title: Feie Fonyk: My fair Lady

maintext:
Op 15 maart 1956 gie My fair Lady op Broadway yn premjêre. Fjouwer jier letter wie er foar it earst yn Nederlân te sjen. Dat wie op 1 oktober 1960 yn it Luxorteater yn Rotterdam mei Wim Sonneveld as professor Higgins. Yn totaal waarden der 702 foarstellingen spile. Sonneveld miste der trije fan. Ik lês it yn it boekje dat wy ôfrûne woansdeitejûn yn De Harmonie krigen, want My fair Lady wie fan ’e wike fan tiisdei oant en mei tongersdei yn Ljouwert. It wie in moaie foarstelling. Der waard prachtich songen, dûnse en toanielspile en it dekôr wie in wûnder fan fernimstigens.
Spitigernôch wiene wy yn 1993 net yn Jorwert, want doe waard dêr dizze suksesmusical opfierd yn in oersetting fan Tabe Beintema as Myn leave Lyske.
It ferhaal fan My fair Lady mei bekend wêze: it plat pratende en ienfâldige famke Eliza Doolittle dat blommen ferkeapet oan publyk dat út de opera komt, sil troch de taallessen fan professor Higgins fatsoenlik praten leare. Higgins giet mei syn freon kolonel Pickering in weddenskip oan dat soks slagje sil. Eliza sil sa in oar en better libben krije kinne en har thúsfiele yn de wrâld fan Higgins en Pickering.
Seth Gaaikema wie noch mar ienentweintich jier doe’t er frege waard om dy musical yn it Nederlânsk oer te setten. Sonneveld wie in kritysk man en hy gie yn it earstoan net akkoart mei de oersetting fan it liet dat Higgins oan ’e ein fan de musical sjongt as Eliza troch syn ûnbeskofte manier fan dwaan útnaaid is. Dat is yn de oarspronklike ferzje “I’v grown accustomed to her face”. Nei Sonneveld syn krityk kaam Gaaikema mei “Ik voel opeens dat ik har mis”. Selde tal wurdlidden, selde wurdritme. Ik haw opsocht wat Beintema der yn syn Fryske oersetting fan makke. Dy hie it wat makliker, want hy naam yn 1990 de Nederlânske oersetting fan Gaaikema derby en makke der “O, ’k fiel ynienen dat ’k har mis”. Minder moai, want it hat krekt ien wurdlid mear en past sadwaande net by de meldij, mar ik soe ek net witte hoe’t is oars moatten hie. Miskien “Ik rekke sa fertroud mei har”
Ofsjoen fan de geweldige muzyk, hat de musical in nijsgjirrich tema. Yn hokker mjitte hat dyn taal en dyn útspraak ynfloed op dyn maatskiplik sukses? Dy ynfloed is grut, dêr sil net ien oan twivelje. Minsken foarmje har in oardiel oer in oar op basis fan de earste talige yndruk.
“Is der dan net ien mear dy’t syn wurd fatsoenlik docht?”
En sa sjongt Higgins yn it begjin fan de musical nei’t er Eliza praten hearde, yn it liet: “Why can’t the English teach their children how to speak”:
Look at her, a prisoner of the gutter, Condemned by every syllable she utters. By right she should be taken out and hung, For the cold-blooded murder of the English tongue.
Yn de oersetting fan Gaaikema:
Hoor haar eens – een sloerie uit de sloppen. Om zo in de gevangenis te stoppen. Voor het meest opzienbarend schandaal: Poging tot gruwelijke moord op de taal!
En by Beintema yn “Is der dan net ien mear dy’t syn wurd fatsoenlik docht?:
Dêr sit se, is ’t net om fan te grizen? Sa’n foddebosk! en ’t wit fan wei noch wize. Har past in straf foar ’t grut skandaal, ’t Besmodzjen fan ús memmetaal.
Guon hawwe de oertsjûging dat alle talen lykweardich binne. Dat liket my folsleine ûnsin. De wearde fan de taal hinget yn it foarste plak ôf fan de gebrûkswearde, mar troch dyn taalgebrûk litst ek sjen en hearre ta hokker groep en sosjale klasse datst hearst en dat is wer fan belang foar dyn maatskiplike posysje. Talen hawwe in hegere of legere status. De offisjele status fan it Frysk is heger as ea. Kinst de taal brûke yn it bestjoer, yn de media yn Fryslân en foar it rjocht. Dochs binne de measte Friezen fan betinken dat jo net oerdriuwe moatte. Se hoege mar in heal wurd Nederlânsk te hearren fan ien dêr’t se mei prate, om oer te gean nei dy oare taal mei in hegere status, it Nederlânsk. Soks helpt net om de status fan it Frysk te ferheegjen. Spitich.


title: Fersterking huzen Grinslân giet net troch

maintext:
In protte Grinslanners binne teloarsteld dat de fersterking fan harren huzen dêr’t se op rekkene hiene, foarearst net trochgiet. Of dat just de sloop dêr’t se har op ynsteld hiene, mooglik fan de baan is. De Grinslânske ierdbevingsgemeenten en de provinsje Grinslân binne mei minister Wiebes fan Ekonomyske Saken oerienkaam dat der foarearst gjin massale fersterking fan huzen komt.
Yn it doarp Overschild krigen bewenners ein ferline jier te hearren dat hast de helte fan de huzen tsjin de flakte moatte soe. Nei fan de earste skrik dêroer bekaam te wêzen, ûntwikkele it doarp in takomstplan. Dat kin no mooglik yn it jiskefet, ta skrik fan de bewenners. Goed trijetûzen húseigners hiene earder te hearren krigen dat harren hûs te ûnfeilich is om yn te wenjen, by swierdere ierdbevings. Ofpraat is no dat mar by de helte dêrfan de fersterking trochgiet.
Oft de fersterking fan dy huzen en noch te ynspektearjen huzen yn Grinslân trochgiet, is ôfhinklik fan ûndersiken fan TNO, KNMI en it Steatstafersjoch op de Minen. Dy berekkenje wat de beheining fan de gaswinning foar effekt ha kinne soe op de grûnbewegings. Nei alle gedachten sille se yn juny mei harren resultaten komme.

fasttext_language: fy


title: Advys: tal grutte bisten yn Easterfardersplassen troch de helte

maintext:
It tal grutte bisten yn it natuergebiet Eastfardersplassen moat werombrocht wurde ta 1100 bisten oan it begjin fan takom winter. Dat advisearret de ûndersykskommisje dy’t him ûnder lieding fan âld-steatssekretaris Pieter van Geel (CDA) bûgd hat oer de fraach hoe’t de provinsje Flevolân omgean moat mei it natuergebiet en it grut fee. No libje der noch 2260 grutte weidbisten yn it gebiet.
By de keppel heckkij hoecht net yngrypt te wurden, mar it tal konikhynders moat werombrocht wurde troch in part op oare plakken ûnder te bringen. Allinnich by de reaharten moat aktyf yngrepen wurde troch in grut oantal bisten ôf te sjitten, skriuwt de kommisje yn syn advysrapport.
Uteinlik moatte der net mear as 1500 grutte bisten yn de Eastfardersplassen libje. Dêrfan soe njoggentich persint de winter oerlibje kinne moatte sûnder byfuorre te wurden, seit Van Geel. Mei 1500 bisten krije de gerslannen de kâns om har te ferbetterjen en ûntstiet der foldwaande romte foar oare planten en struken. De beweiddruk troch it grut tal weidbisten – foar de winter wiene it der al 5200 – wie fierste heech, konkludearje de ûndersikers.
It natuergebiet yn de Eastfardersplassen, sûnt in goed jier yn hannen fan de provinsje Flevolân, is omstriden. Alle winters beswykt in grut tal grutte bisten troch gebrek oan iten. De ôfrûne winter gie it om sa’n 3000 bisten. Yn de measte gefallen waarden ferswakke bisten ôfsketten, oaren stoaren in natuerlike dea.
De kosten fan de oanpak dy’t it gebiet wer nije dynamyk jaan moat, rûst Van Geel op fyftjin miljoen euro foar ien kear, en dêrnei jierliks sa’n 0,9 miljoen euro. Dêr moatte it Ryk en de provinsje foar opdraaie, is de kommisje fan betinken. Deputearre Steaten fan Flevolân is wiis mei it “ôfwoegen” advys fan de kommisje-Van Geel. GS leit takom moanne in foarstel op tafel oer in nije oanpak fan it behear fan de Eastfardersplassen. Provinsjale Steaten wolle dêr foar it sinmerreses in beslút oer nimme.


title: Feest en gesellichheid yn ’e Keningsnacht

maintext:
Oan de foarjûn fan Keningsdei is op in protte plakken yn Nederlân al útlitten feest fierd.
Likernôch twahûnderttûzen minsken besochten yn De Haach it muzykfestival The Life I Live. Op in stuit wie it sa drok, dat minsken oproppen waarden om net mear nei de Grutte Merk yn it sintrum fan ’e stêd te gean. Yn Utert wie it ek al betiid drok. Oant 01.00 oere wiene dêr optredens en de hiele nacht koene minsken âld guod ferhannelje op ’e frijmerk. Yn totaal wurde der yn Utert op en om Keningsdei hinne sa’n trijehûndertûzen minske ferwachte.
Yn Arnhim, Tilburch en Eindhoven wiene ek optredens en feestlikheden. Amsterdam lûkt tradisjoneel de measte Oranjeklanten mei ferskate eveneminten en in frijmerk. Yn Ljouwert binne ek feestlikheden en in frijmerk. De keninklike famylje is hjoed te gast yn Grins. Dêr wurde tusken sechtich- en tachtichtûzen besikers ferwachte. Kening Willem-Alexander, dy’t mei syn húshâlden en famyljeleden it sintrum besitet, is hjoed 51 jier wurden.


title: Definityf beslút Wynpark Nij Hiddum-Houw yn sicht

maintext:
De ôfspraken mei de omwenners oer de lûdsreduksje, ferljochting en gjin slachskaad troch de mûnen fan Wynpark Nij Hiddum-Houw, binne definityf troch de Provinsje oernommen. Dat stiet yn it Provinsjaal Ynpassingsplan (PIP) dat no klear is. De Provinsje komt sa de gemeente Súdwest-Fryslân en stichting Hou Friesland Mooi yn ‘e mjitte. Dy hiene krityk op it ûntwerpplan. Dat plan smiet 238 saneamde sjenswizen op. Provinsje, gemeente en inisjatyfnimmers wolle eventuele oerlêst foar omwenners safolle mooglik beheine. Op basis fan sjenswizen en advizen fan de Kommisje foar de m.e.r. en de Omjouwingsadvysried (OAR) is it PIP oanpast. Op 27 juny 2018 nimme Provinsjale Steaten in definityf beslút oer it plan.
It wynmûnepark helpt de Provinsje om de doelen op it mêd fan duorsume enerzjy te heljen. Fryslân wol ôf fan de ôfhinklikens fan fossile brânstoffen, wat lanlik en ynternasjonaal ek it stribjen is. Dêrfoar is it nedich dat Fryslân oerskeakelet op in miks fan enerzjy út wyn, sinne, wetter en ierdwaarmte.
Omjouwingsoerienkomst
De inisjatyfnimmers meitsje mei de Omjouwingsadvysried ôfspraken oer in regeling foar direkte omwenners en finansjele partisipaasje. Dat wurdt fêstlein yn in Omjouwingsoerienkomst. De konsept-oerienkomst is ûnderwilens troch de OAR foarlein oan de ferieningen foar doarpsbelangen en de omwenners dy’t it oangiet. De planning is om de oerienkomst yn maaie 2018 te tekenjen.
Monitoaring sûnens
De Provinsje erkent dat de komst fan it wynpark ta soarch yn de omjouwing laat. Der is besocht dy soarch fuort te nimmen troch te wurkjen mei in OAR en troch belanghawwenden te freegjen om op de plannen te reagearjen. Op it stuit is der yn de omjouwing noch soarch oer risiko’s foar de sûnens. Alhoewol’t der neffens de lêste ûndersiken gjin inkelde oanlieding is ta soarch, hawwe de inisjatyfnimmers tasein mei de Provinsje om tasicht hâlde te litten op de eventuele effekten fan it park op de sûnens troch in ynstânsje mei ferstân fan saken. Dat wekjen oer de sûnens is unyk yn Nederlân.
Nij Hiddum-Houw
It Ryk hat mei Fryslân ôfpraat dat yn 2020 530,5 MW oan wynenerzjyfermogen realisearre is. Wynpark Nij Hiddum-Houw bestiet út njoggen wynturbinen by de kop fan de Ofslútdyk, yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De ûntwikkelers binne Windpark Gooyum-Houw BV en Nuon Wind Development BV. De bou fan it wynpark is pland yn 2020. Sjoch foar mear ynformaasje op www.fryslan.frl/nijhiddumhouw.


