title: Waarpraatsje: rêstich en dampich

maintext:
DE JOUWER – Nei in pear kâlde dagen, wurdt it mylder en bytiden dampich waar. Fan wintersk waar is foarearst gjin sprake mear.
Yn de nacht fan tiisdei op woansdei rekket de loft berûn en bliuwt de temperatuer krekt boppe it friespunt. Woansdei is de loft ek berûn en kin der sa út en troch wat storein falle. De wyn komt út it suden en is swak oant matich. It wurdt seis graden.
Nei woansdei feroaret der net folle. It is rêstich, myld en bytiden dampich waar. In protte rein wurdt net ferwachte.
Jan Brinksma


title: Deaden by protesten yn Iran

maintext:
By nije protesten yn Iran binne yn ’e nacht fan moandei op tiisdei minstens njoggen deaden fallen. Dêrmei komt it deadetal sûnt it begjin fan de demonstraasjes op tweintich, berjochtet de Iraanske steatstelefyzje. Sûnt sneon binne neffens it parseburo ILNA fjouwerhûndertfyftich demonstranten yn de haadstêd Teheran arrestearre.
Neffens de steatstelefyzje, in sprekbuis fan it regear, kamen seis minsken om it libben by in oanfal op in plysjeburo yn Qahderijan, in foarstêd fan Isfahan op fiifhûndert kilometer fan Teheran. Demonstranten woene dêr wapens stelle. Plysjes skeaten dêrby werom.
Yn Khomeinishahr, in oare foarstêd fan Isfahan, binne neffens de steatstelefyzje nochris twa deaden fallen, in jonge fan alve en in man fan tweintich. Sy besochten in wapenopslach oer te nimmen. Dêrby waard oer en wer sketten. De steatstelefyzje berjochtet ek fan de dea fan in plysje yn Najafabad. Mooglik giet it om deselde plysje fan waans dea moandei al berjochte waard, mar wis is dat net.
Yn Iran wurdt sûnt tongersdei op ferskate plakken demonstrearre. Dat barde yn earste ynstânsje fanwege de stiigjende prizen fan iten en brânje, mar al gau rjochten de protesten har op it regear Rohani. Demonstraasjes binne seldsum yn it lân. Yn 2009 waard foar it lêst op grutte skaal protestearre.

fasttext_language: fy


title: Nije famylje hat alles om jierrenlang minsken te boeien

maintext:
Teatergroep Kwatta komt mei in bysûnder projekt: in rige fan fjouwer foarstellingen oer in gloednij gearstalde famylje. In spannend famylje-aventoer, dat fjouwer jier lang te folgjen is. Sneon 27 jannewaris is it earste part, De Familie van Nielie barst van liefde, om 19.30 oere te sjen yn De Lawei Drachten.
Yn de gloednije Familie van Nielie is alles mooglik. Mar wat, as der wat misgiet? As dochter Pam fuortrekket, de kattemaffia opdûkt, de filosoof syn holle troch in rút stekt, en der tusken al dat nije bytiden wat âlds en trystichs opdûkt… Dan barst de Familie van Nielie van liefde sawat útinoar. “Dat is dêr’t in soad âlden, styfâlden en harren bern mei wrakselje. It gearstallen fan in nije húshâlding en hoe aardich, mar ek hoe slim yngewikkeld dat wêze kin.”, lit regisseur en artistyk lieder Josee Hussaarts witte.
It earste part fan De Familie van Nielie komt fan de pinne fan Josee Hussaarts sels. Elk jier nimt in oare skriuwer it stokje oer en yn elk part wurdt mei in oar muzykensemble oparbeide. Yn dit earste part wurket Kwatta nau gear mei it Nasjonaal Jeugd Orkest.
De Familie van Nielie barst van liefde makket kâns op de Zapp Theaterprijs 2018, de lanlike publykspriis foar jeugdteater. De Familie van Nielie is in muzykteaterfoarstelling foar de hiele húshâlding, fan 6 jier ôf.
Tekst en regy: Josee Hussaarts, dramaturgy: Cecile Brommer, komponist: Rogier Bosman, spilers: Gustav Borreman, Joost Dekker, Suzanne Heijdra, Korneel de Francq, Marieke van Leeuwen, Roben Mitchell, Jade Olieberg, Lieneke Le Roux, Lena Stallinga, musisy: Jordi Rouschop, Fabian Vos, Jeroen Oosterwijk, Julie Frøystein (Nasjonaal Jeugd Orkest), dekôr & kostúms: Barbara Kroon, poppen: Siem van Leeuwen.
Kaarten: www.lawei.nl


title: Nije grutte literatuerpriis

maintext: It Nederlânske taalgebiet kriget in nije grutte literatuerpriis, de Sybren Poletprijs. De priis is ornearre foar eksperimintele literatuer en wurdt takend foar in folslein oeuvre. Hy wurdt om de trije jier takend en bestiet út in bedrach fan 35 tûzen euro. It jild komt út de neilittenskip fan skriuwer Sybren Polet, dy’t yn 2015 ferstoarn is. Ut Polet syn erfskip wurdt op it stuit ek al de Lokienprijs betelle. Dy bestiet út fiiftûzen euro en wurdt ek takend foar eksperimintele boeken.


title: ‘Wetterljocht’ fan Daan Roosegaarde yn Ljouwert

maintext:
Ljouwert – Capital of Watertechnology en dit jier kulturele haadstêd fan Europa – is it nije plak yn de rige fan Europeeske stêden dêr’t it projekt Waterlicht fan de ynternasjonaal ferneamde keunstner Daan Roosegaarde te sjen is. Op 1, 2 en 3 febrewaris is it fisuele dreamlânskip oer de krêft en poëzy fan wetter te sjen op it Wilhelminaplein. It ljochtkeunstprojekt hat earder te sjen west yn Madrid, Paris, Amsterdam en luts dêr tsientûzenen taskôgers.
Wetterljocht bestiet út weagjende linen fan ljocht, makke mei de lêste LED-technology, software en linzen. It projekt fisualisearret de krêft en ynfloed fan wetter: in firtuele oerstreaming. It lit sjen hoe heech oft it wetter komme kin sûnder minsklik yngripen. Wetterljocht bringt dat yn it omtinken werom. Dêr kin mei belibbe wurde hoe’t it is om yn in stêd ‘ûnder wetter’ te stean. It lit jin beseffe dat wy tsjintwurdich frij fan eangst binne foar oerstreamingen en bringt tagelyk it besef hoe wichtich oft it it is om noed te stean foar ús wrâld. Wetterljocht trunet de minske oan om him te besinnen op de potinsje en krêft fan wetter foar yn de takomst: kinne wy driuwende stêden bouwe? Hoe kinne wy wetter it bêste as in boarne fan enerzjy brûke?
WaterConnecting 2018
Mei Wetterljocht wurdt de offisjele ôftraap jûn fan WaterConnecting 2018, it wetterprogramma fol wettereveneminten yn en om Ljouwert yn it ramt fan Ljouwert-Fryslân 208. Ljouwert is dé Europeese koprinner op it mêd fan wettertechnology. Fryslân is bekend om syn marregebiet, in gebiet fol wetterskiednis en foarbylden fan hoe’t Nederlân libbet mei wetter. It wetterprogramma fan Ljouwert-Fryslân 2018 is in inisjatyf fan de Gemeente Ljouwert, Wetterskip Fryslân en Provinsje Fryslân.
Nasjonale Wetterdei
It is net tafallich dat Wetterljocht op 1, 2 en 3 febrewaris te sjen is yn Ljouwert, want dat wykein binne der yn ‘t hiele lân aktiviteiten yn it ramt fan de Nasjonale Wetterdei, dan betinke wy de wettersneedramp fan 1953 en steane wy stil by hoe’t wy tsjintwurdich mei wetter libje en wurkje. Neist Wetterljocht binne der noch mear aktiviteiten dat wykein.
Mear wetteraktiviteiten 31 jannewaris – 3 febrewaris
Om it Wilhelminaplein binne op grutte doeken acht wettergedichten te lêzen, skreaun troch de Dichters fan Fryslân. Woansdei 31 jannearis stiet de útstjoering fan Iepen Up Live – de koproduksje fan LF2018 en Omrop Fryslân – al hielendal yn it teken fan wetterkampioenen en wurde der promininte wettergasten ynhelle. Sneon 3 febrewaris is der in lêzing fan Daan Roosegaarde ynplend by it iepeningswykein fan Lân fan Taal.
Roosegaardes Ikoan Oflútdyk – Ljochtpoarte as nije yntree nei Ljouwert–Fryslân
Earder al is Ljochtpoarte, de nije futuristyske yntree nei Fryslân iepene. Ljochtpoarte is in ûnderdiel fan it ûntwerp-ynnovaasjeprogramma Ikoan Oflútdyk, dêr’t Roosegaarde in bydrage mei leveret oan it fersterkjen fan de Ofslútdyk as ikoan foar de Nederlânske wetterwurken. Jûns wurde de sechtich monumintale heftuorren yn it ljocht set troch de koplampen fan auto’s. As der gjin auto’s ride ljochtsje de gebouwen net op. Der ûntstiet in dynamyske yntree nei Ljouwert–Fryslân, de kulturele haadstêd fan Europa, foarme troch in architektoanysk opljochtsjend linespul wat it monumintekompleks sweve lit as rydt de automobilist troch in sciencefictionfilm.
Tagong en tiden
Wetterljocht is te sjen op tongersdei 1, freed 2 en sneon 3 febrewaris op it Wilhelminaplein yn Ljouwert. Op tongersdei en sneon fan 17.30 oant 23.00 oere en op freed fan 18.30 oant 23.00 oere. It evenemint is fergees tagonklik.
Daan Roosegaarde
Daan Roosegaarde stiet ynternasjonaal bekend om syn sosjale ûntwerpen. Mei it team fan ûntwerpers en technisy fan Studio Roosegaarde wurket er oan ûntwerpen dy’t de relaasje tusken minske, technology en romte ferbetterje. Ynteraksje, ynnovaasje en skjintme steane yn wat hy omskriuwt as ‘techno-poëzy’.


title: Martine Adema út Ljouwert wint fotowedstriid

maintext:
Martine Adema út Ljouwert is de Fryske winner wurden fan de fotowedstriid, útskreaun troch Alzheimer Nederlân, Mezzo en Solo Stories, de produsint fan de teaterfoarstelling Ma. Om mantelsoargers in gesicht te jaan, rôpen sy Nederlân op om foto’s yn te stjoeren fan ien dy’t oan deminsje lijt en syn of har mantelsoarger(s). Mei alve oare winners, út alle provinsjes ien, wurdt de foto fan Martine Adema ûnderdiel fan in útstalling dy’t de kommende moannen meireizget mei de teaterproduksje Ma, neffens it boek fan Hugo Borst. In sjuery keas tolve foto’s út de hast trijehûndert ynstjoerings.
Op 22 jannewaris giet de teaterfoarstelling Ma neffens it boek mei deselde namme fan Hugo Borst yn premjêre. In foarstelling oer de ôftakeljende geast fan syn mem en har net te mijen ferhuzing nei in ferpleechhûs. In leafdefol portret fan in mem yn de wurden fan har soan. Eric Corton fertolket de dilemma’s, eangsten en memmeleafde.


title: Wetterwurken yn fersakke gebiet Noardwest-Fryslân op healwei

maintext:
It oanpakken fan it gebiet yn noardwestlik Fryslân dat fersakke is, is op healwei. In part fan it wurk fan de gebietsûntjouwing Frjentsjerteradiel-Harns is ôf. Der binne wettergongen ferbrede, natuerfreonlike wâlen oanlein en keardammen en gemalen ferfongen. Der is ek ynvestearre yn it opfangen fan de gefolgen fan de klimaatferoaring. It algemien bestjoer fan Wetterskip Fryslân seach tiisdeitemiddei 23 jannewaris by de realisearre maatregelen.
“Troch gas- en sâltwinning sakket de boaiem yn it gebiet. Mei troch de klimaatferoaring soarget dat foar problemen by de wetterôffier. Foar de takomst fan de lânbou en om te soargjen dat de regio drûge fuotten hâldt, nimt de gebietskommisje maatregels”, lit Jan van Weperen, deistich bestjoerslid fan Wetterskip Fryslân, witte. Yn opdracht fan provinsje Fryslân fiert de bestjoerskommisje Frjentsjerteradiel-Harns, dêr’t it wetterskip yn dielnimt, dy maatregels út. Dy wurde finansiere troch it wetterskip, de Provinsje en de mineralewinners. Ein ferline jier hat it algemien bestjoer fan Wetterskip Fryslân syn part yn de wetterskipsprojekten tuskentiids evaluearre.
Ynvestearingen
It wetterwurk is dúdlik sichtber yn it fjild. It is goed te sjen dat de kaaidyk by de Tsjummearumer Feart lâns ophege is, dat der in fytspaad op oanlein is en de feart ferbrede is mei in natuerfreonlike wâl. Yn dit gebiet binne guon stikken lân oanwiisd as oerringebiet. Dat lân mei ûnder wetter strûpe by slim wiet waar. Gemaal De Mieden tusken Tsjummearum en Ried wurdt ferfongen en dan kinne der ek fisken troch. It gemaal by Hjerbeam is al fernijd. Op ferskate plakken is der ynvestearre yn natuerfreonlike wâlen, ferbredingen fan wettergongen, fiskpassaazjes, keardammen en dammen. De Roptafeart, dy’t soarget foar de oanfier foar it Roptagemaal, is ferbrede foar de oanlis fan in natuerfreonlike wâl. Dêr kinne suverjende wetterplanten waakse en fisken skûlje en paaie. Yn totaal is der al sa’n 27 kilometer oan natuerfreonlike wâlen yn de regio troch Wetterskip Fryslân oanlein en komt der noch goed acht kilometer by.
Klimaatferoaring
Bredere wettergongen kinne mear reinwetter opfange. No hat de bestjoerskommisje yn it gebiet al sawat alve kilometer oan fearten en sleatten oanpakt, noch sa’n 14 kilometer moat dien wurde. “Om’t it klimaat feroaret en wy faker te meitsjen krije mei hoasbuoien, nimme we ek maatregels foar ekstra opfang en in bettere ôffier fan wetter”, sei Van Weperen.
Gebietsûntjouwing Frjentsjerteradiel-Harns
De gebietsûntjouwing Frjentsjerteradiel-Harns omfiemet ferskate projekten dy’t mei-inoar derfoar soargje dat it gebiet leefber bliuwt, foar no en foar letter. De bestjoerskommisje fiert it ynrjochtingsplan út yn nauwe gearwurking mei boeren, omwenners, oerheden en private partijen.


