title: Noppert mei stunt nei kwartfinale yn Sindelfingen

maintext:
Danny Noppert fan De Jouwer hat sneintemiddei yn it Dútske Sindelfingen de kwartfinales fan de European Darts Grand Prix berikt. De Jouster darter wûn yn in kreaker mei 6-5 fan Peter Wright, de nûmer twa fan de wrâld. Noppert kaam mei 3-1 foar yn de partij, mar seach syn tsjinstanner op in 5-4 foarsprong komme. Yn in beslissende leg miste Wright 62 en smiet de 27-jierrige Noppert 64 út foar de winst.
It is de earste kwartfinale foar Noppert op de European Tour fan de PDC. Sneintejûn wurde de restearjende wedstriden fan it toernoai ôfwurke. Danny Noppert spilet yn syn kwartfinale tsjin Joe Cullen.


title: FIDEO: Dronebylden grutste motortreffen Noard-Nederlân

maintext: Mear as 330 motors kamen tongersdeitejûn by inoar op de pier by Holwert. Mei in drone binne der bylden makke fan it grutste motortreffen fan Noard-Nederlân. De moeting waard organisearre troch de Fryske Motor Riders. Ferline jier kamen der sawat 150 motorriders op it Fryske treffen op de pier fan Holwert ôf nei in oprop op Facebook, De organisaasje stribbe dit jier nei 300 motors en dat is slagge.

fasttext_language: fy


description: De trije wienen earder yn frijheid steld, mar se sitte no wer fêst.

title: Trije Ljouwerter fertochten wer fêst foar kokaïnehannel

maintext:
De mannen komme út Ljouwert en binne 25, 36 en 30 jier. Se wienen earder frijlitten op betingst dat se gjin strafbere feiten dwaan soenen. Ut plysje-ûndersyk die bliken dat it trio de lêste wiken wer oan it kokaïne-dealen wie. It IM hat dêrop de skorsing fan de foarriedige hechtenis, opheft. Se sitte no fêst oant de sitting.
Sitting
De saak komt op 11, 12 en 13 juny foar. Ek oare fertochten moatte foarkomme.


title: Man komt om by bedriuwsûngelok yn fabryk Ljouwert

maintext:
By in bedriuwsûngelok by masinefabryk Douna yn Ljouwert is in noch ûnbekende man om it libben kaam. In oare man is swier ferwûne rekke. Dat slachtoffer is nei it sikehûs brocht.
It ûngelok barde oan it begjin fan de middei. De helptsjinsten binne manmachtich útriden. Der waard ek in traumahelikopter oproppen. Hoe't it ûngelok barre koe, is noch net dúdlik. De arbeidsynspeksje docht dêr ûndersyk nei.


title: Froulju SC Hearrenfean rekkenje thús ôf mei PEC Zwolle

maintext:
De froulju fan Sportklup Hearrenfean hawwe freedtejûn mei dúdlike sifers ôfrekkene mei PEC Zwolle: op sportpark Skoatterwâld waard it 3-0 foar de ploech fan trainer Roeland ten Berge.
Iepeningstreffer Hoekstra
Oan it begjin fan de wedstriid sette PEC Zwolle de measte druk, mar it bleau lang 0-0. In pear minuten foar it skoft soarge Tiny Hoekstra der lykwols foar dat Hearrenfean mei in foarsprong oan de tee gong.
Nei in oere spyljen makke Fenna Kalma mei in kopbal de 2-0, út in foarset fan Dana Philippo. Dyselde Philippo sette flak foar tiid de einstân op it skoareboerd: 3-0.
20 út seis
Hearrenfean en PEC Zwolle stienen foarôfgeand oan dizze wedstriid tredde en fjirde yn de kampioensgroep mei likefolle punten. No hat Hearrenfean 20 punten út seis wedstriden, trije mear dus as PEC.
Takom wike stiet de foarlêste kompetysjewedstriid op it programma foar de Hearrenfeanfroulju: op besite by koprinner Ajax.


title: Omwenners slepe REC foar Ried fan Steat fanwege dioksine

maintext:
Fyftjin omwenners fan de ôffaloven REC yn Harns hawwe by de Ried fan Steat yn Den Haag opnij in wiidweidich ûndersyk easke nei de útstjit fan dioksine. Der is wat mis mei it ferbaarningsproses fan de REC, sa binne se fan betinken.
De saak is oanspand tsjin de Provinsje Fryslân. De omwenners fine dat de provinsje ûnterjochte de útstjit fan dioksine net hânhavenet. De omwenners wolle dat de útstjit ûnder kontinue kontrôle stiet.
It provinsjebestjoer hat de REC in tal twangsommen oplein. Dy hawwe, neffens de omwenners, neat te krijen mei de útstjit fan dioksines, mar mei oare oertrêdings. Advokaat Henri Sarolea fan de omwenners seit dat it giet it om bysaken, wylst it haadfoarskrift net hânhavene wurdt.
Neffens de provinsje sels binne de skealike effekten fan de dioksine-útstjit hiel lyts. De útspraak is oer in pear wiken.


