title: Fragen oer ferneatige ferkearsboeten yn Ljouwert

maintext:
De Ljouwerter partij Lijst058 hat skriftlike fragen steld oan it kolleezje oer it útskriuwen fan boeten oan it Ruterskertier yn de stêd. De partij docht dat nei oanlieding fan inkelde boeten, dy't troch de rjochtbank yn Ljouwert yn heger berop ferneatige binne.
Ferkear yn de binnenstêd mei net fan it Ruterskertier nei de Frouwepoortsbrêge ride en oarsom. Oertrêders kinne in boete krije en de gemeente kontrolearret it trajekt mei fêste kamera's. Ut útspraken fan it hôf docht lykwols bliken dat ferskate boeten skrast binne.
De bûtengewoan opspoaringsamtners fan de gemeente, dy't de boeten oplein hawwe, soene net it foech hawwe dat te dwaan. Ek soene de ferkearsbuorden net op de foto's te sjen wêze.
Lijst058 wol no fan it kolleezje fan boargemaster en wethâlders witte om hoefolle gefallen it giet, oft de befiningen wier binne en wat de gemeente dwaan sil om de saak op te lossen.


title: LIVE: IepenUP oer frijheid

maintext:
Op 5 maaie fiere wy alle jierren wer de frijheid. Yn it kader fan dy frijheid wurdt dizze wike yn IepenUP yn gearwurking mei it 'Nationale Comité 4 en 5 mei' in frijheidskolleezje jûn troch heechlearaar Afshin Ellian. De presintaasje leit yn hannen fan Aldith Hunkar, foarhinne presintatrise fan it Jeugdjournaal. Elkenien is wolkom yn poppoadium Neushoorn om mei te praten en meisjen kin fansels ek online fan 20.00 oere ôf fia de livestream hjirboppe.
Flecht
Afshin Ellian flechte yn 1989 út Iran wei nei Nederlân en studearre hjir ôf yn Internationaal publiekrecht, strafrecht en filosofie. Hy skriuwt kollums foar ûnder oare Elsevier, The Wall Street Journal en Le Figaro. Dêrneist hat er twa dichtbundels op syn namme te stean.
Yn Nederlân kenne de minsken it net oars as dat se 'frij' binne; frij om te kiezen, frij om in miening te jaan en om in stim út te bringen. Dat alles is sa om't der yn Europa sprake is fan in demokrasy. Hoe beweitsje je, yn it lân dêr't alle mieningen telle, de demokrasy en dus ek de frijheid? Hjir sil Ellian op yngean yn IepenUP.
Dêrneist skowe Tjeerd van Bekkum, direkteur LF2018, en Vonne van der Meer, foarsitter fan PEN Nederland, oan om te praten oer it belang fan frijheid en mieningsutering foar de demokrasy yn Europa. Dit nei oanlieding fan it ûndersyk nei de moard op sjoernaliste Daphne Caruana Galizia yn Malta, kollega kulturele haadstêd fan Ljouwert.
Alles kin yn IepenUP
Diskusje, optredens, lêzingen, fideo's en muzyk; yn de wyklikse talkshow IepenUP yn poppoadium Neushoorn kin alles. Alle woansdeis steane yn it programma de aktualiteiten yn de wrâld sintraal; hoe libje wy mei syn allen, watfoar subgroepen meitsje dêr diel fan út en hoe soargje wy derfoar dat wy inoar faker moetsje en better begripe? Dat binne saken dy't oan bar komme yn IepenUP.
Elkenien kin oanwaaie komme en meidwaan oan de diskusjes yn kafee De Backstage yn poppoadium Neushoorn. It programma set alle woansdeis om 20.00 oere útein en is ek te folgjen fia Omropfryslan.nl en de Facebookside fan Omrop Fryslân. Mear ynformaasje oer IepenUP is te finen op harren Facebookside. IepenUP is in inisjatyf fan Omrop Fryslân, Tresoar en Neushoorn Café en LF2018.

fasttext_language: fy


title: Pommeranten Pries is foar Melvin van Eldik

maintext:
Muzikant en tekstskriuwer Melvin van Eldik krijt dit jier de Pommeranten Pries útrikt fan de Ljouwerter Histoaryske Feriening Aed Levwerd. Van Eldik waard berne yn Yndonesië en kaam as fjouwerjierrige jonge nei Ljouwert. Yn de stêd waard er benammen bekend as muzikant en dichter; sa skriuwt Melvin van Eldik in soad yn it Ljouwerter stedsdialekt.
De Pommeranten Pries wurdt jierliks útrikt oan persoanen of ynstellingen dy't yn Ljouwert op kultureel en histoarysk mêd in wichtige rol spile hawwe.


title: Plysje yn aksje foar drank- en drugssaken

maintext:
De plysje yn Ljouwert moast sneon meardere kearen yn aksje komme foar minsken dy't ûnder ynfloed wiene. Yn de nacht fan freed op sneon waarden aginten oproppen om't in man net goed wurden wie. By oankomst die bliken dat de 35 jierrige Ljouwerter nei alle gedachten tefolle drugs brûkt hie. Hy is mei in ambulânse nei it MCL brocht.
Sneontemiddei waard de Ljouwerter plysje oproppen foar oerlêst op it Hoeksterpaad yn de stêd. In 37 jierrige soarge dêr foar argewaasje. Hy krige fan de plysje in proses ferbaal foar iepenbiere dronkenskip.


title: Krans oer De Lawei: "Mear kontrôle op bousubsydzjes"

maintext:
De gemeente Smellingerlân moat tenei mear kontrôle ha op subsydzjes by grutte bouprojekten en sa nedich bystjoere ûnder it proses. Dat sei âld-wethâlder Marja Krans op de twadde dei fan de harksitting oer de ferbouwingsproblemen fan skouboarch De Lawei. Dêrby binne flaters makke, dy't miljoenen euro's koste ha en dat moat yn de takomst foarkommen wurde.
Marja Krans wie as wethâlder ferantwurdlik foar De Lawei. Se stapte op nei oanlieding fan dizze saak. Mar se fynt dat se dien hat, wat se op dat stuit dwaan koe. "Als je enthousiast als wethouder aan de slag gaat en niet weet dat er behoorlijk wat met zo'n dossier aan de hand is, dan is dat wel schrikken."
Neffens Krans stie net alles yn de oerdracht fan it projekt. "De Lawei was bouwheer, die deed zaken met de aannemer. Er was inderdaad gedoe, maar in de perceptie niet dermate dat dat gemeld moest worden in een overdrachtsdossier. Dan ben je daar niet van op de hoogte, als je zo'n dossier overneemt."


title: Subsydzje foar Friezen dy't studearje oan Campus Fryslân

maintext:
Friezen dy't yn de provinsje studearje wolle, kinne wer gebrûk meitsje fan in spesjale subsydzje. Der binne betingsten: je moatte as skoalbern de lêste twa jier trochbrocht ha op in Fryske middelbere skoalle en in stúdzje dwaan oan de Campus Fryslân yn Ljouwert.
Yn de provinsje hâlde
De provinsje wol mei de finansjele stipe studinten yn de provinsje sjen te hâlden. Foar it earste stúdzjejier giet it om 750 euro. Bliuwe je yn Fryslân, dan krije je foar de folgjende twa stúdzjejierren 1500 euro yn it jier.
Tal oanmeldings bliuwt efter
De stipe is nedich, want it docht bliken dat it tal oanmeldings foar de Campus Fryslân efterbliuwt by de ferwachtings. Dat hienen yn desimber 75 wêze moatten, mar it wienen goed 40.
Akkreditaasje
Alle opliedings fan de RUG dy't yn Ljouwert oanbean wurde, ha in akkreditaasje krigen. Dat betsjut dat se no los kinne.


title: Omrop TIP: Dupon: "As ik it fertel, sjoch ik it wer foar my"

maintext:
De 95-jierrige Foppe Dupon fertelt syn oarlochsferhaal yn dizze tiid fan it jier trije kear wyks oan groepen skoalbern. Faker kin net, dat grypt him tefolle oan. It ferhaal beslacht in goed jier: fan jannewaris 1944 oant de befrijing yn 1945. Dupon siet yn 1944 ûnderdûkt, omdat er net nei Dútslân woe om te wurkjen foar de Dútsers. Op nijjiersdei doart er oan om in kuierke te meitsjen. Dat rint ferkeard ôf. Hy wurdt besketten troch Dútsers, rekket swier ferwûne yn it sikehûs, dûkt wer ûnder, mar wurdt ferret en fêstnaam.
Hieltyd opnij belibje
Nei't er tsien dagen yn de finzenis yn Ljouwert sitten hat, wurdt er oerbrocht nei kamp Amersfoort. Dêr makket er ferskriklik wrede dingen mei. Hy is dan ek bliid as er te hearren krijt, dat er oerpleatst wurdt nei Dútslân. Yn Dútslân hat er te krijen mei honger, swier wurk, loftalaarm en altyd wer de eangst dat er wat ferkeards docht en dêr foar straft wurdt. Dat lêste bart as er nei in ynsidint trije wike lang opsletten wurdt yn in bunker. Hy hat der klaustrofoby oan oerhâlden.
Wurkje foar de Dútsers
As er thúskomt nei de befrijing hat Dupon it dreech. Yn stee fan dat men bliid is dat hy werom is, wurdt er mei de nekke oansjoen, omdat er yn Dútslân wurke hie foar de Dútsers. "Dan ha jo sa'n soad ellinde meimakke en dan wurdt der sá reagearre... dat fielt as in dolkstek yn de rêch." Dupon praat mei net ien oer wat er allegear belibbe hat. Syn soan trunet dêr wol op oan: "As heit it no opskriuwt, dan kin heit it fan him ôfskriuwe en tagelyk witte wy wat heit meimakke hat." Mar hy kin it net. "Ik kóe it gewoan net."
Triennen
Dochs rêdt er it op. Hy is dan 74 jier. Twa dagen sit er te skriuwen en dan lit er it syn frou lêze. Sy lêst it en de triennen rôlje har oer de wangen. Sy seit tsjin him dat it moai is, dat er it opskreaun hat. Dat se bliid is te witten wat er meimakke hat en dat it goed foar him is. Hy fielt ek dat it goed is, hy fielt him ferromme. En mei dat er it ferhaal op papier tafertroud hat, kin er der ek oer prate. Dat docht Dupon no in soad. Ferline wike hat er yn kamp Amersfoort in lêzing hâlden foar 1000 man publyk. Nei ôfrin krige er in steande ovaasje.
Skoalbern
Ek de bern fan groep 8 fan de Wrâldpoarte yn Garyp wiene djip ûnder de yndruk. Nei ôfrin sei ien fan de skoalbern dat er it in spannend ferhaal fûn. "As ik seker wist dat ik it oerlibje soe en gjin pine ha soe, dan hie ik it ek wol meimeitsje wollen", sa sei er. Dupon reagearre mei: "Ik winskje it net ien ta, jonge, ik winskje it net ien ta..."
It ferhaal fan Foppe Dupon is snein te hearren yn it radioprogramma Buro de Vries.


title: Woeste Liuwefontein teplak yn Warkum

maintext:
Yn Warkum is woansdeitemoarn de Woeste Liuwefontein op syn plak takele, troch wurknimmers fan oannimmer De Boer & De Groot. It giet om ien fan de alve fonteinen fan it 11fountains-projekt, yn it ramt fan Kulturele Haadstêd 2018. De fontein fan Warkum is de earste dy't pleatst wurdt yn de gemeente Súdwest-Fryslân.
De fontein yn Warkum, dy't ûntwurpen is troch Cornelia Parker, bestiet út twa donkerbrune liuwen fan sa'n fjouwer meter heech. De moannen fan de liuwen binne foarsjoen fan blêdgoud. Ut de klauwen fan de liuwen sil aansten wetter spuitsje. De kommende dagen wurdt dêrfoar de wettertafier regele.
Moandei wurdt ek de fontein fan Snits pleatst. Dy komt yn it wetter fan it Hoogend, op de hichte fan it Grootzand. En moandei wurdt ek in begjin makke mei de fontein fan Hylpen.


description: Minsken mei in elektryske fyts kinne yn Eaststellingwef en omkriten knooppuntrûtes fytse dy't spesjaal foar harren ûntwikkele binne. Foar e-bike-riders bin

title: Langere fytsrûtes yn Eaststellngwerf foar elektryske fytsen


title: "Fermiste boardskutter siet net yn delstoarte Lancaster"

maintext:
It is sa goed as wis dat de fermiste Kanadeeske boardskutter Francis Cooper net yn de Lancaster siet, dy't yn 1942 delstoarte by natuergebiet De Alde Feanen. De minsklike resten dy't hjir ferline jier op it plak fan it eardere stoart Ald Dwinger fûn binne, binne net fan Cooper. Se binne nei alle gedachten fan de omkommen piloat Peter Joslin, dy't begroeven leit yn Warten. Oant no ta wie der altyd noch de hoop dat Cooper yn it tastel siet.
De offisjele útkomsten fan it forinsysk ûndersyk wurde ynkoarten bekend makke troch de gemeente Ljouwert en de provinsje Fryslân. Dat fertelde Klaas Hoekstra fan de provinsje Fryslân moandeitejûn op in gearkomste fan nasjonaal park De Alde Feanen. Hoekstra hâldt him foar de provinsje dwaande mei de sanearring fan Fryske stoartplakken.
Monumint
Takom snein, op 15 april, is der in offisjele ûntbleating fan it monumint foar de omkommen bemanningsleden op de Ald Dwinger. It monumint, in sweltsjemuorre, is makke troch de Fryske arsjitekt Nynke Rixt Jukema. By de besletten plechtichheid binne mear as fjirtich neibesteanden fan de omkommen bemanningsleden oanwêzich.
Delhelle
De Lancaster waard yn de nacht fan 4 of 5 septimber troch Dútsk ôfwargeskut delhelle boppe Fryslân. Der wienen sân bemanningsleden yn it fleantúch. Fjouwer fan harren koenen harsels rêde. Trije minsken kamen om it libben. Allinnich Cooper is nea wer fûn.


title: Fuotbalfroulju lyk tsjin Sweden, doelpunt ynfalster Kalma

maintext:
De Nederlânske fuotbalfroulju ûnder de njoggentjin jier hawwe sneon yn Hongarije mei 1-1 lykspile tsjin Sweden. Yn it kwalifikaasjeduel foar it Europees Kampioenskip kaam de Sweedske tsjinstanner krekt foar it skoft op foarsprong. Loreta Kullashi sette har ploech op 0-1 út in strafskop. Oan de ein fan de wedstriid koene de Nederlânske froulju de lykmakker notearje. Friezinne Fenna Kalma kaam yn de 81ste minút yn it fjild en skoarde sân minuten letter de 1-1.
Tiisdeitemiddei spylje de Oranjefroulju it folgjende kwalifikaasjeduel. Hongarije is dan de tsjinstanner.