title: Nije bondel Tsead Bruinja

maintext:
Under drege omstannichheden it goede dwaan, dêr draait it om yn de nije bondel Hingje net alle klean op deselde kapstôk / Hang niet alle kleren aan dezelfde kapstok (Afûk, 2018) fan Tsead Bruinja. Fan karmelitepater Titus Brandsma (Boalsert 1881 – Dachau 1942) oan wa’t de iepeningssyklus opdroegen is oant de jonge Jopie, dy’t yn in wreed modern mearke op syn fyts de trekkers fan it leanbedriuw folget en konfrontearre wurdt mei in mem en soan dy’t út ʼe see krûpt lykje te wêzen om in rekken lyk te meitsjen mei it minskdom.
Elkenien docht syn bêst yn dizze bondel en siket dêrfoar yn it ierdske en it hegere nei stipe en sinjouwing. De taal is tagonklik, de ritmen en melodyen binne faak sober en ynbannich. Boppedat is dizze alfde bondel fan Bruinja folle minder autobiografysk as syn foarich wurk. Yn Hingje net alle klean op deselde kapstôk/Hang niet alle kleren aan dezelfde kapstok giet it om de oar en wat dy oar driuwt.
Een pdf fan de bondel is no del te laden mei dizze link.
Hingje net alle klean op deselde kapstôk / Hang niet alle kleren aan dezelfde kapstok
Tsead Bruinja
Frysk en Nederlânsk, 108 siden, paperpack
ISBN: 978 94 92176 73 8
Prijs: € 18,50
Untwerp: Monique Vogelsang
Utjûn mei stipe fan Stifting FLMD en de Douwe Kalmastifting
Dizze bondel is mei ta stân kaam tanksij in wurkbeurs fan it Nederlands Letterenfonds, in skriuwopdracht fan de provinsje Fryslân yn it ramt fan Lân fan Taal, in útnoeging foar it projekt Waddenmythe fan Stichting Nieuw Atlantis en befettet ek in in pear fersen dy’t Bruinja skreau as Dongeradichter.
http://websjop.afuk.nl/
Tsead Bruinja (Rinsumageast, 1974) is dichter en wennet yn Amsterdam. Hy debutearre yn it Frysk yn 2000 mei de Frysktalige bondel De wizers yn it read/De wijzers in het rood (Bornmeer) en yn it Nederlânsk yn 2003 mei Dat het zo hoorde (Contact). Bruinja stelt blomlêzings gear, resinsearret, presintearret, ynterviewt en treedt op yn binnen- en bûtenlân (û.o. yn Perû, Oekraïne en Simbabwe).
Dêrneist wurket er gauris gear mei byldzjend keunstners, typografen en foarmjouwers. Syn wurk is net allinne yn boeken, mar ek op gebouwen, pleinen en yn winkels te lêzen. Sûnt in tal jierren is Bruinja wurksum as dosint oan de oplieding Creative Writing te Arnhim en sûnt 2017 is er ‘Dongeradichter’ fan de gemeente Dongeradiel. Bruinja’s bondels waarden nominearre foar de Jo Peters Poëzieprijs, de Ida Gerhardtpoëzieprijs en de Obe Postmapriis. Hingje net alle klean op deselde kapstôk/Hang niet alle kleren aan dezelfde kapstok (Afûk, 2018) is syn alfde bondel.
De syklus ‘Foarlopich lân/Voorlopich land’ út dizze bondel makket ûnderdiel út fan in fideokeunstwurk dêr’t Bruinja foar gearwurke mei sjonger/kabaretier Herman van Veen en byldzjend keunstner Jules van Hulst. Dat wurk sil fan 2 febrewaris 2018 ôf in pear moanne op de Ljouwerter toer de Aldehou projektearre wurde yn it ramt fan ‘Lân fan taal’ en LF2018.


title: Trump ‘absolút’ ree ta telefoanpetear mei Kim Jong-un

maintext:
De Amerikaanske presidint Trump is “absolút” ree om in telefoanpetear te fieren mei de Noard-Koreaanske lieder Kim Jong-un. Trump antwurde dat op fragen fan sjoernalisten yn Camp David. “Fansels, ik leau altyd yn praten. Absolút, ik soe dat seker dwaan. Ik soe der gjin probleem mei hawwe, wis net.” Trump sei mei klam dat it syn fertsjinste is dat Noard- en Súd-Korea takom wike wer diplomatyk oerlis ha sille.
Foar it earst sûnt jierren is der fia de hotline op de grins wer kontakt tusken beide lannen en moetsje delegaasjes út de twa lannen inoar yn in spesjaal dêrfoar ynrjochte doarp. Noard-Korea wol meidwaan oan de Olympyske Spullen, dy’t takom moanne yn it suden holden wurde. De takomstige relaasje tusken de lannen sil ek hoeden oankaarte wurde. “No prate se oer de Spullen”, sei Trump, mar neffens him hoecht it dêr net by te bliuwen. “It is in begjin, it is in wichtich begjin.” As de petearen resultaat ha, is dat in seine foar de minskheid, sei Trump.
It oerlis tusken Noard- en Súd-Korea is in ljochtpuntsje nei in protte moannen fan Noard-Koreaanske nukleêre kearnproeven en rakettesten en drigeminten oer en wer oer nukleêre oanfallen tusken Kim Jong-un en Trump. Presidint Trump koe it net litte om de sjoernalisten te fertellen dat it him noch hieltyd mienens is. “Kim wit dat ik net mar wat oanrommelje. Ik rommelje net wat oan, net iens in lyts bytsje. Net iens ien persint. Hy begrypt dat.”


title: Waarpraatsje: moandei noch kâld

maintext:
DE JOUWER – Nei in kreaze sneon en in kâlde snein mei in soad sinne, is it ek moandei noch wintersk. Fan tiisdei ôf wurdt it wer mylder.
Yn de nacht fan snein op moandei is it helder en sil it in pear graden frieze. Moandei skynt de sinne hast de hiele dei en leit de temperatuer om de nul graden hinne. De wyn komt út it easten of noardeasten en is matich oant frij krêftich. Dat makket it foar it gefoel noch in stik kâlder. Yn de nacht fan moandei op tiisdei leit de temperatuer om it friespunt.
Tiisdei is de loft meastentiids berûn. De wyn dy’t meast matich is komt út it súdeasten. It bliuwt drûch of sa goed as drûch. Oerdei wurdt it seis graden.
Nei tiisdei bliuwt de loft berûn en leit de temperatuer om de seis graden hinne. In protte rein wurdt net ferwachte.
Jan Brinksma


title: Tweintich ferpleatsbere huzen yn Snits

maintext:
Tiisdei 16 jannewaris wurdt yn de Snitser wyk Tinga begûn mei it setten fan tweintich ferpleatsbere wenten. Dêrmei spylje de gemeente Súdwest-Fryslân en korporaasje Accolade yn op it ferlet oan wenten foar lytse húshâldens yn Snits. It konsept is fan Heijmans en hjit Heijmans ONE.
Ynspylje op de fraach
Yn Snits is in tekoart oan wenten foar lytse húshâldens. De gemeente Súdwest-Fryslân en Accolade hawwe tegearre de taak om statushâlders in wenning te bieden. Dêrtroch ûntstiet druk op de wenningmerk. Tsien fan de tweintich wenten binne foar statushâlders, de oare tsien wurde ynset foar reguliere wenningsikers. Mei de tweintich Heijmans ONE-wenten spylje partijen yn op de merkdruk.
Fleksibel, eigentiids en takomstbestindich
Der is op dit stuit fraach nei wenten foar lytse húshâldens en statushâlders. It is min te sizzen oft dy fraach yn de takomst bliuwt. Dat freget om fleksibelens. Mei Heijmans ONE kieze de gemeente en Accolade foar in eigentiidske, fleksibele en takomstbestindige oplossing foar dat probleem. De wenten hawwe in libbensduer fan minimaal tritich jier. Se binne te ferpleatsten en wurde yn Tinga foar tsien jaar delset.
Kompakt en tûk ynrjochte
De ONE-wenning is in kompakt en tûk ynrjochte hûs. De 39 m² wenopperflak is ferparte oer twa wenlagen. Se beskikke oer in keuken, baaikeamer, wenkeamer, slieprûmte, eigen foardoar en bûtenterras.
Duorsum bouwe en wenje
Elektrisiteit is de iennige enerzjyfoarsjenning fan de wenten. Der is gjin gasoansluting. De ekologyske fuotprint fan de wenningen is dêrtroch folle lytser as gewoanwei. It brûkte materiaal is sa duorsum mooglik en foar it grutste part wer te brûken. Dêrmei foldogge dizze huzen oan de fyzje fan Accolade. De organisaasje wurket nei The Natural Step, in metoade om folslein duorsum te wurden. It stribjen nei in enerzjyneutraal wenningbesit yn 2040 heart dêr ek by.
It pleatsen
De Heijmans ONE-wenning is kant-en-klear op it stuit dat dy op it bouplak oankomt. Op lokaasje wurde de ûndergrûn en de ferdjipping opinoar set. Dêrnei hoege allinnich riolearring, wetter en elektrisiteit noch oansletten te wurden. It delsetten fan ien sa’n wente duorret ien dei.
Start ferhier
De ferhier set ynkoarten útein. Accolade biedt de wenningen oan op syn webside foar wenningsikers. De ferwachting is dat heal febrewaris alle tweintich wenten oplevere wurde.


title: Waarpraatsje: ûnlijich

maintext:
DE JOUWER – De kommende dagen is it ûnlijich waar. Boppedat is it ritich en bytiden rûch. Tongersdei is der sels kâns op stoarm.
Yn de nacht fan tiisdei op woansdei falle der buien mei kâns op winterske delslach. De temperatuer leit om it friespunt hinne. De wyn komt út it westen en is meast matich.
Woansdei falle der ek buien mei kâns op winterske delslach. It wurdt net folle waarmer as fjouwer graden. De wyn komt út it westen of súdwesten en hellet yn ’e rin fan de dei oan oant frij krêftich, letter hurd oant stoarmich.
Nei tongersdei bliuwt it ritich en oan de kâlde kant. Tongersdei is der kâns op stoarm.
Warskôgings
Yn de nacht fan tiisdei op woansdei kin it op guon plakken glêd wurde troch winterske delslach of befriezing fan wiete diken.
Woansdei is der kâns op swiere wynstjitten.
Jan Brinksma


title: Shared space feilich?

maintext:
It is tsjintwurdich populêr om yn stêden en doarpen fytsers, kuierders en auto’s de strjitten diele te litten ûnder it populêre motto: shared space.
Op dy wize soene neffens de útfiners automobilisten oantrune wurde om mear rekken te hâlden mei swakkere ferkearsdielnimmers as gongelders en fytsers. Tagelyk is it fansels in besuniging, want gemeenten kinne sadwaande besparje op djoere fyts- en kuierpaden, en earlik sein bin ik bang dat it harren dêr just om begûn is. Want feiliger is it sûnder twivel net. It hat foaral gaos en gefaarlike situaasjes fan gefolgen. Ik haw al te faak sjoen dat kuierders harren libben op it nipperke rêde moasten troch fansiden te springen as se drigen plat riden te wurden troch in auto, brommer of fyts. Yn syn Te Gast yn de Ljouwerter krante fan 6 jannewaris klaget Geart Tigchelaar dat shared space liedt ta lulke gesichten en opstutsen middelfingers by de nije ynrjochting fan it stasjonsplein yn Ljouwert. Bleau it dêr mar by! Iksels bin al in pear kear hast oanriden op dat plein, bygelyks foarige wike doe’t ik út it stasjon kaam en oerstiek om efkes de fraaie mistfontein op it plein te bewûnderjen.
Ik rop de gemeente Ljouwert op om ôf te stappen fan shared space en dúdlik oan te jaan hokker banen ornearre binne foar hokker ferkearsdielnimmers. Soks om tefoaren te kommen dat der aansens kloften toeristen, dy’t fansels de pleatslike situaasje net kenne, op wei nei in evenemint ûnder auto of fyts bedarje. Dat soe net allinnich slim foar harren wêze, mar soe ek in smet smite op it imago fan LF2018…
Jehannes Elzinga – Frjentsjer


title: Tiisdei 2 jannewaris is Iepenbierheidsdei

maintext:
Hjoed, tiisdei is it wer Iepenbierheidsdei. It Nasjonaal Argyf, Tresoar en ferskate oare provinsjale en gemeente-argiven freegje oandacht foar de dossiers en dokuminten dy’t op 1 jannewaris 2018 iepenbier wurden binne. Om’t iepenbierheidsbeheiningen faak fêstlein wurde foar 75 of fyftich jier, giet it benammen om stikken út de jierren 1942 en 1967. Elkenien dy’t dêr belangstelling foar hat, kin dy stikken op de stúdzjeseal fan Tresoar rieplachtsje. Boppedat bringt Tresoar de kommende wiken op syn Facebookside in pear fan dy nije stikken foar it fuotljocht.
Iepenbierheidsdei is yn it libben roppen om oandacht te freegjen foar it belang fan argiven en fan iepenbierens. It grutste part fan de oerheidsargiven yn de Tresoarkolleksje is iepenbier, mar foar spesifike dossiers jilde beheiningen. Meastal bart dat om’t de stikken privacygefoelige ynformaasje befetsje – tink bygelyks oan de dossiers fan de rjochtbanken en it gerjochtshôf. Foar partikuliere argiven jilde yn guon gefallen ek iepenbierheidsbeheiningen, bygelyks fanwegen beskerming fan de privacy of fanwegen bedriuwsbelang. As der in beheining steld is oan de iepenbierens fan in argyfstik, kin it allinnich ynsjoen wurde as der oan spesifike betingsten foldien wurdt.
Mei yngong fan 1 jannewaris 2018 binne de beheiningen fan in grut part fan dy argyfstikken ferfallen. Tresoar hat in oersjoch makke fan de dossiers en dokuminten dy’t fan 1 jannewaris 2018 ôf iepenbier binne. Dy notuleboeken, dossiers, brieven en kasboeken binne fan tiisdei 2 jannewaris ôf foar eltsenien yn te sjen op de stúdzjeseal fan Tresoar.
List fan stikken dy’t iepenbier wurde.
Boarne: Tresoar


title: Grutte eksploazje yn Antwerpen

maintext:
Yn it sintrum fan Antwerpen hat yn de nacht fan moandei op tiisdei in swiere eksploazje west yn in gebou. Neffens de plysje binne yn elts gefal fjirtjin minsken ferwûne rekke. Ien fan harren is yn kritike tastân. Fiif oaren rekken swierferwûne. Der wurdt net ien mear mist, mar foar de wissichheid sykje de helptsjinsten noch troch nei minsken ûnder it pún.
Trije gebouwen binne swier skansearre rekke troch de ûntploffing. De gevel fan de pannen is foar in part weiblaasd. De brânwacht brûkt heechwurkers om fan boppen ôf nei minsken te sykjen. Der wurdt ek in speurhûn ynset. Neffens de brânwacht wurdt de aksje dreger makke troch it ûnstabile pún.
De oarsaak fan de ûntploffing is noch ûndúdlik. De plysje lit witte dat it net om terrorisme giet. Mooglik is de eksploazje feroarsake troch in gaslek. Underyn ien fan de skansearre gebouwen siet in Italiaansk restaurant. De eksploazje barde oan de Paardenmarkt, yn it Schipperskwartier. Yn dy buert wenje in protte studinten.
De gemeente Antwerpen hat it rampeplan ôfkundige. De Paardenmarkt is ôfset, wêrtroch’t allinnich helptsjinsten derby komme kinne. In part fan de bewenners koe fannacht ûnder begelieding werom nei harren wenning. Foar de minsken dy’t yn de skansearre gebouwen wenje, is opfang regele.


