsmerk naam it tal jongelju oant 27 jier dat in WW-útkearing oanfreget by it UWV flink ôf, fan tachtichtûzen yn 2016 nei goed sechtichtûzen yn 2017. De grutste ôfname wie yn Noard-Limburch, mei 34 persint. Sektoaren dêr’t de wurkleazens minder weromrûn binne de yndustry, nutsbedriuwen en grûnstoffen.
Jongelju dy’t in mbû-oplieding folgje, hawwe de grutste kâns op in baan as se kieze foar opliedings as servicemonteur, ferkeaper yn de detailhannel of ferpleechkundige. Yn alle regio’s naam it tal mbû-fakatueres ta. De jeugdwurkleazens is ûnderwilens werom op it lege nivo fan foar de krisis, berjochtet it UWV.


title: Waarpraatsje: stadichoan mylder mar wol kâlde nachten

maintext:
DE JOUWER – Nei in pear kâlde dagen mei in soad sinne wurdt it stadichoan mylder. De nachten bliuwe wol oan de kâlde kant.
Yn de nacht fan tiisdei op woansdei sil it op ’e nij in bytsje frieze. De súdeastewyn is oer it generaal swak oant matich.
Woansdei skynt de sinne hast de hiele dei, mar yn de middei kin de loft op guon plakken berinne. De súdeastewyn is matich en it wurdt fiif graden. Yn de nacht fan woansdei op tongersdei leit de temperatuer krekt boppe it friespunt.
Tongersdei is de loft meastentiids berûn en kin it sa út en troch reine. De wyn komt út it súdwesten en is matich. It wurdt mei sân graden mylder.
Nei tongersdei bliuwt it myld, mar de nachten binne noch wol oan ’e kâlde kant. It bliuwt, sa goed as, drûch.
Jan Brinksma


title: Hidde van der Hoek wint solistekonkoers

maintext:
Op 3 febrewaris waard yn doarpshûs It Geahûs yn Garyp foar de 44-ste kear it solistekonkoers organisearre troch de Federaasje fan Muzykferieningen en Drumbands yn Tytsjerksteradiel. It beoardieljen waard dien op grûn fan it Unisono Reglemint foar Solisten en Ensembles. Dat betsjut dat de yndieling yn divyzjes bart en der in puntewurdearring takend wurdt op grûn fan it saneamde 100-puntesysteem. Acht ferieningen fan de alve by de federaasje oansletten ferieningen wienen dizze kear fertsjintwurdige. It gie om Apollo Burgum, De Bazuin Oentsjerk, Bernlef Noardburgum, Hallelujah Burgum, Joost Wiersma Jistrum, De Lofstem Sumar, Looft den Heer Garyp en Speelt Wel Suwâld.
De 35 dielnimmende solisten en kwartetten waarden troch Sijtze van der Hoek besjureare. Bert Liefers begelate sawat alle dielnimmers op de piano.
It solistekonkoers ferrûn yn goede, gesellige en ûntspande sfear, al wie it fansels foar de dielnimmers wol spannend. Lokkich is de sjuery altyd sa betûft om dêr trochhinne te sjen. De levere prestaasjes wiene wer fan in goed nivo. Dat die ek wol bliken út de útslaggen.
Winner yn de jeugddivyzje waard Hidde van der Hoek mei 88 punten.
Winner yn de 5e divyzje waard Marije Zwart mei 87 punten.
Winner yn de 4e divyzje waard Familie Zwart mei 86 punten.
Winner yn de 3e divyzje waard Andrea Elzinga mei 86 punten.
Winner yn de 1e divyzje waard Brigitte Tabak mei 87 punten.
Om’t Hidde van der Hoek de meeste punten oer it hiele konkoers behelle, is hy de deiwinner. De Buro Benedictus wikselbokaal waard út hannen fan federajebestjoerslid Paulus Koops útrikt oan Hidde.
De fiif divyzjewinners meie 26 maaie 2018 de Federaasje fan Muzykferieningen en Drumbands yn Tytsjerksteradiel fertsjintwurdigje by De Klank & Slach fan Fryslân, it provinsjale solistekonkoers fan de OMF yn De Lawei te Drachten. Alle oare solisten, duetten, trio’s, kwartetten kinne har oanmelde om mei te dwaan oan De Klank & Slach fan Fryslân. It 45-ste FMDT solistekonkoers is op sneon 26 jannewaris 2019.


title: De Greidhoeke. Kultuerhistoarje fan in ryk greidefûgelgebiet

maintext:
Boekoankundiging
No’t alle eagen op de kulturele haadstêd Ljouwert rjochte binne, is it in moai momint om ek ris fierder Fryslân yn te dûken. Tusken de fjouwer Fryske stêden Ljouwert, Frjentsjer, Boalsert en Snits leit nammentlik it iuwenâlde lânskip ‘de Greidhoeke’, in prachtige krite dêr’t natuer en kultuerhistoarje hân yn hân geane.
De Greidhoeke is in krite dêr’t lange tiid de see baas boppe baas wie. Goed 2500 jier lyn waarden dêr de eerste terpen boud. No lizze de wichtichste greidefûgelgebieten fan Natuurmonumenten yn de Greidhoeke: Skrok, Skrins en de Leonserpolder.
It âlde kultuerlânskip mei de sleatten, greppels en blomrike gerslannen fol greidefûgels is dêr noch folop werom te finen. Se foarmje dêrmei in skerp kontrast mei de faaks yntinsyf brûkte lânbougrûnen yn it oare part fan de Greidhoeke.
Troch de iuwen hinne binne der in soad âlde spoaren ferlern gien en is it lânskip fan de Greidhoeke foars feroare. Yn De Greidhoeke. Cultuurhistorie van een rijk weidevogelgebied wolle de skriuwer en inisjatyfnimmers harren leafde foar de Greidhoeke oerbringe, sadat de krite yn de takomst bewarre bliuwt foar nije generaasjes sleatsjespringers en fûgelspotters. Oan de hân fan ferhalen, kaarten en foto’s leare lêzers dit bysûndere stikje Fryslân no (better) kennen.
It boek lit sjen wat ferlern gien is, mar foaral ek wat der noch wol is. De skries bygelyks, dy’t 29 jannewaris alwer sinjaleare is en dêrmei tige betiid weromkommen is nei de keale Fryske greiden.
Boekpresintaasje
Tiisdei 13 febrewaris om 15.30 oere yn kafee Noflik, Sibadawei 2, Easterein.
Deputearre Kramer fan provinsje Fryslân, boargemaster Crone fan Ljouwert en wethâlder Faber fan Súdwest-Fryslân sille de earste eksimplaren krije.