title: Feteraneklup fiert 30-jierrich bestean

maintext:
De VOMI, de feriening fan âld-militêren yn Ynje en Nij-Guineä, hat freed op De Jouwer it 30-jierrich bestean fierd. Yntusken binne de measte leden al oer de njoggentich jier hinne, mar noch altyd komme se ien kear yn it jier byinoar.
De feriening waard tritich jier lyn oprjochte, om't der hieltyd mear ferhalen rûngiene fan misstannen by de missy. De âld-militêren woene in tsjinlûd heare litte en de VOMI groeide al gau nei de 10.000 leden. De Fryske regionale feriening siet op it hichtepunt op 800 leden. De feriening rjochte har foaral op it stypjen fan feteranen dy't bygelyks psychyske problemen hiene.
Tsjintwurdich bestiet de groep noch út 215 leden. Yn it ôfrûne jier binne 32 leden hinnegien. Der wurde no foaral noch begraffenissen en kremaasjes besocht. By de gearkomste wiene diskear noch mar 85 leden. Alle jierren wurdt opnij besjoen oft in nije gearkomste it jier derop noch mooglik is.


title: Riedsleden geane troch mei ferset tsjin útsetbelied

maintext:
Gemeenteriedsleden fan Tytsjerksteradiel en Ljouwert holden freedtejûn yn Burgum in stil protest tsjin it útsetten fan in Afgaansk gesin út it azc yn Burgum. Se binne lilk omdat yn beide gemeenten earder in moasje oannaam waard wêryn't de minister frege is om it útsetbelied út te stellen fanwege it gefaar yn Afganistan.
De dielnimmers rûnen hân yn hân troch it doarp en hienen buorden mei mei teksten as 'Don't send Afghans back'. Ien fan de oanwêzigen wei GrienLinks-riedslid Brigitte Scheepsma fan de gemeente Tytsjerksteradiel. Sy hearde it nijs oer de útsetting freedtemoarn fan Maedeh Rahimi, dy't op it azc wennet. As riedslid fielt Scheepsma har machteleas tsjin de beslissings fan de Nederlânske oerheid, mar se bliuwt striidber.
Foar Maedeh wie it in swiere dei, om't sy sels ek út Afganistan komt. Foar har, har âlders en har suske kin dit ek alle dagen gebeure. Dochs hellet ek sy krêft út it stille protest. "Het is mooi om te zien dat we niet alleen staan in deze strijd. Afghanistan is echt niet veilig."
Scheepsma giet yn gearwurking mei de oare dielnimmers oan de demonstraasje troch mei it ferset tsjin it útsetbelied.


title: Spesjaalbier wurdt al mar populêrder yn Fryslân

maintext:
De lytste profesjonele bierbrouwerij fan Nederlân iepenet dizze wike syn doarren yn Dokkum. Oan de Diepswal yn it sintrum fan de stêd wurdt al moannen wurke oan de ferbouwing fan it âlde gebou ta brouwerij en biermuseum. Want it is net allinnich de bedoeling om der bier te meitsjen, mar ek om it ferhaal achter it brouwen yn Dokkum te fertellen.
Eartiids wiene der mar leafst 19 brouwerijen yn Dokkum, mar dy binne allegear yn de rin fan de tiid ferdwûn. In groep fan 150 bierleafhawwers hat ferline jier it Biergilde Dokkum oprjochte, mei as doel om de bierkulteur yn de stêd werom te bringen. Dat resultearre yn de plannen foar de stedsbrouwerij dy't dizze wike los giet.
Bonifatiusbier
Yn de brouwerij wurdt benammen it saneamde Bonifatiusbier broud. Dat is it âldste bier fan Dokkum, dat yn de midsiuwen troch de mûntsen yn de abdij broud waard. Mar derneist binne der noch in oantal spesjaalbieren dy't makke wurde sille oan de Diepswal. It biergilde hopet dat de brouwerij en it museum, dat der by heart, ekstra toeristen nei de stêd lûke sil.
Bier is hot
De stedsbrouwerij fan Dokkum is net de iennichste nije brouwerij dy't de ôfrûne moannen los gien is yn Fryslân. Op hieltyd mear plakken wurdt spesjaalbier makke. Ek wurde der spesjale bierkes makke foar eveneminten. Sa hat ek de Kulturele Haadstêd syn eigen bier. En bierkafee De Markies yn Ljouwert organisearret op 22 septimber foar it earst in evenemint dat hielendal om it bier draait: it Bierfestival Leeuwarden.
De Markies wie lange tiid it kafee mei de measte tapen fan hiel Fryslân, mar sûnt in pear wiken is dat bierkafee 3B yn Snits. Mar leafst 25 bieren hawwe se dêr op de taap. En nochris in flink oantal yn flesse. Neffens ûndernimmer Jan Roubos dy't it kafee opset hat, is de provinsje klear foar it ûntstean fan in echte bierkultuer. Oant no ta wie dy der neffens him noch net en moasten je derfoar yn it suden fan Nederlân wêze. Mar dat feroaret.
It kafee yn Snits wurdt rund troch Jan Sjoerd de Vries dy't al jierren in stúdzje makket fan bier. "Der is foar elkenien wol in bier op de merk. Oft je no fan kofje hâlde of fan molke." De earste wiken hat it oergryslik drok west yn it spesjaalbierkafee, neffens De Vries om't spesjaalbier "hot" is.


title: Gefaarlike situaasje op Waldwei troch spûkrider

maintext:
In spûkrider peaskemoandei op de neimiddei op de Wâldwei foar nuodlike situaasjes soarge. De automobilist ried yn de rjochting Ljouwert, tusken de ôfslaggen Nijegea en Garyp, tsjin it ferkear yn. De bestjoerder soe dêrby ferskate auto's auto's rekke hawwe. De auto fan de spûkrider kaam tsjin de fangrail ta stilstân.
De plysje wie manmachtich oanwêzich nei it ûngelok, ek om mei tsjûgen te praten. Ien fan dy tsjûgen sei tsjin Omrop Fryslân dat de auto slingerjend oer de dyk ried. Foar safier bekend, binne der gjin ferwûnen. Der is minstens ien persoan oanhâlden, dy't oerbrocht is nei it plysjeburo. Troch it ynsidint ûntstie in lange file.


title: Outdoor De Grutte Wielen wreidet út en dêr bliuwt it net by

maintext:
Outdoor De Grutte Wielen by Ljouwert is sûnt peaskemoandei offisjeel útwreide. Der kaam fuortendaliks in soad folk op ôf. It terrein waard oant no ta ûnder oare al brûkt om te paintballen. De romte dêrfoar is safolle útwreide dat it no de grutste paintballbaan fan Fryslân is. Der is no ek plak om flotten te bouwen, mei in bôge te sjitten en in steiger om yn kano's te stappen. Der is ek in grutte survivalbaan by kaam, en der is wer in klimtoer. Oan dy toer fêst soe yn de takomst in tokkelbaan komme moatte. Der binne ek plannen foar noch in survivalbaan, seit Pepijn van Binsbergen. Hy is ien fan de beide eigeners fan it bedriuw.
Ien en oar wurdt no oanpriizge as in 'outdoorpark'. Neffens Van Binsbergen wurde dit soarte fan aktiviteiten hieltyd populêrder.


title: Zeinstra oan sydline by heale finale Champions League

maintext:
Grinsrjochter Erwin Zeinstra fan Dronryp stiet woansdeitejûn oan de sydline by de heale finale fan de Champions League tusken Bayern München en Real Madrid. It Europeeske fuotbalbûn UEFA hat it Nederlânske skiedsrjochterstrio, mei dêryn ek Björn Kuipers en Sander van Roekel, oanwiisd om dy wedstriid yn goede banen te lieden. Der geane ek noch trije oare Nederlânske skiedsrjochters mei as fjirde, fiifde en sechde official.
It is foar Zeinstra en dy it heechst helbere dit seizoen yn it Europeeske klupfuotbal. Om't se de finale fan de Champions League earder al in kear dien hawwe, komme se dêr net mear foar yn oanmerking.
Snein noch fluite it team fan skiedsrjochter Kuipers de bekerfinale tusken AZ en Feyenoord. Oer in pear wiken set foar harren de tarieding útein op it wrâldkampioenskip yn Ruslân, dat heal juny úteinset.


title: Omrin finalist Koning Willem I Plaquette om duorsumens

maintext:
Offalferwurker Omrin is ien fan de trije finalisten fan de lanlike Koning Willem I Plaquette foar duorsum ûndernimmerskip. It bedriuw waard tongersdeitemoarn yn Ljouwert troch de faksjueryfoarsitter fan de priis ferrast.
Omrin waard as finalist keazen op in bestjoersgearkomste yn Amsterdam. Dêrby wie keninginne Máxima oanwêzich. Boubedriuw Dijkstra Draisma út Boalsert wie ek ien fan de tolve nominearre bedriuwen, mar waard net selektearre foar de finale.
De Koning Willem I Plaquette in priis dy't bekendheid jout oan positive, duorsume ûntwikkelingen yn de Nederlânske ekonomy. De plakette wurdt útrikt op 28 maaie. De priis komt fuort út it Ei van Columbus, in priis dy't ea troch de ryksoerheid yn it libben roppen is.


title: Sicht op oplossing oer motorcrossbaan by Makkingea

maintext:
Nei jierren fan strideraasje oer motorsrossbaan Prikkedaam by Makkingea liket der no sicht op in oplossing. De omwenners en de crossklup wolle mei inoar yn petear. Dat seit wethâlder Henk van de Boer fan Eaststellingwerf. Hy sil bemiddelje.
Op it hiem fan de omwenners binne mjittingen dien nei it lûdsnivo. De útkomsten dêrfan binne noch net bekend. As der tefolle leven blykt te wêzen, kriget de krossklup in boete.
De wethâlder seit dat de omwenners in gebietsferbod oplein krigen hiene, mar dat is yntusken ek wer ynlutsen. Dat neamt er in goed sinjaal.


title: Ravaazje op de A6 tusken De Jouwer en De Lemmer

maintext:
Op de A6 tusken De Jouwer en De Lemmer is freedtemoarn in grutte ravaazje ûntstien nei't in frachtwein mei grûn in part fan syn lading ferlern hat. De modder leit ferspraat oer de sneldyk, dy't dêrtoch sjippeglêd wurden is. Twa auto's rekken yn in slip. Ien auto gong oer de kop en kaam oan de oare kant fan de fangrail yn de middenberm telâne. Omstanners kamen de bestjoerder te help. Eefkes letter rekke in auto mei trije ynsittenden fan de dyk. Dy botste tsjin de fangrail. It is noch ûndúdlik hoefolle minsken der krekt ferwûne rekke binne.
De dyk is yn beide rjochtingen foar in part ôfsletten. Omdat de grûn út de frachtwein fier ferspraat leit, duorret it noch wol efkes foardat alles opromme is en de dyk wer frijjûn wurde kin. De plysje sil de frachtweinchauffeur hearre oer hoe't it kin dat hy syn lading ferlear.


