description: De keunstners binne yn Fryslân foar it projekt Fertellendeweis.

title: Ynternasjonale keunstners nei Tytsjerk

maintext:
Achttjin keunstners út ûnder oare Japan, Brazilië, Súd-Afrika en Yndia en acht regionale keunstners sille fan moandei ôf oan it wurk yn Tytsjerk. Se dogge mei oan it projekt Fertellendeweis. Dêryn stiet in ferhaal út de Twadde Wrâldoarloch sintraal, oer 170 evakuees út Tiel dy't by ynwenners fan Tytsjerk opfongen waarden.
De keunstners brûke dat ferhaal de kommende twa wiken yn harren wurk. Doarpshûs Yn 'e Mande, de protestantske tsjerke en Park Vijversburg wurde dizze dagen iepen ateliers, dêr't ûnder oare wurke wurdt oan muzyk, dûns en foto.
Op snein 5 augustus is der in einmanifestaasje, wêrby't de keunst presintearre wurdt.


description: De telefyzje lit op 't heden it Frânske lânskip sjen, begelaat troch twa ientoanich jeuzeljende ferslachjouwers. Wat in monotoane stimmen en teksten ha dy

title: Kollum: "Mûskopje"

maintext:
Wêr't de Belgen neat oan dwaan kinne, binne de uterlikheden fan dat WK-fuotbaljen. En dan ha ik it net iens oer dat fuotbaljen no echt ferwurden is ta elkoar de poaten stikken skoppe. En tagelyk as je net rekke wurde, as in fermoarde embryo út te razen boppe 40.000 minsken dy't har folslein idioat ferklaaie en der inkeld op út binne om te wiuwen as se yn byld binne. Of dat oeverleaze gelul fan dy skiedsrjochters dy't hieltyd yngeane op dat âldehoeren fan al dy fuotballers. Lju dy't miljoenen fertsjinje en dus folslein ûnearlik binne. Dêr ha ik it net iens oer.
Ik ha 't inkeld oer dat je noait mear in fuotballer of trainer praten sjogge. Je witte net iens oft se wol prate kinne. Se ha allegear hieltyd de hân foar de mûle. Ja, dat is netsjes as je prúste of kropje moatte, mar sy dogge it as se wat sizze. No kin ik it my foarstelle dat as de iene fuotballer stikem tsjin de oare seit dat dy Erwin Zeinstra wol in moai kontsje yn it broekje hat, dat je dan net wolle dat dy liplêzende frou fan Erwin soks begripe kin. Mar se ha it net oer Erwin syn kontsje. As in assistint tsjin de trainer seit dat se eins in meterke nei foaren spylje moatte, dan hat hy de hân foar de mûle. En as dy trainer dan antwurdet fan "ja", dan hat hy ek de hân foar de mûle.
Soks is yntusken sa massaal oan de gong, dat se it allegearre altyd dogge. As nei de wedstrijd twa jonges fan sis mar Manchester City elkoar felisiteare of kondoleare om't se yn ferskillende lannneteams sitte, dan ha se de hân ek foar de mûle. "Felisiteard." "Tanke, mar spitich foar dy." "Ja, mar it is net oars."
Dy fuotballers sitte fan achillespees oant de strôt yn de tattoos. Ek elkenien dy't net fuotballet, apet soks nei. Fuotballers besteegje har tiid yn Ruslân oan trainen, sliepen, ûnderhanneljen oer in nij kontrakt en nei de kapper gean. Elk op de tribune en thús giet nei de kapper: "Ik wol in Neymarkapsel." Sa sil dat hân-foar-de-mûle-gedoch ek neidien wurde. Watte, we prate aanst allegear mei de hân foar de mûle. Want der kin oeral wol immen mei in telefoantsje wêze dy't it opnimt en o wat kin der net barre as je tsjin de buorman sizze dat it moai waar is. Dat kin tsjin je brûkt wurde, as it waar wer minder wurdt.
Hoewol. Stel je foar dat ferslachjouwer Gerrit de Boer nije wike in kamerake hinget boppe de gearkomste fan Deputearre Steaten. Dy dogge krekt as se it net witte, mar efter syn hân seit Jehannes Kramer dat Gerrit dêr hinget. Sietske gniist, efter har hân. Mar dan begjint it: "Cambuur", seit Brok streng. Dêr jeuzelje se lang op om. Sietske en Klaas tsjin Jehannes en Michiel. Sander mei net meidwaan. Mar hy sit te skodzjen op 'e stoel.
Ynienen skuort hy de hân foar syn mûle en brobbelet tsjin Arno Brok: "Mar myn broer, dy't by Bjinse Dijkstra wurket, hat sein dat we foar nije wike 11 miljoen op it kleed lizze moatte, oars komt dat Cambuurstadion der net." En dan krûpt Hearrenfeansupporter Jehannes ek efter syn hân en seit dat de sportklup gjin jild krige, mar de sportstêd. En Klaas en Michiel begjinne oer de 5 miljoen foar de Blokhúspoarte, elk ek mei de hân foar de mûle. Brobbel, brobbel.
Dan slacht Arno Brok al dy hannen foar de mûlen wei. En seit dúdlik dat mûskopjen tige ûnfrysk is. Mar no witte al dy Ljouwerters noch neat. Want it wurd mûskopjen ha se noch noait fan heard."

fasttext_language: fy


description: De bestjoerder fan de auto rekke net ferwûne, mar moast wol mei nei it plysjeburo om in bloedproef ôfnimme te litten.

title: Auto rekket fan dyk en bedarret yn sleat by Nijegea

maintext: In autobestjoerder is sneontejûn op de Wâldwei yn de fangrail riden en bedarre dêrtroch yn in sleat lâns de dyk. It ûngelok barde by Nijegea.


title: Dútslân wol Puigdemont oan Spanje útleverje

maintext:
De Katalaanske presidint yn ballingskip, Carles Puigdemont, wurdt troch Dútslân oan Spanje útlevere. Dat hat in Dútske rjochter útmakke. Puigdemont is tsjin de útspraak yn berop gien.
De rjochter hat útmakke dat Spanje Puigdemont allinne ferfolgje mei foar it misbrûken fan oerheidsjild. De Spaanske oanklager beskôget it organisearjen fan it referindum oer Katalaanske ûnôfhinklikens, ferline jier oktober, as ûnwettich en it jild dat derfoar brûkt is, soe misbrûkt wêze.
Puigdemont mei yn Spanje net ferfolge wurde foar reboeljemakkerij. Dêr wurdt er yn Spanje ek fan beskuldige. It giet dêrby fannijs om it organisearjen fan it referindum. Puigdemont seit dat de útspraak fan ‘e rjochter betsjut dat de “leagen” dat it referindum reboelje wie de wrâld út holpen is.
Nei it referindum naam de Spaanske sintrale oerheid de macht yn Kataloanië oer. Puigdemont flechte nei België en waard yn maart fan dit jier yn Dútslân oppakt. Der waarden nije ferkiezings útskreaun, dy’t likernôch deselde gearstalling fan it parlemint opsmieten as earder. It parlemint woe Puigdemont wer as presidint beneame, mar om’t er net yn Kataloanië komme koe sûnder oppakt te wurden, gie dat net troch. No is Quim Torra presidint fan Kataloanië. Hy is lykas Puigdemont in fûl foarstanner fan in selsstannige Katalaanske steat. It Spaanske regear is troch in korrupsje-affêre fallen en de fûl anty-Katalaanske premier Mariano Rajoy is ferfongen troch de sosjaal-demokratyske Pedro Sanchéz, dy’t fan ‘e wike mei Torra praat hat oer de Katalaanske kwestje.


title: Besykjen ta wrâldrekôr elektrysk riden

maintext:
De N31 tusken Drachten en Ljouwert is sûnt 05.00 oere sneontemoarn ôfsletten. Net troch wurksumheden of in ûngelok, mar om it wrâldrekôr elektrysk riden te brekken. It is de grutte finale fan de Alvewegetocht.
“Wy gean foar de grutste duorsume staasje ea”, seit Tsjeard Hofstra fan de Alvewegetocht. Om it hjoeddeiske rekôr út 2015 te ferbrekken, moatte der op syn minst 576 tal elektrysk reau yn ien lange staasje meiride hjoed. Oft dat ek slagje sil is noch ûnwis: freed kaam de organisaasje noch 200 tal elektrysk reau tekoart. “It soe spitich wêze as it besykjen ta it rêkor dêrtroch mislearret. Mar úteinlik giet it om bewustwurding: wy wolle sjen litte dat riden sûnder fossile brânje te brûken mooglik is.”
Gjin drip disel of benzine
Dat wie ek it tema fan de Alvewegetocht de ôfrûne twa wike. Elkenien yn Fryslân waard oanmoedige om fossylfrij te reizgjen, dus sûnder in drip disel of benzine. En eltse dei kaam in oare provinsje nei it noarden mei syn skjinne alternativen. De parade einiget sneontemiddei yn Ljouwert. Nei ôfrin fan it besykjen it wrâldrekôr te brekken wurdt de N31 om 18.00 oere hinne wer frijjûn. Omliedings wurde oant dy tiid mei buorden oanjûn.


title: Definityf folle minder weidzjende bisten yn Eastfardersplassen

maintext:
Provinsjale Steaten fan Flevolân hawwe yn grutte mearderheid stimd foar it drastysk ferminderjen fan it tal grutte weidzjende bisten yn de Eastfardersplassen. De kommisje-Van Geel hie advisearre om it tal konikhynders, reaharten en heckfee werom te bringen nei 1100 oan it begjin fan takom winter.
Yn april libben der noch goed 2200 grutte weidzjende bisten yn it gebiet. Sûnder yngripen binne dat oan ’e ein fan it jier in stik mear. Foar al dy bisten is yn ’e winter net genôch te fretten. It gefolch fan it beslút is dat der nei alle gedachten hûnderten harten ôfsketten wurde moatte. De boppetallige konikhynders soene noch fongen wurde kinne en ferhuze. De populaasje heckfee soe bliuwe kinne sa’t dy is.
Under oare de Partij foar de Dieren drige yn ’e gearkomste mei in gong nei de rjochter om foar te kommen dat der weidzjende bisten ôfsketten wurde. Ferantwurdlik deputearre Hofstra (ChristenUnie) siket noch nei oare mooglikheden. De kommisje-Van Geel pleite foar it deasjitten fan de harten, om’t dy hast net byinoar te driuwen en te fangen binne.


title: Waarpraatsje: simmer

maintext:
DE JOUWER – Nei in dei mei mear sinne as ferwachte waard, sjocht it der ek foar de kommende dagen simmersk út.
Yn ‘e nacht fan tongersdei op freed rekket de loft stadichoan berûn. By in swakke noarde- oant noardwestewyn wurdt it tolve graden.
Freed bliuwt Fryslân gefoelich foar bewolking, mar de sinne sil, nei alle gedachten, sa út en troch ek (wat) skine. De wyn komt út it noardwesten en is matich. It wurdt om de tweintich graden hinne.
Nei freed bliuwt it simmer en geandewei it wykein wurdt it (noch wat) waarmer. Delslach wurdt foarearst net ferwachte.
Jan Brinksma


title: Plysje fiert aksje tsjin cao-foarstel

maintext:
Fytsers sûnder ljocht, foutparkearders en wyldpissers hawwe de kommende tiid in lytsere kâns dat se in boete krije. Leden fan de plysjebûnen fiere fan moandei ôf aksje tsjin de cao-foarstellen fan de plysjetop. De bûnen roppe plysjes op om lytsere oertrêdings mei in warskôging ôf te dwaan.
Neffens de bûnen wurde plysjes “útknypt as sitroenen”. Hja fine dat der te folle wurk dien wurde moat mei te min minsken. In oare klacht is it foarstel dat plysjeminsken aanst gjin njoggen-oerstsjinsten mear draaie meie, wêrtroch’t se fiif kear yn ’e wike wurkje moatte ynstee fan fjouwer. En de top wol 55-plussers net mear automatysk frijstelle fan nachtsjinsten.
‘3,5 persint mear lean’
Dêrneist fine de bûnen it in min idee fan minister Grapperhaus om “it plak fan tewurkstelling grutter te meitsjen”. Dat komt derop del dat in plysje op elts buro pleatst wurde kin dat yn in oere riden fan syn of har wenplak ôf leit. Fierder giet it ek gewoan om jild: de bûnen easkje 3,5 percent mear lean en in hegere kilometerfergoeding.
Boargers dy’t in oertrêding begean, kinne der net samar fan útgean dat se gjin bon krije. It bliuwt in gok, want net alle plysjes dogge mei oan de aksje. Dêrneist fine de fakbûnen dat der dochs noch in bekeuring útdield wurde moat as ien mei opsetsin misbrûk makket fan it kûlansebelied.


title: Presintaasje boekje en app Taal fan it hert

maintext:
Op 17 july presintearret Provinsje Fryslân it boekje en de app Taal fan it hert yn MeM Livingroom of Languages yn de Ljouwerter Prinsetún. Yn it boekje en de app Taal fan it hert komt men mear te witten oer Fryslân, de Friezen en it Frysk. It boekje is nijsgjirrich foar Friezen likegoed as foar net-Friezen. De Provinsje stelt it boekje en de app fergees beskikber yn fjouwer talen: Frysk, Nederlânsk, Dútsk en Ingelsk.
Taal fan it hert
It Frysk spilet in wichtige rol yn ‘e provinsje. It is de memmetaal fan mear as de helte fan alle ynwenners en yn it deistich libben nimt it in belangryk plak yn. It is de taal fan thús, dêr’tst yn lakest of lilk yn bist. De taal dy’t it tichtst by dyn gefoel stiet; it is de taal fan dyn hert.
App
By it boekje ferskynt ek in app. Yn de Taal fan it hert-app is oanfoljend materiaal te finen oer ûnderwerpen yn it boekje. De app befettet ek in GPS-kuierrûte troch Ljouwert. Dy giet by plakken en ikoanen mei in grutte betsjutting foar it Frysk lâns.
Der wurde ek de swietste snoepkes yn de moaiste taal presintearre: de Fryske hertsjes.


title: Alde timpel tanksij ierdskodding fûn ûnder Meksikaanske piramide

maintext:
Archeologen yn Meksiko hawwe in timpel ûntdutsen ûnder in Azteken-piramide. It âldere gebou waard foar in part bleatlein troch in ierdskodding yn septimber ferline jier.
De Teopanzolco-piramide stiet yn de stêd Cuernavaca, besuden Mesiko-stêd, en waard boud tusken 1200 en 1521. By de ierdbeving op 19 septimber fersakken parten fan it bouwurk. By restauraasjewurksumheden waard de âldere timpel ûntdutsen, dy’t nei alle gedachten boud is tusken 1150 en 1200.