title: Kramer foar tredde kear op rige olympysk kampioen 5.000 meter

maintext:
Sven Kramer hat in unike trilogy op de Olympyske Spullen folbrocht. De 31-jierrige Fries ried op it iis fan Gangneung yn Súd-Korea foar de tredde kear op rige nei de olympyske titel op de 5.000 meter. De njoggenfâldige wrâldkampioen allround gong mei 6.09,76 oer de streek.
Kramer is de earste rider yn de olympyske skiednis dy’t in ôfstân trije kear op rige wint. By de froulju is dat yn it ferline wolris bard. De Amerikaanske sprintster Bonnie Blair wûn de 5.000 meter yn 1988, 1992 en 1994.
Efter Kramer, dy’t syn fjirde gouden olympyske medalje yn totaal helle, waard it duel om sulver en brûns op de milimeter beslist. De Nederlânske Kanadees Ted-Jan Bloemen ferovere sulver yn 6.11,16. De Noar Sverre Lunde Pedersen hie twatûzenste fan in tel mear nedich yn it duel: 6.11,618.


title: In wike lang Bretonsk leare?

maintext:
Wa’t yn in wike tiid Bretonsk leare wol, kin yn july teplak op it eilân Groix – yn it Bretonsk Enez Groe. Dêr wurdt fan ‘t simmer foar de tredde kear in yntinsive kursus oanbean yn de taal fan it uterste westen fan Frankryk.
It Bretonsk is lykas it Iersk, Welsk en Gaelic in Keltyske taal. Hjoed de dei prate tusken de 300 tûzen en 500 tûzen minsken de taal, benammen yn it westen fan Bretagne. De sintrale Frânske oerheid docht net folle foar de taal, mar yn Bretagne sels wurdt wol in soad ûndernommen. Sa is der in grut netwurk fan Bretonsktalige priveeskoallen.
Taalorganisaasje UDB organisearret fan 23 oant en mei 27 july kursussen Bretonsk. Der binne kursussen foar begjinners en foar wat betûftere learders. Salang’t de kursus duorret, ferbliuwe de dielnimmers yn in jeugdherberge. Dielnimmen oan ‘e kursus kostet 90 euro foar minsken mei in baan en 70 euro foar studinten.
Wa’t belangstelling hat foar de kursus kin fia de ûndersteande folgjende link it oanmeldingsformulier ynfolje en dat opstjoere nei trefina.kerrain@gmail.com. Op dat adres is ek mear ynformaasje oer de kursus te krijen.
Link nei oanmeldingsformulier.


title: Hoe duorsum is pulsfiskjen no wier?

maintext:
It balten fan de Nederlânske fiskers oer it ferbod op de pulsfiskerij, dêr’t it Europeesk Parlemint okkerdeis foar stimde, krige wakker omtinken yn de Nederlânske media. In tsjinlûd wie amper te hearren. Wie dat terjochte? Hienen de Nederlanners it by it rjochte ein en siet de rest fan Europa mis? Dat is de fraach.
De fiskers binne o sa te sprekken oer elektrysk fiskjen, om’t it brûken fan it spesjale fisktúch dêrfoar (sjoch foto, ©Wikipedy) folle minder brânstof kostet as fiskjen mei in boomkor, dy’t mei swiere keatlings de platfisken fan de seeboaiem skrabbet. Dat fiele de fiskers yn de ponge, mar it foardiel dat hja begryplikerwize benammen beklamje is dat dy wize fan fiskjen duorsumer is, om’t de koalstofdiokside-útstjit evenredich leger leit. Dat is lykwols daliks al fierwei harren foarnaamste argumint. Foar de fisken is it net folle nofliker: dy reitsje ferlamme en bedarje sa yn it fisknet wylst guon – benammen kabeljau en wytling – sokke krampen krije kinne dat harren rêchbonken brekke. Grutte fraach bliuwt wat de ynfloed is op it oare wetterboaiemlibben. Men kin fan tinken wol ha dat soks foar in grut part elektrokutearre wurdt en hoefolle better is dat as it omploegjen fan de seeboaiem? De universiteit fan Wageningen docht dêr ûndersyk nei en hoewol’t foarriedige resultaten der op wize dat de skea by pulsfisken wat minder is as by boomkorfiskjen, is dat noch lang net útiten. It is ek mar wat jo ferlykje. Neist it ferlykjen fan de fiskmetoaden op de grutte skippen fan de Nederlânske fiskers falt der ek in ferliking te meitsjen mei de lytse skipkes fan de Frânsen. Der sirkulearje rûzings dat dy lêsten, mei de boomkor, mar sa’n 3 oant 6 % byfangst ha, wylst de pulsfiskerij te krijen hat mei 50 oant 70 % ûnnedich opfiske seebisten. En it pulstúch jout de Nederlanners no krekt de kâns op folle mear plakken te kommen as eartiids en de Frânsken te ferkringen. Fangefolgen binne de effekten op de seeboaiem by einbeslút dus just grutter. En gjin niget dat de Frânsen de Nederlanners it ljocht yn de eagen net mear gunne.
Mar is it dan net ûnrjochtfeardich om it pulsfiskjen nei alle ynvestearrings ynienen te ferbieden? Dat leit ek nuansearre. Want pulsfiskjen wie altyd al ferbean. De Europeeske ôfspraak wie dat maksmaal 5 % fan de float dêr in ûntheffing foar oanfreegje mocht, om ûnderfining op te dwaan. Dat kaam foar Nederlân del op 21 skippen. Steatssiktaris Henk Bleker (CDA) wist dat tal yn 2010 te ferdûbeljen mei in spesjale regeling. Steatsiktaris Sharon Dijksma krige dat oantal yn 2014 noch in kear oer de kop mei wer in oare regeling. It soe allegearre bedoeld wêze foar in proef. Hja knypeage by de taljochting dêrfan yn de Twadde Keamer. Kritisy ferlykje it hâlden en dragen fan Nederlân mei de walfiskfangst foar ‘wittenskiplike doelen’ fan Japan. De fiskerij-organisaasjes en de polityk ha dus bewust grutte risiko’s naam. Mei as gefolch dat no grutte swierrichheden wanke foar 84 fiskers.