title: Oer de Brêge | Annie Blaauw-Wijnstra

maintext:
Wêr komme jo wei.
Ut De Gordyk, sûnt july. En fan oarsprong bin 'k geboaren yn Oerterp en doe binne wy... Ik bin troud yn 1968, mei Ynse Blaauw, dy kaam út Jubbegea, wy ha inoar troffen hjir yn'e Kûper.
Wat is de Kûper?
No sjoch, froeger wie dat in dansgelegenheid, hjir op it hoekje, in bytsje fierderop. Dêr wenne Hansje Wynalda en dy hie dêr in kroech. En dêr boppe koenen jo dûnsje en dêr ha wy inoarren troffen. En doe wie it dus raak, direkst dy jûnes en fan dy tiid ôf binne wy altyd by inoar bleaun. Dat wie yn 1965 en yn 1968 binne wy troud en doe binne wy yn Boarn kaam te wenjen, Aldeboarn.
Wêrom binne jim dêrhinne gien?
No, myn man wie oan it wurk by de Firma Sterk, ach, Firma Knol.
Wat die dy?
In hijbedriuw, in leanbedriuw wie it doe noch. Dêr hat er net hiel lang wurke, in jier as fjouwer, mar wy binne dêr bleaun.
Yn Aldeboarn.
Yn Aldeboarn. It wie wol it middelpunt fan Fryslân hin? Fan dêrút koenen jo moai, wêr't jo dan ek mar wêze moasten. Letter is er by de Firma Sterk kaam te wurkjen en doe wennen wy moai sintraal. Dêr fanút moast er oeral hinne. No ja, wy sieten dêr ek prachtich moai. Teminste, wy fûnen it dêr moai sitten.
Jim wennen echt yn it doarp?
Wy wennen midden yn it doarp en wy wennen yn'e buert en út'e buert. Wy wennen flak by it wetter, dus simmerdeis sieten wy altyd foar, dan sieten wy by't wetter en as de boatsjes dan foarby farden... Dêr ha wy dus jierren wenne, hast 49 jier. En sa lang wienen wy dus ek troud. Mar myn man waard yn 2003 siik, doe krige er earst blaaskanker en letter, yn 2005, krige er melanoom, dat is ien fan de hûdkankers. En dêr is er dus yn 2017, dus foarrich jier, oan weirekke. Hy hat allegear chemokueren hân.
Mar dan hat er dus wol hiel lang siik west.
Hy hat hiel lang siik west. Fan 2005 ôf ha wy hieltyd tsjin'e kanker fechte moatten. En dat ha wy ek dien, en dat ha wy ek altyd mei leafde dien, hear, dêr giet it ek net om. Mar yn it lêst waard hy wol minnichjes, fansels, en doe seinen de bern ek: no mem, it is miskien wol goed om no nei in appartemint. Us heit kin aanst miskien net mear traprinne. Doe ha wy ús hjir ynskriuwe litten.
Wêrom De Gordyk?
Wy gongen hjir ek altyd al nei de Gordyk ta te boadskipjen, dit wie ús plakje. En wêrom, no ja, it sirkeltsje is rûn. Hin? Want wy ha inoar hjir troffen yn'e Gordyk en wy binne hjir ek wer telâne kaam.
Ek wer hjir op'e hoeke?
Nee, ik sit no boven Appie Heijn. Dêr ha wy dus fjouwer wike tegearre wenne en doe is er weirekke.
Ach, dat is wol hiel tryst.
Ja, mar ja, dêr kinne jo neat oan dwaan.
Oan'e oare kant ek moai dat er noch meimakke hat dat jo in goed plakje hienen.
Ja, dêrom, dat is ek sa. Sorry, ik wurd wer eventsjes emoasjoneel.
Hindert neat, hear.
Mar goed, doe wenne ik hjir en dan koe ik, dêrom binne wy hjir ek hinne gong, boadskipje sa't ik woe. Jo sitte oeral tusken, alles is flakby.
Mar misse jo no Boarn ek?
Nee, net in sprút. Ik ha noch noait ûnwennich west. Ik sit hjir hiel moai, ik ha't útsicht op in parkearplak, en dêr kin elk parkeare dy't nei de winkel giet, fan de Poiesz, nei Albert Heijn... en nei Rinsma foaral. Mar dat is wol in hiele ommekear, fan Boarn hjirhinne, mar ik ha my noch noait in kear ûnwennich field. Der sitte ek wol guont yn dat appartemint, dy't sizze: wy wolle wol graach werom nei wêr't wy weikomme, mar dat haw ik net.
Jo hienen ek kieze kinnen foar Oerterp, dêr't jo weikomme.
Ja, dêr wol'k net hinne.
Nee?
Nee, wy moatte der kommende saterdei hinne, want ik sit by it shantykoar, en dêr moatte wy in optreden jaan, en no bin ik benijd oft ik dêr ek noch wat bekenden sjoch.
Jo binne ek al fyftich jier fuort, fansels.
Ja, mar ik sil dêr dochs wol degenen treffe dy't dêr op de legere skoalle sitten ha mei my. En dy tref ik hjir ek wol hiel inkeldris yn De Gordyk, en dy kin my wol. Ik snap net dat se my herkenne, want ik bin hiel bot feroare.
Jo ha hjir noch fjouwer wike wenne mei jo man. It klinkt miskien raar, mar ik kin my ek foarstelle, nei tolve jier fan sykte, dat it ek in soarte fan opluchting is.
No ja, dat ek, mar sjoch, it wie ek sa, hy is weirekke oan in hartinfarkt. Ik wie yn Grins op besite by him, want hy lei der al in wike, hy mocht hast wer nei hûs. Hy hie al lêst fan it hart, mar doe krige er ynienen in ôfgrysliken druk op it boarst. En hy sei: ooh Annie, dit wit ik net. Hy is lizzen gong en ik ha de suster roppen en doe wie it binnen in heal oere gebeurd. Doe wie er fuort. Mar ja, goed, sjoch, hy hie gjin chemokueren mear krije kind. en hy hie in melanoom yn de lever, en yn'e altvleesklier. Dêr siet de kanker yn. Dus hy hie pine. En wat is der no better? Moatte jo dan op besite by in man dy't hiel bot pine hat? Ik fyn it ferskriklik dat ik no allinnich fierder moat, mar oan'e oare kant, dan is't in útkomst, hear.''
Hoe âld binne jo?
Ik bin no 71, yn juny wurd ik 72. Dus wy hienen noch wol in tydsje tegearre wêze kinnen, mar it hat net sa wêze mochten.
Mar as de lêste jierren lijen binne...
Nee, hy hat gjin pine hân. Yn dy hiele jierren fan kanker hat er hielendel gjin pine hân. Nee, gelokkich net. Mar der ûntstienen knobbeltsje ûnder de hûd en dy moasten ferwidere wurde, want oars koe it dus útbreide, mar dy ha harren settele yn de longen en yn de lymfeklieren. Dat wie yn 2012. Mar doe hat er dus chemokueren krigen en doe binne dy allegear oprûme. Mar der wie ien melanoom en dy sei: jim krije my net dea. En dy stuts de kop wer op en dy hat dus yn'e altvleesklier en yn'e lever wrotten en yn'e galblaas en doe waard it lijen. En dêrom seinen wy: dit is in útkomst. It is net in fleurich ferhaal, mar it is wol minsklik. Hin? It is de gong fan it libben.
En hoe is it no mei jo?
Wol goed. Ik bin yn in ommesjoch, yn novimber, bin ik ek noch oan in heup opereard. Dus ik ha al wer in nije rjochterheup.
Dat sjogge jo der net oan as jo der sa oanrinnen komme.
Nee, falt mei, hin?
Jo hienen ek altyd lêst fan'e heup?
Ja. Ik ha mear as fiif jier op'e wachtlist stien eins, mar ja, trochdat myn man siik wie, koe ik net sizze: no jonges, nim my mar op, want ik moast him fersoargje as er thús kaam. En dat ha'k dus ek altyd mei leafde dien. En dan moatte jo kieze of diele. Pine hâlde, mar ik hie pijnstillers mei, hear, de pine wie net sa bot.
Mar jo ha josels dus in bytsje fuortsifere.
No ja, dat moast eefkes. Mar de bern seinen ek: mem is no wol aardich fluch, doch it no mar. Dat ha'k dus ek dien, no, nei trije moanne rûn ik wer as in ljip. It is no wer hielendal prima. Dus ik bin sa bliid as wat. De oare heup moat mei in jier ek.
Jo witte no hoe goed as it útwurkje kin.
Dêrom, dus ik sjoch der net tsjinop. Ik ha der ek noait tsjinop sjoen, hear, op dy operaasje, want ik wist dat it gebeure moast. Dan witte jo wêr't jo oan ta binne.
It is in tryst ferhaal, mar jo sjogge der net tryst út. Jo binne moai opmakke, hawwe it hier yn'e slach, moaie klean oan. Jo ferwaarloaze josels net.
Nee, mar dat moat ek net. Dat ha'k ek tsjin myn man sein, dêr ha wy it hieltyd wol oer hân en dat hat Ynse ek sein: As ik der net mear bin, Annie, dan moatsto dwaan en litte watst wolst. Net achter dy ferd... geraniums. No, dat ha'k dus ek net dien.
Lekker by't shantykoar.
Ja, hjir by't shantykoar. En dat is hartstikkene moai, ja. Echt leuk. Elke moandeitejûn repetysje en in pear optredens ha wy yntusken al hân.
Jo kenne alles al út'e holle?
Nôh, in protte wol. Ja, en ik koe de ferskes doe't ik der kaam, dy koe'k ek hast allegear wol. In protte Ingelstalich. En ach, it wie sa moai. Der wie in frou fan oer de tachtich, Minke, en dy sei: jo lykje my wol geskikt foar by it shantykoar.
Dat wie by jo yn't appartemint?
Nee, dat wie by sa'n party. Buorfrou frege: komst ek? Ik sei: ik kom wol, mar ik wit net oft ik wat nim, mar dan kom ik tusken de minsken, want ik woe my net ôfsûnderje. Doe kaam ik dus by dy frou te sitten. Ik sei: wat ferskes sjonge jim dan, net allegear seemans, wol? Nee, evergreens. Sy sei: Ingelstalich, Dúts en Nederlânsk. Frânsk dogge wy net. En doe duorre it eefkes en doe sei se: Och Annie en wy ha in moai ferske leard! En doe song se: Quand le Soleil. Ik sei tjsin har: ik miende dat jim gjin Frânske ferskes songen. Sy sei: is dit Frânsk? En ik ha sa lake. Mar sy sei: ik ha noait Frânsk op skoalle hân.
Sy herkende it gewoan net as Frânsk.
Nee, mar sy hienen it foar har wol sa opskreaun sa't se it útsprekke moast. No, fûn'k sa moai. En dat ferske, dat bliuwt by ús de favoryt. Quand le soleil dit bonjour aux montagnes. Dat is de French Song fan Lucille Starr. Mar wy ha wol mear moaie ferskes, hear.
Soks jout wol freugde yn't libben.
No ja, earst doe't ik der by kaam, doe moast ik my der echt ta sette om te sjongen.
Ja?
Ja. Jo binne jo man krekt ferlern, en dit wie nochal rillegau der achteroan. Binnen it heal jier, sis mar, mei fjouwer moanne dat ik der by wie. Mar ik ha yn myn libben in hiele protte song en fluite. Dus, dat sjit der wol wer yn. It ken no ek wol wer. Ik bedoel, ik moat fierder. En de bern sizze it ek: mem docht it fantastysk.
Hoefolle bern ha jo?
Twa, twa dochters. En dy wienen grandioas, echte kanjers, dy ha my ek echt der trochhinne sleept. Al foel dat ek wol mei, dat trochhinne slepe, want ik wie sels hiel posityf. Wy wienen hiel posityf, beide, dêrtroch ha wy ek sa lang fechte kinnen tsjin'e kanker, tink ik, hear.
It stomme mei kanker is: jo kinne der eins net tsjin fechte. Jo moatte altyd aksepteare wat der bart.
Jo moatte it aksepteare.
Om te fechten moatte jo ek winne kinne...
Nee, dit winne jo noait.
It is noait in earlik gefecht.
Nee, dat is't ek net. Wy wisten dat wy belies jaan moasten, allinnich, wy seinen: wy jouwe it net gau op. Dat ha wy ek moai wat jierren dwaan kind. En sa lang wienen wy ek noch by inoar. Dêr fochten wy ek foar. It hat in hiele tiid fan ús libben yn beslach naam, mar wy ha't ek net foar neat dien. En wy wienen hartstikke bliid mei mekoar.
Tolve jier, dat is hast in fyfde fan jo libben.
Ja, en wy sieten om de trije wike yn Grins. Ja, yn it begjin net, hear, de earste fiif, seis jier net, mar letter, doe't de chemokueren kamen hielendal. Dan sieten jo om'e trije wike yn Grins. En dan libben jo gewoan fan sikehûs nei hûs en jo kamen net oan oare dingen ta. Dan sieten jo al wer te tinken. Ik folge alles wat mei kanker te meitsjen hie, en as der wer in nije methoade wie, dan sei'k: oeh, dat moat ik eefkes opskriuwe, want dat moat'k meinimme nei Grins, want miskien kinne se der wat mei.
It waard hast in obsessy.
It wurdt in obsessy. Ja, echt. Dat seinen de bern ek: wat sil mem yn in djip gat falle. Mar dat is my hûndert parten meifallen. Ik miste allinnich dat reizigjen.
Dat behearste jo libben fansels ek.
Ja, dat behearste ús libben de lêste jierren. Dat miste ik dus wol. Mar fierder, nee, ik bin der hiel tefreden mei, hiel kontent dat it sa rûn is.
Moai, en moai dat jo wer sjonge kinne.
No dêrom, it sjongen giet my no wer goed ôf, hear.


title: Oer de Brêge | Esther de Vries

maintext:
Werfoar komme jo hjir nei de Gordyk?
Dat is wat in apart ferhaal. Ik hie in kadootsje krigen en dat moast ik eefkes ruilje. Mar set dat der mar net yn.
Oei. It gefaarlikste mei soks is dat jo sa'n kadootsje bewarje en letter oan in oar jouwe en dat blykt dan deselde te wêzen fan wa't jo it krigen ha.
No sjoch, ik hie't fan myn man krigen, hin? Mar ik ha't ruile, hear. Ik haw in oarenien útsocht.
En jo man wit net dat jo it ruilje?
Jawol.
Wêrom fine jo it dan ferfelend?
No ja, yn de winkel ek, it is goudkleurich en ik draach altyd silver. It wie in horloazje. En doe sei myn man direkst al doe't er it joech, ast in oare kleur ha wolst dan ruilest it mar. En dat ha'k no dien.
Jo ha fan jo man in gouden horloazje krigen.
Ja, net in hiele lúkse gouden, hear, mar in goudkleurigen.
Foar de jierdei?
Ja, foar de jierdei. Ik bin fjirtich wurden.
Wannear?
Ofrûne tongersdei.
Lokwinske. Fjirtich, dat is in moaie leeftyd.
Ja, bysûnder.
Seagen jo der ek tsjinoan, tsjin fjirtich?
Nee, nee, hielendal net. Ik bin úteinliks bliid dat ik fjirtich wurden bin, omdat ik krekt hiel siik west ha.
Echt híel siik?
Ja, in tumor yn'e holle.
Jakkes.
Ja, wol goedaardich, mar it kin net hielendal fuorthelle wurde. Dus it is eefkes ôfwachtsjen hoe't it komt. Se hawwe it sa fier mooglik fuorthelle, mar as it op bloedvaten en sa sit, dan kinne se it net hielendal fuorthelje. En dan is it gewoan ôfwachtsjen hoe't it fierder giet. ik bin der no foar de twadde kear oan holpen.
Ha se jo ek bestraald, dat er lytser wurden is?
Nee, dat dogge se net. Want dan hast kâns datst mear skea krijst. Der sit no hast niks mear. De earste kear is der wol aardich wat sitten bleaun, en no ha se in jier letter, dat wie ôfrûne simmer, doe ha'k in twadde operaasje hân en doe ha se sa goed as alles fuorthelje kinnen. En no, no ja, it is in langsaam groeiende, sizze se, dus it is eefkes ôfwachtsjen.
Mar jo skrikke jo kapot, fansels, as sa'n dokter seit: it is in tumor, of net.
Ik hie't net yn'e gaten. It sit yn myn foarholle, dus ik ha my der sels net bewust fan west.
Hoe kamen se der achter, dan?
Ik wie myn reuk op in geven momint kwyt. En ik wie al hiel lang net fit, hear, hiel erch wurch, pine yn'e holle, in soad op bêd lizze. En doe't ik der achter kaam dat ik myn reuk kwyt wie, doe hie ik sels sa yts fan: hé, dit kloppet net. Minsken om my hinne seinen altyd al: der is wat mei dy. En júst omdat it yn dy foarkwab sit, dan ha jo dat sels net troch.
Mar de reuk wie it ienige symptoom...
Dat by my... dat ik tocht fan: hé, dit kloppet net. En achterôf besjoen dy pine yn'e holle natuerlik. En hiel folle op bêd lizze. En hiel inisjatyfloas ek, ek kwa persoan hiel oars.
Gjin fut mear.
Nee, nee.
Dus doe binne jo nei de húsarts gien. En ha jo ek fuort sein wat jo fermoeden wie?
Nee, want dat hie ik net yn'e gaten. Ik haw allinnich sein dat ik myn reuk kwyt wie, dus doe bin ik nei de KNO-arts trochferwiisd.
Dy sjocht jo yn'e noas.
Klopt. En dy koe neat fine. Mar dy sei wol: reukferlies kin in begjinnend symptoom fan Parkinson wêze. Dus as ik dy wie soe'k werom gean nei de húsarts en in ferwizing nei de neurolooch freegje. No haw ik sels altyd as neurology-ferpleechkundige wurke, dus ik wit ek wol wat Parkinson is.
Yn Tsjongerskâns?
Ja, yn Tsjongerskâns. En ik bin steeds yn Grins opereard, ik bin yn behaneling by it UMCG. Mar doe bin ik nei de húsarts gien. Dy hie sa yts fan: ach, dat komt hast net foar, Parkinson is mar ien of twa persint.
Is Parkinson ek echt foar âlde minsken?
No, dat hoecht net. Mar ik sei: stel jo foar dat it wol sa wêze soe, dan soe dat myn takomst wol feroarje, dus ik wol it gewoan útslute. No, doe bin ik nei de neurolooch gien en dêr ha se in scan makke en doe wist ik eins direkst al dat it dit wie.
Dat seagen se fuortdaliks op de scan.
Ja, ja, it wie in tumor fan acht by seis by fjouwer sentimeter. Der siet wol sa'n blok yn myn foarholle.
Dat is mear as in dik eine-aai.
Ja, in hiele dikke, kloppet.
Mar dat drukt ek allemachtich op de harsens yn.
Dy skoot alles oan'e kant. En sjoch, wat der yn'e foarholle sit, dat bepaalt hoe't jo binne. Dêrom haw ik ek hiel lang hiel oars west. Ik bin ek binnen trije wike holpen.
Wannear spile dit?
Dit wie yn 2016, begjin 2016. Krekt twa jier lyn.
En doe koenen se dus it grutste part fuorthelje, mar noch net alles.
Nee, doe ha se santtjin oeren bezich west.
Soa.
En sa lang ûnder narkoaze is fansels ek net goed. Dus doe ha se safolle mooglik fuorthelle, mar se seinen ek al: it sit op de bloedvaten, dus, dan hast it risiko dat se dy kapot meitsje en dan bist folle fierder fan hûs. Dokter hat it doe allinnich dien, ek bêst wol bysûnder, santtjin oeren lang. Doe wie it ôfwachtsjen en in pear moanne letter blykte dat der noch wol 20 persint siet. En achterôf hat it miskien wol mear west. Mar ja, dêr kinne se op sa'n momint neat oan dwaan, want sjoch, dêr moatte jo kondisjoneel fansels ek... dus ik ha earst revalideard.
Wat moatte jo dan revalideare?
Ik ha fysio-therapy hân, sport en spel, eins it hiele pakket, de psycholooch, maatskiplik wurk, alles.
Is soks foaral in mentale kwesty?
Dat wie it de twadde kear wol, mar de earste kear net. De earste kear wie't mear om wer de balâns werom te krijen yn al jo aktiviteiten, dingen te plannen en jo libben wer wat op de rit te krijen. En kondysje opbouwe. Sjoch ik wie fansels al jierrenlang, ja, achterôf besjoen is dat, dat hienen wy doe net yn'e gaten, mar hy sei: it kin der wol tsien jier sitten ha.
Ja hin? Wat in mazzel dan eins.
Ja toch? Ja, net mazzel dat jo it krije, mar dat ik der sa fan opknapt bin wol.
Ja. Dan kin ik my foarstelle dat dyn man in gouden horloazje keapet.
Ja, haha.
Mar de twadde kear binne jo wer opereard.
Ja, dat wie ferline jier, doe blykte by de kontrôle-scan, want sjoch, jo krije elk jier in kontrôlescan, dat it wer gigantysk groeid wie. Of dat it útsetten wie. Hy seit: it hat mear de rûmte krigen.
Dy restjes wurde dan wer grutter.
Ja, en oft it no ferdûbele is of dat it krekt sa is as in spûnseffekt, dat witte se net. Mar dat wie yn july en doe bin ik yn augustus foar de twadde kear opereard. En doe haw ik yn novimber kontrôle hân en ja, der sit miskien in heale persint noch, mar dat kin ek wol littekenweefsel wêze.
Jo persoanlikheid, jo karakter, is dus wer sa as it...
Normaal, ja.
Wat fynt jo man dêr fan.
Bliid, natuerlik,
Ja, want dat is de frou dêr't hy froeger ferlyfd op wurden is.
Ja, tuerlik. Mar dan noch, it hat wol tiid noadich om wer wat normaal te wurden. Op in bepaald momint wie it ek net leuk mear. Net dat ik kwa gedrach in hiel ferfelende frou wie, mar ik die gewoan neat mear. Sjoch, ik haw in jong gesin, twa famkes.
Hoe âld binne dy?
Dy binne no alve en fjirttjin. Dy wienen doe njoggen en tolve, krekt yn de puberteit wat.
En dy ha in mem dy't nergens mear nocht oan hat.
Nee, dy ha my wol eefkes kwyt west. Dy wienen altyd op myn man oanwiisd. En dat koe'k nei de tiid ek hiel bot merke, want doe wie ik der dus wol wer, en ik tocht: jim lústerje hielendal net nei my, hin? Ik bin der dochs ek noch? Sa.
De hiele balâns moat werom fûn wurde.
Ja, en ik merk dat dat no einliks wol wer goed is. Kwa wurk bin ik it wer oan it opbouwen, dat giet ek hartstikkene bêst.
Jo wurken net, de ôfrûne jierren?
Ja, ik wie altyd oan it wurk, ik haw ek echt oant de earste operaasje hieltyd oan't wurk west.
Dat wie yn it sikehûs?
Nee, dat wie by de wykferpleging.
Fernamen se dêr ek dat jo minder funksjonearden?
Achterôf besjoen wol.
Bysûnder, mar ik kin my foarstelle dat jo dan tinke: dy fjirtich dy ha'k mar. En yn feite binne jo wer opnij begûn.
Ja, en jo libben is no gewoan hiel oars. Jo binne jo ek folle bewuster fan alles. En ik moat earlik sizze, ek fan wat wol belangryk is en wat net, mar ek kwa persoan, kwa freonen, dêr is ek hiel wat yn feroare.
Ja? Binne jo ek freonen kwytrekke?
Ja, ja, hiel folle ûnbegryp ek, en dat is it ferfelende. Sjoch, se sjogge my no ek rinnen, dan tinke se: se is der wol wer, mar sa wurket it net.
Nee. Mar ha jo ek nije freonen krigen?
Ja, ja, ek wol wer weardefol, net?
Ja. Doe't ik jo oanspruts hie ik net betinke kinnen dat ik dit ferhaal hearre soe. Dat is ek it moaie fan dizze rubryk.
Ja, ik bin der altyd hiel iepen oer, hear. Miskien fine minsken it raar dat ik dit allegear fertel, hjir op de brêge.
Ik fyn it júst hiel hoopfol, sa'n ferhaal.
Ja, no ja, ik tink: in oar kin der miskien ek wat oan ha. Ik sjoch dat by oaren ek, ik ken minsken dy't bygelyks wat oan't hert ha, of kondysje, dat de bûtenweareld it gewoan net altyd snapt. En dat is jammer. Miskien moatte jo it earst sels meimeitsje.
Mar ja, jo sjogge sa ek neat oan jo. As jo de foet stikken ha en mei in kruk rinne, dan is dat helder.
Ja, sokke dingen ha'k net. Ja, myn reuk bin ik kwyt. Dat is it ienige.
Dy is noch altyd fuort?
Ja, en dat bliuwt ek fuort, hear.
Mar as jo net rûke kinne, dan is de smaak dochs ek fuort.
Nee, dat net.
Priuwe is foar in grut part rûke, ha se my altyd ferteld.
Dat haw ik dus net. Dat is wol bysûnder. Gelokkich net, kinne wy yn elk gefal noch wol út iten.


