title: Unike skinking foar Museum Belvédère

maintext:
Folsleine rige foto’s fan Jan Schoonhoven troch Lothar Wolleh, te sjen oant en mei 28 jannewaris.
It nije jier begjint goed foar Museum Belvédère. Troch in skinking fan in partikuliere samler is it museum in prachtige searje foto’s riker. In seleksje is no te sjen yn de westfleugel.
De Dútske fotograaf Lothar Wolleh (1930-1979) is bekend wurden mei syn markante portretten fan keunstners, wêrûnder Joseph Beuys, René Magritte, Gerhard Richter en Christo. Oan ’e ein fan de jierren sechtich fan de foarige ieu fotografearre er de Nederlânske Nul-keunstner Jan Schoonhoven (1914-1994), dy’t rekkene wurdt ta ien fan de grutte masters fan de minimalistyske keunst.
Dat resultearre yn in ymponearjende rige fan 29 fjouwerkante swart-wytfoto’s, yn sulversjelatineprint. De searje omfettet net allinnich portretfoto’s, mar ek bylden fan de keunstner oan it wurk en sfearbylden út syn atelier. Yn Nederlân wie mar ien folsleine searje te finen. Dy wie yn in partikuliere kolleksje fan in sameler en is no dus oan it museum skonken. Om dat heuchlike feit krêft by te setten, wurdt no in seleksje toand yn Museum Belvédère. De foto’s binne yn it goede selskip fan in tal orizjinele wurken fan Schoonhoven. No te sjen oant en mei 28 jannewaris.
Iepeningstiden Museum Belvédère: tiisdeis o/m sneins 11.00-17.00 oere
Adres: Oranje Nassauleane 12, 8448 MT Hearrenfean-Oranjewâld
www.museumbelvedere.nl | info@museumbelvedere.nl


title: Fryske Flogger ûntdoazet

maintext:
Unboxing is op it heden ôfgryslike populêr: it op in fideobloch útpakke fan produkten. De Fryske Flogger docht ek al mei oan dy trend.
Faaks ek nijsgjirrich

fasttext_language: fy


title: In Frysker 2018

maintext:
Kollum fan Aant Mulder
2018 kin foar it Frysk in bysûnder jier wurde. Dat sis ik, om’t der in nije ‘Bestjoersôfspraak foar de Fryske taal en kultuer’ komme moat. Hoewol, foar wa’t weromsjocht, is dat noch mar de fraach. Ik haw de yndruk dat hieltyd foar in perioade fan fiif jier sa’n bestjoersôfspraak makke wurdt. De earste datearret fan 1989. Dy waard yn 1993 fernijd. Dat wie dus in perioade fan krekt wat koarter as fiif jier. De bestjoersôfspraak fan 1993 waard pas yn 2001 fernijd. Dy bestjoersôfspraak wie wol yn trije perioaden fan trije jier yndield. It duorre likegoed oan 2013 ta foardat dy fernijd waard. En no is dy bestjoersôfspaak fan 2013-2018 ek hast alwer skiednis. Wy binne ta oan in nije BFTK, ‘Bestjoersôfspraak Fryske taal en kultuer’ dus.
Dy BFTK’s binne bedoeld om te foldwaan oan wat yn it ramt fan it ‘Europeesk Hânfêst foar regionale talen of talen foar minderheden’ dien wurde moat. Yn dy BFTK’s wurde benammen ûnderwerpen neamd dy’t geane oer de Fryske taal op it mêd fan ûnderwiis, media en kultuer. Dy ûnderwerpen wurde yn dy bestjoersôfspraken fan alle kanten besjoen en beskreaun en tagelyk wurdt oanjûn wat der yn sa’n perioade eins op haadlinen dien wurde moatte soe. Dat wurdt sa algemien beskreaun dat minister en deputearre, beide der in hantekening ûnder sette kinne. Dan kin it heve of net. Regear en Provinsje kinne yn alle gefallen wer sa’n fiif jier foarút. Nei sa’n perioade falt it net iens ta en beskriuw wat der fan sa’n bestjoersôfspraak op ’e hispel kommen is. Dat moat al, want dat ferwachtet Europa fan ús regear.
Dat it net tafalt, wurdt dúdlik as wy witte dat ús regear eins ivich en erflik fierstente let is mei dy rapportaazje en dat Europa dan wer fan betinken is dat te min dien is. Dêr wurdt dan te uzes in skoftke oer skreaun en wreaun, mar dat feroaret fansels neat. Wat te min dien is, kin ommers wol opnommen wurde yn sa’n nije BFTK. Provinsjaal bestjoer en it lanlik regear kinne dan sa wer fiif jier foarút. It hat alles fan in Echternachse prosesje: trije stappen foarút en twa efterút. Likegoed hâlde we oan de lêste BFTK in eigen taalwet en in nij orgaan foar de Fryske taal oer. Mar taalwet en BFTK’s binne beide út ien lape toarnd. It advysorgaan Dingtiid skriuwt fan en ta brieven om dêr dan wer folle letter antwurd op te krijen.
Ik wol besykje in bytsje konkreet te meitsjen wat ik sis. In foarbyld. Yn de lêste BFTK stiet: ‘Alle basisskoallen mei in oanbod Fryske taal en kultuer steane der noed foar dat harren oanbod strykt mei de kearndoelen Frysk, lykas dy by algemiene maatregel fan bestjoer op grûn fan kêst 9 fan de Wet op it primêr ûnderwiis fêstlein binne’. Dat liket hiel wat, mar it is neat. Der stiet ommers net dat alle basisskoallen oan Fryske taal en kultuer dogge, mar dat de skoallen dy’t der wat oan dogge, dat dy mei de kearndoelen rekkenje moatte. Skoallen kinne ûntheffing freegje en gâns wat skoallen dogge dat! Nuver, dat kin wol foar it ferplichte Frysk, mar net foar oare fakken!
In oar foarbyld. ‘Provinsje en Ryk dogge alle war om, yn it gefal fan gemeentlike weryndielingsplannen, de oanbelangjende gemeenten te wizen op de needsaak om ta gaadlik gemeentlik taalbelied te kommen.’ Ik hoech eins al neat mear te sizzen. Wize op de needsaak? Der stiet ek: ‘It Ryk en de provinsje Fryslân sille, yn oparbeidzjen mei de oanbelangjende partijen, ôfspraken meitsje oer it beskermjen fan it plak fan de Fryske taal yn de nij te foarmjen gemeente.’ Oer it hoe en het wurdt lykwols neat sein. Der stiet ek neat oer taalbeliedsplannen en wat yn dy taalbeliedsplannen stean moatte soe. Wy sjogge hoe’t soks útwurket. Der hoecht net folle, Hollânsktaligen meie der eins gjin lêst fan ha en it kostet gau te folle jild.
Ik bin wat wiidweidich yngien op de BFTK’s. Dy bestjoersôfspraken binne der en dêr is eins alles wol mei sein. Wat moatte soe, wurdt yn grutte halen beskreaun en dat wurdt wer yn in ferskaat oan rûnten bepraat. Wy dogge dêr eins allegearre oan mei. Ik sjoch dat as in foarbyld fan hoe ’t wy mei-inoar mei de Fryske taal en kultuer omgeane. Oerheden en ynstânsjes skriuwe kreaze nota’s, ferhannelingen, brieven, krantestikken en sa fierder. Alles wat skreaun wurdt, fine we wat fan. Der hoecht net folle te barren of skriftlike en mûnlinge diskusjes geane oer wat de iene fan de opmerkingen fan de oare fynt en oarsom. Dan wol it noch wolris barre dat de doelen op de eftergrûn reitsje en dat it earst en meast benammen om it eigen gelyk giet. Dat is spitich en dat moat eins oars.
It is net tafallich dan ik no oer dat dwaan en litten fan ús mei-inoar praat en skriuw. 2018! Wy hawwe in hiel nij jier ta ús foldwaan. Wy moatte it no oars en better dwaan wolle. Der moat in nije BFTK komme. Dêr moatte konkrete doelen foar it Frysk op it mêd fan ûnderwiis, media en kultuer yn komme. Wat foar in nije BFTK jildt, moat ek foar oare publikaasjes jilde. Wy moatte streekrjocht op it doel ôf. It Frysk moat op alle skoallen ûnderwiisd wurde op in wize dy’t oan bern rjocht docht. Op alle skoallen moatte juffers en masters wêze dy’t it foech hawwe om dat ûnderwiis te jaan. It Frysk moat yn alle media brûkt wurde. Dat jildt foar de digitale wrâld, foar de omrop en fansels ek foar de kranten yn Fryslân. Dêr moatte we yn 2018 mei-inoar yn ienriedigens op ynsette. Dat liket my in goed foarnimmen ta. Ik winskje ús graach mei-inoar in fantastysk Frysk 2018 ta!
Aant Mulder fan Balk hold dit praatsje op sneon 30 desimber yn syn fêste rubryk Taalferoaring op Radio Spannenburch. Dy stjoert sneons fan 15.00-16.00 it programma ‘Gewoan Frysk’ út. Dat wurdt moandeis fan 9.00-10.00 werhelle.


title: Wetterweach berikt hichtepunt

maintext:
Fan ‘e moarn is neffens Rykswettersteat by Lobith de heechste wetterstân yn de Ryn fan de ôfrûne 7 jier berikt: 14,64 meter boppe Normaal Amsterdamsk Peil (NAP). De lêste kear dat it rivierwetter sa heech stie wie yn jannewaris 2011: 15,50 meter boppe NAP. De oarsaak fan de wetterweach is swiere rein yn Dútslân. It wetter feroarsaket gjin grutte swierrichheden en wurdt maklik ôffierd. Dat is mei troch it grutte wettersteatsprojekt Ruimte voor de rivier. Wylst yn eardere desenniums wakker yn de uterwaarden boud waard, is it lêste skoft mei dat projekt in protte wetterbergingsromte kreëarre op mear as tritich plakken oan de fertakkings fan de Ryn: Isel, Waal, Nederryn en Lek.
In pear wiken lyn stie it wetter yn it rivieregea ek al frij heech, mei troch teiende snie, sjoch hjir.
Besjoch hjirre in fotoreportaazje fan it heechwetter by de Isel yn 2011.


title: Gemeente Achtkarspelen makket .frl mailadres mooglik

maintext:
De gemeente Achtkarspelen hat njonken gemeente Dantumadiel it technysk mooglik makke om gebrûk te meitsjen fan .frl mailadresekstinsje.
It inisjatyf kaam fan riedslid Groenhof, dy’t dêr twa jier lyn om frege hat en op it stuit as earste riedslid yn Achtkarspelen mails fertsjoert en ûnfangt mei .frl. Groenhof stiet bekend as fûleindich stimulator fan praktyske maatregels, dy‘t passe by fierdere emansipaasje fan de Fryske taal. De gemeente sil nei de ferkiezingen fan 21 maart 2018 hifkje oft der by de nije riedsleden belangstelling is foar in .frl mailadres.


title: Club Diplomatique Fryslân ko-sponsor fan Ljouwert-Fryslân 2018

maintext:
Mei Club Diplomatique Fryslân hat Ljouwert-Fryslân 2018 in nije, grutske ko-sponsor. Tiisdeitemiddei 23 jannewaris is de oerienkomst op it kantoar fan LF2018 tekene.
Club Diplomatique Fryslân (CDF) is in unike klup fan topûndernimmers en beslissers út it iepenbier bestjoer, de kultuer, it ûnderwiis en de sport mei in grut hert foar Fryslân. De klup fielt him belutsen by Fryslân en de merk mei syn merkkrêft en dêr wol him er him foar ynsette. Mei-inoar fungearje de leden as de ambassadeur fan Fryslân.
De CDF fielt him ferbûn mei LF2018, lit ponghâlder Douwe Faber witte. “Wy diele de ambysje om minsken mei-inoar te ferbinen en de duorsume ekonomyske struktuer, ynnovaasjekrêft, bedriuwichheid en oantreklikens fan Fryslân te stimulearjen en promoasjen. It is in tematyk dy’t geweldich oanwêzich is yn it DNA fan Kulturele Haadstêd. It reitsjen fan de Fryske mienskip en syn ekonomy is fan grutte betsjutting om LF2018 ta in sukses te meitsjen en Fryslân (ynter)nasjonaal sterk op ’e kaart te setten.”
Tjeerd van Bekkum, algemien direkteur LF2018: “Dat Club Diplomatique Fryslân him hjirmei, sa flak foar it iepeningswykein, folop oan Ljouwert-Fryslân 2018 ferbynt, jout oan dat wy hjir yn de provinsje écht allegear mei-inoar de skouders derûnder sette. It jier is goed begûn!”


title: Akteur Mark Wahlberg donearret oardel miljoen oan Time’s Up

maintext:
De Amerikaanske akteur Mark Wahlberg donearret oardel miljoen dollar oan Time’s Up, de beweging dy’t opkomt foar slachtoffers fan seksueel misbrûk. Dat jild krige Wahlberg oan salaris om’t er opnij opdrave moast foar opnames fan de film All the money in the world. De nije opnames wiene nedich om’t akteur Kevin Spacey út de film helle waard fanwege beskuldigings fan seksueel misbrûk. Aktrise Michelle Williams, dy’t in likernôch like grutte rol hat yn de film as Wahlberg en ek opnij sênes opnimme moast, krige dêrfoar neffens Amerikaanske media mar tûzen dollar. Dat ferskil late ta lilke reaksjes.
“Ik stypje de striid foar earlike betelling foar hûndert persint”, seit Wahlberg. Hy donearret it jild oan Time’s Up út namme fan Williams. Filmregisseur Ridley Scott sei earder dat alle akteurs oanbean hiene har sênes fergees opnij te spyljen, mar letter die bliken dat Wahlberg dochs in flinke fergoeding easke hie.
De rol fan Spacey yn de film waard oernaam troch Christopher Plummer. It koste tsien dagen om alle sênes dêr’t Spacey yn siet opnij op te nimmen. De film gie yn desimber yn premjêre. De belangen fan Wahlberg en Williams wurde behertige troch it agintskip William Morris Endeavor, dat ek 500.000 dollar donearje sil oan Time’s Up. “De diskusje oer ûngelikensens moat trochgean en dêryn is foar ús ek in rol weilein”, seit it agintskip yn in ferklearring.