title: ‘Kwetsbare Liefde’ fan Chris Keulen winner Sulveren Kamera

maintext:
Fotograaf Chris Keulen is de winner fan de Sulveren Kamera, de wichtichste Nederlânske priis foar fotografen. Hy wurdt lauwere foar syn reportaazje Kwetsbare Liefde, oer in man dy’t thús yn Limburch foar syn al jierren demintearjende frou, Alda, soarget. Keulen kaam mei har yn ’e kunde yn 2015, doe’t se al acht jier kampte mei deminsje. Har man Kim woe perfoarst sels foar Alda soargje. Hy woe net dat syn frou yn “sa’n ynstitút” bedarje soe. Twa jier letter hie Alda net mear yn ’e gaten dat Keulen har fotografearre.
Keulen sei dat er twa jier yn stilte oan de searje wurke hat, sûnder te eksposearjen of publisearjen. “Ik ha hiel lang twivele oft ik wol wat ynstjoere soe. Ik bin mei dizze searje noch lang net klear, dus wannear is dan it tiidstip fan ynstjoeren?” De sjuery neamt it in bysûndere en yntime searje. It maatskiplik belang fan it ferhaal woe de sjuery ek bekroane. Omdat it giet om “âlder wurden en de dêrby hearrende lichaamlike en geastlike ôftakeling en de frijheid om te kiezen hoe’t men it libben ynrjochtet. Wol of net ynjûn troch it byld dat men hat fan de soarch yn in ynstelling.” It feit dat der just ôfrûne jier in hjitte maatskiplike diskusje oer âldereinsoarch wie, makket dizze searje ek sjoernalistyk tige relevant, oardiele de sjuery.
De Sulveren Kamera wurdt sûnt 1949 takend oan in Nederlânske fotograaf dy’t de bêste parsefoto (of searje) fan it jier makke hat. Ferline jier wûn Cigdem Yuksel mei in searje oer Syryske bern. De winner fan de Sulveren Kamera kriget in priis fan 7500 euro en in byldsje.


title: Gedicht: Myn dream

maintext:
Myn dream
Myn dream giet oer myn libben, sa moai as it ris wie.
Nacht oan nacht dream ik dêroer, oer alles wat ik hie.
Oerdei fiel ik in grut gemis, want alles is foarby.
Mar sjoch ik nei dyn foto, dan dream ik wer fan dy.
Myn dream oer dy, in moaie dream.
Do kaamst yn alle stilte yn myn dream fannacht.
Ik wie wer ticht by dy, langjend út alle macht.
Dyn oanrin is in hiele treast, mar giet ek wer foarby.
Dochs wurd ik dêr hiel bliid fan, as ik wer dream fan dy.
Myn leave dream, in moaie dream.
Sjoerd F. Talsma


title: Ut ‘Roman fan in dokter’ (1)

maintext:
Understeand ferhaal is oernommen út it manuskript fan it boek Roman fan in dokter fan Eric Hoekstra, dat yn ’e rin fan de maitiid útkomme sil. It boek is feitlik in modernisearring fan de fjouwer evangeeljes, mar dan as ien trochrinnend ferhaal (in saneamd diatessaron ‘ien út fjouwer’). De bedoeling is dat de kommende tiid geregeld sokke fragminten as foarpublikaasje op It Nijs te lêzen wêze sille.
In goed minske
Nicodemus hat trije learlingen. De earste freget oan Nicodemus:
“Wa of wat is God?”
Nicodemus jout as antwurd:
“Hy is it Goede en Hy is de Goede. Wy minsken kinne allinnich in sinfolle relaasje hawwe mei wat libben is. Dêrom is God foar ús De Goede. As God foar ús de Goede is, dan kin Hy yn ús wurksum wêze. Hy is ús Heit.”
De twadde learling freget: “Wa is Jezus Kristus?”
Nicodemus jout as antwurd:
“Jezus Kristus is it gewisse, de kennis fan wat goed en ferkeard is. Hy is it fertrouwen yn meiminsklikheid. Hy is de wil ta it Goede. Hy is de Soan fan God. Hy is it fûnemint dat yn ús allegearre oanwêzich is. Op dat fûnemint kinne wy in sinfolle relaasje mei Him oangean as mei in freon. Dan kin Hy nei ús harkje en wat werom sizze. Wy hawwe wa’t wy leaf hawwe yn ús talitten en prate mei har en harkje nei har, ek at se net liiflik oanwêzich binne. Lit Jezus Kristus ta as freon, as beminde, as liedsman, as meiminske.”
De tredde learling freget:
“Wat is de Hillige Geast?”
Nicodemus jout as antwurd:
“As wy freonskip slute mei Jezus Kristus en Him as liedsman erkenne, dan folgje wy Him nei op syn Wei. Hy is dan wurksum yn ús geast, yn ús libben, yn wat wy dogge en wat ús oerkomt. Dy wurksumens neame wy de Hillige Geast. De Hillige Geast is Jezus Kristus yn syn ferskining oan ús as treaster en helper.”
Wolst in goed minske wêze of net?
Ast in goed minske wêze wolst,
bist in freon fan God
want God is it Goede.
Hy is de heit fan it Goede,
do bist it bern fan it Goede.
Sa bisto net allinnich.
Do kinst it Goede op ‘e wrâld sette
asto it bern fan it Goede wêze wolst.
Eric Hoekstra is taalkundige.


title: Fryske lessen meastal beroerd, ûnderwizers krije tiid en begelieding foar ferbettering

maintext:
It lêzen en skriuwen yn de eigen taal komt op ‘e measte Fryske basisskoallen oan ‘e krapperein. Sels it praten en ferstean fan it Frysk is lang net oeral ynoarder. Mar 28 persint fan alle 412 basisskoallen yn Fryslân jout Frysk op it wetlik fereaske nivo. De oare 72 persint hat in grut ferskaat: der binne skoallen dêr’t masters en juffen wol wat oan Frysk dogge, mar op in te leech nivo. Der binne ek skoallen dy’t suver neat oan it Frysk dogge.
Dat docht bliken út ûndersyk fan de hegeskoallen NHL en Stenden. Undersykster Nynke Anna Varkevisser seit dat benammen fan-hûs-út Hollânsktaligen ûnderwizers it net oandoare en jou Fryske les, sels al hawwe se yn harren oplieding of yn in bylearkursus de papieren dêrfoar wol helle. De ûndersykster seit: “Se doarre net Frysk te praten. Dan sjochst dat dosinten dy’t gjin foech hawwe, mar wol Frysktalich binne, de Fryske les jouwe.”
De provinsje hat in plan om de situaasje te ferbetterjen, it Taalplan Frysk. Dat hâldt yn dat skoallen tydlik dispensaasje krije kinne fan de ferplichting om it folsleine fak Frysk op heech nivo oan te bieden. Betingst is dat se yn gearwurking mei ûnderwiiskundigen fan hegeskoalle NHL in ferbetterplan opstelle, sadat learkrêften bygelyks op kursus gean kinne. As se dat dogge, krije se in hoart tastimming om ûnder it fereaske nivo Frysk te jaan. Nei fjouwer jier moatte se it nivo ferhege hawwe. De basis dêrfoar is in beslút dat de provinsje yn 2015 nommen hat. It is hjir te lêzen: link. It ferbetterplan is hjir te lêzen: link.
It is net de earste kear dat de provinsje yn in langetermynprojekt besiket om wat te dwaan oan it nivo fan de Fryske lessen. Yn 2006 binne der foar it Nederlânske basisûnderwiis nije kearndoelen opsteld. De âlde, tige detaillearre doelen binne doe ferfongen troch folle bredere doelen. Foar it Frysk is doe as doel steld dat alle bern yn it Fryske taalgebiet ienfâldich Frysk ferstean, prate, lêze en skriuwe kinne en dat hja de Fryske taal lije meie (link). De provinsje hat by it ministearje fan ûnderwiis op dy doelen oanstien en tagelyk it ûntwikkeljen fan de learmetoade Studio F stipe. Dy wie derfoar ornearre om elk bern op syn eigen nivo leare te litten: it iene bern koe wurkje oan it ferstean, wylst in klasgenoat him rjochte op it skriuwen, ôfhinklik fan thússituaasje, feardichheid en yntelliginsje. Dat slagge lykwols net, om’t Frysk jaan op ferskillende nivo’s foar de measte ûnderwizers te dreech wie. Mear ynformaasje oer Studio F is hjir te finen: link.