title: Alle 70.000 wurden fan it Frysk Hânwurdboek foarlêze

maintext:
By de Fryske Akademy wurdt dizze simmer it folsleine Frysk Hânwurdboek, mei dêryn sa'n 70.000 wurden, foarlêzen. Dêrfoar siket de akademy noch wol lêzers. Sy kinne in kertierke - of mear - foarlêze.
Goed doel
De foarlêsmaraton is keppele oan in goed doel. Foarlêzers kinne harren sponsorje litte. Dat jild giet nei ien of mear laptops foar taalstipe op lokaasje yn Fryslân troch Stichting Lezen & Schrijven.
Earbetoan
Dêrneist neamt de Fryske Akademy it foarlêsprojekt ek "in earbetoan oan de Fryske taal", want troch it yntegraal foarlêzen fan it wurdboek én it opnimmen dêrfan, ûntstiet in korpus sprutsen Frysk. Dat liedt foar ûndersikers ta nijsgjirrige nije ynsichten.
Mear taalinisjativen
Der binne fan it simmer mear taalinisjativen yn de tún fan de Fryske Akademy: lêzingen oer bistetaal, kaarten mei ynformaasje oer de Fryske taal en skiednis, gedichten fan de dichtwedstriid oer de Fryske Akademy en Fryslân, taalfilmkes en ferhalen fan sprekkers yn ien fan de 60 oare (regionale) talen dy't Ljouwert ryk is.
It foarlêsprojekt set útein mei de iepening fan it simmerseizoen op 25 maaie. Wa't meidwaan wol, kin him of har opjaan fia de webside fan de Fryske Akademy.


title: FNP stelt vragen over zonnepanelenbedrijf

maintext:
Aanleiding zijn berichten in de media over het bedrijf, zo schrift de FNP. 'De ontwikkeling van een zonnepanelenfabriek in Appingedam is stopgezet. Powerfield, dat de panelen zou gaan bouwen, maakt dat vandaag bekend,” berichte de NOS. 'Letter op dizze dei kaam Omrop Fryslân mei in berjocht “Toppenhuzen krijt in wrâldprimeur mei in sinnepark mei nije heechrendemintpanielen fan it Dokkumer sinnepanielenbedriuw PowerField”. En op 11 maaie stie yn de NRC “Grondspeculatie verpakt als groene belegging” “Powerfield presenteert zich als gangmaker van de Nederlandse energietransitie. Maar het zonnebedrijf bedient zich van dubieuze grondtransacties en neemt grote risico’s met geld van particuliere beleggers.”
In de gemeente Súdwest-Fryslân zijn twee zonenweiden gepland. Maar die komen maar moeizaam van de grond, zo constateert de FNP: ,,Foar dy yn Drylts liket no net mear folle animo te wêzen. En fan de sinnegreide oan de A7 by Toppenhuzen hearre wy ek net folle mear. Oant der ferline wike berjochten oer ferskynden. It bedriuw hâldt him neffens it artikel dwaande mei omstriden grûntransaksjes en grûnspekulaasjes. En wekt sa gjin fertrouwen yn dit ûnderwerp dat al sa gefoelich leit, dêr 't lânskip plak meitsje moat foar de enerzjytransysje.
De FNP vraagt zich af of het college op de hoogte in van de berichten. En : 'De partikuliere belizzers binne dochs de ynwenners (postkoaderoas) dy ’t yn de sinnegreide partisipearje? Wurde dy no de dupe fan dizze omstriden grûntransacties? At der in oanfraach foar in sinnegreide troch Powerfield yn SWF komt, kin it kolleezje dy dan op grûn fan neamde publikaasjes wegerje? Is it kolleezje ree om dêr no al in stânpunt oer yn te nimmen?'


