title: Twaddehâns brêge Aldwâld-Westergeast?

maintext:
Juster is de Beintemawei-Wâlddyk te Oudwoude/Westergeest, dy’t opknapt is, offisjeel iepene. No set in nij ambisjeus projekt útein: de brêge fan Aldwâld. Der sil ûndersocht wurde oft en hoe’t de brêge dy’t by Ritsumasyl oerstallich wurden is, yn Aldwâld op ’e nij brûkt wurde kin. By Ritsumasyl komt takomme jier in biokomposytbrêge oer it Van Harinxmakanaal. It draaiende part fan de âlde brêge is beskikber kommen foar Aldwâld.
It idee om in âlde brêge wer te brûken is ûntstien út it ynnovatyf gearwurkjen fan oerheid, ûnderwiis en bedriuwslibben. De partijen dy’t de brêge fan Aldwâld ferfange moatte sjogge de needsaak yn fan it opnij brûken fan keappe middels en it trochbrekken fan tradisjonele foarmen fan gearwurkjen. Yn dat projekt wurdt sjen litten dat op koarte termyn duorsume inisjativen yn de praktyk brocht wurde kinne.
Wat yn Aldwâld dien wurdt, moat in foarbyld wurde foar duorsum wurkjen yn de takomst. Boele Dijkstra fan DDFK Gemeenten: “Yn hiel Nederlân moat de oerheid yn de kommende jierren op ynfrastrutureel mêd in soad ferfange. Allinne troch op in ynnovative en duorsume wize gear te wurkjen mei it bedriuwslibben en it ûnderwiis kin dat karwei oanpakt wurde.” Neist DDFK Gemeenten binne NHL Stenden, FARSK, Koninklijke Oosterhof Holman, Lievense Ingenieurs en OHPEN Ingenieurs yn it projekt behelle.


title: Live ôftraap Fryske top 100-stimmerij

maintext:
It stimmen op de Fryske top 100 wurdt op sneon 24 novimber live ôftrape troch de heechste nije ynkommer fan ôfrûne jier: Wiebe Kaspers en de Greidebern. Yn it sintrum fan Snits iepenje sy sjongend de stimbus. Iris Kroes en Van Geeft’m trede ek op. Elkenien kin fan 13.00 oere ôf op it Schaapmarktplein yn Snits terjochte om yn de spesjale stimhokjes syn top 5 troch te jaan. De iepening is ek live te folgjen op radio en telefyzje yn it programma Sneon yn Fryslân.
Al jierren stjoert Omrop Fryslân op âldjiersdei de Fryske top 100 út, foar in soad Friezen it ideale programma om it jier mei ôf te sluten. Ferline jier kaam der in opfallend heech oantal nije nûmers de Fryske top 100 yn. Wa wurdt dit jier it heechste? En wurdt Gurbe Douwstra mei ‘Cliffs of Moher’ fan it earste plak stjitten?
Foar artysten is de Fryske top 100 ek belangryk. Johannes Rypma fan The Bounty Hunters: “Yn it ferline harken wy altyd nei de Fryske top 100 op âldjiersdei en no steane wy der sels tusken. Dat is wol te gek fansels. Wy krije faak fan publyk te hearren dat we in soad draaid wurde by Omrop Fryslân. Wat faker op ús stimd wurdt, wat faker we draaid wurde. Wat mear minsken ús hearre, wat mear minsken der by ús optredens komme, want wy binne bekend fan ‘e radio. Sa wurket dat.”
Stimhokjes en de jukebox
Fan sneon 24 novimber ôf kin der wer stimd wurde fia Frysketop100.nl en de Omrop-app. Yn de provinsje sille op ferskate lokaasjes ek Fryske top 100stimhokjes opdûke. Alle stimmers meitsje kâns op de Fryske top 100-jukebox. Dy wurdt op 31 desimber weitjûn yn it programma.
Fryske top 100
De Fryske top 100 wurdt op 31 desimber fan 13.00 oant 00.00 oere útstjoerd op radio, telefyzje, Omropfryslan.nl en de Omrop-app.

fasttext_language: fy


title: Strange maatregels by Sinteklaasyntocht

maintext:
Wa’t nei de Sinteklaasyntocht yn Zaandam ta wol, kriget skielk licht it idee dat er op Skiphol is of in rûnlieding kriget troch in kearnsintrale. De gemeente Zaandam wol mei deteksjepoartsjes, fûillearaksjes en kontrôle fan tassen foarkomme dat besikers harren misdrage. Oanmelde demonstranten foar en tsjin Swarte Pyt binne wolkom, mar hja wurde op fêste plakken fier útinoar delset. Flessen en droanen (lytse radiografyske bestjoerbere fleanmasyntsjes) binne strang ferbean.
De demonstranten wurde pleatst yn fekken achter stekken. Hja moatte harren yn it foar oanmelde en hja moatte sels soargje foar befeiligers dy’t de oarder hanthavenje. Drugs en alkohol yn ‘e demonstraasjefekken binne strang ferbean.


title: Waarpraatsje: rêstich en myld

maintext:
DE JOUWER – Nei in kreas wykein bliuwt it foarearst rêstich novimberwaar.
Yn ’e nacht fan snein op moandei is it helder. Der kin op in soad plakken damp úntstean. By in swakke eastewyn wurdt it om de 4 graden hinne.
Moandei hâld in skiere waar mei kâns op damp, nei alle gedachten, lang oan. Letter op ’e dei soe de sinne him noch (efkes) sjen litte kinne. De wyn is swak en komt op ’e nij út it easten. It wurdt 8 graden.
Nei moandei bliuwt it rêstich en myld hjerstwaar.
Jan Brinksma


title: Lêzing oer Armando yn Beetstersweach

maintext:
Armando is ien fan de wichtichste Nederlânske keunstners fan de ôfrûne fyftich jier. Nei syn ferstjerren op 1 july fan dit jier is der opnij in protte belangstelling foar syn wurk, ûnder oare yn in grutte útstalling yn Museum Voorlinden yn Wassenaar.
Yn de troch Tresoar organisearre útstalling Skjin Laai yn Beetstersweach binne twa monumintale wurken fan Armando opnommen. Op snein 11 novimber hâldt Yvonne F.M. Ploum, keunsthistoarika en Armando-ekspert nei oanlieding fan Skjin Laai in lêzing, mei de titel Armando – tussen het weten en begrijpen.
Yvonne Ploum sprekt oer de keunst fan Armando, sawol syn skilder- en byldhoukeunst as syn literatuer en keramysk wurk. In moaie manier om mear te witten te kommen oer de keunstner en om de beide wurken te besjen.
Plak: Dorpstsjerke, Haadstrjitte 15, Beetstersweach
Datum: Snein 11 novimber fan 15.00 oant 16.00 oere
Tagong: € 5,00 (kaarten yn de tsjerke)
Foar mear ynformaasje: info@tresoar.nl.


title: Eric Hoekstra: út ‘Roman fan in hielmaster’ (41)

maintext:
Se harkje al, mar hearre net
De autoriteiten geane tsjin my tekear. Guon leauwe yn effisjinsje en se wolle fan elkenien in stikje ark meitsje. Guon leauwe yn jild en wolle oeral op besunigje mar net op har eigen lean. Guon leauwe yn ’e kalkulearjende minske en se wolle fan elkenien in kalkulator meitsje. Guon leauwe yn moaie idealen en tinke yn partijen, mar oaren moatte de lêsten drage fan har healwize partijplannen. Se binne as dôfstommen, want se kenne de wierheid net sprekke en net hearre.
Ien is net ferkeard omdat er earm of siik of by in beskate partij is. It ferkearde is yn beslissingen dy’t minsken yn har binnenste nimme en dan nei bûten ta útdrage. Want út it binnenste komme ferkearde gedachten: jildsucht, oaren feroardielje, jinsels yn ’e hichte stekke, ferbaal en oar geweld, bedroch, neat goed fine, jinsels net yn ’e macht hawwe by it genietsjen fan iten of seks of drank, oergeunst, lilkens, stikelstekkerichheid, ûnferskillichheid en dôfhûdichheid foar it lijen fan oaren. Dat fertel Ik oan it folk dat my folget en de autoriteiten steane derby en sjogge it oan.
De minsken bringe in dôve by my dy’t hast net prate kin. Ik nim him apart, in eintsje by de minsken wei. Ik doch myn fingers by him yn ’e earen en reitsje mei wat flibe syn tonge oan. Dan sjoch ik omheech nei de himel, suchtsje djip en sis “Effata”. Dat betsjut “gean iepen”. Op dat stuit geane him de earen iepen en syn tonge komt los en hy kin gewoan prate. Ik wol net lije dat de lju dit trochkrantsje, want ik wol net as wûnderdokter bekend stean, al help ik wa’t mei problemen by my komt. It giet my om it better meitsjen en om it fertrouwen dat meiminsklikheid mooglik makket. Elkenien beart tige fan wat ik dien haw. Se roppe:
“Geweldich wat Er allegear docht. Hy makket dat dôven hearre en stommen sprekke.”
Ik tink oan ’e autoriteiten en har spionnen en har tekoart oan meifiellen docht my sear.
De foargeande ôfleveringen binne fan 3 febrewaris 2018 ôf hieltyd op sneon op It Nijs publisearre.
Mear ynformaasje oer Roman fan in hielmaster is te finen op https://www.elikser.nl/roman-fan-in-hielmaster-roman-van-een-geneesheer.htm.


title: Waarpraatsje: freed noch kreas

maintext:
DE JOUWER – Nei in hiel kreaze tongersdei is it ek freed noch kreas hjerstwaar.
Yn ’e nacht fan tongersdei op freed is de loft berûn, mar in opklearring is net útsletten. It bliuwt, nei alle gedachten, drûch. Op guon plakken soe wol wat damp ûntstean kinne. De wyn giet nei it easten en is swak oant matich. It wurdt om de 5 graden hinne.
Freed is de loft earst berûn, mar geandewei is de sinne ek te sjen. De matige wyn komt út it súdeasten. It wurdt 12 graden.
Yn it wykein is it ritich. Boppedat bliuwt it net drûch. Kâld wurdt it net.
Jan Brinksma


title: Nearne en Earne (ferhaal)

maintext:
Nearne en Earne
Ferhaal fan Sjoerd F. Talsma
Hiel lang ferlyn wie de ierde krekt as no opdield yn ferskate lannen en oer ien fan dy lannen giet dit ferteltsje. Dat wol sizze, eigentlik oer de kening fan dat lân. It lân hjitte Nearne en it wie in keninkryk mei in hiel frjemde kening. Syn namme wie Hawwe en dat kaam moai út, want hy woe altyd alles hawwe, ek al wie it net fan him. Kening Hawwe hie al sa’n protte, en hy wie fan betinken dat alles wat yn it lân Nearne wie, fan him wie. It folk hearde him ek ta, tocht er. De minsken moasten allegearre foar him wurkje en wat de minsken hiene wie ek fan de kening. As de kening in hynder ha woe, dan giene de lakeien en ministers it lân yn en dy hellen it moaiste hynder dat se mar fine koene en joegen dat oan de kening. It folk wie net sa wiis mei kening Hawwe, want it hie neat en de kening hie alles en dat fûnen se fansels net earlik.
Klik om fierder te lêzen op Nearne en Earne


title: Hevige boskbrân Kalifornië ferrinnewearret stêd

maintext:
In boskbrân yn it noarden fan de Amerikaanske steat Kalifornië hat it stedsje Paradise ferneatige. It is noch net dúdlik oft dêr slachtoffers by fallen binne.
Hûnderten gebouwen yn it plakje binne ferrinnewearre. “Der stiet net folle mear oerein”, seit in wurdfierder fan de brânwacht tsjin parseburo Reuters oer it plak mei 27.000 ynwenners. De flammesee waard oplôge troch in stevige wyn en raast no rjochting de gruttere stêd Chico (93.000 ynwenners).
Op sosjale media binne der meldings oer deaden, mar de plysje kin noch net befêstigje oft der yndie minsken omkaam binne. Wol is dúdlik dat sawol boargers as brânwachtmisken ferwûne rekke binne. De wegen om it ôfhandige Paradise hinne koene de stream flechtsjende minsken net oan. Troch ûngelokken rûn it ferkear op in tal plakken fêst. Bewenners lieten de auto stean en rûnen foar har libben, soms mei bern of húsbisten yn ’e earms.
“De hiele stêd stiet yn ’e brân”, sei in man dy’t op syn motor ûntkaam, tsjin in lokaal telefyzjestasjon. “Wy moasten troch de flammen ride om hjir te kommen.” In sheriff sette fideobylden fan de brân op Twitter.
Yn in dei hat de boskbrân sa’n 32 kante kilometer yn ’e jiske lein. Fanwege it droege waar en de hurde wyn is de brân tige dreech te dwêsten. Eksperts binne bang dat de natuerbrân just groeie sil. 2018 is ien fan de meast ferwoastende jierren ea foar Kalifornië as it om boskbrannen giet.


title: Medysk Psychiatryske Unit by MCL iepene

maintext:
Op 1 novimber hat Medysk Sintrum Ljouwert in Medysk Psychiatryske Unit fan seis bêden iepene. De ôfdieling is ornearre foar pasjinten dy’t sawol in lichaamlike oandwaning as in psychyske sykte hawwe. Psychiater Alexander Keijzers: “Foar dy minsken kinne we aanst kwalitatyf bettere soarch biede. It giet om pasjinten mei sa’n psychiatryske problematyk dat se net op in gewoane ferpleechôfdieling opnaam wurde kinne.”
Op de MPU wurde pasjinten opnaam dy’t in breed skala oan lichaamlike sykten hawwe kinne mei dêrby in psychyske oandwaning. De haadbehanneler is bygelyks in sjirurch of ynternist of oare spesjalist. De somatysk haadbehanneler bepaalt de yndikaasje foar opname yn it MCL; de psychiater fan de konsultative tsjinst bepaalt de yndikaasje foar opname op de MPU. As it somatyske probleem behannele is, ferlit de pasjint it sikehûs. Yn in oantal gefallen betsjut dat oerpleatsing nei de GGZ.
Keijzers: “Alle dagen hawwe wy yn Nederlânske sikehuzen, ek yn it MCL, 25-40% pasjinten dy’t neist in lichaamlike sykte in psychiatryske oandwaning hawwe. It grutste part dêrfan falt net op; pasjinten kinne der faak goed mei libje, of se binne al ûnder behanneling. De MPU is bygelyks bedoeld foar in pasjint mei in persoanlikheidssteurnis dy’t troch syn hâlden en dragen it medysk en ferpleechkundich tiim op de gewoane ferpleechôfdieling ta wanhoop of twaspjalt driuwt. Suïsidale pasjinten wolle wy út it eachpunt fan feiligens tenei ek opnimme op de MPU.”