title: Frâns Kuipers: wynmûnen binne net nedich…

maintext:
Kollum
It moat earst op it mâlst ear’t it betteret. Sa’n útspraak heart men wolris as der immen mei in grutte ferbouwing fan syn hûs oan ’e gong is. It tiidlang liket it ien grutte binde, mar as alles klear is, dan sjocht men jins eagen út, hoe moai oft it wurden is. In protte minsken sille dat byld wol weromkenne.
Sa liket it ek te gean mei de upgrading fan ús prachtige provinsje Fryslân. Hast oeral wiene wegebouwers oan ’e gong mei it oanlizzen fan nije útwrydske wegen. Noch altyd binne se oan ’e gong mei it ferbetterjen fan besteande wegen. Grutte giele buorden jouwe oanwizingen, wêr’t men tydlik lâns moat. It jout efkes in bytsje oerlêst, mar as it ienris dien is, hawwe wy der allinne mar profyt fan. It moat earst op it mâlst ear’t it betteret.
Sa is Fryslân no bygelyks klear om grutte oantallen hiel grutte wynmûnen te bouwen. 89 almachtich hege wynmûnen komme yn de Iselmar by Breesân en yn it sicht fan Makkum. It útsicht feroaret foar altyd. De iene fynt it prachtich, de oare fynt it ferskriklik. De iene fynt dat wy alles dwaan moatte om skjinne enerzjy te winnen en pakt sûnder erch it fleantúch nei Kanada; de oare fynt dat de moaie natuer, de rêst en de prachtige fiersichten, dêr’t Fryslân sa bekend om is en dêr’t Fryske dichters lyrysk oer skriuwe, nei gychem holpen wurdt. Dat jildt benammen foar de Kop fan de Ofslútdyk, by Hou en Hiddum. De geskiktste lokaasje foar wynmûnen, neffens de ynvestearders en bouwers. Dêr komme joekels fan wynmûnen te stean mei in fermogen fan 42 megawatt. Ein 2020 moat dat wynpark klear wêze.
Fryslân is bûn oan de doelstellingen fan it Ryk en dat is it leverjen fan 530,5 megawatt skjinne enerzjy. Dat kin realisearre wurde troch wynmûnen en troch it hjir en dêr pleatsen fan grutte oantallen sinnepanielen. Guon gemeenten fjochtsje dêr al om. Earme VVD-deputearre Klaas Kielstra. Dy sit mei hannen en fuotten fêst oan it belied fan it Ryk. Sa kinne de troch it folk – troch ús dus – keazen steateleden net folle oars dwaan as in bytsje hinne en wer skowe mei de tiphichte fan de mûnen. Se hawwe/hiene waarme kontakten mei de mienskip, krije oeral de skuld fan, mar se sitte ek fêst oan it Ryksbelied. Dat it lânskip slim oantaast wurdt, fynt in elk hiel spitich, mar it is net oars.
As suertsje by de boadskippen wurde de troffen doarpen en ynwenners paaid mei in bytsje mear profyt fan de opbringsten fan de wynmûnen. Jild makket in protte goed, sa liket it. Jild stjoert alles, dat is bekend. Moat it earst op syn mâlst ear’t it betteret? De stoarm giet wol wer lizzen.
Mar, kin it dan wier net oars? Binne wynmûnen echt wol nedich om nije skjinne enerzjy te winnen? Ut – myn eigen, net wittenskiplik – ûndersyk docht bliken dat troch it oanlizzen fan sinne-asfaltwegen binnen tweintich oant tritich jier wynmûnen net nedich binne. Wit presidint Trump soks? Stapt er mei dêrom út it Klimaatakkoart fan Parys?
Ik freegje my ôf oft ús ministers, ús regearing, ús provinsjebestjoerders, ús steateleden soks no wol of net witte. As dy hielendal gjin weet ha fan de mooglikheden fan skjinne enerzjy troch sinne-asfaltwegen, dan kinne se net oars hannelje as se no dogge. Men kin dat dom fine, mar dan is it net oars. In bekende útspraak fan doetiidsk CDA-premier Balkenende is: “Met de kennis van nu hadden we het toen anders moeten aanpakken!”
Mar witte politisy, ministers, amtners, deputearren, steateleden soks wol, dan kieze se bewust foar it (tydlik) delsetten fan wynmûnen. Dan kieze se bewust foar de ekonomyske foardielen lykas nije en mear wurkgelegenheid (foar bûtenlânske wurknimmers?). As se it wol witte, dan geane se dus bewust út fan it prinsipe: it moat earst op it mâlst ear’t it betteret! Dan kieze se bewust foar ekonomyske winst en foardielen, te’n koste fan it lânskip en sûnens fan ynwenners.
Earst tweintich à tritich jier grou jild fertsjinje litte troch ynvestearders en dêrnei de wynmûnen wer slope. Dat leveret dan op ’e nij wurkgelegenheid op. Ekonomy is foarútsjen en foarúttinke en der hjoed-de-dei al op antisipearje. Mar, ik bin bang dat de measte politisy hielendal neat ôfwitte fan de enerzjymooglikheden fan sinne-asfaltwegen. Oars hiene wy dêr yn kranten, yn It Nijs, foar Omrop Fryslân of NPO grif wolris wat oer heard of lêzen. (Dat jildt net foar Noard-Hollân. Deputearre Elizabeth Post is drok dwaande mei it eksperimintearjen mei sinne-asfalt).
Nee, ik tink dat politisy der neat fan ôf net witte. De measte politisy sille skodholje as se lêze oer sinne-asfaltwegen; sy sille de kranten en It Nijs oan ’e kant lizze en – se kinne net oars – gewoan trochgean mei it bouwe litten fan wynmûnen.


title: STYPE foar bern yn Tadzjikistan

maintext:
Woansdei 15 augustus fleane Abe Timmermans (Noardwâlde), Age Jelle Cnossen (Tsjom), Anna-Rixt Meekma (Assen), Geartsje Pols (Ljouwert), Jaap Visser (Ljouwert), Marten Hingst (Trafaria, Portugal) en Wieke Jelsma (Rien) foar fyftjin dagen nei it Aziatyske Tadzjikistan. Dêr sil it entûsjaste sântal yn in ynternaat foar handikapte en weesbern in nije waskromte ôfbouwe. Foar dy misje is finansjele stipe nedich.
It ynternaat
Yn de simmer fan 2007 gie de earste groepsreis nei it ynternaat yn it lytse doarp Hissor. In slim útlibbe ynternaat mei smoarge en bange bern waard oantroffen, mar fol goede moed wist de groep in nij sanitêrgebou te bouwen en de keuken te fernijen. De bern waarden ek net fergetten! Alle dagen waarden ferskate aktiviteiten mei de bern dien. Sy kamen súntsjesoan út harren skulp, se toutsjedûnsen op ien foet, fuotballen mei krukken en koene wer laitsje!
Nettsjinsteande de earmoede, waarden ek de mooglikheden yn it ynternaat besjoen. En dêrom bleau it net by ien groepsreis. Fan 2010 oan en mei 2015 hawwe der alle jierren sokke reizen west. Yn dy jierren binne bygelyks de bêden opknapt, in waskhok fernijd, nije kezinen oanbrocht en de sliep- en klasselokalen oanpakt. De korrupte baas en syn famylje waarden ûntslein en in direktrise kaam oan it roer te stean. Stichting Stype soarge ferskillende kearen yn de wike foar in streksum miel yn it ynternaat en stapke foar stapke naam de oerheid de ôfrûne tiid de renovaasje oer.
Reis 2018
De omstannichheden yn it ynternaat binne de ôfrûne jierren safolle better wurden dat it ynternaat, neffens de standerts dy’t yn Tadzjikistan jilde, op in akseptabel nivo kommen is. Dochs wol de lieding fan it ynternaat de help fan de stichting noch ienris ynroppe. De oerheid is fan betinken no wol genôch dien te hawwen, mar de hjoeddeistige waskromte is feitlik noch altyd in ruïne. Opbetterje hat gjin doel, der moat nij boud wurde. De helpers fan dit jier sille in nije waskromte foar klean en bêdeguod bouwe, of better sein: ôfbouwe. De fundearring, it kasko en de ynstallaasje fan wetter en elektrysk sille yn de kommende moannen troch Tadzjykske bedriuwen oanlein wurde, de groep fan Stichting Stype sil de ôfbou dwaan: betegelje, skilderwurk en ynrjochting.
Finansjele stipe
It is de lêste kear dat der in groep nei Tadzjikistan ôfreizget. It is moai dat de oerheid it oernommen hat! Stichting Stype freget no om finansjele help om de lêste reis mooglik te meitsjen. Dêr kinne de ynternaatbern, mar ek de dielnimmers, tige bliid mei makke wurde. Mear ynformaasje kin jûn wurde troch Stichting Stype: info@stichtingstype.nl of fia www.stichtingstype.nl.
Jild jaan kin fia bankrekkennûmer NL62 RABO 0198 2970 09 o.n.f. Stichting Stype.


title: Frysk belied in poppesûger?

maintext:
It is moade dat gemeenten in nota Frysk belied útbringe. De triennen springe jin omtrint yn de eagen om te lêzen hoe goed oft se it foar hawwe mei it Frysk en de Fryske kultuer. Mar as men nei de praktyk sjocht kin men allinnich mar skrieme, want dan bliuwt der net folle oer fan alle moaie beliedsfoarnimmens. Dêr binne de plaknambuorden in goed foarbyld fan.
Yn de LC fan 22 juny kinne we lêze hoe twaslachtich oft Ljouwert dêrmei omgiet. Earst wurdt besletten dat yn de doarpen fan de anneksearre gemeenten Boarnsterhim, Ljouwerteradiel en Littenseradiel, dy’t earder Frysktalige gemeentenammen hiene, de Fryske namme Ljouwert as ûnderskrift op de buorden komt te stean, letter wurdt dat like gau werroppen. Dat is, sa’t Cor Jousma terjochte skriuwt, yn striid mei it Europeeske Lykberjochtigingsprinsipe, dat ynhâldt dat it gebrûksnivo fan in minderheidstaal nei anneksaasje net efterút gean mei.
In oar foarbyld is de fúzjegemeemte Waadhoeke. Op de plakmammebuorden fan guon doarpen fan de eardere gemeente Menameradiel stiet soms de Hollânske namme boppe-oan, soms de Fryske. Yn Berltsum is ’t sa slim dat op it iene boerd Berltsum boppe-oan stiet, op it oare Berlikum. Yn Menaam stiet boppe-oan Menaldum, dêrûnder Menaam. Dat wylst de gemeenteried fan Menameradiel earder al keazen hat foar ientalich Fryske plaknammen.
No sil guon wol sizze, binne der gjin wichtiger ûnderwerpen as plaknammebuorden? Wis wol, mar plaknammen hawwe in wichtige symboalfunksje, se toane oan wat de status fan in minderheidstaal is. Ik bin bang dat allinnich nammen dy’t boppe-oan stean yn it offisjele BGA-register opnommen wurde. De Fryske nammen ha dan gjin inkelde juridyske status en kinne samar wer ferdwine.
It is oan te rieden dat de gemeenterieden yn oerienstimming mei it lykberjochtigingsprinsipe kieze foar ferfrysking fan de doarpsnammen en de plaknammebuorden. Dat de FNP yn Waadhoeke no yn it kolleezje sit, jout goede hoop op ferbettering.
Jehannes Elzinga – Frjentsjer


title: Rêdingsoperaasje úteinset om fuotbaltiim út Taiske grot te heljen

maintext:
Yn Tailân binne dûkers úteinset mei de rêdingsoperaasje om tolve fuotballers en harren trener út in grot te heljen dêr’t se al twa wike yn fêstsitte. It sil op syn minst alve oeren duorje om de earste persoanen derút te heljen. De folsleine operaasje kin trije of fjouwer dagen yn beslach nimme, sa wurdt ferwachte.
It tiim, besteande út achttjin minsken, is der hielendal klear foar om derút te kommen, neffens de lieder fan de rêdingsoperaasje, de gûverneur fan de provinsje dêr’t de grot is. “It is D-Day”, sei er. “It waar is goed. De wetterstân is geunstich. De dûkers binne der klear foar. De jonges binne fysyk en mentaal by steat om derút te kommen.” De autoriteiten makken yn ’e nacht fan sneon op snein om 05.30 oere Nederlânske tiid bekend dat de operaasje begûn wie.
Om likernôch 05.00 oere giene de earste dûkers op wei nei de jonges. Oan de operaasje yn de Tham Luang-grot dogge trettjin bûtenlânske en fiif Taiske marinedûkers mei. Der is de ôfrûne dagen in protte wetter út de grot pompt, mar snein en moandei wurdt min waar ferwachte mei mooglik swiere tongerbuien.
De fuotballers fan tusken de alve en sechtjin jier âld en harren 25-jierrige coach moatte fjouwer kilometer yn ’e grot ôflizze om wer bûten te kommen, mar dat is net maklik. Der binne hellings, droege stikken en plakken dêr’t dûkt wurde moat. Hja wurde allegear holpen troch twa dûkers. Freed kaam in dûker mei in protte ûnderfining yn ’e grot om it libben.
De tolve jonges en harren trener sitte sûnt 23 juny fêst, doe’t se nei in oefenwedstriid de grot ferkenden. Hja waarden troch stiigjend wetter oerfallen en de grot rûn foar in part ûnder. De ôfrûne dagen groeide it besef dat de operaasje fluch úteinsette moast, om’t it troch de driigjende moesonrein aanst noch dreger wurdt om de jonges derút te heljen.


title: Ynternasjonaal Topturnjen yn Thialf

maintext:
Thialf stiet yn july foar it earst yn it teken fan topturnjen. Yn oanrin nei it Europeesk Kampioenskip yn Glasgow, is de iishockeyhal fan Thialf omfoarme ta in turnarena. Net allinnich Nederlânske masters as Epke Zonderland en Sanne Wevers, mar ek topturners út ûnder mear Japan, Grut-Brittannië en België dogge mei oan ynterlânwedstriden dy’t op 7, 8 en 14 july binne yn Thialf.
Fan ynternasjonaal topreedriden nei ynternasjonaal topturnjen, it is allegear op dé topsportlokaasjie fan Thialf. DG – The Thialf Summer Challenge is in inisjatyf fan Topsport Noard yn gearwurking mei de KNGU (Dutch Gymnastics). Mei-inoar organisearje se yn Thialf ferskate trainingen en wedstriden en dêrby de ynterlânske ek. Bekende nammen as Nina Derwael, medaljewinneres fan it EK en WK yn 2017, dogge dêroan mei.
Neffens Gerben Wiersma, de Nederlânske bûnscoach fan Turnen Dames, is de turnmoanne yn Thialf dé ultime tarieding op it EK yn Glasgow. “It is de earste kear yn Nederlân dat de turn(st)ers de mooglikheid hawwe om foar in langer skoft gebrûk te meitsjen fan in poadium, yn kombinaasje mei tastellen yn de foarm dy’t se op it EK oantreffe.” Dêrneist kin der ek gebrûk makke wurde fan fasiliteiten as de atletelounge en fitnessromte fan Thialf. De ynterlânwedstriden yn Thialf wurde neffens Wiersma ek spektaculêr fanwegen de dielnimmende lannen. “Alle dielnimmers hearre by de top 8 fan lannen dy’t kâns meitsje op medaljes op de Olympyske Spullen, dy’t oer twa jier yn Japan holden wurde.”
Thialf direkteur Marc Winters is ek tige entûsjast oer de ferbreding fan it topsportkarakter yn Thialf.
“De turnmoanne is goed foar de profilearring fan Thialf as ynternasjonaal topsportlokaasje. En we litte sjen dat we folle mear mei de iishockeyhal kinne as allinnich mar iishockeye’. Willem Veldman, direkteur Topsport Noard, is it dêrmei iens: “De iishockeyhal fan Thialf is in ideale lokaasje foar topturneveneminten troch de omfang, sawol foar it poadium en de tastellen as foar it publyk.”