title: Iepening Kulturele Haadstêd live op Omrop Fryslân

maintext:
Op de jûn fan de offisjele iepening fan LF2018, sneon 27 jannewaris, komt Omrop Fryslân fan 20.30 oere ôf mei in live telefyzjeprogramma oer LF2018 en de iepening. Yn it programma ‘Finster op 2018’ wurdt in oantal kulturele aktiviteiten beljochte. Dêrnei is de offisjele iepening, dy’t troch de AVRO/TROS útstjoerd wurdt, fan 21.35 oere ôf ek live te sjen by Omrop Fryslân.
Finster op 2018 sketst in byld fan it kulturele jier 2018 oan ‘e hân fan reportaazjes en petearen oan tafel mei presintatrise Karen Bies. Mei ûnder oare: Het Grote Grutto Theater, dêr’t je it libben fan in skries meibelibje kinne; Iepen Doarp mei ferhalen fan alle ynwenners fan Feanwâldsterwâl en Sjen yn it tsjuster, in teätrale kuier yn Burchwert. Miranda Werkman stiet foar Omrop Fryslân yn it hert fan Ljouwert om live ferslach te dwaan fan ûnder oare de oankomst fan it keninklik pear by Stedsskouboarch De Harmonie.
Tekst: Omrop Fryslân


title: Mei Stype nei Tadzjikistan

maintext:
By in soad Friezen is it wurk fan Stifting Stype Tadzjikistan bekend. Dy stipet in tehûs foar hendikepte bern yn Tadzjikistan. Bern dy’t út it tehûs weikomme krije mei stipe fan de stifting de kâns om in fakoplieding of stúdzje te folgjen.
Yn it ferline hawwe der gauris groepen jonge en âldere minsken nei Tadzjikistan ta west, benammen foar bouprojekten om de omstannichheden yn it tehûs te ferbetterjen. In pear jier lyn naam it lanlike regear dêr dy taak oer. It tehûs is no safier dat dêr net direkt in soad mear oan dien wurde hoegd. De soarch foar de jongelju dy’t in oplieding dogge, wurdt troch de stifting oanholden.
It liket der lykwols op dat de stiting noch ien kear in reis organisearje sil. In eintsje fan it tehûs ôf stiet nammentlik in gebou dat brûkt wurdt om de klean en it bêdeguod fan trijehûndert bern te waskjen. Dat gebou is lykwols hielendal tenein. De lieding fan it tehûs hat de stifting frege om noch ien kear te helpen om dat gebou ek te ferfangen. It foarwurk wurdt dan dien yn Tadzjikistan en in bouploech út Fryslân kin dan it geboutsje ôftimmerje.
Minsken dy’t derfoar fiele om mei wurdt frege oft se har sa gau mooglik by Stifting Stype Tadzjikistan oanjaan wolle. De datum fan ’e reis wurdt yn oerlis fêststeld, mar de reis duorret hoe dan ek twa hiele wiken. As der genôch dielnimmers binne, is it de bedoeling dat de dielnimmers mei-inoar troch middel fan aksjes of op oare wize it reisjild en de ûnkosten byinoar swilet. Dat kostet fansels de nedige tiid en ynspanning, mar de praktyk wiist út, dat de se der ek in soad foar weromkrije. De reis sels is al in unike ûnderfining: Tadzjikistan is in lân dêr’t net folle minsken út it westen komme, en dêr’t mei eigen eagen te sjen is hokke grutte ferskillen oft der binne op ’e wrâld – mar dat wy allegear minsken binne.
Foar mear ynformaasje en opjaan kin skille of skreaun wurde nei info@stichtingstype.nl of Liuwe Westra, 0517-469245 / 06-30837586.


title: Sjauffeurs moasten tongersdei harren libben riskearje

maintext:
De stoarm dy’t tongersdei oer Nederlân hinne jage, hat foar in protte libbensgefaarlike situaasjes soarge. Dakken waaiden fan hûzen ôf, beammen foelen om en frachtweinen waarden fan ‘e dyk ôf blaasd. De ôfrûne jier hie it yn Nederlân net mear sa hurd waaid. It KNMI hie koade read útjûn foar de stoarm. Dan wurdt sterk ôfret om bûten te kommen of oan it ferkear diel te nimmen.
Dochs moasten guon beropssjauffeurs fan ‘e baas ride. Neffens de NOS waard ien sjauffeur útmakke foar ‘watje’, doe’t er beswier makke. In protte bûtenlânske sjauffeurs wisten net ienris dat der in balkebrekker op kommendewei wie, mei’t hja it Nederlânske waarberjocht net beseagen.
Fakbûn CNV Vakmensen wol dat der by koade read in rydferbod foar frachtweinen komt. De brânzje-organisaasje Transport en Logistiek Nederland wol dêr neat fan witte.


title: Winkellju meie aanst eigen iepeningstiden kieze

maintext:
It kabinet sil wetlik regelje dat winkellju tenei sels har iepeningstiden bepale meie. Dat skriuwt steatssekretaris Keijzer yn in brief oan de Twadde Keamer. Dêrmei komt in ein oan de ferplichte winkeliepeningstiden en de boeten foar winkellju dy’t har dêr net oan hâlde. Keijzer skriuwt dat winkeleigners har fansels hâlde moatte oan it kontrakt dat se mei ferhierders ôfpraat ha, oer bygelyks iepenstelling op keapjûnen,. “Ofspraak is ôfspraak”, seit Keijzer, mar de nije regels beskermje de winkellju wol tsjin it iensidich feroarjen fan winkeliepeningstiden, dus sûnder ynstimming fan de eigner.
Koartlyn moast in fytsemakker yn it Grinzer winkelsintrum Paddepoel 22.000 euro boete betelje oan de Feriening fan Eigners fan it winkelsintrum, om’t er net alle sneinen en keapjûnen iepen wêze woe. De winkellju yn dat sintrum sitte fêst oan de iepeningstiden dy’t de Feriening fan Eigners harren opleit. By einbeslút waard yn Grins in kompromis berikt en kinne lytse selsstannigen ûntheffing krije fan de ferplichte iepeningstiden.


title: Koerden demonstrearje tsjin Turkske oanfallen

maintext:
De oanfallen troch it Turkske leger op Koerdyske doarpen yn Syrië falle net goed by de Koerden dy’t yn Nederlân en Dútslân wenje. Sneon wiene der grutte anty-Turkske demonstraasjes yn Amsterdam en Keulen.
Yn Keulen rûn de demonstraasje slim út ‘e hân. Demonstranten foelen plysjes oan. De plysje makke doe in ein oan ‘e demonstraasje. Yn Amsterdam wiene Koerdyske befeiligers ynhierd om de oarder te hanthavenjen, mar dat slagge net folslein. Sa huften demonstranten op in taksy om mei in Turkske sjauffeur. De plysje hat ferskate minsken oanhâlden.
De Koerden komme út Koerdistan, in grut gebiet dat parten fan Turkije, Syrië, Irak, Iran en Ruslân omfettet. Hja hawwe in eigen taal en kultuer en foarmje yn alle lannen dêr’t hja wenje in minderheid. Yn Turkije is in grutte Koerdyske ûnôfhinklikheidsbeweging warber, dy’t geweld net út ‘e wei giet.
It hjoeddeiske Turkske regear is tige anty-Koerdysk en komt ek mei geweld tsjin ‘e Koerden fanwegen. Ofrûne wike fierde it Turkske leger oanfallen út op in Koerdysk doarp yn Syrië. Dêrby rekken ferskate boargers dea.


title: Teksten op gebouwen yn Ljouwert

maintext:
Op gebouwen yn de binnenstêd fan Ljouwert komme foar it iepeningswykein fan Kulturele Haadstêd Ljouwert – Fryslân (LF2018) teksten te stean. De tekstwurken meitsje op in boartlike en byldzjende wize taal sichtber. Se binne ûnderdiel fan it projekt Sichtberens. Dat lit bewenners en besikers fan de stêd de Fryske taal en meartalichheid sjen.
Yn de rin fan 2018 komme der mear tekstwurken op huzen yn de binnenstêd. Op plakken dy‘t beskiedend binne foar de betsjutting fan de koarte sinnen. It Liwwadders komt oan bar. Keunstner Marten Winters en ûntwerper Aad van Altena binne de betinkers fan it konsept. Mei it team fan Lân fan Taal fûnen se gaadlike lokaasjes. “Wy wolle taal ta libben bringe mei ienfâldige en rake teksten, dy’t wat tafoegje oan de iepenbiere romte.”
Fernijend en ynspirearjend
Mei it projekt Sichtberens wol de Provinsje de posysje fan it Frysk yn de iepenbiere romte fersterkje, yn ’e mande mei de gemeente Ljouwert. Deputearre Sietske Poepjes: “Mei dit projekt meitsje wy it Frysk en meartaligens op in fernijende en ynspirearjende wize sichtber yn de iepenbiere romte. Wy hoopje dat dizze foarbylden yn Ljouwert in ynspiraasje binne foar oare gemeenten in Fryslân.”
Mear ynformaasje oer it projekt is te finen op de webside: www.sichtberens.frl


title: Frânsen bedarje faak yn Poperinge troch minne behearsking Nederlânsk

maintext:
België hat strange taalwetten. Yn Flaanderen wurde offisjele meidielings yn it Nederlânsk dien en yn Walloanië yn it Frânsk. It omroppen yn ‘e trein falt ek ûnder dy regeling, ek yn de ynternasjonale trein nei Frankryk ta.
De trein wurdt yn it Flaamske Kortrijk splist: ien helte rydt troch nei Rijsel yn Frankryk, wylst de oare nei it Flaamske Poperinge trochgiet. Yn de trein wurdt yn it Nederlânsk omroppen hokker treinstel oft nei hokker stêd ta giet. Frânsktaligen, ûnder wa’t in soad Frânske toeristen binne, begripe dat meastal net, sadat se yn it ferkearde treinstel sitten bliuwe en net thúskomme, mar yn Poperinge bedarje.
De Belgyske spoarferfierder NMBS seit dat er him hâlde moat oan de taalwetten. Wol wol it bedriuw sjen oft der in oplossing te finen is.


title: Iepeningswykein Kulturele Haadstêd 2018

maintext:
Op freed 26 en sneon 27 jannewaris wurdt Ljouwert-Fryslân Kulturele Haadstêd fan Europa (LF2018) offisjeel iepene. In wykein lang is yn de provinsje fan alles te belibjen. Ien blauwe filten jas, tsientallen Fryske hynders, hûnderten ferhalen en mear as tûzen muzikanten. Us lânskip is it poadium en elkenien is útnoege!
It Iepeningswykein wurdt foarmjûn troch Tryater ûnder artistike lieding fan Ira Judkovskaja. Se beskriuwt it útgongspunt sa: “We ferbyldzje ús dream fan iepen mienskip. Wannear hat dy iepen maatskippij in kâns? As it ús slagget om nei elkoar te harkjen. En dat is krekt wat we dwaan sille. Troch ús ferhalen, yn alle breedte fan ús kultuer, mei elkoar te dielen. En troch mei elkoar muzyk te meitsjen. Want as der ien ding is dat minsken ferbynt en leart om nei elkoar te harkjen, dan is it muzyk.”
Programma freed 26 jannewaris – Hiel Fryslân
12:00 SjONG
It Kulturele Haadstêdjier wurdt mei Fryske basisskoallen muzikaal begûn. Eksakt om 12.00 oere sjonge de bern Seis oere thús – it LF2018-liet fan Nynke Laverman en Sytze Pruiksma – en ferspriede de skoallen in filmke mei #2018begjint fia Facebook.
19:00-22:00 2018ferhalen
Hiel Fryslân moetet elkoar yn winterwaarme sfearen. Hast alle 100 musea binne iepen en in hiel soad partikulieren iepenje har doarren: skûtsjesilers, boargemasters, kafeehâlders en de buorfrou fertelle op dizze jûn in bysûnder ferhaal. Werom nei de ‘winterjûnenocht’.
Oanmelde as ferhaleferteller? Klik hjir.
Programma sneon 27 jannewaris – Ljouwert
13:00-15:00 Sjoch ris wat ik kin
Sneon zoome we yn op de stêd Ljouwert en rinst likegoed binnen as bûten dwers troch ympresjes fan it hiele jierprogramma 2018. Ljouwerter bern traapje sneontemiddei ôf mei ‘Sjoch ris wat ik kin’ yn it ramt fan it Adje Lambertz-projekt, ien fan de haadprojekten fan LF2018. Yn de winkelsintra fan Ljouwert ferrasse se winkeljend publyk mei har keunsten.
19:00-21:00 2018previews
It gûnzet troch de stêd. De winkels binne iepen. Sa’n sechtich projekten jouwe in foarpriuwke by de 2018previews. Besikers wurde tusken 19.00 en 21.00 oere by de Ljouwerter stedspoarten begroete troch de Fryske hynders fan Stormruiter. Lân fan taal, yn OBE en Tresoar, ferwûnderet ús oer de rykdom fan meartalich mei elkoar libje. It Oranjewoud Festival soarget foar prachtige muzyk troch topmusisy, 8ste dag ynspirearret it publyk mei syn kilometerlange flústerline en tsientallen mienskipsprojekten presintearje har. Ljouwerters, Friezen, besikers út hiel Nederlân wei en fan fier dêrbûten wurde meinommen yn it barren fan it jier.
21:15-22:15 De iepening
Fan 21.15 oere ôf komme alle minsken by elkoar op de trije pleinen (Gûverneursplein, Âldehoustertsjerkhôf en it Wilhelminaplein) ûnder 20 meter hege replika’s fan de Aldehou-tuorren. Mei hûnderten muzikanten op de dakken, tuorren en balkons en mear as tûzen koarleden foarmje de trije pleinen ien grut orkest. Der binne optredens fan ûnder oare Nynke Laverman, Piter Wilkens, rapper KUÒ, Lucette van den Berg, Shaza Hayek, it Noord Nederlands Orkest, Pasveerkorps Leeuwarden en in hiel soad oaren.
Syn Majesteit Kening Willem-Alexander en Har Majesteit Keninginne Máxima binne oanwêzich by de iepening en dogge mei de bern dy’t meispylje yn it iepeningsspektakel de offisjele iepeningshanneling.
22:15 Klokken yn de hiele provinsje liede it kulturele jier yn.
Afterparty mei livemuzyk yn De Koperen Tuin, Neushoorn en Schaaf City, programmearre troch Welcome to the Village.
Fan 21.35 oere ôf presintearret AVROTROS op NPO 1 de iepening fan Leeuwarden-Fryslân as Kulturele Haadstêd fan Europa 2018.
Yn it wykein sille ek in grut tal LF2018-projekten har premjêre belibje, lykas de foarstelling oer Marijke Muoi yn de Ljouwerter Grutte Tsjerke, Phantom Limb: Art beyond Escher yn it Frysk Museum, Beyond Dada & De Stijl Part 1 yn Museum Dr8888, en Het Grote Grutto Theater yn Natuermuseum Fryslân.
Mear witte? Sjoch op de webside fan Ljouwert-Fryslân 2018.