title: Waarpraatsje: ritich en op ’e nij wiet

maintext:
DE JOUWER – Nei ien drûge dei set it woansdei wer op in reinen.
Yn de nacht fan tiisdei op woansdei rekket de loft berûn en sil it reine. De temperatuer sakket oant in pear graden boppe it friespunt. De wyn is súd oant súdwest en swak oant matich. Letter yn ’e nacht hellet de wyn wat oan. Woansdei is de loft berûn en sil it noch in skoft reine. Letter is in glimp fan de sinne net útsletten mar der falle ek wat buien. De súdwestewyn is matich oant frij krêftich. Letter komt de wyn út it westen. It wurdt sân of acht graden. Tongersdei is de loft meastentiids berûn en falle der in pear buien, miskien wol mei wat winterske delslach. De westewyn is oer it generaal matich. Mei fiif graden wurdt it wat kâlder.
Nei tongersdei bliuwt it ritich en leit de tempeartuer oerdei om de seis graden hinne.
Jan Brinksma


title: Gedicht: Kabeltsjeleafde

maintext:
Kabeltsjeleafde
Ik learde har kennen op ynternet.
’t Wie tafal fansels dat ik der kaam,
mar ’k wie der fuort oan ferslave,
want no hie ik samar in faam.
Myn fantasije gong syn gong,
de leafde bleau net út
en omdat der oars neat wie,
joech ik it skerm in tút.
Ik wol dy hiel graach sjen,
dat typte ik meastal rillegau.
Ik wol witte wat ik sa leaf ha,
want faaks is it gjin frou.
Ik woe se earst op sicht,
want wat ik al net tsjinkaam bin;
sa wie der ien dy woe my trouwe,
foar in oaren wie ik te min.
Kabeltsjeleafde, ik ha ’t wol hân,
wurden efter glês binne it.
It jout in protte frustraasje
en dat is net goed foar ’t lid.
Fiberseks is neat foar my,
it hat gjin lekker liif;
kreas of net sa kreas,
der giet neat boppe in echt wiif.
Sjoerd F. Talsma


title: Klimaatbestindich Fryslân freget ynset fan elkenien

maintext:
In proefprojekt foar waarmtewinning út oerflakwetter, it weromkringen fan gniisgas en metaan dy’t frijkomme by de wettersuvering en in provinsjale fyzje op in Frysk klimaatlânskip. Dat binne guon aksjes út de dizze wike troch it deistich bestjoer fan Wetterskip Fryslân fêststelde klimaataginda En wat doen we morgen met water? Dêr binne de aksjes en maatregels foar in klimaatbestindich Fryslân yn 2050 yn beskreaun.
“It tanimmen fan delslach, de drûchte en it heger wurden fan de seespegelfreegje om in oar wettersysteem”, sei dykgraaf Paul van Erkelens. “Wetter moat mear de romte krije, sadat we slimme buien mei minder oerlêst en skea opfange kinne. En it wetterheinend fermogen fan de grûn moat ferbetterje.”
Mei-inoar oparbeidzje oan oplossingen
It klimaatbestindich meitsjen fan Fryslân en in part fan it Grinzer Westerkertier freget de ynset fan elkenien. Want oanpassingen yn it wettersysteem kinne mar foar in part yn de oplossing foarsjen. Bou fan klimaatbestindige wenwiken en oanpassingen yn besteande wiken binne nedich om wetter tydlik te bergjen of by drûchte krekt fêst te hâlden. Ynwenners en bedriuwen kinne sels ek maatregels nimme om by wetteroerlêst de skea safolle mooglik te beheinen. Yn it lanlik gebiet wol it wetterskip it petear oangean oer it brûken fan de leechste stikken lân, gefolgen fan krapte yn swietwetter en it fluggeroan sâlter wurden.
Klimaatstresstest
Wichtich helpmiddel is de klimaatstresstest foar it beboude gebiet. Dy digitale kaart makket it wetterskip mei de gemeenten en de provinsje. De kaart makket dúdlik wat de kwetsbere plakken binne foar hjitte en swiere buien. It wetterskip makket dit jier in stresstest foar it hiele lanlik gebiet. Sadree’t de resultaten beskikber binne, wol it wetterskip mei gemeenten in gebietsdialooch oangean mei belanghawwenden. Dêr komme de problemen en mooglike oplossingen yn oan ’e oarder.


title: WordCamp Noard-Nederlân yn Drachten

maintext:
Wurkje jo yn ‘e frije tiid of foar it wurk mei WordPress? Dan mei jo dit net misse! Op freed 9 en sneon 10 febrewaris wurdt der in WordPresskonferinsje organisearre yn De Lawei te Drachten, in saneamde WordCamp. In ideale kâns om mear te learen oer WordPress. Diel jo ûnderfingen en kom yn kontakt mei de dreaune en gesellige WordPressmienskip. Twa folsleine dagen al hielendal yn it teken fan it Open-Source Content Management Systeem (CMS) WordPress.
Sneon 10 febrewaris binne der alderhande ynformative lêzingen. D6erby is te tinken oan praktykfoarbylden foar de ûntwikkeling fan tema’s en plugins, ûntwikkelmetodyk, merkwurking, en noch folle mear. In dei om net te missen!
In dei earder, freed 9 febrewaris, stiet yn it teken fan gearwurking oan it WordPressprojekt. Under begelieding fan betûfte ‘kollega’s’ sil der wurke wurde oan alle dissiplines fan it WordPressprojekt. Tink dêrby oan koaden skriuwe of teste, fragen beantwurdzje op de online forums, it oersetten fan WordPress en it ferbetterjen fan de tagonklikens.
Der is mar rûmte foar 150 dielnimmers, dus wês der gau by.
Lokaasje: De Lawei Drachten.
9 febrewaris: Contributor day.
10 febrewaris: Konferinsjedei; besteande út lêzingen en keynotes.
Kaarten kostje € 30,-.
Mear ynfo, besjoch de webside: https://2018.noordnederland.wordcamp.org/
Wolle jo helpe om dy dei kostedekkend te meitsjen? Se sykje noch sponsoaren.


title: Kulturele-Haadstêdjier 2018 iepenet op trije pleinen tagelyk

maintext:
It sil heve. LF2018 set kommend wykein offisjeel útein
De wichtichste publyksynformaasje op in rychje:
Mei it Iepeningswykein set Arriva pendelbussen yn. Parkearje kin sneon 27 jannewaris de hiele dei op it P+R-terrein by WTC Expo oan de Heliconwei yn Ljouwert. Dat kostet seis euro. Mei it parkearkaartsje meie besikers fergees yn de pendelbus. Fan 15.00 oere ôf ride pendelbussen de besikers nei en fan it sintrum. De bus rydt yn elk gefal oant nachts 01.00 oere.
De offisjele iepeningshanneling begjint sneon om en de by 21.30 oere, tagelyk op it Wilhelminaplein, Aldehoustertsjerkhôf en Gouverneursplein.
In soad winkels yn it sintrum bliuwe sneon oant 21.00 oere iepen. Om 14.00 en 14.30 oere trede op tsien plakken, tusken it winkelend publyk, bern fan it projekt Adje Lambertz op.
Tusken 19.00 en 21.00 oere dogge sa’n 60 LF2018-projekten yn de Ljouwerter binnenstêd út ’e doeken wat der ferwachte wurde mei: de saneamde ‘2018previews’. ‘De Stormruiters’ hjit besikers wolkom mei Fryske hynders op de ynfalswegen nei de binnenstêd, der farre ferljochte skûtsjes en der binne ekstra yt- en drinkgelegenheden. De iepeningshanneling einiget om 22.15 om oere hinne. Oanslutend binne der afterpartys yn Schaaf City Theater, De Koperen Tuin en Neushoorn.
Ferskillende Fryske basisskoallen iepenje it wykein op freed 26 jannewaris troch mei-inoar it liet ‘Seis oere Thús’ te sjongen (om 12.00 oere). Jûns – tusken 19.00 en 22.00 oere – wurde op sawat twahûndert lokaasjes (musea en partikulieren) de 2018ferhalen ferteld. Mear ynformaasje dêroer stiet op 2018verhalen.nl.
Snein 28 jannewaris steane de premjêres fan in tal projekten fan LF2018 (ûnder mear de útstalling Beyond DaDa en De Stijl yn museum Drachten en de foarstelling Marijke Muoi yn de Grutte Tsjerke) sintraal.
Om alle besikers oan de binnenstêd sa goed mooglik paadwiis te meitsjen is der in digitale plattegrûn beskikber: Plattegrûn 2018. Op www.plattegrond2018.nl steane de grutste eveneminten mei alle ynformaasje oer it evenemint sels, de iepeningstiden, de foarsjenningen en de kuier- en ferkearsrûtes.
Wiidweidige publyksynformaasje oer It Iepeningswykein – mei ûnder mear ynformaasje oer de wykeinprogrammearring, en tagonklikens – stiet op https://www.friesland.nl/fy/kulturele-haadsted. Folgje dêrta Twitter (#LF2018) en Facebook (/LF2018).


title: Argentynsk-Nederlânsk bedriuw bout nije reaktor Petten

maintext:
In Nederlânsk-Argentynsk bedriuw sil de nije reaktor ûntwerpe en bouwe foar de kearnsintrale yn Petten. Dy moat oer sân jier in hast sechtich jier âlde reaktor ferfange. De kosten binne hûnderten miljoenen euro’s. In Frânsk en in Súd-Koreaansk bedriuw wiene ek yn ’e race foar de opdracht. De hjoeddeiske hegefluksreaktor produsearret medyske isotopen. Dat binne atomen dy’t radioaktyf makke wurde troch se te bestrieljen. Dêrnei kinne se brûkt wurde foar de diagnostyk en behanneling fan in grut tal sykten, wêrûnder in protte foarmen fan kanker.
It beslút om de hjoeddeiske reaktor te ferfangen waard yn 2012 naam. De ferâlderde reaktor moast yn 2010 twa kear in koarte tiid stillein wurde, wêrtroch’t ynternasjonaal in tekoart oan medyske isotopen ûntstie. De reaktor yn Petten is net allinnich wichtich foar Nederlân. Hy leveret wrâldwiid tritich persint fan de isotopen foar de behanneling fan ûnder oare kanker en hert- en iersykten. Europeeske sikehuzen binne foar santich persint ôfhinklik fan Petten.


title: Gemeente It Hearrenfean moat folle Frysker

maintext:
De ynwenners fan de gemeente It Hearrenfean binne fan betinken dat de gemeente te Nederlânsktalich is. Der soe folle mear romte komme moatte foar it Frysk. Dat docht bliken út in ûndersyk dat de gemeente útfiere litten hat. De eigen amtners wolle ek graach mear romte foar it Frysk.
Yn de gemeenterie wurdt hast allinne mar Nederlânsk praat. Dêr is gjin reden foar, Frysktaligen hawwe it rjocht om it Frysk te brûken, mar de kultuer is der net neffens.
Alle amtners fan de gemeente fersteane it Frysk, twa tredde praat de taal en in fearn kin it Frysk skriuwe. Dochs wurdt it Frysk amper brûkt yn de amtlike organisaasje. De amtners soene dat wol oars hawwe wolle.
De gemeente en de provinsje ynvestearje de kommende jierren yn kursussen foar amtners en yn it oersetten fan teksten yn de Fryske taal. De Fryske taal moat as “kâns” sjoen wurde, sa skriuwt it kolleezje fan boargemaster en wethâlders yn de nota Fierder mei Frysk.


title: Goud foar Ronald Mulder

maintext:
Ronald Mulder hat op it EK ôfstannen yn Ruslân goud helle op ‘e fiifhûndert meter. De 31-jierrige reedrider fersloech de Rus Koelizjnikov en de Fin Mika Poutala mei in tiid fan 34,80.
Michel Mulder bedarre op plak sân mei in tiid fan 35,23. Hein Otterspeer die net mei, om’t er lêst hie fan ‘e rêch.
De ôfstânswedstriden yn it Russyske Kolomna wurde dit jier foar it earst riden foar in Europeeske titel.


title: Wer te folle snie yn Alpen

maintext:
Te min snie is net goed foar de wintersport, mar te folle kin ek in probleem wêze. Foar de twadde kear dizze moanne sitte tûzenen skileafhawwers fêst yn ’e mondêne Switserske skioarde Zermatt, op 1600 meter hichte. Der leit twa meter snie yn it doarp. Yn de Eastenrykske Alpen binne ek problemen. Yn St. Anton kinne wintersporters mar beheind it doarp yn en út. Inkeld auto’s mei sniekeaten meie de dyk op. Dêrneist wurde wintersporters mei bussen ûnder begelieding fan de plysje en de brânwacht nei de delte brocht. In protte treinen yn Eastenryk binne útfallen fanwege lawinegefaar.
Njoggentûzen toeristen fêst
It treinferkear nei Zermatt leit stil fanwege it lawinegefaar. Sûnt sneon jildt dêrfoar it heechste warskôgingsnivo. De tagongsdyk nei it skidoarp is ôfsletten. Njoggentûzen minsken kinne dêrtroch net fuort. De iennichste manier om noch fuort te kommen wie mei in helikopter, nei it seis kilometer fierderoplizzende plak Täsch. Kaartsjes dêrfoar wiene gau útferkocht en by it lâningsplak ûntstiene al gau lange rigen. Mar foar de minsken dy’t dêryn stiene waard it in teloarstelling, want de helikopterflechten waarden fanwege it minne waar al gau staakt.
Wintersporters op wei nei Zermatt hawwe te hearren krigen dat se better op syk gean kinne nei in oar sliepplak. Skyen is der ek net mear by foar de strâne wintersporters. Fan de 360 kilometer piste is net mear as fjirtjin kilometer iepensteld. Op guon plakken leit mear as trije meter snie. De problemen binne noch lang net oer, want yn de nacht fan snein op moandei is opnij in dik pak snie fallen.
Matterhorn
Zermatt leit oan ’e foet fan de wrâldferneamde Matterhorn. Foarich wintersportseizoen telde de reio mar leafst 1,1 miljoen oernachtings. De measte gasten kamen út Switserlân, Dútslân, Grut-Brittannië en Amearika. Yn it doarp wenje normaal 5500 minsken.