title: ‘Ein deutsches Requiem’: treast foar hjoed en bemoediging foar de takomst

maintext:
Nei de deadebetinking op 4 maaie yn de Ljouwerter Prinsetún is der altyd oanslutend in konsert yn de Grutte Tsjerke. Dit jier is it Fokaal Ensemble Ljouwert oan bar om dat te fersoargjen. Foar dy bysûndere gelegenheid hat it koar keazen foar ‘Ein deutsches Requiem’ fan Johannes Brahms.
In requiem, in deademis dus, mar dan net mei de tradisjonele Latynske tekst, dy’t de klam leit op it lijen en it lêste oardiel. De Dútske tekst bestiet út passaazjes út it Alde en it Nije Testamt dy’t krekt de treast en de bemoediging beklamje. By Brahms giet it om de treast fan de kristlike God dy’t it gelok fan it hjirneimels jout. Wa’t mei in oare libbensoertsjûging nei dizze muzyk fan Brahms harket ûnderfynt likegoed treast en hoop foar de takomst.
It oarspronklike wurk út 1868 is foar koar en orkest. Brahms sels makke al gau in ferzje dêr’t de orkestpartijen yn ferfongen binne troch in pianobegelieding foar fjouwer hannen, de saneamde ‘Londoner Fassung’. Dy ferzje sil yn Ljouwert te hearren wêze. De pianisten binne Johanan Havinga en Roele Kok. De solopartijen wurde songen troch sopraan Fardau van der Woude en bariton Ben Brunt. De útfiering stiet ûnder lieding fan de fêste dirigint David van Roijen.
It konsert is yn de Grutte Tsjerke fan Ljouwert, Jakobinertsjerkhôf 95 op 4 maaie 2018 om 20.45 oere.
De tsjerkedoarren geane om 20.15 oere iepen. Yntreepriis: 12,50 euro


title: Sjoernaliste wie tafallige proai fan ferknipte útfiner

maintext:
In libbenslange finzenisstraf, dêrta feroardielde de rjochter ôfrûne wike Peter Madsen (47), ferneamd Deensk útfiner en bouwer fan raketten en dûkboaten. Mar neffens psychologen boppedat in patologysk liger mei psychopatyske skaaimerken en brekme oan meilydsumens, skuldgefoelens en spyt. De rjochter achte bewiisd dat Madsen de Sweedske sjoernaliste Kim Wall (30) op grouwélige wize om it libben brocht hat oan board fan syn selsmakke ûnderseeboat, de UC3 Nautilus. Ut it samle bewiismateriaal waard dúdlik dat Madsen niget hie oan ekstreme sadomasochistyske seks.
Nei’t Madsen earst sei dat er Wall op in eilân ôfset hie, woe er letter ha dat hja it libben by fersin ferlern wie doe’t it lûk fan de ûnderseeër har op ‘e holle foel. Mar dat strykt net mei it ûntbrekken fan skea oan har plasse, sa’t bliken die doe’t de lichemsdielen fan de sjoernaliste – dy’t oars mei metaal ferswierre wienen – ien foar ien oanspielden. Dêrnei paste Madsen syn ferhaal oan en hold er út dat reekfergiftiging de deadsoarsaak west hie. Hy koe sekuer útlizze hoe’t fergiftige dampen ûntstien wienen. Mar saakkundigen fûnen der gjin spoaren fan werom yn de dûkboat en likemin yn de longen fan it slachtoffer. Neffens Madsen hie hy it lichem nei it ûngemak yn stikken seage om it de dûkboat út te wurkjen. “Om sadwaande in grut probleem te ferpartsjen yn lytsere”, sa ferdútste er sels.
Mar neffens ûndersyk hat Madsen Wall by libben oan holle, fuorten en earms fêstbûn, har slein, mei in skroevedraaier en in mes yn de ûnderbûk stutsen en ferkrêfte. Neffens Madsen wie al dat ark allinnich mar oan board foar putsjes. It iepenbier ministearje klage him oan foar moard, seksueel misbrûk en lykskeinen. De rjochter hat dy eask folge. Madsen leagenet alles dat mei moard te krijen hat en tekenet heger berop oan.
Ut de rjochtsaak die bliken dat frou Wall in tafallige proai wie. Inkele oare froulju wienen net yngien op oanbiedings om mei Madsen mei te farren. Mei in freondinne korrespondearre Madsen oer geweldieddige seksfantasijen, mar hja hie dat net serieus naam. De famylje hat in fideoportret publisearre fan Kim Wall, dy’t neffens harren as sjoernaliste gâns wat ûnthjitte. Dat is hjirûnder te besjen (it is Ingelsktalich; YouTube jout de mooglikheid te kiezen foar Frysktalige ûndertitels, mar dy binne noch frijwat behyplik).


title: Nasjonale Betinking en Fiering Befrijing, 4 en 5 maaie 2018

maintext:
Mei de Nasjonale Betinking op 4 maaie betinke we de Nederlânske slachtoffers fan de Twadde Wrâldoarloch en oorlogssituaasjes en fredesmissys sûnt dy tiid. Op 5 maaie fiere we dat it Keninkryk fan de Nederlannen yn 1945 frij wurden is en dat we fan dy tiid ôf frij libje meie.
Nasjonale Betinking, freed 4 maaie
Kening Willem-Alexander en Keninginne Máxima binne freedtejûn by de betinkingsgearkomste yn De Nieuwe Kerk yn Amsterdam. Daan Heerma van Voss docht it wurd en sprekt de 4 maaie-foardracht út. Oanslutend leit it keningspear de earste krâns by it Nasjonaal Monumint op de Dam.
Om 20.00 oere folgje de twa minuten stilte en de foardracht fan Gytha te Nijenhuis (17 jaar) fan it Surhústerfean, winner Dichter bij 4 mei 2018. Kim Putters, direkteur Sociaal en Cultureel Planbureau, hâldt de taspraak op de Dam. De NOS stjoert de Nasjonale Betinking tusken 18.45 oere en 20.25 oere streekrjocht út op NPO 1. Nei de betinkingen binne der ûnder de namme Theater Na de Dam yn it hiele lân teaterfoarstellingen by te wenjen dêr’t oarloch en frijheid de sintrale tema’s yn binne.
Nasjonale Fiering Befrijing, sneon 5 maaie
De Nasjonale Fiering Befrijing begjint dit jier yn Ljouwert, Kulturele Haadstêd fan Europa 2018. Filosoof en publisist Stine Jensen fersoarget de 5 maaie-lêzing, dêr’t minister-presidint Mark Rutte, kommissaris fan de Kening Arno Brok en de foarsitter fan it Nasjonaal Komitee Gerdi Verbeet by oanwêzich biiie. De 5 maaie-bernelêzing wurdt holden troch de 10-jierrige Naomi Maneka út Ljouwert. Oanslutend hâldt minister-presidint Rutte in taspraak op Befrijingsfestival Fryslân wêrnei’t er om 13.30 oere it Befrijingsfjoer oanstekt.
Tradysjegetrouw wurdt de Nasjonale Fiering Bevrijing ôfsletten mei it 5 maaie-konsert op de Amstel yn Amsterdam, dêr’t de Kening, de Keninginne en de minister-presidint ek by binne. De muzuk wurdt dit jier fersoarge troch it Rotterdamsk Philharmoanysk Orkest ûnder lieding fan gastdirigint Antony Hermus. Solisten binne Maan, Willemijn Verkaik, CB Milton, Bastiaan Everink en Noa Wildschut. Der is ek in optreden fan Het Nederlands Danstheater mei solisten Marne van Opstal en Meng-ke Wu. De NOS stjoert it 5 maaie-konsert fan 20.30 oere ôf live út op NPO1.


title: Frâns Kuipers: efteroan begjinne te lêzen

maintext:
Kollum
Alle kranten, lanlike, regionale, lokale en/of streekkranten en It Nijs ek, jouwe romte foar koarte en langere (ynstjoerde) stikken. Ik meitsje dêr ek gebrûk fan. Om fluch yn it snotsje te krijen wat der spilet soe it handich wêze – foaral foar (begjinnende) politisy – om kranten fan efteren nei foaren te lêzen. Men kriget dan op in tagonklike manier te sjen wat der yn de praktyk fan al den dei yn de mienskip spilet.
Dat is fan belang foar it opstellen of bystellen fan belied fan de leden fan de ried, as haad fan in gemeente, foar leden fan de Steaten, as baas fan de provinsje en foar Twadde Keamerleden, as kontroleurs fan it kabinet. Politisy hawwe te faak te let yn ’e gaten dat se it net by de goeie ein ha, en dat it gewoane folk, dat sa no en dan ris in stikje skriuwt, it wol by de goede ein hat. Soks ta te jaan is meastal it dreechst. Sjoch mar nei Rutte syn hâlden en dragen oangeande it weijaan fan 1.4 miljard oan bedriuwen lykas Shell en Unilever. Hy rêdt it krekt op, mei help fan rjochtse partijen. In beskamsume fertoaning! Soene se dat sels wol trochhawwe?
Fan flaters kin men leare en it wurdsje ‘mienskip’ is tsjintwurdich hast in standertantwurd as der eat net goed rint of feroare wurde moat, wat net al te folle jild kostje mei of kin. Mei dêrom wurde der hast oeral – njonken it gemeentebestjoer – alderhande doarpsrieden, jeugdrieden, panels en neam mar op ‘yn it libben roppen’ om problemen te beneamen en mei te helpen om se oan te pakken. Posityf omgean mei wat net goed giet. Goeie saak!
Oantrún ta feroaringen komme meastal net út ferkiezingsprogramma’s of petearen fan politisy ûnderinoar, mar wurde helle út ‘mienskipsnijs’, dat te finen is yn de kolommen mei ynstjoerde stikken. Kranten jouwe dy romte net om ’e nocht. Fansels skriuwe stikjeskriuwers wolris in bytsje (te) skerp en besjogge se kwestjes te folle troch in eigen kleurde bril. Mar yn trochsneed blike ynstjoerde stikken goeie en brûkbere oplossingen te befetsjen, dêr’t de polityk syn foardiel mei dwaan kin en aloan mear mei begjint te dwaan. Hiel goed!
Yn trochsneed wurdt de krante fan foaren nei efteren lêzen. Benammen politisy sykje earst om (positive redaksjonele) stikjes en moaie foto’s fan harren sels. Guon bestjoerders steane hast alle wiken breedút laitsjend by ien of oar te iepenjen projekt. Sjoernalisten binne dêr wiis mei, want mei in moaie grutte sprekkende foto is harren stik earder klear. Sjoch de (regionale) kranten der mar op nei. Dy steane fol mei gruttere of lytsere kleurefoto’s fan meastal simpele aksjes, dêr’t ‘pommeranten’ by opdrave. Lêzers sjogge bygelyks in nustje politisy smûk byinoar stean by in bedriuw, in soarchsintrum, in swimbad of in sportfjild. Dat fertoan wurdt ek wol de blauwe-pakken-puntskuon-parade neamd.
Sok nijs is wichtich foar de byldfoarming fan it dwaan en litten en de betsjutting fan bygelyks in politikus of in oar foaroanstend persoan. Dy besykje lêzers sjen te litten dat se wrachtich wol drok yn ’t spier binne foar ‘it folk’. Dochs is it frjemd dat ynstjoerde stikken en opinys meastal geane oer wat der allegearre mis (gien) is mei of troch politike karren en besluten. Wa is no blyn?
Sa koene wy bygelyks yn alle regionale kranten yn Fryslân faak stikken lêze oer it nut fan grutte wynmûneparken, wol of gjin needsaak fan ferheging fan it wetterpeil fan greidlân, ensafierder. Geregeld kaam ek de (minne) posysje fan it Frysk yn it ûnderwiis oan bar. De polityk krige der gauris fiks fan lâns, omdat skoallen te maklik ûntheffing krigen foar it fersoargjen fan Fryske lessen. Ik haw dêr ek wolris oan meidien. Dat allegear mei-inoar hat wol holpen! (Ferbettering fan it Frysk yn it basisûnderwiis wurdt no oanpakt, is tasein troch de Steaten; yn 2030 wurde der gjin ûntheffingen mear jûn).
Minsken út de mienskip skreauwen ek oer wol of gjin weryndieling fan gemeenten, dêr’t nut en needsaak lang net altyd fan oan te toanen is. Soms waard/wie it keppele oan it mei pensjoen gean fan in boargemaster. Rjochtstreekse gefolgen binne de slim weromrinnende (thús)soarch, it sluten fan soarchhuzen, it fuortfeien fan busoanslutingen (‘strekke’, hjit soks), it weromrinnend wolwêzen yn lytsere doarpen, ensafierder. Meilibjende ynwenners fan Fryslân (dat jildt trouwens foar hiel Nederlân) beskriuwe yn harren ynstjoerde stikken dat de útwreiding fan soarchtaken en wmo-taken foar gemeenten net goed útpakke kin, want gemeenten binne der net op klear. De macht leit by ynhierde buro’s en amtners. Wêrom? De measte (nije) riedsleden binne net taret op harren politike wurk. Se moatte it measte noch leare, útsein útsûnderingen, want in inkelde kear binne der natuertalinten. Mar wol of net op ’e hichte mei hoe’t it allegearre moat en rint, moatte hja fan dei ien ôf wol de besluten nimme. Hast elkenien koe foarút wol sjen dat it oer ‘it sket goaien’ fan soarchtaken fan it Ryk (Rutte II) nei gemeenten, net goed komme soe. De measte gewoane minsken hiene dat wol troch. Sko mar ris oan by saneamde keukentafelpetearen (ik haw it sels meimakke).
Resint waard skreauwn oer de minne halding fan mei-kulturele haadstêd Valetta oangeande de moard op sjoernaliste Daphne Caruana Galizia, dêr’t de direkteur fan LF2018 Van Bekkum net adekwaat genôch op reagearre. Nei sa’n oantrún yn de kranten kaam de hiele boel oan it rôljen en hat de lieding fan LF2018 him op syn hâlding foar Malta oer beret.
Ut dat en mear sokke foarbylden docht bliken dat de papieren werklikheid faak heaks stiet op de deistige werklikheid. Fan efteren nei foaren lêze fan kranten is in goeie manier om fluch ynsjoch te krijen yn hoe’t de mienskip yninoar stekt en wêr’t it knypt. Dêr goed op ynspylje is de keunst.


title: Sproeiersguod mei bij net langer deadzje

maintext:
Sproeiersguod dat fergiftich is foar bij mei net langer brûkt wurde. Bouboeren meie saneamde neonikotinoïden fan ein fan dit jier ôf net mear oer de ikkers sproeie. It ferbod jildt yn ‘e hiele Europeeske Uny. Yn kassen is it gebrûk noch al tastien.
Bij kin men net bûten, mei’t dy it blommestof yn kleuten oerbringe en sadwaande de fuortplanting fan gâns planten op ‘e noed nimme. Dat sei lânbouministerske Carola Schouten okkerdeis yn ‘e Twadde Keamer.
It ferbod is der mei kommen op oanstean fan natoerwachtersbûn Greenpeace. Dat makke de Europeeske oerheden yndachtich op ‘e nuodlike delgong fan it tal bij. Dat makke dat ferskate lannen al oer in ferbod op bijefergiften teset wiene. Fan ‘e likernôch 350 bijesoarten yn Nederlân is de helte faai.


title: Releasekonsert ‘Stim fan Stilte’

maintext:
Snein 6 maaie is yn Wikel in konsert ta gelegenheid fan de presintaasje fan de cd ‘Stim fan Stilte’, in album mei Frysktalige lietsjes fan singer-songwriter Sjoukje van der Land út Balk. Sy wurdt begelaat troch Nabiel Neaimi op sello en Johan Keus en Theo Stobbe op gitaar.
It cd-projekt is finansiere troch subsydzjes, dêr’t de Stichting Het Friese lied van de ziel út Wikel him foar ynset hat, en troch in publike finansieringsaksje mei help fan it online platfoarm Voor de Kunst.
Sjoukje van der Land skriuwt sûnt 2014 lietsjes oer minsken en foarfallen dy’t har reitsje. Muzyk rjochtstreeks út it hert. De muzyk is opnommen yn Murns.
It konsert op 6 maaie wurdt holden yn de Vaste Burchttsjerke yn Wikel en begjint om 15.00 oere. De doar giet om 14.30 oere iepen.


title: Dweiltrochwiet hiem nei in reinbui? Dit is deroan te dwaan!