title: Gemeente Súdwest-Fryslân set yn op Social Return

maintext:
De gemeente Súdwest-Fryslân hat tusken febrewaris 2017 en febrewaris 2018 fjirtich persoanen in wurkûnderfiningsplak en 24 learlingen in staazjeplak oanbean fia Social Return. Sechtjin minsken hawwe nei oanlieding dêrfan in baan krigen. Wethâlder Stella van Gent: “It is wichtich dat wy fierder ynsette op Social Return. It jout in grut tal minsken in grutte kâns op trochûntwikkeling en wurk yn ús gemeente.”
Underfining opdwaan
Dêrneist binne der wurksikers út de Partisipaasjewet, de WW en de IOAW wei, persoanen dy’t ynskreaun stiene by in útstjoerburo en minsken dy’t yn oanrekking west ha mei reklassearring, ynset foar Social Return. In lytser part fan neamde groepen hat in ferfolchoplieding oppakt om it karriêreperspektyf foar letter te ferbetterjen.
Gearwurking Empatec
Fia projekten by Empatec wurde inkelde tsientallen minsken ynset foar ûnder oare grienfoarsjenning, brêgebetsjinning, himmelwurksumheden, parkear- en fytsefasiliteiten en ferskate ûnderhâldswurksumheden.
Social Return is in oanpak om mear wurkgelegenheid te kreëarjen foar minsken mei in ôfstân ta de arbeidsmerk. De gemeente Súdwest-Fryslân hechtet dêr grutte wearde oan en wol him dêr ek yn ’e takomst foar ynsette, sadat sokke minsken relevante wurkûnderfining opdogge en dêr harren kânsen op regulier wurk mei fergrutsje.


title: Nij keunstwurk N381 by Appelskea

maintext:
By de Oude Willem yn Appelskea komt in keunstwurk fan keunstner Frank Havermans. It moat de werkenberens en de útgongspunten fan de N381 fersterkje. De tafoeging fan keunst yn dy iepenbiere romte is ek in winsk fan de minsken út de omkriten.
It sketsûntwerp fan Frank Havermans bringt it graven fan sleatten mei in talúdbak, swart-wyt streke grinspealtsjes en natuer byinoar. Yn septimber wurdt úteinset mei de bou, takomme maitiid is it klear.
Gebietsûntwikkeling
Op ferskate plakken om de N381 hinne is oandacht oan keunst jûn. It wurk fan Havermans moat in bydrage leverje oan it belibjen fan it gebiet by de N381 lâns. By it ynpassen fan de dyk is in ferbining makke tusken it autonome karakter fan de dyk en de lânskiplike kwaliteiten, dy’t de identiteit fan it gebiet karakterisearje. It lânskip en de skiednis binne werkenberder makke, fan de dyk ôf likegoed as út de omkriten wei. Dat komt de oriïntaasje te’n goede.
De kosten foar it keunstwurk bedrage maksimaal € 100.000,- oan boukosten. De dekking komt út it projektbudzjet N381. Provinsje Fryslân stimulearret de realisaasje en yntegraasje fan keunst by de útfiering fan har projekten.
Projekt N381
De N381 tusken Drachten en de Drintske grins is omboud ta in dyk mei krusingen fan ûngelikense hichte. Doelstelling is it realisearjen fan in feilige dyk en in bettere berikberens fan de regio. Der is in soad oandacht bestege oan de natuer en it nij ynrjochtsjen fan doarpskearnen om de omkriten mei in ‘plus’ efter te litten. Yn ‘e hjerst fan 2018 set it wurk foar de ferdûbeling fan de N381 tusken Donkerbroek en Easterwâlde útein. Dat moat healwei 2020 klear wêze.


title: Tsjerken tydlik poadium foar byldzjende keunst

maintext:
Fan 7 july o/m 8 septimber 2018 is der in nije edysje fan Kunst in Kerken: it jierliks weromkommende inisjatyf dêr’t tsjerken by (wer)brûkt wurde as poadium foar byldzjende keunst. Diskear binne der trije ferskillende fyts-, rin- en rydrûtes gearstald by tsjerken yn Noard- en Súdwest-Fryslân lâns, dêr’t men eigentiidsk wurk sjen kin fan ferskate Fryske keunstners.
Yn Noard-Fryslân is in noardlike rûte by Berltsum, Wier, Minnertsgea, Pitersbierrum, Doanjum, Rie, Dronryp en Menaam del, dêr’t men yn ’e kunde komme kin mei it resinte wurk fan Klaas Werumeus Buning, Hendrik Elings, Linus Harms, Truus Huijbregts, Reinder Homan, Paulien Ploeger, Catrinus Spinder en Wim van der Veer.
De westlike rûte giet fia Deinum, Blessum, Leons, Baard, Winsum, Mantgum, Boksum en Easterlittens. Yn ’e tsjerken dy’t men op ’e rûte tsjinkomt, binne de monumintale wurken fan Giovanni Dalessi te sjen. Yn ’e gemeente De Fryske Marren is in rûte útstippele by trije tsjerken yn Balk en de tsjerken fan Harich en Wikel del. Dêr is wurk te besjen fan de Fryske byldzjende keunstners Gosse Koopmans, Gerrit Terpstra, Gert Jan Slotboom, Birgit Speulman en Marcel Prins.
Rûtekaarten
Mear ynformaasje en rûtekaarten binne online te finen op de webside fan Keunstwurk en as boekje by de dielnimmende tsjerken.
De keunstrûtes binne ta stân kaam op inisjatyf fan Keunstwurk yn gearwurking mei kulturele inisjatyfnimmers fan de dielnimmende tsjerken, stifting Keunst yn Tsjerken, stifting Nieuwe Kunst in Oude Kerken, Keunstkring Gaasterlân, pleatslike tsjerke mienskippen en in protte frijwilligers.


title: Waarpraatsje: simmerwykein

maintext:
DE JOUWER – It simmerske waar hâldt foarearst noch oan. De kommende dagen wurdt it sels noch wat waarmer. Yn ‘e rin fan takomme wike nimt de kâns op delslach fan betsjutting stadichoan ta.
Yn ‘e nacht fan freed op sneon is it helder en kin der op guon plakken wat damp ûntstean. Ek (wat) bewolking is net hielendal útsletten. By in swakke noardewyn wurdt it om de tsien graden hinne.
Sneon wikselje bewolking en sinne inoar ôf. Der stiet in swakke oant matige noardewyn en it wurdt tusken de tweintich en trijentweintich graden.
Snein feroaret der net folle oan it waar. It bliuwt drûch en it wurdt mei temperatueren tusken de tweintich en fiifentweintich graden noch wat waarmer.
Nei it wykein bliuwt it waarm. Moandei en tiisdei leit de temperatuer tusken de tweintich en seisentweintich graden. Fan woansdei ôf wurdt it wat koeler en stadichoan minder fêst waar.
Jan Brinksma


title: Eric Hoekstra: út ‘Roman fan in hielmaster’ (24)

maintext:
Kies de smelle dyk, bou it goede hûs
Do twivelest noch? Betink al: kinst net tagelyk twa bazen te freon hâlde. Of do kiest foar it iene en dan dochst dyn bêst om in goed minske te wêzen, of do kiest foar it oare.
Der is in smelle wei nei in krappe poarte. Dêr is frede, dêr is deugd en dêr is leafde. En der is in brede wei nei in wide poarte. Dêr wurde pearels foar de bargen smiten en dêr fertraapje hûnen it hillige. Tink derom dat dyn pearels net fertrape wurde. Lit dy net meifiere op ’e stream fan ’e wrâld dy’t brûst en siedt.
Wêrom roppe jim al ‘Ja, ja’ tsjin my mar dogge jim net wat ik sis? Wa’t docht wat ik sis, liket op ien dy’t by it bouwen fan syn hûs in djip gat dolt en in stevich fûnemint leit. Dan komt der in oerstreaming, mar it wetter kin it hûs net oan ’e kant reagje. Mar wa’t net docht wat ik sis, liket op ien dy’t sûnder fûnemint bout. It wetter reaget it hûs oan ’e kant, de muorren falle om en der bliuwt in púnfal oer.
Pas op foar wat populêr of yn ’e moade is. De beam wurdt op syn fruchten beoardiele. In goed minske set út ’e skat fan syn hert it goede op ’e wrâld en in ferkeard minske it ferkearde. En dêr’t it hert fol fan is, dêr rint de mûle fan oer.
De lampe fan ’e lea is it each. As it each suver is, sil de lea ferljochte wêze. Mar as dyn each net suver is, sil dyn lea fertsjustere wêze en yn ’e macht fan ferslaving, foaroardiel en brek oan selskennisse.
Asto God niet kenne wolst en syn wil net dwaan wolst, dan kin syn ljocht dy net berikke en dan silst gûle en toskeknarse yn ’e bûtenste tsjusterens fan dyn geast. It wurd fan God is in lampe foar dyn foet en in ljocht op dyn paad.
De foargeande ôfleveringen binne fan 3 febrewaris 2018 ôf hieltyd op sneon op It Nijs publisearre.
Mear ynformaasje oer Roman fan in hielmaster is te finen op https://www.elikser.nl/roman-fan-in-hielmaster-roman-van-een-geneesheer.htm.


title: Dûkers en dokters yn Tailân op ’en paad foar nije rêdingsoperaasje

maintext:
Yn Tailân binne dûkers en dokters wer de grot yngien. Byinoar is it in tiim fan 24 leden. Hja hoopje moandei fjouwer oant seis jonges nei bûten ta te krijen. Snein waarden de earste fjouwer jonges rêden; hja lizze yn it sikehûs.
De dûkers dy’t snein aktyf wiene, wurde no ek wer ynset. Dat bart neffens de minister fan Bûtenlânske Saken om’t sy ûnderwilens witte wat de omstannichheden yn ’e grot binne en hoe’t se de jonges it bêste nei bûten ta begeliede kinne. Snein waard de operaasje staakt om de dûkers rêst te jaan en de dûkflessen by de rûte lâns te ferfangen. Noch acht jonge fuotballers en harren trener sitte fêst yn de grot. Hja wurde aanst elk wer troch twa dûkers begelaat.
De fjouwer al rêden jonges ûndergean earst noch medyske kontrôles yn it sikehûs foar’t se nei harren famylje werom kinne. De jonges meitsje it nei omstannichheden goed. Yn ’e nacht fan snein op moandei hat it hurd reind yn it gebiet, mar ûnderwilens is it droech. It rêdingstiim hat sa’n seis oeren nedich om de jonges en harren trener te berikken. Nei alle gedachten sil it let wurde foar’t de jonges rêden binne, mooglik nachtwurk.
It fuotbaltiim en de coach sitte al mear as twa wike fêst. Hja waarden ferrast doe’t de grot troch swiere reinfal foar in part ûnder wetter rûn.


title: Bywurke: alle jonges en harren trener binne út de grot

maintext:
Rêdingswurkers yn Tailân binne úteinset mei harren tredde misje om de oare fjouwer jonges en harren coach te rêden út de Tham Luang-grot yn Noard-Tailân. Ut de grot binne, ferdield oer twa dagen, ûnderwilens acht jonges rêden. De rêdingswurkers wolle de persoanen dy’t oerbleaun binne tiisdei tagelyk nei bûten ta bringe.
By de rêdingsaksje fan tiisdei wurde njoggentjin dûkers ynset. Net allinnich de oerbleaune jonges en de trener wurde út de grot helle. In dokter en trije leden fan de Taiske elite-ienheid fan it leger komme ek nei bûten ta, sa is it plan. Hja binne sûnt it begjin fan de rêdingsaksje by de jonges yn ’e grot.
Gjin koarts
Mei de jonges dy’t al út de grot binne giet it nei omstannichheden goed. Hja hawwe gjin koarts en ek gjin problemen mei it sicht, nei it ferbliuw fan twa wike yn de tsjustere grot. It fuotbaltiim kaam mear as twa wike lyn fêst te sitten doe’t de grot troch swiere reinfal ûnderstrûpte. By de rêdingsaksje kaam freed in dûker om it libben.
Meditaasje
De trener fan it fuotbaltiim wie earder mûnts. Hy learde de tolve jonges yn ’e grot te meditearjen om sa soerstof en enerzjy te sparjen.
Bywurke 14.15 oere: Alle minsken binne ûnderwilens út de grot helle. De jonges en harren trener wurde de kommende dagen yn it sikehûs ûndersocht. Mooglik ha se ynfeksjes oprûn.


title: Waadhoekster pubers leare oer omsweefsmoargens

maintext:
Hjoed, tiisdei 10 july, hâlde 150 twaddejiers learlingen fan de skoallen Ulbe van Houten, Comenius en De Foorakker yn en om Sint-Anne in himmelaksje. Foarôfgeand oan it opromjen krije se gastlessen fan bedriuwen en organisaasjes út Sint- Anne. By de plysje wurde se dêrfoar opsletten, wêrnei’t se – krekt as by in soarte fan escaperoom – de koade oer omsweefsmoargens kreakje moatte.
De besite oan de bedriuwen en de gastlessen meitsje de learlingen bewust fan it effekt fan omsweefsmoargens en it belang fan in skjinne en leefbere iepenbiere romte. Sa moatte se út in gefoel fan dielde ferantwurdlikheid komme ta belutsenheid en aktyf boargerskip. It is in mienskiplik projekt fan Gemeente Waadhoeke, IVN en de trije skoallen en it makket diel út fan de projektwike ‘LF2018/lear dyn eigen omjouwing kennen en wês dêr sunich op’.
Bedriuwsbesiten
Trije groepen learlingen bringe yn sirkwyfoarm in besite oan boer Kolkman, Omrin en it plysjeburo. Op it plysjeburo wurde se yn de sel opsletten. Dêr moatte se in koade kreakje oer omsweefsmoargens, foar’t se der wer út meie. Dêrnei fertelt boer Kolkman op syn bedriuw wat der mei in ko bart as dy in blikje yn ‘e mage kriget. Trije oare groepen learlingen geane nei it bedriuw fan Smeding Groenten en Fruit, Wonen Noordwest Friesland en Wetterskip Fryslân. Wonen Noordwest Friesland jout oan wêrom’t it sa wichtich is om de tún op te romjen.