title: Lezing Hedman Bijlsma

maintext:
Hedman Bijlsma geeft donderdag 19 april een lezing met als Underweis. De lezing is aansluitend op de ledenvergadering van De vereniging Vrienden van Museum Opsterlân.
De vergadering en lezing is voor ieder toegankelijk.
“Nei’t we foar it earst yn jierren einliks wer reedriden koene, ha we tige taspaslik in lêzing, dy’t alles hjirmei út te stean hat. Dizze presintaasje wurdt dien troch Hedman Bylsma, in grut kenner fan de skiednis fan it reedriden, dy’t dêr al ferskate boeken oer skreaun hat. Hy nimt ús yn syn lêzing “Ûnderweis” mei op in toertocht troch Fryslân, wêrby ‘t er ferskate plakken en dingen sjen lit, dy’t mei it reedriden ferbûn binne.
Hjir sitte ferrassende fynsten tusken, bygelyks nammebuordsjes, wêr’t we oan foarby rinne, sûnder te witten, dat it wat mei it reedriden út te stean hat. Dit docht er oan de hân fan foto’s, dy’t somtiden yn de winter makke binne, mar likefolle yn de simmer omdat syn útgongspunt is dat jo oeral yn dizze provinsje dingen tsjinkomme kinne dy’t jo eat fertelle oer de bân dy’t de Friezen hawwe mei reedriden.”


description: galeie

title: tn.cz


description: Havells Fan Price List 2018

title: Havells Fan Price List 2018


title: Jabik van der Bij: Ferplichte koekjes

maintext:
Earder krige ik it jieroersjoch fan myn pensjoen fan it ABP oer de post tastjoerd. Yn Heerlen ha se no útfûn dat soks foardieliger kin mei MijnABP. Op himsels bin ik it der wol mei iens dat minder papier goed foar it miljeu is. Ik wol my dêr bêst yn skikke, mar ik krige wol it smoar yn doe’t ik fan it ABP earst akkoart gean moast dat der saneamde koekjes (cookies) efterlitten wurde op myn kompjûter. Hoe sa MijnABP? Der binne noch hiel wat ynstânsjes dy’t dat besitlik foarnamwurd foar har namme sette. MijnOverheid is ek al in tiid yn swang. It liket wat op Omrop Fryslân mei dat aaklike “ôfstimd op dy”, dat je alle kearen hearre moatte as jo op 92.2 ôfstimme. Meastal is it hielendal net op my ôfstimd. Wa’t by it ABP net akkoart giet mei dy koekjes komt der net yn, mar it wie dochs Myn ABP?
Wy sitte wrâldwiid midden yn de diskusje oer wat Faceboek úthellet mei de uteringen fan syn klanten, mar oer dat hiele koekjesgedoch hear ik net safolle mear. Yn it ferline is der in wet kommen dy’t seit dat bedriuwen en ynstânsjes net samar koekjes efterlitte meie as guon op harren webstee op besite wol. Men moat dan earst tastimming jaan foar it pleatsen fan dy koekjes. Ik tink dat in protte minsken dan mei tsjinsin akkoart geane. Dy wet hat de boel eins mar heal regele. Dat in bedriuw immen de tagong ta syn webstee opkeart as dy gjin tastimming jout foar koekjes, is noch te begripen. Elk is baas oer syn eigen side. As ik de buieradar sjen wol en de eigener wol perfoarst koekjes pleatse, dan is dat syn saak. Wol ik by Renault sjen, dan wurd ik ek frege om koekjes te akseptearjen. Wolle men dat net, dan moat men mar net op har webstee sjen. Klantfreonlik is oars, mar hawar, dan mar gjin Renault.
Dat leit oars by oerheids- en semy-oerheidssiden, fyn ik. Men mei derfan útgean dat dy tsjinstferlienend binne en gjin behinderingen skeppe om de side te brûken. Der stiet in nije Europeeske wet op priemmen, de saneamde “ePrivacy Feroardering”. Dêr komt yn te stean dat oerheidsynstânsjes gjin koekjesmuorre mear opbouwe meie (art. 5). It skynt dat der noch in diskusje fierd wurdt oer de koekjes dy’t statistiken byhâlde. Foar de “tracking cookies” moat de brûker tastimming jaan. Tracking hjir yn de passende betsjutting fan skaadzje of neirinne. Krekt dy skaadzjende koekjes geane it swalkgedrach op ynternet fan de besikers nei en meitsje dêr har hanneltsje fan.
Ik wie benijd hoe’t se by it ABP reagearje soene as ik in klacht yntsjinne by de klachtekommisje. Ik ha kreas beswier makke tsjin it obstakel fan de koekjes om by myn gegevens te kommen. It duorre in pear wike en doe kaam it antwurd. Der wurdt sein dat it omsilen fan koekjes net mooglik is. De koekjes ha ta doel om it webstee syn funksjonaliteit te jaan troch it opheljen fan ferskate gegevens út de systemen. Dêr wurdt men in stik wizer fan. Hokker systemen binne dat? Der stiet noch efkes as lêste úthaal by dat as ik gjin koekjes akseptearje, dat ik dan gjin gebrûk meitsje kin fan MijnABP. Dat betsjut dus gjin jieroersjoch. Mar it ABP is dochs ferplichte om my sa’n oersjoch te jaan? Ik ha se in mailtsje stjoerd mei de fraach om my in jieroersjoch oer de post te stjoeren. Ik bin benijd wat de tsjinset yn dit skaakspul wêze sil.


title: Mear bioferskaat yn Fryslân en Europa

maintext:
In nije ympuls foar it bioferskaat yn Fryslân en dêrbûten
De Provinsje kriget € 330.000 fan Brussel om derfoar te soargjen dat it libben yn de boaiem riker wurdt en der mear plante- en bistesoarten komme. It belied dêrfoar moat ek mear ferankere wurde. Fryslân is de lieder fan in projekt dêr’t sân Europeeske regio’s yn gearwurkje. De Provinsje beheart de totale pot fan € 1.5 miljoen. Dat Ljouwert-Fryslân dit jir Kulturele Haadstêd is hat meispile by de takenning fan it jild.
Deputearre Johannes Kramer is bliid: “It is in erkenning troch Europa dat wy yn Fryslân op it goeie paad binne. Wy ferfolje in foarbyldrol. It is prachtich dat wy dat mienskiplike projekt liede meie.” De Provinsje stimulearret natuer-ynklusive lânbou. Biodiversiteit is belangryk. Wat grutter it ferskaat oan planten, krûden en blommen yn de greide, wat mear bijen en ynsekten. Dat is goed foar de boaiem en foar greidefûgels lykas de skries. Dy kinne net libje sûnder ynsekten en wjirms.
Ekonomy
De Provinsje wurket ûnder mear gear mei de Stichting Living Lab en Kening fan ’e Greide. Om bioferskaat heger op de politike aginda te krijen makket de Provinsje gebrûk fan de ynsichten fan Living Lab. Dy wurket oan in natuer-ynklusive lânbou dêr’t it ferbinen fan ekonomy en natuer sintraal by stiet. Dat moat liede ta nije fertsjinmodellen. De Provincie wol leare fan de agraryske kollektiven yn Fryslân en de sân partnerregio’s yn Europa.
LF2018-projekten dy’t draaie om bioferskaat binne ûnder mear Kening fan ’e Greide, Silence of the Bees, Connecting Flowers, Meadow Animal en Birds & Brass.


title: Grut Frysk Diktee op Aldehoustertsjerkhôf

maintext:
Op de langste dei fan it jier, tongersdei 21 juny sil it de jûns op it Aldehoustertsjerkhôf yn Ljouwert fol stean mei skoalbankjes. Dan kin elkenien meidwaan oan it Grut Frysk Diktee. It doel is om in rekôr oantal minsken meiskriuwe te litten. Bekende Friezen lykas âld-politika Lutz Jacobi, Habtamu de Hoop, de nije presintator fan it Klokhuis, sterke manlju heit en soan Zijlstra en sjongeres Griet Wiersma hawwe al tasein om mei te dwaan. Welmoed Sijtsma, presintatrise fan it NOS Jeugdjournaal, skriuwt de tekst foar it diktee en lêst it ek foar.
Elk kin meidwaan
Yn it ramt fan LF2018 en Lân fan taal, hat it Grut Frysk Diktee dit jier in oare opset. It doel is om ta in rekôr te kommen. Elkenien boppe de tolve jier kin meidwaan. In kwalifikaasje is fan ’t jier net nedich, opjefte wol: dat kin oant 1 juny op: Fryskdiktee.frl.
Live meiskriuwe
De útstjoering fan it Grut Frysk Diktee is op tongersdeitejûn 21 juny rjochtstreeks te folgjen by Omrop Fryslân. It diktee kin thús live meiskreaun wurde fia de webstee Fryskdiktee.frl. Nei ôfrin witte de thúsmeidoggers fuort hoe’t se it der sels fan ôf brocht hawwe.
Organisaasje
It Grut Frysk Diktee 2018 wurdt organisearre troch de Afûk, it Cedin, de Fryske Akademy, Provinsje Fryslân, Lân fan taal en Omrop Fryslân.