title: Waarpraatsje: rêstich wykein

maintext:
DE JOUWER – Nei in oantal rêstige dagen, feroaret der yn it wykein noch net folle.
Yn de nacht fan freed op sneon is de loft berûn en kin it wat dampich wurde. De temperatuer leit in pear graden boppe it friespunt. Sneon is de loft ek meastentiids berûn. Der is in lytse kâns op in glimp fan de sinne. It bliuwt drûch en de wyn komt út it easten of súdeasten. Oerdei wurdt it fjouwer graden.
Yn de nacht fan sneon op snein leit de temperatuer om it friespunt hinne. Snein bliuwt it ek drûch en is de kâns op wat sinne grutter as op sneon. De wyn komt op ’e nij út it súdeasten en is matich. It wurdt net folle waarmer as fjouwer graden.
Nei it wykein krije wy ritich waar mei letter yn de wike kâns op wat wiete snie. Serieus wintersk waar is noch hieltyd net oan de oarder.
Jan Brinksma


title: Postcodekanjer falt yn Fryslân

maintext:
[Bywurke] De Postcodekanjer fan € 53,9 miljoen is hjoed yn Fryslân fallen. De winners wenje yn Eastermar; it plak dêr’t it ferneamde fotomodel Doutzen Kroes hikke en tein is, mar hja wennet dêr no net mear. De lotterijpriis wurdt altyd midstwa dield. De helte is foar de winnende buert mei it siferpart fan de postkoade; yn dit gefal 9261, dat it hiele doarp Eastermar omfiemet. De mem fan Doutzen wennet dêr noch wol, spilet mei en is sadwaande yn de prizen fallen. De oare € 26,95 miljoen euro giet nei in strjitte of in part dêrfan, mei de krekte letters dy’t lutsen binne. De oanbelangjende letters waarden jûn buorkundich makke yn it telefyzjeprogramma RTL Boulevard: XC. Dy koade slacht op de Industrieweg, dêr’t twa húshâldings meidienen. De iene kriget hast € 9,- miljoen en de oare omtrint €18,- miljoen.
De Postkoadelotterij-aginda set dit jier ek al mei Fryslân útein omreden fan Ljouwert-Fryslân Kulturele Haadstêd fan Europa, sjoch hjirre.


title: Waarpraatsje: woansdei stoarm

maintext:
DE JOUWER – It sil woansdei in tige rûge dei wurde. Foaral yn it kustgebiet is de kâns op stoarm of swiere stoarm grut. De wyn hellet tiisdeitejûn al oan en yn de rin fan de nacht komt der oan de kust in westerstoarm te stean. Boppe it fêste lân stiet in krêftige oant hurde wyn. Yn de jûn en nacht sil it út en troch reine en letter yn ’e nacht komt in gebiet mei buien oer, miskien wol mei hagel en tonger. Boppedat is der kâns op swiere oant tige swiere wynstjitten. It wurdt om de njoggen graden hinne.
Woansdei oerdei bliuwt it rûch mei oan de kust in westerstoarm, miskien wol efkes swiere stoarm en op ’e nij kâns op swiere of tige swiere wynstjitten. Boppe it fêste lân stiet ek in protte wyn. Letter yn de middei of jûn jout de wyn him stadichoan wat del. Der is woansdei oerdei ek kâns op buien. De temperatuer leit om de acht graden.
Tongersdei is de loft meastentiids berûn en hâlde wy it ek net drûch. De wyn is matich en komt út it westen. It wurdt acht graden.
Warskôging: yn de nacht fan tiisdei op woansdei en woansdei oerdei kâns op swiere oant tige swiere wynstjitten!
Jan Brinksma


title: Grikelân skaft sjaria ôf

maintext:
Yn Grikelân makke de sjaria de ôfrûne njoggentich jier diel út fan de wet. It islamitysk rjocht wie foar moslims yn beskate gefallen ferplichte. Sa oardielen spesjale sjariarjochtbanken oer saken op it mêd fan houlik, skieding en erfrjocht. De geastlike dy’t lieding joech oan ’e sjariarjochtbanken waard troch de steat beneamd.
Dat is net mear sa. Ferline wike hat it Grykske parlemint de regeling ôfskaft. Neffens it Grykske regear makke dy regeling moslims ta twadderangsboargers.
De wet wie oarspronklik ornearre foar autochtoane moslims. Dy libje yn de regio Trasië, yn it easten fan Grikelân. Trasië is yn 1923 diel fan Grikelân wurden. Dêrfoar makke it diel út fan it Ottomaanske Ryk.
De ôfskaffing is yn gong set troch in proseduere fan in islamityske widdo, dy’t nettsjinsteande it testamint fan har man dochs net fan him urf, om’t in sjariarjochtbank oardiele hie dat it fermogen fan har man foar syn susters wie. Hja brocht de saak foar it Europeesk Hof foar de Rjochten fan ‘e Minsken.
Net allinne yn Grikelân binne sjariarjochtbanken. Yn Grut-Brittannië besteane se ek, allinne is der dêr gjin juridysk ramt foar. De útspraken binne der net binend.


title: Doku-searje oer Wielepôle yn Ljouwert

maintext:
Wielepôle yn Ljouwert trije wike lang it dekôr fan de nije doku-searje Typisch…!
De wyk Wielepôle yn Ljouwert is fan takom wike moandei ôf it dekôr fan de nije deistige doku-searje Typisch Wielenpôlle! Dat is de alderearste buert fan de nije rige Typisch…! op NPO2 dy’t in jier lang eltse trije wike in unyk portret makket fan in oare buert: fan fillawyk oant boeredoarp en fan folkswyk oant fineks. De ynwenners fan de Wielepôle traapje ôf en hawwe de kamera’s fan Typisch…! talitten yn har deistich libben.
Typisch sjocht ûnder oare by de krystpakkette-aksje fan Rinus, bringt in besite oan de garaazje fan Abdul en lit sjen hoe’t Edward de nije wurdfierder fan de wyk wurdt. Yn de earste ôflevering fertelt Angela iepenhertich oer har drugsferline en hoe’t se deryn slagge om mei har man Peter in nij bestean op te bouwen. De iennichste wyk dêr’t se wenje wol is de Wielepôle. It slagge har dochs noch har middelbereskoallediploma te heljen en it is har dream om sels helpferliener te wurden yn de ferslavingssoarch. Mar wa sil dat betelje?
Typisch Wielenpôlle! is fan 22 jannewaris ôf, fan moandei oant en mei tongersdei om 19.20 oere te sjen by BNNVARA op NPO 2.
De Wielepôle yn Ljouwert heart ta de earmste wiken fan Nederlân en stiet dan ek geregeld op alle listjes as it giet oer wurkleazens, skulden en kriminaliteit. Op papier fier fan ideaal, soe men sizze, mar der hearsket in grutte ienriedichheid en der hingje noch toutsjes út de brievebus. Wa binne de minsken efter dy sifers dy’t we yn de krante lêze? Typisch Wielenpôlle! lit jin meilibje mei de bewenners fan de Wielepôle dy’t der mei-inoar altyd wat fan besykje te meitsjen.
Besjoch de trailer fan Typisch Wielenpôlle!


title: Nocht of wille?

maintext:
Koartlyn hearde ik op ’e Omrop: “Bern moatte wille yn lêzen krije.” Neffens my moat dat wêze: “Bern moatte nocht oan lêzen krije.”
No kin ik my yntinke dat dat út in Hollânsktalich berjocht komt, lykas “Kinderen moeten plezier in lezen krijgen.” Dat kin men flot yn Google-oersette triuwe en dan komt der “Bern moatte krije wille yn lêzen”. En dêr hat men de fout al. Krektsa, as men by Google-oersette yntypt “samen”, dan komt der “tegearre”. En dat heart men dan ek wolris brûken foar in hele ploech, wylst it yn feite mar foar twa jildt.
It is grif net maklik om gau-gau in oersetting te betinken. De grutte wurdboeken wurkje dêrta ek net flot genôch. Ik kin my dêrom yntinke dat se by de Omrop heel bliid wêze soene as de Akademy mei in wurdboekje kaam, dêr’t fral de oersetting fan sok daagliks idioom flot tagonklik yn makke waard.
Pyt


title: Model mei holledoek lûkt har werom út reklamekampanje

maintext:
De Britske flogger Amena Khan, dy’t sûnt koart mei in holledoek te sjen wie yn reklamespotsjes fan kosmetikabedriuw L’Oreal, hat har weromlutsen út de reklamekampanje. Hja seit dat se ophâldt “fanwege de diskusje deromhinne”. Neffens har liedt dy ôf fan “it positive en ynklusive gefoel” dêr’t de reklames mei makke binne.
Khan kaam de ôfrûne dagen op sosjale media ûnder fjoer te lizzen fanwege berjochten dy’t se yn 2014 op Twitter set hie. Yn dy tweets neamde se Israël in “sinistere en yllegale steat”. Se skreau ek dat it lân fol sit mei “bernemoardners” en dat Israel ferantwurdlik is foar “marteling, moard, ferkrêfting en genoside”. Nei’t de berjochten ûntdutsen wiene en der opskuor om ûntstien wie, hat se se fuorthelle.
Op Instagram skriuwt se dat se spyt hat fan de tweets en ferûntskuldiget se har foar elkenien oer dy’t him oanfallen fielt of kwetst is. “Opkomme foar ferskaat is ien fan myn passys. Ik diskriminearje net ien.” L’Oreal seit ûnderwilens bekend te wêzen mei de anty-Israel-berjochten fan de flogger. “Wy stelle it op priis dat se har ekskús oanbean hat.” It bedriuw stiet efter Khans beslissing om de reklamekampanjes te ferlitten.


title: Iepening eksposysje Creating Other Futures no snein

maintext:
Snein 14 jannewaris is yn Melkweg Expo yn Amsterdam de offisjele iepening fan de eksposysje Creating Other Futures. Fiif byldzjende keunstners út Palestina, Meksiko, Singapore, Kenia en Nederlân binne útnoege om spesjaal foar de eksposysje in nije ynstallaasje te meitsjen.
De keunstners leine harren ferbylding neat yn ’e wei en sketsten alternativen foar de hjoeddeiske realiteit en takomst. De eksposysje wurdt om 16.00 oere feestlik iepene mei in optreden fan de Nederlânske keunstneres AiRich, dy’t har ynstallaasje Planet AiRich op de eksposysje presintearret. De bysûndere eksposysje is fan oant en mei 11 febrewaris fergees te besytsjen en makket diel út fan it multydissiplinêre festival Other Futures dat fan 2 o/m 4 febrewaris holden wurdt yn Melkweg en Sugarfactory yn Amsterdam.
Other Futures is it earste net-westerske sciencefictionfestival yn ’e wrâld mei in tige bûnt programma mei ûnder oare anime & manga, muzyk, multymedia, optredens, film, teory én in ekposysje yn Melkweg Expo mei de titel Creating Other Futures. By de earste edysje fan Other Futures komme tinkbylden en wurk fan net-westerske makkers en tinkers oer de takomst oan bod: in ferkenning fan ynspirearjend, geastich en yn it westen oant no ta ûnbekend wurk.
Spesjaal foar Melkweg Expo hat Other Futures fiif keunstners útnoege dy’t in ynspirearjend byld fan de takomst kreëarje. De keunstners hawwe folslein nij wurk kreëarre of in nije ynstallaasje op basis fan besteand wurk makke.
De Palestynske keunstner Larissa Sansour makke yn 2016 de film In the future they ate from the finest porcelain yn gearwurking mei de Deen Søren Lind, en wurket as argeolooch fan de takomst. In ûndergrûnske fersetsgroep begraaft porselein om takomstige lânkleems befjochtsje te kinnen mei it argeologysk bewiis fan in ferdwûne beskaving.
Digitaal keunstneres Jacque Njeri út Kenia skriuwt skiednis op ’e nij troch de estetyk fan har eigen nomadyske Masai-folk te fermingen mei tiidreizen en it libben op oare planeten yn har kollaazjerige MaaSci.
Ming Wong út Singapore toant in faze fan syn ûndersyk foar syn takomstige space-opera’s op in samling skermen mei in mingeling fan sciencefiction plots, nijsberjochten en ferhaallinen.
De Nederlânske keunstneres AiRich gunt besikers in glimp fan Planet AiRich mei har bysûndere boargers: hybride wêzens dy’t heal god, heal superheld binne. Op in lichtfuottige manier skept AiRich in nije werklikheid dêr’t plak is foar in oar skientme-ideaal.
Skriuwer en mediakeunstner Fran Ilich út Meksiko dreamt net inkeld fan in radikale ferbylding dy’t in oare wrâld mooglik makket, hy makket de dream wier. Yn Melkweg Expo iepenet Ilich in projeksjeromte anneks beursdiske dêr’t er sels oan besikers de linige relaasje tusken de produksje fan popkorn en Hollywoodfilms toant, wylst de besiker genietet fan in kopke kofje makke mei de beanne fan Zapatista lânbouwers.
Sjoch foar mear ynformaasje op www.otherfutures.nl.


title: Booktubers binne gek op âlderwetske boeken

maintext:
Booktubers binne jong, entûsjast en sljocht op âlderwetske papieren boeken. En dêr fertelle se oer op YouTube.
Yn Frankryk binne booktubers in hieltyd grutter súkses. Faak binne it froulju tusken de tweintich en 25 jier, dy’t thús, steand foar de boekekast, fertelle oer harren favorite skriuwers. En dêr sjogge hieltyd mear minsken nei. Ien fan Frankryks meast foaroansteande (papieren) kulturele tydskriften, Télérama, bestege koartlyn omtinken oan it fenomeen. “De literatuer kriget in twadde libben tanksij ynternet”, wie de konklúzje.
De formule slacht dus oan. Gjin elitêre of yntellektuele resinsjes, mar passy. Gjin krante, tydskrift of telefyzjestjoerder as tuskenstasjon, elkenien kin it dwaan. “It jout in hiele nije ympuls oan it lêzen”, oardiele de Frânske jongerein- en popstjoerder NRJ ôfrûne jier. Offisjele sifers binne der net, mar neffens rûzings binne der yn Frankryk ûnderwilens al inkelde hûnderten booktubers. De trend is oerwaaid út de Feriene Steaten, dêr’t booktubers al langer populêr binne.
De útjouwers koene net efterbliuwe. In prestisjeuze útjouwer as Gallimard wurket no gear mei guon booktubers om harren jongereinboeken te promoatsjen. Utjouwerij Hachette kreëarre in ynternetplatfoarm mei tweets, in Instagramakkount en mei ‘fans fictions’, dêr’t jonge lêzers de kâns yn krije om sels te skriuwen.


title: Filmke: Lân fan Taal yn Ljouwert

maintext: Dit jier is Ljouwert de kulturele haadstêd fan Europa. Yn ‘e binnenstêd is dan ek fan alles te dwaan, lykas it projekt Lân fan taal. It ûndersteande filmke jout alfêst in yndruk.