title: Sân Europeeske regio’s om ’e tafel by start Kulturele Haadstêd

maintext:
Fertsjintwurdigers út seis Europeeske lannen en regio’s binne nije wike te gast by de iepening fan Kulturele Haadstêd Ljouwert-Fryslân 2018. Malta, de Faeröer eilannen, Wales, it Spaanske Baskelân, it Dútse Sleeswyk-Holstein en it Ierske Galway binne mei in minister, boargemaster of oare fertsjintwurdiger oanwêzich. Hja nimme mei Fryslân as sânde regio, diel oan in minykonferinsje oer ûnder mear oer taal en kultuer yn Europeeske regio’s.
It ynternasjonale selskip is útnûge troch kommissaris fan de Kening drs. A.A.M. Brok. Hy fynt it fan belang dat regio’s yn Europa haren ûnderfiningen útwikselje. Dat dogge se op freed 26 jannewaris yn Ljouwert.
De groep sil op freed en sneon ek in oantal plakken yn Fryslân besjen. Se komme by Holwert oan See, Tresoar en it nije taalgebou Obe yn Ljouwert. It is de bedoeling fan de hear Brok dat it net by ien moeting bliuwt, mar dat it selskip tenei faker kennis dielt, ek oer oare saken.
Der is socht nei regio’s mei in sterke identiteit en in eigen taal, dy’t streekrjocht mei Kulturele Haadstêd te krijen hawwe of dy’t wat mear distânsje ha. Malta is dit jier mei Valletta ek Kulturele Haadstêd fan Europa, Galway is it yn 2020, San Sebastián wie it yn 2016.


title: De opstutsen middelfinger fan Lutz Jacobi

maintext:
“Lutz Jacobi neemt ons mee in de flow van de campagne in Leeuwarden” skriuwt de PvdA yn in advertinsje yn de Meppeler Courant. De advertinsje kundiget in lêzing fan ‘e Fryske politika yn Meppel oan. Der stiet lykwols in nuver logo by.
It PvdA-logo is in reade roas mei yn ‘e midden in oprôle fûst. Yn de advertinsje wie dy fûst lykwols ferfongen troch in opstutsen middelfinger, wat in obseen gebeart is.
Neffens Jolanda Voetelink fan ‘e Meppelske PvdA-fraksje hat de partij wol it goede logo oanlevere. RTV Drenthe socht út wat der bard wie. It die bliken dat it oanlevere logo net foldie oan ‘e technyske easken. In advertinsjemeiwurker fan ‘e krante hat doe op eigen manneboet in PvdA-logo fan ynternet helle en oer de kop sjoen dat it in bewurke ferzje dêrfan wie. Dy is by de advertinsje bedarre. De flater waard earst opmurken doe’t de krante al printe wie.
Dit is de advertinsje dêr’t it om te rêden is:


title: It Frysk Museum en moaie sifers

maintext:
It Frtsk Museum yn Ljouwert hat in tige suksesfol jier meimakke. 145.000 minsken kamen nei it museum yn 2017, folle mear as de beëage 100.000. It hege sifer is te tankjen oan de grutte útstallingen dy’t it museum organisearret yn it ramt fan Ljouwert-Fryslân Kulturele Haadstêd fan Europa 2018.
Publyksleafste Alma-Tadema, klassike ferlieding (besifere mei in 8,6) wie te sjen fan 1 oktober 2016 oant en mei 7 febrewaris 2017 en waard yn fjouwer moanne tiid 158.000 kear besocht (wêrfan 54.400 kear yn 2017). Mata Hari: de mythe en het meisje iepene op 14 oktober 2017. De útstalling oer de Fryske femme fatale luts oant no ta mear as 37.000 besikers en stiet noch oant en mei 2 april 2018. It museum riedt folop de grutte útstallingen yn 2018 ta: Phantom Limb: art beyond Escher, Escher op reis en Rembrandt en Saskia.
Mata Hari: de mythe en het meisje
Presys hûndert jier nei har dea waard in grutte útstalling oer Mata Hari iepene. Yn twa-en-in-heale moanne kamen 37.000 minsken yn ’e kunde mei it famke efter de myte. De útstalling waard troch NRC besifere mei fjouwer stjerren en krige in soad ynternasjonale oandacht. Under mear The New York Times, The Washington Post, The Guardian, El Pais en de BBC bestegen omtinken oan de eksposysje.
Utstallingen
Yn 2017 waarden tolve gruttere en lytsere útstallingen iepene. Sits, katoen yn bloei (11 maart oant en mei 10 septimber 2017), oer it blommige, hânbeskildere katoen út India, wie populêr by it publyk en waard besifere mei in 8,4. It Frysk Fersetsmuseum joech trochgeand omtinken oan de skiednis fan de Twadde Wrâldoarloch en de Holocaust. De hjoeddeistige keunsteksposysje Beladen Landschap (4 febrewaris oant en mei 5 juny 2017) heakke in bysûndere diminsje ta oan dat ferhaal. Der wiene dêrneist noch seis lytsere presintaasjes mei hjoeddeiske keunstners út Fryslân mar ek fan fier dêrbûten. De fêste útstalling Ferhaal fan Fryslân krige in opfrisbeurt en waard op 1 april wer iepene. It ferhaal fan Fryslân is no foar elkenien op eigen mobyltsje nei te gean troch in fergeze hark-app.
Alma-Tadema, klassike ferlieding
Yn de binnen- en bûtenlânske media wie der folop omtinken foar Alma-Tadema, klassike ferlieding, oer ien fan de suksesfolste skilders fan de 19de iuw. It NOS-Journaal bestege fjouwer kear omtinken oan de eksposysje, de Volkskrant neamde him ‘magnifyk’, The Guardian fûn har ‘epic’, wylst it Italiaanske La Stampa ‘magistrale’ brûkte. The Huffington Post neamde de útstalling ‘dazzling’. De totale mediawearde fan Alma-Tadema, klassike ferlieding wie goed 4,2 miljoen euro. Yn Wenen en Londen hat de útstalling ek wurdearring fan besikers en priizgjende kritiken krige. Nei Ljouwert wie de útstalling oanslutend te sjen yn it Belvedere yn Wenen en luts dêr 95.095 besikers. De tredde en lêste wie Leighton House Museum yn Londen. Yn dat lytse mar dochs wichtige museum, yn it eardere wenhûs-atelier fan de skilder Frederic Leighton, kamen 34.000 besikers te sjen. De útstalling is nominearre foar de 2017 Global Fine Art Awards (GFAA) yn de kategory ‘Best Impressionist and Modern – Solo Artist’. Yn 2015 wûn de útstalling al de twajierlikse Turing Toekenning foar it bêste útstallingsplan fan in Nederlânsk museum. De merkekampanje waard ek nominearre foar de Cultuurmarketing Awards 2017.
Ekonomyske wearde
Ut ûndersyk docht bliken dat 71% fan de museumbesikers ôfkomstich wie fan bûten de provinsje (mar wol út Nederlân). Fan harren kaam 60% spesjaal foar it museum nei Fryslân. Trochinoar joegen dy € 67,- yn de stêd en de provinsje út. Dat betsjut dat it Frysk Museum yn 2017 61.770 ekstra besikers nei Fryslân luts en sa soarge foar in kaptaalynjeksje fan € 4.138.590,- yn de lokale en regionale ekonomy. Boppedat bleau sawat 26% fan dy besikers yn trochsneed 1,6 nachten te sliepen. Sa soarge it museum foar mear as 25.600 oernachtingen yn Fryslân yn 2017.
Ferbertere imago
Begjin 2017 liet it museum in lanlik imago-ûndersyk dwaan troch NBTC-NIPO Research. 7% fan de Nederlanners joech spontaanwei oan it Frysk Museum te kennen. It Noardbrabânske Museum waard like faak neamd. Yn 2012, doe’t it museum noch op de âlde lokaasje siet, neamde 4% it Fries Museum spontaanwei. By in fraach nei de bekendheid joech 33% oan it museum te kennen. Dêrmei is it museum lanlik sawat like bekend as it Noardbrabânsk Museum (35%) en it Drints Museum (38%). It Frysk Museum hat in posityf imago ûnder Nederlanners en wurdt sjoen as persoanlik, libben en eigentiids. Under de Friezen is it imago de ôfrûne jierren ferbettere. Yn 2012 fûn 29% it museum (reedlik) libben en yn 2017 wie dat mar leafst 55%. Opfallend is dat minsken dy’t de útstalling oer Alma-Tadema besocht hawwe, it museum positiver achtsje as minsken dy’t dy net besocht hawwe. Mar leafst 64% fan de Tademabesikers fynt dat it Frysk Museum in nasjonale útstrieling hat, foar 31% oer fan de minsken dy’t de útstalling net besocht hat. 89% fan de minsken dy’t de útstalling ken, jout oan it museum (nei alle gedachten) nochris op te sykjen. It sukses fan Alma-Tadema sil sa noch jierrenlang trochwurkje.
Kolleksje
Mei tank oan it Deltaplan Digitalisering Kolleksje Fryslân, ynset troch Tresoar, hat it Frysk Museum grutte sprongen meitsje kinnen mei it digitalisearjen fan de kolleksje. Goed 65% fan de kolleksje is no fan in foto foarsjoen, in stiging fan 71% ferlike mei ferline jier. Yn april 2015 hie mar 23% in fotoke.
Edukaasje
It enoarme edukaasjeoanbod soarge yn 2017 foar mear as 12.500 skoallbesiten, foaral út it primêr ûnderwiis. Yn maart en april hawwe 40 groepen 7 en 8 fia Keunstmenu Ljouwert it Frysk Fersetsmuseum besocht. Yn de hjerst kamen nochris mear as 40 groepen nei Ferhaal fan Fryslân. Nei ôfrin fan dy besite hawwe de skoalbern in wite fitrinekubus folle mei eat wat sy wichtich fine om te bewarjen. It resultaat dêrfan is te besjen yn de eksposysje Us Kubus oant en mei 6 jannewaris 2019. Sawat 1.000 learlingen en dosinten besochten Mata Hari, de mythe en het meisje en makken gebrûk fan de web-app dy’t it museum dêrfoar makke. Boppedat besochten mear as 4.800 bern en jongelju it museum selsstannich. Se kamen foaral foar de aktiviteiten yn de skoalfakânsjes. Yn totaal organisearre it museum dit jier 186 aktiviteiten foar jong en âld, dy’t de drompel mei it museum ferlege of ferdjipping bean hawwe. Sawat 4.500 besikers diene mei oan de aktiviteiten, lykas de útferkochte sits-workshops, lêzingen troch saakundigen op it mêd fan Mata Hari en ferskate keunstworkshops.
Webside
It hiele jier troch waard de webside 475.000 kear besjoen. Nei de hiemside waard de útstallingsside fan Alma-Tadema it meast besjoen. Op de sosjale media groeide it berik fan it museum. Op Twitter kaam it tal folgers sels op 12.240 en op Facebook behelle it museum 22.370 likes. Der waarden mear as 1800 artikels oer it museum útbrocht yn printe media, mei in advertinsjewearde fan € 3.630.213.
Saaklik
Aegon is dit jier de earste kommersjele partner fan it Fries Museum wurden. Op 10 maaie 2017 tekenen Aegon en it museum yn Ljouwert in mearjierrich partnerskip. Yn 2017 en 2018 wurkje it museum en Aegon nau gear om mei de grutte útstallingen oer Mata Hari en M.C. Escher in breed publyk te berikken. Neist it partnerskip mei Aegon hat it museum 37 saaklike freonen. De partikuliere freoneklup fan it museum hat no al 640 leden dy’t it museum finansjeel en moreel stypje. Mei-inoar drage se jierliks sa’n 100.000 euro by oan bysûndere projekten yn it museum.
Ljouwert-Fryslân kulturele haadstêd 2018
Mei ‘Mata Hari: de mythe en het meisje’ en ‘Escher op reis’ makket it Frysk Museum diel út fan it haadprogramma fan Ljouwert-Fryslân Kulturele haadstêd 2018. Fan 26 jannewaris 2018 ôf presintearret it museum dêrneist ‘Phantom Limb: Art beyond Escher’, ynspirearre op de prinsipes efter it wurk fan Escher. Yn dy útstalling presintearje tsien hjoeddeistige keunstners út binnen- en bûtenlân in alternative werklikheid. It Frysk Museum slút 2018 ôf mei in útstalling oer Rembrandt en syn Saskia, te sjen fan 24 novimber ôf.


title: Boete foar Belvilla foar misliedende priisfermelding

maintext:
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) leit @Leisure BR BV in boete op foar it misliedend fermelden fan prizen op syn webside belvilla.nl. De leechste prizen dy’t foar it boeken fan fakânsjehuzen op de websiden neamd waarden doogden net. It die bliken dat in fakânsjehûs foar dy leechste priis, net te boeken wie. Konsuminten waarden ek mislaat oer de ferplichte bykommende kosten. De ACM leit @Leisure BR BV dêr in boete op fan 325.000 euro foar op.
Cateautje Hijmans van den Bergh, bestjoerslid ACM: “Konsuminten hawwe rjocht op dúdlike prizen. Sa kinne se de ferskate oanbiedings goed ferlykje. En ûndernimmers kinne earlik mei-inoar konkurrearje. Dêrom is dúdlikheid oer de prizen in oandachtspunt foar de ACM.”
Dúdlike prizen
De ACM set him al tiden yn foar dúdlike prizen yn de reisbrânzje. Utgongspunt dêrby is dat de reis of it fakânsjehûs boekt wurde moatte kin foar de priis dy’t neamd wurdt. By it sykproses moatte de bykommende kosten korrekt en dúdlik genôch te sjen wêze. De kosten dy’t net te mijen binne, moatte yn de priis opnaam wêze. De prizen yn advertinsjes en op de webside moatte reëel wêze. Men moat in hûs boeke kinne foar de leechste priis dy’t yn de advertinsje stiet. As dat net it gefal is, is de priis misliedend.
Oertrêding
De ACM hie @Leisure BR BV earder al wiisd op net krekte en misliedende prizen op www.belvilla.nl. De ACM leit it bedriuw dêr no in boete foar op. It is de earste kear dat de ACM dat neffens de yn 2016 oanpaste boetebeliedsregels docht. De ACM kin no hegere boeten oplizze.


title: Tekener fan ‘Flippie Flink’ ferstoarn

maintext:
De Amerikaanske striptekener Mort Walker (94) is ferstoarn. Walker is foaral bekend as geastlik heit fan de loaie soldaat Flippie Flink (Beetle Bailey). Oarlochsfeteraan Walker betocht Flippie Flink yn de jierren fyftich. Earst spile de soldaat in rol yn in oare strip, mar letter besleat Walker om Flippie syn eigen searje te jaan. De striprige rint noch hieltyd, al tekene Walker de lêste jierren net alles sels.
Walker sei dat it súkses fan Flippie Flink te tankjen wie oan syn lak oan autoriteit. “De measte minsken binne tsjin autoriteit. Flippie gie altyd tsjin syn mearderen yn. Ik tink dat in protte minsken har dêryn ynlibje koene”, fertelde er yn in fraachpetear yn 2000. De strips fan Flippie Flink binne wrâldwiid yn mear as 1800 kranten ferskynd. Yn Nederlân stiene se jierrenlang yn it tydskrift Pep. Tsjintwurdich binne se te finen yn de Eppo. Walker makke ek de strip De Familie Achterop, tegearre mei tekener Dik Browne. De strip stie jierrenlang op it wykblêd Margriet.