title: Tytsjerksteradiel: wat ekstra’s om jin rêde te kinnen

maintext:
“Witte jimme watfoar regelingen de gemeente hat foar minsken mei in leech ynkommen?”, frege wethâlder Gelbrig Hoekstra fan Tytsjerksteradiel tongersdei by de Itensbank yn Burgum. “Trochdat de minimagids wer ynfierd is kin elkenien no lêze hokker mooglikheden der allegear binne.” Se rikte de earste gidsen út oan de meiwurkers fan de itensbank. De gids mei de titel Een extraatje in de portemonnee is foar alle ynwenners fan Tytsjerksteradiel mei in skraal ynkommen. “It kin foarkomme dat ynwenners neist harren ynkommen ekstra finansjele stipe nedich hawwe. In stikmannich regelingen kinne dêrby helpe. Der is soms mear mooglik as men ferwachtsje soe.”
De nije minimagids is der yn nau gearwurkjen mei de Kliïnteried Wurk en Ynkommen kommen. De eardere gemeentegids bestie troch de partisipaasjewet sûnt 2015 net mear, mar de kliïnteried fong lûden op dat er mist waard. By it meitsjen fan de gids is in soad flyt dien op de yndieling en de lêsberens. Net allinne de gemeentlike en lanlike regelingen steane deryn, mar ek ynformaasje oer berne-opfang, stúdzjetalage en skuldhelpferliening.
De gids is te krijen by de itensbank yn Burgum en de baly fan it gemeentehûs. Aktuele ynformaasje is te finen op www.tytsjerksteradiel.nl en foar wa’t gjin kompjûter hat, stiet der ien yn de hal fan it gemeentehûs.


title: De Grote Poëzieprijs folget VSB Poëzieprijs op

maintext:
Mei in protte entûsjasme roppe Poetry International, School der Poëzie en Maatschappij der Nederlandse Letterkunde De Grote Poëzieprijs yn it libben. De Grutte Poëzijpriis folget de VSB Poëzijpriis op as de priis foar Nederlânsktalige poëzij en bekroanet de bêste Nederlânsktalige bondel fan it jier mei in bedrach fan € 25.000,-. It stribjen is om De Grutte Poëzijpriis yn de perioade 2020-2025 útgroeie te litten ta De Grutte Poëzijprizen, in grut en mearsidich jierliks evenemint dat prizen útrikt foar de bêste Nederlânsktalige bondel, mar ek foar it bêste poëzijdebút, it bêst gedicht en de bêste sprutsen wurd-útfiering of -artyst yn it taalgebiet, yn kombinaasje mei in publyks- en jongerepriis.
Bondels yn eigen behear
Foar de Grutte Poëzijpriis beoardielet in fiifkoppige sjuery, beneamd troch de Maatskippij fan de Nederlânske Letterkunde, Nederlânsktalige bondels dy’t ferskynd binne tusken 1 septimber 2017 en 31 desimber 2018. Foar de Grutte Poëzijpriis kinne foar it earst ek bondels dy’t yn eigen behear útjûn binne ynstjoerd wurde. Nij is ek it dielnamebedrach fan € 75,- de ynstjoerde titel, jild dat direkt foar de organisaasje fan de priis brûkt wurdt. Bondels kinne oant en mei 31 desimber o.s. foar dielname oanbean wurde. Details oer dielname stean yn it sjueryreglemint.
Nominaasjes en presintaasjes yn Nederlân
De sjuery fan de Grutte Poëzijpriis 2019 nominearret op 6 febrewaris o.s. – de lêste dei fan de Poëzijwike – fiif bondels. De bekendmakking makket diel út fan it útrikkingsprogramma fan de tsiende edysje fan de Turing Gedichtewedstriid yn de Rode Hoed yn Amsterdam. Yn maart, april en maaie binne yn it ramt fan de priis ferskate poëzijpresintaasjes en edukaasjeprogramma’s te sjen. De útrikking fan de earste edysje fan De Grutte Poëzijpriis is op snein 16 juny o.s. by it feestlike 50e Poetry International Festival Rotterdam.
Sjoch foar de aginda en in oersjoch fan ynstjoerde bondels op www.poezieprijs.nl.


title: Eric Hoekstra: út ‘Roman fan in hielmaster’ (40)

maintext:
It brea fan God
De oare deis sykje de minsken my en se fine my oarekant de mar dy’t sa yn ûnstjoer west hie. Ik sis tsjin har:
“Jim sykje my net omdat jim de tekens begrepen hawwe. Jim sykje my omdat jim fan it brea iten hawwe. Wa’t wurket foar it brea dat fergiet, sil yn ’e weagen fan ’e wrâld ferdrinke. Wurkje leaver foar it brea fan God.”
“Wat kinne wy dwaan foar God?”
“Folgje myn foarbyld, wês as my, doch foar de minsken wat ik foar har besykje te dwaan. Lit dyn aard troch my en yn my kompleter wurde. Leau yn my en fertrou op my. Soargje foarinoar en hâld faninoar en fyn inoar yn jim leafde foar my. Dat is de wil fan God dy’t my nei jim ta stjoerd hat. Gjinien kin ta my komme as de Heit him net oanlûkt. Ik bin it brea fan it libben dat yn ’e woastyn fan ’e dea delsaait. En it brea dat ik jaan sil is myn fleis. En de wyn dy’t ik jaan sil is myn bloed. Wa’t it lijen fan syn meiminsken begrypt en har pine oanfielt, dy wit wêrom as ik op ’e ierde kommen bin, ik, de Soan fan ’e Hear fan ’e Uneinichheid. Wa’t my fûn hat, sil ek syn taak fine en de wurken dy’t er dwaan moat om it libben sin te jaan.”
De foargeande ôfleveringen binne fan 3 febrewaris 2018 ôf hieltyd op sneon op It Nijs publisearre.
Mear ynformaasje oer Roman fan in hielmaster is te finen op https://www.elikser.nl/roman-fan-in-hielmaster-roman-van-een-geneesheer.htm.


title: Diamant ‘Pink Legacy’ feild foar 44 miljoen euro

maintext:
De feiling fan in grutte rôze diamant mei de namme Pink Legacy hat yn de Switserske stêd Genève in bedrach fan goed fyftich miljoen dollar (goed 44 miljoen euro) opbrocht.
De rôze stien fan in bytsje minder as 19 karaat is kocht troch it Amerikaanske lúksemerk Harry Winston. Feilinghûs Christie’s hie foarôf rekken holden mei in opbringst tusken de 27 en 44 miljoen euro. De stien wie ea yn besit fan de bankiersfamylje Oppenheimer. It juwiel waard hûnder jier lyn yn in myn yn Súd-Afrika fûn.
Kenners priizgje it gewicht en de unifoarme kleur fan de rôze diamant. Neffens Christie’s wie de karaatpriis foar in rôze diamant noch nea sa heech. De djoerste rôze diamant dy’t ea feild waard, is noch altyd de Pink Star, dy’t yn 2013 foar goed 83 miljoen dollar fan eigner wiksele.


title: Rafael van der Vaart hâldt op mei fuotbaljen

maintext:
Rafael van der Vaart hat in streek efter syn karriêre yn ‘e fuotbalderij set. Van der Vaart rekke koartlyn ferwûne by in wedstryd en hat besletten dat it sa wol klear is. De 35-jierrige midfjilder hat 109 foar it Nederlânsk alvetal spile. Oant no ta spile er foar de Deenske klup Esbjerg fB.
Van der Vaart spile as jonkje by Ajax. Yn 2000 kaam er foar it earst foar de Amsterdamske klup út. Dêrnei spile er foar Hamburg SV, Real Madrid, Tottenham Hotspur, Real Betis, FC Midtjylland en Esbjerg fB. Dat er by twa Deenske klups spile, wie om’t syn oarehelte, Estavana Polman, as hânbalster yn dat lân wurket. Van der Vaart hie earder al oankundige dat dit syn lêste seizoen wurde soe.


title: Famylje set Blokker te keap

maintext:
Blokker stiet te keap. Nei 122 jier in famyljebedriuw west te hawwen, wurdt socht nei in keaper, befêstiget de famylje yn Het Financieele Dagblad. It bedriuw buorket al langer efterút.
Blokker hat al ferskate reorganisaasjes efter de rêch. Earder waarden dochterbedriuwen as Intertoys, Bart Smit en Leen Bakker al ôfstjitten. De winkels sels giene ek op ’e skop en in protte saken giene ticht. No hat de famylje dus besletten om de Blokker-keat sels te ferkeapjen.
De reorganisaasjes hawwe net holpen, want Blokker draait noch hieltyd ferlies. Yn april 2019 sei de presidint-kommissaris dat 2019 miskien it jier fan de winst wurde soe foar it bedriuw, mar dêr sjocht it net nei út. Ferline jier late it Blokker-konsern in nettoferlies fan 344 miljoen euro. Dat wie goed it dûbele fan it jier dêrfoar. It ferlies wurdt neffens it FD foaral feroarsake troch de kosten foar it ûntmanteljen fan it bedriuw. Blokker soe bot lêst ha fan ynternet en priisfjochters as de Action.
It wachtsjen wie altyd hoelang’t de famylje der noch jild op talizze woe. De stap nei ferkeap like net te mijen. Mooglik hâldt de famylje in lyts belang yn it bedriuw. It is ek in opsje dat in part ferkocht wurdt oan de sittende direksje en in part oan ynvestearders. As in keaper fûn wurdt, sille der nei alle gedachten winkels tichtgean en dat hat wer gefolgen foar it personiel. Blokker hat mear as fjouwerhûndert winkels yn Nederlân en sa’n hûndert yn België.


title: Boubedriuw Swart út Eastermar kriget 10e finjet Mei-inoar Meidwaan

maintext:
Moandei 12 novimber waard troch wethâlder Gelbrig Hoekstra-Mozes oan boubedriuw Swart it finjet Mei-inoar Meidwaan útrikke. It finjet waard foar de tsiende kear úrikt en is bedoeld foar bedriuwen dy’t kânsen en mooglikheden biede foar minsken mei ôfstân ta de arbeidsmerk. It bedriuw hat trije jier lyn de earste kandidaat mei ôfstân ta de arbeidsmerk oannommen en koartlyn hat it in twadde kandidaat dy moaie kâns yn it bedriuw bean. “Wurkjouwers lykas boubedriuw Swart dy’t bydrage oan it realisearjen fan in ynklusive arbeidsmerk moatte werom te kennen wêze en erkenning krije foar harren maatskiplike bydrage”, lit de wethâlder witte.
Boubedriuw Swart
Boubedriuw Swart is al hûndert jier in begryp as mearsidich oannimmer yn Tytsjerksteradiel en dêrbûten. “Yn it bedriuw sjogge we mei in jobcoach fan de gemeente nei hokker taken oanpast wurde kinne op de feardigens fan de wurknimmer. De mienskip is oan it ferhurdzjen, wêrby’t allinnich de leechste priis jildt. As bedriuw binne wy der grutsk op dat we tiid en romte biede kinne oan minsken mei in ôfstân ta de arbeidsmerk om se te begelieden en in kâns te bieden“, sei direkteur Taeke Offringa.


title: GrienLinks: Matthijs Sikkes-van den Berg listlûkker steateferkiezingen

maintext:
GrienLinks hat Matthijs Sikkes-van den Berg (31) fan Sint-Nyk op it each as listlûker by de steateferkiezingen op 20 maart 2019. Gerda Koopman, foarsitter fan GrienLinks Fryslân: “Matthijs is entûsjast, stiet iepen yn it libben en siket graach de ferbining. Hy hat in stevich netwurk, regionaal en bopperegionaal. Wy sjogge yn him in bysûnder en jong talint mei in flinke doasis humor”, aldus. Sikkes-van den Berg is op it stuit fraksjefoarsitter fan GrienLinks yn De Fryske Marren.
Twadde op de konsept-kandidatelist is Charda Kuipers. Dy hat yn Weesp de nedige politike ûnderfining opdien. As tredde wurdt foardroegen Elsa van der Hoek, foarsitter van PAL GroenLinks yn Ljouwert. Dy wurket as lokaasjemanager by in asylsikerssintrum en is goed op ’e hichte mei lokale en provinsjale polityk.
De definitive kandidatelist wurdt op 24 novimber troch de leden fêststeld.


title: Iepeningsfoarstelling Oerol nei de Westertsjerke yn Ljouwert

maintext:
Eastenryks selskip Liquid Loft mei Church of Ignorance yn Westertsjerke op 15, 16 en 17 novimber
Yn de prachtige Westertsjerke yn Ljouwert bringe seis dûnsers fan it Eastenryksk selskip Liquid Loft besikers fan ’e wike op 15, 16 en 17 novimber, yn trâns mei Church of Ignorance. Oerol iepene dit jier mei dy tige goed resinsearre lokaasjefoarstelling. Foar de fertoaning yn de Westertsjerke binne petearen mei ynwenners fan Fryslân opnaam dy’t yn ’e foarstelling ferwurke wurde. Dêrneist hawwe de jonge dûnstalinten fan Jeugd Dûnsoplieding Fryslân in gastrol. De foarstelling wurdt presintearre troch Explore the North, Oerol, Lân fan Taal en Ljouwert-Fryslân 2018.
Fryske talen yn fantastyske lokaasjefoarstelling
Yn Church of Ignorance rane de Fryske taal en ferskate noardlike dialekten gear ta in ritme. In ritme dat besikers meinimt yn in mysterieuze, talige reis. It selskip giet troch de wei fan lichemstaal op syk nei in oplossing foar datjinge dat ús ferdielt: de ferskillende talen dy’t we prate. De útfiering is basearre op regionale talen en ‘slang’ út alle regio’s fan Europa en wurdt hieltyd oanpast foar de lokaasje en arsjitektuer fan it spylplak, yn dit gefal dus Ljouwert, Fryslân en de Westertsjerke. Wat in ûnfersteanbere brij oan talen liket, wurdt transformearre yn in kommunikaasjefoarm dy’t wurden oerstiget.
Yn novimber 2017 wie Liquid Loft te gast yn Fryslân om noardlike talen en dialekten te sammeljen en op te nimmen. Dêrfoar reizgen se nei Ljouwert en ek nei Skylge. Op Oerol gie yn juny dit jier in oar part út de rige yn premjêre. Neist de Fryske talen dy’t yn de foarstelling ferwurke binne, spylje ek jonge, Fryske dûnstalinten mei fan Jeugd Dûnsoplieding Fryslân.
Kaarten foar Church of Ignorance
Kaartsjes foar de foarstelling, dy’t op tongersdei 15, freed 16 en sneon 17 novimber alle dagen om 19.30 en 21.30 oere te sjen is, kostje € 5,- en binne te keap op explore-the-north.nl.
Oer Explore the North
De sechde edysje fan Explore the North wurdt holden op 22, 23 en 24 novimber 2018. It festival set op tongersdei útein mei ûnder oare Mechanical Ecstasy fan Club Guy & Roni en Slagwerk Den Haag, dat Explore the North yn ’e mande mei Stedsskouboarch De Harmonie presintearret. Besikers sjogge fierder ûnder oare Mark Kozelek fan Sun Kil Moon, Julia Holter, Akwasi en de winner fan de Europeeske Literatuerpriis 2018: Johan Harstad. It folsleine programma en kaarten binne te finen op explore-the-north.nl.