title: Taiske jonges tongersdei út it sikehûs

maintext:
De tolve Taiske jonges en harren trener dy’t goed twa wike yn in grot opsletten sieten, meie tongersdei it sikehûs ferlitte. Dat hat de Taiske minister fan Folkssûnens bekendmakke. “Wy moatte de bern en harren famyljeleden tariede op it omtinken dat se krije sille as se nei bûten ta komme.”
De jonges en harren begelieder waarden oan it begjin fan ’e wike yn trije dagen tiid troch njoggentjin dûkers út de grot helle. Dêrnei giene se mei faasje nei it sikehûs yn de stêd Chiang Rai. De Taiske autoriteiten hiene noed dat de jonges yn oanrekking kaam wiene mei gefaarlike skimmels, mar harren lichaamlike sûnens bliek, op in pear ynfeksjes nei, nei omstannichheden goed te wêzen.
De jonges sieten fan 23 juny ôf finzen yn in grottestelsel yn it noarden fan Tailân, doe’t se in kuiertocht makken by in ekskurzje. Troch de slimme rein rekke de útgong blokkearre en moasten se hieltyd djipper de grot yn. Lang om let sette op snein 8 july de rêdingsoperaasje útein. Dêr kaam in dûker by om it libben.


title: Wa kin skiede fan in freon

maintext:
Krekt útkommen by it AFUK: Gedichten en wurden fan treast, te brûken foar roukaarten, advertinsjes en as treast foar neibesteanden, sammele troch Gerda van der Wijk.
Ik mis dy wêr’t ik hinnegean
of wêr’t ik hinnekear
de iere moarn, de dagen rûn
en jûntiids namstemear!
Bin ik allinne, triennen rinne
itsij treurich, itsij blij,
ik mis dy, o ik mis dy sa,
ik mis dy njonken my!
Guido Gezelle
Boekgegevens: Wa kin skiede fan in freon – Gedichten sammele troch Gerda van der Wijk
ISBN: 9789492176639
Ferkeappriis: € 9,95
Utfiering: ynbûn
Siden: 82


title: Harsenstifting siket kollektanten

maintext:
It ôfrûne jier hat de Hersenstichting wer in flinke stimulâns jaan kinnen oan ferskate nije projekten. Tink oan ûndersyk nei de sykte fan Parkinson, migrêne, klusterpineholle, epilepsy en schizofreny. Mar de stifting docht noch safolle mear, der rinne no noch ûndersiken nei bygelyks deminsje, beroerte en depresje. Tanksij alle minsken dy’t de stifting finansjeel stypje mei donaasjes, skinkings, jeften út eigen aksjes en kollektanten kin it moaie en wichtige wurk fuortset wurde.
Rinne, prate, tinke, it liket sa fanselssprekkend. Oant it net mear fanselssprekkend is. Dan brekt ynienen in oar haadstik yn jins libben oan. Mar leafst ien op de fjouwer minsken hat in harsenoandwaning, lykas Parkinson, deminsje en depresje. It set jins libben op ’e kop. Oerprikeling, problemen mei it ûnthâld, (ekstreme) wurgens, of je kenne je dierbere net mear werom troch in feroaring yn syn of har hâlden en dragen. It kinne allegear bliuwende gefolgen wêze nei bygelyks in beroerte, ûngelok of soerstofgebrek by in hertstilstân of soms sels nei in harsenskodding.
Dat wurdt ek wol net-oanberne harsenletsel (NAH) neamd. Gearkomsten, itentsjes, jierdeis… It binne regelrjochte útdagings foar minsken mei harsenletsel. Gaos yn ’e holle troch alle prikels. Wurkje? Dat is net mear fanselssprekkend… en lis jins kollega’s mar ris út wat der yn ’e holle bart. Faak kostet alles mear enerzjy as earder. “Mei de holle yn in rolstoel”, lykas in ûnderfiningsdeskudige it moai ferwurde. Allinnich is der net ien op ’e dyk dy’t jins ûnsichtbere rolstoel sjocht.
Mear ûndersyk is nedich. Allinnich dêrmei komme oplossings tichterby. It is de iennige wei om mear minsken mei in harsenoandwaning te behanneljen en úteinlik genêze te kinnen. Dêrom docht de Harsenstifting ek in berop op jo: help de stifting by de jierlikse kollekte en kollektearje yn febrewaris in oerke yn jo eigen buert.
De regiofertsjintwurdigers fan de Harsenstifting hawwe no efkes simmerfakânsje, mar dêrnei stean sy mei frisse moed wer klear om de kollekte yn febrewaris 2019 wer ta in súkses te meitsjen. Jo kinne harren helpe troch jo oan te melden as kollektant of kollekte-organisator. Dat kin hiel ienfâldich fia de webside fan de Harsenstifting of stjoer in mail mei jo namme en adresgegevens nei collecte@hersenstichting.nl. Yn kantoaroeren kinne jo ek skilje mei 070 – 3604816.
www.hersenstichting.nl


title: Waarpraatsje: simmer komt werom

maintext:
DE JOUWER – Nei twa dagen mei wat koeler waar en sels in bytsje reinwetter, komt de simmer fan woansdei ôf wer werom.
Yn ‘e nacht fan tiisdei op woansdei is it helder. By in swakke oant matige noardewyn wurdt it tsien graden.
Woansdei wikselje sinne en bewolking inoar ôf. De matige wyn komt út it noarden oant noardwesten. It wurdt om de tweintich graden hinne.
Nei woansdei bliuwt it drûch en simmersk.
Jan Brinksma


title: Aant Mulder: simmerkollum

maintext:
Kollum
Dit wurdt in wat oare kollum. Dêrom neam ik it mar in simmerkollum. Dochs past it ferhaal likegoed yn de rige ‘Gewoan Frysk’. Harkje mar, lês mar. Ik wol it ha oer de âldste pakesizzer. Dy is tsien jier en sit yn groep 7 fan basisskoalle De Archipel yn Almere. Dêr wennet er en dat betsjut dat er yn in net-Frysktalige omjouwing grut wurdt. De mem en de pake dogge wol alle war om him en de beide oare pakesizzers wat ‘Frysk minded’ te meitsjen. Dat slagget aardich! Likegoed hat er mear belangstelling foar bisten as foar Frysk.
Hy koe noch net iens rinne, doe’t er al plat op it liif op strjitte lei om mieren, eamelers sei pake, te bestudearjen. Dêr bleau it net by. Stienkrobben, spinnen en ingeltsjes yn syn en yn pake syn taal folgen. Sa ûntstie in twatalige bistewrâld om him hinne. Alle jierren waard dy bistewrâld grutter. Underweis fan Almere nei Balk en werom hiene we it oer hynders, kij en skiep, oer einen, jerken, hjerringsliners, oer markols en oare bisten. Beammen, planten en blommen diene fansels ek mei.
Likegoed hat benammen de bistewrâld syn omtinken. As er by ús útfanhûs is, wol er altyd mei in skepnet nei it wetter ta om wetterbistjes te sykjen. Wy ha sa tegearre hiel wat sleatten bylâns west mei de Wyldemerk as moaiste oarde. Pake en pakesizzer binne tagelyk hiel wat wizer wurden oer bloedsûgers, wetterkrobben en wetterjufferkes, oer salamanders, kikkerts en oare wetterbistjes. Dat er thús op de eigen keamer in akwarium hat, hoecht jin net te fernuverjen. Dat fan de heit yn de wenkeamer fynt er fansels nijsgjirriger as syn eigen. Se hiene katten. Dat fûn er prachtich, mar om allergyen koe dat net mear. No is der in hûn en dat liket goed te gean. Hy hat sa stadichoan ek yn aardich wat bistetunen west. Dêr heart Aquazoo yn Ljouwert by. Dêr komt er faak en folle, faker mei pake en beppe as mei heit en mem. Hy kriget der gjin genôch fan. Alle kearen as er by ús is, hat er it wol oer dy wetterbistetún en freget er oft we der net efkes hinne kinne. Dat dogge we dus gauris.
Om’t se hjoed-de-dei al hieltyd earder witte moatte nei hokker skoalle oft se nei de basisskoalle wolle, wurdt dêr in protte oer praat. Mei de skoalle en oars wol mei heit en mem wurde besiten brocht oan skoallen foar fuortset ûnderwiis. Hy wol wat mei bisten, dat hiene we daliks wol begrepen. Om dêr no al in skoalle en in rjochting by út te sykjen, dat falt neat net ta. Faaks dat soks it oare jier ek noch wol kin. Likegoed, giene de petearen oer bistefersoarging, bistegenêskunde en bistewittenskippen. Ynienen wist er it. Hy sei, dat er wol direkteur fan in bistetún wurde woe. Tagelyk betocht er dat dat wol neat wurde soe, want dêr moatte jo ommers in protte jild foar ha. Alteast, dat tocht er. Heit en mem wisten dat byld aardich te nuansearjen. Dat no wit er in bytsje better hoe’t it sit.
De lêste kear yn Aquazoo ha we geniete fan it momint dat er tsjin twa bistefersoarchsters by de seeliuwen sei, dat er direkteur fan in bistetún wurde woe. Beide fersoarchsters spilen it spul prachtich mei. Se seine dat as hy direkteur fan in bistetún waard, dat sy dan wol graach foar him wurkje woene. In prachtich petearke! Dat wie likegoed it begjin noch mar. Sûnder der amper wat oer te sizzen, skreau er in brief, net in mailtsje mar in echtenien, oan de direkteur fan Aquazoo. Heit en mem mochten de brief krekt noch efkes lêze foar’t er him ferstjoerde. Hy skreau dat er graach witte woe wat in direkteur leare moat, witte moat, dwaan moat en dat frege er oan dy direkteur. De direkteur skreau in brief werom. Dat wie ek in echtenien! Hy waard nûge foar in besite oan Aquazoo. Hy koe wol in kear komme en dan mei de direkteur as in soarte fan assistent-direkteur meirinne. Dan koe er sjen wat it wurk ynhold en tagelyk syn fragen stelle. Hy moast mar skilje foar in ôfspraak. Dat wie net foar dôvemansearen sein. Hy skille daliks. Der waard ôfpraat dat er 4 july, de woansdeitemiddeis út skoalle wei om healwei twaen hinne delkomme soe. Pake hie der wol aardichheid oan. Dy seach tagelyk wol oankommen dat it noch net iens tafalle soe om út Almere wei yn Ljouwert te kommen. Heit en mem wurkje ommers beide. Dat hy bea daliks oan dat er dy middeis mei nocht en wille de sjauffeur fan de assistent-direkteur wêze woe. Sa barde it.
De besite hat west. Dêr kin pake net folle oer fertelle. In sjauffeur docht ommers net mei oan sokke petearen. Dy heart ûnderwilens kofje te drinken of de auto te himmeljen. Dat hat er dien, kofjedrinke dus. Dat de besite in sukses wurden is, waard letter dy middeis wol dúdlik, doe’t we noch efkes tegearre troch de bistetún rûnen en op de weromreis fia ‘restaurant’ Balk nei Almere ta. In boppeslach! Dat sis ik mei in protte wurdearring foar de direkteur fan Aquazoo. Sa’n man hat it drok genôch en dan dochs sa posityf op sa’n brief yngean. Geweldich!
As we tegearre troch de bistetún rinne, binne we werom by it begjin. Wy binne werom yn de twatalige bistewrâld, dy’t mei mieren, eamelers dus, begûn. Wy sjogge beide de buordsjes: ijsberen en iisbearen, zeeleeuwen en seeliuwen, schildpadden en skyldpodden. Dêr stiet ek op ‘Witsto dat?’ It binne mar lytse dingen, mar dochs. Dy buordsjes passe likegoed prachtich by de twatalige plante- en bistewrâld fan ús allebeide.
De foto’s komme út it famylje-argyf fan Aant Mulder.
Aant Mulder fan Balk hold dit praatsje op sneon 7 july yn syn fêste rubryk Taalferoaring op Radio Spannenburch. Dy stjoert sneons fan 15.00-16.00 it programma ‘Gewoan Frysk’ út. Dat wurdt moandeis fan 9.00-10.00 werhelle.


title: Tink derom: tiisdei mooglik glêde diken

maintext:
Minsken dy’t tiisdei oan it ferkear dielnimme, moatte foarsichtich ride. It kin nammentlik tige glêd wurde. Dat hat Rykswettersteat buorkundich makke.
De glêdens komt midden yn ‘e simmer fansels net fan izel. Trochdat it sa lang net reind hat, leit der in tsjokke laach smoargens op ‘e diken. Tiisdei wurdt rein ferwachte. As de smoargens dêryn oplost, ûntstiet in laach slimerige dridze.
Benammen foar twatsjillers lykas fytsen, moters en brommers is de laach gefaarlik, sa docht Rykswettersteat te witten. Hja kinne samar ûnderút gean. Automobilisten moatte der lykwols ek om tinke, hja kinne yn in slip reitsje.
It advys fan Rykswettersteat is om stadich en foarsichtich te riden, de holle goed by it ferkear te hâlden en rom ôfstân te hâlden ta de foargonger.
De glêdens is nei tiisdei nei alle gedachten net oer. It reinwetter dat ferwachte wurdt, is foar it neist ûnfoldwaande om de smoargens fuort te spielen.