title: ‘Pensjoen yn Sicht’ op Schylgeralân

maintext:
Minsken dy’t hast mei pensjoen sille, moatte har fakentiden tariede op de oergong fan in meastal drok bestean nei de tiid dat se sels útmeitsje moatte op hokker wize se de tiid ynfolje wolle. Dy oergong kin djip yngripe, net inkeld foar de pensjonado sels, mar ek foar de partner en de húshâlding. Der wurde spesjale kursussen Pensjoen yn Sicht holden om jins arbeidsferline yn perspektyf te setten en jin yngeand mei de oergong en de nije libbenssituaasje dwaande te hâlden.
Fragen dy’t dêrby oan ’e oarder komme binne:
– Wat betsjut it foar mysels en de minsken om my hinne dat ik ophâld mei wurkjen?
– Hoe nim ik op in goede wize ôfskied fan myn wurk?
– Foar watfoar feroaringen stean ik (en myn partner) en hoe gean ik dêrmei om?
– Wat boeit my en wêr haw ik belangstelling foar? Wat binne myn sterke kanten? Wa of wat ynspirearret my?
– Wat kin ik dwaan om op de takomst dy’t ik mysels en myn neisten tawinskje ta te libjen?
Op de Folkshegeskoalle Schylgeralân wurde sokke kursussen fan trije dagen dit jier jûn op
28 febrewaris – 2 maart
9 – 13 april
18 – 20 apri
4 – 6 july
12 – 14 septimber
31 oktober – 2 novimber
Mear ynformaasje en de mooglikheid foar opjaan is te finen op www.stavoor.nl.


title: Aksjegroep Sis Tsiis falt yn twa groepen útinoar

maintext:
De aksjegroep Sis Tsiis, bekend fan de aksjes foar in ferbettering fan de lessen Frysk op skoallen, is yn twa groepen útinoar fallen. Dat docht de Ljouwerter Krante hjoed te witten. Neffens wurdfierder Piter Dykstra wie der in ferskil fan miening oer de omgong mei de provinsje: in part fan de aksjegroep wol in goede relaasje mei de provinsje hâlde, de oaren wolle krekt “frij aksje fiere kinne”. De provinsje hat op it stuit formeel in protte te sizzen oer de Fryske lessen. De provinsje en hegeskoalle NHL hawwe juster in plan presintearre om de kwaliteit fan ‘e Fryske lessen stadichoan te ferbetterjen (link).
Skriuwer-sjoernalist Abe de Vries is fan betinken dat in part fan de aksjegroep tefolle in “nasjonalistysk” idee neistribje soe. Hja soene fia de taalstriid ta wolle op in autonoom Fryslân. De Vries is fan betinken dat se dêrmei tefolle ôfwike fan it oarspronklike doel fan Sis Tsiis, nammentlik it opkommen foar bettere Fryske lessen. De Vries hat der altiten op wiisd dat ûnderwiis yn ‘e memmetaal in minskerjocht is. De Vries heart by de groep dy’t it leafst mei ûndersyk en fia oerlis ta syn doel komme wol.
Hoewol’t de beide streamingen it dúdlik ûniens binne en hoewol’t se ferskillende kanten út wolle, is der neffens Dykstra gjin sprake fan rûzje. Dykstra wiist derop dat de beide streamingen woansdei noch as ien gehiel by de gearkomste fan ‘e Steatekommisje sieten dêr’t de provinsjale ûnderwiisplannen yn behannele waarden.
Klik hjir foar it webstee fan Sis Tsiis.


title: De gefolgen fan #MeToo

maintext:
De aksje #MeToo krijt gâns reaksjes. Fral yn ‘e USA doarre hieltyd mear froulju har te uterjen oer ûndergien misbrûk. In bulte manlju lykje fral dêr har macht misbrûkt te hawwen foar dit ienfâldige doel. En ja, mei leafde hat it neat te krijen en miskien wol net iens mei seks; it is gewoan de dominante mantsje-aap dy’t de baas spylje wol.
Troch de #MeToo-beweging sille sokke typen wierskynlik minder te sizzen krije en komme froulju mear oan’e lieding. Dat betsjut dat der in grutte kâns is, dat folle mear it soargjende type minske it yn’e maatskippij foar it sizzen krijt. It ûnsinnige sammeljen fan miljarden troch in lytse groep sil dan wer folle mear ferfongen wurde troch in earlike ferdieling, wêrtroch’t alle minsken better oan har trekken komme.
De grutte motor fan it oerdreaune kapitalisme soe wolris ynein wêze kinne, Want lit ús earlik wêze: it echte wurk wurdt dien troch minsken dy’t foar har plezier oan ‘e gong binne!
Pyt


title: Bermuda skaft homohoulik ôf

maintext:
Bermuda stiet minsken fan itselde slachte net langer ta om te boaskjen. De gûverneur hat in wetsfoarstel ûnderskreaun dat homohouliken ferbiedt. Houliken dy’t al sletten binne, bliuwe jildich.
Bermuda is in oerseesk gebietsdiel fan Grut-Brittannië mei in protte selsstannigens. Homouhouliken wiene ferbean yn Bermuda, mar it Heechgerjochtshôf oardiele ferline jier dat dat diskriminaasje wie en neffens de grûnwet net koe. De gûverneur negearret d rjochterlike útspraak.
It Britske regear hat sein dat it ‘tige teloarsteld’ is oer it beslút fan ‘e gûverneur, mar dat it him net ynhâldlik mei de saak bemuoie sil.