title: Nij berneboek Koos Tiemersma spilet by de bylden fan Jan Ketelaar

maintext:
Jan Ketelaar is yn masinefabryk Sluis op it yndustryterrein drok dwaande mei it meitsjen fan ‘Wachten Op Hoog Water’, in twatal bylden dat yn it ramt fan Sense of Place (Kulturele Haadstêd 2018) pleatst wurde sil op de seedyk by Holwert. Nei oanlieding hjirfan hat Koos Tiemersma in boek foar jong en âld skreaun: Heech Tymo, sjoch omheech, in boek dêr’t dy bylden in grutte rol yn spylje. Carla van der Heijde makke de yllustraasjes.
It ferhaal giet oer Tymo. Syn mem is in Frou Sûnder Man. No tinkt se dat se miskien wol in leuke nije freon fûn hat. Ferdy hat in kanarjegiele auto en leit de hiele dei te luilakjen op de bank dêr’t Tymo sa graach op sitte mei om te gamen. Dêrom wol Tymo dy nije flam fan syn mem sa gau mooglik ta de doar út wurkje. Mar dat falt noch net iens ta ... Tymo begjint te doarmjen oer it yndustryterrein en treft dêr in byldhouwer dy't yn in aâld fabryk wurket oan twa grutte bylden fan froulju. se wurde freonen.
Heech Tymo, sjoch omheech is in boek foar lyts en grut, jong en âld, oer fleur en fertriet, it trochbrekken fan grinzen en ûntdekke wa’t je binne, skreaun mei humor en oant de ein ta spannend.
Ekskurzjes
Beide keunstners wolle harren wurk graach diele mei safolle mooglik besikers fan alle leeftiden. Om dy reden biede se in ekskurzjeprogramma fan in goed oere oan foar jong (boppebou basisskoalle) en âld. De skriuwer lêst foar en fertelt oer boeken, de byldhouwer lit sjen hoe’t er syn bylden makket.
Opjaan foar in ekskurzje yn Sluis Machinefabriek oan de Tussendiepen yn Drachten kin mei in mailtsje oan janketelaar@planet.nl of info@froonakker.nl. Per kear is der rûmte foar sa’n tritich grutten/lytsen, mear yn oerlis.