title: 25 tûzen berjochten op It Nijs

maintext:
Doe’t Meindert Tjerkstra foar de Ried fan de Fryske Beweging yn augustus 2009 mei It Nijs begûn, wie dat in eksperimint. Nijs fan bûten Fryslân yn it Frysk, dat wie der eins noch net en it wie in gok oft der ferlet fan wêze soe.
Nei Tjerkstra hawwe ferskate oare minsken de publisiteitsstream geande holden. It Nijs is wilens in begryp, mei in fêste stream oan opinystikken en nijs út Fryslân, de Benelúks en de rest fan ’e wrâld, skreaun troch in aktyf en hieltyd wikseljend netwurk fan minsken.
It webstee hat in groep trouwe besikers, dy’t fia de reaksjemooglikheid har ynstimming of ôfkarring blike litte of suggestjes jouwe. Websteeën lykas Liwwadders en Ensafh nimme gauris stikken fan It Nijs oer of ferwize dernei.
Nei ferwachting yn ’e rin fan nije wike sil It Nijs oer de grins fan 25 tûzen berjochten hinnegean. Op Facebook hat It Nijs twa siden: ien mei fjouwertûzen freonen en ien mei 1400. Op Twitter folgje mear as trijetûzen minsken It Nijs. Takom jier fiert it webstee syn tsiende jierdei. It Nijs is net mear fuort te tinken út it Frysktalige part fan it ynternet. It eksperimint fan 2009 liket slagge te wêzen.
Sa seach It Nijs der yn 2011 út:


title: Earste Wrâldkampioenskip Frysk Damjen giet definityf troch

maintext:
It bestjoer fan de Stichting WFD hat besletten dat it Earste Wrâldkampioenskip Frysk Damjen definityf trochgean kin yn it ramt fan LF2018. It kampioenskip sil holden wurde yn it Ljouwerter stedhûs fan 3 oant en mei 10 augustus 2018.
Neist it wrâldkampioenskip op neamde data binne der trije iepen publykstoernooien plend op 8, 9 en 10 augustus. Dan sil der respektyflik damme wurde neffens de Italiaanske, de Tsjechyske en de Fryske regels. Elkenien dy’t wol, kin oan ien of mear fan dy toernoaien meidwaan, sawol individueel as yn teamferbân. Foardat it begjint wurdt der hieltyd in koarte útlis jûn fan de te spyljen damfariant.
It toernoai sil live te folgjen wêze op ynternet en besikers binne ek tige wolkom.
Dielnimmers:
1. Alexander Georgiev, Sint Petersburch
2. Folkert Groenveld, Jutryp
3. Václav Křišta, Praach
4. Davide Zhou, Aosta
5. Jelle Wiersma, Wommels
6. Foeke Tiemensma, Frjentsjer
7. Taeke Kooistra, Hartwert
8. Tsjerk Wijbenga, Arum
9. Fedde Wiersma, Easterein
10. Hans Jansen, Amsterdam
11. Vasyl Ivanchuk, Lviv (Oekraïne)
12. Jean Marc Ndjofang, Kameroen
13. Renaud Braye, Luik
14. Marten Walinga, Waaksens
15. Hein de Vries, Ljouwert
16. Kees Tijssen, Reduzum


title: Tsjerkepaad úteinset

maintext:
Hjoed is Tsjerkepaad 2018 úteinset mei it iepenstellen fan hûnderten tsjerken rûnom yn Fryslân. Op tal fan plakken binne der aktiviteiten. Op ‘e Lemmer wie fan ‘e middei in optreden fan Sjongersnocht út Bantegea, mei Ingelsk, Nederlânsk en Frysk repertoir. Under it fraaie houten tonferwulft en foar de preekstoel mei bysûnder houtfykwurk fan de protestantske tsjerke oan it Tsjerkhôf yn de buorren fan de Lemmer.
Sjoch op de webside fan Tsjerkepaad foar mear ynformaasje oer wat der dizze simmer op de sneontemiddeis allegearre yn en om de Fryske tsjerken te rêden is.


title: Sterk ferhege konsintraasje GenX yn sleatswetter omkriten Chemours

maintext:
Op ferskate plakken yn de omkriten fan gemysk bedriuw Chemours befetsje it sleatswetter en opfongen reinwetter sterk ferhege konsintraasjes fan de gemyske stoffen PFOA en GenX. It RIVM hat de gemeenten Dordrecht, Papendrecht en Sliedrecht tuskentiidsk op ’e hichte brocht oer it ûndersyk nei PFOA en GenX yn wetter fan alve grientetunen yn ’e omkriten fan Chemours. PFOA is al inkelde jierren ferfongen troch GenX, dat ûnder oare by de produksje fan anty-oanbaklagen brûkt wurdt.
Advisearre wurdt om út foarsoarch it sleatswetter en reinwetter net te brûken foar grientetunen of om troch fee drinke te litten. De boaiem fan de grientetunen is wol gaadlik om gewaaksen yn te ferbouwen. Chemours hat de loazing fan wetter dêr’t GenX yn sit de ôfrûne tiid mei 85 persint fermindere, waard tongersdei bekend.
De lokaasjes dêr’t it wetter mei de ferhege konsintraasjes metten is, binne twa sleatten yn Papendrecht, in sleat yn Sliedrecht en in plak dêr’t reinwetter opfongen is yn Sliedrecht. Der sitte gjin feehâlderijen op de lokaasjes. It ûndersyk moat yn septimber klear wêze.


title: Gjin nije gasoanslutings wenhuzen sûnt 1 july 2018

maintext:
Mei yngong fan 1 july 2018 is de Wet Fuortgong Enerzjytransysje (VET) yn wurking gien. De wet hâldt yn dat gemeenten sûnt dy datum gjin fergunning mear ôfjouwe foar oansluting op it gasnet foar nijbou. De VET regelet de oergong fan fossile nei duorsume enerzjy. De wet befettet dêrneist in regeling mei ekstra romte foar eksperiminten mei duorsume enerzjy.
Ierdgasleaze nijbou is ien fan de earste stappen om oan de enerzjy-opjefte fan it Klimaatakkoart fan Parys te foldwaan. De enerzjyfoarsjenning sil de kommende desennia yngripend feroarje. It gebrûk fan fossile enerzjy moat omleech nei tichtby nul yn it jier 2050. Elektrisiteit wurdt dan duorsum wûn, gebouwen moatte foaral ferwaarme wurde troch ierdwaarmte en elektrisiteit, bedriuwen hawwe harren produksjeprosessen oanpast en der wurdt net mear op ierdgas sean.
Wethâlder Erik Faber fan Súdwest-Fryslân: “De gemeente riedt plannen ta hoe’t de oergong nei gasleaze wiken yn ’e kommende jierren foarmjûn wurde moat. Dêrby spylje de kommunikaasje mei de ynwenners en de gearwurking mei oare maatskiplike partijen lykas wenningboukorporaasjes in wichtige rol.”


title: Simone Djurrema: ûnwennich

maintext:
Kollum
Minsken freegje wolris oft wy ûnwennich binne. Oer myn man, Hindrik, wie ik noch wolris ûngerêst, want sá seagen jierren lyn ús earste fakânsjes, op in ôfstân fan in oerke riden fan hûs, der ûngefear út: sneon oankomst en útpakke, snein lêste dingen útpakke en wenne, moandei, Hindrik: “De berjochten binne ek net sa goed, miskien kinne we in dei earder nei hûs ta.” Tiisdei, Hindrik: “Moarn mar efkes nei hûs om te meanen” en “De berjochten binne ek net sa goed, miskien kinne we in dei earder nei hûs ta.” Woansdei nei hûs te meanen en: ”De berjochten binne ek net sa goed, miskien kinne we in dei earder nei hûs ta.” Tongersdei mar begjinne mei ynpakken, want freed mar wer nei hûs… Hindrik mei blykber graach thús wêze.
Oant op de dei fan hjoed tinke dus de measte minsken noch hieltyd dat it myn idee wie om hjirhinne te emigrearjen, mar neat is minder wier! It wie Hindrik! Echt wier! De measten ferwachten dat ik dermei kaam, wie want ik hie al ris in jier in Georgia (USA) wenne. Doe wie it wol oars hear, gjin e-mail of skype en belje die ik nachts, want dan wie it goedkeaper en kaam it better út mei de Nederlânske tiid. En skriuwe, skriuwe, dêr wie de ein fan wei! Ik skreau kaarten en brieven, en as de kaarten op wiene stjoerde ik foto´s dêr´t ik op skreau. Ik skreau oantekeningen yn myn aginda en makke foto-albums. En alle dagen stie ik de post op te wachtsjen, want faaks kaam der ek wol wat werom…
No ûnderhâld ik myn kontakten op in oare wize as mei brieven en kaarten. Hindrik is dêr lykwols folle better yn. Ik bin dêr, yn tsjinstelling ta doe’t ik yn de FS wie, lakser yn wurden. De hiele simmer is it drok mei besite en hierders, en yn de winter hawwe we wol wer oare dingen. Mar dat betsjut net dat ik net ynteresearre bin, want as de minsken komme, hawwe we werklik ”kwali-tiid”. Eins is it dan better as doe´t we yn Nederlan wennen, want je kinne yn in koart skoftke tiid aardich wat mei-inoar ôfprate en dat neam ik dan “kostber”. It is eins better!
Wy hawwe dan ek net faak werom west. Ik in pear kear mei it Holland Projekt: dan stie ik op de emigraasjebeurs yn Houten foar de gemeente en bleau ik noch in wike nei de tiid mei ús dochter Ellen. Hindrik hat noch nea werom west yn trije jier en hy hoecht ek net sa nedich. It hat bliken dien dat Hindrik graach thus wêze mei, wêr’t dat dan ek mar wêze mei, en no is dat tafallich hjir yn Sweden.
Dus jimme kinne wol neigean dat we noch hieltyd deselde diskusjes hawwe as we it oer fakânsje hawwe. Ja, wy wenje op in fakansjeplak, dêr bin ik it hielendal mei iens, mar ús wurk giet de hiele simmer troch omdat wy besite en hierders yn de huzen en de caravans krije. Dan moatte hja der wol in kear út, fyn ik. Net tinke: “No koe ik yn ’e tún sitte, mar der moat ek noch ferwe wurde en wosken en… en… en…” Mar nei Fryslan is gjin fakansje, dat is hurd wurkjen, want je wolle fansels safolle mooglik minsken treffe. Dat dit jier geane we yn septimber op fekansje nei… Sweden. Op fjouwer oeren riden, dus nei hûs ta om te meanen wurdt neat. Mar ik hear it him no al sizzen op moandei…
Simone Djurrema-van der Wal út Garyp wennet sûnt 2015 mei har man en bern yn Mellerud yn Sweden.


title: Earmoed op It Hearrenfean eartiids

maintext:
Ferhaal, oerset troch Jangerben Mulder
Dit ferhaal giet oer in âld-ynwenner fan It Hearrenfean, Harmen Andes Dijkstra. Opgroeid yn in hiel earmoedich miljeu, wurke er him op troch in soad te lêzen en oan selsstúdzje te dwaan. Sa brocht er it ta it beklaaien fan liedingjaande funksjes yn de polityk en de fakbeweging.
Lês it hiele ferhaal, dat mei tastimming oernommen is út Groot Heerenveen: Earmoed op It Hearrenfean eartiids.
(It pdf-bestân moat wol fergrutte wurde.)


title: ‘De lytse prins’ yn it East-Frysk

maintext:
It berneboek Le petit prince fan Antoine de Saint-Exupéry is ien fan ‘e meast oersette boeken fan ‘e wrâld. Utsoarte binne der ek Fryske en Nederlânske ferzjes fan, krekt lykas oersettings yn it Sealterfrysk en it Noardfrysk.
Underwizeres Antje Lübben fan it eilân Norderney hat it boek no yn it East-Fryske Platdútsk oerset. Dêryn hyt it De lüttje Prins. It is útjûn troch Tintenfass, dat in soad taalferzjes fan it boek yn syn fûns hat.
It boek giet oer in lytse jonge dy’t lykme-allinnich op in lytse planeet wennet. Oersetster Antje Lübben (earder: Antje Olthoff) wurke earder as ûndersykster en dosinte Nederdútsk oan de universiteit yn Oldenburch. Nederdútsk (ek wol ‘Platdútsk’ en ‘Nedersaksysk’ neamd) wurdt yn ferskate foarmen yn de noardlike helte fan Dútslân en yn eastlik Nederlân praat.
Klik hjir om it boek te bestellen.


title: De ein fan it Standertfrysk?

maintext:
Friezen witte wol dat it Standertfrysk in skriuwtaal is, dy’t amper praat wurdt. Wa’t dat wol docht, wurdt der sels gauris raar om oansjoen. Dochs leare net-Frysktalige minsken op kursus it Standertfrysk. En wa’t Frysk skriuwt, docht dat meast net yn it Klaaifrysk, Súdhoeksk of Wâldsjers, mar yn it Standertfrysk. Mar hoe lang noch?
Dat lang net elkenien wiis is mei it ferskil tusken skriuwtaal en sprektaal, waard dizze wike wol dúdlik. Hast tagelyk klinke in pear bekende stimmen yn it Fryske taaldebat dy’t pleitsje foar mear rûmte foar de sprektaal yn it skriuwen en op skoalle.
Yn it nije nûmer fan tydskrift De Moanne lit oersetter Geart van der Mear dúdlik blike dat it Standertfrysk in myte is, fol mei taal dy’t twahûndert jier ferlyn ek net op dy manier brûkt waard. Mei ferwizing nei grutte skriuwers út it ferline, lykas de bruorren Halbertsma, hat er sels guon typyske skriuwtaalwurden yn ‘e ban dien. Hy seit derby dat it Frysk dat er skriuwt lykwols foar in protte Frysktaligen dreech te folgjen is, om’t de ôfstân tusken de sprektaal en de skriuwtaal no ienris tige grut is.
De twadde stim dy’t opklinkt, is dy fan Pieter Breuker, dy’t lang as dosint Frysk by de universiteit yn Grins wurke hat en ek bekend is as keatskenner. “Jo moatte de taal net by de minsken weihelje”, seit er yn in ynterview mei Bert de Jong yn De Moanne. “De posysje fan it Frysk is al hiel swak, dat brûk de taal sa’t dy ûnder de minsken libbet. Der is gjin ferkeard Frysk.”
Taalkundige Henk Wolf hie it fan ‘e wike yn in fideo ek oer de kwestje fan standerttaal op skoalle. Dêrby gie it net om it Frysk, mar om it Sorbysk, in minderheidstaal yn East-Dútslân. It Nijs pleatste dêr juster in link nei. Klik hjir om de fideo te besjen.


title: Waarpraatsje: tiisdei in bytsje rein

maintext:
DE JOUWER – Der kin tiisdei, foar it earst sûnt lange tiid, wat reinwetter falle. In soad sil it net wêze, mar it wurdt wol in wat skiere dei.
Yn ‘e nacht fan moandei op tiisdei is de loft berûn en der kin sa út en troch in bytsje storein falle. De meast matige wyn komt út it noardwesten. By de kust lâns stiet mear wyn.
Tiisdei is de loft berûn en sil it sa út en troch wat reine. Mear as in pear millimeter wurdt net ferwachte. Yn ‘e rin fan de middei is der ek wat sinne. De weste- oant noardwestewyn is matich en by de kust lâns krêftich. Letter giet de wyn nei it noarden en jout him wat del. It wurdt achttjin graden.
Fan woansdei ôf komt de simmer werom.
Jan Brinksma


title: Taiske rêdingsoperaasje drige te mislearjen

maintext:
De rêdingsoperaasje fan it Taiske fuotbaltiim drige op it lêste momint noch ferkeard te gean. In wetterpomp bejoech it koart nei’t de bern en harren trener evakuearre wiene. In tal rêdingswurkers drigen dêrtroch ynsletten te reitsjen.
Dûkers wiene healwei de grot dwaande apparatuer op te romjen, doe’t se ûntdutsen dat it wetterpeil begûn te stiigjen. Twa leechpompte keamers rûnen wer ûnder wetter. “Elkenien wie oan it opromjen. Doe seach ik ynienen allegear mynwurkerslampen op my ôf kommen”, fertelt in Australyske dûker oan Australyske media. Oare dûkers hawwe ek befêstige dat der op it lêste stuit problemen ûntstiene.
De wetterpomp hie de ôfrûne wike hieltyd draaid. Hûnderten miljoenen liters reinwetter waarden weipompt, sadat it wetterpeil yn ’e grot genôch sakje soe om de rêdingsoperaasje mooglik te meitsjen. Hommels moast elkenien de grot út. Hûnderten luchtflessen dy’t noch yn ’e grot leine binne efterbleaun.
De earste helte fan de reis moasten de jonges foar it grutste part yn it wetter ôflizze. Soms moasten se in kertier ûnder wetter swimme tusken twa grotdûkers mei ûnderfining. Op plakken dêr’t it peil genôch sakke wie waarden se boppe wetter op brankaars ferfierd. Om panyk foar te kommen hiene se in kalmearjend middel tatsjinne krige.
De grutste tûkelteam wie krekt foar it basiskamp yn Keamer 3: in U-bocht yn in spjalt fan 38 sintimeter heech, dêr’t se yn it tsjuster oerhinne klimme moasten. Dûkers ferliken it mei in tocht troch de swannehals fan in húske. Ut Keamer 3 wei waarden de jonges troch in minsklike keat trochjûn op brankaars, 1500 meter lang. Op it lêste stik moasten de jonges harren dûkmasker ophâlde, om’t it soerstofgehalte yn ’e grot sa leech wie troch alle rêdingswurkers. Hja krigen in sinnebril tsjin in deiljocht en in mûlekap om ynfeksjes foar te kommen.
Op in parsekonferinsje oer de sûnens fan de Taiske fuotballers it bekend makke dat it goed mei harren giet. Hja binne net siik, mar binne yn ’e grot wol twa kilo lichemsgewicht kwytrekke. Seis jonges hawwe in lichte longynfeksje oerhâlden oan de tiid yn de fochtige grot. Dêr moatte se noch in wike medisinen foar slikke. De jonges sille gau harren famylje sjen meie, al moatte se earst noch wol op ôfstân bliuwe om foar te kommen dat de ferswakke jonges besmet reitsje.