title: Skimerljocht makket dom

maintext:
Rotten dy’t in protte tiid ferbringe yn rûmten mei swak ljocht, wurde dommer. Om’t harren dei-en-nachtritme dat fan minsken gâns beliket, leit it yn ‘e reden dat soks foar dyen net botte oars is.
It ûndersyk is útfierd troch Joel Soler, Alfred Robison, Lily Yan en Antonio Núñez fan de Amerikaanske universiteit fan Michigan. Hja hawwe in groep rotten fjouwer wike lang ferbliuwe litten yn in rûmte mei skimerljocht. In oare groep rotten ferbleau yn dy tiid yn in klearferljochte rûmte.
Yn de rotten dy’t yn ‘e skimer tahâlden hiene, wie nei dy fjouwer wike de hippocampus tritich persint lytser woarn. Dat is in part fan it brein dat ûnder oaren in rol spilet by it learen en ûnthâlden fan saken. By de rotten út de kontrôlegroep wie der fan sa’n efterútgong fan ‘e hippocampus gjin sprake. De rotten út ‘e skimergroep die it ek folle beroerder op in test mei rûmtlik ynsjoch. Foar it begjin fan it eksperimint skoarden se dêr folle better op. By de rotten út ‘e kontrôlegroep bleau de skoare ferlykber.
Neffens ûndersiker Núñez is it effekt fan ljocht sels op koarte termyn te mjitten. Rotten dy’t in pear oeren yn it tsjuster sitten hawwe, leare minder maklik en binne dingen fluch fergetten. Hy tink dat soks ek spilet as minsken dy’t út ‘e skouboarch komme harren auto net weromfine kinne.
It effekt fan is net bliuwend. Doe’t de ûndersikers de rotten út ‘e skimergroep fjouwer wike yn it ljochte keamer setten, kaam it lear- en ûnthâldfermogen wer werom.
De ûndersikers hawwe ek ûntdutsen hoe’t it komt dat ljocht sa’n ynfloed hat op it brein. Om funksjonearje te kinnen is de hippocampus in beskate peptide fanneden. Peptiden binne stofkes dy’t wat op aaiwiten lykje, mar in ienfâldiger struktuer hawwe. De peptiden dy’t de hippocampus fanneden is, wurde oanmakke yn in oar part fan it brein, de hypothalamus. De aktiviteit yn dat stikje fan it brein wurdt ôfremme as de eagen in skoft skimerljocht waarnimme. Undersykster Lily Yan tinkt dat de efterútgong fan it brein by minsken op jierren ek wolris feroarsake wurde kin troch min sicht.
In ferslach fan it ûndersyk is ferskynd yn it tydskrift Hippocampus. Klik hjir foar in gearfetting.


title: Manifestaasje FNP tsjin gaswinning

maintext:
De FNP hat it inisjatyf nommen foar in nije manifestaasje tsjin gaswinning. Diskear sil de demonstraasje wêze yn it grinsgebiet fan Fryslân en Grinslân. De manifestaasje is yn oparbeidzjen mei susterpartij Groninger belang en mei de Groninger bodembeweging. Doel is om mei-inoar in sterke fûst te meitsjen tsjin gaswinning en de skealike gefolgen dêrfan. It sil wêze op sneon 24 febrewaris om 10.00 oan de Koloanjewei fan de Grinzer Pein (Opeinde), dêr’t in gasboarringsstasjon stiet.
Neffens de partijen giet it by de manifestaasje net allinnich om de gaswinning mar ek om de skea troch sâltwinning en de boaiemdelgong dêrtroch. Der sille ferskate sprekkers wêze, ûnder oare Bram Smaal (steatefraksjefoarsitter fan Groninger Belang), Corlienke de Jong (steatefraksjefoarsitter fan de FNP) en in fertsjintwurdiger fan de Groninger Bodembeweging. Elkenien is wolkom om mei te dwaan oan de manifestaasje, sa hawwe de organisatoaren witte litten.


title: Temperatuerrekôrs litte klimaatopwaarming sjen

maintext:
Ferline wike woansdei is der wer in deitemperatuerrekôr brutsen: mei 14,4 °C hie it sûnt 1901 noch nea sa waarm west. It âlde deirekôr út 1960 waard dêrmei ferpolvere want dat stie op 12,1 °C. Der is wol krityk op al dy drokte om deirekôrs. Troch de ritigens fan it waar seit sa’n deirekôr ommers net safolle. Op Flylân wie it lykwols mei 12,2 °C de waarmste jannewarisdei ea en dat seit al wer wat mear. Mar hoe’t dy deirekôrs yn it ljocht fan in opwaarmjend klimaat besjoen wurde moatte, hat it KNMI útsocht.
Yn it begjin fan in mjitreeks falle der al gau rekôrs, om’t de kâns no ien kear grut is dat men heger of leger útkomst as it lytse tal earder metten data; mar neigeraden langer trochmetten wurdt, wurdt de kâns op rekôrs lytser, as it klimaat teminsten gelyk bliuwt. De grize line yn ûndersteande grafiken jout dat wer. Yn in wrâld sûnder klimaatferoaring is it tal hjitte- en kjeldrekôrs yn lykwicht. Yn it begjin fan de foarrige iuw holden de wurklik metten rekôrs harren goed oan dat teoretyske ferrin (sjoch figuer lofts). Skommelings dêromhinne ha te krijen mei de ritigens fan it waar. Mar yn dizze iuw wike de rekôrs o sa ôf fan it teoretyske ferrin sûnder klimaaferoaring (sjoch rjochter figuer). Sûnt 2000 ha der wol 149 hjitterekôrs west foar mar 14 kjeldrekôrs oer. Sûnder klimaatferoaring hienen dat der teoretysk 58 fan elts wêze moatten (sjoch ûnderste figuer). Dat, út de temperatuerrekôrs is de klimaatopwaarming dúdlik ôf te lêzen.