maintext:
Dy’t alle kearen nei in reinbui de tún splis hat en mei learzens oer it hiem wâdzje moat, dy kriget dêr fansels nei in hoart skjin syn nocht fan. Yn in protte gefallen is soks lykwols te ferhelpen. Hjirûnder steane fjouwer tips.
1. Minder stien
As in te grut part fan ‘e tún ûnder tegels bedutsen is, dan kin it wetter net fuort. Stien is hoe dan ek min foar it miljeu, mei’t it ûntbrekken fan grien ek fûgels en ynsekten ôfskrikt. Boppedat soargje tegels foar opwaarming. Wa’t de natoer en himsels in deugd dwaan wol, hellet hjir en dêr wat tegels fuort. Men kin bygelyks oan ‘e sydkanten fan ‘e tún in border meitsje, of earne in perk, of men kin ynstee fan tegels in boaiembedekker brûke.
2. Iepen grûn
As it wetter de grûn berikt, wol it net sizze dat it fuortsakket. Te tichte grûn foarmet in hurde boaiem, dêr’t it reinwetter op lizzen bliuwt. Troch de boppeste modder om te kearen om mei in grûnboar gatten yn ‘e tún te meitsjen soarget men derfoar dat it wetter de grûn yn lûke kin. Om út te meitsjen wêr’t men it bêste út ein kin, is it tûk en wachtsje op in reinbui. Dêr’t puozzen lizzen bliuwe, is de grûn te ticht en moat wat omkear- of boarwurk dien wurde.
3. Reinwettersbak
It opheinen fan reinwetter yn in bak of tûne makket dat it net op ‘e grûn bedarret. Hat men in daksgoatte fan hûs of hok dy’t op ‘e tún ôfwetteret, dan kin der in soad wetter yn ien kear oer de tún streame. Dat kin tefolle wêze. In reservoir is dan in goede oplossing.
4. Deldracht
Wetter rint fan heech nei leech. Yn in tún mei kûlen kriget men puozzen. Rint de tún ôf nei ien kant ta, dan bedarret alle wetter dêre. In sljocht hiem foarmet rûnom puozzen. Hat men de mooglikheid om nei de strjitte of in sleat ôf te wetterjen, ferleegje de tún oan dy kant dan wat en ferheegje him oan ‘e oare kant. Benammen by in terras of tegelpaad kin dat fertuten dwaan. Lit it paad net ôfrinne nei jo hûs of nei it hiem fan ‘e buorlju ta.


title: Tariven parkearfergunningen Fryslân relatyf heech

maintext:
De tariven foar parkearfergunningen yn Fryslân kinne aardich meunsterje mei dy yn de Rânestêd. Autobesitters yn it sintrum fan Ljouwert bygelyks betelje jierliks 225 euro, wylst in parkearfergunning yn De Haach noch gjin 51 euro yn ‘t jier kostet. Dat blykt út ûndersyk fan SnappCar. It autodielplatfoarm ûndersocht de tariven fan parkearfergunningen yn 133 stêden en gemeenten.
Fryslân en Grinslân relatyf djoer, Assen ‘goedkeap’
Fergunninghâlders telle yn Nederlân trochinoar 142,60 euro yn it jier del. Ynwenners fan haadstêden en stêden mei in histoaryske binnenstêd betelje oer it algemien mear. Yn it sintrum fan Ljouwert betelje se jierliks 225 euro, yn it sintrum fan Grins goed 241. De tariven út ‘it hege Noarden’ dogge dus net ûnder foar de tariven yn de Rânestêd. Dy yn Assen meie bliid wêze. Sy betelje ‘mar’ 45 euro yn it jier om de auto yn de binnenstêd kwyt te kinnen. Ynwenners fan Lelystêd (50 euro) en De Haach (krekt gjin 51 euro) meie har ek yn ‘e hannen knipe.
Djoerste provinsjehaadstêd is Utert
Net allinnich Grins en Ljouwert binne djoer. Fan alle provinsjehaadsteden is Utert de djoerste stêd foar fergunninghâlders. In parkearfergunning kostet dêr al gau maksimaal 276 euro yn it jier. Yn Maastricht (260 euro) en Den Bosch (211 euro) betelje se jierliks ek relatyf in soad foar in parkearfergunning yn de djoerste sône(s).
Oersicht provinsjehaadsteden:
Utert (276 euro) Maastricht (259 euro) Grins (241 euro) Ljouwert (225 euro) s-Hertogenbosch (211 euro) Haarlim (183 euro) Swol (166 euro) Arnhim (141 euro) Middelboarch (86 euro) De Haach (51 euro) Lelystêd (50 euro) Assen (45 euro)
Alle ûndersochte tariven binne werom te finen op de ûndersyksside fan SnappCar.


title: Mooglik deaden yn Nederlân troch medisynkrapte

maintext:
Der kinne skielk deaden falle troch medisynkrapte. Dat docht de organisaasje VVGN (Vereniging voor Verslavingsgeneeskunde) te witten. Neffens de organisaasje binne guon middels foar ferslave pasjinten al in hoart min te krijen. In middel om lju dy’t fan ‘e drank ôf binne te helpen net werom te fallen yn ‘e âlde ferslaving wurdt sels hielendal net mear levere. Dat kin ta deaden liede, sa seit de VVGN.
De VVGN skriuwt oan it ministearje fan folkssûnens dat de krapte ‘zorgwekkend’ is. De organisaasje stiet derop oan dat de minister produsinten twingt om te leverjen. Fierders wol de VVGN dat de oerheid derfoar soarget dat pasjinten net bybetelje hoege foar in middel, as in goedkeaper alternatyf te mear te keap is.
Under de medisinen dy’t min of net te krijen binne, binne Refusal, Antabus en Lorazepam.
De VVGN is net de earste dy’t yn noed sit oer de krapte. Aptekersorganisaasje KNMP die koartlyn ek al te witten dat it hieltyd dreger waard om guon pasjinten noch in paslik middel mei te jaan. Net allinne ferslavingsmiddel binne krap, mar ek sliepmiddels, antybioatika en antydepressiva.
Neffens apteker Gerben Klein Nulet is it probleem yn Nederlân grutter as yn oare lannen, mei’t de merk hjir lyts is en de medisynprizen leech, sadat de Nederlânske medisynmerk foar kommersjele bedriuwen net sa nijsgjirrich is. Yn Dútslân binne medisinen in stik djurder en dêrtroch ek folle krap. It ferskil is grut. It antydepressivum Imipramine kostet yn Nederlân 0,64 euro en yn Dútslân 11,64 euro.


title: Undersyk: hoe goed fersteane jo it East-Fryske Platdútsk?

maintext:
De Ryksuniversiteit Grins ûndersiket hoe goed oft minsken yn Nederlân it Nedersaksyske dialekt fan East-Fryslân (yn Dútslân) begripe en yn hoefier oft kennis fan it Grinslânsk en it Dútsk dêrby helpt. Wa’t meidwaan wol, kin de ûndersteande link oanklikke. Foar dielname moat men yn fjouwer ferhaaltsjes de ûntbrekkende wurden ynfolje. Dat duorret likernôch in kertier. Dêrnei wurde in pear fragen steld oer jo taalkennis.
Yn it ferline binne ûndersikers fan de universiteit ek neigien hoe’t sprekkers fan oare Germaanske talen inoar fersteane. Sa hawwe hja besjoen hoe’t Fryskpraters yn Nederlân de Fryske dialekten yn Dútslân begripe. Yn East-Fryslân wurdt gjin Frysk mear praat, mar in foarm fan Nedersaksysk dy’t wol wat op it Grinslânsk liket.
Klik hjir om oan it ûndersyk mei te dwaan.


title: Lansearring NASA-teleskoop Tess ferrint sûnder problemen

maintext:
De nije romteteleskoop fan de Amerikaanske romtefeartorganisaasje NASA is súksesfol de romte yn sketten. Tess is oan in misje begûn om nije planeten te finen dêr’t libben op bestean kin. Tess stiet foar Transiting Exoplanet Survey Satellite. De teleskoop waard lansearre fan in platfoarm by Cape Canaveral yn Floarida, oan board fan in Falcon 9-raket fan romtefeartbedriuw SpaceX.
De lansearring waard earder dizze wike noch útsteld, om’t NASA ekstra kontrôles útfiere woe. De romtefeartorganisaasje woe wis wêze dat alles ree wie foar de misje, dy’t alles byinoar sa’n 337 miljoen dollar kostet.
De romteteleskoop Tess is de opfolger fan Kepler en sil op ’e syk nei nije ekoplaneten, planeten dy’t om in oare stjer draaie as de sinne. NASA ferwachtet sa’n 500 himellichems te ûntdekken dy’t like grut of wat grutter binne as de ierde. Nei alle gedachten sit Tess oer likernôch twa moanne yn ’e goede baan om de ierde. Dan kin de syktocht pas echt úteinsette.


title: 17e-ieusk eroatysk Frysk liet út West-Fryslân fûn

maintext:
Yn de santjinde ieu waard der yn Noard-Hollân hjir en dêr noch Frysk praat. No is der in Frysktalige liettekst opdûkt út 1643, út de streek Wetterlân. It is in eroatysk fers. De ûntdekker is Arjen Versloot, perfester foar it Frysk oan de Universiteit fan Amsterdam.
It ferske begjint mei de rigels ‘Myn liaf is een soo swieten dier, soo molle bolle femke.’ (‘Myn leaf is sa’n swiet dier, sa’n mûtel bol famke’). It stiet yn in boekje mei fierder Hollânsktalige leafdesferskes, dat as titel hat d’Amsteldamsche Minne-zuchtjens. It Fryske gedicht is 48 rigels lang en frijwat seksueel. Sa seit de sjonger tsjin in famke ‘dyn amer is lek, lit ús it lek tichtsje’. Dêr wol er dan syn ‘klontere molke’ wol foar brûke.
It Fryske taalgebiet wie yn ‘e betide midsieuwen folle grutter as no. In part fan West-Nederlân wie Frysktalich, lykas it hjoeddeiske Grinslân, it Dútske East-Fryslân en it no noch Frysktalige Noard-Fryslân. Yn wat no Noard-Hollân is, wie it Frysk oan ‘e ein fan ‘e midsieuwen al fierhinne weiwurden, mar it Wetterlân wie in útsûndering. Dat bestie út tige isolearre doarpkes en huzen, op eilantsjes yn it fean. Troch dy isolaasje koe it Frysk it dêr oan ‘e santjinde ieu ta folhâlde.


title: Waarpraatsje: yn it wykein noch maitiid

maintext:
DE JOUWER – Nei in pear tige waarme en prachtige maitiidsdagen, sil it dit wykein ek noch kreas waar wêze. Takomme wike giet de temperatuer fiks nei ûnderen.
Yn ‘e nacht fan freed op sneon is it frij helder en is der kâns op wat damp. By een swakke noarde- oant noardeastewyn wurdt it seis graden.
Sneon skynt de sinne, mar de loft rekket sa út en troch ek berûn. De easte- oant noardeastewyn is swak oant matich. De temperatuer leit, nei alle gedachten, tusken de fyftjin en tweintich graden.
Snein is der neist sinne ek bewolking. Boppedat is der in tanimmende kâns op in bui, miskien wol mei tonger. It wurdt mei in graad as tweintich noch wol waarm.
Nei it wykein wurdt it ritich en in stik kâlder. De jas kin wer oan.
Jan Brinksma


title: ABBA nei 35 jier wer byinoar

maintext:
Nei 35 jier komt ABBA wer byinoar. De Sweedske band bringt twa nije nûmers út. Ien fan de nûmers hat de titel ‘I still have faith in you’. De band sil ek wer optrede, net liiflik, mar as hologram yn in digitaal eksperimint fan de Britske produsint Simon Fuller. De ABBA-hologrammen sille der útsjen as de bandleden yn de jierren santich. De audio fan harren Australyske toernee út 1977 wurdt brûkt, yn kombinaasje mei in liveband. De BBC stjoert de produksje fan de Amerikaanske stjoerder NBC yn desimber út.
Yn de jierren santich wie ABBA wrâldwiid tige populêr. ABBA ûntstie yn 1971 yn Stockholm. De band wûn twa jier letter it Eurofyzjesjongfestival mei ‘Waterloo’. De groep gie nei tsien jier útinoar. Se hiene wrâldhits as ‘Dancing Queen’ en ‘Take a chance on me’.


title: Minister jout oplossing foar ûnderwiisefterstannen

maintext:
Der sil de kommende jierren wat dien wurde oan ‘e ûnderwiisefterstannen fan bern yn lytse gemeenten. Minister foar ûnderwiis Arie Slob hat besletten om ûnderwiisjild by grutte gemeenten lykas Amsterdam en Utert wei te heljen en dat oan ‘e lytse gemeenten ta te skikken. Basisskoallen yn ‘e Rânestêd binne benaud dat bern yn ‘e grutte stêden fan ‘e maatregel te lijen hawwe sille.
342 gemeenten geane der troch de nije jildferdieling op foarút. 38 gemeenten krije minder jild. Guon lytsere gemeenten krije wol sân kear safolle jild as no it gefal is.
Gemeenten hawwe sels in grutte stim yn ‘e besteging fan it jild. Dat kin bygelyks gean nei taallessen yn ‘e pjutteboartersplakken, mar ek foar ekstra ynvestearrings yn it basisûnderwiis.
Oft Fryske gemeenten it jild brûke sille om wat te dwaan oan ‘e minne behearsking fan it Frysk dy’t ferline jier konstatearre waard (link), is noch net bekend.


title: Dearider De Jouwer moat tsientûzen euro betelje

maintext:
De frachtrider dy’t yn septimber 2016 by de Jouwer in 51-jierrige man dearied, moat dy syn neibesteanden tsientûzen euro betelje. De 28-jierrige Súd-Hollanner ried mei hege snelheid op in file yn, wylst dêr al rom yn it foar warskôge wie. De auto lyk foar de frachtwein fleach yn ‘e brân en de bestjoerder oerlibbe it net. In oare frou rekke ferwûne en ferskate auto’s rekken skansearre.
Nêst de skeafergoeding is de dearider ek feroardiele ta 240 oeren wurkstraf en mei er in healjier lang net autoride. Dêr kin in healjier by komme as de man him misdraacht. Yn it proses liet er witte dat er him ôfgryslike skuldich fielde.
Yn maart lyn krige in oare frachtrider dy’t by de Jouwer in deadlik ûngemak feroarsake hie in folle swierdere straf. Dy hie ûnder it riden op syn snoadfoan mei pornowebsteeën dwaande west.