title: Gedicht: Mei ús twaen

maintext:
Mei ús twaen
As jo trouwe, dan ha jo in doel foar eagen, in dream.
Jo begjinne mei jins twaen, omdat jo fereale opinoarren binne.
Alle omtinken foarinoar fansels, der is ek sa’n soart te ûnderfinen,
mar der komt ris in momint om te soargjen foar in neiteam.
It earste jonkje, wyt ik noch bêst, is berne op in snein,
It wie moai waar en de frou hie al efkes yn tarieding west.
Hja hie alles der klear foar stean, dus it koe mar komme,
sa’n lytse poppe, och wat wiene myn frou en ik optein.
It moast wol tige wenne, alles is dan noch sa lyts en tear,
en der hiel omsichtich mei om te gean, ’t is ek froulju’s guod, no?
Dy binn’ der ek folle betûfter yn en hja ha der ‘feeling’ foar.
Myn oare helte wie dêr goed yn, dus kamen der fansels mear.
Myn frou is och sa soarchsum foar ús bern, dêr is neat mis mei,
mar foar bern dy’t sels it bierglês allang nei de mûle bringe kinne,
giet it wolris wat te fier, ik seach it lokkich op tiid oankommen
en sei “Dat moat oars, frou, oars gean dy bern nea út ’e hûs wei.”
“Do moatst dy bern ris wat dwaan litte, opromje en ôfwaskje of sa.
’t Is goed foar letter, en efter de fodden sitte as se it net útfiere.”
No, it hat wol holpen, want hja woene letter wol graach út ’e hûs wei,
in eigen stee, ‘gearwenje’ sizze se, mar hja sill’ deselde dream wol ha.
Keardels binn’ it, hja nimme my sa ûnder de earm mei as hja wolle.
Se komme sa no en dan wer efkes op it âlde nêst ôf
en as hja dan ôfstutsen binne, is de kuolkast leech en it bier op,
it oanrjocht fol mei ôfwaskjen en draait it ús om yn ’e holle.
Wy fine it wol moai hear, as hja oankomme, mar as se fuort binne
is ’t ús ek wol goed. Dan kinne wy ús eigen gonkje wer gean
’t is no oars as yn ’t begjin fansels, jo kin ek net alles ha, no,
mar wy binn’ no meastal op ’t skik as wy mei ús twaen wêze kinne.
Sjoerd F. Talsma


title: Tytsjerksteradiel en Achtkarspelen sekuer mei registraasje persoansgegevens

maintext:
Ut ûndersyk blykt dat ien op de trije gemeenten it proses oangeande de registraasje fan persoansgegevens fan ynwenners net op oarder hat. Steatssekretaris Knops fan Ynlânske Saken hat dêr syn noed oer útsprutsen. Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel hawwe de registraasje goed foarinoar.
Basisregistraasje fan persoanen
Gemeenten hawwe de ferantwurdlikheid om persoansgegevens fan ynwenners by te hâlden yn de BRP, de Basisregistraasje Persoanen. Dêr stiet bygelyks yn wannear’t immen trout, in bern kriget en ferhuzet. Dat is net allinnich fan belang foar de gemeente sels, mar organisaasjes lykas de belestingtsjinst, útkearingsynstânsjes, soarchferzekerders en DUO meitsje dêr ek gebrûk fan.
Utslach Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel
Yn Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel is ek in ûndersyk dien nei de sekuerens fan de registraasje fan persoansgegevens. Ut de resultaten blykt dat beide gemeenten dy tige goed op oarder hawwe. De gemeenten fine it wichtich dat de gegevens doge en geane dermei troch om dêr omtinken oan te jaan.
De resultaten fan it ûndersyk binne hjir te finen: https://www.binnenlandsbestuur.nl/Uploads/2018/10/resultaten-zelfevaluatie-bpr.pdf


title: Jubileumkonsert Jürgen Ahrend-oargel Hobbe fan Baerdttsjerke op ’e Jouwer

maintext:
Fjirtich jier krige de Hobbe fan Baerdttsjerke op ’e Jouwer in nij oargel. It waard boud troch Jürgen Ahrend út Leer (D). Dat sil betocht wurde mei in jubileumkonsert troch Theo Jellema op sneintejûn 18 novimber.
In fjirtichjierrich jubileum fan in tsjerke-oargel is seldsum, mar de ‘Stichting Vrienden Hobbe van Baerdtkerk’ is fan betinken dat it bysûnder is dat De Jouwer in oargel fan Jürgen Ahrend hat. Ahrend (1930) is ferneamd wurden troch restauraasjes fan barokoargels, ûnder mear yn Grins, Norden, Hamburch, Sleat, Leiden en Kantens. De Herfoarme Gemeente fan doedestiids en de hiele Jouster befolking hawwe der finansjeel oan bydroegen om it safier te krijen.
De Jouster Freark M. Ringnalda hat dêr in jubileumboek oer skreaun mei yllustraasjes fan Jan Lammertsen. It earste eksimplaar sil op de jûn fan it konsert oanbean wurde oan Jürgen Ahrend, dy’t as gast útnûge is.
Konsert
Theo Jellema, oargelist fan de Grutte of Jakobinertsjerke fan Ljouwert sil mei wurken fan Bach, Bruhns, Bustehude en oaren alle mooglikheden fan it trijeklaviersoargel hearre litte. Nei it skoft sil it Noord Nederlands Kamerkoor ûnder lieding fan Jan Vermaning it Requiem fan Gabriël Fauré útfiere. De solisten binne Mirjam Rietberg (harp), Amaryllis Dieltiens (sopraan) en Ben Brunt (bas). Gerben van der Veen begeliedt it op harmoanium.
It konsert begjint om 20.00 oere. Kaarten binne foarôf à € 13,50 te keap by Primera aan De Merk 3 en ek fia info@vriendenhvbkerk.nl. Oan de doar kostje se € 15,00.


title: FNP wol grutte romte foar it lytse

maintext:
Yn in tiid fan sterke ekonomyske opgong wol de FNP de kommende jierren ynsette op kwaliteit fan libjen, wenjen en wurkjen. Yn it konsept-ferkiezingsprogram 2019-2023 kiest de partij perfoast net foar ‘mear’, mar foar ‘better’. Dêr heart in oare oanpak by: leaver lytser as grutter.
In soad Friezen meitsje harren soargen oer skaalfergrutting, privatisearring en lanlik opleine regels. Bygelyks sûnenssoarch, ûnderwiis en de plysje wurde útklaaid. It liket wol dat it antwurd op elts probleem is: ‘it moat grutter’. De FNP sjocht de oplossing krekt yn lytsskaligens.
Mear sizzenskip
De partij wol de minsken yn doarp en stêd mear sizzenskip jaan en sa rekken hâlde mei it lytse en kwetsbere. Yn krêftige mienskippen fersterkje minsken inoar. Troch (wrâldwide) útdagingen pleatslik op te pakken ûntsteane oplossingen dy’t passe by de ynwenners en it plak dêr’t sy wenje. Sa bliuwe foarsienningen oerein en fleuret de omjouwing op.
Yn it foarste plak fertsjinje boargerinisjativen stipe. Tink oan agrarysk natuer- en lânskipsbehear en greidefûgelprojekt Kening fan ‘e Greide. Plannen foar leefberens yn doarpen en wiken hat de FNP ek jild foar oer. Dêrom moat it mei troch de FNP oprjochte Iepen Mienskipsfûns in ferfolch krije.
Yn de soarch moatte Friezen sizzenskip krije oer sikehûzen en oare soarchfoarsjenningen yn harren regio. De FNP wol dêr in referindum oer hâlde. Ekonomyske projekten út ‘e mienskip wei fertsjinje ek stipe. De FNP leit de klam op de sterke ambachtsekonomy. Der wurdt wolris ferjitten dat MBO’ers en ambachtslju Fryslân foar in grut diel drage. Dêrmei ha wy goud yn hannen.
It griene goud
Natuer en lânskip binne ús griene goud. De lânbou moat feroarje en de motor wurde fan it bioferskaat. Wat de feangreide oanbelanget moat de frijlbiuwendheid der ek ôf. It is tiid om konkrete stappen te setten. Dat freget om betroubere stipe fan de oerheid, mei minder burokrasy en langere kontrakten foar boeren. Om minder ôfhinklik te wurden fan subsydzjes moat der mear romte komme foar betelling fan natuerwurk troch de merk. Inisjativen fan ûnderen op fertsjinje stipe.
It bewust of ûnbewust deameanen fan jonge greidefûgels moat strang bestraft wurde. Guon bisten binne in bedriging foar de boer én it bioferskaat. De FNP wol besjen oft njonken de jagers ek muskusrottefangers fan it Wetterskip ynset wurde kinne foar it wyldbehear. Foar yntinsive lânbou (hinnen, bargen, einen en geiten) is yn Fryslân gjin plak mear.
Genôch wynmûnen
De FNP bliuwt derby dat der gjin nije wynmûnen by komme moatte op lân. Der binne genôch alternativen lykas sinne-enerzjy en de yn Fryslân kânsrike geotermy. En noch wichtiger: wy moatte en kinne folle mear besparje op enerzjy. De FNP-leden kinne op 23 novimber noch wizigingen oanbrinnge yn it ferkiezingsprogram.


title: Keunst besjocht men - Keunst besjocht jin

maintext:
Keunstner Jentsje Popma (Ljouwert, 1921) hat trije jier lyn syn hiele atelier mei alle wurk dat deryn wie oan Nijkleaster te Jorwert skonken. Sadwaande stipe er de dream fan Nijkleaster om yn ’e buert fan Jorwert in kleaster te bouwen.
Popma syn skilderijen leare de minsken dy’t se besjogge om nei de wrâld om har hinne te sjen. Yn syn skilderijen komme tema’s oan ’e oarder as: duorsumheid, lânskip en ynspriraasje.
Sneon 17 novimber kinne belangstellenden – ûnder saakkundige lieding fan Jan Henk Hamoen, âld-dominy op ’e Jouwer – it wurk fan Popma yngeand besjen. Oan ’e ein fan de dei sil nei alle gedachten – dat is alteast de bedoeling – bliken dwaan dat se net allinne nei in skilderij sjoen hawwe, mar ek nei harsels, want keunst besjocht men/jin.
De dei begjint om 9.30 oere en wurdt om 16.00 oere ôfsletten.
Mooglikheid om oan te melden en mear ynformaasje is te finen op https://www.nijkleaster.nl/aanmelden/


title: Waarpraatsje: kâns op damp

maintext:
DE JOUWER – It wie tongersdei rêstich hjerstwaar en dat bliuwt it foarearst ek.
Yn ‘e nacht fan tongersdei op freed is it frij helder en kin der op in soad plakken damp ûntstean. De wyn komt út it súdeasten en is swak oant matich. Mei temperatueren om it friespunt hinne, wurdt it in kâlde nacht.
Freed kin it earst noch dampich wêze. Yn ’e rin fan ’e moarn en de middei sil de sinne skine. By in swakke súdeastewyn wurdt it 10 graden.
Fan sneon ôf wurdt it kâlder.
Jan Brinksma


title: Aaf Brandt Corstius sprekt audiotour yn

maintext:
Yn it Frysk Museum wurdt op 24 novimber de eksposysje Rembrandt & Saskia: Liefde in de Gouden Eeuw iepene. Dêr komt in saneamde audiotour by dy’t ynsprutsen wurdt troch skriuwer en kollumnist Aaf Brandt Corstius. Sy nimt de besiker mei nei de wûnderlike leafdeslibbens efter de portretten dy’t yn de eskposysje te bewûnderjen binne. Mei de audiotour binne de oandwaanlike ferhalen oer ferovering, hertstocht, ferlies en fertriet gewaar te wurden. De ferhalen binne te beharkjen yn it Nederlânsk, Ingelsk en Dútsk.
Troch de audiotour ûntdekt de besiker ûnder mear it ferhaal efter in ets dy’t Rembrandt makke fan syn âlde mem en it dilemma fan Suzanna van Baerle, dy’t troch Govert Flinck portrettearre waard. Dy wurdt fereare troch in jonge dichter, mar syn berop is har eins te min. Corstius stiet ek stil by de opjefte fan Steedhâlder Willem Frederik van Nassau, dy’t syn mem op har stjerbêd ûnthjitte in prinses út it Hûs fan Oranje te trouwen. Dy Haachske prinseskes wiene lykwols sa’n tweintich jier jonger as hy en hy waard fereale op in oarenien.
Aaf Brandt Corstius
Aaf Brandt Corstius (1975) skreau tûzenen kollums foar de Volkskrant, Margriet, Flow en Onze Taal. Se mei graach fris en humoristysk nei aktuele tema’s sjen. Foar har boeken hellet se de ynspiraasje út har eigen libben. Se debutearre mei Het jaar dat ik 30 werd en makke mei Machteld van Gelder Handboek voor de moderne vrouw. Nei’t se twa bern krige, skreau se dêr Het jaar dat ik (2x) moeder werd oer. Yn 2018 ferskynde Trouwboekje – Zo maak je van de leukste dag van je leven de leukste dag van je leven. Mei de foarstelling ‘Luxeproblemen’ spilen sy en Machteld van Gelder yn alderhande grutte teaters. Foar teaterselskip Mugmetdegoudentand skreau se twa suksesfolle toanielstikken, Fiftyfifty en Een Flinke Linkse Vrouw.
Utstalling
Rembrandt van Rijn en Saskia Uylenburgh foarmje de reade tried yn de eksposysje oer it societyhoulik yn de 17de iuw. Mear as 250 objekten fertelle hoe’t lok en leed tegearre belibbe waarden. Dêrby is omtinken foar alle kanten fan de leafde: fan it earste wurk meitsjen fan in faam en oerdiedige brulloften oant de fertrietlike en tsjustere kanten fan it houlik lykas it stjerren fan in bern en oerhoer.
Rembrandt en de Gouden Iuw
De eksposysje is it foarspul fan it temajier ‘Rembrandt en de Gouden Eeuw’. Yn 2019 wurdt betocht dat it 350 jier lyn is dat de skilder stoar. Dat bart mei alderhande aktiviteiten yn ûnder mear De Haach, Lijen, Ljouwert en Amsterdam.
Ofbylding thússide: Rembrandt van Rijn, Saskia en profil yn rike klaaiïng, 1633-1642, oaljeferve op paniel Museumslandschaft Hessen Kassel, Gemäldegalerie Alte Meister
Yn Ljouwert duorret de eksposysje oant en mei 17 maart 2019. Dêrnei sil er yn Hessen-Kassel te sjen wêze.
De audiotour kostet € 1,50 en kin reservearre wurde op www.friesmuseum.nl


title: Wenweinbewenners huffe wethâlder yninoar

maintext:
In wethâlder fan de Drintske gemeente Coevorden is woansdei by in besikte oan in wenweinkamp yninoar huft. Hy kaam dêr nei oanlieding fan klachten oer smoargens.
Wethâlder Jan Zwiers woe mei bewenners fan it kamp yn it doarp Stienwyksmoer prate. Omwenners hiene deroer klage dat de kampbewenners safolle rotsoai meitsje soene. Doe’t Zwiers yn Stienwyksmoer oankaam, waard er oanfallen troch ien fan ‘e wenweinbewenners. Hy rûn in blau each op. Syn bril en klean binne skansearre. De dieder is fan ‘e plysje oanhâlden wurden.