title: Kampanje 11húsdokters docht no al fertuten

maintext:
Trije moanne neidat de kampanje 11húsdokters úteinsette, binne der al fiif kandidaten dy’t miskien wol in praktyk yn Fryslân oernimme wolle. Sy besjogge op it stuit watfoar mooglikheden der foar harren binne. Ien wol al gau oan ’e slach. Doktersdiensten stipet harren dêrby út namme fan de Fryske Húsdoktersferiening. Trije oare dokters hawwe om konkrete help frege. Dat giet om it finen fan in baan foar harren partner of om finansjele help. Dy trije sitte al yn in oernametrajekt.
It húsdokterstekoart yn Fryslân is grut. Yn ’e maitiid fan 2018 skreaune de media der in soad oer. De Fryske Húsdoktersferiening en de Provinsje begûnen ein 2017 de kampanje om dokters foar in praktyk yn Fryslân te ynterssearjen ta te rieden, en yn april lansearren se www.11húsdokters.frl.
Ofrûne wike skreau de Ljouwerter Krante dat de kampanje neat opsmyt. De organisatoaren stelle foarop dat net ferwachte wurde moat dat de kampanje it probleem oplosse sil. De kampanje is in pylder yn in grutter gehiel om it tekoart oan húsdokters oan te pakken. Dat de kampanje neat opsmyt, is net korrekt neffens de Provinsje.
Sûnt de lansearring fan de kampanje hawwe dus al fiif dokters ynteresse toand om yn Fryslân oan ’e gong te gean. Dêrnjonken hat de kampanje ek ta oare fragen laat en, ek wichtich, it probleem sterker op de kaart set. De webside wurket as platfoarm dêr’t fuortgeande en kommende húsdokters inoar fine. De 11húsdokters-kampanje giet de kommende oardel jier noch troch mei nije aksjes en aktiviteiten.


title: Boris Johnson nimt dien as minister

maintext:
Boris Johnson hat dien nommen as minister fan útlânske saken fan it Feriene Keninkryk. Johnson giet fuort út ûnfrede mei de ôfspraken oer de Brútstap, it lid-ôf wurden troch it Feriene Keninkryk fan de Europeeske Uny.
De eksintrike Johnson, dy’t ûnder oaren bekend waard trochdat er gauris op ‘e televyzje is trochdat er in pear jier boargemaster fan Londen wie, wol dat it FK him folslein losmakket fan de EU. Premier Theresa May hat de ôfrûne tiid mei de EU ûnderhannele oer de betingsten fan ‘e Brútstap en hja is dermei akkoart gien dat har lân dochs op allegear wizen bûn bliuwt oan EU-regels. Foar Johnson is dat net akseptabel.
Snein stapte minister Davis Davis, dy’t de Brútstap tariede moast, ek al op út protest tsjin de plannen fan frou May.


title: Aksje foar mear Kornyske ynternettelevyzje

maintext:
De taal Kornysk wie útstoarn. De lêste sprekker is om 1800 hinne ferstoarn. Yn de tweintichste ieu begûnen minsken lykwols wer Kornysk te learen en wilens binne der sa’n trijetûzen sprekkers, fan wa’t sels guon de taal as memmetaal fan ‘e âlden meikrige hawwe. No wolle de sprekkers ek televyzje yn harren eigen taal.
Wolle jo dat in taal mear is as allinnich de taal fan thús en fan in pear oare pielders, dan moat dy taal ek foar nijsgjirrige saken brûkt wurde. It is net om ‘e nocht dat sprekkers fan lytse talen safolle wurk dien hawwe om omroppen yn de eigen taal te krijen. Yn it ynternettiidrek is dat technysk en finansjeel in stik makliker wurden, mei’t jo de programma’s gewoan op in webstee sette kinne. Dat is dan ek wat de Kornyskpraters wolle: radio en televyzje yn it Kornysk. Under de namme Pellwolok an Gernewegva makket in groep frijwilligers al in pear jier programma’s yn dy taal.
Finansjele stipe
De groep wol graach in lytse studio hawwe en de frijwillige meiwurkers in pear mediakursussen folgje litte. Dat kostet lykwols jild. De groep siket dêrom minsken dy’t wat finansjele stipe jaan wolle.
Wat’t graach wat bydrage wol, kin dat dwaan fia dit webstee:
https://www.crowdfunder.co.uk/cornish-language-tv
Wa’t de útstjoerings fan Pellwolok an Gernewegva besjen en beharkje wol, kin teplak op:
https://www.youtube.com/channel/UCD39tsDSoxPf9EqRnPDoXeQ
Besibbe talen
It Kornysk is in Keltyske taal. Dat wol sizze dat it besibbe is oan it Welsk, Iersk Skotsk Gaelic en Bretonsk. It Manx, de Keltyske taal fan it eilân Man, heart ek by de Kornyske famylje en is lykas it Kornysk opstien út ‘e dea. Hoewol’t de talen besibbe binne, binne de ferskillen dochs te grut as dat de sprekkers inoar allegear maklik begripe. Welsk- en Iersktalige televyzje is der bygelyks aardich wat, mar dat kin in Kornyskpraters dochs net maklik neikomme.


title: Kulturele haadstêden ynearsten gjin spitsen wer

maintext:
De bannen tusken Fryslân en Malta binne net better wurden nei in moeting tongersdei mei de minister fan Justysje en Kultuer fan Malta, Owen Bonnici.
De minister wie hjir om antwurd te jaan op fragen oer de moard op sjoernaliste Daphne Caruana Galizia yn oktober 2017. Benammen oer de útspraken fan de direkteur fan Kulturele Haadstêd Valletta ûntstie opskuor. Hy hie in grap op Twitter makke oer de lêste wurden fan de sjoernaliste dy’t maffia, fraude en oare praktiken oan de kaak stelde op it eilân. De minister woe dêr no gjin miening oer jaan, útsein dat der frijheid fan mieningsutering is. Hy werhelle in pear kear dat elk dêr rjocht op hat.
Dêrmei is de kjeld net út de loft, seit deputearre Sietske Poepjes. “As ien fan in kulture stifting soks seit oer de fermoarde sjoernaliste, hearsto dan as politikus te sizzen dat it te fier giet? Yn Fryslân hienen we dat wol dien.” Poepjes wie wol bliid dat Bonnici yn Fryslân wie: “Goed dat we dizze diskusje yn it iepenbier hân ha mei in man dy’t him ferdigenje koe. Mar de útkomst wie teloarstellend. Dat ha ik ek tsjin him sein by it útswaaien.”
Oer de moard sei Bonnici dat Malta der alles by opsette sil om de “wrede moard” op te lossen. Hy die lykwols gjin ôfstân fan de útspraken fan de baas fan de organisaasje dy’t miende dat it betinkingsplak wol fuort koe. “Ik tink dat elkenien it rjocht hat om syn miening út te sprekken.”
Dat wie foar LF2018-direkteur Tjeerd van Bekkum net genôch. “Vrijheid van meningsuiting is niet een dekmantel voor alles. Hij doet uitermate z’n best om echt te zeggen wat-ie vindt. Hij loopt er in al z’n interviews omheen.”
Nei de moeting binne LF2018 en V2018 net samar wer ‘on speaking terms’, seit Van Bekkum. Dan moat Malta earst in stap sette nei in bettere relaasje. “De culturele projecten gaan gewoon door. Maar als directie gaan we niet meer naar Malta, niet naar de afsluiting. En zij niet ook niet naar onze afsluiting, want we gaan dit statement wel stevig overeind houden.”
Boarne: Omrop Fryslân


title: Alde leafde werom yn it libben fan Piet Paulusma

maintext:
Piet Paulusma pakt syn âlde leafde wer op en wurdt DJ by Omrop Fryslân. Al jierren is Piet Paulusma suksesfol as waarman, mar neist syn leafde foar it waar hat Piet ek in oare leafde, de muzyk. Fan moandei 9 july ôf is er alle wurkdagen as DJ te hearren yn it programma Weistra op wei, fan 16.00 oant 19.00 oere by Omrop Fryslân op 92.2FM.
Tusken alle monitoaren mei waarkaarten stiet fan no ôf in draaitafel dêr’t DJ Piet Paulusma deistich syn Pietplaat op hearre litte sil oan de harkers fan Omrop Fryslân. Alle dagen hellet er in oare plaat út syn favoriten en bestimpelet dy as Pietplaat fan de dei.
Wat in soad minsken net witte is dat de Fryske waarman yn it ferline in populêre DJ wie. “Doe’t ik jonger wie, wie ik altyd in wat ferlegen jonge. Dochs wjerhold dat my net om as DJ oan ‘e slach te gean. It DJ’en begûn gewoan thús mei in draaitafel. Letter draaide ik ek op skoalfeesten en stadich mar wis ek op gruttere feesten. En no mei ik dus myn eigen Pietplaat presintearje by Omrop Fryslân, sa is de sirkel wer rûn.”
De Pietplaat fan Piet Paulusma is alle wurkdagen te hearren yn it programma Weistra op wei tusken 16.00 en 19.00 oere.


title: Waarpraatsje: oanhâldend simmersk

maintext:
DE JOUWER – It wie op ‘e nij in noflike simmerdei en it bliuwt ek op de lange termyn simmer. Der is op de measte dagen, neist sinne ek, bewolking mar delslach fan betsjutting wurdt net ferwachte.
Yn ‘e nacht fan woansdei op tongersdei is it (frij) helder en op guon plakken kin wat damp úntstean. By in meast swakke noardwestewyn wurdt it tolve graden.
Tongersdei is der sinne, mar der binne ek in soad hingelwolken. De matige wyn komt út it noardwesten. It wurdt tusken de tweintich en trijentweintich graden.
Nei tongersdei bliuwt it simmer. It wurdt stadichoan noch wat waarmer.
Drûchte
Yn hiel Fryslân is it tekoart oan delslach no mear as 150 millimeter.
Jan Brinksma


title: Kolleezjejild foar earste stúdzjejier troch de helte

maintext:
Alle nije studinten oan universiteiten en hegeskoallen betelje tenei de helte minder kolleezjejild foar harren earste stúdzjejier. De Earste Keamer hat ynstimd mei in wetsfoarstel dêroer fan minister Van Engelshoven fan Underwiis.
De koarting jildt allinnich foar minsken dy’t noch net earder studearre ha. Hja betelje fan kolleezjejier 2018-2019 ôf gjin 2060 euro, mar 1030 euro. By learareopliedings giet it kolleezjejild foar de earste twa jier troch de helte. It kabinet wol mei de maatregel finansjele drompels weinimme foar oankommende studinten. It Lanlik Studintefakbûn (LSVb) is kritysk oer de oannommen wet. Neffens it bûn it it in drip wetter op in gleone stien, om’t de rinte op stúdzjelienings ferhege wurdt. Dat hegere taryf kostet studinten mei in liening fan 15.000 euro oer de hiele rintiid neffens rûzing op syn minst 1300 euro.
Earder sette de Steatsrie al fraachtekens by de effektiviteit fan de maatregel. It finansjele foardiel foar studinten is te beheind om dreech te berikken doelgroepen oan it studearjen te krijen, advisearre de RvS yn maart. De koarting falt neffens de Steatsrie yn it neat by de 58.500 euro dy’t útwenjende studinten yn trochsneed kwyt binne oan in oplieding oan in universiteit of hegeskoalle.


title: Johnson & Johnson moat 4 miljard euro skeafergoeding betelje

maintext:
In sjuery yn St. Louis yn de Feriene Steaten hat farmasy- en kosmetikakonsern Johnson & Johnson feroardiele ta in rekôrskeafergoeding fan hast 4,7 miljard dollar, sa’n fjouwer miljard euro. De sjuery die útspraak yn in saak dy’t oanspand wie troch 22 froulju, dy’t sizze dat se aaistokkanker krigen ha fan talkpoeier fan it bedriuw. Dat soe asbest befetsje.
Johnson & Johnson sit tangele yn sa’n 9000 rjochtsaken oer it talkpoeier. It konsern hâldt fol dat syn produkten gjin kanker feroarsaakje en dat der gjin asbest yn sit. It ûnbidige bedrach dat de sjuery no fêststeld hat, falt yn twa parten útinoar: 470 miljoen euro is bedoeld as skeafergoeding, goed 3,5 miljard euro is in boete. Johnson @Johnson giet yn berop tsjin de útspraak en neamt it proses “fûneminteel ûnearlik”.
De froulju dy’t de saak oanspand hiene, sizze dat se kanker krigen ha troch tsientallen jierren poppepoeier en oare produkten mei talk te brûken. Neffens harren wist it konsern al sûnt de jierren santich dat produkten asbest befetsje, mar hat it konsuminten dêr nea foar warskôge. Ferline jier spile in soartgelikense saak yn Kalifornië. Johnson & Johnson waard doe ta sa’n 360 miljoen euro skeafergoeding feroardiele, mar gie dêr mei súkses tsjin yn berop.
De Amerikaanske itens- en medisinedogge ûndersocht in jier of wat lyn it talkpoeier fan Johnson & Johnson en stelde doe fêst dat dêr gjin asbest yn siet.