title: Waarpraatsje: frij rêstich en myld

maintext:
DE JOUWER – It mylde ‘winter’waar fan de lêste dagen hâldt foarearst oan.
Freed is de loft berûn en kin it dampich wêze. It is net hielendal wis oft it drûch bliuwt. De sinne sille we, sa goed as, net sjen. De súdwestewyn is swak oant matich. It wurdt sân graden. Yn de nacht fan freed op sneon is der op ’e nij kâns op damp waar. De wyn is ek dan súdwest en swak oant matich. Mei twa graden leit de temperatuer krekt boppe it friespunt.
Sneon kin it earst dampich wêze. In glimp fan de sinne is net útsletten. Yn ’e rin fan de dei nimt de bewolking ta en kin der wat rein of storein falle. De súdwestewyn is matich; by de kust lâns en boppe de Iselmar letter krêftich oant hurd.
Snein is de loft ek berûn en bliuwt it net hielendal drûch. De wyn komt út it westen en is matich oant krêftich. Mei njoggen graden is it myld foar de tiid fan it jier.
Nei it wykein feroaret der net folle. It wurdt wol stadichoan in bytsje kâlder.
Jan Brinksma


title: Feie Fonyk: Arke

maintext:
Minsken leauwe de gekste dingen. Sa binne der bygelyks minsken dy’t leauwe dat de Arke fan Noach út it bibelske Genesisferhaal wier bard is en op de berch Ararat yn Turkije te lâne kommen is. Der skine bewizen te wêzen dat der op in pear tûzen meter hichte oerbliuwsels fan in grut skip lizze. In pear tûzen meter hichte en dan in skip. In skip dêr’t neffens it ferhaal alle dieren fjouwer moanne lang in plak yn fûnen om te oerlibjen mei Noach en syn famylje. Hoe gek kinne jo wêze.
Hast berneboeken mei plaatsjes dêr’t oaljefanten, siraffen en liuwen kreas twa oan twa de planke oer rinne om yn it skip te kommen. It plaatsje by dizze kollum komt fan de stichting Holyhome.nl. Dat is in organisaasje fan minsken dy’t mei de bêste bedoelingen, teminsten dat nim ik oan, it folk warskôgje wolle dat it net goed komt mei de wrâld. In lyts stikje fan harren side.
Aan het einde van de tijd wordt onze tegenwoordige wereld vernietigd
“Een nieuwe hemel en een nieuwe aarde zal er voor in de plaats komen. ‘Dan zal de hemel met een vreselijk lawaai vergaan; de elementen zullen door vuur worden verteerd en de aarde zal, met alles wat erop gebeurt, bloot komen te liggen. Als u eraan denkt dat alles verteerd zal worden, hoe heilig en zuiver moet u dan wel leven! U moet vol verwachting naar die dag toeleven en eraan meewerken dat hij gauw komt. Op die dag zal de hemel door vuur verteerd worden en zullen de elementen door de vlammen smelten. Maar waar wij eigenlijk naar uitkijken, dat zijn de nieuwe hemel en de nieuwe aarde, die God beloofd heeft. Daar zal alles goed en rechtvaardig zijn’. (2 Petrus 3:10-13).”
Op harren ynternetside wurdt it ferhaal fan Noach mei in soad plaatsjes neiferteld foar bern. No liket my dêr op himsels neat op tsjin. Ik bedoel mar: wy fertelle de bern ferhalen oer kabouters, heksen en dieren dy’t prate kinne. It wurdt wat oars as folwoeksenen dy’t gewoan by harren ferstân binne, dy bibelske ferhalen foar wier oannimme.
Ien fan dy minsken is oannimmer Johan Huibers. Hy hat de Arke fan Noach neiboud, in replika. Mei dy saneamde ferhale-arke, dy’t 70 x 10 x 13 meter mjit, wol er de minsken de wearde fan it bibelske Noachferhaal útlizze. Doe’t Huibers 33 jier wie krige er in dream dat hiel Noard-Hollân ûnder wetter kaam te stean. Dêrnei fielde er him roppen om in arke te bouwen. Undertusken hat er in twadde gruttere arke boud.
Wat my ynnimt foar de man is syn wurkkrêft en entûsjasme. Yn fideofilmkes fan sa’n twa minuten leit er freonlik út hoe’t dat koe mei al dy dieren. Neffens Johan Huibers naam Noach 1600 soarten dieren mei. Sa naam er ien pear bearen mei, ien pear hûnen, mar sân pear kij, gjin grutte krokodillen, mar lytse noch jonge dieren, gjin grutte folwoeksen oaljefanten, want dy soene troch de flier sakje, mar in pear jonge lytse bisten. It is eins ûnbegryplik dat hjir in folwoeksen man sit, dy’t yn in pear jier tiid kâns sjocht om sa’n skip te bouwen en by steat in om lytse begryplike fideofilmkes op youtube te krijen, dat sa’n man sokke healwize ferhalen fertelt en der blykber sels yn leaut.
Oant no ta hie ik my nea ferdjippe yn dy arke en der nea hinne west. It skynt aardich te wêzen. Troch de stoarm fan ferline wike rekke de saneamde ferhale-arke los en hy dreau tsjin oare skippen oan, dy’t no skeind binne. Dat barde yn de haven fan Urk.
Wat moatte wy mei dat Noachferhaal en mei de kristen-fûnemintalisten dy’t mei sokke folslein ûnbegryplike ûnsin komme. Ik diel ien konklúzje fan harren. As is sa trochgiet as no, komt it net goed mei ús ierde. It minskdom fokt mar raak en der komme fierstente folle minsken. Dat sil ta rampen liede. Spitigernôch hawwe de lju dy’t it ferhaal fan Noach as wier beskôgje net selden in hokfol bern, omdat se it “gean hinne en fermannichfâldigje jim” út itselde boek Genesis mar al te graach serieus nimme. Se soene it nije jier goed begjinne kinne troch dêrmei op te hâlden.


title: Nije roman Ferdinand de Jong

maintext:
Boekoankundiging
Op 9 febrewaris wurdt yn Thialf de nije roman fan Ferdinand de Jong preintearre.
Yn de maitiid fan 2015 reizge De Jong mei in wurkbeurs fan it Nederlands Letterenfonds nei de noardlikste iishal fan de wrâld yn Dudinka. Oan de igge fan de machtige rivier de Jenisej ûnderfûn er de waarmte en gastfrijheid fan de minsken yn de bittere Sibearyske kjeld. It resultaat fan dy reis is de aventoerlike iishockeyroman De tredde perioade, oer leafde, sport, in kar meitsjen en dêrfoar stean.
Rodion Zakirov makket nei in drege perioade yn syn libben in nije start. Syn gefaarlik oantreklike buorfrou Lara Fedorova fynt him sliepend tusken lege drankflessen en nimt him op sleeptou. Fan de metropoal Moskou ferhuzet er nei Norilsk, boppe de poalsirkel, yn it uterste noarden fan Sibearië. Dêr komt er yn in kompleet oare wrâld telâne en rekket er fereale op de moaie stewardess Darya Orlova. Al gau docht bliken dat har soan Pavel mar ien ding wol: iishockeyer wurde. As dúdlik wurdt hoe grut oft syn talint is, set dat harren libben op ’e kop.
‘You miss 100% of the shots you don’t take.’ 99
Ferdinand de Jong is skriuwer en kollumnist, ûnder mear foar iishockeyclub de Unis Flyers en SC Hearrenfean. De tredde perioade is syn sechsde roman.
Boekgegevens
Ferdinand de Jong, De tredde perioade
Bornmeer ISBN: 978 90 5615 440 0
Paperback, 272 siden
NUR: 524/340
Priis: € 19,50


title: Poppeteäter en foarlêzen op Nasjonale Foarlêsdagen

maintext:
Foarlêzen oan pjutten en beukers wichtich
Mei de Nasjonale Foarlêsdagen genietsje pjutten en beukers folop fan it poppeteäter Tijger ligt ENORM in de weg! Fan 24 jannewaris ôf wurde se yn bibleteken, berneopfang en pjutteboartersplakken foarlêzen troch lêskonsulinten fan de Biblioteek. Dy stimulearret sa it foarêzen oan bern dy’t sels noch net lêze kinne. It foarlêze ferheget de it nocht oan lêzen en de taalûntjouwing fan jonge bern én de bân tusken âlder en bern.
It ferhaal trochlibje
Pjutten en beukers dûke yn it Printeboek fan it Jier, Ssst! De tiger sliept fan Britta Teckentrup. Yn it ferhaal wolle alle bisten by harren freon tiger lâns, mar dy sliept en leit ôfgryslik yn it paad. Hoe losse se dat op? Lokkich hat kikkert in idee: as se goed harren bêst dogge, kinne de bisten mei in ballon oer tiger hinne sweve. Sil dat slagje? It ferhaal is spannend, boartlik en giet oer sliepen, freonskip, ferrassingen en jierdei fieren. De kommende tiid blaze sawat twatûzen bern yn Noard-Fryslân tsjin ballonnen en aaie se de tiger; sa belibje se it ferhaal troch en troch. Foar bern dy’t it ferhaal thús nochris belibje wolle, komt it printeboek út yn in miny-edysje ynklusyf app foar € 4,95. Sjoch foar foarlêstips, printeboeken en noch folle mear op www.ontdekdebieb.nl.
Prachtich poppeteater
Spesjaal foar de Nasjonale Foarlêsdagen makket Inkipinki de foarstelling Tijger ligt ENORM in de weg! Yn dat poppeteäter mei muzyk, komme pjutten en beukers yn ’e kunde mei de tiger dy syn jierdei it is, syn bistefreonen en de goede ideeën om oer de tiger hinne te kommen. Bern (en harren âlden fansels) dy’t witte wolle oft it slagget, binne fan herten wolkom by de fergeze foarstellingen yn de biblioteken. De foarstellingen duorje sa’n healoere en binne sneon 27 jannewaris om 14.00 oere yn Frjentsjer, snein 28 jannewaris om 15.00 oere yn Dokkum, tiisdei 30 jannewaris om 16.00 oere yn Sint-Anne, tongersdei 1 febrewaris om 15.00 oere yn De Westereen en sneon 3 febrewaris om 14.00 oere yn Nes-Amelân.
Foarlêze en fergees liene
Foarlêzen is wichtich foar de ûntjouwing fan bern. It priket de fantasy en kreativiteit en se dogge it letter better op skoalle. Boppedat is it ek nochris hiel aardich foar bern én âlder. Meiwurkers fan de Biblioteek helpe de âlden graach om út te finen watfoar boek it bêste by it bern past. In biblioteeklidmaatskip foar bern oant 18 jier is fergees. Pjutten en beukers dy’t tusken 24 jannewaris en ein maart lid wurde, krije in aardich Tigerpopke kado (salang as de foarrie it talit). Foar folwoeksenen is der al in abonnemint om yn ’e kunde te kommen fan trije moanne foar € 12,50.


title: Utstalling ‘Ienkennich lânskip’ yn De Roos van Tudor

maintext:
Wat driuwt in dichter? Wat besielet in fotograaf? Eppie Dam en Gijs Dragt stelden de fraach en seagen wat der oerbleau fan ynklonken lân. Sjoch sels mei en ûndergean Ienkennich lânskip – Fryslân keunstsinnich ferwurde en ferbylde – acht wike yn de galery en foar altyd te boek. Leau jim eigen eagen as se har ferwûnderje. Der giet in wrâld iepen yn de Roos van Tudor.
Fan 20 jannewaris oant en mei 3 maart is yn Galery De Roos van Tudor yn Ljouwert de útstalling Ienkennich lânskip te sjen. Tagelyk ferskynt de dichtbondel Ienkennich lânskip fan Eppie Dam mei foto’s fan Gijs Dragt. It boekwurk lit yn tachtich siden sjen hoe’t Dam en Dragt it Fryske lânskip observearje en belibje. De gedichten binne yn it Frysk skreaun en foarsjoen fan in oersetting yn it Nederlânsk. Der stean 41 fotobylden yn it boek. De bondel is makke foar Lân fan Taal, ûnderdiel fan Ljouwert-Fryslân 2018.
Galery De Roos van Tudor
Iewâl 47-49
8911 GR Ljouwert
058 – 2161636
Iepen op tongersdeis en freeds fan 13.00 – 17.00 oere en sneons fan 11.00 – 17.00 oere.
Sjoch ek op: www.roosvantudor.nl.