title: Fryslân ynvestearret yn ferkearsfeilichheid en Iselmarkust

maintext:
De provinsje Fryslân stiet der finansjeel goed foar: 2017 wurdt ôfsletten mei in posityf resultaat fan € 37,2 miljoen. En mei de nije Kadernota 2019 rint de frij- brûkbere reserve op oant € 111 miljoen. It kolleezje fan Deputearre Steaten reservearret yn de Kadernota 2019 jild foar ynvestearringen yn ûnder mear ferkearsfeilichheid, Wetsus nei 2020 en de Iselmarkust.
De lêste kadernota foar de provinsjale ferkiezingen yn 2019 stiet yn it ramt fan foltôgjen en foarút sjen. Deputearre Sander de Rouwe: “Wy hawwe ús de ôfrûne jierren ynset foar it folbringen fan de ambysjes út ús koälysjeakkoart. It sjocht der nei út dat wy yn maart 2019 hast al ús doelen berikt hawwe. Mei de lêste kadernota fan dit kolleezje soargje wy derfoar dat in folgjend kolleezje mei in skjin laai begjinne kin.”
Ferkearsfeilichheid, Wetsus en Iselmar
GS lûkt ûnder mear jild út foar de ferbettering fan de fytsfeilichheid (de kommende jierren € 2 miljoen). Om te soargjen dat wettertechnology-ynstituut Wetsus nei 2020 fierder kin, komt der € 2,25 miljoen. Foar in fytstunnel by Marsum is € 650.000 oan ’e kant lein. GS makket ek € 2 miljoen frij foar ko-finansiering fan projekten by de Iselmarkust lâns, soks foarútrinnend op in Iselmarfûns. Foar it Iepen Mienskipfûns stelt it kolleezje € 1,8 miljoen beskikber. Dy en oare ynvestearingen mei in totaalbedrach fan € 22 miljoen wurde yn de Kadernota oan Provinsjale Steaten foarlein.
Krimpende begrutting
It byld fan de strukturele finânsjes is ferbettere sûnt de foarige kadernota. De strukturele ynkomsten rinne op en bliuwe heger as de strukturele útjeften. De tydlike middels nimme lykwols de kommende jierren hieltyd fierder ôf. Dêrmei komt de begrutting, dy’t foar in grut part bestiet út tydlike útjeften, de kommende jierren wol mear ûnder druk te stean. Om goed en fleksibel ynspylje te kinnen op kânsen en bedrigingen is it dêrom fan belang om periodyk de strukturele útjeften tsjin it ljocht te hâlden en opnij te oerwagen.


title: Waarpraatsje: nei sneon in pear dagen ritich

maintext:
DE JOUWER – Nei in frisse mar hiel kreaze Keningsdei, sil dit wykein wat tsjinfalle.
Yn ‘e nacht fan freed op sneon is de loft foar it grutste part berûn en kin der wat reinwetter falle. By in swakke oant matige easte-, letter súdwestewyn wurdt it sân graden.
Sneon is de loft ek meastentiids berûn en kin it sa út en troch wat reine. De wyn is súdwest en swak oant matich. It wurdt net folle waarmer as tolve graden.
Snein wurdt, nei alle gedachten, in wite dei. Foaral letter op ‘e dei kin it in skoft reine. De sinne sille we net folle, of hielendal net sjen. It wurdt op ‘e nij om de tolve graden hinne.
Moandei sil it ek ritich wêze en bliuwt it net drûch. It wurdt op yn heechst in graad as alve. Letter yn ‘e wike wurdt it allegear wat better.
Jan Brinksma


title: Nij stik fan Tryater spilet op de Foarstreek

maintext:
Wereldburgers van de Voorstreek, dat heart ta it haadprogramma fan LF2018, is it resultaat fan in unike gearwurking tusken de Ljouwerter Krante en Tryater. It teatrale en sjoernalistike projekt giet oer de wrâld fan no, oer it Europa fan no, oer it Ljouwert fan no. Wereldburgers van de Voorstreek iepenet de doar nei in nije wrâld yn de stêd.
Raymond, hikke en tein yn Ljouwert, komt op de Foarstreek yn situaasjes dy’t net fan him binne. Hy makket in trip en kriget sa tagong ta it wiere gesicht fan de Foarstreek. De situaasjes binne net betocht. Der wurdt spile mei de rykdom oan dialekten en aksinten fan de strjitte. En wêr’t wurden tekoartsjitte, nimt muzyk it oer. In magysk-realistyske reis.
Yn Wereldburgers van de Voorstreek wurdt Nederlânsk, Frysk en Liwwadders praat.
Transmediale gearwurking
Ira Judkovskaja (Tryater) en Kirsten van Santen (Ljouwerter Krante) realisearren har dat de wrâld him iepenbieret rjocht ûnder ús noas. Benijd gienen se mei dy ferhalen oan de slach. Elk út syn eigen profesje wei. Wereldburgers van de Voorstreek spilet fan 25 april o/m 26 maaie op de Voorstreek 39-47. De Ljouwerter Krante bondelet de ferhalen fan de bewenners en de beskôgingen op de Voorstreek yn in LC-bylage, dy’t útkomt op 21 april. Filmkes en podcasts binne fan dan ôf te besjen op wereldburgersvandevoorstreek.nl.
Meiwurkers foarstelling
Rezjy en konsept Ira Judkovskaja
Ko-rezjy Aukje Schaafsma
Muzyk en spul: Beppe Costa
Spul: Nynke Heeg, Raymond Muller en Tamara Schoppert
Kostúms Linda Eijssen; ljochtûntwerp Koos de Vries
Lês fierder oer de foarstelling / bestel kaarten.


title: Deaden by oanslach mei buske yn Toronto

maintext:
Yn ‘e Kanadeeske stêd Toronto is in wite bestelbus op kuierjende minsken ynriden. Njoggen minsken binne dêrtroch dearekke. Op syn minst sechtjin minsken binne ferwûne.
De slachtoffers rûnen op ‘e stoepe yn ‘e Yonge Street, in lange drokke strjitte. It buske ried hommels op harren yn. It wie op dat stuit yn Toronto healwei twaën yn ‘e middei. Nei de die naaide de bestjoerder fan it buske út. De plysje hat him wilens oppakt.


title: Nij ûnderwiiskonsept foar Dockinga Ferwert

maintext:
De lokaasje Ferwert fan it Dockinga College is folop yn ûntwikkeling. Der is de ôfrûne tiid stûf wurke oan in nij ûnderwiiskonsept, in foarm fan ûnderwiis dêr’t yn personalisearre wurdt en romte hat foar fleks-oeren en fakoerstigend wurkjen. Dat konsept hie it Dockinga College graach realisearje wollen yn in nij skoalgebou. Troch slim oprinnende boukosten is it net mooglik de bou te gunnen oan in bou-ûndernimmer.
Nettsjinsteande it feit dat de nijbou net trochgean kin, wurdt der wol hurd wurke oan it realisearjen fan it nije ûnderwiiskonsept. Yn maaie begjint in proefperioade en it is de bedoeling om it nije konsept mei yngong fan it nije skoaljier yn te fieren.”
Ynterim direkteur-bestjoerder Kees Blokland is optimistysk en sjocht út nei de takomst. “In lytse skoalle as Ferwert lient him yn it bysûnder foar sa’n ûnderwiiskonsept: in skoalle dêr’t learlingen kend en weromkend wurde.”


title: Waarpraatsje: de jas kin wer oan!

maintext:
DE JOUWER – Nei in prachtich wykein, sil it waar fan moandei ôf bot feroarje. It wurdt ritich en in stik kâlder.
Yn ’e nacht fan snein op moandei rekket de loft hieltyd mear berûn en letter kin der wat reinwetter falle. De weste- oant súdwestewyn is meast matich en it wurdt tsien graden.
Moandei is it, nei alle gedachten, drûch en skynt de sinne sa út en troch. De westewyn is matich. Mei fjirtjin graden kin de jas wer oan.
Tiisdei is der neist sinne ek bewolking en kin der op guon plakken in bui falle. De westewyn is matich en it wurdt om de tolve graden hinne.
Nei tiisdei feroaret der net folle. It bliuwt wat ritich en oan de kâlde kant. It moaie maitiidswaar komt foarearst net werom.
Jan Brinksma


title: Fryske kroechkwis komt nei Talepaviljoen

maintext:
Op freedtemiddei 1 juny om 14.30 oere organisearret Praat mar Frysk fan de Afûk wer in Fryske kroechkwis. Diskear yn it Talepaviljoen MeM yn de Ljouwerter Prinsetún.
Meidwaan? Jou dy mei dyn team (1-6 persoanen) fan hjoed ôf oan op fia praatmarfrysk@gmail.com. Meidwaan is fergees. Der is muzyk, der is bier, wyn en fris en fansels de aardichste fragen oer Fryslân, Ljouwert en it Frysk. De presintaasje is yn hannen fan stand-up comedian Douwe Gerlof Heeringa.
De Fryske Kroechkwis wurdt mei mooglik makke troch Sonnema Berenburg, Weidenaar Worst, Drukkerij Van der Eems en de Afûk. Graach oant sjen op freed 1 juny yn Talepaviljoen MeM yn Lân fan Taal!
Praat mar Frysk organisearret sûnt 2013 al Frysk kroechkwissen rûnom yn de provinsje. De Fryske kroechkwis yn Talepaviljoen MeM is alwer de 11e edysje. Praat mar Frysk is in kampanje fan de Afûk mei as doel Friezen bewust te meitsjen fan harren twataligens en harren dêr grutsk op te meitsjen.
Foar mear ynformaasje sjoch op www.praatmarfrysk.nl.


title: Ynteraktive dokumintêre ‘De metamorfose van Escher’

maintext:
Freed 20 april lansearre NTR de ynteraktive dokumintêre De metamorfose van Escher. Sintraal dêryn stiet Eschers wurk Metamorphose II.
De metamorfoaze fan Escher
Nederlânsk ferneamdste grafikus M.C. Escher, makke mei Metamorphose II ien fan syn yllústerste wurken. De ynteraktive dokumintêre De metamorfose van Escher stelt de websteebesiker by steat om it wurk en libben fan Escher fan hiel tichtby te ûntdekken en te belibjen. Nea earder wie Eschers wurk sa detaillearre online te besjen. Men kin troch it wurk hinne en wer bewege en jin ferdjipje yn bysûndere details. Fia audiotoers komt men mear te witten oer it persoanlik libben fan Escher, de technyk dy’t er brûkte en syn wurk yn keunsthistoarysk perspektyf. Net allinnich Metamorphose II, mar ek in tsiental oare wurken lykas Relativiteit, Reptielen en Verbum binne op dy wize te belibjen.
De spesjaal komponearre muzyk fan Paul M. van Brugge jout de ynteraktive dokumintêre in ekstra meislepende ûnderfining. Foar it jonge publyk jout it webstee in spesjale Klokhuis Tour.
Metamorfoazemasine
Wa’t ynspirearre rekke is kin op it webstee oan ’e slach mei syn eigen stikje metamorfoaze. Techniken dy’t Escher oer de jierren mei de hân ûntwikkele sitte no ynboud yn de saneamde ‘metamorfoazemasine’. Elkenien kin syn selsmakke ôfbyldings rotearje, spegelje, ferskowe en dêrnei morfe nei in twadde ôfbylding. It kreëarre wurk is ta te heakjen oan it digitale ‘Gesamtkunstwerk’; in ûneinige online metamorfoaze. It eigen wurk kin ek delhelle, printe en mei oaren dield wurde. Besykje it hjir.
NTR & Escher
De NTR besteget dit jier in protte omtinken oan Escher. Neist de ynteraktive dokumintêre is der út SchoolTV wei omtinken foar de ferneamde Nederlânske keunstner, wijt Het Klokhuis 26 april in útstjoering oan it wurk en libben fan Escher, en stjoert de NTR letter dit jier yn Het Uur van de Wolf de film M.C. Escher, het oneindige zoeken út.
De ynteraktive dokumintêre De metamorfose van Escher kaam ta stân yn gearwurking mei de M.C. Escher Foundation, en wurdt lansearre yn deselde perioade as de start fan de Escher-útstalling yn it Frysk Museum (ûnderdiel fan Ljouwert Kulturele Haadstêd). Besikers fan de útstalling kinne fia in digitale tafel de ynteraktive dokumintêre belibje.
Sjoch ek op ntr.nl/escher.


title: Utstalling ‘Nederland Zoemt’ yn Natuermuseum Fryslân

maintext:
De Nederlânske Natuerhistoaryske musea gûnzje!
Oant ein augustus is op mar leafst alve plakken, fan Ljouwert oant Maastricht en fan Nijmegen oant De Haach, ‘Nederlân gûnzet – in wyldebije-eksposysje’ te sjen. Noch net earder wie yn Nederlân deselde eksposysje op itselde stuit by safolle musea tagelyk te sjen. De eksposysje makket diel út fan it lanlik projekt Nederlân gûnzet, wêryn’t ferskate partijen yn aksje komme foar de wylde bijen yn ús lân. Yn Ljouwert docht it Natuermuseum Fryslân deroan mei.
De eksposysje is op húshâldingen rjochte: bern en âlden stappe de wrâld fan de bij yn en leare alles oer dy bjusterbaarlike ynsekten. De útstalling bestiet út grutte panielen yn de foarm fan in blom, foarsjoen fan ynformaasje, nijsgjirrige weetsjes en fragen. De antwurden op dy fragen binne te finen op oare panielen. Besikers moatte dus letterlik fan blom nei blom gean, krekt as bijen! Sels sjouwe mei blommemoal, omrinne yn in dik behierre jas of de wei fine yn in blom: it libben fan bijen giet net oer roazen.
Troch de eksposysje leart de besiker alles oer it libben en it nut fan wylde bijen, mar ek dat it dêr spitigernôch net goed mei giet. Wylde bijen hawwe it nammmentlik swier: de helte fan alle 360 soarten is bedrige. En dat wylst se tige wichtich binne foar ús itensfoarsjenning: tachtich persint fan ús ytbere gewaaks is ôfhinklik fan bestowing troch bijen en oare ynsekten.
Nederlân jout bijen net genôch leefgebiet, wenromte en iten. Dat is in direkt gefolch fan de yntinsive grutskalige lânbou, it ferstêdlikjen en it strakker en effisjinter behearen fan ús grien. Bijen wurde net bliid fan gersfjilden as in biljartlekken en bermen dêr’t alle blommen út weiwurden binne.
Aldergelokst besteget de eksposysje ek omtinken oan oplossingen: wat kinne wy dwaan om bijen te helpen? En hoe kinne wy bydrage oan ûndersyk nei bijen? De eksposysje is makke troch de Stichting Nederlandse Natuurhistorische Collecties (SNNC), it gearwurkingsferbân fan natuermusea yn Nederlân. Oare dielnimmende musea binne: Ecomare, Museon, Museum TwentseWelle, Natura Docet Wonderryck Twente, Naturalis Biodiversity Center, Natuurhistorisch Museum Maastricht, Natuurhistorisch Museum Rotterdam, Natuurmuseum Brabant, Natuurmuseum Nijmegen en Universiteitsmuseum Utrecht.
De útstalling Nederland Zoemt is te sjen oant en mei ein augustus 2018.


title: Oarlochsretoryk yn oanrin nei proses blokkearders antyswartepytprotest

maintext:
Doe’t Sinteklaas yn novimber ferline jier te Dokkum ûntfinzen wurde soe, sette in keppel lju út ‘e Rânestêd nei de Wâldstêd ta om dêr te demonstrearjen tsjin ‘e figuer fan Swarte Pyt. Hja kamen nea teplak, mei’t in groep Friezen de dyk by de Jouwer tichtsette en sa makke dat de demonstranten net op ‘e tiid yn Dokkum oankamen.
Guon fan ‘e lju dy’t it ferkear ta stilstân brochten, binne fan ‘e plysje oanhâlden. Hja moatte foarkomme, ûnder oaren om’t se de iepenbiere oarder fersteurd hawwe soene. De abbekaten WIm Anker en Tjalling de Groot fan it Ljouwerter kantoar Anker & Anker sil harren bystean, sa docht aksjegroep Demonstratievrije Sinterklaasintocht 2018 op Facebook te witten. De abbekaten soene dat mei dwaan, om’t hja “groot liefhebber van het Sinterklaasfeest” en “Fries” wêze soene.
Demonstratievrije Sinterklaasintocht 2018 neamt de dykblokkade by de Jouwer de Slach by Dokkum 18-11-2017. Dy wat oarlochseftige namme stiet ek op in spandoek mei in foto fan ‘e blokkade en it wurd ‘grutsk’. De aksjegroep ferkeapet de doeken fia syn Facebookgroep (link).