title: Boeremerk Wâldsein mei fergeze fartocht troch it doarp

maintext:
Wâldsein organisearret fan 19 july oant en mei 23 augustus seis kear op tongersdei in lytse gesellige boeremerk. De merk sil holden wurde fan 11.00 oant 17.00 oere op de Waechswâl yn it sintrum fan it doarp.
De merk en aktiviteiten steane yn it teken fan it boerelibben, ûnder mear troch it ferkeapjen fan farske streekprodukten. Dêrby giet it om fleis, tsiis, aaien, griente, fruit, huning, fisk, boere-iis, ensafuorthinne.
De hoarekabedriuwen sille hearlike streekprodukten foar de gasten tameitsje, dêr’t se op de terraskes gesellich fan genietsje kinne, lykas hin fan ’t spit, pizza en super farske fisk. Salang’t de merk duorret binne der ferskillende berne-aktiviteiten en gesellige terraskes mei live muzyk.
Fergees farre
Op de merkdagen is der dizze simmer in ekstra attraksje: fergees in eintsje farre troch it doarp. De wurdt opstapt by de passantehaven, flakby de merk. De boat fart nei de houtseachmûne De Jager. Dêrwei is it sa’n fiif minuten rinnen nei de merk. De kuierrûte fiert troch it histoaryske sintrum mei syn unike smelle steechjes, de mûnen en de tsjerken en de gesellige Midstrjitte mei ferrassende winkeltsjes.
Oerdeis kin der fergees oanlein wurde yn de nije passantehaven; de boeremerk en it sintrum binne dêrtroch foar wettersporters op rinôfstân goed te dwaan.


title: Tiim Uniclean wint Waste Battle 2018

maintext:
Freed 6 july wie de finale fan de Waste Battle 2018. Goed 120 learlingen út de gemeente Súdwest-Fryslân hawwe de ôfrûne moannen yn groepkes tsjininoar striden wa’t de bêste oplossing foar it swalkôffalprobleem hat. It winnende idee komt fan tiim Uniclean fan RSG Magister Alvinus, dat syn idee beluts op trije feestlokaasjes yn Snits.
Tema: Snitswike
Yn maaie en juny wiene de foarwedstriden op RSG Magister Alvinus, it Nordwin Kolleezje en CSG Bogerman yn Snits. Learlingen giene yn groepkes oan ’e slach om ideeën te betinken hoe’t swalkôffal tefoaren kaam wurde kin. It tema fan de tredde Waste Battle is de Snitswike. “Super dat dit projekt al foar de tredde kear organisearre is. It ôffal by eveneminten as de Snitswike is in oandachtspunt”, seit wethâlder Mark de Man. “De Snitswike is in prachtich feest en wat soe it dan moai wêze as wy troch it útfieren fan ’e ideeën fan ús eigen learlingen minder swalkôffal krije.”
3.000 euro om idee út te wurkjen
Op alle trije skoallen giene de twa bêste tiims troch nei de finale. Yn it Bolwurk mochten se harren idee presintearje. De sjuery bestie út wethâlder en sjueryfoarsitter Mark de Man, Arjan Reekers (gemeente Súdwest-Fryslân), Chris Hoekstra (Jumbo Kooistra), Baukje de Beer (Roelofs BV), Eelkje Nicolai (Rabobank Snits/Súdwest-Fryslân) en John Vernooij (Omrin).
De sjuery keas foar it idee fan tiim Uniclean fan RSG Magsiter Alvinus: op trije ferskate lokaasjes yn Snits (Starteilân, Garden of Dance en sintrum) besikers fan de Snitswike fia aardige spultsjes oanmoedigje om ôffal net samar op ’e grûn of yn it wetter te smiten. “Harren idee sil de feestfreugde ferheegje!” seit wethâlder De Man. Hy rikte de sjek fan 3.000 euro út. It jild is skonken troch de gemeente, Rabobank Snits/Súdwest-Fryslân, Roelofs BV, Jumbo Kooistra en Omrin. De bedriuwen helpe de learlingen mei harren netwurk, kennis en tiid om harren idee út te fieren. It bliuwt dus net inkeld by in idee.
De Waste Battle Súdwest-Fryslân is in inisjatyf fan Gooitz yn gearwurking mei Norder Advies.


title: Grutste fûgeltille fan Nederlân wurdt iepene oan Doniawei Hallum

maintext:
As ôfsluting fan it ‘projekt Doniawei’ wurdt kommende woansdei 11 july 2018 om 14:00 oere, de grutste fûgeltille fan Nederlân iepene oan de Doniawei yn Hallum. Dat sil dien wurde troch deputearre fan de Provinsje Fryslân, Sietske Poepjes mei wethâlder Jaap Hijma fan de gemeente Ferwerderadiel.
Fûgeltille as markearring
Oan de Doniawei yn Hallum binne yn totaal 17 wenten sloopt om romte te meitsjen foar it lokale bedriuwslibben. Yn in tal wenten waarden nêsten fan húsmosken, sweltsjes en flearmûzen oantroffen. Dêr wie ek it ûnderkommen fan ien fan de grutste flearmûzesoarten dy’t yn Nederlân tahâlde: de letfleaner. Om de fûgels ferfangende ‘wenromte’ biede te kinnen waard in grutte fûgeltille betocht troch Miecon BV út Nijmegen. Dy is goed sân fjouwerkante meter en stiet op peallen, fjouwer meter boppe de grûn.
De gemeente betelle yn totaal 1 miljoen, ûndernimmers droegen € 750.000 by en de Provinsje hat in subsydzje fan 3,5 miljoen euro bydroegen.


title: Twitter skrast miljoenen abonnees

maintext:
Tsientallen miljoenen adressen op it sosjale medium ferdwine de kommende dagen. It giet om abonneminten dêr’t it bedriuw fan eanet dat se makke binne om beskate Twitterabonnees mear folgers te jaan.
De status fan Twitterbrûkers wurdt foar in grut part bepaald troch it tal minsken dat harren tekstjes lêst en se trochstjoert. Dêrom hawwe minsken, bedriuwen, partijen en oaren op grutte skaal ekstra Twitteradressen oanmakke, dy’t har eigentlik adres dan folgje en de berjochtsjes oernimme. Soms barde dat sels troch in kompjûterprogrammaatsjes grutte oantallen falske adresssen oanmeitsje te litten. Twitterabonneminten binne fergees, dat soks koe al sa maklik.
Soks is fansels it doel fan Twitter net. It bedriuw hat dêrom tsientallen miljoenen adressen tydlik blokkearre as it fermoeden bestie dat it allinne mar makke wie om de status fan in echte abonnee in slinger te jaan. Hie Twitter it mis, dan koe in abonnee de blokkade maklik wer opheffe. Adressen dy’t noch blokkearre binne, wurde no as falsk beskôge en it abonnemint dat deroan sit, wurdt skrast.
Om minder op te fallen binne in protte sabeare Twitterbrûkers net allinne mar folger fan de brûker foar wa’t se makke binne, mar ek fan samar wat oaren. It skrassen fan de spoekabonnees betsjut dan ek dat in soad minsken dy’t op Twitter sitte, de kommende tiid in stikmannich folgers kwytreitsje. Twitter skriuwt dat dat by de measte minsken op syn heechsten om fjouwer folgers gean sil.


title: ‘Lytse Matteus’ fan De Jouwer behellet sertifikaat foar twatalich wurkjen

maintext:
Twa liedsters – Rianne Leemburg en Marijke Boonstra – fan ‘Lytse Matteus’, pjutte-opfang fan SKIK op ‘e Jouwer, hawwe it sertifikaat ‘pjutteboartersplak foar meartalige ûntwikkeling’ krige. Dy lokaasje stimulearret sûnt twa jier de twatalige ûntwikkeling fan jonge bern. Sjoeke Kampen, dy’t harren begelaat hat, koe harren it sertifikaat oerlangje. De âlden wiene foar dy feestlike gelegenheid ek útnûge. Foar de bern wie der in muzykaktiviteit troch Hinke Strien organisearre.
Twatalichheid op Lytse Matteus
SKIK is in organisaasje dy’t ûnder mear pjutte- en berne-opfang biedt yn De Fryske Marren. SKIK hat de twataligens as yntegraal ûnderdiel fan it VVE-belied opnommen en alle lokaasjes wurkje dermei. Op Lytse Matteus praat Rianne Frysk mei alle bern en Marijke docht dat yn it Nederlânsk. Frijwillichster Yvette praat ek Nederlânsk. Beide talen krije omtinken yn it aktiviteiteoanbod.
By it sertifisearringstrajekt krige Lytse Matteus begelieding fan it Sintrum Frysktalige Berne-opfang. Dêr binne goed 220 bernedeiferbliuwen en pjuttelokaasjes by oansletten.


title: De keunst is net mear frij

maintext:
Troch Henk Wolf
It wêzen fan fiksje is dat it fiksjoneel is. Literêre skriuwers boartsje mei de wierheid en jo kinne it har net oanrekkenje dat se dingen skriuwe dy’t ûnwier of ûnaardich of ûnwettich binne. Dat kin letterlik net, alteast yn Nederlân. Yn 1968 hat de Hege Rie it oardiel fan de rjochters yn it ezelproses tsjin Gerard van het Reve bekrêftige. Dêrby waard literatuer as in fiksjoneel domein definiearre, dêr’t de yntinsje fan de auteur útmakket hoe’t in tekst ynterpretearre wurde moat. Om’t dy net objektyf te mjitten is, is fiksje in frij spylfjild fan de skriuwer, dêr’t de wetten fan ‘e bûtenliterêre werklikheid net jildich binne.
No skreau Reve oer God, in mytyske figuer dy’t him net fluch oer in boek bekleie sil, mar fansels rekket literatuer wol oan de werklikheid. Dat jout spanning. Yn hoefier kin in skriuwer him beroppe op fiksjonaliteit as er wat lêbichs seit oer romanfigueren dy’t deselde namme ha as besteande persoanen, of oer lannen dy’t ek echt besteane? Juridysk sil de skriuwers net in protte oan te rekkenjen wêze, mar de lêzers kinne dat wol dwaan. En dy dogge dat ek, soms yn klibers tagelyk. Ik tink dat elkenien noch wol wit hoefolle lilke stikken oft der oer Robert Vuijsje skreaun waarden troch lêzers dy’t net in literêr oardiel útsprutsen, mar dy’t de skriuwer te hâlden joegen dat er in ferkeard byld fan ‘e werklikheid joech.
Dizze wike hat skriuwster Sanne de Bakker ferlykbere krityk krigen. Sy is de skriuwster fan berneboeken dêr’t heeltyd in oar lân yn sintraal stiet. Wat ik derfan begrepen ha, is dat in fiksjonele famylje nei dat lân ta ferhuzet, wylst der yn kaderkes tusken de tekst weetsjes jûn wurde oer it lân. Yn hoefier oft dy feit of fiksje binne, bliuwt wat yn ‘e midden. Soks jout fansels de spanning dy’t ik hjirboppe beskreau.
Suriname, here we come
Sanne de Bakker har boek Suriname, here we come is no ûnderwerp fan fûl debat. Dat is eins te sunich útdrukt, want it is in hetze. Oanlieding binne dy weetsjes. Sa stiet der yn sa’n weetsje dat Surinaamske manlju gauris in buitenvrouw ha, dat Surinamers foar Nederlânske begripen lang oan ‘e telefoan hingje en dat swalkjende hûnen yn Suriname gauris mei sin oanriden wurde.
Wier of net wier? Ik soe it net witte. Relevant? Miskien, ôfhinklik fan hoe’t je it boek Suriname, here we come lêze. Foar wa’t it as fiksje sjocht, net. Foar wa’t it as wittenskipper besjocht, al. Mei’t it ramt fan it boek fiksjoneel is, haw ik de oanstriid de literêre frijheid foarop te setten en de skriuwster it foardiel fan ‘e literêre twivel te jaan.
The Undutchables
Soe ik my der drok oer meitsje as minsken lêbige dingen skreaunen oer Fryslân of Nederlân? Net echt. The Undutchables fan Colin White is wrâldwiid in bestseller en ik ha my de bûsen útskuord by dat boek. Net dat alles my no bekend foarkaam, mar de blik fan in bûtensteander op Nederlân fûn ik benammen hilarysk. Ik bin ek noch noait in Nederlanner tsjinkaam dy’t him steurde oan it boek. Ik laitsje myn Dútske kunde ek gauris út om de Dútske omgong mei fuotgongersljochten, de oanstriid om oeral spekjes trochhinne te dwaan en de einleaze amtlike konstruksjes yn de taal. En se laitsje fleurich mei. Dat Zaai oer Friezen gean soe, haw ik pas in pear jier ferlyn ûntdutsen. Ik fûn it in prachtsearje en ik wit ek net in Fries dy’t him deroan steurt.
It binne lykwols roerige tiden en wa’t wat lêbichs skriuwt oer wat eksoatysker oarden, dy moat him klearmeitsje op in rige ad hominems en beskuldigingen fan rasisme. Dat is wat Sanne de Bakker no oerkomt. No soe men tinke dat de skriuwster in boek makke hat dat útjûn is by in grutte útjouwer. Se ha mei-inoar besletten om it boek út te jaan en in beslút is in beslút. Sa wie it froeger. No is de sosjale druk sa fûl dat útjouwers bûge, sa fûl dat de skriuwster har útput yn ekskuzes. Foar de twadde kear, oars, want nei’t it boek yn 2012 útkomt, wie der ek al in stoarm fan polityk korrekt protest. Doe hat de skriuwster it boek oanpast en yn it iepenbier spyt útsprutsen oer ien fan de weetsjes. De wierheid fan de oare weetsjes soe troch in dokumintêre befêstige wêze, sei se.
Heksejachten
De stream flucht typte stikjes op ‘e sosjale media binne hetzes, heksejachten. De skriuwster wurdt fan fan alles beskuldige sûnder juridyske ûnderbouwing. Se wurdt bedrige. Se wurdt ôfskildere as in misdiediger. Der wurdt oproppen ta boekferbaarning, net yn in fiksjoneel ramt, mar eksplisyt, en plein public. Skriuwster, útjouwer, literatuerkritisy en akademisy komme net manmachtich foar de literêre frijheid op, negearje net stoïsijnsk it geraas, nee, se geane om. En dat is neffens my it slimste wat der yn in frije maatskippij gebeure kin.
It fiksjonele ramt makket al dy oantigingen ûnterjochte. Se ûntkenne it fiksjonele karakter fan fiksje. Se meitsje skriuwers benaud om frijút te skriuwen. De tema’s dêr’t de skriuwster fan beskuldige wurdt, binne lykwols sa swier dat it fiksjonele yn de publike diskusje amper in rol spilet. Se moat har ferdigenje tsjin absurde beskuldigingen, dy’t fier bûten it fiksjonele falle.
Toys in the Attic
Net allinne de literatuer wurdt as keunstfoarm, as frije uteringsfoarm, bedrige troch dit type heksejachten. In pear jier lyn waard it keunstwurk Toys in the Attic fan Harma Heikens fuorthelle út it Noorderplantsoen yn Grins, dêr’t it stie as part fan in útstalling yn it ramt fan it jierlikse festival Noorderzon. De reden wie dat besikers fan it festival der oanstjit oan namen en drigen om it stikken te meitsjen. Gelokkich wienen der doe minsken dy’t it yn it iepenbier foar de keunstneresse opnamen, mar de diskusje gong ek fuortendaliks oer in ynterpretaasje fan it keunstwurk en oft dat wol yn ‘e iepenbiere romte thúshearde. De festivalorganisaasje, dy’t it keunstwurk earder sels opnaam hie, sei net simpelwei: “Wy ha hjirfoar keazen. Meist it net lije, dan hast pech”, nee, de ‘gefoelichheden fan it publyk’ krigen foarrang.
Tim Hunt
Yn Grut-Britannië wurde listen byholden fan de universiteiten yn it lân en de frijheid dy’t studinten ha om har dêr frij te uterjen. Yn Amearika wolle ferskate komiken al net mear op universiteiten spylje, om’t it publyk har grappen letterlik nimt en de optredens fersteurt. Biogemikus Tim Hunt, nota bene in Nobelpriiswinner, rekke yn 2015 syn baan kwyt by in Ingelske universiteit nei lilke reaksjes op in grapke dat er op in kongres makke hie. De man is ien fan de tûkste minsken fan ‘e wrâld en hy wurke oan tige wichtich ûndersyk nei it bestriden fan kanker.
It is my in griis dat de frijheid fan skriuwers, keunstners, komiken en wittenskippers yn ‘e praktyk beheind wurdt troch groepen dy’t der mar op los driigje, skelle, beskuldigje. Diskusje is gjin rasjonele útwiksel fan arguminten mear, diskusje wurdt net troch redaksjes yn goede banen laat, mar it is ferfongen troch in stream fan yrrasjonele, hystearyske reaksjes dy’t sa hurd oanboazet dat útjouwers en universiteiten derfoar op ‘e rin geane, de earen hingje litte nei in razende en roppende kliber, ynstee fan de skouders op te lûken, de plysje yn te ljochtsjen oer de bedrigingen en beskuldigingen en oproppen ta boekferbaarning, en de reaksjes fierder folslein te negearjen. De heksejagers krije har sin, sy meitsje no de regels.
En dat is kwalik.