title: Fryske jeugd better op skoalle as Nederlânske

maintext:
ryske skoalbern yn it fuortset ûnderwiis dogge it better as it lanlik gemiddelde as it giet om it ôfmeitsjen fan de skoalle. En famkes dogge it better as jonges. Dat docht bliken út ûndersyk fan de organisaasje foar in bettere oansluting tusken it fuortset en it heger ûnderwiis. Op ‘e hegeskoallen meitsje ek hieltiten mear studinten de oplieding ôf. It Aansluitingsnetwerk VO-HO Fryslân wol dat Fryske learlingen en studinten noch better wurde. It giet dit skoaljier by alle Fryske middelbere skoallen del om deroer te praten hoe’t dat moatte soe.
Boarne: Omrop Fryslân


title: Gaskraan iepen yn trije noardlike provinsjes

maintext:
De NAM mei oant 2027 gas winne yn alve fjilden yn Fryslân, Grinslân en Drinte. Minister Wiebes fan Ekonomyske Saken hat dêr grien ljocht foar jûn.
It giet om it ‘winningsplan Westerveld’. De minister wol nei dy regio’s útwreidzje om’t op oare plakken de gaswinning weromdraaid wurdt en fanwege in nije risiko-analyze oer boaiemdelgong en ierdskoddings. De NAM tinkt út de nije fjilden 1,3 oant 3,5 miljard kubike meter gas te heljen. It measte komt aanst út de fjilden Eleveld en Vries-Súd yn Drinte.
De plannen lizze oant ein dit jier op besjen. Tsjin dat plan binne earder 950 beswieren yntsjinne. Bewenners, gemeenten en wetterskippen binne bang foar skea. Se freze ek dat, krekt as yn Grinslân, de ôfhanneling fan mooglike skeaclaims lang duorje sil. Ekonomyske Saken komt dêrom mei maatregels en betingsten. Sa moat de NAM fêstlizze wat dy docht nei eventuele ierdskoddings. En binnen in jier moat in tal ‘represintative’ gebouwen boukundich keurd wurde, sadat der ferlikingsmateriaal is.
De NAM kriget de opdracht sa gau mooglik mei de wetterskippen en ProRail te oerlizzen oer de mooglike gefolgen fan boaiemdelgong foar sleatten, wetterkearings en spoartunnels. Rûze wurdt dat de boaiem twa oant trije sintimeter sakje sil.


title: Bysûndere ferhalen fan en oer it plattelân fan Bonne Speerstra

maintext:
Yn de twadde wike fan novimber ferskynt by útjouwerij Bornmeer de ferhalebondel Underweis fan Bonne Speerstra.
Underweis komme jo de moaiste ferhalen tsjin, wit Bonne Speerstra nei in libben as feekeapman en fertsjintwurdiger. Yn dit boek beskriuwt er de meast bysûndere ferhalen, humoristyske foarfallen en oangripende moetings. Tagelyk fertelt er de famyljeskiednis fan de Speerstra’s en dêrmei ek de ûntjouwing fan it boerelibben yn Fryslân. Yn Underweis jout Speerstra mei in myld each en gefoel foar humor stal oan de ferhalen fan en oer it plattelân.
Ut it foaropwurd: “Al langer as fyftich jier swalkje ik troch de Stellingwerven en omkriten en bin ûnderweis hiel wat boerehiemen op- en ôfriden. Oan ferskate keukentafels ha ik sitten te harkjen en te fertellen en op dy manier it lok en leed mei hiel wat famyljes dield. Op oare plakken rekke ik yn petear mei bysûndere persoanen, dy’t ik tafallich moete, of seach ik dingen dy’t my bybleaun binne, omdat der in ferhaal efter ferskûle siet dat yndruk op my makke.”
Underweis is te keap by de boekhannel en Utjouwerij Bornmeer
ISBN: 978 90 5615 484 4 | Siden: 168 | Utfiering: paperback, yllustrearre NUR: 303/524 | Taal: Frysk | Priis: € 17,50
info@bornmeer.nl – www.bornmeer.nl


title: Spice Girls wer op toernee, mar Posh bliuwt thús

maintext:
Goed seis jier nei harren lêste optreden hawwe de Spice Girls in nije toernee oankundige. Ginger, Baby, Scary en Sporty dogge mei oan de reüny, mar Posh seit earst ôf.
Takom jier juny stean de Britske sjongeressen wer op it poadium yn it Feriene Keninkryk. Nederlânske fans sille derfoar op reis moatte, der stean gjin optredens yn it bûtenlân op de aginda. De band makke it nijs moandeitemiddei buorkundich op Facebook en Twitter.
De fammegroep skoarde yn de jierren 90 wrâldwiid ferskate nûmer 1-hits, lykas Wannabe. De groep ferkocht tsientallen miljoenen albums en makke de term girl power populêr. Earder dit jier joegen de froulju al hints dat in nije reüny op komst wie. Victoria Beckham seach úteinlik fan dielname oan de nije toernee ôf, fanwege de ferantwurdlikheden foar har moadebedriuw, seit de band.
Yn 2000 gie de súksesfolle groep útinoar. Dêrnei wie der yn 2007-2008 in reünytoer. Yn 2012 stiene alle sjongeressen foar it lêst mei-inoar op it poadium by de Olympyske Spullen yn Londen.


title: Johannes Kramer listlûker FNP steateferkiezingen

maintext:
Deputearre Johannes Kramer fan Sibrandabuorren wurdt nei alle gedachten de FNP-listlûker foar de ferkiezingen fan Provinsjale Steaten yn maart 2019. De advyskommisje kiest dêrmei foar kwaliteit, stabiliteit en politike ûnderfining. Partijlieder Kramer is sûnt hast acht jier de earste FNP-deputearre fan Fryslân.
Twadde op de kieslist is Corlienke de Jong fan Jutryp. De Jong is de beëage foarsitter fan de FNP-steatefraksje, wat se op it stuit ek al is. Nijkommer by de kandidaten is Sijbe Knol (27) fan Sint-Anne op plak trije. Hy is no riedslid yn Waadhoeke. Op plak fjouwer stiet steatelid Sybren Posthumus (Reduzum) en op fiif Wopke Veenstra (Boelensloane).
De advyskommisje hat ûnder mear sjoen nei kompetinsjes fan kandidaten, spesjalisaasjes, ferjonging en regionale sprieding. De leden moatte harren op ’e Algemiene Ledegearkomste fan 23 novimber útsprekke oer de list.
De leden hawwe yn septimber Gerben Gerbrandy (Gau), boargemaster fan Achtkarspelen, al oanwiisd as kandidaat-senator foar de OSF yn de Earste Keamer. De kandidatelist foar de ferkiezingen fan Wetterskip Fryslân is doe ek definityf makke. Dêr stiet Bram Bonnema (Frjentsjer) op ien, Yde Dykstra (Ljouwert) op twa en Bert Vollema (Tsjom) op trije.
Advys-kieslist foar de ferkiezingen fan Provinsjale Steaten op 20 maart 2019:


title: Anty

maintext:
“Heerlijk avondje is gekomen!”
No ja, hearlik, dat is noch mar ôfwachtsjen …. hjoed sil Kick Out Zwarte Piet demonstreare yn Ljouwert. Gesellich!
Faaks ek nijsgjirrich


title: Australyske frou oppakt foar it stekken fan nullen yn ierdbeien

maintext:
De Australyske plysje hat in fyftichjierrige frou arrestearre dy’t derfan fertocht wurdt nullen yn ierdbeien ferstoppe te hawwen. It ûndersykstiim kaam har op it spoar nei wiidweidich ûndersyk yn de steat Queensland.
De nullen yn ierdbeien en oar fruit holden Australië yn septimber yn ’e greep. Neffens de premier fan Queensland besocht “ien de yndustry te sabotearjen troch libbens fan poppen, bern en húshâldens yn gefaar te bringen.” De bakjes ierdbeien mei nullen waarden yn it hiele lân fûn. Der waarden ek nullen yn in appel en in banaan oantroffen. Yn totaal gie it om sa’n hûndert meldings, mar yn ’e measte gefallen wie der sprake fan falsk alaarm.
Beleaning
Autoriteiten loofden in beleaning fan omrekkene 60.000 euro út. It advys waard jûn om ierdbeien earst te snijen foar se op te iten. Ferskate supermerken hellen it fruit úteinlik út de ferkeap of diene de ierdbeipriis troch de helte. Dêrtroch waarden boeren twongen tûzenen kilo’s oan ierdbeien te ferneatigjen.
Ein septimber waard in jonge oppakt. Hy joech ta dat er foar de grap nullen yn ierdbeien stutsen hie. Syn âldens is net bekendmakke. Hy krige flink op ’e donder fan de Australyske premier Scott Morrison.


title: Belibje it muzykspektakel ‘Simply Red Symphonica in Rosso’ yn ’e bioskoop

maintext:
Op grut skerm en mei it bêste lûd fielt it as is men derby: op moandei 12 novimber fertoane Kinepolis en De Bios Simply Red Symphonica in Rosso. In unike kâns om dat geweldige konsert, streekrjocht opnaam yn de Ziggo Dome yn Amsterdam, yn ’e bioskoop opnij te belibjen.
Simply Red wie ferline jier haadact op de tsiende edysje fan Symphonica in Rosso en joech yn ’e Ziggo Dome yn Amsterdam in ûnferjitlik optreden. Mei in fjirtichkoppich symfoanysk orkest fertolke Mick Hucknall de populêrste ferskes fan Simply Red en in oantal klassike covers. By de sjoo binne live-opnamen makke en dêr is in konsertfilm fan makke, dy’t op 12 novimber foar ien kear op it wite doek te sjen is.
Mick Hucknall is ien fan de bejeftichste sjongers yn ’e wrâld mei in stim as gjin oar. Syn band Simply Red hat oant no ta in geweldige karriêre efter de rêch mei fiif Britske nûmer-ien-albums en mear as sechstich miljoen ferkochte albums.
Praktyske ynfo:
Simply Red Symphonica in Rosso
Moandei 12 novimber 2018
Lingte: 110 minuten
Kaarten: € 13,50
Te sjen by Kinepolis Almere, Breda, CineMagnus Schagen, CineMeerse Hoofddorp, Den Bosch, Dordrecht, Emmen, Ynskedee, Grins, Jierbeurs Utert en Zoetermeer.
Film ek yn Fryslân te sjen
De Bios op It Hearrenfean fertoant op moandei 12 novimber 2018 om 20.00 oere ek de film Simply Red Symphonica in Rosso. In kaartsje kostet € 12,50. Sjoch op de webside fan De Bios foar mear ynformaasje.


title: Hyundai wol auto’s op sinne-enerzjy ride litte

maintext:
De Koreaanske autobouwer Hyundai is fan doel om auto’s te ûntwikkeljen dy’t op sinne-enerzjy ride. Dat meldt it webstee Autoweek. De earste auto’s op sinne-enerzje moatte yn 2019 yn ‘e winkel stean.
Hyundai wol trije nije oplaadsystemen ûntwikkelje foar de batterijen dêr’t takomstige auto’s op ride kinne. Ien soe op in dak komme, in oaren yn in skodak en in tredden yn ‘e motorkap.
Elk fan ‘e oplaadsystemen soe bestean út in sinnepaniel, in regulator en in batterij. Mei sinne-enerzjy soe likernôch de helte fan ‘e enerzjy opwekt wurde kinne dy’t in auto nedich is om op te riden.
Hyundai is al in skoft dwaande mei de ûntwikkeling fan elektryske auto’s. De modellen Kona en Ionic ride al elektrysk. De Ionic kin ek as hybride besteld wurde.


title: Bistefreonlikere aaien yn Berlynske supermerken

maintext:
Supermerken yn Berlyn hawwe in primeur: dêr binne fan hjoed ôf aaien te keap fan hinnen dy’t op in nije, bistefreonlikere manier selektearre binne. De aaien dêr’t de lishinnen út berne wurde, binne al kontrolearre op it geslacht. Dêr wurdt mei foarkaam dat miljoenen iendeishoannepiken fergast wurde.
Mei in nije, mei troch Nederlân ûntwikkele technyk wurdt al by it briedproses it geslacht fan it aai fêststeld troch in tige lyts gatsje yn de skaal te laserjen. “Wy helje der in minuskúl dripke embryo-urine út. Oan ’e hân fan it hormoannivo kinne wy bepale oft it in hoanne of in hintsje is”, seit Martijn Haarman fan Seleggt, dat de technyk ûntwikkele hat. De aaien mei hoantsjes wurde dêrnei út it briedproses helle. It is de bedoeling dat de nije technyk foar bried- en fleishinnen yn ’e rin fan takom jier ek yn Nederlân tapast wurde sil.
Jierliks wurde allinnich al yn Nederlân 45 miljoen hoannepykjes, krekt nei’t se útbret binne, fergast, om’t se gjin aaien lizze en hast gjin fleis jouwe.


title: Hjoed presintearre: ‘Ver van het front?’