title: Hantrekken foar agrarysk natuer- en lânskipsbehear

maintext:
De Provinsje helpt de sân Fryske agraryske kollektiven dy’t it agrarysk natuer- en lânskipsbehear yn Fryslân útfiere en docht harren dêrmei hântrekken foar it behear fan de libbensgebieten iepen boulân en drûge en wiete trochiering. Natuer- en lânskipsbehear is wichtich foar it bioferskaat. It soarget foar noflike libbensgebieten foar sawol Europeeske beskerme bisten, ynsekten, fisken en fûgels as Fryske. Foar it behear fan iepen gerslân (greidefûgelbelied) wie al belied.
Iepen boulân leit yn it noarden fan Fryslân. Fûgels briede der en wintergasten lykas rôffûgels en skelfinken sykje der iten. It is wichtich dat piken fan fûgels dêr goed oerlibje kinne. Dêrom moat der bygelyks by it meanen rekken holden wurde mei nêsten en piken. It is ek fan belang dat der genôch blommen en ynsekten op it lân binne.
Drûge trochiering
By it behear fan drûge trochiering giet it bygelyks om houtsingels mei greppels, boskjes, diken en bermen. Dat libbensgebiet leit benammen yn de Noardlike Wâlden en Súdeast-Fryslân. It moat oanien sletten heech en ticht wêze, sadat bisten dêr briede, foerazjearje en skûlje kinne. Drûge trochiering is ûnder mear wichtich foar flearmûzen, lytse sûchdieren, amfibyen en sjongfûgels.
Sleatten, puollen en sompen falle ûnder de wiete trochiering en binne wichtich foar polderfisken, amfibyen en ynsekten. Foar trekfisken is it fan belang dat it wetter mei-inoar yn ferbining stiet.
Elk agrarysk libbensgebiet hat syn eigen behear nedich. De hantlieding jout oan hoe’t it behear it libbensgebiet foar ûnderskate soarten ferbetterje kin. Kollektiven hawwe al in soad ûnderfining mei behear fan iepen gerslân. It behear fan iepen ikkers en wiete trochiering is relatyf nij, mar wis wol kânsryk.
Ofstimming behear
De libbensgebieten steane net op harsels. In protte soarten bisten libje yn natuergebiet likegoed as yn agrarysk gebiet. It behear fan gers- of boulân en drûge of wiete trochiering moat ek goed opinoar ôfstimd wurde. De Provinsje bliuwt dêroer mei de agraryske kollektiven yn petear. Dêrneist wurdt der sjoen hoe’t der mear gearwurke wurde kin op it mêd fan monitoaring en ûndersyk. Dan kin de effektiviteit fan it agrarysk natuer- en lânskipsbehear goed metten wurde.


title: Noard-Korea staakt kearnproeven

maintext:
Noard-Korea hâldt op mei syn nukleêre programma. Der komme gjin nije kearnproeven en rakettesten, seit it steatsparseburo. It rezjym fan Kim Jong-un slút de nukleêre testlokaasje Punggye-Ri yn it noarden fan it lân. De testprogramma’s wurde fuortdaliks stillein. Neffens it steatsparseburo wurde de kearnwapens dy’t Noard-Korea al hat, net brûkt salang’t it lân sels net mei kearnwapens bedrige wurdt. Alle opdiene kennis wurdt ‘yn gjin gefal’ dield mei oare lannen.
It ferrassende beslút is neffens it steatsparseburo naam by in gearkomste fan de Noard-Koreaanske Arbeiderspartij. Kim soe mear dwaan wolle om de swakke ekonomy fan syn lân te fersterkjen. Noard-Korea hat no in protte lêst fan ynternasjonale sanksjes fanwege it nukleêre programma.
It stilsetten fan it raket- en kearnwapenprogramma komt in wike foar in moeting fan Kim Jong-un mei de Súd-Koreaanske presidint Moon Jae-in. De twa steatshaden sjogge inoar op 27 april yn it grinsdoarp Panmunjom. Súd-Korea sprekt yn in earste reaksje fan in “betsjuttingsfolle stap” en in “positive basis” foar de topmoeting fan Kim en Moon.
Yn maaie of juny komt der mooglik in moeting fan Kim mei de Amerikaanske presidint Trump. Dy reagearre entûsjast op it nijs. Trump en Kim hiene ferline jier noch in heechoprinnend skeel. Trump drige Noard-Korea mei totale ferneatiging as it syn nukleêre programma net stilsette soe. Trump sei ek dat ‘rocket man’ Kim dwaande wie mei in selsmoardmisje.


title: Programma Famillement 2018 bekend

maintext:
It Famillement docht Ljouwert oan op snein 3 juny. It liket der op dat dit it grutste evenemint op it mêd fan famyljeskiednis wurdt. Op it programma stean lêzingen, workshops, rûnliedingen en in ynformaasjemerk. Sprekkers binne ûnderoaren Harmen Snel, Els Kloek, Pieter Winsemius en Maarten Larmuseau. Nij dit jier binne de spesjale aktiviteiten foar bern. De organisaasje is yn hannen fan it CBG|Sintrum foar famyljeskiednis, Tresoar en it Histoarysk Sintrum Ljouwert (HCL).
Om ‘e twa jier organisearret it CBG yn ’e mande mei in regionale partner-organisaasje it Famillement. Dit jier sil de fjirde ôflevering wêze yn Ljouwert, de kulturele haadstêd fan Europa yn 2018. It evenemint is fergees en hat foar begjinners likegoed as trochsetters op it mêd fan (famylje)skiednis in soad te bieden.
Fokus op Fryske skiednis en DNA-ûndersyk
Op it programma stean lêzingen, workshops, rûnliedingen en in (ynternasjonale) ynformaasjemerk yn Stadsschouwburg De Harmonie. Fierder is der in ferskaat oan aktiviteiten bij Tresoar en it HCL. Dit jier is der spesjaal omtinken foar Fryske skiednis, lêzingen oer AlleFriezen.nl, de Sonttol-registers en de Sailing Letters. In oar tema is DNA-ûndersyk. Sa kin der in DNA-test ôfnommen wurde. Genetysk-wittenskipper Maarten Larmuseau en DNA-genealooch Gerrit Woertman diele har kennis oer it Y-DNA, mt-DNA, autosomaal DNA en X-DNA en de gearhing mei stambeamûndersyk. Cisca Wijmenga fan it UMC Groningen fertelt oer it ûndersyksprojekt Lifelines dêr’t by ûndersocht wurdt wêrom’t de iene wol siik wurdt en de oare net.
Hichtepunten
In ynterview mei ien fan de haadpersoanen út it programma Verborgen Verleden mei net ûntbrekke. Dit jier fertelt presintatrise Dieuwertje Blok oer de ferrassingen dy’t se tsjinkaam by har syktocht nei de skiednis fan har eigen famylje. Argivaris Harmen Snel praat oer it notarieel argyf fan Amsterdam, professor Oscar Gelderblom oer Het Kasboekje van Nederland en âld-minister Pieter Winsemius oer it hurde mar meislepende libben fan in e-sneuper. De organisaasje hat histoarika Els Kloek ek boeke kinnen foar in lêzing oer har boek 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. Dat boek waard útroppen ta it bêste skiednisboek fan alle tiden. Kloek jout ynsjoch yn ˊe keuken fan dat mânske projekt.
Oare aktiviteiten
Nei it sukses fan de earste ôflevering fan GenTalks krije amateurgenealogen dit jier opnij it poadium om har kennis én ûnderfining op it mêd fan stambeamûndersyk te dielen. De Nederlandse Kring voor Joodse Genealogie lit syn jierlikse Medienedag dit jier gearfalle mei it Famillement. Yn dat ramt binne der ferskate aktiviteiten om it tema ‘Joods Leeuwarden’ hinne. Der wurde ek prizen útrikt: De Nederlandse Prijs voor de Genealogie en Dr. De Bruijnprijs. Fierder is it mooglik om ien op ien fragen te stellen oan spesjalisten yn ekspêrgearkomsten of de stêd te ûntdekken mei in stedskuier of in rûnfeart yn in pream. Ta beslút kin it publyk de Aldehou ek beklimme en by it HCL en Tresoar terjochte foar in bûnt ferskaat oan tentoanstellingen, films, rûnliedingen en berneaktiviteiten.
It Famillement is in gearwurkingsprojekt dêr’t it CBG, Tresoar en HCL yn gearwurkje mei de Freonen fan de Argiven yn Fryslân (FAF), de Nederlandse Genealogische Vereniging (NGV), Ofdieling Fryslân en it Genealogysk Wurkferbân fan de Fryske Akademy.
Mear ynformaasje is te finen op www.famillement.nl.


title: Fryslân wol in stik fan Grinslân hawwe

maintext:
It is net foar it earst, mar Fryslân wol op ‘e nij in part fan buorprovinsje Grinslân hawwe. It giet om in stik strân oan ‘e eastlike râne fan Skiermûntseach. Dat eilân skoot allegeduerigen op nei it easten ta, trochdat der yn it westen sân ôfslein wurdt en der oan ‘e eastkant sân by komt.
Yn 2006 waard de grins tusken Fryslân en Grinslân ek al korrizjearre om it eilân Skiermûntseach folslein op Fryske grûn te hâlden. Neffens Provinsjale Steaten fan Fryslân is dat nedich, om’t der oars ûndúdlikheid bestiet oer wa’t wat dwaan moat, as der op it eastlike strân fan Skier in ramp bart.
Deputearre Patrick Brouns fan Grinslân hat te witten dien dat der oer de grinskorreksje te praten is, mar dat der wol wat regele wurde moat om derfoar te soargjen dat soks Grinslân gjin jild kostet. As it grûngebiet fan in provinsje lytser wurdt, kriget dy nammentlik minder jild fan it Ryk.
Omdat de gemeente Eemsmond, dêr’t it eastlike stik fan Skier yn leit, yn 2019 opgiet yn ‘e fúzjegemeente Het Hogeland, wol Grinslân de ûnderhannelings mei Fryslân wol earst yn 2019 op ‘e wurklist sette.


title: Eksposysje Morandi grut súkses

maintext:
De útstalling Giorgio Morandi | Bologna yn Museum Belvédère hat al mear as 10.000 besikers lutsen. It grutste part dêrfan komt fan bûten de provinsje. It museum ferwolkommet in protte nije besikers. De katalogus fan de útstalling wurdt it meast ferkocht en is ûnderwilens oan in nije printinge ta. Alle spesjale rûnliedings binne ek útferkocht.
Yn de útstalling wurde in protte stillibbens fan de Italiaanske grutmaster toand, mar der is ek omtinken foar de pleatslike arsjitektuer. Formele aspekten út de boukeunst fan Bologna binne nammentlik werom te finen yn it oeuvre fan de skilder. Dat soarget derfoar dat men op in ferrassende en fernijende wize yn ’e kunde komt mei it wurk.
De eksposysje kaam ta stân yn nauwe gearwurking mei Museo Morandi yn Bologna. Fanwege de grutte tarin is it museum mei de eksposysje in oere earder iepen, fan tiisdeis oant en mei sneins fan 10.00 oant 17.00 oere. Giorgio Morandi | Bologna is noch te sjen oant en mei 10 juny.
www.museumbelvedere.nl | info@museumbelvedere.nl


title: Lunsjlêzing Bob van Bijnen: De ‘love’ foar wetter

maintext:
Yn it kulturele jier 2018 pakt Tresoar út mei in soad lêzingen: net ien kear yn de moanne, sa’t it pyblyk wend is, mar alle wiken. Grutte ûnderwerpen, mar ek lytse ‘niche’ ûnderwerpen, brocht troch talleaze sprekkers. De lêzingen wurde hâlden yn de Gysbert Japicxseal, alle tongersdeis fan 12.30 oant 13.30. Op 26 april wurdt de lêzing jûn troch Bob van Bijnen. De lêzing wurdt jûn yn it Hollânsk.
De lêzing sil yngean op it ta stân kommen fan de mistfontein Love fan Plensa, dêr’t bylden fan in jonge en in famke tsjininoar oer set binne. De leafde foar wetter yn ’e foarm fan damp, sil technysk taljochte wurde. Wa’t dus witte wol hoe’t de damp makke wurdt, kin no syn kâns waarnimme.
Programma
12.00 ynrin en eventueel lunsj
12.30 lêzing
13.15 fragen
13.30 ein
Reservearje
Graach reservearje op: info@tresoar.frl / 058 – 7890740 / 058 – 7890792.
De lêzing is fergees. Gebrûk meitsje fan de lunsj (twa broadsjes + ien konsumpsje foar € 3,00)? Dan dat graach apart fermelde.