title: Programma iepeningswykein Lân fan taal

maintext:
Ymposante bylden en sprekbeurten op boaten
Ljouwert – It earste wykein fan febrewaris wurdt Lân fan taal iepene mei in fergees tagonklik festivalwykein. It begjint op freedtejûn mei de premjêre fan ‘Foarlopich lân / Voorlopig land’, in meartalige fideoprojeksje op de Aldehou. Op sneon 3 febrewaris hâldt Tresoar iepen hûs en op snein 4 febrewaris foeget DNALWD2018 in bysûnder ramtwurk mei buiskes ta oan it DNA-keunstwurk. Yn de Prinsetún set freed it ‘Spreekbotenfestival’ útein, dat yn gearwurking mei Explore The North organisearre wurdt en oant en mei snein duorret.
Fideokeunstwurk ‘Foarlopich lân / Voorlopig land’ is in gelegenheidsgearwurking, spesjaal foar Lân fan taal. Dichter Tsead Bruinja skreau de tekst en sjonger/kabaretier Herman van Veen komponearre dêr elektroanyske muzyk by. Keunstner Jules van Hulst makke op syn bar de bylden, tasnijd op dy muzyk. Herman van Veens reaksje op de bylden: “indrukwekkend, bizar helder, past als een hand.” Bruinja hat de tekst dy’t er skreau foar ‘Foarlopich lân’ opnommen yn syn nije, twatalige bondel Hingje net alle klean op deselde kapstôk / Hang niet alle kleren aan dezelfde kapstok’, dy’t er 2 febrewaris nei ôfrin fan de premjêre presintearje sil.
Sprekboatefestival (start op freed)
Tsead Bruinja makket diel út fan it ‘Spreekbotenfestival’, dat yn de Prinsetún is. Op en om boaten hunne en yn De Koperen Tún programmearret Explore the North muzyk, literatuer en in searje sprekbeurten. Under oaren skriuwster/ferslachjouwster Nynke de Jong is te gast. Explore the North hat op freedtejûn ‘The Jerry Hormone Ego Trip’ programmearre, in band dy’t Nederlânsktalige ferskes sjongt oer ûnder oare de ‘Kaketoekan’, in medisynman en suskes fan freonen dy’t ûndogensk binne. Oanslutend spylje en sprekke mear muzikanten en dichters en draait in DJ oant midnacht. Op freedtejûn binne it nije taalpoadium Obe, Tresoar en gemeentehûs (DNALWD2018) iepen foar publyk.
Iepen hûs (sneon)
Sneon hâldt Tresoar oerdei iepen hûs. De poëzymasines dy’t hiel 2018 draaie sille, wurde yn gong set, der wurde minykolleezjes jûn en it Histoarysk Reisburo wurdt iepene. Trochrinnend kinne kreative âlden en bern by Poëzyfantasy terjochte. It iepen hûs slút ôf mei in Literêre peepshow. Jûns giet om 19.00 oere yn in sfearfol ferljochte Prinsetún it festival fierder. Dy jûn fertelle ûnbekende en bekende sprekkers oer wat harren bûtengewoan fassinearret. Besikers rinne fan boat nei boat en litte harren ynspirearje troch 15 minuten duorjende sprekbeurten. De ûnderwerpen fertoane in bûnt ferskaat, fan ‘Blind vertrouwen op mijn geleidehond’ oant ‘Billie Holiday’ en ‘Hoe muziek werkt’.
Taallab foar bern (snein)
Op sneintemiddei 4 febrewaris feroaret de Prinsetún yn in ‘kunst-taal-lab’ foar bern. Dy meitsje ûnder begelieding fan taalleafhawwers yn trije stappen in sprekbeurt. In sintugekast jout ynspiraasje en in grut rêd jout in ûnferwachte draai oan elk ferhaal. Nei it ûndersykjen en meitsjen, meie bern it presintearje op teäterskip de Bald’r. Harren koarte sprekbeurten wurde oaninoar praat troch akteur Karel Hermans. Tuskentroch fertelt Peter Sijbenga oer de groep 8-musikal dy’t er skreaun hat, praat Tim Laning fan Grendel Games oer games en is der in koarte rap-ymprovisaasjefoarstelling te sjen. Yn it gemeentehûs sil om 13.00 oere it buiskesramtwurk fan de OBS Montessoriskoalle yn it DNALWD2018-keunstwurk set wurde. Dy skoalle hat yn 2016 meiwurke oan de alderearste DNA-pilot.
Lokaasjes en tiden
freed 2 febrewaris
20.00-20.20 oere: Premjêre projeksje Aldehou, Aldehoustertsjerkhôf
20.30-22.00 oere: Obe, Tresoar en gemeentehûs (DNALWD2018) iepen
20.30-00.00 oere: ‘Spreekbotenfestival’ yn Prinsetún (3 boaten en De Koperen Tuin)
sneon 3 febrewaris
10.00-17.00 oere: Gemeentehûs (DNALWD2018) iepen
10.00-21.00 oere: Tresoar en Obe iepen (lêste oant 23.00 oere)
15.00-18.00 oere: Iepen hûs yn Tresoar
19.00-00.00 oere: ‘Spreekbotenfestival’ yn Prinsetún (3 boaten en De Koperen Tún)
20.00-20.20 oere: Projeksje Aldehou, Aldehoustertsjerkhôf
snein 4 febrewaris
10.00-18.00 oere: Obe en Tresoar iepen
12.00-17.00 oere: Gemeentehûs (DNALWD2018) iepen
13.00-17.00 oere: ‘Spreekbotenfestival’ yn Prinsetún (3 boaten)
20.00-20.20 oere: Projeksje Aldehou, Aldehoustertsjerkhôf
Alles is fergees tagonklik. It is oan te rieden om by de boaten fan it Sprekboatefestival op ‘e tiid te kommen, want fol=fol.
Taal in 2018
Lân fan taal en Explore the North organisearje yn 2018 tegearre trije minyfestivals en op alle tredde tongersdeis fan de moanne in Taaltoer troch Ljouwert.


title: Wêrom hat it Nedersaksysk safolle wurden?

maintext:
“De wichtichste ûntdekking wie dat alle Nedersaksyske teksten folle langer wiene en in folle rikere wurdskat hiene as de Heechdútske.” Dat seit Sören Hoch, studint germanistyk oan de universiteit fan Göttingen. “De fraach wie: wêrom wie dat sa?”
Hoch en fjouwer stúdzjematen fan him folgen in kolleezje dêr’t se fyftjinde- en sechtjinde-ieuske teksten yn ferlykje moasten. Harren dosinte, perfester Heike Sahm, koe de fraach net beantwurdzje en yn oerlis besleaten de studinten om der in ûndersyksprojekt fan te meitsjen.
Dat die fertuten. De studinten kamen derefter dat it Nedersaksysk minder standerdisearre wie, sadat der wurden út ferskate dialekten yn te finen wie. Dat wie lykwols net de iennichste oarsaak fan ‘e rykdom fan it Nedersaksysk yn ferliking mei it Dútsk. De Nedersaksyske skriuwers hiene ek in oare opfetting oer fetsoen. Dat wie goed te sjen oan oersettings. As der yn it Dútsktalige tekst stie fan ‘Wiif, kom hjir ris’, dan waard dat yn de Nedersaksyske tekst al gau: “Bêste mefrou, soene jo miskien efkes nei my ta komme wolle?” Fierder waarden de Nedersaksyske teksten mei sin ‘moaier’ makke, troch wurden ta te foegjen, sadat se ek langer waarden.
It wie dreech wurk, sizze de studinten. Dat komt trochdat de teksten om 1500 hinne skreaun binne yn it Frakturschrift, in lettertype dat hjoed de dei allinne foar spesjalisten te lêzen is. De studinten moasten dêr earst oan wenne. Boppedat steane yn âlde teksten gauris ôfkoartings dêr’t men no net mear fertroud mei is. Alle wurden út de teksten waarden yn listen set om foar it Heechdútsk en Nedersaksysk apart te tellen hoefolle wurden oft elk fan beide talen brûkte. De fiif studinten hawwe der njoggen moanne mei dwaande west.
Frou Sahm is sa optein oer it ûndersyk dat hja subsydzje oanfrege hat om dermei troch te gean.


title: Kommisje MER oer miljeu-effektrapport wynpark Nij Hiddum-Hou

maintext:
“Ferdúdlikje de beoardieling fan de lûdshinder.”
De Kommisje MER hat it miljeu-effektrapport foar wynpark Nij Hiddum-Hou by de kop fan de Ofslútdyk yn Fryslân beoardiele. De kommisje advisearret om dúdliker oan te jaan hoe’t de lûdshinder bepaald en beoardiele is.
De ûnôfhinklike Kommisje MER is by wet ynsteld en advisearret oer de ynhâld en de kwaliteit fan miljeu-effektrapporten. De kommisje stelt foar elts projekt in wurkgroep gear fan ûnôfhinklike saakkundigen. De kommisje skriuwt gjin miljeu-effektrapporten. Dat docht de inisjatyfnimmer. It foech – yn dit gefal de provinsje Fryslân en de gemeente Súdwest-Fryslân – beslút oer it projekt. Sjoch ek www.commissie-mer.nl.
It plan
Wynpark Gooyum Houw BV en Nuon Wind Development BV wolle tegearre wynpark Nij Hiddum-Hou realisearje by de kop fan de Ofslútdyk. It park produsearret foldwaande enerzjy foar it jierlikse elektrisiteitsferbrûk fan goed 40.000 wenningen. In oantal besteande turbinen wurdt fuorthelle. Foar it projekt wurdt in Provinsjaal Ynpassingsplan fêststeld troch de provinsje Fryslân en in omjouwingsfergunning ferliend troch de gemeente Súdwest-Fryslân. Foardat de provinsje en de gemeente beslute oer it ynpassingsplan en de fergunning foar it wynpark binne de miljeugefolgen ûndersocht yn in miljeu-effektrapport. De provinsje en de gemeente hawwe de Kommisje MER frege om it rapport te beoardieljen.
It advys
Yn it rapport binne trije alternativen foar it wynpark ûndersocht dy’t faninoar ferskille yn oantal turbinen en yn de ashichte en de rotordiameter fan de turbinen. Op grûn fan dy ferliking wurdt keazen foar it alternatyf mei it lytste tal en de grutste turbinen. De alternativen soene op it punt fan lûdshinder net signifikant faninoar ferskille. Foar de kommisje is ûndúdlik op hokker ynformaasje de konklúzje oer de lûdshinder basearre is. Undúdlik is nammentlik hokker opstellings ferlike binne, hoe grut de noarmoerskriedings binne, hoe grut ferskillen by in legere lûdsbelêsting binne en of ferpleatsen fan turbinen liede kin ta minder oerskriedings.
De kommisje advisearret om it rapport oan te foljen mei ynformaasje oer de omfang fan de lûdshinder, ek ûnder de noarm, oer de wize wêrop’t dy hinder bepaald is en oer hoe’t it oardiel oer de effekten op de leefberens ta stân kaam is. De provinsje en de gemeente nimme de oanbefellings oer en sille de kommisje ek freegje om de oanfoljende ynformaasje te beoardieljen.


title: Ride op natueriis yn de Ryptsjerksterpolder

maintext:
Op de Ryptsjerksterpolder stienen de earste riders moandeitemoarn al op natueriis. Nei twa nachten froast is der in tin laachje iis, fan twa sintimeter. Genôch foar in pear echte fans. Trije manlju doarden it al oan op it stik ûnderstrûpte greide by Ryptsjerk. Omdat it yn de lijte leit, kin dêr faak al betiid riden wurde.
It iis is net geskikt om der manmachtich op te riden.
Boarne: Omrop Fryslân


title: Lichem Remon Bruinsma fûn yn wetter by de Prinsetún

maintext:
Yn it wetter by de Prinsetún yn Ljouwert is nijjiersdei it lichem fan Remon Bruinsma fan De Westereen fûn. De jonge waard al mist sûnt 1 desimber.
It stoflik omskot waard moandeitemiddei fûn troch in foarbygonger, dy’t mei de hûn te kuierjen wie. Plysje en brânwacht kamen manmachtich nei it plak fan de fynst. Nei de identifikaasje koe de plysje mei wissichheid sizze dat it om de 19-jierrige studint giet. In famyljelid hat Remon identifisearre.
Boarne: Omrop Fryslân


title: Olympysk kampioen Roberts mei skrik frij nei besmette tút

maintext:
In pasjonearre tút mei fiergeande gefolgen. De Amerikaanske topsprinter Gil Roberts waard tongersdei frijsprutsen fan dopinggebrûk, nei’t in yntym momint mei syn freondinne Alex Salazar him flink yn ’e problemen brocht hie. Der waarden ferline jier ferbeane middels fûn yn de urine fan Roberts nei in fakânsje yn Yndia. Roberts is goudenmedaljewinner op de 4×400 meter estafette by de Olympyske Spullen fan Rio yn 2016.
Syn freondinne rûn op in reis in ynfeksje op en naam dêrnei op oanrieden fan in alternative dokter in antibioatikakuer fan fjirtjin dagen, mar se hold it medisyngebrûk foar harsels. It medisyn is troch in tal flinke tuten mei syn freondinne yn Roberts syn lichem terjochte kaam. Om syn ûnskuld te bewizen liet de 28-jierrige Roberts de Frânske prefester Pascal Kintz ynfleane, waans ferklearring de Frânske tennisser Richard Gasquet om deselde reden oan frijspraak holp yn 2009.
Yn it lichem fan Gasquet waarden by in toernoai yn Miami spoaren fan kokaïne fûn en dat kaam neffens de tennisser troch in tal tuten mei in frou dy’t de drugs brûkt hie. Gasquet waard by einbeslút troch sporttribunaal CAS frijsprutsen, om’t ûndersyk nei it hier Gasquets ûnskuld bewiisd hie. Yn it hier fan de frou waarden nammentlik wol spoaren fan kokaïne fûn.


title: Prinsessehôf ljochtet kolleksje Aziatyske keramyk ta

maintext:
Rûnlieding Aziatyske keramyk
Woansdei 17 jannewaris jout konservator Eline van den Berg in bysûndere rûnlieding troch Keramykmuseum Prinsessehôf dat koartlyn op ’e nij iepene is. De dielnimmers ûntdekke de kolleksje Aziatyske keramyk fan it fernijde museum en de skiednis fan keramyk. Van den Berg leit út hoe’t ynsichten, smaak en techniken út it easten en westen inoar ynspirearren en dat hjoed-de-dei ek noch hieltyd dogge. De dielnimmers sille sjen dat op Sineesk keramyk faak ferhalen ôfbylde stean om in eventuele ûntfanger lok ta te winskjen, en se sille hearre hoe’t diggelguod yn Sina ûntstien is en hoe’t dat út Azië wei nei Nederlân kaam.
De rûnlieding begjint om 13.00 oere yn de hal fan it museum en duorret oardel oere. Meidwaan is fergees mei in museumkaartsje, oanmelde kin fia de webside fan it museum: www.princessehof.nl


title: Inisjatyfrike Friezen mei goede projektideeën socht

maintext:
Friezen mei in goed idee om de leefberens yn harren doarp, stêd of op harren eilân te ferbetterjen, kinne oant en mei 9 febrewaris 2018 subsydzje oanfreegje út it Iepen Mienskipsfûns. Mei dy subsydzjeregeling helpt provinsje Fryslân om inisjativen út de mienskip út te fieren. Yn dizze subsydzjeomgong is goed 1,3 miljoen euro beskikber.
Play Skate Court Grou
Fryslân brûst fan de inisjativen. Projekten dy’t earder subsydzje krigen, binne yn folle gong. Fan projekten op it mêd foan duorsumens oant projekten op it mêd fan enerzjy, keunst, kultuer, natuer, foarsjenningen, soarch, sport en rekreaasje. In moai foarbyld is it projekt Play Skate Court Grou.
Mei de komst fan dy multyfunksjonele boarters- en sportfasiliteit kriget de jeugd in ‘eigen’ plak yn it doarp. Dêr kinne se inoar moetsje en moderne sporten beoefenje. Tink dêrby oan inline-skaten, skeelerjen en skateboarden. Ut it Iepen Mienskipfûns kriget de stichting € 35.000,-. Deputearre Michiel Schrier rikte de sjek moandei 15 jannewaris út. Dat barde by in inline-skate hockey- en basketbaldemonstraasje foar earsteklassers fan OSG Sevenwolden yn Grou.
Subsydzje oanfreegje
Inisjatyfrike Friezen kinne oant en mei 9 febrewaris 2018 (17.00 oere) in subsydzje-oanfraach yntsjinje. De projektburo’s fan Streekwurk yn de fiif Fryske regio’s helpe de inisjatyfnimmers graach by it opstellen fan in projektplan en de subsydzje-oanfraach. Mear ynformaasje oer it Iepen Mienskipsfûns en it oanfreegjen fan subsydzje is te finen op www.streekwurk.frl/IMF.