maintext:
Boekoankundiging
Dat der yn de Earste Wrâldoarloch yn Nederlân, en dus ek yn Fryslân, net folle barde is in misferstân. Krekt oarsom! De ynfloed fan dy oarloch is enoarm. Mobilisaasje fan tsientûzenen Friezen, de komst fan Belgyske en Frânske flechtlingen, ynternearringskampen foar bûtenlânske militêren yn Gaasterlân en Ljouwert, hûnderten oanspielde seeminen, honger en distribúsje. In soad Friezen waarden ynlive yn it Amerikaanske leger en sneuvelen oan it front. Tûzenen bûtenlânske bern dy’t slim ûnder de oarloch lit hawwe, waarden opfongen.
Kees Bangma, Nyckle Dijkstra, Sytze de Graaf en Ritske Mud hawwe yn it fraai útfierde boek Ver van het front? Friesland en de Friezen in de Eerste Wereldoorlog de fergetten oarlochsjierren 1914-1918 beskreaun oan ’e hân fan wat gewoane minsken meimakken. Foarfallen yn en persoanen út frijwol alle Fryske gemeenten komme oan bod.
It boek telt 472 siden en hat mear as 300 foar it grutste part unike bylden.
Ver van het front? is újûn troch Uitgeverij Louise
ISBN 9789491536519


title: Media Art Fryslân presintearret ‘Mechanimal Life’

maintext:
Op freed 9 novimber set yn de Stedsoaze oan it Stasjonsplein yn Ljouwert de eksposysje Mechanimal Life fan de Ljouwerter keunstner Jorrit van de Waal útein.
Van de Waal sjocht yn aldendeiske objekten libbene wêzens. Mei minimale, faak technologyske yngrepen bewurket er de objekten sa dat it publyk him folgje kin yn syn waarnimming. In ienpersoans kano wurdt bygelyks in ielreager en binne miggen fentilatoaren. Ferrassing, humor en fernuvering binne garandearre. In protte wurken fan Van de Waal binne ynteraktyf; de besiker hat bygelyks ynfloed op de beweging fan in bist.
Besjoch in filmke fan it wurk fan Jorrit van de Waal.
Jorrit van de Waal, berne yn 1977 yn in artistike hûshâlding yn Wynjewâld, is al syn hiele libben fassinearre troch keunst en technology. Hy studearre keunstedukaasje en fotografy en wie jierrenlang as filmoperateur ferbûn oan it Sintrum foar Film yn Fryslân. Tsjintwurdich is er dosint by de oplieding Leisure & Events Management oan de NHL Stenden yn Ljouwert. Yn 2018 sleat Van de Waal de Masterstúdzje MADTech oan it Minverva Frank Mohr Ynstitút súksesfol ôf.
De eksposysje Mechanimal Life is it earste ûnderdiel fan it Media Art Festival/LUNA dat úteinset. It publyk kin fan 9 oant 25 novimber genietsje fan Van der Waals minybistetún. De tagong is fergees. Iepeningstiden binne alle dagen fan 10 oant 17 oere en mei it LUNA-festival ek jûns (22-24 novimber oant 23 oere).
It Media Art Festival iepenet op 15 novimber op de lokaasje Snitsertrekwei 1 en is oant en mei 2 desimber alle dagen fan 10 oant 22 oere iepen. It LUNA Ljouwert Urban Night Adventure is op de jûns fan 22, 23 en 24 novimber op tal fan lokaasjes yn it sintrum fan Ljouwert.


title: Tagong natuergebiet Diakonievene by Nijeberkeap opknapt

maintext:
By Nijeberkeap is de fernijde yntree ta it natuergebiet Diakonievene juster yn gebrûk nommen. Mei mear parkearplakken oan de Alberdaleane, in nij ynformaasjepaniel en lanlike (picknick)bankjes is it gebiet tagonkliker makke. Dat koe troch de finansjele stipe fan it Groen en Fit Collectief fan De Friesland Zorgverzekeraar.
De Diakonievene is in natuergebiet ticht by Nijeberkeap mei in soad natuerskjintme en in rike skiednis. By âlds waard de feanrike grûn brûkt foar turfgraverij. De earmesoarch fan de tsjerke woe dat de pleatslike befolking winterdeis net yn ’e kjeld siet. Mei dêrtroch is yn dat gebiet fean opgroeven. De puozzen dy’t dêrtroch ûntstiene binne ôfhinklik fan reinwetter. Dy puozzen en de heide lûke bisten lykas de njirre, de ringslang en alderhande soarten fan kikkerts oan. Underskate fûgelsoarten fine dêr in briedplak.
Om it yn de bûtenlucht bewegen fan minsken it hiele jier troch te stimulearjen is it gebiet mei help fan De Friesland tagonkliker makke. Hans Rinsma droech út namme fan dy soarchfersekerder de yntree oer oan projektlieder Ane Zijlstra fan It Fryske Gea.
Koarte en lange kuiers
Neist de Diakonievene leit it natuergebiet Dellebuorsterheide. Beide gebieten slute goed opinoar oan en binne tige gaadlik foar in kuier. By de yntree wei kin men sawol in koarte as in langere kuiertocht meitsje troch de beide natuergebieten.
Foto’s © It Fryske Gea, Elske van der Kooi


title: De Klyster wint lanlike Henk Klein Award 2018

maintext:
It Natuer- en miljeu-edukaasjesintrum (NME) De Klyster út Noardeast-Fryslân ûntfong ôfrûne freed de Henk Klein Award 2018 foar it projekt Underweizzz. Dat is in lanlike priis fan de Feriening Gemeenten foar Duorsume Untwikkeling (GDO). De priis wurdt jierliks útrikt oan in NME-organisaasje dy’t de gearwurking siket mei bewenners, ûndernimmers, en it ûnderwiis op in aktueel tema; yn dit gefal bioferskaat yn de Fryske bermen.
Underweizzz
De priis is útrikt by de fiering fan it tsienjierrich bestean fan de Feriening GDO. De Klyster lit mei it lessepakket Underweizzz alle Fryske basisskoallelearlingen fan groep 7 en 8 ûntdekke hoe essinsjeel de natuer is foar it libben en dat bioferskaat fan grut belang is foar de fiedselfoarsjenning. Dat bart op ferheljende wize en troch de bern letterlik de berm yn it stjoeren om te sjen wat dêr groeit en bloeit.
Sjueryrapport
Neffens de sjuery is it inisjatyf fernijend en gaadlik foar lanlike opskaling. “De Klyster berikt mei Underweizzz op in ludike en eigentiidske manier ferskate doelgroepen. It nut fan griene en bloeiende bermen wurdt by elkenien dúdlik. It projekt stiet as in hûs!”, seit sjueryfoarsitter Jacqueline van Dongen. Marjolein Staal, koördinator fan De Klyster en betinker fan it projekt, is tige bliid mei de loovjende wurden. “Alle Fryske NME-sintra hawwe meidien oan it projekt en ik hoopje fan herten dat Underweizzz de kommende jierren foar alle basisskoallen yn hiel Nederlân beskikber komt. Los fan de needsaak, gun ik alle bern it gelok en de wille dy’t men ûnderfynt as men nei bloeiende blomrike bermen sjocht.”
Sân nominaasjes
Der wiene sân nominearre ynstjoerings út hiel Nederlân foar de Henk Klein Award 2018. Neffens de sjuery stik foar stik opfallend moai en krêfticy yn har eigenheid.


title: Pjutte-opfang ‘Dol-fijn’ yn Gerkeskleaster behellet sertifikaat twatalich wurkjen

maintext:
Op freed 19 oktober wie it feest op pjutte-opfang Dol-fijn yn Gerkeskleaster. De lokaasje fan organisaasje TIKO Kinderopvang wurket sûnt septimber 2014 mei in belied dat derop rjochte is om de twatalige ûntwikkeling fan jonge bern te stimulearjen. Pedagogysk meiwurksters Anneke Kuipers en Ellen Helder hawwe harren ynset om it twatalich belied foarm te jaan en dêr it sertifikaat ‘Boartsjendewei in taal derby’ foar behelle. It wie in tige slagge feest. It feest begûn mei in fleurige lawaai-optocht troch it doarp. Alle bern wiene ferklaaid. De optocht kaam út by de pjutte-opfang, dêr’t it sertifikaat oan de muorre ûntbleate waard. Foar alle oanwêzigen wie der in hapke en in drankje en dêrnei fersoarge Riemkje Hoogland mei har ferteljas oan in foarstelling.
Twatalichheid op Dol-fijn
Fan organisaasje TIKO Kinderopvang dogge ûnderwilens 17 pjutte-opfanglokaasjes mei oan it trajekt om sertifisearre te wurden foar it twatalich wurkjen. Op Dol-fijn sjocht dat der yn de praktyk sa út: Anneke en Ellen prate beide konsekwint Frysk mei elkenien. Frijwillichster Marja praat Nederlânsk. De beide talen krije ek omtinken by it foarlêzen, it sjongen en by rollespultsjes. Troch de beide talen dúdlik faninoar te skieden leare de bern de talen goed útinoar te hâlden en kinne se letter makliker in tredde en fjirde taal leare.
De saneamde fisitaasjekommisje hat op Dol-fijn ûnder mear sjoen nei it taalbelied, de taalomjouwing en it pedagogysk taalklimaat. Yn it rapport stiet: ‘It tema is “Mmm lekker ite”, en dat is oeral te sjen yn it lokaal. De liedsters ha in supermerk makke yn in hoeke en dêr wurdt drok gebrûk fan makke. De bern boartsje der omraak en ha it drok mei it (fer)keapjen fan alles. Elk hat syn/har eigen rol en it materiaal nûget út ta praten en oerlizzen mei-inoar. De supermerkhoeke is in peareltsje foar it útlokjen fan taal. Yn de húshoeke wurdt it tema ek útspile: de bern keapje wat yn de supermerk en meitsje der lekker iten fan yn de húshoeke.’
By it sertifisearringstrajekt kriget Dol-fijn begelieding fan SFBO, kennissintrum meartaligens jonge bern. By it SFBO binne goed 220 bernedeiferbliuwen en pjuttelokaasjes oansletten en dat oantal groeit troch.


title: Dútske Noard-Fryske learkrêften op besite yn Fryslân

maintext:
Op 19 en 20 novimber sille learkrêften út Noard-Fryslân (Dútslân), út ferskate nivo’s fan it ûnderwiis, in besite bringe oan de provinsje Fryslân. Cedin en it Mercator Europeesk Kennissintrum fan de Fryske Akademy hawwe dat organisearre en in programma gearstald, rjochte op de útwikseling fan ekspertize en ynformaasje oer it Frysk yn it ûnderwiis.
De learkrêften sille ûnder oare in besite bringe oan Cedin, Mercator/Fryske Akademy en in trijetalige skoalle. It plan is dat takomme jier in tsjinbesite fan learkrêften út Fryslân oan Noard-Fryslân brocht wurde sil. De belutsen partijen hoopje yn de takomst op in mear strukturele gearwurking tusken de twa Fryslannen op de mêden ûnderwiis en wittenskip.
It Frysk wurdt op it stuit yn de Noard-Fryske taalregio yn Dútslân op guon skoallen oanbean as fak en op guon brûkt as ynstruksjetaal. Dochs hat bliken dien dat it ûntbrekt oan in systematyske tapassing fan de taal yn it ûnderwiis. Dêrneist is der in tekoart oan lesmateriaal, wat derfoar soarget dat learkrêften gauris harren eigen materiaal meitsje moatte, of al besteand materiaal nei it Frysk oersette. Neist in tekoart oan systematyk en materiaal, is der in tekoart oan learkrêften yn it basis- en it fuortset ûnderwiis. Dat hat as gefolch dat it entûsjasme fan learkrêften Frysk yn Dútslân stadichoan minder wurdt.
It inisjatyf is ek fan belang foar Fryske wittenskippers, om’t der in tekoart oan wittenskiplike kennis is oer it ûnderwiis yn de Noard-Fryske taalregio. Geregeld kontakt tusken learkrêften en wittenskippers út beide Fryslannen kin derfoar soargje dat it entûsjasme foar it Frysk yn it ûnderwiis fersterke wurdt en dat der mei-inoar neitocht wurde kin oer de hjoeddeistige tûkelteammen.


title: Soarchpreemjes bekend: priisferskillen hieltyd grutter

maintext:
Mear as de helte fan de soarchfersekerders hat de preemjes foar de soarchfersekeringen fan 2019 bekendmakke. Uterlik moandei 12 novimber, om 12 oere nachts moatte alle preemjes bekend makke wêze. Mei 59% fan alle preemjes bekend, makket Independer – op grûn fan syn datamonitor soarchfersekeringen – de balâns op. Op it stuit leit de trochsneed preemjestiging op € 6,77 yn ’e moanne. De preemjestigingen rinne bot útinoar, fan 2,5% oant 10%. De ferskillen tusken soarchfersekeringen wurde dus grutter. Dêrtroch falt der foar de konsumint mear te kiezen.
Sawat 300 euro besparje troch foar natura te kiezen
It is oan te rieden om goed út te sykjen hokker type poalis it bêste by jin past. Sa biedt bygelyks in restitúsjefersekering in wat gruttere karfrijheid fan soarchoanbieders as natura. Dat is wol noflik as men in soad soarch nedich is, mar dat jildt net foar elkenien. Wa’t goed siket fynt in natura soarchfersekering wêrby’t er foar alle basissoarch by alle sikehuzen yn Nederlân terjocht kin, lykas de Basis Voordelig fan Menzis. Ferliket men dy mei de restitúsjefersekering fan Zilveren Kruis, dan is it ferskil mar leafst 297 euro yn it jier. Dêr is winst út te heljen, benammen as men in grutte húshâlding hat mei bern âlder as 18.
De preemjes foar de (goedkeapere) ynternetpoalissen komme tradisjoneel let yn de jûn, flak foar it ferrin. Coen de Ruiter, direkteur fan Independer: “As dy ynternetlabels krekt sa skerp prize bliuwe as yn foargeande jierren, dan sille de preemjeferskillen tusken alle soarchfersekeringen noch folle mear útinoarrinne as foarhinne.”
Datamonitor Independer hâldt alle wizingen direkt by
Independer ûntwikkele in online datamonitor dy’t alle wizigingen yn de soarchfersekering foar 2019 byhâldt. Sa kin elkenien fluch sjen mei hokker bedraggen de preemjes fan de ferskillende soarchfersekerders omheech gien binne.
In folslein oersicht fan alle preemjes en oare wizigingen is te besjen op de Datamonitor fan Independer: https://www.independer.nl/zorgverzekering/info/datamonitor


title: Kommend wykein: Skylger dialekten op Folkshegeskoalle

maintext:
Genietsje fan de Skylger dialekten en it eilân, dat kin mei it moaie arranzjemint ‘Pineboek’. It draait om it Westers, Meslânzers en Aasters en de ûntjouwing fan dy – libbene – Skylger talen. It Meslânzers is it dialekt fan Skylge mei it Nederlânsk as basis, yn tsjinstelling ta de oare Skylger dialekten, dy’t it Frysk as basis hawwe.
It programma bestiet út film, in kulturele kuier nei in einekoai, lêzingen en fansels it komyske toanielstik Pinebúk. Dat is in bysûndere bewurking troch de Aaster Joonpraters fan ‘De ynbylde syke’ fan Molière.
Twa dagen fol taal en kultuer, folslein fersoarge, yn de ûntspannen omjouwing yn de bosk by it strân:
Sneon 17 novimber: oankomst tusken 14 en 15 oere.
Untfangst mei kofje en koeke.
Ynlieding troch taalkundich ûndersiker Siebren Dyk fan de Fryske Akademy: ‘Untjouwingen fan lytse Fryske dialekten ûnder ynfloed fan isolemint’.
Eilânferhalen by de iepen hurd.
Waarm iten op de Folkshegeskoalle
Jûnsfoljende foarstelling Pinebúk yn it Aasters yn doarpshûs De Stoek yn Hoarne.
Snein 18 novimber: moarnsiten en kofje.
Ynlieding fan Siebren Dyk oer it Meslânzers.
Koarte film ‘Wadden boven het Water’ fan Kees Hin. In prachtich portret fan de bewenners fan it Waadgebiet, fan ien fan de grutte Nederlânske dokumintêremakkers. Dêryn fertelt skriuwer/kritikus Jo Smit yn it Meslânzers wêrom’t er weromkommen is nei it eilân en wêrom’t er der begroeven wurde wol.
Op paad mei lokale grutheid ‘Flang’ troch it doarp en de Einekoai. Yn it Meslânzers fertelt er oer it libben op Skylge. Tsjin 13 oere wurdt elkenien traktearre op de ferneamde snert fan Flang dêr’t er wrâldkampioen mei wurden is.
Ofsluting om 13.00 oere hinne.
Boek dit arranzjemint gau, foar minsken mei taalgefoel – en humor! Wiidweidiger ynformaasje is te finen op https://folkshegeskoalle.nl en op te freegjen fia info@folkshegeskoalle.nl
It programma oer lytse talen is ûnderdiel fan Kulturele Haadstêd en Lân fan Taal.