title: Wolkom-lêzing oer skiednis fan it bierbrouwen

maintext:
Warner Banga fertelt tongersdei 26 april op de Wolkom-lêzing op it Provinsjehûs oer de histoarje fan it bierbrouwen yn Dokkum en wat dat mei Bonifatius te meitsjen hat. It brouwen en drinken fan bier is al hûnderten jierren âld. Yn Dokkum wurdt sûnt koart wer Bonifatiusbier broud en ferkocht. Binnen de bolwurken wiene eartiids sa’n tweintich brouwerijen aktyf.
Wolkom op de lêste tongersdei fan ‘e moanne
It Provinsjehûs iepenet op sawat elke lêste tongersdei fan de moanne de doarren foar it publyk. Dan wurde nijsgjirrige, leechdrompelige aktiviteiten yn ien fan de publyksromten organisearre. Soms troch de Provinsje, bytiden troch ynwenners, mar altyd foar de ynwenners. Elkenien is dêr wolkom by.
Programma
12:00 Ynrin
12:30 Lêzing (fiertaal is Frysk)
13:30 Ein programma
Tiid en lokaasje
Datum/tiid Tongersdei 26 april 12.00 – 13.30 oere
Lokaasje Provinsjehûs, Twibaksmerk 52, 8911 KZ Ljouwert


title: Iepening wettersportseizoen Wâldsein mei dekdweilorkesten

maintext:
Sneon 28 april fan 13.00 oant 18.00 oere wurdt it wettersportseizoen fan Wâldsein, Heech en De Gaastmar muzikaal iepene mei dekdweilorkesten.
Yn Heech wurdt it dekdweilfestival organisearre. Dekdweilorkesten komme mei boaten nei Wâldsein en fersoargje dêroptredens. De trochrinnende muzykoptredens fine plak op it MFC-plein by de passantehaven, oanfolle mei tapperij en poadia, fiskrikjen, Fryske sûkerbôle fan de pleatslike ambachtlike bakkerij Visser, Pytsje Bokma fan de Gouden Boaiem mei har eigen biologysk iis en in springkessen foar de bern. De fuotbalferiening sil noch in tal aktiviteiten op poaten sette, de wei is ôfsletten, dus de jeugd kin folop fuotbalje en spultsjes dwaan. Yn it skoft binne der optredens fan it Wâldseinster shantykoar “de Pôllesjongers”. Ferbinend elemint tusken de doarpen Wâldsein en Heech is dat der sloepen mei fare sille; besikers kinne dan mei fan Heech nei Wâldsein en werom. De bedoeling is dat de sloepen tagelyk mei de dekdweilorkesten nei de doarpen farre.
De oankomsttiden fan de dweilorkesten yn Wâldsein binne 14.00, 14.40, 15.20 en de lêste om in oere as 16.15. Se spylje allegear sa’n 20 minuten; koartsein: in gesellige middei yn de moaie nije passantehaven.
Datum: sneon 28 april 2018
Plak: MFC-plein Wâldsein, flakby de nije passantehaven
Tiid: 13.00 – 18.00 oere
Email: woudsendpromotie@gmail.com
Webside: www.dekdweilfestival.nl (Heech)
Yntree: fergees


title: Learlingen Dockinga VAK-skoalle suksesfol mediawiis

maintext:
‘Het curriculum van de toekomst’, sa wurde de 21ste-iuwske feardichheden neamd troch de SLO, it nasjonale ekspertisesintrum learplanûntwikkeling. De SLO omskriuwt, mei Kennisnet, 11 feardichheden dy’t learlingen no en yn de takomst nedich binne. Tink dêrby oan ICT-basisfeardichheden, gearwurkjen en mediawiisheid. Wat de SLO oanbelanget wurdt der tsjintwurdich noch te min oandacht jûn oan dy feardichheden yn it fuortset ûnderwiis.
De VAK-skoalle fan it Dockinga College yn Dokkum set lykwols alhiel yn op it goed tarieden fan syn learlingen op de takomst. Foaral as it giet om dy 21ste-iuwske feardichheden. Nei de stúdzje-feardichheidstrainingen fan begjin dit skoaljier, is der yn de ôfrûne maitiid begûn mei de training mediawiisheid foar de earste klassen.
Alle learlingen hawwe mei harren learmasters in digitale lesmetoade oer it ferstannich omgean mei bygelyks sosjale media en ynternet, suksesfol ôfmakke. It platfoarm www.mediarijbewijs.nl hat de VAK-skoalle dêrby stipe en in online omjouwing fasilitearre wêrby’t de learlingen yndividueel en klassikaal oefenje koene. De training mediawiisheid besteget ûnder mear oandacht oan cyberpesten, sexting, it beskermjen fan persoanlike gegevens en it meitsjen fan in webstee.
Alle earstejiers hawwe de training suksesfol trochrûn en krigen as bewiis in sertifikaat, it media-rydbewiis. In moaie stap yn de rjochting fan in feilige en mediawize takomst.


title: Auteursbesite Deepak Chopra en evenemint yn Amsterdam op 24 maaie

maintext:
Ein maaie ferskynt it nijste boek fan Deepak Chopra & Rudolph Tanzi. Deepak Chopra komt foar syn The Future of Wellbeing-toernee nei Nederlân, foar in konferinsje yn AFAS Live.
In sûne libbensstyl stipet it selsgenêzend fermogen. It klinkt logysk, mar neffens de skriuwers fan it boek binne de resultaten revolúsjonêr. In wichtige pylder fan it selsgenêzend fermogen is it ymmúnsysteem. It ymmúnsysteem beskermet minsken tsjin âlderdomskwalen, (resistinte) baktearjes, epidemyen en skealike miljeu-ynfloeden, en it kin slimme sykten tefoaren komme.
Deepak Chopra en Rudolph Tanzi biede in aksjeplan fan sân dagen, mei alle dagen in oare fokus, om it ymmúnsysteem te fersterkjen.
Het zelfhelend vermogen | Een revolutionair plan om je immuunsysteem te versterken en gezond ouder te worden | Deepak Chopra & Rudolph E. Tanzi |
ISBN 9789021568553 | € 22,50 | Paperback mei flappen | 320 siden | ISBN e-boek 9789021568553 | € 11,99 | Ferskynt 29 maaie 2018
In jûn mei Deepak Chopra op 24 maaie
Deepak Chopra komt op tongersdei 24 maaie nei AFAS Live mei syn The Future of Wellbeing-toernee. Yn de konferinsje jout er antwurd op fragen as ‘Is der in ultime realiteit?’ en ‘Hoe ferbetteret ús bewustwêzen ús folsleine wolwêzen?’ Dêrneist jout er praktyske tips. De konferinsje is basearre op de nijste befinings út sawol de reguliere as de alternative genêskunde.
Deepak Chopra & Rudolph Tanzi
Deepak Chopra is de bekendste deskundige op it mêd fan yntegrale genêskunde. Yn totaal hat Chopra mear as 85 boeken skreaun dy’t oerset binne nei 35 ferskillende talen. Rudolph E. Tanzi is heechlearaar neurology oan Harvard University. Hy isolearre it earste gen fan de sykte fan Alzheimer en ûntduts ferskillende oare genen.


title: Jehannes Boorsma: Buffet

maintext:
Buffet
Ferhaal fan Jehannes Boorsma
Sa út en troch skowe wy wolris oan by in waarm en kâld buffet.
Eins binne de frou en ik net iens sa sljocht nei sokke fretterijen. Faak rinne de minsken tige rimpen, sichtber mei de honger yn ’e hals, mei withoe heech opsteapele boarden hinne en wer, deabenaud dat se oan ’e krapperein komme.
Mar ris ôfwachtsje oft it hjir oars en better is.
In man yn in wite oerstrûper brocht ús nei in taffeltsje by it rút, in gaadlik plakje. Spitigernôch wiene der gjin twapersoanstafels, dat it wie dêrom ôfwachtsjen oft wy tegearre bliuwe soene.
Dat slagge net! Ik sei tsjin Geartsje dat se efkes de oare kant út sjen moast om’t der kunde de seal yn kaam. It die gjin fertuten, it spul sette streekrjocht op ús taffeltsje ta en frege oft de oare twa stuoltsjes frij wiene.
Klik foar it hiele ferhaal op Buffet – Jehannes Boorsma.


title: Gjin Sorbysk op jubileum Bautzen

maintext:
De Landkreis Bautzen/Budyšin bestiet yn 2018 tsien jier. Dat wurdt fierd, mar it Sorbysk komt dêrby oan ‘e krapperein, ta argewaasje fan ‘e Sorbysktaligen.
Bautzen/Budyšin is it haadplak fan de streek Oberlausitz, yn East-Dútslân. It is in wengebiet fan de Sorben. Ea wie it gebiet folslein Sorbysktalich, mar hjoed de dei foarmje de Sorbyskpraters in minderheid tusken de Dútsktaligen.
Tsien jier lyn waard de Landkreis Bautzen foarme. Sa’n Landkreis is wat mei in Nederlânske provinsje te ferlykjen. It jubileum wurdt fierd mei de útjefte fan fleurige postkaarten. Dy hawwe lykwols allegear in Dútsktalige tekst. Dat is de Sorben net nei ‘t sin. De ferwantwurdlike bestjoerder seit dat de kaarten te lyts binne om de tekst twatalich ôf te printsjen, mar dat de regionale oerheid op oare mêden in protte foar it Sorbysk docht.


title: Solid Sound Pop Vocals organisearret BALK festival Noard

maintext:
Yn gearwurking mei koarebûn BALK organisearret Solid Sound Pop Vocals yn Drachten it BALK festival Noard op snein 27 maaie 2018 yn teater De Lawei.
BALK is it lanlik bûn foar alle koaren en groepen dy’t lichte muzyk op it repertoire hawwe. BALK stipet en stimulearret dy foarm fan amateurkeunst op in protte manieren. De regionaal organisearre festivals hawwe har bewiisd as sinfolle en ynspirearjende moetingsdagen foar leden fan sawol koaren as lytsere sjonggroepen. De eveneminten wurde troch de sjonggroepen en koaren sels yn de regio organisearre mei wêr nedich finansjele en praktyske stipe fan BALK.
Solid Sound Pop Vocals is in swingend popkoar út Drachten en bestiet út ambisjeuze amateursjongers en -sjongeressen. Mei in fariearre repertoire en mei fernijende arranzjeminten besiket Solid Sound Pop Vocals sûnt de oprjochting yn augustus 2015 in ûnderskiedende feriening te wêzen. In feriening dêr’t plezier yn sjongen yn foarop stiet, mar dan wol yn kombinaasje mei kwaliteit, balâns yn stimmen, klankkleur en presintaasje op it poadium.
Wêrom in BALK festival Noard
Solid Sound Pop Vocals en BALK wolle mei dit festival it sjongen yn popkoaren, klienkeunstkoaren en sjonggroepen dy’t lichte muzyk op it repertoire hawwe, op ’e kaart sette. It is de earste kear dat it festival sa grut opset wurdt yn Noard-Nederlân en it wurdt boppedat foar it earst holden yn Fryslân. BALK festival Noard biedt popkoaren en sjonggroepen in poadium om op te treden, reaksjes te krijen, inoar te ynspirearjen en te moetsjen.
Koaren en sjongleafhawwers wurde útnoege om as publyk te ûnderfinen wat der allegear mooglik is op it mêd fan sjongen. Mei as doel harren te ynspirearjen en te stimulearjen. It hiele festival stiet yn it teken fan: ynspirearje, ûnderfine, sjonge, harkje, belibje, moetsje en genietsje.
Snein 27 maaie 2018 yn teater De Lawei Drachten, fan 10.00 oant 17.00 oere, organisearre troch BALK en Solid Sound Pop Vocals. Tagongspriis: € 2,-.


title: Aant Muldert: Frysk prate en skriuwe

maintext:
Kollum
Ik praat en skriuw graach Frysk. Dat leit my no ienkear krekt wat better. Dat slagget ornaris wol aardich. Likegoed binne der mominten dat men wer efkes begrypt dat soks net altyd gewoan fûn wurdt. Dêr wol ik it oer ha, om’t my soks koartlyn wer oerkaam.
Sûnt in pear jier ha ik in sit yn in stichtingsbestjoer dat de gewoante hie en hat om Hollânsk te praten. Ik ha, doe’t ik dêryn behelle waard, daliks sein dat ik de Fryske kant it neist bin en graach Frysk prate wol. Dat wie gjin beswier en dat is it noch hieltyd net. No bin ik net sa’n Fries dy’t altyd en allinne mar Frysk prate wol. Dat ik wikselje yn gearkomsten en oerlizzen ús beide talen gauris ôf. Dat doch ik ek om’t ik wol wit dat bestjoerders en meiwurkers net allegearre like Frysktalich en sels net allegearre Friezen binne. Hoe soe ’t ek oars. Der wurdt my gjin strie oerdwers lein en it soe samar sa wêze kinne dat dy stichting dêr krekt wat Frysker troch wurden is. As der al guon binne dy’t opmerkingen meitsje, dan dogge dy dat om my in bytsje te narjen, alteast dat tink ik.
Koartlyn wie ik foar dy stichting op in lanlike gearkomste yn Utert. Dêr stie ik de moarns mei in beker kofje yn ’e hân oan in steantafel te praten mei ien fan de kollega’s. Wy prate altyd Frysk tegearre en dat diene we dêr ek. Oan dyselde steantafel stiene twa oare minsken. De frou dy’t njonken my stie, murk op dat se ús net ferstie. No wiene we net mei dy frou yn petear, mar it is altyd aardich om mear minsken yn petearen te beheljen. Dat ik ûntskuldige my en sei dat ik dy deis fierder yn sokke situaasjes gjin Frysk prate soe. Jimme riede it al. De frou woe doe fan alles oer it Frysk witte. Se ûnderstelde dat we altyd en oeral yn Fryslân wol Frysk prate soene. Doe’t ik sei dat soks net sa wie, woe se witte wannear’t we dan yn Fryslân net Frysk prate kinne. Ik neamde mar gearkomsten as foarbyld dêr’t in Frystalige sprekker noch wolris út de seal wei frege wurdt om Nederlânsk te praten. Dy minsken sizze dan ornaris dat se it Frysk wol wat ferstean kinne, mar dat se de details net misse wolle. De frou begriep dat daliks. Sy fûn dat dy minsken hielendal gelyk hiene. Neffens har wie it logysk dat we dêr rekken holden. Dat antwurd hie ’k wol ferwachte. Ik hie der folslein gjin nocht oan om dêr op dat plak oer dat ûnderwerp fierder te praten, dat ik brocht it ferhaal mei gauwens op wat oars.
Under de bedriuwen troch hie ik noch wol opmurken dat de minsken yn Fryslân eins yn alle gefallen beide talen passyf behearskje moatte soene. Allinne dan kinne we mei-inoar gewoan beide talen brûke. Dan kin in lykweardige situaasje bestean, in situaasje dy’t we no noch altyd net ha. Dan giet it net allinne oer it praten, mar ek oer it skriuwen. Yn Fryslân moatte we allegearre Frysk ferstean en lêze kinne. Party fine dat, mar as we nei de dieden fan ynstânsjes, bestjoeren en regear sjogge, witte we wol dat soks suver hopeleas liket. De stichting dêr’t ik foar op ’en paad wie, fertsjinnet kompliminten. Dat wol.
Oant no ta neat gjin nijs. Sa giet it en dat witte we. Guon fan ús krewearje algeduerigen foar in lykweardiger taalsituaasje. Dat is in heikarwei. Hawar, ik soe dit allegearre net iens opskreaun ha as der tagelyk net wat oars barde. Fan en ta lês ik wolris yn ’e krante dat wy yn Fryslân it rjocht ha om oan ynstânsjes yn Fryslân yn it Frysk brieven te skriuwen en ek it rjocht ha op Fryske antwurden. Ik wit wol, brieven skriuwe, dat dogge we hieltyd minder. Wat lykwols foar brieven jildt, jildt fansels ek foar mailtsjes, WhatsApp’kes en sa fierder. Ik wit ek wol dat wat foar ynstânsjes jildt net foar bedriuwen hoecht te jilden. Dat kin ik noch wol binlikje. Men kin ommers nei winkels en bedriuwen ta gean dêr’t men de dingen gewoan yn de eigen taal regelje kin. Dat is sa. It wurdt lykwols helte lestiger as it om winkels en bedriuwen giet dêr’t net folle fan binne. Ta de saak! Okkerwyks mailde ik mei de NDC oer in advertinsje dy’t ik yn ien fan de NDC-kranten ha woe. Ik hoech grif net út te lizzen dat we foar advertinsjes yn kranten yn Fryslân hast net om de NDC hinne kinne. Sa’n krante/sokke kranten soene moreel holden wurde moatte oan wat foar provinsje en gemeenten jildt. Dat dogge se net en dat hat my bot fernuvere.
No moat ik sizze dat ik hiel faak yn it Frysk mail, mar dat ik dat likegoed ek wer net hielendal konsekwint doch. It hie dus wat tafallichs dat ik yn myn mail oan de NDC it Frysk brûkte. Dat Fryske mailtsje telde ek mar sa’n foech fyftich wurden. Ik moat yn ’t foarste plak sizze dat myn fragen kreas beändere waarden. De man hie my dus goed begrepen. Dêrom fernuvere it my noch mear doe’t ik lies dat er frege tenei net mear it Frysk mar it Nederlânsk te brûken. Foar alle dúdlikens sitearje ik dy sin mar efkes letterlik:
Ik begrijp wat u vraagt, maar ben geen Fries en om onduidelijkheden te voorkomen, verzoek ik u de correspondentie in het Nederlands te doen.
Sokke mailtsjes kin ik net oer. Ik wurd dêr dwers en ferkeard fan en dat wol ik hielendal net. De man moat in antwurd ha en dat kriget er yn it Frysk fansels, dêr is gjin ferwin op. As er it begrypt, kinne we faaks saken dwaan. En oars? Yn ’e Súdwesthoeke ha we der in pear kranten by krigen. Dat binne GrootSneek GrootHeerenveen, en GrootDeFryskeMarren. De nammen allinne al! Sa reitsje ik de moedfearren wol kwyt. Likegoed ha se earst rjocht op in Frysk mailtsje fan my. Se binne warskôge.
De foto’s binne fan Aant Mulder.
Aant Mulder fan Balk hold dit praatsje op sneon 21 april yn syn fêste rubryk Taalferoaring op Radio Spannenburch. Dy stjoert sneons fan 15.00-16.00 it programma ‘Gewoan Frysk’ út. Dat wurdt moandeis fan 9.00-10.00 werhelle.