title: Taalkundige Rienk de Haan is ferstoarn

maintext:
Taalkundige Rienk de Haan fan Burgum is woansdei hommels op 74-jierrige leeftiid ferstoarn. De Haan wurke fan 1980 oant 2004 by de Fryske Akademy, dêr’t er ûnder oaren behelle wie by it betinken fan nije Fryske wurden foar offisjeel en wittenskiplik gebrûk. Fierder wie De Haan ien fan de redakteuren fan it twadielige Fryske Hânwurdboek dat yn 2009 útkaam.
Fan syn hân ferskynden de boeken ‘Wurdlist foar it offisjele ferkear’ (1986), ‘Wat en Hoe Fries (1989)’, ‘Mei freonlike groetnis (1995)’, ‘Terminology fan ‘e saakfakken’ (2000), ‘Fryske Foarnammen’ (2004) en ‘Fries voor zelfstudie’ (2006).
Rienk de Haan hat jierrenlang meiwurke oan programma’s fan Omrop Fryslân. Sa hie er in taalrubryk yn it eardere radioprogramma ‘De Middei’ fan programmamakker Gurbe Douwstra en wie er sjuerylid yn oare programma’s.
Boarne tekst: Omrop Fryslân
Boarne foto: 4H


title: Eksposysje ´100 jier Oranjekomitee Kollum´

maintext:
Freed 27 april 2018, om 10.45 oere, iepenet boargemaster Bilker yn it gemeentehûs fan Kollum de eksposysje fan it Oranjekomitee Kollum. De eksposysje is oant en mei 31 maaie 2018 te besjen.
It Kollumer Oranjekomitee bestiet dit jier hûndert jier. De jubileumkommisje hat dêr in eksposysje oer gearstald. Dy omfiemet foto’s, krante-artikels en byldmateriaal fan in soad troch it komitee organisearre aktiviteiten.
Hichtepunten yn it bestean wiene de besite fan Keningin Juliana oan de gemeente Kollumerlân en de doarpetwastriid tusken Kollum en Aalten. Yn de jierren santich waarden der volleybaltoernoaien organisearre troch de hearen Gansevoort en Hoiting en yn 1976 wie der in echt wynfeest. Al dy hichtepunten binne werom te finen yn de eksposysje.
De eksposysje is te besjen fan 27 april oant en mei 31 maaie 2018 ûnder de iepeningsoeren fan it gemeentehûs (op wurkdagen fan 9.00 – 12.00 oere). It gemeentehûs is middeis ticht, mar de eksposysje is moandeis oant en mei tongersdeis fan ienen oant fjouweren wol te besjen. Op woansdei kin dat oant 19.30 oere.
Moandeis, tiisdeis en tongersdeis tusken 13.00 en 15.00 oere draait der yn de eksposysjeperioade in film yn de sintrale hal fan it gemeentehûs, makke troch Stefan Braaksma, mei bylden fan de Oranjefeesten yn Kollum troch de jierren hinne.


title: Frysk Strjitfestival set útein mei grutte teatrale parade

maintext:
It Frysk Strjitfestival trapet sneon 26 maaie ôf mei in grutte teatrale parade mei sawol lokale as nasjonale teateracts en dûnsgroepen. De parade set útein om 13.00 oere op it Aldehoustertsjerkhôf en giet oer de Nijstêd nei it Gûverneursplein dêr’t it santichkoppige orkest fan Adje mei de Ljouwerter sjongeres en aktrise Bertrie Wierenga it Frysk Strjitfestival begjint mei in unike útfiering fan it liet ‘Kijk eens wat ik kan’.
Yn de parade rinne ûnder oaren De Slikwerkers fan Nynke van Duinen, de Timecruisers fan Abacus Theater, Circus Adje Meesterklas, Circus Saranti, Bertrie Wierenga en de flamenkodûnsers fan Dance d’Ali mei. “It wurdt in grutte ôftraap fan de 38e edysje fan it Frysk Strjitfestival mei in moaie kombinaasje fan lokale groepen en nasjonale acts”, fertelt Tet Rozendal. Ut namme fan it Frysk Strjitfestival organisearret sy de parade.
Socht: karrelûkers
Sjongeres en aktrise Bertrie Wierenga sil op in grutte hynstekarre foarop yn ’e parade. De karre wurdt net foarútlutsen troch hynders, mar troch minsken. “Dêr sykje wy de fjouwer gaadlikste karrelûkers fan Ljouwert foar”, seit Rozendal. “Wolle jo foarop yn de parade? Stjoer dan gau de orizjineelste foto nei info@fries-straatfestival.nl. Ut alle ynstjoerings kieze wy fjouwer karrelûkers. Wa wit rinne jo aanst foarop.”
It Frysk Strjitfestival is op freed 25 en sneon 26 maaie en is in traktaasje fan Stedsskouboarch De Harmonie. It festival wurdt mei mooglik makke troch Gemeente Ljouwert, Provinsje Fryslân, it Ljouwerterer Undernimmersfûns, Grafyske Groep Van der Eems, Verno BV, GV Stage Equipment en de Ljouwerter hoareka.


title: Omrin út Ljouwert yn finale Kening Willem I-plakette

maintext:
Offalynsamler en -ferwurker yn top trije duorsume Nederlânske bedriuwen
Omrin is noch hieltyd yn ’e race foar de Kening Willem I-plakette foar Duorsum Undernimmerskip. Tongersdei 19 april waard de Fryske ûndernimming ferrast troch Anne-Marie Rakhorst, faksjueryfoarsitter fan de ûndernimmingspriis. Omrin waard as ien fan de trije finalisten keazen yn in besletten bestjoersgearkomste by De Nederlandsche Bank yn Amsterdam. Dêr wie ek earefoarsitter Keninginne Máxima by oanwêzich. De útrikking fan de Kening Willem I-priis en de Kening Willem I-plakette foar Duorsum Undernimmerskip sil wêze op 28 maaie yn Nimwegen. De stêd is dit jier útroppen ta European Green Capital. Mear ynformaasje oer de Kening Willem I-priis is hjir te finen.
Foarsitter fan de faksjuery Anne-Marie Rakhorst: “Alle tolve nominearre ûndernimmingen blinke út op it mêd fan duorsumens. It is lestich om in kar te meitsjen; álle bedriuwen leverje ommers in weardefolle bydrage oan de ekonomy en ús maatskippij. Offalynsamler en -ferwurker Omrin foel op tanksij syn fynbeslipe, ynnovative duorsumensoanpak.”
Omrin is ynsamler en ferwurker fan ôffal mei as doel dêr safolle mooglik grûnstoffen út werom te winnen en duorsume enerzjy fan te produsearjen. Troch de wei fan in meiskiedingsynstallaasje, wurdt it ôffal ek oan ’e efterkant skaat en yn ferskillende streamen wer brûkt. Dat docht it bedriuw foar gemeenten yn Fryslân en Grinslân, de regio Noard-Feluwe, Vlaardingen en Schiedam en foar in protte bedriuwen.
Omrin is ek útnoege om as Nederlânske ôffurdige gading te meitsjen nei de prestisjeuze European Business Awards for the Environment. Dy ynternasjonale duorsum ûndernimmerskipspriis, dy’t yn oktober foar de tsiende kear útrikt wurdt, wurdt jierliks beskikber steld troch de Europeeske Uny.
Oer de Kening Willem I-priis & -plakette foar Duorsum Undernimmerskip
De Kening Willem I Stichting rikt sûnt 1958 twajierliks de Kening Willem I-priis yn de kategoryen ‘grutbedriuw’ en ‘mkb’ út en dêrneist de plakette foar Duorsum Undernimmerskip. Se foarmje de ultime bekroaning op goed ûndernimmerskip. Keninginne Máxima is earefoarsitter fan de Kening Willem I Stichting. Prof. dr. K.H.W. Knot, presidint fan De Nederlandsche Bank NV, beklaait de funksje fan foarsitter. De ûnôfhinklike ûndernimmingsprizen wurde aktyf stipe troch it ministearje fan Ekonomyske Saken & Klimaat en it ministearje fan Ynfrastruktuer en Wettersteat. Mear ynformaasje stiet op: www.kw1prijs.nl.


title: Eric Hoekstra: út ‘Roman fan in Dokter’ (13)

maintext:
Wêrom giet er om mei min folk
De oare deis kuierje ik by de mar del en sjoch Levi Matteüs by it tolkantoar sitten. Hy wurket dêr en wit wat it is as de lju haat tsjin immen fielle. By it tolkantoar foarderje se de belesting foar de Romeinske besetter yn. Ik sis tsjin him: “Folgje my.” En hy lit syn âlde libben efter him en folget my. In pear dagen letter nûget Matteüs my by him thús út, mei allegear kollaborateurs en ferkeard folk. In protte fan harren folgje my. Der binne ek spionnen, ferslachjouwers fan ’e autoriteiten, bywêzich en dy freegje oan myn learlingen:
“Wêrom jout Er him ôf mei minderweardich folk?”
Ik hear dat en sis:
“Sûne minsken hawwe gjin dokter nedich, mar sike lju al. Ik bin net kommen om goede en rjochtfeardige minsken te roppen, mar om minsken dy’t net goed binne better te meitsjen. En wat moat men tinke fan minsken dy’t net better wurde wolle? De Minskesoan is lykwols kommen om te sykjen nei wat ferlern wie en wat gjin omtinken krige.”
“Wat is der dan ferlern gien?”, freegje de ferslachjouwers.
“En wa binne de lju dy’t ferlern binne?”, freegje ik en sjoch har oan.
De foargeande ôfleveringen binne fan 3 febrewaris 2018 ôf hieltyd op sneon publisearre.


title: IepenUP live earet ferstoarne dichter Piter Yedema

maintext:
Talkshow IepenUP Live stiet woansdei 25 april wiidweidich stil by it ferstjerren fan Piter Yedema. De yn Boalsert berne Yedema ferstoar ôfrûne sneon yn it MCL nei’t er in pear dagen earder mei hertklachten opnommen wie. Yedema waard 77 jier. Hy soe oars hjoed ien fan de gasten fan IepenUP Live west hawwe. “Fryske dichters lêze yn Neushoorn foar út it wurk van Piter”, seit Jacco de Boer fan IepenUP Live. “It wurdt in passend earbetoan.’’
It tema hjoed is Wetterferhalen; mei in foarútblik op it Wetterfestival yn Ljouwert en optredens fan skriuwers út it hiele lân. Skriuwer Chris Polanen fertelt oer syn boek Waterjager, dêr’t in (fictive) dyktrochbraak de Surinaamske haadstêd Paramaribo yn ûnder wetter set. Maartje Wortel, fan har stean ûnder mear kollums yn NRC Next en Trouw, fertelt oer de rol dy’t wetter spile yn har jeugd.
Fierders binne der optredens fan skriuwer Asis Aynan, sjoernalist, teolooch en tv-presintatrise Marleen Stelling en Nina Polak (De Correspondent en De Groene Amsterdammer). Rasferteller Age Veldboom, oprjochter fan it Fryske Skûtsjemuseum yn Earnewâld, fertelt op alhiel eigen wize oer Fryske skûtsjes.
De muzikale ûntfangst wurdt fan 19.30 oere ôf fersoarge troch it rûge Rotterdamske havenorkest Dope Gezinde Gemeente.
IepenUP Live is lykas altyd yn it kafee fan Neushoorn (de Backstage) en begjint om 20.00 oere. De ynrin is fan 19.30 oere ôf en de tagong is fergees. Omrop Fryslân stjoert wer út mei in livestream.


title: Wenten yn Fryslân yn trochsneed € 3.705 boppe de merkpriis fan ‘e hân

maintext:
Mei biedingen fan yn trochsneed € 6.650 boppe de taksearre priis spant Ljouwert op de huzemerk de kroan. Lanlik waard yn it earste fearnsjier fan 2018 32% fan de huzen boppe de merkpriis ferkocht. In suksesfol bod lei sa’n € 4.750 boppe de taksearre priis. Regionaal binne de ferskillen lykwols tige grut. Yn Fryslân lizze de bedraggen ûnder de lanlike trochsneed, mei Ljouwert as útsûndering.
Ljouwert hellet de trochsneed fan Fryslân omheech
Yn Fryslân waard by 111 ferkochte wenten trochinoar € 3.705 boppe de merkpriis bean. Dat is leger as it lanlik mar troch de hege biedingen yn Ljouwert (€ 6.650 boppe de merkpriis) wurdt de Fryske trochsneed omheech helle..
Noard-Hollân koprinner, Flevolân hikkesluter
Yn Noard-Hollân waard by 237 ferkochte wenten trochinoar € 6.857 boppe de merkpriis bean. Yn dy provinsje wurdt fierwei it meast oerbean, folge troch Gelderlân (€ 5.378) en Limboarch (€ 4.919). Flevolân is hikkesluter mei in trochsnee oerbod fan ‘mar’ € 1.165 de wenning.
Trochstreamers biede folle heger as begjinners
Opfallend is it lanlik ferskil tusken minsken dy’t in earste hûs keapje en minsken dy’t trochstreame. Trochstreamers beaen yn it earste fearnsjier yn 37% fan de gefallen boppe de merkpriis, wylst 28% fan de begjinners dat die. Dat ferskil is nei alle gedachten te ferklearjen trochdat trochstreamers sels ek in wenning ferkeapje boppe de merkpriis.
Pas op foar de tûkelteammen fan oerbieden
Erik Slijkoord, hypoteekriejouwer by Knab, hat noed: ‘’De hypoteekrinte stiet no historysch leech, wêrtroch’t it geunstich is om jild te lienen. Mar dy rinte kin ek samar omheech sjitte. Wa’t dan it hûs fan ’e hân te dwaan moat rint de kâns dat er mei in rêstskuld sitten bliuwt.
Mear oer it ûndersyk fan Knab ûnder goed 1500 hûndert huzekeapers stiet op Huizenmarkt 2018: overbieden eerder regel dan uitzondering


title: Grinslânsk riedslid: “Part fan Skier by Grinslân”

maintext:
“We kunnen wel bezig blijven stukken land af te staan aan Frieslan”, seit Eltjo Dijkhuis, gemeenteriedslid yn ‘e Grinslanner gemeente Eemsmond. Hy ferwiist dêrmei nei it fersyk fan Fryslân om in stik strân yn it easten fan Skiermûntseach by Fryslân te foegjen. It Nijs berjochte dêr tongersdei oer (link).
Mei’t Skiermûntseach hieltyd fierder opskoot nei it easten ta, leit it yn ‘e takomst in kear folslein op wat no diel fan ‘e provinsje Grinslân is. Dijkhuis, fertsjintwurdiger fan de partij Gemeentebelangen, seit oer it part fan Skier dat no yn Grinslân leit: “Het is veel logischer dat dit stuk gewoon bij Groningen blijft.” Hy heakket deroan ta: “Wij als Groningers willen ook wel een mooi stuk Noordzeestrand.”
De eilannen Skiermûntseach en Boarkum binne beide it maklikst út Grinslân wei te berikken, mar hearre net by dy provinsje. Skier heart by de provinsje Fryslân en Boarkum by de Dútske dielsteat Nedersaksen. Grinslân hat allinne de sânplaten Rottumerplaat en Rottumereach, dy’t toeristysk gjin wearde hawwe.