title: SamSam-festival

maintext:
Snein 18 novimber wurdt yn Ljouwert it SamSam-festival “jij bent anders net als ik!” holden. Dat wurdt in middei fol mei muzyk, workshops en aktiviteiten foar de hiele húshâlding. Bern en folwoeksenen mei en sûnder ferstanlike beheining kinne dêr yn in losse sfear harren kreativiteit kombinearje.
Der sille koaren sjonge en bands spylje. Der komme artysten dy’t foar it earst meidogge en guon dy’t ek al by eardere festivals wiene. Ferline jier wie it Iepen Poadium in grut sukses, dus dat is der wer. Dêr kin elkenien dy’t dat wol syn of har sjongkeunsten hearre litte, in gedicht foardrage, dûnsje of op in ynstrumint spylje. De lytse bern kinne harren fermeitsje yn de boartershoeke.
It festival wurdt organisearre troch Stichting Wauw dy’t him ynset om minsken mei en sûnder beheining in noflike middei te jaan en sa de yntegraasje fuort te sterkjen.
It festival wurdt holden yn Neushoorn, Ruterskertier 41 yn Ljouwert. De doarren geane om healwei ienen iepen en it duorret oant healwei fiven. De tagong is fergees
Op www.facebook.com/samsamfest/ is ynformaasje oer it programma te sjen.


title: Waarpraatsje: drûch

maintext:
DE JOUWER – Nei noch in pear buien op tiisdei, steane wy oan it begjin fan in nije lange drûge perioade. Boppedat wurdt it stadichoan kâlder.
Yn ’e nacht fan tiisdei op woansdei wikselje bewolking en opklearringen inoar ôf. De súdwestewyn is swak oant matich. Letter giet de wyn nei it suden. It wurdt tusken de 5 en 8 graden.
Woansdei skynt de sinne, mar der is ek hege bewolking. De sude- letter súdeastewyn is matich. It wurdt 10 graden.
Tongersdei en freed is it noch frij myld. Fan sneon ôf wurdt it kâlder.
Jan Brinksma


title: Flower Power Merk groeit

maintext:
Ynformaasje & ynspiraasje foar in duorsume, sûne en kleurrike libbensstyl
Wa’t him ynformearje en ynspirearje litte wol oer in duorsume, sûne en kleurrike libbensstyl, kin snein 18 novimber terjochte op de Flower Power Merk yn Keunstesintrum Atrium yn Snits. Dat is in merk mei lêzingen en wurkshops oer (h)earlik (lokaal) iten, ruiljen, dielen & reparearjen, natuerlike sûnens, grien & sels(foarsjennend) oan ’e slach en kreative & kleurrike libbensstyl. De merk is iepen fan 11.00 oant 17.00 oere.
Op ’e merk kin men hearlik sneupe, ynspiraasje opdwaan en winkelje. Der is fan alles te finen, lykas trendy hânmakke produkten, vintage, kleurrike ûntwerpen en alternative klean, eigensinnige sieraden, berneklean en assessoires, natuerlike fersoargingsprodukten, (vintage) wenassessoires, en oar hip duorsum guod. Men kin ek in massaazje nimme, ynsjoch krije yn jins horoskoop of yn ’e kunde komme mei byldhouwen.
Dêrneist kin men meidwaan mei ferskate wurkshops. Sa kinne besikers miljeufreonlike kearsen meitsje, leare oer in natuerlike EHBO, mei-inoar hake, in rainstick meitsje fan beareklaustingels, lêzingen bywenje oer de hieljende krêft fan hynders en bachbloesems, makramékeatling mei edelstien knoopje, in fielstientsje meitsje, sied, planten, klean en boeken ruilje, kreatyf oan ’e slach en genietsje fan de sfear út de Flower Power-tiid.
By de Flower Power Merk spilet Erik Ankoné fan 15.00 oere ôf mar leafst trije sets. Erik is in besiele muzikant, dy’t syn hert yn elts liet stoart. Syn blues- en folklietsjes bouwe op de tradysjes fan de ienfâldigens fan de blues en it ferheljende fan folkmuzyk. Syn nûmers bestean út eigen wurk en tradisjonele ferskes – dy’t yn in eigen jaske stutsen binne.
Praktyske ynformaasje
Adres, Keunstesintrum Atrium, Ald Tsjerkhôf 11, 8601 EE Snits. Yntree: fjouwer euro foar folwoeksenen (mei koartingsbon del te heljen fia de webside), oant tolve jier fergees yntree. Iepeningstiden: 11.00 oant 17.00 oere.


title: Bouwe de Boer: Fryslân - Skjinnerlân 19

maintext:
Garyp is der ryp foar: ierdgas fuort
De measte minsken witte it no in moanne of fjouwer: Nederlân moat fan it ierdgas ôf. Oer tolve jier, yn 2030, giet yn Grinslân de kraan ticht. Dochs strykt dat boadskip net. Grinslân giet dan wol ticht, mar Nederlân giet de kommende tritich jier wier net fan it ierdgas ôf. De kommende fiif jier wurde lytse stapkes makke om te ûntdekken hoe’t we foarsichtich oan mei minder gas ta kinne, yn wenningen en fabriken, yn de kassen en enerzjysintrales.
Dat is in ûnfoarstelbere operaasje, dy’t útfierd wurde moat troch in hiel soad hannen en dy’t tsientallen jierren duorje sil. Dy hannen binne der (noch) net, mar dy komme der grif. Der sille noch hiel wat nije techniken komme dy’t ús helpe om sûnder ierdgas te kinnen. Mochten jo tinke dat der binnen tsien jier ien by jo foar de doar stiet om te fertellen wannear’t jo hûs oan bar is en hoe’t dat gean sil? Sa sil it net gean. Sit dêr mar net oer yn!
Earst wurde buerten en wenten oanpakt dy’t har dêr tige foar liene. Yn de praktyk binne dat foaral hierwenten. Dat sil in grutte kwaliteitsslach wurde dy’t yn guon doarpen al oan ’e gong is. Om it wat foarsichtich op gong te bringen hat it Ryk in grutte pot jild útloofd foar doarpen en wiken dy’t no al as hiele doarp fan it (ierd)gas ôf wolle. Dat betsjut yn de praktyk dat der biosgas of stroom brûkt wurdt of waarmte djip út de boaiem.
Der binne al in stikmannich buerten yn Fryslân dy’t de subsydzje oanfrege hawwe, meastal yn plakken dêr’t in enerzjykoöperaasje in grutte groep minsken bewege koe om dêroan mei te wurkjen. Yn Fryslân hawwe twa gebieten subsydzje krige: Garyp en Flylân. Garyp hat 5,5 miljoen euro krige en wol mei dat jild berikke dat mear as njoggentich persint fan de huzen fan it ierdgas ôf giet.
Garyp is in bysûnder doarp. Jacob Miedema en Gjalt Benedictus hawwe in protte minsken om harren hinne wûn dy’t dêr de skouders ûnder sette wolle. Earder diene se dat al mei it sinnepark. Der steane no 27.000 panielen dy’t genôch stroom leverje foar it hiele doarp. En noch moaier is dat se dêr jild mei fertsjinje dêr’t it hiele doarp fan profitearret. Dy subsydzje hawwe se dêr yn Garyp dus wol fertsjinne.
Dat proses sil lang duorje, want it is wol yngewikkeld: 600 huzen, 1900 ynwenners, isolaasje, sinnepanielen, waarmtepompen, sinneboilers, pelletkachels, ynfrareadpanielen en faaks ek noch elektryske auto’s! En dan noch de bedriuwen. Ien ding stiet foarop: it doarp moat der ek wat oan oerhâlde. Dat slagget yn Garyp wol. Se binne dêr fêsthâldend en tûk. Garyp wurdt it foarbyld foar Fryslân. Oare doarpen en wiken sille gau folgje, mar de earste tsien jier net mei twang, dat is wol wis.
Stilsitte dus? O nee! Begjin wol mei te besparjen. Dat leannet elk jier mear.
Bouwe de Boer is enerzjykoördinator by de gemeente Ljouwert en projektlieder fan Freonen fan FossylFrij Fryslân.


title: Waarpraatsje: oanhâldend myld

maintext:
DE JOUWER – It wie woansdei in stik minder myld, mar noch hieltyd kreas novimberwaar. It bliuwt foarearst ek frij myld.
Yn ’e nacht fan woansdei op tongersdei wikselje bewolking en opklearringen inoar ôf. In bytsje rein of in bui is net hielendal útsletten. De swakke oant matige wyn giet fan it suden nei it súdwesten. It wurdt in graad as 8.
Tongersdei is de sinne goed te sjen en bliuwt it, nei alle gedachten, drûch. De matige wyn, by de kust lâns frij krêftich, komt út it súdwesten. Letter op ’e dei giet de wyn nei it súdeasten en jout him wat del. It wurdt om de 11 graden hinne.
Freed is der minder sinne en yn it wykein is it ritich.
Jan Brinksma


title: Aant Mulder: Klaas Bruinsma

maintext:
Kollum
Klaas Bruinsma, in bysûnder man is okkerwyks ferstoarn. Syn ferstjerren hat minder omtinken krige as ik ferwachte hie. Ik ha de man kennen en dêr bin ik grutsk op. Klaas Bruinsma waard yn 1931 yn Easterein berne. Nei de legere skoalle gie er nei de mulo. Hy krige byles yn Gryksk en Latyn en gie doe nei it gymnasium. Dêrnei gie er nei de kweekskoalle en waard ûnderwizer oan in pear legere skoallen yn en bûten Fryslân. Underwilens helle er de MU-akte Ingelsk en sa waard er yn 1963 learaar oan de kristlike mulo yn Balk. Tusken 1973 en 1986 wie er learaar Ingelsk en skiednis oan it Ichtus College yn Drachten. Yn dy tiid mislearre syn houlik en doe sette er him nei wenjen yn in simmerhúske tichteby de Bûkeleane by Aldemardum. Yn 2003 waard Drachten wer syn wenplak. Sûnt er mei pensjoen wie, hie er echt tiid foar wat er graach die en wat er hast as syn ropping seach: oersette.
Ik ha Bruinsma yn syn Aldemardumer tiid kennen leard. Wy moeten inoar op politike gearkomsten en rekken yn itselde bestjoer. It seit himsels dat de Fryske literatuer te praat kaam. Ik begriep al gau dat Bruinsma in foaroanman yn dat fermidden wie. Hy wist prachtich te fertellen oer dingen dêr’t ik wolris wat fan heard hie. Hy hie oan my in oandachtich harker. Dat hy fertelde oer de Fryske skiednis, de Fryske literatuer en mear. Hy fernijde my fan alles oer midsiuwske Nederlânske wurken, Spaanske dichters, klassiken, de polityk en net te ferjitten it leauwe. Ik ha wolris sein dat ik bliid wie as ik begriep wat er fertelde en dat ik fan en ta in goede fraach stelle koe. Inkeldris kaam ik by him op besite yn syn fakânsjewente yn de bosk. Faker kaam er op scooter en yn learen jas mei de helm op te uzes om guon dingen te bepraten, om te sjen oft we tegearre net wat dwaan koene, Fryske berneboeken skriuwe of sa. It is der net fan kommen.
Dat Klaas Bruinsma in earsten oersetter wie, hoech ik hjir net te fertellen. De oersetting fan Rein de foks datearret al fan 1973 en de oersetting Fan Esopet as Sa Bist is fan 1985. Yn de njoggentiger jierren folgen Béatrys en Karel en de Elegast. Ik wol ek syn oersetting fan Trije trageedzjes fan Sofokles neame en fansels Mei-Maaie fan 1998. Klaas Bruinsma wurke stûf troch. De pinne en de typmasine wiene syn ark. Ik ha hiel wat hânskriften en typoskriften sjoen. De list fan oersettingen is alles byinoar lang wurden. Wa’t dy list besjocht, begrypt daliks wol dat er goed mei talen oerwei koe. Ik bin grif net folslein, mar ik kom tsjin: Gryksk en Latyn, Frânsk, Spaansks, Ingelsk (mei Ald- en Middeningelsk) en net te ferjitten it Middelnederlânsk en Midfrysk. As ik yn resinsjes omsneup, lês ik hieltyd wer dat er al dy talen linich yn geef en oansprekkend Frysk wit oer te setten. Wat de dichtfoarms oanbelanget binne resinsinten ornaris tagelyk ûnder de yndruk fan hoe’t er metrum en rym allike linich wit te behâlden. It is gjin wûnder dat er rillegau yn ’e beneaming kaam foar prizen. Yn 1993 krige er de Dr. Obe Postmapriis foar syn oersetting fan Sofokles Trije trageedzjes. Dy priis krige er nochris yn 2005 foar syn oersettingen yn it tinkboek fan Gysbert Japix: Gysbert Japix: een keuze uit zijn werk. Yn 1993 krige er de kultuerpriis fan Gaasterlân-Sleat en yn 2007 de Sulveren Anjer.
Ik kin it net litte en sjoch yn ’e boekekast hokker boeken ik dêr fan Klaas Bruinsma ha te stean. It is in aardich rychje wurden, benammen út syn Gaasterlânske tiid en dat is fansels gjin tafal. Guon boeken kocht ik om te lêzen, oare om te stypjen. En dat die ik mei nocht en wille. Klaas Bruinsma sette net allinne oer, hy stipe tagelyk mei eigen jild de útjeften fan syn wurk. Hy sutele ek gewoan mei syn eigen boeken. Sa binne Sofokles Trije trageedzjes by my yn de boekekast kommen te stean, net om te lêzen mar om te stypjen. Dat wit ik noch. Op in kear kaam Klaas Bruinsma del. Grutsk liet er my syn nijste wurk sjen, de Trije trageedzjes dus. Hy fertelde, dat it in heikarwei west hie en dat er der ek noch jild op talizze moast. Om’t der mar in lytse oplaach beskikber wie, hie hy in eksimplaar foar my efterút holden, sei er. Hy woe immen dy’t safolle belangstelling foar syn wurk hie perfoarst in boek ta ha. Wylst ik him suver fergulde betanke, neamde er de priis fan it boek. Wer in boek ferkocht. Yn 1994 gie it mei Karel en Elegast net folle oars, mar doe skreau er ús hannel yn in prachtige fjouwerrigel op. Dy fjouwerrigel wol ik jimme net ûnthâlde:
__“Leaver in masterdief as dien jûn foarst”, / sa spriek de roofridder Elegast.
__Mar hjir sjogge Jo dat d’ iene master d’ oare / ier midsieuwsk masterwurk ferkeapje doarst
Hawar, yn dit ferhaal kin ik as Balkster fansels ek nei om de oersetting fan Mei fan Herman Gorter yn Mei-Maaie hinne. Dat gedicht kenne we hast allegearre wol de begjinrigels fan:
__Een nieuwe lente en een nieuw geluid: / Ik wil dat dit lied klinkt als het gefluit,
__Dat ik vaak hoorde voor een zomernacht / In een oud stadje, langs de watergracht –
Set dat mar ris oer. Bruinsma makket derfan:
__In nije maaie dy’t in nij lûd bringt! / Ik wol dat dit liet as it floitsjen klinkt
__Dat ik faak heard ha op in maitiidsjûn / Bylâns de grêft, dy’t troch it âlde doarpke rûn.
De oanlieding foar de oersetting, dat wie de Herman Gorterbetinking dy’t yn 1992 yn Balk holden waard. Klaas Bruinsma lies doe de earste fan him oersette sang fan Mei-Maaie foar. De oersetting fan dat lange gedicht, dêr krige er de Kultuerpriis foar. Yn syn tankwurd neamde er my. Hy sei dat ik mei myn rubryk Diggels yn de Balkster Krante wichtich wurk die. Allinne dêrom al woe ik it no perfoarst oer him ha.
De ôfbyldingen binne foto’s fan boeken
Aant Mulder fan Balk hold dit praatsje op sneon 10 novimber yn syn fêste rubryk Taalferoaring op Radio Spannenburch. Dy stjoert sneons fan 15.00-16.00 it programma ‘Gewoan Frysk’ út. Dat wurdt moandeis fan 9.00-10.00 werhelle.’