title: Pierre Bokma fertolket M.C. Escher yn audiotour Frysk Museum

maintext:
By de útstalling Escher op reis ferskynt in audiotour dy’t de besiker by de topstikken fan grafikus M.C. Escher lâns liedt. It Frysk Museum wijt in grutte útstalling oan de yn Ljouwert berne keunstner, mei mear as tachtich orizjinele printen, sa’n tweintich tekeningen en ferskate foto’s en objekten. Yn de audiotour komt de keunstner sels oan it wurd, fertolke troch topakteur Pierre Bokma. Hy lêst foar út de grutte hoemannichte brieven en deiboeken dêr’t Escher ferslach yn die fan syn reizen en syn libben. Yn de Ingelske audiotour jout de Britske filmregisseur Peter Greenaway Escher in stim.
Yn de eksposysje yn Ljouwert wurdt stilstien by de grutte ynfloed op Eschers wurk fan de lokaasjes dy’t er yn syn libben besite. De reislustige grafikus fûn foaral ynspiraasje foar syn bekendste printen yn Italië en Spanje. Fia brieven hold er famylje en freonen jierrenlang op ’e hichte fan syn ûnderfinings op reis. Hy hold ek in deiboek by, dêr’t er libben yn beskreau wat er seach en meimakke. Ut de brieven, deiboeken en fraachpetearen sprekt Eschers bûtengewoane observaasjefermogen en eigensinnige karakter. De fragminten wurde foardroegen troch Pierre Bokma, dy’t al affiniteit fielde mei Escher doe’t er sels as jonge in protte tekene en dêrom graach meiwurke oan it projekt. De Ingelske ferzje is ynsprutsen troch regisseur Peter Greenaway. De audiotour is foar € 1,- te hier by de kassa fan it Frysk Museum.
Pierre Bokma en Peter Greenaway
Akteur Pierre Bokma (Parys, 1955) hat nei it ferlitten fan de Toanielskoalle yn Maastricht it grutte publyk ferwûndere mei in grut tal ferskate rollen. Hy ûntfong prestisjeuze ûnderskiedingen foar syn toanielspul en hat ek in grutte steat fan tsjinst as filmakteur. Syn aktearwurk yn films levere him ûnder oare in International Emmy Award en fjouwer Gouden Keallen op.
Peter Greenaway (Wales, 1942) waard oplaat as keunstskilder, mar is foaral ferneamd wurden mei syn baanbrekkende spylfilms fol ferwizings nei skilderkeunst, literatuer, toaniel, skiednis en foaral nei wiskunde en getallen. Hy kreëarre ek filmyske ynstallaasjes foar renommearre musea oer de hiele wrâld.
De ústalling Escher op reis is fan 28 april o/m 28 oktober te sjen yn it Frysk Museum.


title: Jong Ajax wint Jupiler League

maintext:
De priis yn ‘e balskopkriich Jupiler League is foar de jonges fan Jong Ajax. De jongbazen út it Amsterdamske spilen sneontejûn tsjin MVV, dat net meunsterje tsjin de twa fan ‘e Ajax-spilers Kaj Sierhuis en Mateo Cassierra. It is foar it earst dat in jongereinploech de Jupiler League wint. Sûnt 2013 meie sokke ploegen fan jonge spilers yn ‘e wedstryd meispylje.
Fortuna Sittard wie it ek net in minne dei foar. De Limburchske ploech ferlear om priis en preemje, mar it twadde plak op ‘e ranglist makket al dat er promovearret nei de Earedivyzje. It is sechtjin jier lyn dat Fortuna dat nivo helle.
It Jong Ajax fan Michael Reiziger rekke op ‘e spannende finaledei ynearsten yn it efter. Yn it skoft stiene de Amsterdammers noch mei ien om nul efter, mar yn ‘e twadde helte koe MVV net lykhâlde. Mei 79 punten bleau Jong Ajax Fortuna krekt ien punt foar. De iennichste Fryske dielnimmer, SC Cambuur, kaam mei 58 punten op it achtste plak.
Utslaggen: NOS


title: Waarpraatsje: earst noch ritich, letter better

maintext:
DE JOUWER – Nei in griis en wat tsjinfallend wykein is it moandei en tiisdei ek noch ritich. Letter yn ‘e wike wurdt it stadichoan better waar.
Yn ‘e nacht fan snein op moandei is der kâns op buien, miskien wol mei tonger. De noardeastewyn is matich en it wurdt om de tsien graden hinne.
Op moandei sil it sa út en troch reine, mar letter op ‘e dei is de sinne ek noch efkes te sjen. Yn de jûn is der op ‘e nij kâns op wat reinwetter. De sudewyn wurdt geandewei matich oant frij krêftich. It wurdt net folle waarmer as tolve graden.
Tiisdei wurdt it noch wat kâlder, is der kâns op in bui en stiet der in protte wyn.
Fan woansdei ôf wurdt it stadichoan better waar. De sinne lit him faker sjen, de temperatuer giet omheech en it bliuwt, sa goed as, drûch.
Jan Brinksma


title: Gedicht: Stiltme

maintext:
Stiltme
In hauk lavearret lûdleas
oer my hinne
fleanmasines lûke streken as pylken
tsjin de winterblauwe loft
in satynsêfte see
dûnset de tango
mei it eilân oan ’e kime
it fiere driigjen
fan in grânzgjende Noardsee
lûkt my mei
yn in sakrale stiltme.
Inne Bilker


title: Alfde edysje fan de Nacht fan de Filosofy Fryslân grut súkses

maintext:
De alfde edysje fan de Nacht fan de Filosofy Fryslân sit der wer op. De organisaasje kin dit jier ek weromsjen op in tige slagge en drokbesochte edysje, dy’t diskear foar it earst yn de Blokhúspoarte holden waard.
Sawol it middeis- as it jûnsprogramma levere nijsgjirrige lêzingen en ynspirearjende petearen op mei mear as tweintich tinkers, sprekkers en keunstners, dy’t yn parallelsesjes harren fyzje joegen op it tema Ferbylding oan de macht. Under harren Ger Groot, Marli Huijer, Frank Meester, Jannah Loontjens, Ignaas Devisch, Jan Drost, Jelle de Visser en in protte oaren.


title: Dieder oanslach Toronto wie frouljushater

maintext:
De man dy’t yn Toronto mei in wyt buske in bloedbad oanrjochte, die dat om wraak te nimmen op de froulju. Hy koe nammentlik gjin ferkearing krije.
De 25-jierrige Alek Minassian ried moandei yn ‘e Kanadeeske stêd mei gâns faasje op fuotgongers yn. Tsien minsken hat er deariden. Fyftjin oare slachtoffers binne slim ferwûne rekke.
Minassian bewûndere Eliot Rodger, in man dy’t yn 2014 yn ‘e Feriene Steaten sân minsken op in terrein fan ‘e universiteit fan Kalifornië deaskeat, út frustraasje om’t er mar net oan ‘e frou rekke. Dêrnei die er himsels tekoart. Minassian repte der op Facebook ek fan dat er sels tsjin it sin frijfeint wie. Neffens kunde wie er wat in apartstra, ien dy’t him ôfsûndere en nuvere oanwensten hie, mar dy’t net gefaarlik like.


title: ‘Telehearre’ hieltyd populêrder yn rjochtbank

maintext:
Detinearren hoege hieltyd minder faak nei de rjochtbank, mei’t se út de finzenis wei fia in fideoferbining mei de rjochter prate kinne. It ‘telehearren’ skeelt tiid en jild, seit de Tsjinst Justysjele Ynrjochtings, dêr’t alle finzenissen ûnder falle.
Fiif rjochtbanken en acht finzenissen dogge op it stuit mei oan in proef, dêr’t beslissings oft in fertochte langer fêstsitte moat, by op afstân behannele wurde. Dat bart yn saneamde riedkeamersittings, dy’t meastal mar koart duorje. De fertochten wurde foar dy sittings net mear nei de rjochtbank brocht, mar prate fia in live-ferbining út de finzenis wei mei de rjochter. It systeem is yn 2016 sa’n fjouwerhûndert kear brûkt. Yn ’e earste helte fan 2017 wie dat al goed trijehûndert kear.
De ferwachting is dat skielk flink besparre wurde kin op ferfierskosten, mei’t it in protte ritsjes fan en nei de rjochtbank skeelt. De Tsjinst Justysjele Ynrjochtings wol de fideoferbining op alle lokaasjes brûke.


title: Muzykfestival “At the Watergate” mei twa poadia yn Wâldsein

maintext:
Freed 11 maaie wurdt foar wettersportdoarp Wâldsein in hiel bysûndere dei. Dan partisipearret it doarp yn it Europeesk Jeugd Muzyk Festival “At the Watergate”. Goed 350 jonge muzikanten sille dy dei yn it doarp om optredens te fersoargjen. De muzikanten, fan 12 oant 21 jier, komme út ferskillende Europeeske lannen.
Mar leafst tolve orkesten (muzykgroepen) komme mei bussen nei Wâldsein. Der komme jongelju út Spanje, Frankryk, Poalen, Eastenryk, Switserlân en Nederlân. It muzyksjenre fan de orkesten is allsidich, fan symfoanyske muzyk, keamer- en koarmuzyk oant jazz, pop en rock. De muzykgroepen fariearje yn grutte fan 10 oant 70 persoanen.
Twa poadia
Op twa lokaasjes yn Wâldsein sille fan 11.00 oant 17.30 oere trochrinnend optredens te hearren wêze. By it MFC “De Driuwpôlle” komt in bûtenpoadium. De fraaie tsjerke “De Karmel” foarmet it twadde poadium. Elk orkest of muzykgroep sil yn trochsneed trije kertier spylje. Tusken elk optreden is in skoft foar it op- en ôfbouwen. De optredens binne allegear fergees.
Wâldsein nûget elkenien út om dizze prachtige muzikale dei mei te meitsjen yn it histoaryske sintrum mei moaie strjitsjes, winkeltsjes, unike steechjes en gesellige ytgelegenheden. De mûnen en tsjerken binne iepen om te besjen. Koartsein: in moai barren foar jong en âld.


title: Dijkstra Draisma BV út Boalsert yn finale Kening Willem I-priis

maintext:
Frysk boubedriuw yn top trije Nederlânske bedriuwen
Dijkstra Draisma BV is noch hieltyd yn ’e race foar de Kening Willem I-priis yn de kategory MKB. Tiisdei 24 april waard de Fryske ûndernimming ferrast troch Martin van Pernis en Boudewijn Haverlag, bestjoersleden fan de Kening Willem I Stichting. Dijkstra Draisma BV waard as ien fan de trije finalisten keazen yn in besletten bestjoersgearkomste by De Nederlandsche Bank yn Amsterdam. Dêr wie earefoarsitter Keninginne Máxima ek by oanwêzich. De útrikking fan de Kening Willem I-priis en de Kening Willem I-plakette foar Duorsum Undernimmerskip is op 28 maaie yn Nimwegen. Dy stêd is dit jier útroppen ta European Green Capital. Mear ynformaasje oer de Kening Willem I-priis stiet hjir.
Oer de Kening Willem I-priis & -plakette foar Duorsum Undernimmerskip
De Kening Willem I Stichting rikt sûnt 1958 twajierliks de Kening Willem I-priis yn ’e kategoryen ‘grutbedriuw’ en ‘mkb’ út en dêrneist de plakette foar Duorsum Undernimmerskip. Se foarmje de ultime bekroaning op goed ûndernimmerskip. Prof. dr. K.H.W. Knot, presidint fan De Nederlandsche Bank NV, beklaait de funksje fan foarsitter. De ûnôfhinklike ûndernimmingsprizen wurde aktyf stipe troch it ministearje fan Ekonomyske Saken & Klimaat en it ministearje fan Ynfrastruktuer en Wettersteat.


title: Eric Hoekstra: út ‘Roman fan in Dokter’ (12)

maintext:
Ien mei in ferskronfele hert
De snein geane wy wer nei de synagoge fan Kafarnaüm. Dêr is ien mei in ferskronfele hân. Hy hat in protte pine. Guon fine him fanwegen syn hân in minderweardich minske, oaren sjogge it as in straf foar wat er misdien hat. De autoriteiten wachtsje my al op, om it troch te fertellen as ik op ’e Joadske rêstdei ien better meitsje. Ik rop de man mei de skronfelhân nei foaren en freegje oan de autoriteiten:
“Mei in minske op snein wat goeds dwaan?”
Se sizze der neat op. It hert is har hurd wurden. Ik krij de skronfelhân beet, aaikje him sêft en wriuw der dan fiks oer. De hurde knopen op syn spieren wurde sêfter en hy wurdt bliid en sêft yn syn hert dat er as in meiminske behannele wurdt. Ik sis:
“Dyn hân wie ferskronfele, mar dyn hert net.”
De autoriteiten hâlde har stil.
De foargeande ôfleveringen binne fan 3 febrewaris 2018 ôf hieltyd op sneon publisearre.


authors:
Rtl Newmedia
Vum Carine Lemmer
Radio
David Winter
Rtl.Lu

description: RTL, Radio Television Luxembourg. Luxembourg's N1 News, Information and Entertainment Portal.