title: Waarpraatsje: efkes wat minder sinne en koeler

maintext:
DE JOUWER – Nei in kreas wykein wurdt it moandei en tiisdei efkes wat minder simmersk. Der is mear bewolking en it wurdt op syn heechst tweintich graden.
Yn ‘e nacht fan snein op moandei is it earst helder. Op guon plakken kin wat damp úntstean. Yn ‘e rin fan de nacht rekket de loft berûn. By in swakke oant matige noardwestewyn wurdt it alve graden.
Moandei is de loft meast berûn. De wyn is matich en komt út it noardwesten. It wurdt tusken de sechtjin en njoggentjin graden.
Tiisdei sille wy de sinne ek net folle sjen. Der kin sels wat rein falle en it is op ‘e nij oan de frisse kant. Fan woansdei ôf komt de simmer werom.
Jan Brinksma


title: Kolleezje Waadhoeke yn petear mei ynwenners oer ynrjochting gemeentepark

maintext:
Tiisdeitejûn 17 july organisearret de gemeente Waadhoeke in jûnspetear oer de ynrjochting fan de bûtenrûmte fan it gemeentehûs. Oanlieding dêrfoar wiene de soargen dy’t earder troch ynwenners en riedsleden útere waarden oer benammen it foarnommen kappen fan beammen. Op de gearkomste wol it kolleezje fan de oanwêzigen hearre wêr’t no eins de beswieren lizze by it útstelde ynrjochtingsplan. Belangstellenden binne tige wolkom.
Tongersdeitejûn 5 july is de gemeenteried akkoart gien mei it prosesútstel oer de ynspraak oer de ynrjochting fan de bûtenromte fan it gemeentehûs. Earste stap yn it proses is it jûnspetear foar de simmerfakânsje.
Wurkgroep
Dêrnei wol de gemeente in wurkgroep gearstalle dêr’t omwenners en oare ynwenners fan Frjentsjer en Waadhoeke yn fertsjintwurdige binne. Nei de simmerfakânsje sil dy wurkgroep oan ’e slach mei de opbringst fan it jûnspetear fan 17 july. It is de bedoeling dat dy mei in nij ûntwerp komt foar de ynrjochting fan it ‘gemeentepark’ oan de westkant fan it gemeentehûs.
Weromkeppeling nei ynwenners en riedsleden
Nei’t de wurkgroep mei in nij (of oanpast) ûntwerp kommen is, wurdt der in gearkomste belein om it plan te presintearjen oan de omwenners, riedsleden en oare ynteressearren. Nei oanlieding fan de reaksjes op dy gearkomste kin it ûntwerp eventueel noch oanpast wurde. It úteinlike ûntwerp fan de (westlike) bûtenrûmte fan it gemeentehûs wurdt dêrnei oan de gemeenteried foarlein om goedkard te wurden.


description: Eagles Fan Photos

title: Eagles Fan Photos


description: England fan color

title: England fan color


description: Denmark fan face paint

title: Denmark fan face paint


description: Sweden fan color

title: Sweden fan color


description: Croatia fan face paint

title: Croatia fan face paint


description: Sweden fan face paint

title: Sweden fan face paint


description: Belgium fan color

title: Belgium fan color


description: Brazil fan face paint

title: Brazil fan face paint


authors:
Usa Today
Courtesy Of Lsu
Adam Sparks
Nashville Tennessean
Kamarri Darrington
Montgomery Advertiser
Fletcher Page
Louisville Courier-Journal
Alex Byington
Special To The Advertiser

title: Alabama Football Fan Day


description: Læs mere her

title: Nu igen: Jysk legende taget i plagiat


description: Foarsitter Sicko Heldoorn sit yn de útstjoering, lykas de fjouwer kampioenen yn de ferskillende klassen fan foarich jier.

title: PODCAST: It Skûtsje Kafee sjocht foarút op it IFKS-kampioenskip

maintext: It restaurant De Hinde yn Hylpen wie freedtejûn omtsjoend ta it Skûtsje Kafee. Yn it Skûtsje Kafee waard foarútsjoen op it IFKS-kampioenskip, dat sneon yn Hylpen fan start giet. Under oare foarsitter Sicko Heldoorn wie te gast, mar oare bekende gesichten en nijkommers. De muzyk wie fan Johannes Rypma en Hille.


description: De earste etappe fan de BinckBank Tour troch Nederlân is moandei troch Fryslân. De start is op It Hearrenfean en de finish yn Boalsert.

title: BinckBank Tour rydt troch Fryslân

maintext: De earste etappe fan de BinckBank Tour troch Nederlân en België is moandei troch Fryslân. De start fan de hurdfytswedstryd is by it Abe Lenstra Stadion op It Hearrenfean en de finish is yn Boalsert. Dêr wie snein ek de ploegepresintaasje.


description: De hobbels soargje foar oerlêst. Auto's en motors kinne ûnferwachte bewegingen meitsje.

title: Rykswettersteat makket ein oan hoogovenslakkehobbels op A32

maintext:
It wurk oan de dyk begjint yn 2019. Oant dy tiid wurde automobilisten mei buorden warskôge foar de hobbels.
De hobbels yn de A32 wurde feroarsake troch hoogovenslakken. Dy binne yn de jierren '90 brûkt as fundearring foar de sneldyk. Jierren letter docht bliken dat se útsette. Se drukke it weidek en in ûnderlaach omheech. Dêrtroch komme de hobbels yn de dyk.
Yngripend en djoer
Om de dyk wer goed te meitsjen moat de fundearring fan de dyk oanpakt wurde. Dat is yngripend en djoer, seit Rykswettersteat, en it soarget foar in protte oerlêst.
In part fan it wurk soe eins yn 2018 dien wurde, mar fanwege de ferwachte drokte by de eveneminten yn it Kulturele Haadstêdjier wurdt dat in jier letter. Der wurde no wol buorden oan de dyk set om minsken te warskôgjen foar de hobbels.
De hobbels kamen earder dit jier yn it nijs troch in aksje fan Christiaan Okkema út Goutum. Hy hie ûnder oare in brief skreaun oan de Ljouwerter Krante, en fertelde op Omrop Fryslân oer de grutte oerlêst dy't de hobbels feroarsaakje foar de automobilisten.


description: Boeren sille yn guon gefallen in grutter eigen risiko hawwe as sy skea hawwe fan bisten op harren lân.

title: Provinsje past belied foar faunaskea oan

maintext:
Fierder is der yn de nije regels bepaald dat de totale skea (bûten de guozzegebieten) mei fiif oant tsien prosint werombrocht wurde moat. It giet dan bygelyks om fûgels dy't fruit opite. As dit net helle wurdt, dan sil it eigen risiko fierder omheech brocht wurde.
Foar't boeren yn oanmerking komme foar in fergoeding foar faunaskea, moatte se wol maatregelen troffen hawwe om de skea foar te kommen of te beperken. Ek sil der gjin skeafergoeding betelle wurde as it gewaaks net mear fan it lân ôfhelle wurde sil.
Sjoch foar it folsleine belied, en ek alle útsûnderingen op de site fan BIJ12.


title: Dieder stekpartij Lübeck opnommen yn psychiatryske ynrjochting

maintext: De man dy't ôfrûne moanne yn in bus by it Dútske Lübeck mei in mes op passazjiers ynstuts, is opnommen yn in psychiatryske ynrjochting. Dat hat it Iepenbier Ministearje yn Lübeck bekend makke. De man soe neffens saakkundigen lije oan in foarm fan paranoïde skizofreny.


title: Skea troch hjitteweach liket mei te fallen yn Ljouwert

maintext:
Beammen en oar iepenbier grien hawwe ekstra wetter krigen, brêgen binne kuolle mei wetter en it asfalt is kuolle troch it struien fan sâlt. Neffens de gemeente hat dat yn de measte gefallen skea foarkaam. Der kamen wol in soad meldingen binnen fan strjittegels dy't los leine. Meiwurkers fan de bûtentsjinst binne drok west om alles te reparearjen.
Troch ekstra kontrôles fan de wetterkwaliteit en it oanfoljen fan wetterpartijen, koe de gemeente de stjerte ûnder fûgels en fisken ûnder kontrôle hâlde en binne der gjin minsken siik wurden fan fersmoarge wetter.


description: It hat de ôfrûne dagen wol reind, mar it brângefaar yn it Griene Stjergebiet by Ljouwert is noch net foarby.

title: Ekstra tafersjoch op stook- en smookferbod by Psy-Fi festival

maintext:
Op it kampearterrein fan it festival mei gjin fjoer brûkt wurde, dus gjin barbecues of kampfjoer. Yn oerlis mei de brânwacht hat de organisaasje besletten, dat der 24 oeren deis minsken binne dy't besikers wize op it brângefaar. Sy hawwe ek brânblussers by har foar as it dochs misgiet. It terrein fan de Griene Stjer leit op feangrûn en in brân soe grutte gefolgen hawwe.
It Psy-Fi festival is woansdeitemoarn offisjeel iepene en duorret oant en mei snein. Der wurde yn totaal 15.000 minsken ferwachte. De helte fan de besikers is yntusken oankaam.


description: In ytpiraat is tongersdeitejûn oanhâlden yn Ljouwert. De man út Zwolle hie earder syn slach slein op It Hearrenfean.

title: Frekwint ytpiraat (23) oanhâlden yn Ljouwert

maintext:
De plysje yn Ljouwert hat tongersdeitejûn in 23-jierrige ytpiraat út Zwolle oanhâlden. De man joech yn in restaurant oan dat hy it iten net betelje koe.
Ut ûndersyk die bliken dat de man dit faker dien hie, bygelyks op It Hearrenfean. De man sit fêst foar fierder ûndersyk.


description: De hurde wyn soarget foar hege golven en problemen op de Iselmar.

title: Skûtsjesilen by Starum foarearst útsteld

maintext:
Der stiet in hurde wyn op de Iselmar, mei in krêft 4 as 5. Dit soarget foar hege golven en mooglik gefaarlike sitewaasjes.
It is al de tredde kear yn in wike tiid dat it silen oanpast wurde moat fanwege it waar. Ofrûne tiisdei waard de wedstriid op it wetter by Earnewâld ôfsein om't der net genôch wyn stie, en de wedstriid fan freed op it wetter by Ealahuzen hie fanwege in hurde wyn in lettere start.


description: De gemeente seach dat yn de loads fan Dirty to Be guon minsken omrûnen mei it jaske fan in klup dy't net wolkom is yn Smellingerlân.

title: Motorklup Drachten stapt nei Ried fan Steat nei twangsom

maintext:
"Fan jiersgearkomste gjin sprake"
Ferline jier hie de gemeente al it fermoeden dat de loads oan De Gaffel, dy't Dirty to Be kocht hie, in kluphûs wurde soe fan Blackguards. Smellingerlân easke dat de loads allinnich brûkt wurde soe foar gearkomsten, it sleuteljen oan motoaren en it drinken fan in bierke. Fan in jiergearkomste wie neffens de gemeente op 4 maaie gjin sprake.
Elke oertrêding troch Dirty to Be kostet de motorklup 10.000 euro. Dit is de earste kear dat Smellingerlân jild foarderet fan de klup.


description: De 250 jonge manlju binne der 100 jonge froulju op it eilân. Dat docht bliken út sifers fan it Centraal Bureau voor de Statistiek.

title: Skylge hat yn ferhâlding de minste jonge froulju fan Nederlân

maintext: Op Skylge wenje 2,5 kear safolle jonge manlju as jonge froulju. Dêrmei is it oandiel jonge froulju op it eilân it leechste fan Nederlân. Dat docht bliken út sifers fan it Centraal Bureau voor de Statistiek. Dat tinkt dat de Maritime Akademy op it eilân de oarsaak is fan de brike ferhâlding. Op dy akademy sitte benammen jonge manlju. Tsjin 100 jonge froulju oer binne der op Skylge 250 jonge manlju.


description: Sa'n 150 brânwachtminsken waarden tiisdei ynset om de grutte heidebrân by Wateren te blussen. Woansdeitemoarn binne se opnij útriden om nei te blussen.

title: Brânwacht op 'e nij nei Wateren om nei te blussen

maintext: De brânwacht is woansdeitemoarn opnij útriden nei Wateren, krekt oer de grins by Appelskea. Dêr gie tiisdei sa'n 75 bunder heide yn flammen op. De brânwacht is no oproppen om nei te blussen. Meardere brânwachtkorpsen, wêrûnder guon út Fryslân, rieden tiisdei út. Der waard ek in helikopter fan definsje ynset om de brân ûnder kontrôle te krijen. Fiif campings waarden ûntromme. Toeristen en boeren holpen de brânwacht by it bluswurk.