title: Ferhaal: In merakel

maintext:
Koart ferhaal fan Sjoerd F. Talsma
Ik ha eartiids wol yn ’e bou wurke en dêr waarden altiten wol grappen úthelle. Ien dêrfan wol ik wol mei jo diele. By it bouwen fan in nij hûs wiene der in hiel protte minsken oan it wurk: grûnwurkers, opperlju, timmerlju, mitselers ensafuorthinne. In protte en ferskate minsken dus. Der wie ek in al wat âldere man dy’t fan natuere gesach útstriele en tige serieus wie yn al syn dwaan en litten. As men sels jong is liket alles âld, mar ik tink dat er sa’n 45 à 50 jier wie. In serieuze man der’t men de gek net samar mei hie. Mar elts minske moat sa no en dan syn behoefte dwaan fansels en hy dus ek.
“Ik moat earst út ’e broek foardat de broek fol sit”, sei er op in kear. Doe wie der noch gjin sanitêr op it wurk oanwêzich en in tontsje wie dus net samar foarhannen. Oaren diene it wol op in amer yn ’e keet of sa, mar hy net. Hy socht tûk in plakje út. Yn dit gefal wie it sa deun mooglik tsjin in tichte hage oan. Ien fan de manlju hie heard wat der barre soe en slûpte om ’e hage hinne. Hy gie oan ’e oare kant fan ’e hage stean as dêr’t de man syn boadskip delplantsje soe. De broek kaam op ’e knibbels en it ôfleverjen koe begjinne. De man dy’t oan ’e oare kant fan ’e hage stie, hie in skeppe meinommen en stuts dy hiel omsichtich ûnder de man syn gat. Sadwaande kaam it boadskip kreas op ’e skeppe telâne, it hie net better kinnen. Nei in behoarlike ferromming koe de broek wer omheech en nei dy ynspanning woe er wol witte wat er efterlitte soe fansels.
Ta syn grutte fernuvering lei der hielendal net wat er tocht dat der lizze moast. Wylst er syn broek omheech helle, wie de skeppe oanlutsen. Sadwaande wie fan ’e skeppe en it boadskip neat mear te sjen. Dat wie foar de bêste man net te befetsjen. Hy hat dêr tiden stien mei de pet yn ’e hân en him ôffrege hoe’t dat merakel te ferklearjen wie. Alle oare wurklju wisten dêrfan fansels en stiene harren te fergriemen, mar de man sels hat de ear oan himsels holden en hat der nea wat fan sein. De man libbet net mear en wy sille dus nea witte wat er derfan tocht hat. En wat der mei it boadskip op ’e skeppe bard is? Ik soe it wrachtich net witte.


title: Pro-Katalaanske sjoernalisten ûntslein

maintext:
Der binne net folle kranten dy’t sa’n goede reputaasje hawwe as El País. De Spaanske krante is wrâldwiid ferneamd foar syn goede sjoernalistyk. Mei de ôfskieding fan Kataloanië is dat feroare. De krante hat dúdlik de kant fan ‘e Spaanske oerheid keazen. Reportaazjes oer Kataloanië steane fol mei ûnwierheden en pro-Katalaanske sjoernalisten krije dien.
Ferline wike moast El País fan de rjochter in artikel rektifisearje. Dêr stie yn dat de Katalaanske omrop TV3 nea berjochtsje soe oer bedriuwen dy’t út Kataloanië weigongen. Iñigo Domínguez, de sjoernalist dy’t it stik skreaun hie, sei dat er in wike lang alle útstjoerings fan TV3 besjoen hie. It die lykwols bliken dat TV3 yn dy wike mar leafst tritich kear wat sein hie oer dy fuortgeande bedriuwen. Sân oare útspraken yn it artikel wiene ek ûnwier. El País wegeret lykwols om de rektifikaasje te pleatsen en giet yn berop tsjin de útspraak.
Haadredakteur Antonio Caño easket fan syn meiwurkers dat se “de ûnferbreklike ienheid fan Spanje” ûnderskriuwe. De Spaanske meiwurker Suso de Toro en Francesc Serés krigen al dien, om’t se sympaty foar de Katalaanske saak útsprutsen hiene. Dat jildt ek foar de Britske korrespondint John Carlin, dy’t tsjin de Katalaanske ôfskieding is, mar protestearret tsjin it oantsjutten fan de ûnôfhinklikheidspartijen as ‘nazys’.


title: Feie Fonyk: donor

maintext:
Sawat njoggen moanne lyn stimde de Twadde Keamer foar de donorwet. It ferskil wie lyts, 75 foar en 74 tsjin. As Frank Wassenberg fan de Partij voor de Dieren op tiid yn De Haach west hie, dan wie de wet der dêr net trochkommen. Hjoed, tiisdei 30 jannewaris, sil de Earste Keamer oer it wetsfoarstel gear. As de wet oannommen wurdt, is eltsenien donor as er net fêstlein hat dat er dat net wol. Ik bin al jierren donor. Se meie alles fan my hawwe. Dochs haw ik twivel by dy wet. Dy twivel begjint by de stimming yn Twadde Keamer. As it ferskil tusken foar en tsjin sa lyts is, wêrom it wetsfoarstel dan dochs trochsette?
Demokrasy is foar my net dat de mearderheid beslist. It liket my dat by sokke wichtige besluten ek rekken holden wurde moat mei de minderheid en dy is no wol tige grut. Der is in soad wjerstân tsjin it nije wetsfoarstel fan D66 en dy komt fan alle kanten. Sawol fan minsken dy’t leauwe as fan ateïsten. De fraach is yn hokker mjitte de oerheid rjocht hat op jins lichem nei de dea.
It giet om it ôfwagen fan belangen. Fan de iene kant it belang dat men baas is oer jins eigen liif. Dat is betreklik. Bern ynintsje tsjin polio en in tal oare sykten is ferplichte, mar as it derop oankomt, kin net ien ús ferplichtsje om de bern intsje te litten. Ik bin fan betinken dat dan de wet brûkt wurde moat dy’t ôfrûne jier yn Italië ynfierd is of noch ynfierd wurdt. It betsjut dat bern dy’t net inte binne, net talitten wurde op skoalle of pjutteboartersplak. Fan de oare kant is der it belang fan deasike minsken dy’t oerlibje kinne troch myn deade lichem.
It idee dat men yntakt de kiste of it fjoer yn wol, liket my net sterk.
Omdat de fraach nei donororganen grut is, soe ik as senator foar de wet stimme. Tsjin myn prinsipe. Op dit stuit binne in soad minsken te benaud of te lammenadich om it beslút te nimmen oer wat mei harren lichem bart nei de dea. Dizze wet, as dy der trochkomt, hat as gefolch dat minsken twongen wurde deroer nei te tinken. It idee dat men yntakt de kiste of it fjoer yn wol, liket my net sterk.
Emosjoneel sil it net maklik wêze as jins soan of dochter – ideale donoaren – troch in ferkearsûngelok om it libben kommen is en dea oan de beademing leit en as dan de fraach komt oft se alles fan it lichem hawwe meie. It tsjûget fan minsklikheid en moed om dan dochs tastimming te jaan.
Se soene by wet fêstlizze kinne dat wa’t net jout ek net kriget. Soks giet te fier neffens in tal freonen en famylje fan my. Sa’n wet sil der grif net komme. Myn fraach bliuwt: mar wat dan? Miskien dat wy yn de takomst mei oare biologyske ûntjouwingen of troch kseno-transplantaasje, fan dier nei minske, in oplossing fine, mar fan minsken nei minsken is makliker.


title: Puigdemont ferlit België

maintext:
De Katalaanske presidint Carles Puigdemont ferlit moandei foar it earst it Belzelân. Hy fljocht nei Denemarken om dêr diel te nimmen oan in debat.
Puigdemont ferbliuwt sûnt 30 oktober yn België yn ballingskip, nei’t er ôfset waard troch de Spaanske oerheid. Dat barde koart nei’t Kataloanië himsels ûnôfhinklik ferklearre hie fan Spanje. It Spaanske regear skreau nije ferkiezings út, mar de gearstalling fan it nije parlemint wie hast gelyk oan dy fan it âlde. De Katalaanske folksfertsjintwurdigers wolle Puigdemont wer as presidint hawwe.
Dat wurdt lykwols dreech, mei’t Spanje Puigdemont arrestearje wol. Guon fan syn ministers sitte ek fêst. Under harren is fise-presidint Oriol Junqueras is ien fan harren. Puigdemont is fan doel ynearsten yn België te bliuwen en dêrwei, fia in fideoferbining, oan gearkomsten mei te dwaan. Neffens de Spaanske wet kin dat eins net, mar it Katalaanske parlemint hat it rjocht om in útsûndering te meitsjen en liket dêr ek ree ta te wêzen.


title: PostNL past netwurk brievebussen yn Fryslân oan

maintext:
PostNL past yn de kommende moannen yn Fryslân it netwurk fan brievebussen oan. De reden dêrfoar is dat yn Nederlân hieltyd minder post ferstjoerd wurdt. Brievebussen dy’t net folle brûkt wurde, wurde opromme of op plakken set dêr’t in protte minsken komme, lykas winkelsintra, supermerken of lokaasjes oan it begjin fan in wenwyk.
Ofstân
By it bepalen fan de lokaasjes is rekken holden mei de ôfstânseask foar brievebussen dy’t de Postwet foarskriuwt. Dêrneist hawwe lokale fertsjintwurdigers fan belange-organisaasjes lykas ANBO, Unie KBO, PCOBm I(e)derin en LvKK de mooglikheid krigen om advys út te bringen op de plannen yn de gemeenten. Mei-inoar is sjoen oft brievebussen foar elkenien berikber bliuwe, ek foar minsken dy’t wat minder goed rinne kinne. Brievebussen by sikehuzen en soarchynstellings bliuwe om dy reden dan ek stean. It tal brievebussen dy’t wat leger steane wurdt ek net minder.
Feroarings
Fan 17 febrewaris 2018 ôf fiert PostNL de earste feroarings yn it netwurk fan brievebussen yn Fryslân troch. Yn de gemeente Eaststellingwerf bygelyks bliuwe 23 brievebussen en ferdwine der acht. Yn Opsterlân bliuwe 35 brievebussen, ferdwine der santjin en komt der ien nije by. De oanpassings moatte begjin maart 2018 realisearre wêze. Yn Grinslân, Flevolân, Limburch, Noard-Brabân en Seelân hat de oanpassingsoperaasje syn beslach al krige. Yn de oare provinsjes sil dat yn de rin fan 2018 wêze.
Mear ynformaasje
As in brievebus ferfalt, wurdt dat op syn minst trije wike fan tefoaren op de oanbelangjende brievebus sels oanjûn. Bewenners krije in brief mei ynformaasje oer de feroarings. Ynformaasje is ek te finen op postnl.nl/brievenbus. De lokaasjewizer op de webside helpt by it finen fan de brievebus dy’t it tichtste by is.


title: Fryslân yn top 3 fan feilichste provinsjes

maintext:
Fryslân heart by de trije feilichste provinsjes fan Nederlân. Dat blykt út ûndersyk fan online winkelsintrum beslist.nl, dat de oerheidsdata oangeande wenningynbraken yn 2017 analysearre. Allinnich Seelân en Oerisel hiene yn 2017 minder ynbraakmeldingen as Fryslân.
Minste ynbraken yn Seelân, Oerisel en Fryslân
Op tûzen ynwenners waarden yn Fryslân 2,3 wenningynbraken meld, itselde oantal as yn Grinslân. Allinnich Oerisel en Seelân wiene dat der minder: yn Oerisel 2,1 op tûzen ynwenners en yn Seelân 1,8. De measte wenningynbraken wiene mei 3,9 yn Flevolân.
Measte ynbraken yn Ljouwert en op it Bilt, gjin op it Amelân
De measte wenningynbraken wiene yn Ljouwert. Op de tûzen ynwenners wiene 4,9 minsken it bokje. Op it Bilt wiene dat 3,5. It Amelân is de iennichste gemeente yn Nederlân dêr’t yn 2017 gjin ynbraken rapportearre waarden. It folsleine oersicht fan ynbraaksifers fan alle gemeenten (op de tûzen ynwenners) stiet hjir ûnder.
Ljouwert 4,9
It Bilt 3,5
Flylân 2,7
Smellingerlân 2,4
Opsterlân 2
Eaststellingwerf 1,9
Skylge 1,7
Weststellingwerf 1,6
It Hearrenfean 1,5
Tytsjerksteradiel 1,4
De Fryske Marren 1,4
Súdwest-Fryslân 1,4
Harns 1,3
Dongeradiel 0,9
Kollumerlân en Nijkrúslân 0,8
Achtkarspelen 0,7
Dantumadiel 0,6
Ferwerderadiel 0,5
It Amelân 0,0
Measte ynbrekers brûke de achterdoar
Ynbrekkers hawwe ferskillende mooglikheden om in wente yn te kommen. De measte ynbrekkers komme troch de efterdoar (36%). Oaren komme troch de foardoar (21%) of troch in finster ûnder (23%).
It folsleine oersicht fan ynbraken de regio, data oer ynbraakmetoaden en ynbraakprevinsjetips stiet op https://www.beslist.nl/info/inbraak.html


title: De seine fan de merkwurking (3)

maintext:
Kollum fan Jabik van der Bij
Hie ik it yn de ôfleveringen 1 en 2 oer de merkwurking yn de ynboargeringsproseduere en yn it ûnderwiis, dizze kear wol ik it hawwe oer de merkwurking yn de soarch. Dêr wurdt fan alle kanten oer klage.
Fan ’e wike hearde ik noch fan in frou dy’t op in nuloerekontrakt wurket. Se wit net wannear’t se oproppen wurdt. As se dan oproppen wurdt, kin it bêst wêze dat se moarns fan seis oant acht opdrave mei en jûns fan fiif oant sân. De ôfstân nei har wurkplak is trijekertier mei de bus. In oar gefal. De soarchynstelling wurdt fallyt ferklearre. Alle meiwurkers krije ûntslach. De ynstelling makket in trochstart. Der wurde nije minsken beneamd tsjin in leger lean, ûnder oaren guon dy’t der earder ek al wurken. Oaren meie mei in nuloerekontrakt weromkomme of as selsstannige sûnder personiel oan ’e slach. Dat is foar de soarchynstelling foardieliger, mar dan grif net foar dy SSP’er.
De managers yn de soarch witte wêr’t se har jild weihelje moatte. Betink in falboete yn in fersoargingshûs en der wurdt grif oan fertsjinne. Sa stevich stiet dat âlde folk net mear op ’e skonken. Sikehuzen ha dat ek ûntdutsen. Pasjinten útsiikje litte kin thús wol. In nije pasjint dêr’t noch fan alles oan fertimmere wurde moat, smyt yn it sikehûsbêd mear op.
Al langer is der diskusje oer de hichte fan de kosten yn de sûnenssoarch. Dy rinne sa heech op dat se eins net mear te beteljen binne. Wy libje yn in tiid dat de wittenskip ús hieltyd better helpe kin as wy in krupsje ha en de farmaseutyske yndustry fynt oan ien wei nije genêsmiddels út dy’t de ein fan ús libben wat fierder fuortskoot. Mar soks is net fergees. Al dy knappe hielmasters litte har rynsk betelje. Foar in part is dat te rymjen mei it ferantwurdlike en drege wurk dat se dogge. Der binne guon dy’t har yn partikuliere kliniken sa royaal betelje litte dat it yn gjin ferhâlding mear stiet ta wat se dogge. Om my mei immen dy’t in fin mear hat as in bears ek wol wat mear fertsjinje, mar der moat net fergetten wurde dat sokken harren talinten ûntjaan kinnen ha trochdat de mienskip harren troch it publyk betelle ûnderwiis de kânsen jûn hat. Dêr mei dyselde mienskip letter net nochris in rekken foar ûnder de noas skood wurde. Krekt yn de sûnenssoarch draait it om solidariteit en mienskipssin. Dêrom liket it my ta dat dokters yn tsjinst fan in sikehûs wêze moatte. Dan kinne se krektlikegoed in ynkommen barre dat ôfstimd is op de swierte fan harren wurk. Se dogge dat wurk dochs omdat se it minskdom fan tsjinst wêze wolle en net allinne om der stjonkende ryk fan te wurden?
Yn it ferlingde dêrfan moat de farmaseutyske yndustry neamd wurde. Ferline wike lei it genêsmiddel Spinraza ûnder fjoer. Spinraza is ûntwikkele troch in Amerikaansk bedriuw en it skynt effektyf te wêzen foar minsken dy’t SMA (in spiersykte: spinale musculaire atrofy) hawwe. It probleem is dat it middel sa djoer is dat it de spuigatten út rint. It kostet € 500.000 euro de pasjint yn it earste jier en goed € 250.000 yn de jierren dêrnei. De etyske fraach is dan: moat elk bedrach betelle wurde of kin it om de kosten wegere wurde troch de fersekering? It Zorginstituut, it orgaan dat advysearret oer de genêsmiddels hat freed sein dat it Spinraza net yn it soarchpakket kin, omdat it te djoer is. Der is grutte argewaasje ûntstien oer de hâlding fan de produsint. Wêrom moat it safolle kostje, wylst it bedriuw in winstmarzje hie fan 38% it ôfrûne jier? In foarbyld dat sjen lit hoe’t de farmaseutyske fabryk de fersekeringen en de pasjinten yn ’e tange hat: net betelje, dan gjin medisyn. Men soe it de merkmacht fan de fabrikanten neame kinne. Eins ha wy it sels út hannen jûn mei de patintwet en de tsien jier lange beskerming tsjin konkurrearjende middels. Fansels kostet it ûntwikkeljen in hânfol jild. Der moat jierrenlang yn ynvestearre wurde. It duorret yn guon gefallen bytiden fyftjin oant tweintich jier foar’t in genêsmiddel goed úttest is en op de merk brocht wurde kin. Mar hjir ek brûke de fabrikanten de kennis fan subsidiearre ynstituten en net te ferjitten de jilden út de fûnsen dy’t byinoar skarrele binne troch minsken dy’t mei kollektebussen by de streek lâns geane. Hjir wol ik ek yn ’e pleit foar de ‘non-profit farma’. Jou de universiteiten en ûndersyksynstituten de romte om genêsmiddels te ûntwikkeljen en fiel se as oerheid sels oanhâldend oan ’e pols. No is it in gefjocht efterôf. Dat it middel dêrnei makke wurdt yn partikulier bedriuw hoecht gjin beswier te wêzen, mar de oerheid (dat binne wy as mienskip) hâldt sels de leie yn ’e hân as it om de priis giet.
Elkenien kin de ‘segeningen’ fan de merkwurking oanfolje: oer de WMO, útkearingen ensafuorthinne. In protte minsken hawwe der lêst fan en skjin har nocht fan dat evangeelje fan it kapitaal. Wa makket dêr in ein oan? Mei in fariant op “Proletariërs aller landen, verenigt u” soe ik sizze: “Politisy fan Nederlân, bekear jimme.”