title: Subsydzje foar ynnovative oplossingen feangreidegebiet

maintext:
De provinsje stelt goed 1 miljoen euro beskikber foar fiif projekten om maatregels te ûndersykjen foar it fertraagjen fan de ôfbraak fan fean en it rendabel eksploitearjen fan wieter fean. Stúdzjegroepen fan boeren sille yn ‘e praktyk ûndersykje mei hokker boaiemmaatregels se better mei wieter fean omgean kinne. Yn Noardeast-Fryslân wurde de mooglikheden neier útwurke om mei nije tylten in ynkommen út wieter fean te heljen. Dêrneist wurdt it ûndersyk nei de útstjit fan broeikasgassen by it gebrûk fan ûnderwetter- en drukdrainaazje útwreide. Dy projekten binne ûnderdiel fan it ynnovaasjeprogramma fan de feangreidefyzje.
Foar it fuortsetten fan de proeven mei wiete tylten yn ‘e buert fan it Bûtenfjild kriget de gemeente Dantumadiel in bydrage fan hast € 650.000,-. Yn it projekt wurdt sjoen nei it ferbetterjen fan de tylt fan tuorrebouten en de ferwurking ta bygelyks meubelplaat of isolaasjemateriaal. Dat bart yn nauwe gearwurking mei ûndernimmers út Noardeast-Fryslân. Uteinlik moat dat nije foarmen fan ferstjinsten opsmite. It projekt is ûnderdiel fan it programma Better Wetter yn Noardeast-Fryslân.
De Radboud Universiteit Nijmegen kriget € 176.000,- foar ekstra mjittingen oan de útstjit fan broeikasgassen. De universiteit fiert dy mjittingen út op lokaasjes dêr’t proeven útfierd wurde mei ûnderwetterdrainaazje. Om betroubere útspraken dwaan te kinnen oer it effekt fan ûnderwetterdrainaazje op it werombringen fan de útstjit fan broeikasgas, wurdt de mjitperioade oant en mei 2019 ferlinge. De universiteit sil ek de effekten fan drukdrainaazje mjitte.
Yn trije gebieten ferspraat oer it Fryske feangreidegebiet, de Grutte Feanpolder, Koufurderrige en Aldeboarn-De Deelen, sille boeren yn stúdzjegroepen ûnder begeleiding fan Aequator wurkje oan in better boaiembehear. Op harren bedriuwen probearje se ferkate maatregels om harren boaiem sûner te meitsjen. De boeren ferwachtsje dat se mei dy maatregels better omgean kinne mei hegere wetterpeilen. Yn Aldeboarn-de Deelen wurdt mei in twadde boaiemprojekt úteinset yn gearwurking mei advysburo Groeibalans. Dêrby wurdt ûnder mear keustdong ferfongen troch preparaten foar boaiemfruchtberens. Op in ‘belibje-de-boaiem-dei’ yn septimber diele de boeren harren earste ûnderfiningen mei oare boeren. De Provinsje stipet dy boaiemprojekten mei in subsydzje fan € 217.000.
Foar de ûntwikkeling fan in ‘early warning system’ foar mûzen kriget LTO Noard in bedrach fan hast € 19.000,-. De mûzepleach fan 2014-2015 die him benammen yn it Fryske feangreidegebiet foar. Krekt dêrom wurdt it mûzeprojekt yn dat gebiet útfierd. Der wurdt ek úteinset mei in proef mei in op dat gebiet rjochte oanpak tsjin mûzen. Wetterskip Fryslân wurket oan it projekt mei.


title: Neibesteanden Prince kleie sikehûs en aptekers oan

maintext:
De seis neibesteanden fan Prince kleie in klinyk yn de steat Illinois en ferskate aptekers oan, om’t dy neffens harren syn dea yn april 2016 tefoaren komme kinnen hiene. As in dokter en de aptekers de goede diagnoaze steld hiene en him de juste behanneling jûn hiene, wie Prince net oan in oerdoasis pynstillers ferstoarn, sizze se.
De Amerikaanske artyst is neffens de offisjele lêzing stoarn troch in hege doasis fentanyl, in pynstiller mei in morfine-eftich effekt, mar folle sterker. It middel wurdt bygelyks brûkt by pasjinten dy’t in swiere operaasje ûndergien ha en is krekt sa ferslaavjend as heroïne.
Nei alle gedachten wie Prince him der net fan bewust dat der fantanyl brûkt hie. De pillen dy’t er slokte seagen derút as de generike fariant fan in oare pynstiller, fikodine. Nei’t er in konsert jûn hie yn Atlanta, waard er yn it fleantúch nei hûs ta net goed. Der waard doe in tuskenlanning makke yn Illinois. Dêr wegere Prince yn in klinyk in medysk ûndersyk, mar hy liet wol sjen hokker medisinen er brûkte. De apteker fan it sikehûs seach dy oan foar fidodine, en hy joech se werom oan Prince.
Ferline wike waard bekend dat net ien ferfolge wurdt foar de dea fan Prince, om’t it net slagge is it komôf te efterheljen fan de pillen dy’t him fataal waarden. De dokter dy’t in wike foar syn dea yllegaal resepten oan Prince foarskreau, hat in skikking troffen mei justysje fan sa’n 24.000 euro. Hy sette de resepten op namme fan de liifwacht fan Prince.
Prince, dy’t 57 wie doe’t er ferstoar, brûkte in protte ferskillende pynstillers: de plysje fûn nei syn dea allerhanne opiaten yn syn hûs yn Minneapolis. De dei nei syn ferstjerren stie in ôfspraak plend mei in dokter út Kalifornië, in spesjalist yn it bestriden fan ferslavings.


title: Joke Corporaal skriuwt nij boek oer skiednis Fryske literatuer

maintext:
Op tiisdei 15 maaie wurdt de nijste skiednis fan de Fryske literatuer presintearre: Salang’t de beam bloeit. De skiednis is skreaun foar elkenien dy’t mear witte wol oer de Fryske literatuer, foar learlingen en studinten mei ynteresse yn Fryske taal en literatuer en foar besikers fan Ljouwert-Fryslân Kulturele Haadstêd fan Europa 2018 (LF2018). It boek ferskynt dan ek yn it Frysk, Nederlânsk, Ingelsk en Dútsk. Joke Corporaal hat it boek skreaun.
Yn Salang’t de beam bloeit behannelet Joke Corporaal yn sân haadstikken de wichtichste ûntjouwingen en skaaimerken fan de Fryske literatuer, fan it earste begjin om 800 hinne oant hjoed. Koarte finsterteksten ljochtsje dy skiednis dêrnei ta mei sprekkende foarbylden oer hichte- en ek djiptepunten.
It boek is mei mooglik makke troch stipe fan Provinsje Fryslân en Stifting FLMD. It projekt is ûnderdiel fan Lân fan taal, fan LF2018.
Mei it boek ferskynt tagelyk de webside http://www.fryskeliteratuerskiednis.frl/ mei materiaal foar it fuortset en heger ûnderwiis oer de Fryske literatuer.
Mear ynformaasje oer de presintaasje is te finen op http://sirkwy.frl/index.php/aginda/1175-presintaaasje-literatuerskiednis-salang-t-de-beam-bloeit


title: Tredde bern fan Kate en William is in jonge

maintext:
Kate, de frou fan de Britske prins William, is yn it sikehûs opnaam foar de befalling fan harren tredde bern. It Twitterakkount fan Kensington Palace berjochtet dat it pear moandeitemoarn betiid mei in auto nei it St. Mary’s sikehûs yn Londen riden is. De hartoginne fan Cambridge leit dêr op de Lindo-fleugel, dy’t net foar oaren tagonklik is, dêr’t se ek har bern prins George (4) en prinsesse Charlotte (2) op ’e wrâld sette. Kate is yn in ier stadium fan de befalling, berjochtet de wurdfierder.
By it Londenske sikehûs sammelen har de ôfrûne dagen al fans fan it Britske keningshûs. Hja wachtsje yn spanning op de komst fan it tredde bern fan Kate en William. Fanwege de berte dy’t ophannen is die Kate it de ôfrûne tiid wat rêstiger oan. Sa wie se bygelyks dit wykein net by it jierdeisfeest foar keninginne Elizabeth, dy’t 92 waard.
Prins William, dy’t de titel hartoch fan Cambridge draacht, is de âldste soan fan prins Charles en prinsesse Diana. Hy is twad yn de line foar troansopfolging. Hy en Kate trouden yn 2011 yn de Westminster Abbey yn Londen.
Bywurke: Kate Middleton hat om 11.01 oere lokale tiid in soan op ’e wrâld set. Mem en bern meitsje it goed, berjochtet de wurdfierder. De namme fan de poppe wurdt letter buorkundich makke.


title: Waarpraatsje: in bytsje ritich en oan de kâlde kant

maintext:
DE JOUWER – Jo soene it nei it moaie waar fan ferline wike hast ferjitte, mar it waar fan dizze wike past goed by it waar dat wy yn de gersmoanne ferwachtsje meie. It bliuwt foarearst in bytsje ritich en it is wat oan de kâlde kant.
Yn ‘e nacht fan tiisdei op woansdei kin der wat reinwetter falle. By in matige oant krêftige súdwestewyn wurdt it tsien graden.
Woansdei is der neist bewolking ek sinne en der kin sa út en troch in bui falle. In klap tonger is net hielendal útsletten. De westewyn is matich. It wurdt net folle waarmer as trettjin graden. It waar fan tongersdei sjocht der krekt sa út as dat fan woensdei. Neist in, foar in part, berûne loft is der ek sinne en kin der op ‘e nij in bui falle.
Nei woansdei bliuwt it ritich en fris.
Jan Brinksma


title: Wenkongres Noard-Fryslân set minsken oan it tinken

maintext:
Op inisjatyf fan Germeraad Makelaars wurdt op tongersdei 24 maaie it Wenkongres Noard-Fryslân holden yn Stiens. Oanlieding binne de aktuele ûntwikkelingen dy’t fan ynfloed binne op ’e hjoeddeiske wenningmerk yn dy regio.
As makelder wit Germeraad goed wat der op ’e wenningmerk spilet. Mei it wenkongres wol it bedriuw syn maatskiplike belutsenheid sjen litte. Oanfoljend kin it Fryske ûndersyks- en advysburo Partoer in protte fertelle oer de ynfloed fan de maatskiplike trends en demografyske ûntwikkelingen op ’e wenningmerk en de leefberens yn ’e regio. Dêrom hawwe de twa partijen besletten de krêften te bondeljen en it kongres mei-inoar te organisearjen.
Ynsjoch yn sifers en trends
It Wenkongres is frij tagonklik en bedoeld foar in breed publyk: amtners, bestjoerders, makelders, projektûntwikkelders, meiwurkers fan wenningkorporaasjes en alle oare belangstellenden. By it kongres wurdt sawol oandacht bestege oan feiten en sifers oer de wenningmerk as oan maatskiplike trends en ûntwikkelingen yn belied. De ûnderwerpen sille foar de oanwêzigen genôch stof ta neitinken opleverje.
Fjouwer sprekkers
Yn totaal komme fjouwer sprekkers oan it wurd. Frits Markus (fakgroepfoarsitter NVM Wenjen) fertelt mear oer de hjoeddeiske wenningmerk, Jelmer Hitzert fan it Frysk Sosjaal Planburo jout in ynteraktive presintaasje oer de demografyske ûntwikkelingen yn ’e regio en George de Kam (honorêr heechlearaar folkshúsfêsting en grûnmerk) besteget omtinken oan it langer selsstannich thús wenjen fan âlderen. Bestjoerder Rein Hagenaars fan Wenjen Noardwest-Fryslân jout ta beslút syn fyzje op de middei.
Oanmelde
It Wenkongres Noard-Fryslân is fan 13.00 oant 17.00 oere yn Kultureel Sintrum De Skalm (Pyter Jurjensstrjitte 17, Stiens). Oanmelde foar it Wenkongres Noard-Fryslân kin fia de webside fan Partoer.


title: De struktuer fan religy

maintext:
Okkerjiers frege in goekunde my: “Ben je gelovig?” Doe moast ik lang neitinke en op ‘t lêst sei ik: “Net mei myn ferstân, mar wol mei myn gefoel.”
En dat gefoel is grif, wat bisten ek hawwe, sjoch marris hoe selsbewust in lyster op it dak sit te sjongen. En ek by bern: der wurdt op harren past en in dei is ûneinich. Sa binne wy hast fan natuere religieus. Mar dan leart de minske te tinken en hy wurdt ferdreaun út it paradys, sa’t de Bibel sa treflik fertelt. Dan tinkt de minske: “Wêr binne myn leave deaden? En hoe komt it letter mei my?” En dan is by gâns minsken de blidens fuort.
Mar dan binne der minsken dy krije ferskinings, sprankels fan Leafde. Dat binne de profeten en dy bringe ús ferhalen fan hope. Dan kinne wy wer bliid wêze en wy sjonge mei-inoar yn tsjerken yn tank foar de Heare dy’t ús dat allegear jout.
Mar om begrepen te wurden, moasten dy profeten de taal fan de minsken brûke. En dan net allinne yn ‘e wurden, mar fan ‘e hiele maatskippij dêr’t se yn libben. En dêr sitte hiele praktyske dingen by, lykas it net iten fan bargefleis. Want ja, dêr koene trichinen yn sitte, dy’t de minske yn aaklike pine stjerre litte kinne. En sa waarden alle regels sammele, dêr’t de minske yn syn momintele sitewaasje nut fan hawwe koe. En dy wiene net yn alle parten fan ‘e wrâld itselde en feroaren ek mei de tiid.
Doe wiene der minsken dy’t fierder tochten, dy’t har ôffregen: wêrom is dit, wêrom is dat? Hoe komme dei en nacht, winter en simmer? En al sa mear. Dat neamt men wittenskip. Dat koe wêze stúdzje fan de hillige boeken, teology, mar mear en mear ek de direkte stúdzje fan de natoer, de wrâld om ús hinne. Dat joech oanlieding ta tsjinstellingen: binne wy no ûntstien troch de skepping of troch evolúsje? Dêrtroch ferlearen minsken har leauwe, wat net hoegd hie, want mei dy evolúsje is de skepping dochs in like grut wûnder?
Wat de wittenskip wol docht, dat is dat op ‘e wurdlike teology basearre machten – tsjerklike of wrâldske – har krêft ferlieze en dat de minske frijer wurdt. Dat hat yn it ferline al oanlieding west ta grutte oarloggen. En no dus wer.
Mar de wittenskip giet fierder en sa wurde wy ús hieltyd mear bewust fan de ôfmjittings fan it hielal. De tichtstby steande stjer Proxima Centauri stiet op 4 ljochtjier ôfstân. Asimov hat yn 1979 besjoen hoe’t men dêr nei ta reizgje kinne soe en mei in raket komt er dan op 88.000 jier reistiid. Tsjintwurdich geane raketten wat hurder, mar dochs lizze der noch hûnderten generaasjes tusken de fuortgeande en de oankommende reizgers. En dan is de radius fan it sichtbere hielal noch 10 miljard kear sa grut!
Dat makket de minske beskieden en wy kinne oannimme dat ús kennis en ús wittenskip ek sa lyts binne. In foarbyld dêrfan is telepaty, dêr’t wittenskiplik fan oannommen wurdt dat dy net bestiet. Dochs binne der gefallen dêr’t út bliken docht dat húsdieren, lykas hûnen, yn detail fiele wat wy tinke, sels by in ûnbekenden dy’t se net sjen kinne*). Faaks is it ek op dy wei dat wy ‘prate’ mei ús leave deaden.
Sa komme wy ta it it ynsjoch dat de wittenskip faaks nea alles ferklearje kinne sil. Dêrom kinne wy ek rêstich fertrouwe op in ivich libben, want as dat net bestiet, dan sille wy it net witte.
It opmerklike is dat men in gefoel fan fertrouwen op it ivige libben hawwe kin, sûnder dêr formeel oan te leauwen. Men kin dan soms sels it gefoel hawwe dat der immen is dy’t op jin past. En dat jout in enoarme rêst
Sa is religy alderearst fan belang as stipe yn ús daagliks libben. En it ferskaat yn leauwe hoecht gjin twivel mear te jaan, want de hillige boeken binne fral tekens fan leafde. Sa wurde tsjerken en feestsealen ien. En de minsken hoege har net mear yn drank en drugs te smiten om mar gau safolle mooglik te genietsjen!
= = =
It ferstân ferjage de minske út it paradys. Doe kamen sprankels fan leafde, mar it ferstân foarme se om ta strange religys, mei as gefolch grutte oarloggen. Doe kaam it ferstân wer en it siedde twivel en dat joech wer grutte striid.
Mar no is it ferstân safier om yn te sjen dat wy neat witte. En wy binne werom yn it paradys.
—————-
*Ik kaam ris earne op ‘e kofje. Se hiene dêr in jong hûntsje, dat senuweftich begûn te blaffen doe’t ik deryn kaam. En dat gie mar troch, ek noch doe’t ik al gesellich by de tafel siet en hy my út syn bench wei op twa meter ôfstân net mear sjen koe. Doe tòcht ik: “Do bist leaf” en tagelyk hold it blaffen op!
Pyt