title: Jan Willem Zwart: Mienskip yn it wetter

maintext:
Kollum
Sa oan ’e ein fan dit bysûndere kulturelehaadstêdjier krije we de earste fragelisten al. Wat wie it bysûnderste fan LF2018? Wiene it de reuzen, Under de toer? Of just de Stormruiter? Der wurdt praat oer mienskip en de fragen komme hieltiten wer werom, wat wie it echte mienskipsgefoel fan 2018? 2018 wie foar Ljouwert in hiel bysûnder jier. Undernimmers dy’t earst in ôfwachtsjende hâlding oannamen binne no grutsk op LF2018. Se kinne hast net wachtsje op in nije ferzje fan Kulturele Haadstêd. Mar earst de ‘legacy’, dat is wat we der foar de jierren nei de Kulturele Haadstêd oan oerhâlde. Dat sil noch wol wat jierren sa trochgean.
Ljouwert en Fryslân op ’e kaart. Net allinnich op de kulturele kaart, mar ek op gewoan op de kaart as folweardige provinsje en de stêd Ljouwert, dêr’t wat te belibjen falt. Der binne hiel wat projekten dêr’t wy grutsk op wêze kinne. Projekten dy’t wy mienskipsprojekt neame. Nim ‘Patatoes goes wild’, it ierappelprojekt fan It Bilt, sa gewoan, sa bysûnder, of it bijeprojekt fan ‘Silence of the Bees’, om bioferskaat op ’e provinsjale aginda te setten, of it projekt ‘Under de toer’, bygelyks alles wat yn de doarpen bart. Sa gewoan en dochs sa bysûnder.
De projekten binne allegearre oanmeld by LF2018 en dochs is der in projekt, in mienskipsprojekt, dat net regissearre is. Op de ynternasjonale dei fan de freonskip, 13 july 2018, waard yn Harns praat oer Freonskip. Maarten van der Weijden fertelde dêr oer syn sykte dy’t er oerwûn hat en benammen de krêft dy’t er derfân krige hat. Dy k-sykte hat elkenien wolris mei te meitsjen hân. Wa ken net immen dy’t dêroan ferstoarn is?
Maarten van der Weijden fertelde dêroer, mar ek dat er dêr jild foar ynsammelje woe. Swimme, swimme en alle âlve stêden oandwaan. Wat dy man die, is hast net mear minsklik te neamen. Hy swom, swom troch de fearten, kanalen en sleatten fan ús Fryske lân. Hy swom. It like in soarte fan masine dy’t trochsette woe.
As wy sjogge nei it mienskipsgefoel fan Fryslân, dan binne de bylden fan in swimmer yn de nacht mei ljocht fan boeren en brânwacht wol hiel tekenjend. Maarten swom foar wat wy allegearre kenne, in slimme, noch net oerwûne sykte. Maarten swom foar wa’t wy allegearre kenne, foar ús famylje, buorlju, freonen. It is sa spitich dat just dat ûnderwerp ús sa ticht byinoar bringt. Mienskip, it biedwurd fan Kulturele Haadstêd. Mienskip, in wurd dêr’t wy ús net troch fan ’e wize bringe litte, omdat it op ús mienskiplik gefoel doelt.


title: Fryske sneldykblokkearders wolle yn heger berop

maintext:
De Friezen dy’t feroardiele binne ta taakstraffen en selstraffen op betingst foar it blokkearjen fan de A7 by de Sinteklaasyntocht yn Dokkum ferline jier wolle yn heger berop gean. Dat skriuwe inisjatyfnimmer Jenny Douwes, de 33 oare demonstranten en ynsamler Robin van Prattenburg op Facebook.
Hja wolle fia crowdfunding jild ophele foar it finansierjen fan it heger berop. Yn in reaksje op de side skriuwe se dat de útspraak harren “behoarlik swier” falt. “Lykwols, de foarige pot is leech. It soe geweldich wêze, en faaks needsaaklik, om in grut bedrach op te heljen sa’t de advokaten harren kliïnten sa goed mooglik bystean en fertsjintwurdigje kinne.”
Opstokeljen
De rjochtbank yn Ljouwert feroardiele de fjirtichjierrige Douwes út Drachten freed ta 240 oeren taakstraf en in selstraf op betingst fan in moanne. Hja wurdt sjoen as it boechbyld fan de aksje en is skuldich fûn oan opskokeljen, om’t se oaren ta de sneldykblokkade oanset hat.
It grutste part fan de Friezen krige in taakstraf fan 120 oeren. Twa krigen in wurkstraf fan 200 oeren en in moanne selstraf op betingst, om’t se op de A6 bussen ôfsnien en tsjinholden ha. In oare blokkearder hat in wurkstraf fan tachtich oeren krigen. Dy straf is leger om’t er psychyske klachten hat.


title: FNP hat noed oer ferplichte asbestsanearring

maintext:
Ut de media fernaam de FNP dat de Twadde Keamer besletten hat dat alle asbest op dakken yn it hiele lân op syn lêst op 31 desimber 2024 sanearre wêze moat. De FNP-steatefraksje hat dêr skriftlike fragen oan Deputearre Steaten oer steld.
It docht bliken dat minsken finansjeel yn ‘e knipe komme, trochdat it relatyf in soad jild kostet om asbest te sanearjen. Op Omrop Fryslân telefyzje (23-10-2018) wie in ynterview te sjen mei in húshâlding dy’t sa’n 100.000 euro nedich hat om alle asbest ferwiderje te litten. Dat kinne se net opbringe. De sanearring yn fazen út te fieren soe in opsje wêze kinne, mar foar de measten sil dat om de sinteraasje fóár desimber 2024 net slagje.
De FNP-steatefraksje wol fan Deputearre Steaten witte oft der in mooglikheid is om de lege subsydzjepot fan de regeling “Asbest er af, postcoderoos er op” wer oan te foljen en dy net inkeld foar gruttere agraryske bedriuwen ta te passen. De FNP freget him ek ôf oft der genôch kwalifisearre personiel is om dy grutskalige asbestsanearring út te fieren. Om in goed byld te krijen fan it probleem is de ynventarisaasje fan asbestdakken yn Fryslân nedich.


title: Konsumint oerskat befeiliging eigen wente

maintext:
Men is him wol bewuster fan swakte fan efter- en foardoar
De bewustwurding fan Nederlanners oer de eigen wenningbefeiliging wurdt wol grutter, mar men oerskat noch de befeiliging fan it eigen hûs. Sa tinkt mar in fearn fan de dielnimmers oan in ûndersyk fan de stifting Nasjonale Ynbraakprevinsje Wiken** dat harren efterdoar it swakste plak is, as it giet om ynbraakbefeiliging. Yn werklikheid is it lykwols folle minder steld mei dy efterdoarren. Ut earder ûndersyk* docht bliken dat fjouwer op de fiif Nederlânske efterdoarren min befeilige binne. “En mei ‘min’ bedoele eksperts, dat in ynbrekker sûnder muoite binne trije minuten in slot iepenbrekke kin”, seit Coen Staal, foarsitter fan de Nasjonale Ynbraakprevinsje Wiken.
Aksje nedich
Men seit net handich te wêzen of it tefolle gedoch en muoite te finen om in slot te ferfangen of ferfange te litten. Dat is begryplik, want wat moatte je krekt dwaan? It hiele slot ferfange of inkeld de silinder? De stifting hat in folderke makke, dat yn de Nasjonale Ynbraakprevinsje Wiken yn hast alle boumerken en izerspesjaalsaken fergees fuortjûn wurdt. Dêr stiet op in ienfâldige manier yn útlein wêr’t men op lette moat en wat men dwaan kin om de befeiliging fan jins hûs better op oarder te krijen.
Online
De stifting hat op syn webside de ‘Ynbraak Previnsje Tsjek’ set, dêr’t men oan ‘e hân fan it klikken op foto’s de eigen situaasje maklik yn kaart bringe kin. Men sjocht by de efterdoar dan bygelyks stap foar stap nei it beslach, de silinder en it slot sels. De tsjek jout dan as konklúzje wat men dwaan kin. Befeiligingspartners fan de stifting jouwe yn dy tsjek boppedat oan, dat men harren foar advys noch skilje of maile kinne mei in fraach. Dan kin men der foar kieze om it sels te dwaan, of om in kaaispesjalist of boumerk it foar jin dwaan te litten. Soms is it ferfangen fan it beslach al genôch en is men foar sa’n 60-80 euro klear. Ferfangt men it slot, beslach en de silinder dan komt men miskien op 200 euro út, mar dan is de kâns dat in ynbrekker by jo syn slach slacht tige lyts wurden. De ynbrekker kiest dan earder foar in makliker doelwyt.
Oer de stifting Nasjonale Ynbraakprevinsje Wiken
De stifting Nasjonale Ynbraakprevinsje Wiken is in publykprivate gearwurking mei as doel wentebesitters bewuster te meitsjen fan goede ynbraakprevinsje. Om sa by te dragen oan de doelstelling fan it ministearje fan Feiligens en Justysje it tal ynbraken en it besykjen dêrta substansjeel te ferleegjen. Waard yn 2012 noch 91.000 kear ynbrutsen of dêrta besocht, yn 2017 wie dat weromrûn nei 50.000 kear. De stifting fiert twa kear jiers kampanje, yn maaie en novimber. Partners yn de stifting binne de bedriuwen Assa Abloy, Nauta Veilig, SecuProducts en Zo Veilig yn nauwe gearwurking mei it Ministearje fan Feiligens en Justysje en it Ferbûn fan Fersekerders.
Sjoch foar mear ynformaasje oer ûnder oare ynbraakmetoaden en ynbraakprevinsje op www.inbraakmislukt.nl.
* ûndersyk ûnder 828 húshâldens yn septimber 2017
** ûndersyk ûnder 776 húshâldens yn septimber 2018


title: ‘Oer de Grinzen’ klimaatevenemint foar hiel Fryslân

maintext:
Moandei 26 novimber organisearje de Fryske gemeenten, de provinsje Fryslân en Wetterskip Fryslân it klimaatevenemint ‘Oer de Grinzen’ yn Stedsskouboarch De Harmonie yn Ljouwert. By dat evenemint stiet de fraach sintraal hoe’t wy mei-inoar wurkje kinne oan in klimaatrobúst Fryslân. Yn in plenêre sesje wurde besikers bypraat oer de lêste ûntwikkelingen en op de Fryske Klimaatparade presintearje goed tritich aktuele klimaatprojekten en organisaasjes har. Belangstellenden binne fan herte wolkom.
‘Oer de grinzen’ is de titel fan it klimaatevenemint en dat is mei in reden. De opjefte út it lanlik Deltaprogramma Romtlike Adapsje freget nauwe gearwurkingen tusken publike sektor, boargers, bedriuwen en ûnderwiis. Klimaatadapsje, fersâlting, hjittestress, drûchte, enerzjytransysje, de termen fleane jin om de earen, mar wat hâldt it allegear yn? En hoe kin elkenien dêr út syn eigen fakgebiet wei in bydrage oan leverje? Hoe kinne wy oer ús grinzen hinne gearwurkje om de klimaatdoelstellings te heljen? Oer dat en mear giet it by it klimaatevenemint op 26 novimber.
Fryske klimaatstresstest is klear
Yn 2020 moat eltse gemeente yn Nederlân de risikogebieten yn kaart brocht hawwe en dêr belied op makke ha. Under it FBWK2 (Frysk bestjoersakkoart foar de wetterkeat) is troch de gearwurkjende Fryske oerheden yn 2016 al opdracht jûn om de klimaatstresstest foar hiel Fryslân út te fieren. Sa’n klimaatstresstest bringt ferskate risikogebieten yn kaart: wêr komt wetteroerlêst foar? Hoe heech stiet it wetter by in oerstreaming? Wat bart der by langduorjende drûchte? Wêr wurdt it ekstreem hjit yn beboud gebiet?
Lansearring Fryske klimaatatlas
Alle kaarten út de klimaatstresstest binne foar elkenien fia ynternet tagonklik makke mei de Fryske klimaatatlas dy’t by it evenemint lansearre wurdt. De klimaatatlas is in helpmiddel dêr’t elkenien mei oan ’e slach kin om better antisipearje te kinnen op mooglike oerlêst troch ekstreme waarsomstannichheden dy’t de kommende jierren hieltyd faker foarkomme sille. De Fryske klimaatatlas is in produkt fan Wetterskip Fryslân, Provinsje Fryslân en alle Fryske gemeenten.
Programma Oer de Grinzen
Folksfilosoof Bas Haring is útnûge as om it programma te iepenjen, KRO/NCRV-presintatrise Sofie van den Enk is deifoarsitter. It programma fol ynformaasje, diskusje en aktuele foarbyldprojekten is derop rjochte om de besiker ark yn ’e hannen te jaan om oan ’e slach te kinnen mei de Fryske klimaatopjefte. De Fryske Klimaatparade mei mear as tritich aktuele klimaatprojekten is fan 14.30 oere ôf te besytsjen. Om 16.00 oere set it programma yn de grutte seal útein. Tusken 17.30 en 20.00 oere is der de gelegenheid om de projekten fan de Fryske klimaatparade en it KlimaatLAB te besjen en te netwurkjen. Minsken dy’t der nijsgjirrich nei binne kinne har oanmelde fia: www.klimaateventfryslan.frl/aanmelden.