title: Acht minsken mei eachletsel

maintext:
It Oogziekenhuis yn Rotterdam hat yn de nijjiersnacht acht minsken behannele oan eachletsel dat feroarsake wie troch fjoerwurk. By seis pasjinten is der sprake fan bliuwend letsel, lykas fermindere sicht of blinens. Mooglik moatte ek eagen fuorthelle wurde. Neffens eachdokter Tjeerd de Faber fan it eachsikehûs is it tal fan acht ferwûne minsken likernôch gelyk oan dat fan de foarige jierwiksels. Hy ferwachtet dat it tal noch tanimme sil, om’t slachtoffers harren ek meld ha yn oare kliniken yn it lân.
It jongste slachtoffer dat yn Rotterdam behannele waard, is fyftjin jier. Hy hat ferbaarnings yn it gesicht en beide eagen binne skansearre. It is ôfwachtsjen hoe’t him dat de kommende dagen ûntwikkelet. It sikehûs registrearret dit jier foar de tsiende kear eachletselgegevens om de jierwiksel hinne. Diskear wiene trije fan de acht slachtoffers omstanners. Yn seis gefallen soe it gien ha om legaal en twa kear om yllegaal fjoerwurk. Net ien fan de slachtoffers droech in fjoerwurkbril.


title: Grutte bedriuwen sille plestik ôffalberch oanpakke

maintext:
Alve grutte ynternasjonale bedriuwen, wêrûnder Coca-Cola en Unilever, hawwe ôfrûne wike op it World Economic Forum yn Davos oankundige dat se harren oandiel yn de groeiende berch plestik ôffal werombringe wolle. Hja sizze ta om foar 2025 harren ferpakkings sa te produsearjen dat dy folslein op ’e nij brûkt wurde kinne. Op it stuit wurde noch sa folle ferskillende soarten plestik brûkt, dat in grut part fan it ôffal net goed wer te brûken is yn nije produkten. Koartlyn kundige Eurokommissaris Timmermans oan dat plestik yn Europa yn 2030 folslein werbrûkber wêze moat.
De alve produsinten, wêrûnder ek Evian, L’Oreal en PepsiCo, wolle dat al fiif jier earder foarinoar krije, en dan wrâldwiid. Mei-inoar produsearje se mear as seis miljoen ton plestik ôffal it jier. Dat stiet gelyk oan tritich frachtweinen fol plestik yn ’e oere. It Kennisinstituut Duurzaam Verpakken sjocht de maatregels fan de bedriuwen as in grutte stap. Stap twa is dat produsinten it wer te brûken plestik folle mear tapasse yn nije produkten.
De Europeeske Kommisje konstatearre ferline wike “tsjinwurking” troch produsinten as it giet om it gebrûk fan werbrûkber plestik. Om’t dat yn Europa op it stuit noch te min plestik brûkt wurdt, wurdt der ek te min ynvestearre yn ynnovaasje en werbrûkkapasiteit. De swakke fraach is neffens it Kennisynstitút in grutte tûkelteam foar de ferduorsuming fan de keunststofyndustry.
Wrâldmerklieder Coca-Cola hat wol plannen om mear werbrûkber plestik te brûken. Yn 2030 moatte alle flessen, wrâldwiid, foar fyftich persint dêrfan makke wêze. Yn West-Europa makket Coca-Cola de grutte flessen foar frisdrinken dêr al foar de helte fan. De lytse fleskes binne foar 28 persint fan brûkt plestik makke. Neffens wurdfierder Leon Varitimos fan Greenpeace kin en moat dat folle ambisjeuzer. De ambysje soe hûndert persint wêze moatte, ynstee fan fyftich.
Neffens Coca-Cola is it ienfâldichwei net mooglik is om dêr noch flugger ta oer te gean, om’t der wrâldwiid net genôch goede kwaliteit werbrûkber materiaal is. Neffens it bedriuw is dit al in enoarme stap en giet it om yn trochsneed mear as fiifhûndert merken yn likernôch twahûndert lannen.
Fiedings- en fersoargingsmiddelegigant Unilever wol ek mear op it wer te brûken materiaal ta. Topman Paul Polman ûnthiet ôfrûne wike yn Davos om dat binnen sân jier foar 25 persint fan alle ferpakking te realisearjen. Gjin lytse opjefte, neffens saakkundigen, om’t Unilever op it stuit noch in protte ferskillende soarten plestik brûkt yn bygelyks shampooflessen, doppen en soppakken.


title: ACT-team: bondele soarch foar dak- en thúsleazen

maintext:
“Krekt as ferline jier fierde ik de jierwikseling ûnder in brêge yn Ljouwert. It wie kâld en iensum, mar lokkich siet ik wol drûch”. Oan it wurd is Hans (38). Hy is al jierren dakleas, kampt mei in posttraumatyske stresssteuring en is ferslave. Hans keas net sels foar in libben op strjitte. Foarfallen út syn jeugd, it ferliezen fan syn baan en domme tsjinslaggen besegelen syn lot. Syn situaaasje liket hopeleas, fertelt er. “Wat soe ik graach yn in eigen húske de feestdagen fiere. Sûnder de trauma’s dy’t my pleagje. En sûnder de rotsoai dy’t ik brûk. It is ferdomde dreech om betrouwen te hâlden.”
Moandei 15 jannewaris 2018 is it Blue Monday: de saneamde deprimearjendste dei fan it jier. It is tsjuster en kâld. De goede foarnimmens steane al wer yn de iiskast, it is noch lang gjin simmer en de dagen binne te koart. Fervelend, mar in lúkseprobleem ferlike mei minsken dy’t op strjitte libje. Yn harren wurdboek komme krystdiner, fakânsje en thús spitigernôch net foar. Foaral de kâlde en tryste wintermoannen binne ekstra swier foar harren. In soad dak- en thúsleazen hawwe slimme psychiatryske en ferslavingsproblemen. Zienn, VNN en GGZ Fryslân hawwe dêrom yngeande 1 jannewaris 2018 de krêften bondele foar in oanfoljende mienskiplike oanpak: it saneamde ACT-team wol dy minsken dy’t (driigjend) dakleas binne in helpende hân biede en net yn ’e kjeld stean litte. It ACT-team (Assertive Community Treatment) bestiet út helpjouwers fan de trije organisaasjes. Mei bemuoisoarch en yntinsive ambulante behanneling sette se har yn foar de doelgroep. Troch de kennis, saakkundigens en it netwurk fan de trije oansletten organisaasjes te kombinearjen en te bondeljen, kin it ACT-team soargje foar rappe behanneling op maat.
Foar wa?
It ACT-team is der foar de dak- en thúsleaze minsken, dy’t troch de problematyk en/of harren hâlden en dragen net (mear) passe yn it reguliere helpferlieningsoanbod. Dêr hearre soarchmijers ek ta. In grut part fan dy groep minsken is bekend en falle dúdlik op yn de iepenbiere romten dêr’t se it strjitbyld fersteure en oerlêst feroarsaakje. Boppedat soarget de sichtbere efterútgong fan dy minsken by de ferskillende belutsenen (gemeente, plysje, famylje,soarch-/helpferlieners) foar problemen. It giet meastal om minsken dy’t gjin betrouwen (mear) hawwe yn de mienskip en helpferlieners, mei as gefolch dat sawat net ien harren noch suksesfol skewiele kin nei passende help en/of húsfêsting.
ACT-team fan 1 jannewaris 2018 ôf
It ACT-team spilet in wêzentlike rol by it betiid ûnderkennen fan mooglik betiizjend hâlden en dragen, by it skôgjen en risiko-taksaasje en by talieding nei passende soarch. De bemuoienis fan it ACT-team is sa koart mooglik en sa lang as it foar de pasjint nedich is. It team bestiet út sân meiwurkers. Dy slute altyd oan by de oar (hoe oars ek), leauwe yn mooglikheden en soargje dat net ien as ôfskreaun beskôge wurdt.
Sa gau as immen oansluting fynt yn it besteande helpferlieningsoanbod, draacht it ACT-team de soarch oer. Is dy oansluiting der noch net, dan bliuwt it team belutsen. Fan 1 jannewaris 2018 ôf is it ACT-team oan ‘e slach yn Ljouwert, yn it gebou fan Zienn oan de Oostergoweg.


title: Earste ‘real Bitcoins’ yn Fryslân

maintext:
Minsken krije him fergees en hy is weardefêst. No binne der al 70.000 fan dy munten yn omloop. In goed jier lyn kamen de earste eksimplaren fan dy munten yn Drinte, dy’t klanten fergees krigen by selsstannige winkellju.
Koartlyn is de earste winkel yn Fryslân, Kiekes yn Wolvegea, úteinset mei Spaarmunt.nl. Al draait it sparsysteem noch mar in pear moanne, de klanten fine it prachtich en hawwe no in ekstra reden om faker in besite te bringen oan dy nostalgyske winkel midden yn Wolvegea.
De munten binne it idee fan selsstannige winkellju dy’t klanten dêr kollektyf mei beleanje. Hieltyd mear minsken sparje de griene munten, dy’t in aardige wearde hawwe. Hat men der genôch fan, dan kin men der aardige dingen foar keapje, lykas telefyzjes, stofsûgers en ôfwaskmasines. Yn in spesjaal dêrfoar ûntwikkele app steane alle artikels dêr’t men út kieze kin.
Sa’n 25 winkellju binne der in jier lyn mei begûn. Om de oandacht fan de konsumint fêst te hâlden, moasten se tige advertearje. Dat brocht in soad kosten mei, mar lang net altyd genôch respons. Dêrom betochten de winkellju in plan. It jild dat se oars útjoegen oan advertearjen, giet no fuortendaliks nei de klant. Der folge in spannende tiid foar de winkellju. Woene de klanten dy munten wol? Soene klanten dêr faker troch weromkomme en – ek hiel wichtich – soe it ek nije klanten lûke? Op dy fragen is nei in jier noch gjin helder antwurd te jaan. De dielnimmende winkellju fernimme wol dat it hieltyd drokker begjint te wurden. Mar oft dat no troch de munten komt, is net wis. De winkellju hawwe ûnderinoar ôfpraat dat se ek reklame foarinoar meitsje. Troch it brûken fan ynformaasjekaarten wize se de klanten subtyl troch nei oare dielnimmende winkels. Mûle-op-mûlereklame mei noch mear sparmunten yn it foarútsicht!
No binne al in soad klanten ambassadeur wurden foar de winkels, en fertelle famylje en freonen oer de mooglikheid fan munten te sparjen. De earste ferieningen hawwe ûnderwilens de leden ek oantrune om te sparjen. Dy hoopje der aardige prizen foar te heljen foar bygelyks de bingo.
Mei in rûnfraach die bliken dat noch lang net alle winkellju der profyt yn sjogge. De reaksjes binne wikseljend, lykas “Klanten moatte gewoan betelje, dy beleanje ik werklik net”, “Ik meitsje gjin reklame foar oare winkels”, “Ik leau yn myn eigen krêft, net yn it jaan fan sparmunten”, “As klanten allinnich noch mar komme wolle om munten te sparjen, meie se om my wol weibliuwe”. Dat binne stevige útspraken. In soad winkellju hawwe in dreech skoft achter de rêch en binne hoeden wurden foar konsepten dy’t harre saneamd de hin mei gouden aaien bringe moat.
Al binne net alle winkellju like posityf oer it konsept, de dielnimmers fan no leauwe deryn dat se sels de beweging nei de klant ta meitsje moatte. De tiid fan kalm ôfwachtsjen leit no wol fier achter ús, jouwe se oan. “Yn in tiid dat webshops oerinoar hinne rôlje, moat men as fysike winkel de klanten koesterje,” sei Bert Schomaker, eigener fan Schomaker TV-Audio-Witgoed yn Emmen. Troch de krêften te bondeljen meitsje wy inoar striidber foar de takomst.
Neist winkels nimme no ek oare bedriuwen diel, lykas in taksibedriuw, limousine-ferhier, rydskoalle, wasserette, snackbar en pankoekrestaurant. It ferskaat is tige wichtich, neffens de ûndernimmers. Der binne al hûnderten klanten dy’t wol gauris by mear as ien dielnimmer de munten sparje.