title: Omrop Fryslân organisearret Circom-konferinsje

maintext:
Publike omroppen út 33 lannen op 24 en 25 maaie yn Ljouwert
Omrop Fryslân is gasthear fan de 36ste jierlikse konferinsje fan de feriening fan Europeeske regionale omroppen, Circom. De konferinsje wurdt op 24 en 25 maaie holden yn De Harmonie yn Ljouwert. It tema fan de konferinsje is ‘Are we connected?’. Fanwegen Ljouwert Kulturele Haadstêd 2018 (LF2018) sil der ek royaal omtinken wêze foar kultuer en taal.
Circom is de organisaasje fan Europeeske publike regionale omroppen; dy hat leden út 33 lannen. De dielnimmende omroppen fariearje fan omroppen lykas de BBC en France Televisions oant it Albaneeske RTSH en Omrop Fryslân.
By de konferinsje sille ferneamde persoanen út de ynternasjonale mediawrâld sprekke en dêrnjonken litte tal fan omroppen harren bêste wurk sjen. De dagen foar de konferinsje binne der workshops foar Europeeske sjoernalisten by Omrop Fryslân. Op tongersdeitejûn 24 maaie wurde de Prix Circom’s útrikt; de jierlikse Europeeske omropprizen. Omrop Fryslân wûn yn 2017 in Prix Circom foar it berneprogramma ‘Kening Hert & Harry Hazze’.
Haadredakteur Klaas Geert Bakker fan Omrop Fryslân, tagelyk vice-presidint fan Circom, is bliid dat Omrop Fryslân de konferinsje organisearje mei: “De Circom-konferinsjes binne altyd tige ynspirearjend foar sjoernalisten, benammen omdat dêr te sjen is hoe’t der yn oare lannen wurke wurdt en omgien wurdt mei tema’s dy’t by ús ek spylje. Dêr komt by dat de konferinsje gearfalt mei LF2018 en dat betsjut dat wy Ljouwert, Fryslân en Omrop Fryslân op harren bêst sjen litte kinne oan sjoernalisten út hiel Europa.”
It eksakte programma fan de konferinsje en de nammen fan de sprekkers binne noch net bekend. Nei ferwachting sil it folsleine programma yn maart bekend wêze. Mear ynformaasje oer Circom is te finen op: Circom-regional.eu


title: Mr. John Reid siket problemen en konflikten yn Fryslân

maintext:
Foar syn telefyzjeprogramma De Rijdende Rechter siket mr. John Reid nije gefallen fan skeel en saaklike konflikten. Yn syn wyklikse programma (tiisdeitejûns op NPO 1) giet mr. Reid by Nederlanners lâns dy’t in konflikt hawwe mei harren buorlju, de wenningbouferiening of bygelyks harren gemeente, yn hiel Nederlân. Sa gong er de ôfrûne seizoenen ûnder oare lâns yn Nijehaske en Suwâld, dêr’t er him útspruts oer it ‘rjocht fan reed’ en oer in keukenrút dat útsjocht op in bline houten muorre.
“As der in skeel is tusken twa partijen, dan gean ik mei myn tiim, altyd persoanlik op besite om sels in yndruk te krijen”, seit mr. Reid. “Mei yn dat tiim bygelyks ien fan it kadaster, in lûdsdeskundige of in boudeskundige. Om sa in goed byld foarmje te kinnen fan wat der echt te rêden is en hoe’t it neffens de wetjouwing op te lossen is. En mei De Rijdende Rechter komme we dan gau, en sûnder kosten, ta in binende útspraak.”
Sûnt 2016 is mr. John Reid de ridende rjochter. Yn Nederlân is it wetlik mooglik dat in rjochter ek bûten de offisjele kanalen om fa binende beslissings komt. Dat kin allinnich as beide partijen dêrmei akkoart geane. Fan dy regeling wurdt yn De Rijdende Rechter gebrûk makke. Sa kin it dus barre dat mr. John Reid, dy’t yn it deistich libben kantonrjochter is yn Alkmaar, ynienen rjocht sprekt yn in kafee yn Súd-Limburch of in rûzje tusken buorlju yn Ljouwert besljochtet.
Minsken dy’t in konflikt hawwe en ienris en foargoed dúdlik ha wolle wa’t yn syn rjocht stiet, kinne dat oanmelde fia www.derijdenderechter.nl.
De Rijdende Rechter, alle tiisdeis, 22.20 oere op NPO 1.


title: Lotterijwinners Eastermar diele jild mei doarpsbewenners

maintext:
Om foar te kommen dat Eastermar te folle feroarje sil, wolle in tal winners fan de Postcode Loterij it hiele doarp meiprofitearje litte fan it prizejild. 273 ynwenners fan it doarp wûnen mei-inoar miljoenen, netto 55.000 euro it lot. Dat betsjut dat in fearn fan de ynwenners no in bedrach mei ferskate nullen op ’e rekken stean hat.
Inisjatyfnimster Nynke de Jong besleat fuortdaliks dat der in fûns komme moast foar de doarpsgenoaten dy’t bûten de boat fallen binne. Hja freget de priiswinners jild yn dat fûns te stoarten, sadat dêr nuttige dingen mei dien wurde kinne foar it hiele doarp. De winners binne net ferplichte om in bydrage te dwaan. It jild kin neffens De Jong bestege wurde oan ferbinende aktiviteiten, lykas tradisjonele feesten en spektakels yn it doarp, dy’t no foaral troch lokale ûndernimmers sponsoare wurde. En foaral oan de bern yn it doarp. De Jong seit mei klam dat it gjin fûns is spesjaal foar de earmen of foar minsken út Eastermar dy’t dochs ek graach wat ekstra jild wolle. Om te soargjen dat it jild op it juste plak komt, is in notaris ynskeakele en wurdt in tawizingskommisje foarme.
De inisjatyfnimmers wolle gearwurkje mei lokale skoallen en sportferienings. Dy kinne tegearre mei de âlden oanjaan wêr’t ferlet fan is. Dat kin in laptop wêze foar bern fan wa’t de âlden dat net betelje kinne, mar ek nije klean foar in sporttiim of nij spulmateriaal.
Besjoch it fraachpetear mei Nynke de Jong by de NOS.


title: Fryslân: Skjinnerlân 10

maintext:
Makket FossylFrij bliid?
Kollum fan Bouwe de Boer
Okkerdeis makke it Sintraal Buro foar de Statistyk bekend yn it tredde fearnsjier fan 2017 wer mear CO2 útstjitten wie as yn deselde perioade fan it jier dêrfoar. Wy krije it sa’t it liket mar net foarinoar yn Nederlân. Oare lannen slagje dêr folle better yn. Dútslân en Noarwegen jouwe it goede foarbyld. Yn Noarwegen binne je suver gek as je gjin elektryske auto hawwe. Dat hat te meitsjen mei lege belesting, mar ek mei goedkeape stroom út wetterkrêftsintrales. Dy hawwe wy hjir net. Noarwegen brûkt in soad jild foar it stimulearjen fan duorsume enerzjy. Smoarch betellet skjin. Dat docht Dútslân ek, smoarge enerzjy wat djoerder, dat finansieret skjin.
Yn Nederlân hawwe wy mei de SDE (subsydzje duorsume enerzjy) ek in systeem yn dy rjochting. Miljarden wurde útjûn oan de winning fan skjinne ernerzjy, mar wy fernimme der net safolle fan.
Dat komt trochdat it grutte jild faak nei grutte projekten giet dy’t wy amper sjogge. Biomassa yn koalesintrales, wynparken op see of grutte sinneparken. De realisaasje fan dy parken duorret jierren. Trije oant fiif jier foar in wyn- of sinnepark is hiel normaal. Dat avensearret dus net echt!
En dan hawwe wy Fryslân, mei de measte enerzjykoöperaasjes, de measte biogasproduksje, de measte elektryske boaten en… de measte enerzjyneutrale wenningen! Gewoan sels dwaan, dat past by de Friezen.
Koartlyn, foar de krystdagen, moast ús hûs der ek oan leauwe. Behalve de griengasauto, hawwe wy no ek in pelletkachel, tolve ekstra sinnepanielen, ekstra flier- en muorre-isolaasje, ynfrareadpanielen, in elektryske trochstreamferwaarmer om te dûsen en yn de keuken in lyts boilerke foar waarm taapwetter. Noch in sinneboiler derby en in keramyske kôkplaat en…it gas kin derôf. De ynstallateur krige it krekt foar de krystdagen foarinoar. Mei in bytsje subsydzje fan it Ryk en de Provinsje is it foar in earme amtner krekt allegear te beteljen. Ik bin de iennige net, it begjint in lytse revolúsje te wurden. De Freonen fan FossylFrij Fryslân biede dat jo ek oan!
Wat men sels net allegear dwaan kin! De alvewegetocht ynspirearret studinten, gemeenten, doarpen en bedriuwen om net mear benzine en disel te brûken mar griengas, blauwe disel of gewoan de auto efkes net te pakken! FossylFrij makket bliid. Meikoarten wurdt bekend wêr’t de blauwe disel yn Fryslân tankt wurde kin. By jo yn ’e buert ek! Yn ’e rige… foar fossylfrij.


title: Kolleezjes fan Súdwest-Fryslân en Waadhoeke ynstallearre

maintext:
Yn de gemeente Súdwest-Fryslân bestiet it nije kolleezje út CDA, PvdA, VVD en GrienLinks. It ûnderhannelingsakkoart tusken de fjouwer partijen is op freed 29 desimber presintearre. De wethâlders fan de fjouwer partijen binne: Gea Akkerman, Maarten Offinga (beide CDA), Stella van Gent (PvdA), Erik Faber (GrienLinks) en Mark de Man (VVD). Op tiisdei 2 jannewaris is it nije kolleezje ynstallearre by de earste gemeenteriedsgearkomste fan Súdwest-Fryslân yn Drylts. De gemeentesekretaris yn Súdwest-Fryslân is Pieter Zondervan. Magda Berndsen is waarnimmend boargemaster fan Súdwest-Fryslân. Sy folget Hayo Apotheker op, dy’t no waarnimmend boargemaster is yn Waadhoeke.
Lês it haadline-akkoart en de portefúljeferdieling yn Súdwest-Fryslân.
Yn de gemeente Waadhoeke bestjoert in koalysje fan CDA, SAM en FNP. De partijen ha de folgjende wethâlders levere: Caroline de Pee en Nel Haarsma (beide CDA), Boukje Tol (SAM) en Jan Dijkstra (FNP). De froulju Boukje Tol en Nel Haarsma wiene ek al wethâlder yn de gemeente It Bilt. De gemeente Waadhoeke is op 1 jannewaris 2018 ûntstien út in fúzje fan de gemeenten Frjentsjerteradiel, Menameradiel, It Bilt en in part fan Littenseradiel. De nije gemeentesekretaris is Annet Doesburg. De earste gemeenteriedsgearkomste fan Waadhoeke wie op tiisdei 2 jannewaris yn Frjentsjer.
Fan de trije nije gemeenten yn Fryslân is Ljouwert de lêste sûnder nij kolleezje. Takom wike hopet Ljouwert syn nije kolleezje fan B&W te presintearjen. It kolleezjeprogram is hast rûn, hat ûnderhanneler Lutz Jacobi (PvdA) witte litten. Oer de ûnderhannelings mei PAL/GrienLinks, CDA en D66 wol de PvdA-listlûker noch net in soad kwyt, útsein dat se yn ‘goede harmony’ ferrinne. Grutste stroffelstien is it grutte tekoart op it sosjale domein, wêrtroch’t Ljouwert mooglik tweintich miljoen euro op de begrutting besunigje moat.


title: Alma Tadema-útstalling fan Frysk Museum by de bêste fan 2017

maintext:
De útstalling Alma-Tadema, klassieke verleiding fan it Frysk Museum hat in plakje behelle yn de finale fan de 2017 Global Fine Art Awards (GFAA). De GFAA beleanet jierliks de bêste keunst- en ûntwerpútstallingen wrâldwiid. De oansprekkende priis wurdt wol sjoen as de Oscar fan museumlân. Yn oktober waard al bekend dat de útstalling nominearre wie yn de kategory ‘Best Impressionist and Modern – Solo Artist’. No is dúdlik dat Alma-Tadema, klassieke verleiding ien fan de trije oerbleaune kânshawwers yn dizze kategory is. Op 8 maart 2018 wurdt bekendmakke hokker musea wûn hawwe mei de priisútrikking op it Global Fine Art Awards gala yn New York.
De útstalling is ûntwikkele troch it Frysk Museum en is de grutste dy’t ea wijd is oan it oeuvre fan de 19de-iuwske skilder Sir Lawrence Alma Tadema (1836-1912). Mear as tachtich skilderijen kamen fan oeral út de wrâld wei. Mei persoanlike dingen en ﬁlmfragminten fertelden se oer de skilder syn wei nei rom hoe’t er ús byld fan de klassike âldheid bliuwend feroare hat. De útstalling rûn fan 1 oktober 2016 oant en mei 7 febrewarisi 2017. Nei Ljouwert wie de útstalling te sjen yn Galerie Belvedere yn Wenen fan 23 febrewaris oant en mei 18 juny 2017. Dêrnei reizge de útstalling troch nei it Leighton House Museum yn Londen, dêr’t Sir Lawrence Alma Tadema syn grutste ynternasjonale sukses meimakke. De útstalling rûn dêr fan 7 july oan en mei 29 oktober 2017. De trije edysjes binne mei-inoar nominearre foar GFAA 2017.
Grutsk op ynternasjonale erkenning
Direkteur Kris Callens is optein oer it finaleplak: “Wy binne grutsk dat ús oanrin nei Ljouwert-Fryslân 2018 net allinnich yn besikersoantal in sukses wie mar ek ynternasjonaal mei om syn kwaliteit erkend wurdt. We binne tige benijd hoe’t ús bysûndere kombinaasje fan skilderijen en filmfragminten op 8 maart skoare sil. Dêr binne wy fansels by oanwêzich.”
Global Fine Art Awards
De GFAA beleanet jierliks de bêste keunst- en ûntwerpútstallingen wrâldwiid. Under de nominearre ynstellingen binne musea, galeryen, keunstbeurzen, biënnales en iepenbiere ynstallaaasjes dy’t der útrinne yn kwaliteit en ynnovaasje wat útstallingsûntwerp, histoaryske kontekst, edukative wearde en maatskiplike nijsgjirrichheid oanbelanget. Hokker musea úteinlik yn ’e prizen falle, wurdt útmakke troch in faksjuery besteande út foaroansteande keunstkenners. Dit jier wiene der 85 musea nominearre yn 13 kategoryen. No binne de 33 finalisten bekendmakke. Oare finalisten foar dizze fjirde edysje fan de GFAA binne ûnder mear de Royal Academy of Arts en The Metropolitan Museum of Art. It Frysk Museum is mei de Alma-Tadema-eksposysje ien fan de trije finalisten yn de kategory Best Impressionist and Modern (1838-WWII) – Solo Artist. De útstalling nimt it op tsjin De ontdekking van Mondriaan fan it Gemeentemuseum De Haach en Medardo Rosso: Experiments in Light and Form fan de Pulitzer Arts Foundation.
Online stimme
It Frysk Museum makket ek kâns om de Youniversal Award en de YOU-2 Award te winnen. Dy prizen wurde takend oan de populêrste nominearre musea ûnder it publyk. Fan no ôf kin der alle dagen op de útstalling stimd wurde fia globalfineartawards.org en fan febrewaris ôf ek fia it Twitteraccount fan de GFAA.
Sukses
Mei de útstalling besochten yn fjouwer moanne tiid 158.000 besikers it museum. Ut publyksûndersyk die bliken dat besikers de útstalling yn trochsneed wurdearren mei in 8,6. 77% fan de museumbesikers kaam fan bûten de provinsje. Fan harren kaam 89% spesjaal foar it museum nei Fryslân. Trochinoar joegen se € 71,- út yn de stêd en de provinsje. Dat betsjut dat de Tademaútstalling 108.270 ekstra besikers nei Fryslân luts en sa foar in kapitaalynjeksje soarge fan goed € 7,6 miljoen yn de lokale en regionale ekonomy.
Yn de binnen- en bûtenlânske media wie der in soad omtinken foar de útstalling. It NOS Journaal bestege fjouwer kear omtinken oan de eksposysje, de Volkskrant neamde him ‘magnifiek’, de Britske krante The Guardian ‘epic’ en it Italiaanske La Stampa ‘magistrale’. De Amerikaanske The Huffington Post neamde de útstalling ‘dazzling’. De totale mediawearde fan Alma-Tadema, klassieke verleiding wie mear as 4,2 miljoen euro.
Yn 2015 wûn de útstalling al de Turing Toekenning I 2015 mei in wearde fan € 500.000 foar it bêste útstallingsplan. De merkkampanje waard ek nominearre foar de Cultuurmarketing Awards 2017.