title: Pieter Post: boekbesprek

maintext:
De Neakene Wierheid, De Naakte Waarheid
Wytze Brandsma
Narratio 2018, 65 siden
Priis € 9,00
ISBN 978 90 5263 494 4
Wa’t de agooch-teolooch Wytze Brandsma in bytsje ken sjocht in man foar him mei in skôgjende en ôfwachtsjende eachopslach. As it wier is sa’t wy sizze, dat eagen de siel wjerspegelje, dan sjogge wy wat him dwaande hâldt en ynspirearret: De Neakene Wierheid. Dizze twatalige dichtbondel folget op God is it antwurd net, dy’t yn 2016 by deselde útjouwerij útkaam. Ds. Jan Wouda en Jan Breimer joegen advizen foar de Fryske oersetting.
Brandsma hâldt fan frijheid. Dat lêst men ôf oan it omslach: in strântafriel mei yn de fierte kuierders, en dêrboppe in blauwe loft mei wolken. Gjin strak blauwe loft dus, en ek net in smetleas wyt strân, mar in troch wetter foarme ritich ferhurde stik strân, dêr’t goed oer te kuierjen is, en moai fan struktuer. Ik haw altyd it idee dat de kar foar in omslach de ynhâld ek wjerspegelet. De dichter lit de ferbylding oer oan de lêzer. Dêrom skilderet er ek graach mei wurden dy’t betsjutting jaan wolle oan de essinsje fan it libben, ûntliend oan de eagen fan Brandsma.
Sa nimt er ús mei nei 62 gedachtegongen oer libbenstema’s as Kwetsberens, Heechmoed, Weitsje en Twasumens, om samar in pear te neamen, dy’t iksels net ûnderbringe soe ûnder de literêre foarm fan it gedicht, sa’t de efterflap suggerearret (‘dichtbondel’), omdat se earder grinzje oan aforismen, dy’t yn koarte sinnen wiisheden bleatlizze. Ofsjoen fan de foarm sjoch ik nei wat se mei my dogge, en haw ik by in stik of tema’s wurden skreaun, lykas ‘hoopfol’ by Kwetsberens. It is benammen de spanning tusken de ûnwissens fan it kwetsber wêzen en de takomst dy’t ús oansein is, dy’t hoopfol is: wês net bang. Plak foar it wûnder is der yn Hoeder, dat net frij is fan teologysk jargon, en net los is fan tradisjoneel kristlik leauwe dat wiist op Jezus as ‘ynkarnaasje fan Gods kreaasje’. En fierder: soe Brandsma’s eardere, grifformearde foarman Kalvyn him dwerssitte yn de tema’s Utferkiezing en Arbeidsetos? En is de filosoof Levinas mei syn minsklik antlit in ynspirator yn Gefoel? Typearjend foar aforismen is ek de humor. Ik moat laitsje om Mantelsoarger: ‘God draach my op dyn rêch mar lit dyn ezel thús’. De ferbylding jout my yn: wa is de ezel?
As lêste, yn gjin inkelde tekst falle lêstekens op. Men fynt fraachteken noch útropteken, punt of komma. Men kin se der wol by tinke, lykas yn Belutsenens dêr’t de lêste twa rigels fan binne ‘wat is de sin fan it bestean’. Dat weilitten hat faaks ek de bedoeling om foaral nimmen stjoere te wollen, of om wat definityf fêst te lizzen, wylst der wol allegear fragen oproppen wurde. Sa besjoen nimt de skriuwer ús mei nei in tal libbensgebieten dy’t freegje om sinjouwing.
Ik sjoch mysels oer dat strân rinnen, en hjir en dêr wurd ik in pear rimpeltsjes gewaar dy’t lay-outfoutjes blike te wêzen, mar dat deart myn kuier net. Al mei al wurdt de lêzer behelle yn de analyzes oer it libben sa’t Wytze Brandsma dat yn syn hjoeddeiske libbensfaze waarnimt, ûnderfynt, oertinkt en leafhat as De Neakene Wierheid. De bondel is perfoarst it lêzen wurdich, ek yn in lêzersrûnte. De fraach dy’t lykwols by my boppe driuwt, is: hoelang bliuwt in skriuwer op dit mêd autentyk? Brandsma tinkt oer in tredde bondel.
Dr. Pieter Post is mennist teolooch en predikant foar de Feriene Menniste Gemeente It Hearrenfean en Tsjalbert.


title: Bill Cosby skuldich oan oantaasting Andrea Constand

maintext:
De Amerikaanske akteur Bill Cosby is skuldich oan it oantaasten fan Andrea Constand. Hy soe de frou yn 2004 in sliepmiddel jûn en dêrnei misbrûkt hawwe. Dat hat in rjochtbanksjuery yn ‘e steat Pennsylvania útmakke.
De no tachtichjierrige Cosby seit dat frou Constand út frije wil it bêd mei him dield hat. Hy wie poerrazend oer de útspraak en hat de sjueryfoarsitter útskeld. Hy sil yn berop gean tsjin ‘e útspraak. Wat de straf wurdt, moat noch útmakke wurde. De rjochter docht dêr oer twa of trije moanne útspraak oer.
Cosby wurdt fan noch fjouwer oare gefallen fan misbrûk beskuldige.


title: Fiif fersetsferhalen by Nasjonale Fiering fan de Befrijing

maintext:
Yn de Blokhúspoarte yn Ljouwert binne op sneon 5 maaie fiif ferhalen te hearren oer oarloch en ferset. De gasten dy’t foar de Nasjonale Fiering fan de Befrijing komme, hearre de ferhalen moarns. Wa’t se ek meimeitsje wol, kin him oanmelde foar it middeisprogramma.
Yn de fiif ferhalen komme ûnder mear ferhalen út de famyljes fan de fertellers nei foaren. Sa fertelt Oeds Westerhof bygelyks hoe’t de famylje fanwege de oarloch ferbûn is mei de Blokhúspoarte, dêr’t er sels foar Kulturele Haadstêd wurket. Gerard van der Veer makket dúdlik hoe’t er in bân mei de oarloch hat fia it koerierswurk dat syn mem yn de oarloch dien hat. Hylke Speerstra jout de wearde oan fan it trochfertellen fan oarlochsferhalen en heakket dêr sels in ferhaal oan ta. André Boers bringt syn famyljeskiednis nei foaren. Syn heit en mem steane sintraal yn it nije boek De Joadske Brulloft. Muzikanten Douwe Dijkstra en de Sneue Vertoning geane yn op de Oerfal op de Blokhúspoarte en fertelle hoe’t de Twadde Wrâldoarloch yn harren libben trochwurket.
De teatrale rûnlieding is in inisjatyf fan it Nasjonaal Komitee, 4 en 5 maaie en de provinsje Fryslân.
De teatrale rûnlieding begjint sneon 5 maaie om 14.00 oere. Op woansdeitejûn 3 maaie is de try-out. Op beide dagen is mar in behind tal plakken beskikber. Oanmelde is nedich, fol is fol.
Oanmelde foar de try-out op 3 maaie om 20.30 oere kin hjir. Oanmelde foar 5 maaie om 14.00 oere kin fia dizze link.


title: Blauhûs betinkt Siepy Hylkema

maintext:
Yn Greonterp hearske yn 1943 diftery. By de Hylkema’s waard lytse Siepy, krekt as ien fan de jonges, siik. Op in nacht moast de dokter komme, mar troch de oarloch mocht dy fan de besetter yn de ynstelde ferbeane tiid, de dyk net oer. Siepy is doe stoarn, noch mar 10 moanne âld. Se is begroeven op it bernetsjerkhôf fan Blauhús. It ferstjerren fan Siepy stiet, mei de deadebetinking fan freed 4 maaie yn Blauhús, sintraal en symboal foar alle bern dy’t troch oarlochsomstannichheden stoarn binne.
Der is in stille tocht fan it sintrum nei it tsjerkhôf. Fanfare Blauwhuis spilet koralen. Tine Bonekamp-Hylkema fertelt it relaas fan har suske Siepy. Dan folgje de krânslizzingen fan de gemeente Súdwest-Fryslân en Teatskehûs. Grietsje Bloemsma sprekt út namme fan Doarpsbelang. Feteranen en bern fan de Sint Gregoriusskoalle lizze blommen.
Dit jier debutearret Dominicus Altena (17) as Last Postblazer. Om krekt 20.00 oere is it twa minuten stil. Oanslutend wurde it Wilhelmus en Frysk Folksliet spile en songen.
De betinking wurdt ôfsletten mei in gedicht troch in jeugdige Blauhúster.


title: Valletta tenei hosk by Ljouwerters

maintext:
Ljouwert wol foarearst gjin gedoente mear hawwe mei de Malteeske haadstêd Valletta. De twa stêden diele fan ‘t jier de titel fan Europeeske kulturele haadstêd. Oanlieding ta it skeel is hoe’t de organisaasje fan ‘e kulturele aktiviteiten fan Valletta prate oer de moard op sjoernaliste Daphne Caruana Galizia.
Frou Caruana Galizia skreau geregeldwei skerpe stikken oer de Malteeske polityk en benammen oer korrupsje ûnder hege politisy. Hja waard dêrom bedrige en yntimidearre en de Malteeske plysje hat har twa kear oppakt. Yn oktober ferline jier waard hja it slachtoffer fan in oanslach mei in autobom. Dêr binne twa minsken foar arrestearre wurden.
Wetterpistoal
Wylst de moard om utens gâns lilkens en ôfgriis oprôp, wie der op Malta ek iepentlik ferromming en bliidskip te hearren ûnder minsken dy’t de sjoernaliste as in lêstpak beskôgen. Ta de minsken dy’t net bot tangele binne mei har wrede dea heart Jason Micallef, de lieder fan de kulturele aktiviteiten yn Valletta. Hy hie okkerdeis iepentlik de gek mei har lêste wurden, sei dat it tydlike monumint foar de sjoernaliste yn it paad stie en dat er in permanint tinkplak net nedich achte.
Tjeerd van Bekkum, dy’t de kulturele aktiviteiten fan Ljouwert laat, woe him net útsprekke oer Micallef syn wurden, ek net doe’t de ynternasjonale sjoernaliste-organisaasje PEN dêrta oproppen hie. Hy sei dat er him de fingers net brâne woe oan eat dat “superpolityk” wie. De Fryske skriuwer en kultuermakker Huub Mous spuite ferline wike út protest mei in wetterpistoal oer Van Bekkum hinne foar de kamera fan Omrop Fryslân.
Oprop om te praten
Radboud Droog sei tongersdei yn de Volkskrant dat de organisaasje fan Ljouwert 2018 oars moatten hie. “Achteraf hadden we tijd moeten nemen om duidelijk te maken dat we afstand nemen van moreel verwerpelijke uitingen”, seit er. De Ljouwerters wolle dêrom net behelle wurde by de festiviteiten yn Valletta. Plende mienskiplike projekten geane nammers wol troch. Sa sille beide kulturele haadstêden al mei-inoar oparbeidzje by it breidzjen fan ‘e grutste tekken fan ‘e wrâld.
Op Malta sels is it ek te rêden. De foarsitter fan ‘e sjuery dy’t Valletta as kulturele haadstêd oanwiisd hat, hat te witten dien dat er net meidwaan sil oan ‘e aktiviteiten “salang’t fertsjintwurdigers fan it projekt de prinsipes fan Europa ferpangelje”. Op Malta is boppedat in petysje útskreaun dy’t de oerheid freget om Micallef dien wurk te jaan. Wol hat de Malteeske minister fan kultuer de Friezen frege om ris te praten en sjoch oft it skeel tusken de twa kultuerhaadstêden ek te middeljen is.
Klik hjir om mear te lêzen oer it wurk en de dea fan Daphne Garuana Galizia.


title: Koen Eekma riddere by ôfskied fan de Afûk

maintext:
By it ôfskied fan de AFUK is Koen Eekma (66) fan It Hearrenfean beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Eekma krige de fersiersels woansdei út hannen fan kommissaris fan de Kening drs. A.A.M. Brok. Hast trije desennia hat Eekma him ynset foar it fersterkjen fan de Fryske taal.
Sa’n 27 jier wie Eekma direkteur fan de Afûk. Nei syn pensjoen ferline jier bleau er aktyf by de organisaasje om it Kulturele Haadstêdprojekt Lân fan Taal ôfrûnje te kinnen.
It ôfskied fan Eekma foel woansdei gear mei de fiering fan it jubileum fan de njoggentichjierrige Afûk. De hear Brok priizge Eekma as ien dy’t net somberje woe oer de posysje en de takomst fan de Fryske taal. Troch fernijingen socht er nei wegen om besteande en nije doelgroepen te berikken. Under syn lieding groeide de Afûk út ta in profesjonele organisaasje om it Frysk te fersterkjen.
Njonken syn wurk foar it Frysk wie Eekma ek as frijwilliger belutsen by organisaasjes op it mêd fan sport en kultuer.