title: Trije Alvestêdehelden yn ‘Andere Tijden Sport’

maintext:
Andere Tijden Sport (NOS/NTR) set snein útein mei in nije rige yn fiif dielen. De earste ôflevering hat de titel: Drie Elfstedenhelden: met Reinier en Henk naar Evert in Canada.
Reinier Paping, Evert van Benthem en Henk Angenent. Yn de Nederlânske sportskiednis nimme sy in unyk plak yn. Hja wûnen ommers de meast ta de ferbylding sprekkende sportwedstriid dy’t men yn Nederlân winne kin: de Alvestêdetocht. Van Benthem wûn him sels twa kear: yn 1985 en 1986.
Om de jierlikse kloft fans te ûntflechtsjen emigrearret Evert van Benthem mei syn húshâlding yn 1999 nei Kanada. Dêr wurdt de reedrydheld wer de boer dy’t er wêze wol. Reinier Paping, de glorieuze winner fan de Barbaarske Alvestêdetocht fan 1963, is ûnderwilens 86. Andere Tijden Sport heart fan him dat er graach nochris Evert van Benthem, yn 1985 nei 22 lange jierren syn opfolger as winner fan de Alvestêdetocht, yn Kanada opsykje wolle soe. Henk Angenent, yn 1997 winner fan de foarearst lêste Tocht der Tochten, fielt dêr ek wol wat foar.
Sa sein, sa dien. Andere Tijden Sport giet mei Paping en Angenent op besite by Van Benthem yn Kanada. It wurdt in memorabele moeting fan trije Alvestêdehelden yn in wintersk lânskip.
Utstjoering: snein 7 jannewaris, 22.15 oere, NPO 1
Presintaasje: Tom Egbers.


title: Aanst boetes foar sleauwe omgong mei persoansgegevens

maintext:
Der komme nije regels oan foar de omgong mei persoanlike gegevens fan minsken. Yn maaie wurdt nammentlik de Algemene Verordening Gegevensbescherming fan krêft. Foar bedriuwen betsjut dat in grutte feroaring, ek omdat it oertrêdzjen fan ‘e feroardering in behoarlike boete opsmite kin.
As fuortendaliks of mei in omwei nei te gean is by wa’t ynformaasje heart, dan is dat persoanlike ynformaasje. Dat jildt foar ynformaasje dêr’t in namme of adres oan keppele is, mar ek foar ynformaasje dy’t keppele is oan in klantnûmer. Elkenien dy’t sokke ynformaasje garret, yn ‘e kompjûter set, trochjout oan oaren of der op in oare wize mei wurket, moat him tenei oan ‘e nije regels hâlde.
It is net tastien om sokke ynformaasje mei oaren út te wikseljen. De minsken fan wa’t gegevens opslein binne, hawwe it rjocht om dy yn te sjen en flaters te korrizjearjen. Foar it ferwurkjen fan persoansgegevens is tastimming nedich. Gruttere bedriuwen moatte in privacy-funksjonaris hawwe en kompjûters dêr’t priveeynformaasje op stiet, moatte neffens de nijste stân fan ‘e technyk befeilige wêze.
Bedriuwen moatte in ynterne hantlieding hawwe dêr’t yn stiet wêrom’t de ynformaasje opslein en bewurke wurdt, hokker gegevens oft it bedriuw presys brûkt, hoe lang oft de gegevens bewarre wurde en hoe’t se befeilige binne. Allinne foar lytse bedriuwen dy’t ynsidinteel persoansgegevens ferwurkje, jilde minder strange regels. It byhâlden fan in mailbestân of in salarisadministraasje fan it personiel jildt as net-ynsidinteel en is dus net samar mear tastien. Wat wol mei: it oanlizzen fan in maillist foar in jierdeisfeest. Plysje en justysje meie fierder yn it belang fan ‘e opspoaring fan misdiedigers ek frij persoansgegevens garje en ferwurkje.


title: Jan Terlouw en Hanna Bervoets te gast op Boekefeest Nimwegen

maintext:
Op sneon 10 maart wurdt it Nijmeegs Boekenfeest wer holden. Tsientallen skriuwers, dichters, wittenskippers en muzikanten – wêrûnder Jan Terlouw, Hanna Bervoets en Lieke Marsman – reizgje ôf nei Nimwegen om har griene ljocht skine te litten oer it tema ‘natoer’ fia fraachpetearen, lêzings, optredens en foardrachten.
De lêste edysje fan Nederland leest stie yn it teken fan robots. Nimwegen is dit jier de earste Nederlânske Green Capital fan Europa, en boppedat draait de Boekewike dit jier hielendal om de natoer. Planten en bisten, robots en romtereizen, duorsumens en klimaatferoaring en fansels de natoer fan de minske; op alle mooglik manieren komt it tema foarby.
It Nimweechsk Boekefeest is yn it earste wykein fan de Boekewike. De jûn wurdt iepene troch de essayist fan de Boekewike, Jan Terlouw. Terlouw sprekt in oade út, mei de titel Natuurlijk, in fjurrich pleit om de ierde yn bettere steat efter te litten foar neikommende generaasjes. De minske hat in protte skea oanrjochte, mar kin ek in rol spylje yn de oplossing. Op de natoer fan dy minske gean Hanna Bervoets en Lieke Marsman wiidweidich yn, ûnder lieding fan Lotte Lentes. Yn harren boeken spylje tema’s as de mooglikheid om de minske te meitsjen respektyflik it weromgean nei de natoer in grutte rol. Op it poadium sille se ûnder oare yn petear oer de tsjinstelling progresje – regresje.
It folsleine programma fan it Nimweechsk Boekefeest wurdt op tongersdei 1 febrewaris bekendmakke fia www.nijmeegsboekenfeest.nl. Op dy dei set ek de kaartferkeap útein.
Nijmeegs Boekenfeest
Datum: sneon 10 maart 2018
Lokaasje: Concertgebouw De Vereeniging, Keizer Karelplein 2D, Nimwegen
Oanfang: 20.00 oere, doarren iepen: 19.30 oere
Yntree: € 17,50 / € 15,- (bybpas) / € 10,- (CJP/studint)
Mear ynfo: www.nijmeegsboekenfeest.nl.


title: Lotte van Beek wint goud

maintext:
Ta fernuvering fan harsels en oaren hat Lotte van Beek in goudene medalje wûn op ‘e 1500 meter yn Kolomna. Dêr wurdt op it stuit it Europeesk Kampioenskip ôfstannen riden. De 26-jierrige reedrydster hat troch sykte en in blessuere in hoart net ride kinnen.
Op ‘e oardel kilometer ried frou Van Beek 1.55,52. Benammen it lêste rûntsje makke yndruk. Dat ried hja yn 30,4 sekonden. De Russyske Jekaterina Sjichova waard twadde en Marrit Leenstra beried brûns.


title: Feie Fonyk: bitcoins

maintext:
Jild kinst net ite, kinst der net yn wenje, kinst dy der net mei klaaie en op in ûnbewenne eilân hast der neat oan. De wearde hat te krijen mei ôfspraken dy’t makke binne troch it regear, de banken – en dan noch…
Eltsenien dy’t de skiednis ken, wit hoe maklik oft it is misgiet. Op 2 novimber 1923 waarden yn Dútslân nije bankbiljetten printe fan tûzenen miljarden Mark. Om oan de fraach te foldwaan moasten 132 printerijen ynskeakele wurde. It wie papier sûnder wearde. Guon minsken brûkten it om de kachel mei oan te meitsjen. Sa hiest der mear oan as foar deselde steapel biljetten brânje te keapjen. Dy hyperynflaasje hat gelokkich net lang duorre.
Fan ’e moarn is de koers wer omheech gien
Sûnt koart hawwe wy de bitcoin, neist it gewoane jild. Kinst der mei betelje, kinst der mei hannelje, kinst besykje goedkeape bitcoins on line te keapjen en as de wearde omheech giet, se wer te ferkeapjen. It skynt datst der ryk mei wurde kinst, mar ik doch der net oan mei.
Doe’t ik fan ’e moarn wat lies oer de bitcoins, kaam my dy skiednis yn it sin fan de tulpehannel yn de 16e iuw. Yn jannewaris 1637 waarden der tulpen kocht en ferkocht dy’t de wearde hiene fan in Amsterdamsk hûs oan de grêft. Sa’n fiiftûzen minsken holden har dwaande mei dy hannel. Op 3 febrewaris fan itselde jier stoarte it hiele tulpesirkus yn en kaam der in ein oan de spekulaasje. Guon ferfoelen ta djippe earmoede.
Ik soe mar oppasse mei dy bitcoins. Nei in lytse dip justermiddei om fjouwer oere is de koers fan ‘e moarn wer omheech gien, mar it bliuwt in ûnwisse hannel. It is net foar neat dat minsken dy’t jild oer hawwe dat brûke om bygelyks wenhuzen te keapjen. Dan binne se der aardich wis fan dat de ynvestearring wearde hâldt.
Hendrik Gerritsz. Pot skildere yn it selde jier dat de tulpehannel yn de 17e iuw ynstoarte Flora’s malle wagen. Op de wein sitte in tal healwizen dy’t ôffierd wurde nei de see. Ik mei hoopje dat der ynkoarten net in cartoon yn de krante komt mei bitcoinkeapers dy’t ta de biddelstêf ferfallen binne.
It skilderij fan Pot hinget yn it Frans Halmuseum yn Haarlem


title: Wêrom’t it Frysk mear status hat as it Limburchsk

maintext:
Dat Lutz Jacobi as Keamerlid yn it Frysk trou ûnthiet oan ‘e kening, rôp by Nederlânsktalige Nederlanners in protte fernuvering en ek wearze op. Dochs hie hja sûnder mis it rjocht om it Frysk te brûken. It Frysk hat nammentlik in offisjele status. Foar it Limburchsk jildt dat net. De ferklearring dêrfoar is sosjaal en polityk.
Dat stiet yn it histoaryske tydskrift Historiek. Yn it artikel wurdt útlein hoe’t it statusferskil tusken Frysk en Limburchsk ûntstien is, hoe’t histoaryske myten der yn ‘e 19e ieu ta laten dat it idee fan in Frysk folk ûntstie en hoe’t Kneppelfreed de emansipaasje fan de taal fan dat folk op gong brocht. Limburch is folle jonger as Fryslân en it idee fan in Limburchske identiteit is pas yn ‘e twadde helte fan ‘e 20e ieu ûntstien. Dêrtroch wie Limburch oant no ta te let om mei sukses de eigen taal in grutter plak te jaan.
It artikel hjit fan Kneppelfreed: waarom Fries wel een rijkstaal is en Limburgs niet. It stiet online: link.


title: Shampooreklame mei holledoek

maintext:
Kosmetikabedriuw L’Oreal hat by in nije kampanje foar in model keazen by wa’t gjin hier te sjen is. Yn reklamespotsjes stiet de Britske flogger Amena Khan sintraal en sy draacht in holledoek. “Je jouwe ek om it hier as je dat net oan de bûtenwrâld sjen litte”, is har boadskip. Khan is bekend fanwege har filmkes en foto’s oer fersoargingsprodukten. De Britske hat hast 400.000 abonnee’s op YouTube en hast 600.000 folgers op Instagram. Dêrneist is se mem, mei-oprjochter fan in kosmetikabedriuw en ûntwerper fan har eigen holledoekeline.
En no ferskynt se dus as ien fan de ferskate modellen yn de reklamekampanje fan de Frânske kosmetikafirma. “Dat is bêst wol ynspirearjend”, seit ûndernimmer Loubna Sadoq yn it NOS Radio 1 sjoernaal. “Sy is in poerbêst foarbyld en lit sjen dat je ek moai en fersoarge hier ha kinne ûnder in holledoek.”
Yn ynternasjonale media wurdt de kar foar Khan as model histoarysk en baanbrekkend neamd. Sadoq is bliid dat in frou mei holledoek op dizze wize yn it nijs komt. “Froulju kinne har dermei identifisearje. Dat liedt ta mear positive assosjaasjes mei de holledoek en dat is wichtich foar de neikommende generaasjes.”
Dat de holledoek of hijab troch guon minsken sjoen wurdt as in symboal fan ûnderdrukking, is ûnterjochte, seit Sadoq. “It is wier dat de holledoek yn guon islamityske lannen ferplichte is, mar yn in protte lannen kieze froulju der sels foar om der ien te dragen.” De Britske Khan begûn nei eigen sizzen pas in holledoek te dragen doe’t se yn de tweintich wie.


title: Unyk dûbeldkonsert Koartsweagen

maintext:
Yn de Mariatsjerke fan Koartsweagen (De Gordyk) wurdt snein 4 febrewaris in konsert troch twa folkformaasjes jûn. It folktrio Jankwadraat + Henk komt út de omkriten fan ’e Gordyk en it folkduo Hansl komt út Ljouwert. Allegearre mei-inoar fiere se it alvejierrich jubileum fan it trio.
It tio Jankwadraat + Henk wurdt foarme troch Jan Frederiks, Henk Nijzing en Jan de Vries. De earste beide bespylje kornemusen (dat binne Frânske doedelsekken of lillepypkersbongen) en Ierse fluiten. Jan de Vries bespilet lûkharmoanika’s. Harren repertoire bestiet út fleurige en ek steatlike meldijen út Frankryk, Galisië, Italië, Skotlân en Skandinavië. It giet faak om histoaryske lieten en om dûnsmuzyk lykas mazurka’s, bourrees, polka’s en walsen.
Egbert Menger en Roelof Veldhuizen foarmje it duo Hansl. Beide sjonge se en de earste spilet ek gitaar. Se bringe tradysjonele Dútske en Jiddyske ‘folk’ en eigentiidske muzyk fan faak wat minder bekende mar orizjinele muzikanten: (maatskippij)krityske ‘Liedermacher’, dy’t harren opfettingen ta útdrukking bringe yn lieten dy’t gauris tsjin de tried yn binne. Dêrnjonken bringe de beide manlju ek in hiel oar sjenre: lieten oer weemoed, ûnwennigens en leafde.
De kombinaasje fan de beide folkgroepen makket dat fan in unike muzykfoarstelling praat wurde kin.
It konsert begjin om 15.00 oere. De tagong is fergees, mar der wurdt wol mei de pet omgien.
De Mariatsjerke leit oan De Leijen 29, justjes bûten De Gordyk.


title: Restaurants dogge proef mei minder sâlt yn iten

maintext:
Itensiede mei minder sâlt, we soene it allegear dwaan moatte, seit de Nierstifting. Om it goede foarbyld te jaan, hat de stifting hast hûndert restaurants safier krigen dat se yn maart trije dagen mei minder sâlt, mar mei mear krûden en dus mear smaak koaitsje. Dat bart yn gearwurking mei Keninklike Hoareka Nederlân. Tiisdei set op de fakbeurs Horecava de Nierstifting Restaurant Trijedaachske útein.
Neffens de Nierstifting ite we de persoan yn in jier yn trochsneed in kilo te folle sâlt. Dat kin in hege bloeddruk en nierproblemen ta gefolch hawwe. Mear as oardel miljoen Nederlanners hawwe al groanyske nierskea. Foar harren is te folle sâlt ekstra skealik. Opfallend is dat neffens de Nierstifting it measte sâlt, tachtich persint, net út ús sâltfetsjes komt, mar ferwurke is yn allerhanne produkten út de supermerk. Net allinnich yn soppen, sauzen en sjips, mar bygelyks ek yn koekjes en pipernuten.