title: Nije groep lotgenoatekontakt eangst- en twangklachten yn Ljouwert

maintext:
Op tiisdei 6 febrewaris set de Eangst-, Twang- en Fobystifting wer útein mei in lotgenoategroep foar minsken mei eangst- en twangklachten. De ADF-stifting organisearret al jierren jûnen dêr’t minsken mei eangst- of twangklachten prate kinne oer har ûnderfining. De groep wurdt begelaat troch twa ûnderfiningsdeskundigen.
Der wurdt net folle praat oer libje mei in eangst- of twangsteurnis, mar in protte Nederlanners hawwe hjir alle dagen mei te krijen. Hoewol’t der mear omtinken komt foar psychyske problemen, is it taboe noch net trochbrutsen. De ADF-stifting heart geregeld ferhalen fan minsken dy’t har allinnich en ûnbegrepen fiele en net witte hoe’t sy mei har klachten omgean moatte.
Yn de groep foar lotgenoaten wurdt omtinken jûn oan it libjen mei in eangst- of twangsteurnis. De dielnimmers hawwe klachten lykas faaleangst, sosjale eangst, smetfrees, pleinfrees, hyperfentilaasje of kontrôletwang en dêroer prate soarget foar in gefoel fan weromkennen. Dielnimmers komme alle moannen byinoar om te praten oer har ûnderfinings en om inoar te stypjen. Om de groep te begelieden binne der twa trainde ûnderfiningsdeskundigen oanwêzich.
Wannear? Tiisdei 6 febrewaris, 6 maart, 10 april, 8 maaie en 12 juny.
Hoe let? 19.00 – 21.30 oere.
Wêr? AanZet, Tesselschadestrjitte 8-A, 8913 HB Ljouwert.
Wolle jo mear ynformaasje oer de byienkomsten of jo ynskriuwe? Skilje dan 0343 – 521031 of stjoer in mailtsje nei lotgenotencontact@adfstichting.nl. Op de webside www.adfstichting.nl is ek mear ynformaasje te finen. Dêr kinne jo je ek oanmelde.


title: Swierste ierdbeving yn Grinslân sûnt 2012

maintext:
Grinslân is moandei om 15.00 oere hinne troffen troch de swierste ierdbeving yn goed fiif jier tiid, mei in krêft fan 3,4. It episintrum lei by Zeerijp by Loppersum, berjochtet it KNMI. Ut in protte plakken yn Grinslân kamen der meldings oer. Yn de stêd Grins waard it ek field. Mar twa kear belibbe Grinslân sterkere bevings. Yn Huizinge waard yn augustus 2012 ien mei in krêft fan 3,6 metten, seis jier earder belibbe Westeremden ien fan 3,5. Der binne no gjin ferwûnen by fallen en der binne gjin grutte kalamiteiten feroarsake, sa hat de plysje witten litten.
It is de sechde ierdskodding yn in goed moanne tiid mei Zeerijp as episintrum. De skoddings dêr’t Grinslân geregeld mei te krijen hat, binne it gefolch fan de gaswinning troch de NAM (Nederlandse Aardolie Maatskippij). It foarige regear hat de gaswinning ferline jier op advys fan de steatstafersjochhâlder ferlege nei 21,6 miljard kúb. De Grinslanners fine dat De Haach fierste tebekhâldend is en easkje dat de gaskraan fierder of sels folslein tichtdraaid wurdt.
Gasprodusint NAM reagearret mei: “(…) yn it foarste plak bysûnder te betreurjen foar elkenien dy’t op de ien of oare wize dermei konfrontearre is”. De NAM seit de situaasje yn kaart te bringen en letter mei fierdere ynformaasje te kommen. De NAM moat binnen 48 oeren de grûnskodding analysearje en maatregels nimme, easket it Steatstafersjoch op de Minen.


maintext:
Yn it ramt fn Wolkom op ‘e lêste tongersdei fan ’e moanne hâldt dr. Anne Dykstra op 25 jannewaris yn it Provinsjehûs in lêzing oer Joast Halbertsma en syn Lexicon Frisicum.
Oer de lêzing
Joast Hiddes Halbertsma (1789-1869) is foaral bekend fan de Rimen en Teltsjes, dy’t er mei syn bruorren Tsjalling en Eeltsje skreaun hat. Dat er mei syn postúm útjûne en ûnfoltôge Lexicon Frisicum (1872) oan ‘e widze stien hat fan de Fryske wurdboekskriuwerij, sil grif folle minder bekend wêze. Halbertsma wie mennist dominy, mar hy skreau oer fan alles en noch wat. Dat gie fan de Fryske tsjerke yn Rome oant Fryske en Germaanske folkloare, fan Fryske eigennammen oant âldheidkunde, en fan ‘witte wiven’ yn Oerisel oant it bûdisme. Hy hie eins oeral wol niget oan, mar oan taal it measte, oan syn publikaasjes te sjen. Trouwens, wêr’t er ek oer skreau, de tekst koe samar ûnderbrutsen wurde troch in lange taalkundige útiensetting. Soms hie dy streekrjocht mei syn ûnderwerp te krijen, soms ek mar amper.
Syn brede belangstelling fine wy ek yn it Lexicon Frisicum werom. It is bytiden earder in ensyklopedy as in wurdboek sa’t we dat hjoed-de-dei wend binne. Soks makket it nóch nijsgjirriger as dat it om de taal al wêze soe.
Ut foarbyldsinnen blykt dat Halbertsma syn wurdboek net allinne as wittenskipper, mar ek as Fries skreaun hat. Syn kultureel nasjonalisme en romantyske idealisearring fan de Friezen en harren karakter komt hjir en dêr dúdlik nei foaren. It wurdboek stiet bol fan ferwizingen nei oare talen, mar foaral nei it Ingelsk. Halbertsma woe mei syn wurdboek nammentlik sjen litte dat it Frysk en it Ingelsk en de Friezen en de Ingelsken nau besibbe wiene. Boppedat woe er sjen litte dat it Frysk ûnmisber wie by it oplossen fan etymologyske problemen yn de Germaanske talen.
Halbertsma wie oer alle boegen in apart man, dy’t ek wol oer wat ûnfoech praat mocht. Dat is oan syn wurdboek ek wol te fernimmen. Troch him binne der aardich wat seksualia oerlevere. Spitigernôch is in soad fan al it moais dat yn it Lexicon Frisicum te finen is amper of net tagonklik. Dat komt trochdat Halbertsma it yn it Latyn skreaun hat. Dat sil no troch in subsydzje fan de Provinsje feroarje. It Latyn sil oerset wurde yn it Frysk en it Ingelsk. It oersette wurdboek wurdt publisearre op de webside fan it Instituut voor de Nederlandse taal yn Leien.
Yn dizze wolkomlêzing sille gâns fasetten fan it leksikon bepraat wurde, en Dykstra sil ek sjen litte wat oft de mearwearde fan it oersetprojekt is.
Oer de sprekker
Anne Dykstra (1949) hat fan 1983 oant syn pensjoen yn 2014 by de Fryske Akademy wurke as leksikograaf. Op it heden is hy dêr gastûndersiker. Hy is promovearre op Halbertsma syn leksikon.
Plak en tiid
De lêzing is op tongersdei 25 jannewaris yn it Provinsjehûs. De seal is om 12.00 oere iepen, de lêzing begjint om healwei ienen, duorret omtrint in oere en is frij tagonklik. De fiertaal is Frysk. Elkenien is fan herten wolkom.
Wolkom op ’e lêste tongersdei fan ’e moanne
It Provinsjehûs iepenet op hast elke lêste tongersdei fan ‘e moanne de doarren foar it publyk. Dan wurde nijsgjirrige, leechdrompelige aktiviteiten yn ien fan de publyksromten fan it Provinsjehûs organisearre. Soms troch de Provinsje sels, soms troch ynwenners, mar altyd foar de ynwenners fan de Provinsje. In oersjoch fan alle Wolkom-aktiviteiten is te finen op www.fryslan.frl/wolkom.


title: Léonie Dijkema nije programmeur strjitteater Frysk Strjitfestival

maintext:
Léonie Dijkema is de nije strjitteaterprogrammeur fan it Frysk Strjitfestival yn Ljouwert. Hja folget Sylvia van den Berg op dy’t earder al in nije baan fûn as programmeur by it Kultuerkertier Snits. Van den Berg hat santjin jier ferantwurdlik west foar de programmearring fan it Frysk Strjitfestival. Dijkema wurket ek foar it teaterfestival De Tuin der Lusten en is dêrneist teatermakker en regisseur.
“Wy binne tige bliid dat wy mei Léonie in opfolger foar Sylvia fûn ha. Léonie hat de nedige ûnderfining en it netwurk yn de wrâld fan it strjitteäter. Hja hat in fernijende en frisse blik dy’t goed by it Frysk Strjitfestival past”, seit Magret Havinga, projektlieder Frysk Strjitfestival.
Dijkema hat der nocht oan om de besikers fan it Frysk Strjitfestival te ferrassen mei bysûndere foarstellings. “Ik wol yn de programmearring besikers útdaagje om te sjen nei eat dat se normaal nea sjen soene. Ik wol de grins opsykje en mei foarstellings minsken oan it tinken sette”, fertelt se. “Wat besikers ferwachtsje kinne? Foarstellings dy’t harren reitsje en dêr’t in miks fan ferskate teäter- en keunstdissiplines yn oan bod komt. Fan sirkus en akrobatyk oant dûns en klassyk strjitteäter.”
It Frysk Strjitfestival is in produksje fan Stedsskouboarch De Harmonie en is dit jier op 25 en 26 maaie.


title: Miste sêne Stan Laurel ûntdutsen by Frysk Filmargyf

maintext:
In miste sêne út de stomme film Detained mei Stan Laurel út 1924 is weromfûn yn it Frysk Filmargyf yn Ljouwert. Meiwurker Jurjen Enzing wie yn it ramt fan it digitalisearringsprojekt RedBot dwaande mei de ûntsluting fan âlde nitraatfilms en fûn de film yn in âld filmblik. Yn de sêne spilet Stan Laurel in finzene dy’t oan de galge bedarret. Syn nekke rekt hielendal út, wat liedt ta in humoristyske ûntsnapping.
Yn de jierren tritich fan de foarige ieu waarden films koarter makke foar thúsgebrûk. It stik film dat yn Ljouwert fûn is is it iennichste yn de wrâld mei de galgesêne. Yn it neislachwurk Stan without Olli: The Stan Laurel Solo Films wurdt de sêne fermeld as ferdwûn, mar wol beskreaun. It argyf naam kontakt op mei ien fan de auteurs fan it boek, James Neibaur. De Amerikaan neamde de fynst “exciting news”.
By it ferneamde filmargyf Lobster Films yn Parys is de sêne yn de orizjinele film montearre. De film ynklusyf de galgesêne is de kommende dagen yn filmhûs Slieker yn Ljouwert te sjen. De filmrol blykt ôfkomstich te wêzen út in skinking yn 2007 fan de Ljouwerter fotograaf Van Kampen. Dy hie koart nei de oarloch foar hûndert gûne in partij films kocht om te ferhieren. Mar de film bliek 35 mm te wêzen, bioskoopformaat, en net 16 mm dat gaadlik is foar thúsfertoaning. Sa kaam de film ûnferhierber yn syn kelder telâne.
Besjoch de film Detained mei de galgesêne op YouTube.


title: Twa smaaklike en bejubele ferhalen

maintext:
By útjouwerij Elikser ferskynde Waatze Gribberts brulloft & It Libben fan Aagtje IJsbrants, twa smaaklike en bejubele ferhalen út ‘e 18e iuw, bewurke yn hjoeddeisk Frysk troch Eric Hoekstra.
Oer it boek
Waatze Gribberts Brulloft is in rûch ferhaal oer simpele harry’s. Se sûpe, se frette en se tjirgje har en dochs bedoele se it net ferkeard. Bejubele yn ’e 18e iuw, ôfkreake yn ’e 19e iuw. Wat fine jo derfan, yn ’e 21e iuw?
It Libben fan Aagtje IJsbrants is in humoristysk ferhaal oer pratende pronkjende froulju. It lit sjen hoe’t Aagtje harsels foar de gek hâldt en it jout in prachtich byld fan it libben op it plattelân foar de yndustriële revolúsje.
Oer de auteur
Eric Hoekstra beskriuwt himsels as tinker en dichter. Yn 2007 bivakkearre hy in wike yn in tonne foar in boekhannel by gelegenheid fan de Maand van de Filosofie, yn it spoar fan de âlde Grykse filosoof Diogenes de Synikus. Fierder sette er wurk fan de filosoof Friedrich Nietzsche oer yn it Frysk, dêr’t er de Obe Postmapriis foar krige. Yn syn hoedanichheid fan taalkundige ûndersiket er ûnder mear ferbale manipulaasje yn nijs- en aktualiteiterubriken. Nêst syn taalkundich en letterkundich wurk skriuwt er kollums foar de populêre nijsside liwwadders.nl. Hoekstra slagget yn it goed beärgumentearjen fan orizjinele stânpunten. Yn 2012 ferskynde fan syn hân in Nederlânske en in Fryske oersetting (yn ien bân) fan de Bhagavad Gita. Yn 2014 ferskynde Midfrysk Goud, in wertaling fan Midfrysk wurk.
Wertaler: Eric Hoekstra
Tal siden: 162
ISBN: 978-94-6365-012-0
Priis: €16,00