title: Nije gasteksposanten yn Museum Belvédère

maintext:
Yn ’e westfleugel fan Museum Belvédère binne wer nije presintaasjes ynrjochte. Dat njonken de eksposysje Giorgio Morandi | Bologna, dy’t noch oant en mei 10 juny te sjen is.
Annelies Alewijnse ynspirearre troch Jan Mankes – 27 april o/m 10 juny 2018
Annelies Alewijnse (1961) liet har ynspirearje troch it ynbandige oeuvre fan de skilder Jan Mankes (1889-1920). It resultaat is ‘Het was alsof ik hem al lange tijd meedroeg’, in projekt dat útinoar falt yn twa bysûndere presintaasjes en in lytse publikaasje.
Yn Museum Belvéedère wurde har fyngefoelige kollaazjes – fan âlde papieren en brûkte boekbannen – toand neist de gefoelige oaljeferveskilderijen fan Mankes. By Philip Elchers yn Grins is in eksposysje ynrjochte mei unike keunstwurken-yn-boekfoarm fan har hân. De keunstneresse koesteret – krekt as Mankes – oprjochte oandacht foar it lytse, dat skitterje kin yn it skaad. De gloedfolle sfear dy’t oproppen wurdt lit him lestich fange, mar wol hoeden beneikomme. Sa ûntstiet in poëtyske dialooch yn wurd en byld, yn sfear en nuânse, tusken geast en gefoel. Tusken twa keunstners.
Wurk fan Fred Pollack op twa lokaasjes – 27 april o/m 10 juny 2018
Ta gelegenheid fan de 75e jierdei fan de keunstner Fred Pollack, binne tydlik twa kabinetten yn ’e westfleugel fan Museum Belvédère ynrjochte mei syn wurk, sawol âld as resint. Tagelyk is der in eksposysje fan him te sjen by Galery Hoogenbosch op ’e Gordyk, fan 15 april oant 13 maaie 2018.
Begripen as beskerming, feiligens en ôfstjitting binne wichtige tema’s yn syn oeuvre. Dy tematyk skildere er op ôffalhout. Yn lettere jierren waard dat MDF-plaat, al as net foarsjoen fan boarre gatsjes. Hoewol’t syn wurk yn formeel opsicht oansluting fynt by de neioarlochske abstrakte en neo-figurative keunst, liket it troch in ferfrjemdzjend spul mei tsjusternis en dream werom te gripen op de tradysje fan it surrealisme. Om de sjogger net te beynfloedzjen jout Pollack syn skilderijen hast nea titels. “De sjogger moat by it ferkennen fan myn komposysjes deselde frijheid fiele dy’t ik by it skilderjen hie.”
Gestichtstekeningen fan Klaas Koopmans op it Hearrenfean en yn Seoel – 27 april o/m 27 maaie 2018
De gestichtstekeningen fan Klaas Koopmans wiene koartlyn te sjen op de útstalling Dividing Lines yn it Dolhuys yn Haarlim. No binne se wer werom yn Fryslân. In nije oanwinst ynbegrepen, is in seleksje no te sjen yn Museum Belvédère. In oar part wurdt op it stuit toand yn Seoel.
De Fryske keunstner Klaas Koopmans (1920-2006) wie lid fan de ekspresjonistyske skildersgroep Yn ’e Line. Syn grutte, kleurrike en libbenslustige doeken stean yn skril kontrast mei de sobere tekeningen dy’t er makke yn ’e perioade dat er opnaam wie yn in psychiatryske klinyk. Hy beseach syn mei-pasjinten (de ‘meiminske’) net allinnich mei moederaasje, hy wie foaral ien fan harren. Yn de tiid dat kreative terapy noch net bestie, liet er him it tekenjen net ûntnimme. Pasjinten fan de klinyk moasten by opname alle besittingen ôfjaan, mar Koopmans frege oan freonen en famylje om materiaal binnen te smokkeljen. Sa kaam er soms oan houtskoal en potleaden. Fierder brûkte er alles dat foarhannen wie. Sa binne der tekeningen makke mei eachpotlead en lippestift, op papierkes, sluven en sûkeladedoaskes.
Yn totaal binne der likernôch fjouwerhûndert gestichtstekeningen makke. Dy wurde beheard troch de Stichting Klaas Koopmans en binne ûnderbrocht yn Museum Dr8888. In pear wike lyn is by de famylje fan de keunstner in tekening ûntdutsen, dy’t ek ta dizze rige heart. It is in fyngefoelich portret fan in meipasjint, yn houtskoal en papier. De tekening wurdt no foar it earst eksposearre.
Earnewâld
Yn ’e moannen july, augustus en septimber is in oare seleksje út de mânske rige te sjen yn de beide tsjerken fan Earnewâld, yn it ramt fan it keunstprojekt Ljochtstill, dat de oandacht fêstiget op kearnbegripen as identiteit, lânskip en kwetsberens. It is in inisjatyf fan Anje Wester-Koopmans, de jongste dochter fan de keunstner.
www.museumbelvedere.nl | info@museumbelvedere.nl


title: Waarpraatsje: Keningsdei oan de kâlde kant

maintext:
DE JOUWER – Keningsdei sil dit jier ek oan de kâlde kant wêze. It bliuwt wol it grutste part fan ‘e dei drûch.
Yn ‘e nacht fan tongersdei op freed is de loft foar in part berûn, mar it bliuwt drûch. By in swakke oant matige súdwestewyn wurdt it seis graden.
Op Keningsdei lit de sinne him sa út en troch sjen mar der is ek bewolking. It bliuwt it grutste part fan de dei drûch. De súdweste-, letter súdeastewyn is swak oant matich. It wurdt tolve graden.
Yn it wykein bliuwt it net drûch. Boppedat is de sinne net folle te sjen en wurdt it op syn heechst trettjin graden.
Jan Brinksma


title: Tsien jier of langer by deselde baas jildt foaral foar amtners

maintext:
Ien op de trije wurknimmers sit tsien jier of langer by deselde wurkjouwer, blykt út sifers fan it CBS. Foaral by de oerheid bart dat faak; hast sechtich persint fan de amtners hat syn tsienjierrich jubilieum al helle. Yn de yndustry, it ûnderwiis, de finansjele sektor en de bou binne meiwurkers ek honkfêst. Goed fjirtich persint wurket al mear as tsien jier by itselde bedriuw, wol of net yn deselde funksje. It giet om sifers fan ein 2016, de resintste dy’t foarhannen binne.
In ‘baan foar it libben’ is al lang net mear fanselssprekkend, mar langduorjende tsjinstferbannen binne der dus noch wol. It giet neffens it CBS dan meastal om wurknimmers dy’t wat âlder binne en relatyf faak in fêst kontrakt hawwe. By de oerheid hat goed 85 persint fan de meiwurkers in arbeidskontrakt foar ûnbepaalde tiid.
De tsjinstferbannen binne it koartst yn ’e hoareka en de kategory ‘oare saaklike tsjinstferliening’. Dêr falle bygelyks skilsintra, ferhierbedriuwen, de befeiliging en himmelbedriuwen ûnder. Mear as de helte fan de wurknimmers sit dêr koarter as twa jier by itselde bedriuw. Op syn meast tsien persint hat de tsien jier helle.


title: Binne lange lûden yn it Frysk eins twilûden? (In dei Frisian Humanities)

maintext:
Troch Henk Wolf
Friezen dy’t it weagje om ynstee fan ‘tiid’ ‘tied’ te sizzen, kinne op krityk rekkenje. Yn dat wurd ferwachtsje in protte minsken in lange i-klank, net in saneamd twilûd. In twilûd bliuwt by it útsprekken net itselde, mar feroaret yn in oare klank. Yn it gefal fan ‘tied’ is dat in u-achtige klank, dy’t yn ‘e taalkunde ‘sjwa’ neamd wurdt.
Mar hat it Frysk eins wol lange klanken? Dy fraach stelde Didier Demolin hjoed op it kongres Frisian Humanities yn Ljouwert. Demolin wurket eins oan ‘e Université Paris 3, mar sit op it skoft as gastûndersiker by de Fryske Akademy om allegear details fan ‘e Fryske útspraak te bestudearjen. De lange lûden hearre dêrby. Op ‘e kompjûter kin er heel krekt neigean wat minsken sizze en proefpersoanen krije sels in pypke yn ‘e noas, sadat de ûndersiker neigean kin hokker klanken oft se nasaal útsprekke.
Frysk liket op Deensk
Demolin hat yn it foarste plak sprekkers fan it Klaaifrysk bestudearre. It foel him op dat dy, oars as de boeken sizze en wy gauris tinke, net safolle echte lange lûden brûke. Faak feroaret de klank ûnder it útsprekken yn in oaren, dy’t nasaal útsprutsen wurdt. In sprekker dy’t ‘dôf’ sei en tocht dat er in lange oh-klank brûkte, sei ynstee dêrfan in klank dy’t begûn as in aa, en doe oergong op in nasale a. Fierder blike, yn alle gefallen op ‘e Klaai, in protte minsken ek te praten mei in lyts kreakje yn ‘e stim as se in lang lûd útsprekke. Der wienen noch te min gegevens om der mei wissichheid wat oer sizze te kinnen, mar it like derop as wie dat fral by manlju en by âldere sprekkers it gefal. Neffens Demolin like dat wol wat op ‘e Deenske stjitklank.
It kongres Frisian Humanities is de opfolger fan it Frysk filologekongres, dat sûnt de jierren fyftich alle jierren holden waard. Yn ‘e nije opset is it wat grutter en ynternasjonaler. Wy sieten yn de Harmonie ynstee fan op ‘e Fryske Akademy, mei wat bûtenlânske gasten. De fiertaal wie oars meast Frysk, no meast Ingelsk, al wienen der ek wat praatsjes yn it Frysk, Nederlânsk en Dútsk.
De kofje, se moat ôfkuolje
By de taalkundelêzingen foel op dat der in soad minsken wat oer útspraak fertelle woenen. Oars wie dat altyd in fergetten hoekje fan ‘e Fryske taalkunde. Jörg Peters fan de universiteit fan Oldenburg fertelde oer syn ûndersyk nei de útspraak fan lûden yn it Sealterfrysk en yn it Platdútsk en Heechdútsk fan it Sealterlân. Opfallend wie dat de útspraak fan lûden yn it Sealterfrysk en Platdútsk gelyk is, wylst de útspraak derfan yn it Heechdútsk fan Sealterfriezen wat tusken de Frysk/Platdútske útspraak en de algemiene Heechdútske útspraak yn sit. Carlos Gussenhoven út Nijmegen ferlike ferskillende foarmen fan klam yn in stikmannich talen. It Frysk kaam sydlings oan ‘e oarder, as in taal mei haadklam op ien fan ‘e wurdlidden fan in wurd, wylst oare talen, bygelyks it Berber, eins gjin klam lykje te hawwen. Sprekkers fan sokke talen begripe de ûndersiker faak net as dy har freget om in wurd ‘mei mear klam’ út te sprekken.
Myrthe Bergstra út Utert is dwaande om de ferskillen yn sinbou tusken Frysk en Nederlânsk yn kaart te bringen. Har praatsje gong oer de absintyfkonstruksje, dy’t yn it Frysk makke wurdt mei it wurdsje ‘te’: ‘Jan is te fiskjen’. Dy konstruksje drukt altyd út dat ien by hanneling (hjir it fiskjen) op in oar plak (absint) is. Jarich Hoekstra fertelde hoe’t âlde grammatika’s fertelle dat der nei dranken ferwiisd wurde koe mei ‘hja’ of ‘se’ (‘De kofje is hyt. Se moat noch efkes ôfkuolje.’). Hoekstra liet sjen dat net allinne dranken, mar ek oare stoffen sa’n ferwizing mei in froulik foarnamwurd krigen. Pas yn ‘e tweintichste ieu kaam ‘hy’ of ‘it’ derfoar yn it plak. Hoekstra liet sjen hoe’t de betsjutting fan in wurd ynstee fan it geslacht heeltyd mear it foarnamwurd bepaalt.
Fryske jongereinboeken
De Italiaanske ûndersiker Andrea Maini docht yn Noarwegen ûndersyk nei de betide skiednis fan de Germaanske talen. Hy besocht om it komôf te achterheljen fan it Fryske wurd ‘boat’, dat komme soe fan in Germaansk wurd ‘bauta’ en besibbe wêze soe oan ‘beitel’. Hy helle dêrby in grut ferskaat oan Fryske dialekten oan. De Poalske ûndersiker Lukasz Gagala wurket yn Dútslân oan software dy’t neigean kin oft twa teksten troch deselde auteur skreaun binne. Hy hat dy loslitten op in Aldfryske rjochtstekst om sjen te litten dat dy nei alle gedachten troch ferskillende minsken skreaun binne.
Yn de seal mei literatuerkolleezjes fertelde Gerbrich de Jong fan de NHL oer har ûndersyk nei Fryske jongereinliteratuer. Sy liet sjen hoe’t ûnderwiis bern helpe kin om as lêzer te groeien. De site lezenvoordelijst.nl helpt dêrby. Der is lykwols in kwantitatyf probleem: foar de leefydsgroep fan tolve oant en mei fytjin jier binne yn dizze ieu mar tsien oarspronklike Fryske boeken skreaun. Wêrom oft der gjin animo is om foar dy groep te skriuwen, is in riedsel. Jongereinboeken ferâlderje hurd, dat it is saak dat der geregeld nijen by komme, leafst boeken dy’t net yn it Nederlânsk besteane.
It kongres rint noch oant en mei tongersdei. Ik haw it spitigernôch net oan tiid om noch mear lêzingen by te wenjen, mar wa’t fan ‘e wike noch de gelegenheid hat, dy moat it net litte. Oanmelde kin op ‘e site fan ‘e Fryske Akademy: https://www.fryske-akademy.nl/nl/frisianhumanities/


title: Histoaryske hândruk lieders Noard- en Súd-Korea

maintext:
De lieders fan Noard- en Súd-Korea hawwe harren earste moeting neffens de Súd-Koreaanske delegaasje “wichtige en iepenhertige” oerlizzen fierd oer nukleêre ûntwapening. De twa delegaasjes wurkje no oan in mienskiplike ferklearring, dy’t yn ’e rin fan de dei publisearre wurdt. De histoaryske moeting tusken Kim Jong-un en Moon Jae-in wie yn Panmunjeom, yn de demilitarisearre sône tusken Noard- en Súd-Korea. Nei de Koreaanske oarloch fan 1950-1953 hie noch nea in Noard-Koreaanske lieder in stap set besuden de militêre grins.
Om 02.30 oere fannacht Nederlânske tiid stuts Kim Jong-un de grins oer. Hy waard beselskippe troch in groep hege funksjonarissen, syn suster Kim Yo-jong ynbegrepen. Nei de oerstek wie it momint oanbrutsen dat de Noard-Koreaanske lieder de Súd-Koreaanske presidint moete. Foar de manmachtich oanwêzige parse fûstken de twa. Kim Jong-un naam Moon ek koart mei oan syn kant fan de grins. Dêrnei folge in ynspeksje fan de militêre earewacht.
Koart dêrnei rûnen de twa nei it saneamde fredeshûs dêr’t de petearen tusken de lieders efter sletten doarren holden waarden. Letter freed sille der mear moetings tusken de twa wêze. Nei ôfrin fan it earste petear sei Kim Jong-un dat er klear is foar earlike en oprjochte petearen mei syn suderbuorlju.
Opfallend detail: Kim Jong-un soe syn eigen húskepot meinommen hawwe. Dêrtroch hoecht er gjin gebrûk te meitsjen fan in publyk húske. Neffens The Washington Post docht er dat om foar te kommen dat syn útwerpsels ûndersocht wurde en de Súd-Koreanen sa syn sûnenstastân efterhelje kinne. Noard- en Súd-Korea binne al 65 jier yn steat fan oarloch.