title: Halbe Zijlstra nimt dien as minister fan útlânske saken

maintext:
Op 26 oktober waard Halbe Zijlstra minister fan útlânske saken fan Nederlân. Hjoed hat er dien nommen. Noch nea hat ien yn dy funksje sa koart sitten.
Zijlstra, hikke en tein yn Easterwâlde, naam dien nei’t de Twadde Keamer him ûnder druk set hie. It betrouwen yn Zijlstra wie fuort sûnt er in deimennich lyn buorkundich makke hie dat er ûnwiere ynformaasje ferspraat hie oer syn kontakten mei de Russyske premier Vladimir Poetin. Hy soe yn Poetin syn fakânsjehûs west hawwe en dêr fan Poetin fernommen hawwe dat dy ambysjes hie foar in “Grut-Ruslân”, dêr’t oare lannen foar ynnommen wurde moasten. It die bliken dat er dat allinne mar fan hearren en sizzen hie.
Premier Mark Rutte moast de meneuvel fan Zijlstra ek bekeapje. It moasje fan misbetrouwen fan PVV-Keamerlid Geert Wilders krige stipe fan 43 Keamerleden. Wilders naam it Rutte kwea ôf dat dy op 29 jannewaris al wist fan Zijlstra syn flouwerij, mar de Keamer net ynformearre hie.


title: Waarpraatsje: earst in bytsje wintersk, letter mylder

maintext:
DE JOUWER – Nei in kâld wykein bliuwt it noch in pear dagen wintersk. Letter yn ’e wike wurdt it mylder.
Sneintejûn en yn ’e nacht fan snein op moandei kinne der buien mei winterske delslach falle. De wyn komt út it westen en is matich oant frij krêftich. De temperatuer leit om it friespunt hinne.
Moandei falle der ek wat winterske buien, mar de sinne is sa út en troch ek te sjen. De súdwestewyn is matich. It wurdt fjouwer graden.
Yn de nacht fan moandei op tiisdei sil it in bytsje frieze en tiisdei bliuwt it sa goed as drûch. Neist in berûne loft is der ek sinne. De matige wyn komt út it suden. It wurdt op ’e nij fjouwer graden.
Woansdei is it noch kâld; fan tongersdei ôf wurdt it mylder. It bliuwt ritich.
Warskôging: sneintejûn, yn de nacht fan snein op moandei en yn de iere moarntiid kin it op guon plakken glêd wurde troch wat winterske delslach.
Jan Brinksma


title: Waarpraatsje: winter kommendewei

maintext:
DE JOUWER – Nei in wike mei ritich en myld waar sil it waar fan snein ôf feroarje. It wurdt winter mei froast yn ’e nacht en iere moarntiid.
Yn ’e nacht fan freed op sneon kin it al in graadsje frieze en stiet der in swakke wyn út rjochtingen tusken west en noard. Op guon plakken soe it wat dampich wurde kinne. Sneon is de loft berûn, mar sille we de sinne sa út en troch ek sjen. Der falle wat winterske buien en de wyn is swak oant matich en komt út ferskate rjochtingen, letter út it noarden oant noardeasten. It wurdt fjouwer graden.
Yn ’e nacht fan sneon op snein sil it in pear graden frieze en snein oerdei leit de temperatuer krekt boppe it friespunt. It bliuwt drûch, mar de loft is meastentiids wol berûn. De wyn is swak oant matich en komt út it noardeasten.
Nei it wykein wurdt it noch wat kâlder mei lichte oant matige froast yn ’e nacht. Oerdei leit de temperatuer om it friespunt hinne. In soad delslach wurdt net ferwachte.
Warskôging
It kin dit wykein op guon plakken glêd wurde troch wat winterske delslach of befriezing fan wiete diken.
Jan Brinksma


title: Keninklike ûnderskieding foar Ben van der Knaap

maintext:
Ald-direkteur Ben van der Knaap fan Theater Sneek is beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Hy krige de ûnderskieding freedtejûn 9 febrewaris 2018 út hannen fan kommissaris fan de Kening drs. A.A.M. Brok. Dat barde op de Bonte Sneeker Avond yn it Snitser teater.
Van der Knaap út Feanwâlden hat ferline jier ôfskied nommen fan it teater dêr’t er hast tsien jier by belutsen west hat. Doe’t er yn Snits kaam libbe it teater neffens de kommissaris mar amper yn de stêd. Under lieding fan Van der Knaap is dat bot feroare. Hy sette útein mei de foarstellingen yn ûnder mear it âlde postkantoar en de Noardertsjerke.
Tagelyk wurke er oan de plannen foar it nije teater. It Snitser kultuerkertier, dêr it teater diel fan útmakket, is yn 2012 iepene troch de doetiidske Keninginne Beatrix. Yn de earste fiif jier kamen der 300.000 besikers op ôf. Van der Knaap hat der mei foar soarge dat der in teateroanbod foar alle lagen fan de befolking wie. No is it teater mei tank oan syn ynset fan grutte betsjutting foar de regio.
Foar syn kommen nei Snits wie er direkteur fan Tryater. Earder wie er belutsen by it Ro Teater yn Rotterdam. Dit jier is er dwaande mei At the Watergate, in grut Europeesk jeugdmuzykfestival yn Snits yn it ramt fan LF2018.


title: Lytse talen binne komplekser as grutte

maintext:
As talen mear sprekkers krije, wurdt de grammatika nei in skoftsje ek ienfâldiger. Lytse talen binne dêrtroch grammatikaal komplekser as talen mei in protte sprekkers. Foar wurdskat jildt it omkearde: grutte talen hawwe faak in grutter tal wurden as lytse.
It boppesteande is net nij, mar no is ûntdutsen hoe’t it kin. Florencia Reali, Nick Chater en Morten Christiansen, trije wittenskippers út ferskillende lannen, hawwe yn in kompjûtersimulaasje ynsichtlik makke hoe’t minsken taal fan inoar leare. It docht bliken dat grammatika en wurdskat op tige ferskillende manieren oanleard wurde.
Wurdskat leart navenant maklik. De measte minsken hoege in wurd mar in pear kear te hearren om it op te pikken. Yn grutte taalmienskippen wurde in protte nije wurden betocht. Dy leare maklik en de kâns is frij grut dat se troch oare minsken oernommen wurde.
Mei grammatika is it krekt oarsom. Grammatika is foar de measte minsken kompleks. Yngewikkelde grammatika’s kinne dêrtroch allinnich bestean bliuwe yn lytse mienskippen sûnder al te folle ynfloed fan bûten. As de groep te grut is, ûntstiet der fariaasje en dan wint faak de ienfâldichste fariant.
It ûndersyk is beskreaun yn in artikel yn Proceedings of the Royal SocietyKlik hjir om it te lêzen..