title: Automobilist vs. Cyclist E Chauffeur gesäit "rout" an ziilt mat enger Pistoul op e Vëlosfuerer


title: Utstjoerkrêften PostNL fiere aksje en jouwe petysje yn doaze

maintext:
Inkelde tsientallen útstjoerkrêften fan PostNL hawwe tongersdeitejûn oan it begjin fan harren tsjinst aksje fierd by de poarte fan it grutte ekspedysjesintrum fan PostNL. De útstjoerkrêften joegen in petysje mei 34 hantekeningen oan direkteur Roger Luijten fan Tempo-Team. De petysje wie ferpakt yn in doaze, om de direkteur fiele te litten hoe swier oft it wurk fan de pakketsortearders is.
"Respekt foar de útstjoerkrêft"
De sortearders easkje gelikense betelling mei de meiwurkers yn fêste tsjinst, in legere wurkdruk, in skjinnere wurkomjouwing en goede wurkklean. Ut namme fan syn kollega's spruts útstjoerkrêft Alle Kramer direkteur Luijten ta. Hy frege om "respekt foar de útstjoerkrêft" en frege ek oandacht foar it grutte tal blessueres as gefolch fan de hege wurkdruk.
Fia it ekspedysjesintrum yn Ljouwert wurdt in soad wyn yn doazen nei klanten yn hiel Nederlân ferstjoerd. By de útstjoerkrêften binne de wyndoazen berucht fanwege it grutte gewicht.
Mooglik ferfolchaksjes
Direkteur Luijten fan Tempo-Team sei ta dat der binnen in pear wike in petear komt mei de útstjoerkrêften en fakbûn FNV.
As it útstjoerburo de útstjoerkrêften net temjitte komme wol, komme der mooglik ferfolchaksjes, sa lit fakbûn FNV witte. Neffens fakbûnsbestjoerder Masja Zwart wurkje de pakketsortearders yn in skynkonstruksje fan tydlike kontrakten en is it folslein net terjochte dat se in leger oerelean krije as neffens de cao fan PostNL. Ek krije de útstjoerkrêften gjin fergoeding foar harren reiskosten en hawwe se gjin fêste wurkroasters.
Ek op oare plakken
Fakbûn FNV is ek dwaande mei fergelykbere aksjes foar útstjoerkrêften yn Kolham, Amersfoort, Waddinxveen, Dordrecht en Goes. Op dy plakken is ûndersyk dien troch de ynspeksje fan it ministearje fan sosjale saken en fêststeld dat de útstjoerkrêften ûnderbetelle wurde. De FNV is dêrom in rjochtsaak begûn tsjin PostNL.
By de aksje yn Ljouwert wie tongersdei ek in delegaasje útstjoerkrêften út it Grinslanner Kolham oanwêzich om harren Fryske kollega's oan te moedigjen. Neffens Masja Zwart fan de FNV melde hieltyd mear útstjoerkrêften harren by it fakbûn as lid. Ek by de aksje yn Ljouwert koe de FNV wer in stikmannich nije leden ynskriuwe.


title: Fytser ferwûne by oanriding yn Drachten

maintext: By in oanriding yn Drachten is sneontemoarn in fytser ferwûne rekke. It ûngelok wie op de Noarderhegewei. In automobilist woe fan dy wei ôf It Meer ynride, en hat de fytser nei alle gedachten oer de holle sjoen. It slachtoffer is mei de ambulânse nei it sikehûs brocht. De plysje siket út hoe't it ûngelok gebeure koe.


title: Ofspraken Antoniussikehûs annulearre fanwege stroomsteuring

maintext: It Antoniussikehûs yn Snits hat lêst fan in stroomsteuring. It sikehûs hat dêrom alle ôfspraken mei pasjinten annulearre. Allinne minsken mei in ôfspraak bij de ôfdieling kardiology wurde wol holpen. Minsken dy't in ôfspraak hiene foar fan 'e middei wurde belle foar in nijen ien. De maatregel jildt oant yn elts gefal healwei fjouweren.


title: Iepening At the Watergate yn Snits lûkt tûzenen taskôgers

maintext:
Tûzenen muzykleafhawwers hawwe woansdeitejûn by de iepening west fan it festival At the Watergate yn Snits. Foar de Wetterpoarte wie op it wetter fan De Kolk in poadium boud, dêr't it Noordelijk Orkest Collectief in optreden joech mei ferskate sjongers en sjongeressen. De kaden stiene fol mei minsken en ek op it wetter waard it konsert besjoen troch in soad boatsjeminsken.
At The Watergate duorret oant en mei freed en lûkt 6000 jonge ynternasjonale muzikanten nei Snits en omkriten. Der binne woansdei, tongersdei en freed ferspraat oer 30 poadiums yn totaal 1000 optredens.


title: Mooglik twa sinneparken yn Oerterp

maintext:
Der komme mooglik twa sinneparken yn Oerterp. It Spaanske bedriuw Univergy Solar hat in fergunning oanfrege foar in dríuwend sinnepark op de eardere sânwinlokaasje de Lippe Gabriëlsplas.
Oan de Skieppeleane súdlik fan de sportparken wol Groenleven ék in sinnepark fan oanlizze, fan 4 hektare.
De gemeente Opsterlân wol yn prinsipe meiwurkje oan de oanlis fan beide sinneparken.


title: 'Sline yn it ferline' tsjin ûnderfieding by âlderein

maintext:
Yn it Doniahiem yn Sint-Nyk is moandei in boek presintearre mei resepten fan iten út eardere tiden. It boek draacht de titel 'Sline yn it ferline' en is bedoeld as help by it foarkommen fan ûnderfieding. By de resepten is rekken hâlden mei de feroarjende en ôfnimmende smaak fan âldere minsken. De oanpaste reseptuer moat der foar soargje, dat se it iten wer like lekker fine as eartiids.
Sa'n 25 persint fan de âldere minsken dy't noch op harren sels wenje, hat te krijen mei ûnderfieding, sizze de inisjatyfnimmers fan it boek Douwkje Douwma fan de Afûk en Herma Kooke fan Zorgbelang Fryslân. Eddie Hilarius, hoofd Voeding yn it Doniahiem, hat de resepten foar it grutste part makke.


title: FIDEO: Hokker Fryske froulju krije in stânbyld?

maintext: Hast twahûndert waarden nomineare, mar wa binne de seis Fryske froulju dy't in eigen stânbyld fertsjinne hawwe? It projekt Froulju fan Fryslân hat dêr de lêste wiken yn hiel Fryslân nei op syk west. Woansdei is bekend makke hokker froulju harren 'Frou fan Fryslân' neame meie en in eigen stânbyld fertsjinje. Inisjatyfnimster Marleen Godlieb is yn de studio fan Fryslân Hjoed mei ien fan de seis Fryske froulju dy't in stânbyld krije. Jildou Valk is opjûn troch har heit Hendrik.


title: Ferlies foar Sander Arends yn ATP-toernoai Estoril

maintext:
Tennisser Sander Arends fan Ljouwert is yn de earste ronde fan it ATP-toernoai yn it Portugeeske Estoril útskeakele yn it dûbelspul. It Frânsk/Britske duo Jonathan Eysseric en Joe Salisbury wienen te sterk foar Arends en syn maat Adil Shamasdin út Kanada.
De earste set gie mei 6-3 nei Eysseric en Salisbury, mar dêrnei dienen Arends en Shamasdin it better. De twadde set gie mei deselde sifers nei de Ljouwerter en de Kanadees. De beslissende supertiebreak wie lykwols wer foar Eysseric en Salisbury: 10-6. Dy spylje yn de kwartfinale tsjin it as earste pleatste duo Peers/Rojer.


title: Provinsjehûs iepenet de doarren foar Friezen

maintext:
Provinsjale Steaten nûgje ynwenners fan de provinsje út foar in besite oan it provinsjehûs. Dêr kin dan efter de skermen by de provinsjale polityk sjoen wurde. De belangstellenden binne dit hiele jier wolkom op de woansdeis dat der in steategearkomste hâlden wurdt.
Der is alle kearen plak foar sa'n tsien minsken. Dy moatte har wol yn it foar oanmelde by de provinsje. Dat kin fia de webside. Provinsjale Steaten hoopje mei de besites boargers en polityk tichter byinoar te bringen.


description: Der is noch 478 meter oer fan de Alde Omkromte; it âlde paad tusken de Jouwer en Langwar. Moai Skarsterlân wol dat je der wer kuierje kinne.

title: Moai Skarsterlân wol âlde singel behâlde

maintext: Gemeente De Fryske Marren gie dêr earst yn mei, mar de bestjoersrjochter net, omdat it offisjeel sjoen noch hieltiten in iepenbiere dyk is. Wat de gemeente no krekt mei it paad wol, bleau op de sitting wat ûndúdlik. Op foarstel fan Moai Skarsterlân wol de gemeente wol prate oer de komst fan in alternatyf paad. De Ried fan Steate docht oer in pear wiken útspraak.


title: Ald-Boargemaster Ljouwert mooglik nije foarsitter 50PLUS

maintext: De eardere Ljouwerter boargemaster Geert Dales makket grutte kâns om sneon keazen te wurden ta foarsitter fan de partij 50PLUS. Dales is ien fan de twa kandidaten, mar hat de foarkar fan de fraksjes fan de Earste en Twadde Keamer. De nije foarsitter is nedich, omdat Jan Zoetelief dy funksje dizze wike dellei. Dat die er neidat de oare bestjoersleden opstapten omdat se it net iens wiene mei syn funksjonearren. Geert Dales wie earder lid fan de VVD.


description: Fiif jier op rige wie it swannenêst op it lân fan boer Johan Monkelbaan fernield. En dus koe er net oars as in kamera opstelle.

title: Bewakingskamera rêdt fjouwer swannepykjes yn Jonkerslân

maintext: "It is oerweldigjend hoe folle minsken oft op in leuke en positive manier reagearre hawwe. By it nêst, fia de e-mail, fia Instagram, fia Facebook", seit Monkelbaan. "Der wienen al mear as 14 tûzen reaksjes yn in wike tiid. It hat in soad minsken rekke dat dit bistje fiif jier lang sa ferstoard is en dat it no dochs goed útpakt is."


title: Gersmatte SC Hearrenfean op sechsde plak

maintext:
It gersfjild fan SC Hearrenfean is op it sechsde plak eindige yn de fjildkompetysje fan de VVCS, de feriening fan fuotbalspilers. De oanfierders fan de achttjin earedifyzjeklups litte nei ôfrin fan elk seizoen witte hokker fjild oft se it bêste fûnen.
It fjild fan Feyenoord wie neffens de spilers foar it fyfde jier mei ôfstân it bêste fjild. Hearrenfean dielt it sechsde plak mei nijkommer yn de earedifyzje NAC. De lêste seis fjilden op de list binne keunstgersfjilden. It gers fan Excelsior is op it lêste plak eindige.


description: Hobma pakt by de senioaren topklasse de tredde deiwinst fan dit seizoen. Akke Dijkstra wint de ljepperij by de frouljus topklasse yn in nij seizoensrekôr.

title: Thewis Hobma wint fierljeppen It Heidenskip

maintext: Thewis Hobma fan Harns hat sneontejûn foar de tredde kear dit seizoen in fierljepwedstriid wûn. De klassemintslieder wie by de wedstriid foar senioaren op It Heidenskip oermachtich mei in sprong fan 19.91 meter. It twadde plak wie foar Hannes Scherjon fan Noardburgum mei in sprong fan 19.51 meter. Tredde waard Nard Brandsma fan Warkum mei 19.22 meter.


description: De rjochtbank fynt dat de man fiersten te folle geweld brûkt hat tsjin lestige stappers.

title: Portier Shooters krijt wurkstraf foar mishanneling

maintext:
In 23-jierrige man út Koatstertille dy't as portier by Feestcafé Shooters yn Ljouwert wurke, hat in wurkstraf fan hûndert oeren krigen. De man hat lestich útgeanspublyk mishannele. De rjochtbank fûn dat er te folle geweld brûkte.
De man sette oant trije kear ta syn knibbel yn de hals fan kafeegongers om se del te bêdzjen. Ek lei er in kear in nekklam oan. Dat hie neffens de rjochtbank net nedich west, omdat de fertochte help krige fan twa kollega's. Hy hie as portier mei ûnderfining better witte moatten.
De rjochtbank hâlde der by it fonnis rekken mei dat de man syn baan by Shooters kwytrekke is en dat de man troch de feroardieling de kommende jierren gjin wurk yn de befeiliging dwaan kin.


title: Nij soarchsintrum De Stelp by moetingssintrum Ons Hol

maintext:
In mearderheid fan de Amelanner gemeenteried is foar ferhuzing fan soarchsintrum De Stelp nei it terrein by multyfunksjoneel sintrum Ons Hol yn Hollum. Wol hat de polityk as betingst oanjûn dat de oare belutsen partijen, soarchoanbieder KwadrantGroep, soarchfersekerder De Friesland en it Soarchkantoar, definityf tasizzingen dwaan moatte oer finansjele bydragen.
De plannen kostje 12 miljoen euro, wêrfan't de gemeente 2,2 miljoen euro betellet. Underdiel fan de plannen is ek de oanlis fan in keunstgersfjild foar de fuotbalklup. Op de besteande lokaasje fan De Stelp kinne wenningen boud wurde. De plannen wurde no fierder útwurke foar de kommende gemeenteriedsgearkomste fan 28 maaie.


maintext:
It Fries museum is fan sneon ôf in oere earder iepen, en dat betsjut dat de doarren om tsien oere iepen gean.
Escher op Reis
It museum docht dit fanwege de grutte belangstelling foar de tentoanstelling Escher op Reis. Ek op pinkstermoandei is it museum ekstra iepen. De nije iepeningstiden bliuwe oant en mei 28 oktober fan krêft. Om wis te wêzen fan in tagongskaartsje, wurdt oanret om in kaartsje ynt foar fia ynternet te keapjen. De iepeningstiden binne no dus fan tsien oant fiif oere.


title: Orchidee groeit ek op Fryske fêstelân by Nijlân

maintext:
Op ien plak op it Fryske fêstelân groeie orchideeën dy't oars allinnich op guon Waadeilânnen te finen binne. It giet om it Warkumer Nijlân, dat ticht by de Iselmar en dus de eardere Sudersee leit. De perioade wêryn't de orchideeën op harren moaist binne, is mar koart. Op syn meast binne dat twa wiken en dizze dagen is it sa fier.
Trochdat it bûtendykske wetter middels wat sâltige grûn by Nijlân omheech komt, is der in fegetaasje werom te finen, dy't sûnt it ferdwinen fan de see dochs noch reedlik itselde bleaun is. Wat ek helpt, is dat der eins nea fee weide is. It gebiet wie fan 1620 ôf healân en dêrtroch is der ek nea dong brûkt. It terrein is yn behear by Steatsboskbehear en is net tagonklik foar it publyk, om't it te kwetsber is.