title: ‘De Penjumer Ulefeltsjes’ yn Penjum behellet sertifikaat foar twatalich wurkjen

maintext:
De pjutte-opfang fan Penjum, ‘De Penjumer Ulefeltsjes’ hat it sertifikaat ‘pjutteboartersplak foar meartalige ûntwikkeling’ helle. De lokaasje fan Stichting Kinderopvang Friesland (SKF) wurket sûnt april 2014 mei in belied dat derop rjochte is om de twatalige ûntwikkeling fan jonge bern te stimulearjen. De liedsters binne tige bliid mei it beheljen fan it sertifikaat en der wiis mei dat se de bern wat ekstra’s meijaan kinne yn harren ûntwikkeling. Yn it ramt fan de sertifisearring wie it op woansdei 17 jannewaris feest. Direkteur fan SKF, Jeannet van den Akker, hat it sertifikaat mei ien fan de pjutten presintearre. Riemkje Hoogland hat dêrnei in ferhaal ferteld, mei de ferteljas oan. Foar alle âlden en bern wie der in hapke en in drankje.
Twatalichheid op De Penjumer Ulefeltsjes
Op De Penjumer Ulefeltsjes wurkje Trynke Huismans en Hester Offinga op woansdeis en freeds fan 8.15 oere oant 11.45 oere. Sy binne fêstige yn it doarpshûs fan Penjum. It twatalich belied wurdt as folget útfierd: it Frysk en it Nederlânsk wurde dúdlik faninoar skaat oanbean. Trynke praat altyd Frysk en Hester Nederlânsk. Fierder hawwe de liedsters in aktiviteiteoanbod, in programma en in romte-oanklaaiïng dy’t de twatalige taalûntwikkeling fan de bern stimulearret. Der wurdt bygelyks songen en foarlêzen yn beide talen en der wurdt wurke mei de poppen Puk en Tomke, wêrby’t Puk Nederlânsk praat en Tomke Frysk. Troch de beide talen dúdlik faninoar te skieden leare de bern de talen goed útinoar te hâlden en kinne se letter bygelyks makliker in tredde en fjirde taal leare.
De fisitaasjekommisje fan St. Frysktalige Berne-opfang skriuwt yn syn rapport: ‘Ik ha grutte wurdearring foar de beide liedsters. It binne echte fakfroulju! Se binne tige kreatyf yn it brûken fan de romte en fan de oanwêzige ûntwikkelingsmaterialen.’ En: ‘In Aktiviteit oer grut en lyts: der binne twa platen, ien mei in kabouter en ien mei in grutte reus. It petearke giet oer grut en lyts. De kabouter is lyts, de bern krûpe hielendal yninoar. De reus is grut. De bern meitsje harren hiel grut. De liedster hat in grutte tas mei grutte en lytse dingen lykas: in grutte beker, in lytse beker, in grutte handoek, in lyts doekje, in grutte lears, in learske, in echte banaan en in lyts plestik banaantsje, in grutte en in lytse foarke en leppel. De plaat fan de reus komt yn de iene hoeke en fan it kabouterke yn in oare hoeke. De bern meie de dingen yn de hoepel lizze dy‘t by de reus of by de kabouter hearre. Wat soargje de liedsters hjir foar in soad taaloanbod.’
By it sertifisearringstrajekt krije De Penjumer Ulefeltsjes begelieding fan it Sintrum Frysktalige Berne-opfang. By it SFBO binne goed 210 bernedeiferbliuwen en pjuttelokaasjes oansletten.


title: LF2018-dropke Oldtimers smaakfolle oanfolling op programma

maintext:
It leit no op de rimmen fan supermerk Poiesz: it offisjele LF2018-dropke. De Kulturele-Haadstêddrop is makke troch Snobberyfabrikant Concorp út Jirnsum en hjit ‘Oldtimers Ljouwerter Tuorren’. “Dit is wat jo neame in smaakfolle oanfolling op ús programma”, seit Tjeerd van Bekkum, CEO fan Ljouwert-Fryslân 2018.
It LF2018-dropke wurdt eksklusyf ferkocht troch Poiesz. Fergeze doaskes Oldtimers wurde oan klanten fan de supermerk útdield. Snobberyfabrikant Concorp sleat op 14 novimber 2017 oan as ko-sponsor fan Ljouwert-Fryslân 2018. It dropke – in replika fan de ferneamde Ljouwerter Aldehou – is it earste konkrete resultaat fan it partnerskip.
“Mar we dogge mear”, seit Thijmen Peter de With, de algemien direkteur fan Concorp. “Wy lûke op it mêd fan merkstrategy bygelyks ien line, sadat wy inoars promosjonele aktiviteiten fersterkje kinne.”
De Oldtimers Ljouwerter Tuorren wurdt yn in saneamde limited edition útbrocht. “As it nedich is”, stelt De With, “dan meitsje we der mear, sadat it dropke ek nei 2018 te krijen is.” De earste doaskes waarden tongersdei 18 jannewaris yn Supermerk Poiesz yn de Ljouwerter wyk Aldlân útdield.


title: Fjouwer Golden Globes foar film ‘Three Billboards’

maintext:
De Britsk-Amerikaanske film Three Billboards Outside Ebbing, Missouri is de grutte winner wurden by de útrikking fan de Golden Globes. De film wûn fjouwer prizen, ûnder oare dy foar bêste film yn de kategory drama.
De film giet oer in allinnichsteande mem dy’t út lilkens oer de moard op har puberdochter trije grutte oanplakbuorden hiert en dêr konfrontearjende teksten op set. Haadrolspylster Frances McDormand, byrolakteur Sam Rockwell en senarist Martin McDonagh (dy’t ek de rezjy die) foelen op it gala yn Beverly Hills ek yn ’e prizen.
De Dútske produksje Aus dem Nichts wûn de Golden Globe foar bêste bûtenlânske film. De film fan regisseur Fatih Akin, dy’t yn it Ingelsk In the Fade hjit, giet oer in frou dy’t har libben op oarder besiket te krijen nei’t har Koerdyske man en soantsje omkaam binne by in oanslach fan neonazi’s.
De film dy’t mei sân nominaasjes foarôf de grutte favoryt wie, The Shape of Water, moast it dwaan mei twa prizen. Regisseur Guillermo del Toro en de filmmuzyk waarden bekroand. Bêste akteur yn in drama waard Gary Oldman foar syn rol yn Darkest Hour. Yn de kategory komedy/muzykfilm gongen prizen nei Lady Bird (bêste film en bêste froulike haadrol foar Saoirse Ronan) en James Franco (haadrol yn The Disaster Artist).
De priisútrikking stie foar in grut part yn it teken fan de #MeToo-diskusje, dy’t Hollywood de ôfrûne tiid behearske. Sa wiene bygelyks in protte aktrises yn in swarte jurk klaaid, út protest tsjin min seksueel hâlden en dragen yn de film- en telefyzjewrâld. Ferskate priiswinners grypten har oerwinningstaspraak oan om de kwestje oan ’e kaak te stellen. Oprah Winfrey, dy’t in oeuvrepriis krige, sei: “Der sil in dei oanbrekke wêrop’t froulju en manlju opsteane dy’t derfoar soargje dat net ien ea noch “Me too” hoecht te sizzen.”


title: NK Shorttrack live by Omrop Fryslân

maintext:
It Nederlânsk Kampioenskip shorttrack is werom op It Hearrenfean. Omrop Fryslân is dêr live by. De finaledei op snein 7 jannewaris is fan 12.30 oere ôf folslein te folgjen fia Omropfryslan.nl en de Omrop-app. It giet om twa streams, yn it Frysk en Nederlânsk, mei bylden en kommentaar.
Yn gearwurking mei it reedrydbûn KNSB en Sportsbroadcasting stjoert Omrop Fryslân it Nederlânsk Kampioenskip live út. Op Omropfryslan.nl binne twa streams beskikber: in Frysk- en in Nederlânsktalige stream. Ferslachjouwer Roelof de Vries jout it Nederlânske kommentaar en syn kollega Andor Fabor fersoarget it Fryske kommentaar.


title: Nij OBA Kafee iepenet yn de Sintrale OBA

maintext:
No’t de earste faze fan de ferbouwing fan de sintrale OBA (iepenbiere biblioteek Amsterdam) ôfrûn is, is elkenien fan moandei 15 jannewaris ôf fan herte wolkom yn it nije OBA Kafee. Neist iten en drinken kinne je der op je gemak in praatsje meitsje of hearlik ûntspanne mei in krante of in tydskrift út de grutste kolleksje fan Nederlân.
Ferantwurde ite en efkes bekomme
Yn it OBA Kafee ûnderyn de Sintrale OBA kinne je genietsje fan kofje mei in kroissant oant luns mei in salade en ferantwurde sopkes. Arsjitekt Jo Coenen hat in prachtige nije romte ûntwurpen wêrby’t foaral in enoarme houten trep omtinken lûkt. Fan de trep ôf hawwe je útsjoch oer in grut part fan de biblioteek. Fierder is der in moai útsjoch oer it spoar en is der oeral romte om lekker te sitten of te studearjen.
Hoarekapartner Vermaat
Sûnt 1 july 2017 is Vermaat de nije hoarekapartner yn de Sintrale OBA oan de Oosterdokskade. Martin Berendse, direkteur OBA: “Wy binne bysûnder bliid om Vermaat oan de OBA ferbine te kinnen, om’t wy witte dat besikers fan de Sintrale OBA goede hoarekafasiliteiten tige wichtich fine. Wy sochten nei fernijing, in by Amsterdam en de OBA passende atmosfear en in lege drompel foar alle Amsterdammers. Vermaat ferwurke dat yn in tige útdaagjend foarstel dêr’t wy hege ferwachtings fan hawwe.”
Ferbouwing
De komst fan Vermaat falt gear mei de ferbouwing fan de Sintrale OBA. De ferbouwing is noch yn folle gong. Neffens ferwachting sille de wurksumheden op oare plakken yn it gebou yn maaie fan dit jier klear wêze. Inkelde parten wurde wol al fan jannewaris ôf yn gebrûk naam. Sa is bygelyks de Forum Zaal op de fyfde/sechde etaazje ûnderwilens klear.
OBA Kafee
De namme fan de nije lokaasje is OBA Café. Koart, dúdlik en krêftich. De winners fan de priisfraach dêr’t dy namme út fuortkaam is krije in folslein fersoarge jûntsje út yn de OBA kado.
It OBA Kafee is mei yngong fan 15 jannewaris alle dagen iepen fan 10.00 oere ôf. Lokaasje: ûnderyn Sintrale OBA, Oosterdokskade 143.
De OBA (iepenbiere biblioteek Amsterdam) bestiet út in Sintrale OBA en 25 wykfêstigings yn de gemeenten Amsterdam, Diemen en Ouder-Amstel. De OBA ynspirearret Amsterdammers om troch te gean mei learen en makket kennis, kultuer en ynformaasje foar elkenien berikber en tagonklik. De OBA stimulearret refleksje, moeting en belutsenheid by stêd en buert. Mei 177.000 leden, goed 3,5 miljoen besikers en hast 7000 aktiviteiten jiers is de OBA it meast besochte kulturele moetingsplak yn Amsterdam.


title: Jierlikse ynspeksje wetterkearingen Wetterskip Fryslân úteinset

maintext:
Wetterskip Fryslân is begûn mei de jierlikse ynspeksje fan de regionale wetterkearingen yn Fryslân en yn it Grinzer Westerkertier. De rayonbehearders fan it wetterskip kontrolearje yn jannewaris en febrewaris, geandefoet mei in digitale kaart (iPad) yn ‘e hân, 3.200 kilometer regionale kearingen yn it beheargebiet. Sy sjogge oft der kearingen skea hawwe en/oft de bewenners en/of grûneigeners de kearingen goed ûnderholden hawwe.
Wetterskip Fryslân kontrolearret alle regionale kearingen yn de Fryske boezem. De boezem is it stelsel fan mei-inoar yn iepen ferbining steande marren, fearten, kanalen en sleatten yn it beheargebiet fan it wetterskip.
Foarwêze fan wetteroerlest
De ynspeksje wurdt útfierd, om’t Wetterskip Fryslân wetteroerlêst yn Fryslân en it Grinzer Westerkertier safolle mooglik foar wêze wol. Dêrta is it wichtich dat de wetterkearingen stevich bliuwe en it wetter goed keare kinne. De meiwurkers sjogge der ûnder it skouwen op ta oft de keardiken goed ûnderholden binne. Bygelyks oft se frij fan ôffal binne, lykas materialen en beplanting en in goede kwaliteit gersmatte hawwe.
Mear ynformaasje oer de skou stiet op www.wetterskipfryslan.nl/kadeschouw.