title: Provinsje Fryslân: fan 2021 ôf sterk en fleksibel kultuerbelied

maintext:
Oanslute by de krêft en de ideeën út it fjild wei, fierder bouwe op de resultaten fan Ljouwert-Fryslân 2018 en mear romte foar ynnovaasje en nij talint. Sa wol de provinsje Fryslân yn de nije beliedsperioade fan 2021 ôf foar in sterk en fleksibel kultuerbelied yn Fryslân soargje.
Deputearre Poepjes: “Fryslân kin in soad. Us provinsje barst fan de kreativiteit, it talint en de enerzjy. Dêr wolle wy better op ynspylje kinne. Wy koesterje wat troch de kulturele organisaasjes al berikt is. Dêrom wolle wy trochgean mei wat wurket en dêrby nije ûntwikkelingen stimulearje. Mei dy weroriïntaasje skeppe wy dêr rânebetingsten foar.”
Kritearia
De notysje ‘Kultuer oan ’e Kime’ beskriuwt de doelen, betingsten en kritearia foar it nije kultuerbelied. Yn de besteande situaasje binne der gjin dúdlike kritearia om fêst te stellen hokker kulturele ynstellingen in mearjierrige subsydzje krije. It budzjet foar kultuerbelied leit ek foar in grut part fêst troch mearjierrige subsydzjeôfspraken. Dat beheint de fleksibiliteit.
Gearwurking
Kulturele organisaasjes wiene nau by it ta stân kommen fan it útstel behelle. Dat barde troch wurksesjes, in mienskiplike dei oer Aginda2028, gearkomsten en petearen. Begjin 2018 hat in tal kulturele spilers in kearngroep foarme; dêr is it hiele jier troch geregeld mei oerlein.
Utfieringsstruktuer
Op basis fan alle ûntwikkelingen, de resultaten fan LF2018 en de ynbring út it kulturele fjild wei, makke de Provinsje in ûntwerp foar in nije útfieringsstruktuer foar it kultuerbelied. Dat bestiet út fjouwer ûnderdielen: keunst, erfgoed, taal en programmalinen. Yn it ûnderdiel keunst kiest de Provinsje foar popkultuer en (lokaasje)teäter. Dy twa ûnderskiede en manifestearje harren yn Fryslân sterk. Yn it ûnderdiel erfgoed bringt de Provinsje musea, argiven en erfgoed byinoar yn ien belied. Taal beneamt de Provinsje as ambysje om taal en meartaligens as ynspiraasjeboarne foar keunst en kultuer fierder te stimulearjen. In sprekkend foarbyld dêrfan is Lân fan Taal. Fia de programmalinen wol de Provinsje fleksibel ynspylje kinne op de krêft en de ideeën út it kulturele fjild wei. De programmalinen geane oer saken as grutskalige kulturele produksjes, fernijing & eksperimint, taal & identiteit en kulturele inisjativen út ’e mienskip wei. Dy ûnderwerpen hawwe in sterke ferbining mei de ambysjes fan Aginda2028, it erfskip fan LF2018.
Unôfhinklike beoardieling
Yn it nije kultuerbelied wol de Provinsje subsydzje-oanfragen fan kulturele organisaasjes ynhâldlik beoardielje litte troch ien of mear ûnôfhinklike advyskommisjes. Dat slút oan by de wurkwize fan it ministearje fan Underwiis, Kultuer en Wittenskip en alle oare provinsjes. Yn de hjoeddeistige wurkwize beoardielet de provinsje Fryslân de oanfragen noch sels.
Tiidpaad
De tarieding foar de weroriïntaasje komt yn it besteande belied ta stân. It nije belied giet fan 2021 ôf yn. Uterlik begjin 2020 komt der in útstel oan Provinsjale Steaten mei in fierdere útwurking fan de betingsten en de finansjele dekking fan it nije kultuerbelied.
It útfieringsprogramma Kultuer oan ’e Kime en it útstel oan Provinsjale Steaten is op www.fryslan.frl/… yn te laden.


title: Waarpraatsje: myld foar de tiid fan it jier

maintext:
DE JOUWER – Nei in skiere moandei is de kâns op (wat) sinne tiisdei frij grut. It is boppedat myld foar de tiid fan it jier.
Yn ’e nacht fan moandei op tiisdei binne der opklearringen en kin der op guon plakken damp úntstean. By in swakke oant matige súdeastewyn wurdt it om de 4 graden hinne.
Tiisdei sil de sinne, nei alle gedachten, goed te sjen wêze, mar hoefolle is noch ûnwis. Der is ek hege bewolking. De wyn komt út it súdeasten en is matich. It wurdt tusken de 12 en 14 graden.
Woansdei sil it miskien wat reine. It bliuwt wol oan de mylde kant.
Jan Brinksma


title: Waarpraatsje: ritich en skier

maintext:
DE JOUWER – Nei al wer in kreaze dei, sil it yn it wykein skier en ritich wêze. It bliuwt ek net drûch.
Yn ’e nacht fan freed op sneon rekket de loft berûn en letter set it op in reinen. De matige wyn komt út it suden oant súdeasten. By de kust lâns en boppe de Iselmar stiet mear wyn. It wurdt om de 9 graden hinne.
Sneon is de loft berûn en der falt sa út en troch rein. De wyn komt út it suden en is matich, by de kust lâns frij krêftich oant krêftich. It wurdt 10 graden.
Snein feroaret der net folle oan it waar. De loft is berûn, it kin op ’e nij sa út en troch reine en it wurdt 11 graden.
Moandei sil it ek noch ritich en skier waar wêze.
Jan Brinksma


title: Tsientallen ramptoeristen krije boete nei filmjen ûngelok A58

maintext:
De plysje hat tsientallen automoblisten bekeurd dy’t foto’s makke ha fan in ûngelok op de A58 by Etten-Leur. Hja moasten oer de flechtstripe ride, om’t de rydstripen blokkearre wiene, en makken doe mei mobile telefoans foto’s en filmkes fan it ûngelok. Filmjen op de iepenbiere wei is net ferbean, mar it brûken fan in snoadfoan ûnder it autoriden wol.
“By de ôfhanneling is 45 kear bekeurd foar bestjoerders dy’t it nedich fûnen om fan it ûngelok foto- of filmopnamen te meitsjen”, skriuwt de plysje op Twitter. In frachtwein ried freed troch de middenfangrail en belâne op ’e sydkant. Dat feroarsake in ravaazje. De wei wei oerenlang yn beide rjochtingen ôfsletten.


title: Froulju fan Fryslân: berneferpleechkundige Mirte fan Surhústerfean

maintext:
Der steane hiel wat stânbylden yn Fryslân, mar wol folle mear fan manlju as fan froulju. Tiid foar in ynhelslach! Yn it programma Froulju fan Fryslân, tongersdeis om 17.45 oere op TV, wurdt nei seis froulju socht dy’t wichtich binne foar de Fryske mienskip op watfoar manier dan ek. Ien fan dy froulju is berneferpleechkundige Mirte fan It Surhústerfean.
Yn de ôflevering fan 15 novimber wie de earste opset fan de bylden klear. It is tiid foar de Froulju fan Fryslân om model te stean yn it atelier fan Natasja. Mirte (28) út It Surhústerfean wie as earste oan bar.
Wa is Mirte?
Berneferpleechkundige Mirte is nominearre troch har goede freondinne Jolanda. Mirte komt hast alle dagen wol efkes by har en har soan Thijmen op besite. Thijmen hat autisme en libbensbedriigjende epilepsy, wat in soad soarch freget. Mirte helpt Jolanda sa folle mooglik, troch op te passen, te harkjen en tegearre op syk te gean nei goede help foar Thijmen.
Fan ’t maitiid die Omrop Fryslân de oprop om Fryske froulju dy’t in stânbyld fertsjinje te nominearjen foar it projekt Froulju fan Fryslân. Ut mear as twahûndert nominaasjes binne seis froulju keazen dêr’t in portret fan makke wurdt yn film en yn de foarm fan in boarstbyld. Froulju fan Fryslân makket diel út fan LF2018. Hokker frou is sa bysûnder, wichtich of ûnmisber dat der in echt boarstbyld fan makke wurde moat? En wêrom? Dat is alle tongersdeis te sjen om 17.45 oere by Omrop Fryslân op TV.


title: “It leafst bin ik in fûgel”

maintext:
It leafst bin ik in fûgel, Poëzy foar elkenien 9 – 99 jier is in nije bondel mei gedichten fan Meintsje Brouwer, Eppie Dam, Ytsje Hettinga, Arjen en Iwan Hut, Elske Kampen, Sigrid Kingma, Eline Kuiper, Remco Kuiper, Jurjen van der Meer, Marije Roorda, Sipke de Schiffart, Kate Schlingemann, Berber Spliethoff, Janneke Spoelstra en Syds Wiersma
Beam
it moaist sit dyn hier
as it ljochtgrien krollet
op myn jierdei
ik fyn dyn arms
sa sterk ast stoeist
mei de wyn en winst
it leafst bin ik in fûgel
flean gau nei dy ta as
bangens my bite wol
ik fyn dyn gesicht sa rêstich soms deftich
hast sa’n geduld mei my
do fielst it sachtst mei in sniejas en mûtse op
dan jou ik dy in krûpke
De presintaasje fan de bondel sil op freedtemiddei 2 novimber fan 16.30 – 18.00 oere wêze yn de Afûkwinkel. Elkenien is dêr fan herten wolkom


title: FNP: stipe foar seebad yn Harns en mear ynsette op enerzjybesparring

maintext:
De FNP sil woansdei 14 novimber by de begrutting 2019 fan de provinsje Fryslân in pleit hâlde foar in seeswimbad by Harns. Yn dy stêd binne plannen om by it besteande strân in goed plak te kreearjen dêr’t ek swommen wurde kin. No is it noch in modderpoel. De FNP is fan miening dat in seeswimplak foar ynwenners én toeristen in grutte mearwearde opleveret.
Yn Harns rint al in inisjatyf om yn it ramt fan it projekt ‘Westerzeedijk’ te kommen ta sa’n swimplak. De FNP wol dat de provinsje Fryslân dat oan alle einen en kanten stipet en komt mei in moasje. It sil in unike gelegenheid wêze foar minsken om oan de fêstewâl fan Fryslân yn en by seewetter te swimmen en te rekreëarjen. Minsken hoege dan net mear perfoarst de Ofslútdyk oer of nei in eilân om op in noflike wize yn de see te swimmen. It sil dus in dúdlike mearwearde kreëarje kinne foar toeristysk Fryslân.
Mear ynsette op enerzjybesparring
Dêrneist wol de FNP dat de provinsje Fryslân mear ynset op enerzjybesparring. De doelstellings foar 2018 wurde net helle en neffens de lêste ynformaasje wurdt it besparringsdoel fan 20% minder enerzjyferbrûk yn 2020 ek net helle. Dat is foar de FNP net akseptabel. Dêrom freget de FNP mei in amendemint om der sadanich op yn te setten dat de doelstellings ál helle wurde. De FNP wol dêr ek € 500.000 foar ynsette. As der minder enerzjy ferbrûkt wurdt hoege der ek minder djoere fersmoargjende sintrales boud te wurden of wynmoles dy’t it lânskip oantaaste.
Werbestimming frijkommende pleatsen
Ta beslút sil de FNP him by de begrutting útsprekke foar mear mooglikheden om wenten del te setten op plakken dêr’t agraryske bebouwing frijkomt. Dat wol sizze, sloop fan pleatsen, it werbestimmen dêrfan en/of wenten op datselde plak bouwe. It giet dan fansels net om monumintale of karakteristike pleatsen. Doel fan de FNP is dat dit de leefberens yn it bûtengebiet ten goede komt.


title: Fryske beweging: tige kritysk by besite advysrie oer nasjonale minderheden

maintext:
LJOUWERT – Kommende wike sil in delegaasje fan de Council of Europe in besite bringe oan Fryslân om nei te gean oft de lidsteat Nederlân him hâldt oan de ôfspraken dy’t yn it Ramtferdrach foar de beskerming fan nasjonale minderheden steane. De Fryske beweging (RFFB) is tige kritysk oer de ynspannings fan it Ryk. Benammen oangeande it ûnderwiis en de media wurdt neffens de RFFB lang net oan de ôfspraken foldien.
De RFFB sil benammen wize op it feit dat skoallen yn Fryslân sels, yn tsjinstelling ta alle oare fakken, bepale kinne oft se wat oan it Fryske dogge en sa ja, hoefolle. Dat liket de RFFB yn skril kontrast te stean mei it serieus nimmen fan it Frysk as taal fan de nasjonale minderheid.
De RFFB konstatearret dat yn de Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer ôfpraat is dat it Frysk in lykweardich plak krije soe yn sawol de ‘tradisjonele’ as yn de nije media yn Fryslân. De praktyk is folslein oars as it giet om oare media as Omrop Fryslân. Gemeenten yn Fryslân soene yn har algemienens, mar by weryndielingen yn it bysûnder, mear each hawwe moatte foar de posysje fan de Fryske taal en kultuer. No’t der al in pear jier in Wet Gebrûk Fryske taal is, kinne gemeenten net mear om de wetlike soarchplicht hinne. De RFFB wiist dêrby op it rapport fan Dingtiid dat it tiid is foar ferbettering datoangeande.
Itselde jildt foar de mooglikheid fan it brûken fan it Frysk yn de rjochtbank. Alhoewol’t dat formeel mooglik is, konstatearret de RFFB dat de rânebetingsten (tink oan taalgebrûk personiel, griffy en rjochters, offisjele brieven ensfh.) net stimulearjend binne om abbekaten, ofsiers fan justysje, slachtoffers en fertochten oan te moedigjen om it Frysk te brûken.
De eksperts dy’t kommende wike yn Fryslân en Nederlân delstrike binne lid fan de Advisory Committee on the Framework Convention for the Protection of National Minorities. Der wurdt praat mei fertsjintwurdigers fan minderheidsorganisaasjes, minsken út de mienskip mar ek mei fertsjintwurdigers fan oerheden op lokaal, regionaal en ek Ryksnivo. It petear mei de foarsitter fan de Fryske Beweging is oankommende moandei 19 novimber pland tusken 09.45 en 10.30 yn Post-Plaza (Ljouwert). It lêste rapport oer Nederlân, dêr’t de omgong mei de Friezen ek wiidweidich yn oan ’e oarder komt, is fan 2013. Dat rapport wie neffens de RFFB ek al frijwat kritysk oer de hâlding en aksjes fan it Ryk.