title: Ferlet fan jongfolk yn Fryslân

maintext:
Fryslân telt hieltyd minder jongelju en de ferwachting is dat dat yn de takomst noch slimmer wurdt. Dêrneist nimt it tal pensjoenberjochtigen ta. Jongelju is hurd ferlet fan om de frijkommende banen oer te nimmen. It Fries Sociaal Planbureau (FSP) organisearret mei D’Drive fan it Friesland College gearkomste oer de ‘Staat van Friese jongeren’: hoe stiet it derfoar mei de Fryske jongerein no en yn de takomst wat learen, arbeidzjen en wenjen oanbelanget?
Bliuwe of fuort?
De measte jongelju bliuwe yn Fryslân te wenjen. Foaral jongelju mei in hbû- of universitêre oplieding geane fuort om harren hoarizon te ferbreedzjen of foar in karriêre earne oars. Oaren sitte mear fêst oan de krite dêr’t se yn hikke en tein binne. Dy wolle hjir bliuwe. Se wurdearje de rêst en de romte, it ticht by famylje en freonen wenjen en gauris it feit dat der Frysk praat wurdt.
Underkant arbeidsmerk
De arbeidsmerk lûkt wer oan, mar net alle jongelju profitearje dêrfan. Yn it algemien jildt: wat heger it opliedingsnivo, wat grutter de kâns op wurk. Wol binne der ferskillen yn baankânsen nei geraden it soarte oplieding. Troch rappe technologyske ûntjouwingen ferdwine krekt de banen foar de leechste nivo’s. Net elkenien kin op in heger nivo in oplieding folgje. Foar dy groep binne passende oplossingen nedich.
Fleksibele banen
In soad jongelju wolle fan de fleksibele arbeidskontrakten ôf. Yn 2005 hie lanlik 40% fan de werksume jongerein in fleksibele baan, yn 2015 is dat oprûn nei 61%. Se ûnderfine dêr in soad ûnwissichheid troch en hawwe dêrtroch muoite om in hypoteek ôf te sluten.
Keap fan in hûs
Mear as de helte fan de Fryske jongerein wennet (noch) by de âlden. In soad fan harren wolle graach op eigen fuotten stean, mar komme net maklik oan in hierwente, om’t de wachtlisten lang binne en de hieren heech. Starters komme ek net maklik oan in keapwente. De regels foar it krijen fan hypoteek binne de ôfrûne jierren oanskerpe.
Wissichheid is winsklik
Mbû-jongelju wolle graach flugger wissichheid oer in fêste baan. Dêrnjonken is ôfstimming nedich oer betelbere keap- en hierwenten foar dy kategory. Dan soene se earder in selsstannich libben ynklaaie kinne. Dat fersterket de leefberens fan doarpen en stedswiken, benammen yn plakken dêr’t sprake is fan fergrizing.
Fryslân as basisstasjon
Fan de hbû- en wû-jongerein bûten de provinsje jout in part oan om mei de tiid wol nei Fryslân werom te wollen. Wurk op nivo is lykwols de wichtichste betingst om werom te kommen. Guon mei in hegere oplieding wolle oer it algemien wol reizgje foar it wurk. Soks yn kombinaasje mei bettere ynfrastruktuer yn de provinsje jout harren perspektyf. Sa wurdt it mooglik dat jongelju yn Fryslân wenje en bûten de provinsje arbeidzje.
Oer de ‘Staat van Friese jongeren’
In jier lang hat it FSP ûndersyk dien nei de Fryske jongerein. Underfining fan de jongelju sels stie dêr sintraal by. Hûndert jongelju binne ûnderfrege. Dêrneist binne sawat seishûndert âlden befrege fia Panel Fryslân. De ‘Staat van Friese jongeren’ is ôfsletten mei in sympoasium yn ‘Neushoorn’ yn Ljouwert. Ferskate saakkundigen lieten harren ljocht skine oer de útdagingen oan de jongerein in Fryslân. Nei ôfrin waard de einpublikaasje yn de foarm fan in eigen tydskrift Jong! útrikt.


title: Keninklik Konsertgebou-orkest nei sechtich jier wer yn Ljouwert

maintext:
Septimber 2018 is it sechtich jier lyn dat ien fan de bêste orkesten yn ’e wrâld in optreden fersoarge yn De Harmonie yn Ljouwert. It is dêrom in grutte ear en hiel bysûnder dat yn it kulturele jier 2018 it Koninklijk Concertgebouw Orkest dêr wer optreedt.
Freed 26 oktober 2018 fan 19.30 oere ôf spilet it orkest ûnder lieding fan sjef-dirigint Daniele Gatti ûnder mear de prachtige muzyk fan Don Juan en it symfonysk gedicht Tod und Verklärung fan Richard Strauss. Op fersyk fan LF2018 wurdt it konsert organisearre troch EMBRACE Nederlân, in organisaasje dy’t klassike muzyk ynset yn it ramt fan in better libben foar kwetsbere minsken. De workshopsearjes ‘Muziek & Dementie’ binne in wichtich part yn dat wurk.
Kaartferkeap
De kaartferkeap is op 10 jannewaris 2018 úteinset fia de websiden: www.harmonie.nl (Stadsschouwburg De Harmonie te Ljouwert) en www.vanplan.nl (NCD Mediagroep te Ljouwert). Gouden rangkaart € 108,50, 1e rangkaart € 67,50, 2e rangkaart € 55,00.
Legacy en EMBRACE Nederlân
De opbringst fan it KCO-konsert komt te’n goede oan de workshopsearjes ‘Muziek & Dementie’ fan de Stichting EMBRACE Nederlân. Finansjeel sponsor is de Stichting MidNightWalk Ljouwert yn gearwurking mei Lionsclub ‘De Stadthouder’ te Ljouwert.


title: Stipe foar ôfskaffing holledoekplicht groeit yn Iran

maintext:
It Iraanske regear sit yn noed oer de tanimmende protesten tsjin de ferplichting foar famkes en froulju om in holledoek te dragen. Dat stiet yn in rapport fan it kantoar fan de Iraanske presidint, berjochtet it Iraanske steatsparseburo ISNA. De measte Iraniërs wolle fan dy plicht ôf, stiet yn it ferslach. Froulju en famkes âlder as njoggen jier meie harren yn it strang Islamityske lân net sûnder holledoek of lange, rom sittende mantel op strjitte sjen litte. Wa’t dat wol docht, kin lêst ferwachtsje fan de Iraanske religieuze plysje.
Dochs hawwe sûnt desimber ferskate froulju út protest yn it iepenbier harren holledoek ôfdien. Op sosjale media ferskynden bylden fan froulju dy’t mei harren holledoek oan in stôk swijend oan ’e kant fan de dyk stean. Hoewol’t sa’n tritich froulju oppakt binne, hat yngripen fan de plysje noch gjin effekt hân, neffens it rapport. De lêste tiid slute allinnich mar mear minsken harren by de protesten oan, politisy en in tal geastliken ek.