title: Europa weeft ôf mei pulsfiskerij

maintext:
It Europeesk Parlemint hat hjoed foar it ferbieden fan de pulsfiskerij stimd. Dat betsjut in snútslach foar in protte Nederlânske fiskers, dy’t dat spesjale fisktúch (sjoch foto, ©Wikipedy) op harren skippen hawwe. Pulsfiskers jeie de fisken mei lytse elektryske skokjes fan de boaiem fan de see. De fiskers wolle ha dat dy technyk better foar it libben op ‘e seeboaiem is as it fiskjen mei de âlderwetske boomkor, om’t der gjin swiere kettingen brûkt wurde. Yn totaal hawwe 84 Nederlânske seekotters op it stuit in tydlike fergunning om op de Noardsee te fiskjen mei elektroaden mei swakstroom.
Neffens minister Carola Schouten fan Lânbou is it ûnbegryplik dat it Europeesk Parlemint in ferbod easket: ”It liket derop dat emoasjes en sentiminten it wûn ha fan feiten en resultaten fan onôfhinklik ûndersyk. Dat is in minne boel. Wy sille ús fûleindich fersette tsjin in ferbod en fansels gean ik troch mei it ferdigenjen fan de belangen fan de Nederlânske pulskfloat.” Keamerlid Jaco Geurts fan it CDA hat in debat oanfrege mei minister-presidint Rutte en minister Schouten oer de sosjale en de ekonomyske gefolgen.
De Fryske deputearre Johannes Kramer is min te sprekken oer hoe’t it Europeesk Parlemint in ein makke hat oan de pulsfiskerij. It ferbod is in hurde klap foar de sektor, seit er. Kramer hat de yndruk dat it yn it Europeesk Parlemint eins net om de wiere effekten fan it elektrysk fiskjen draaide, mar oer it beskermjen fan nasjonale belangen.
Wethâlder Maria le Roy fan Harns tinkt dat it ferbod gefolgen hawwe kin foar de stêd. Alle jierren komme grutte oantallen kotters de Harnzer haven yn om fisk en garnalen te lossen. It ferbod is net goed foar it imago fan de Nederlânske fiskerij, seit se. Twa Fryske kotters fiskje elektroanysk, mar yn Harns losse ek in soad fiskersskippen út Urk en út oare plakken.
Durk van Tuinen fan de Nederlandse Vissersbond hie de lieding oer de kampanje foar de pulsfiskerij. Van Tuinen komt fan Hylpen en Omrop Fryslân hie in fraachpetear mei him:
Wat is pulsfiskjen krekt?
It is te rêden om fiskjen mei netten dêr’t gjin kettingen oan sitte, mar elektroaden mei swakstroom. It is in folle duorsumer wize fan fiskjen. It is better foar de seeboaiem, en de kotters ferbrûke ek folle minder brânstof. It is hiel geskikt foar de fiskerij op de Noardsee.
Mar der binne in protte tsjinstanners fan de pulsfiskerij, benammen yn Frankryk. Dy sizze dat de fisk sa bot skansearre wurdt by de pulsfiskerij, dat de fisk ûnferkeapber wurdt. Is dat jo ûnderfining ek?
Dat is in hiel frjemd argumint. Us ûnderfining is krekt dat de fisk folle moaier bliuwt as mei de tradisjonele fiskmetoade mei de boomkor.
Is dat wat jo oanbelanget dan in foarbyld fan nepnijs dat de tsjinstanners fan de pulsfiskerij ferspriede yn it Europeesk Parlemint?
Der is in hiele fûle kampanje oan de gong tsjin de pulsfiskerij troch lobbyisten dy’t fulltime yn Brussel sitte. It is in wat ûngelikense striid, want wy hawwe net iens in eigen lobbyist yn Brussel. Dêr binne wy te lyts foar.
Wêrom binne de Frânske fiskers sa fûl tsjin de pulsfiskerij? Gunne se it de Nederlânske fiskers net?
Dêr liket it wol op. Se fine de Nederlânske sektor te ynnovatyf en te foarútstribjend. It wurdt ús blykber net gund troch kollega’s yn oare lannen. Ik wol der wol by sizze dat ik it hiel frjemd fyn dat kollega’s út lannen as Poalen, Letlân en Italië no meistimme meie oer de fiskerij op de Noardsee, want dêr hawwe se hielendal gjin doel oer. It ferset wie hiel breed en hie mear mei emoasjes as mei arguminten te krijen. Der siet in bysûndere koälysje fan konservative fiskers, Brexit-fans en ekstreme miljeuaktivisten efter en Nederlân stie frijwat allinnich.
Wat seit de Nederlânske miljeubeweging?
Wy hawwe hjir in goed kontakt oer mei Greenpeace en Stichting De Noordzee. Dy neame de pulsfiskerij yn in ferklearring ‘in weardefolle ûntwikkeling’ en wolle graach dat der mear ûndersyk dien wurdt nei de effekten. Dêr binne wy it mei iens.
Wat binne de gefolgen fan it ferbieden fan de pulsfiskerij?
Der binne op dit stuit al tusken de 60 en 70 Nederlânske kotters dy’t eksperiminteel mei de pulstechnyk fiskje. Dy sille werom moatte nei de âlde fisktechnyk, dy’t folle fersmoargjender is en minder duorsum.
Boarne: Omrop Fryslân


title: Wat docht de Fryske Akademy yn it ramt fan LF2018?

maintext:
Dit wykein wie de iepening fan Ljouwert-Fryslân as Kulturele Haadstêd fan Europa. Wat bringt de Fryske Akademy foar ynwenners en besikers, foar ûndersikers en kultuerleafhawwers yn 2018?
Yn de binnentún bloeie moaie taalinisjativen, lykas in rige lêzingen oer bistetaal, in literêre kuiertocht en folksferhalen yn alle talen dy’t yn Ljouwert praat wurde. In eksposysje fan kaarten yn de Akademytún fertelt in nijsgjirrich ferhaal oer ús provinsje. Stedsskouboarch De Harmonie is yn april it plak fan in grut ynternasjonaal Frysk Geasteswittenskiplik Kongres. Us wurkferbannen lizze in fytsrûte út om de âlde Middelsee hinne, wylst de streektalen fan Nederlân by ús sintraal steane op 8 en 9 juny.
Fan ’e jûn (29 jannwaris) binne wy los mei trije wittenskippers dy’t fertelle oer wat harren dwaande hâldt, en wêrom’t sy dat sa wichtich fine.


title: Falentynskconsert De Bazuin Oentsjerk mei meiwurking fan Iris Kroes

maintext:
Foar de 31ste edysje fan it Falentynskonsert op sneon 10 febrewaris 2018 hat de Bazuin Oentsjerk de gearwurking socht mei in fertroud gesicht: sjongster Iris Kroes (Drachten) sil har bysûndere bydrage jaan. It konsert is dit jier foar de tsiende kear op rige yn De Lawei en begjint om 20.00 oere.
Falentynskonsert: in kompleet jûntsje út!
Mei it Falentynskonsert wurde de minsken traktearre op in alsidige en muzikale jûn op heech nivo. Dit jier komt fan it begjin oant en mei de lêste noat de klam yn it bysûnder te lizzen op in totaalteaterûnderfining. Dy alsidigens makket it konsert oantreklik foar sawol de echte brassleafhawwer as foar de besiker dy’t minder bekend is mei brassbandmuzyk. De Bazuin Oentsjerk siket, as it giet om syn gasten, elk jier nei unike kombinaasjes en fernijende showeleminten. In profesjoneel kombo makket it muzikale feest kompleet.
Iris Kroes: alsidich talint ticht by hûs!
De gearwurking mei Iris Kroes bestiet no al sa’n tsien jier. Foardat sy mei it winnen fan de finale fan The Voice of Holland by it grutte publyk trochbruts, stie se al nei ôfrin fan it Falentynskonsert op ‘e planken mei Pieter Veenstra, mei wa’t se doe in duo foarme. Tsjintwurdich stiet har bûsboekje fol mei ûnder mear optredens as guest entertainer op see yn har Iris Cruis-toer en har eigen teatertoer Irisistible. De gemy dy’t der fan it begjin ôf tusken de sjongende harpiste en de brassband wie, is lykwols altyd bleaun.
Surrounded by Water
De gemy tusken Iris en De Bazuin hat dit jier in bysûndere útwurking krige. Yn it ramt fan Kulturele Haadstêd 2018 hat Iris it liet ‘Surrounded by Water’ skreaun. It liet ferwiist nei sawol wetterryk Fryslân as nei de oare kulturele haadstêd Valletta (Malta). Iris hat dit nije nûmer mei de muzikanten fan De Bazuin opnommen en dy sukseskombinaasje sil ynkoarten fêst wol gauris vaak op ‘e radio komme. Fansels kriget dit liet spesjaal omtinken op it Falentynskonsert!
Wa’t wis wêze wol fan in plak, kin kaarten reservearje fia De Lawei.


title: Hartwert damkampioen mei lytst mooglike ferskil

maintext:
De dielnimmers oan it klupkampioenskip fan it Dambûn Frysk Spul jouwe inoar wol faker net folle ta, mar it sil selden sa spannend west hawwe as ôfrûne sneon yn Easterein. De klups holden inoar finaal yn it lykwicht, en dus kaam it oan op ’e buordpunten, sadat elke partij fan direkt belang wie. En doe luts Hartwert dochs wer oan ’e langste ein.
De earste omloop hie noch wol in normaal ferrin. Hartwert wûn fan Aldegea, sels royaal mei 6-2. Dat Skearnegoutum sterker wie as Lollum/Waaksens, dêr seach net ien fan op. Mar de twadde omloop sette alles op syn kop, en dat barde foaral yn ’e wedstriid tusken Hartwert en Lollum/Waaksens. Yn ’e foarbeskôgingen wie Hartwert dochs wol as de wichtichste kampioenskandidaat tipt, en as der ien degradearje moast, dan wol de Lollumers, sa wie de ferwachting. Yndied tekenen de beide leechste Lollumer buorden al gau in nul oan. Mar doe draaide it byld. De iene nei de oare Lollumer wûn syn partij, ek bûnsfoarsitter Liuwe Westra, hoewol’t dy earst sels in hout yn ’t efter stie. De einútslach 6-2 stie as in hûs. En doe’t dêrnei de Aldegeasters Skearnegoutum fersloegen, hiene alle ploegen ien punt. Noch sterker: se hiene ek allegearre likefolle buordpunten.
Doe moast yn ’e tredde omloop de bûter jild jilde. Elke partij die derta. It die al rillegau bliken dat de Lollumers útpoept wiene; se kamen net fierder as 2,5-5,5 tsjin Aldegea. De striid tusken de beide favoriten Hartwert en Skearnegoutum wie spannender, al draaide it wol de kant fan Hartwert út, netsjinsteande dat earsteboerdspiler Taeke Kooistra yn ’t lêst noch troch de klok gie. Utienliks hie dat gjin konsekwinsjes. Doe’t de einstân opmakke waard, die bliken dat Hartwert krekt in heal buordpuntsje mear hie as Aldegea. Inselde minimale ferskil besliste oer de degradaasje. It ûnferwachtse slachtoffer bliek Skearnegoutum.
Yn ’e twadde klasse wie it allike spannend. Dêr hiene de fjouwer ploegen nei twa omlopen ek allegearre likefolle wedstriidpunten. It wie yn ’e lêste omloop troch in rom útfallen oerwinning op Hartwert II dat Blauhús op it earste plak telâne kaam, mei krekt wat mear buordpunten as De Gaastmar. It wie sadwaande foar it earst yn ’e skiednis fan ’e klup dat de Blauhústers nei it heechste nivo promovearren. Hartwert II degradearre, want dat kaam yn buordpunten wer justjes minder út as Jorwert.
Dat kin takom’ jier noch kurieuze tastannen opsmite, want it wie krekt in kombinaasjeploech fan datselde Hartwert mei Blauhús dy’t him it sterkste betoande yn ’e tredde klasse, ek al wiene de ferskillen dêr ek wer net hiel grut. It aardige wie hjir dat der ek in ploech ‘Hollânske’ dammers út Boalsert en Warkum meidie, en dat Lollum/Waaksens II sels in hiel kontingint echte Hollanners kontraktearre hie. Op himsels allegearre goeie dammers, mar se kamen der dochs wol efter dat de Fryske fariant fan it damjen syn eigen swierrichheden hat.
Utslaggen kampioensklasse:
Hartwert – Aldegea 6-2, Skearnegoutum – Lollum/Waaksens 5-3; Lollum/Waaksens – Hartwert 6-2, Aldegea – Skearnegoutum 5-3; Skearnegoutum – Hartwert 3-5, Aldegea – Lollum/Waaksens 5,5-2,5.
Einstân (mei tusken heakjes it tal buordpunten): 1. Hartwert 2 (13); 2. Aldegea 2 (12,5); 3. Lollum/Waaksens 1 (11,5); 4. Skearnegoutum 1 (11).
Twadde klasse: Hartwert II – Jorwert 4,5-3,5, Blauhús – De Gaastmar 5,5-2,5; De Gaastmar – Hartwert II 5,5-2,5, Jorwert – Blauhús 4,5-3,5; Blauhús – Hartwert II 5,5-2,5, Jorwert – De Gaastmar 3,5-4,5.
Einstân: 1. Blauhús 2 (14,5); 2. De Gaastmar 2 (12,5); 3. Jorwert 1 (11,5); 4. Hartwert II 1 (9,5).
Tredde klasse: Lollum/Waaksens II – Boalsert/Warkum 2-5, Aldegea II – Blauhús/Hartwert 4-4; Skearnegoutum II – Aldegea II 3-5, Blauhús/Hartwert – Lollum/Waaksens II 2,5-5,5; Boalsert/Warkum – Blauhús/Hartwert 3-5, Lollum/Waaksens II – Skearnegoutum II 2-6; Aldegea II – Lollum/Waaksens II 3-5, Skearnegoutum II – Boalsert/Warkum 7-1; Boalsert/Warkum – Aldegea II 4-4, Blauhús/Hartwert – Skearnegoutum II 5-3.
Einstân: 1. Blauhús/Hartwert 2,5 (16,5); 2. Skearnegoutum II 2 (19); 3. Aldegea II 2 (16); 4. Lollum/Waaksens II 2 (14,5); 5. Boalsert/Warkum 1,5 (12).


title: Tongersdei betinkingstocht foar Remon Bruinsma

maintext:
Fia Facebook wurde minsken útnoege om tongersdeitejûn 4 jannewaris mei te rinnen yn in respektfolle tocht om de ferstoarne Remon Bruinsma te betinken. Minsken sammelje om 19.00 oere by de Waach yn Ljouwert. Dêrwei wurdt Remons lêste kuiertocht rûn. By de Prinsetún wurde blomkes yn it wetter litten. Minsken meie in stoarmkearske meinimme foar ûnderweis. De tocht wurdt yn oerlis mei de famylje organisearre.
Der wurde ek minsken socht om de groep kuierders te begelieden en it ferkear te regeljen. Eventueel kinne der feilichheidsjaskes regele wurde. Frijwilligers kinne kontakt opnimme mei Angelique Runhart. Sjoch har oprop op Facebook.
Remon Bruinsma’s lichem waard op nijjiersdei fûn yn it wetter fan de Noardersingel by de Prinsetún. Hy waard al in moanne mist nei in jûn stappen yn Ljouwert. Tongersdei wurdt syn lichem ûndersocht troch it Nederlânsk Forinsysk Ynstitút (NFI). Syn famylje sit noch mei in protte fragen oer wat der yn de nacht fan syn ferdwining krekt bard is.
Op Mensenlinq stiet in kondoleânseregister dat al troch in protte minsken tekene is.


title: Lichte muzyk yn tsjerke

maintext:
Op sneontemiddei 10 maart 2018 wurdt yn Wolvegea in stúdzjemiddei oer it tema Lichte muzyk yn tsjerke holden. Dêr wurdt oan meiwurke troch Johan Klein Nibbelink, tsjerkemusikus en pop-kantor fan de protestantske gemeente Winterswyk, it koar Spirit of Joy fan de roomske parochy Wolvegea en dirigint en teolooch Ulbe Tjallingii.
It doel fan de stúdzjemiddei is om ynsjoch te krijen yn it fraachstik hoe’t lichte muzyk mei doel en ferstannich yntegrearre wurde kin yn fieringen en hoe’t dêr de kwaliteit fan lichte muzyk yn ferhege wurde kin.
Johan Klein Nibbelink sil fertelle oer syn wurk as pop-kantor en al syn inisjativen op it mêd fan liturgy en lichte muzyk. It jongereinkoar Spirit of Joy sil it ferhaal muzikaal yllustrearje mei in tal komposysjes dy’t it koar gauris yn eucharistyfieringen sjongt. Ulbe Tjallingii sil in ynlieding hâlde oer it plak fan lichte muzyk yn parochyfieringen.
De middei wurdt holden fan 13.30 oant 17.00 oere yn de St. Franciscustsjerke, Lycklamawei 6 yn Wolvegea. Hy wurdt organisearre troch de Beriedgroep Liturgy en Tsjerkemuzyk fan de Protestantske Tsjerke yn Fryslân. Mear ynformaasje kin ynwûn wurde by Ulbe Tjallingii, e-mail orgelspel@hotmail.com; telefoan 06-1485 9557.