title: Frânsk-Flaamsk - Frânsk wurdboek

maintext:
In hiel bekende taalminderheid is it net. De Flaamsktaligen yn Noard-Frankryk wienen ea de mearderheid, mar hjoed de dei binne it benammen âlde minsken op it plattelân by Duinkerke. It krekte tal sprekkers is net bekend, mar rûzings komme net boppe de fyftichtûzen út.
Dochs binne de Flamingen warber. Hja hawwe der mei sukses foar bodde dat it Nederlânsk op skoallen yn ‘e streek ûnderwiisd wurdt. Hjoed de dei folgje in pear tûzen bern Nederlânske les. Foar de measten is it wilens in frjemde taal, al binne der altyd noch bern dy’t de taal fan pake en beppe leard hawwe.
In groep frijwilligers en taalkundigen wurket sûnt 2011 oan in wurdboek fan it Frânsk-Flaamsk, dat bytiden frijwat fan it Standertnederlânsk ôfwykt. It projekt stiet ûnder lieding fan de ANVT (Academie voor Nuuze Vlaemsche Taele). De papieren ferzje omfiemet wilens sa’n achthûndert siden. De digitale ferzje is fergees as pdf-bestân fan it ynternet te heljen.
Klik hjir om it webstee fan de ANVT te besjen.
Klik hjir foar de nije elektroanyske ferzje fan it Flaamsk-Frânske wurdboek fan de ANVT (pdf).


title: Houtfestival Mantgum op 24 en 25 febrewaris

maintext:
De man dy’t hout dûnsje liet, projekt yn it ramt fan Under de Toer
It Mantgumer projekt De man dy’t hout dûnsje liet bestiet út twa ûnderdielen: in teater- en dûnsfoarstelling en in houtfestival. De kaarten foar de foarstellings binne sa goed as útferkocht, mar foar it houtfestival op 24 en 25 febrewaris binne der noch folop kaartsjes beskikber.
Wat kin men allegear mei hout dwaan? Folle mear as men tinkt! Dat is te sjen op it houtfestival yn Mantgum. Dêr heart men seachlûden en sjocht men de prachtichste keunstwurken fan hout. Rin tusken de houtspuonnen troch, doch mei oan in workshop en lit jin ferrasse. Hout libbet, hout dûnset!
Houtbewurkers út Fryslân, Nederlân en sels fan oer de grins litte yn Mantgum harren keunsten sjen. As ferrassing is dêr de earste houtboekeruilbeurs fan Europa!
Kaarten bestelle kin fia www.dunsjendhout.nl à € 4,00; basisskoalbern € 1,00.
Sneon 24 febrewaris 13.00 – 22.00
Snein 25 febrewaris 13.00 – 20.00
Lokaasje: MFC Wjukken, Mantgum
Sjoch op de webside fan Dûnsjend Hout foar de dielnimmers oan it Houtfestival en mear ynformaasje.


title: Dammer Jelle Wiersma goed op streek

maintext:
Wommelser Jelle Wiersma hat sneon yn De Gaastmar by de earste twa omlopen fan it persoanlik kampioenskip yn it damjen Frysk spul in bêste haal dien. As iennichste koe de kampioen fan 2017 de folle winst ynhelje. Dêrby wie de oerwinning op titelkandidaat Marten Walinga fansels hielendal trewes. Boppedat ferlear Foeke Tiemensma, in oare favoryt, folslein ûnferwachte fan Hein de Vries. De Ljouwerter promovendus drige nei daam troch te brekken, mar in earste analyze nei ôfrin liet sjen dat Tiemensma miskien dochs noch te gau de hân útstutsen hat.
Fan de fjouwer favoriten foar de titel koe inkeld Taeke Kooistra by Wiersma yn it sok bliuwe, mar de Hartwerter rûn troch in kampspul tsjin Walinga ek skea op. De rekordhâlder yn it tal kampioenskippen hat no yn ‘e stân in heal punt minder as Wiersma, en stiet sa lyk mei De Vries, dy’t yn syn twadde partij in knappe remize helle tsjin de altyd gefaarlike Aldegeaster Henk Haanstra.
Spitigernôch hat de kampioensklasse dit jier troch sykte fan Sjoerd Jan Bakker in man minder. De Snitser is dêrmei al automatysk degradearre. De dielnimmers waarden oars ek konfrontearre mei in nijichheidsje. De notaasje fan ‘e setten gie net lykas earder mei pinne en trochslachpapier, mar mei in tablet. Dat hat ta gefolch dat de partijen no streekrjocht op it ynternet te folgjen binne fia de webside tournooibase.kndb.nl.
Utslaggen kampioensklasse, earste omloop: Marten Walinga (Waaksens) – Jelle Wiersma (Wommels) 0-1, Tjerk Wijbenga (Arum) – Taeke Kooistra (Hartwert) 0-1, Hein de Vries (Ljouwert) – Foeke Tiemensma (Frjentsjer) 1-0. Twadde omloop: Wiersma – Wijbenga 1-0, Kooistra – Walinga 0,5-0,5, Haanstra – De Vries 0,5-0,5.
Stân: Wiersma 2-2; Kooistra en De Vries 2-1,5; Haanstra 1-0,5; Walinga 2-0,5; Tiemensma 1-0; Wijbenga 2-0.
Twadde acht, earste omloop: Cor Kooistra (Nijlân) – Siebe Walinga (Aldegea-SWF) 0-1, Fedde Wiersma (Easterein) – Folkert Groenveld (Jutryp) 0,5-0,5, Willem Schaap (Dearsum) – Pieter Hoogterp (De Gaastmar) 0,5-0,5, Dicky van der Meer (Terherne) – Kees Tijssen (Reduzum) 0-1. Twadde omloop: Walinga – Wiersma 1-0, Groenveld – Kooistra 1-0, Hoogterp – Van der Meer 1-0, Tijssen – Schaap 1-0.
Stân: Tijssen en Walinga 2; Groenveld en Hoogterp 1,5; Schaap en Wiersma 0,5; Kooistra en Van der Meer 0.
Tredde acht, earste omloop: Siebren Dyk (Jorwert) – Bauke Dijkstra (De Tynje) 0-1, Sjoerd Couperus (Snits) – Willem Hoekstra (Aldegea-SWF) 0-1, Liuwe Westra (Lollum) – Piet Sikma (Hartwert) 1-0, Klaas Wiersma (Nijbeets) – Ype Boelens (Menaam) 1-0. Twadde omloop: Dijkstra – Couperus 1-0, Hoekstra – Dyk útsteld, Sikma – Wiersma 0-1, Boelens – Westra 1-0.
Stân: Dijkstra en Wiersma 2-2; Hoekstra 1-1; Boelens en Westra 2-1; Dyk 1-0; Couperus en Sikma 2-0.