title: Oer de Brêge - De zusjes De Jong vieren het leven

maintext:
Redacteur Fokke Wester ontmoette op de Hoofdbrug in Gorredijk de zusjes Annemarie (30) en Christine de Jong (27).
Annemarie: En wy ha noch in suske, mar dy is no net mei, dy sit der tuskenyn.
Tusken 30 en 27.
A: Ja, dy is 29 wurden.
En jim binne mei syn trijen as suskes.
A: Ja.
Echt in soart The Three Degrees?
Christine: Sorry?
Dat is fan hiel froeger.
C: Ja, fan de foarrige generaasje.
En sels fan dêrfoar. Mar binne jim hiel hecht, as suskes?
A: Jaseker, alle trije. Sy hat my no eefkes holpen, mei sieraden útsykjen, by Wiebe Woudstra. Foar de brulloft, 8 juny, dan trouwe wy.
Do troust.
A: Ja. En de beide suskes binne ús seremoanymeesters. Ik ha sels twa dochters en dat wurde ús breidsfamkes.
Leuk. En do wennest hjir no...
A: Yn jobbegea.
Jim binne hjir ek hecht oan de streek, of?
A: Ja, wy gienen yn Jobbegea nei skoalle, nei de basisskoalle, krekt bûten Gordyk en bûten Jobbegea. Wy binne wol faak yn Gordyk. Jo ha der ek in soad, moaie winkels.
Jim ha hjir ek wurk.
A: Nee, ik wurkje by Royal Aware,
Yn it Hearrenfean.
A: Ja, fanút Hearrenfean. Ik bin sels projekt-manager.
Do makkest net sels tsiis.
A: Nee, ik sit mear op kantoar en doch ferskillende projekten foar de direksje. Under oare de âlde praktykskoalle yn Oenstjerk, dat is myn projekt.
En wat dochst dêr dan foar?
A: Wy ha in hiel team, wy jouwe ús Aware-boeren it hiele jier workshops en trainingen, en dêrneist binne wy dêr ek boer. Wy melke dêr 190 kij en dêr meitsje wy ek tsiis, op dy lokaasje, yn in kleinschalige zuivelfabriek.
Mar do sitst wol op kantoar yn Hearrenfean.
A: Nee, ik sit yn Oentsjerk. Mar fanút ús ôfdieling Melkzaken yn Hearrenfean ha wy wol in protte kontakt mei al ús boeren.
Jim komme ek fan in buorkerij?
A: Ja, ús âlders binne boer, yn'e Gordyk.
Dus do hast in...
A: Agraryske achtergrûn.
Ja, en ek in agraryske baan.
A: Ja, ik haw in agraryske oplieding dien. Yn Ljouwert, de Hegere Lânbouskoalle.
Echt boer wurde sit der tsjintwurdich hast net mear yn, wol?
A: No, wêrom net? Dat ha wy seker noch net ôfskreaun, yn elk gefal.
Nee? Do wolst noch altyd boerin wurde?
A: Ja, dy opsje hâld ik noch steeds iepen. Us heit is noch hartsikke jong.
C: Fynt er fêst wol moai as er dit lêst.
Hoe âld is er?
A: 58.
Oh, dat is hartstikke jong, ik bin 59.
A: Ja, presys. Hy is hartstikke jong en noch hartstikke antoesjast en fanatyk mei wurkjen en ûndernimmen, dus oant dy tiid kin ik noch moai ergens oars erfaring opdwaan.
Hat dat froeger ek ûnderwerp west, dat ien fan syn dochters him opfolgje soe?
A: Dat wie net altyd direkst fanselssprekkend, mar wy ha alle trije wol in protte meiwurke, thús. En noch steeds wol. Christine docht it no ek wol, dus wy binne alle trije wol belutsen by it bedriuw.
Ha jim it der wolris oer hân?
Jaseker.
Ek de pleats oernimme?
Ja. Jaseker. Al hienen heit en mem dat froeger net tocht, mei trije dochters.
Nee, dat liket my ek net sa normaal yn de agraryske weareld.
A: Mei dizze omfang, myn heit en mem melke 350 kij, dan wurkje jo sawysa mei meardere minsken, en ik leau der ek echt yn dat jo net per se jo lichem hoege te brûken, dat jo net allinnich sterk wêze moatte...
It giet echt om it boereferstân.
A: In bytsje boereferstân en ja, it ûndernimmerskap moatte jo begripe, it finansjele, hoe dogge jo dat, hoe meitsje jo keuzes. Dêr hâld ik my mear mei bezich en dy erfaring doch ik no hiel moai op by Aware, op de Praktykskoalle. Ik wurkje dêr al fiif jier en ha der ferskillende projekten sjoen, mar dan fanút de oare kant, de suvelkante. Want jo kinne wol in suvelprodukt produseare mei jo moaie kij, mar dan moat it ek noch ferwurke wurde.
Dus asto wol op de pleats komst, dan hast in hiel brede achtergrûn.
A: Ja.
Wat docht dyn freon, dyn man?
A: Myn oansteande, haha, dy hat in eigen bedriuw hjir yn'e Gordyk, Sietsema Techniek. dy is totaal gjin boer, mar wol ûndernimmer. In hiel moai eigen famyljebedriuw, dat hat er krekt oernaam.
Mar dan hast dus ek de keuze om dêryn aktyf te wurden.
A: Ja, mar dat dogge wy bewust net. Dat is echt syn ding en ik ha myn agraryske roots en it is júst leuk om dat skieden te hâlden. Mar ja, jo binne wol mekoars sparringpartner en mekoars maatsje dêryn. Wy begripe mekoar.
Allebeide ûndernimmer. En dan makket it net folle út ast no technyske ynstallaasjes ferkeapest of molke.
A: Nee, seker net. It giet ek om minsken, en yn ús gefal dan ek noch om kij, om klanten.
En jim snappe ek fan mekoar dat it net fan njoggen oant fiif-wurk is.
A: Seker, dat giet altyd troch.
Hoe is it om op te groeien op in buorkerij.
Christine: Ja, super. Ik fûn dat altyd moai. Wy hoechden ús noait te ferfelen.
Moasten jim altyd helpe?
C: Nee, dat mocht. Wy moasten neat, mar it mei altyd.
Mar ast bygelyks de moade yn wolst, dan hie dat ek goed west.
C: Ja, mar in hiele moaie útspraak fan ús heit is: doch wat jim wolle, mar jim kinne altyd noch boer wurde, sa fan: wy binne der altyd wol.
In soart fan fangnet.
C: Ja, want ik bin in protte op reis, en no bin ik wer thús, no kin ik wer in pear moanne thús oan it wurk.
Wat dochsto?
A: Haha, dat is in ynteressant ferhaal.
C: No ja, ik doch fan alles. Ik ha folle op reis west.
Samar op reis? Sûnder wurk of oare achtergrûn.
C: Ja, ik ha kommunikaasje studeard, doe haw ik in jier yn de marketing sitten, mar dat wie dochs net myn ding. En doe haw ik in pear moanne nei Colombia west, haw ik dêr Ingelske les jûn. Doe haw ik in pear moanne nei Oastenryk west, skiles jûn, en no bin ik dus wer thús. En dan gean ik fan't simmer wer even fuort.
A: nei de brulloft.
C: Ja, nei de brulloft.
Wêrhinne?
C: Nei Meksiko. Ek twa moanne reizigje. En dan bliuw ik foarlopich wol thús yn'e Gordyk.
Mar do wolst yn elk gefal wol wat fan'e wrâld sjen.
C: Ja. No ja, dat sit ek yn'e famylje. Wy binne allegear wol weareldreizigers.
Jim heit en mem ek?
C: Ja, dy binne ek al oan it reizigjen. Nieuw Seelân west en Amearika, en se geane fan't simmer ek nei Skandinavië.
Grappich, want it klassike plaatsje fan in boer is krekt dat er alle dagen thús wurket en mar amper in wykein fan hûs kin.
C: Ja, mar wy ha ek altyd op wintersport west en op fakânsje. Nee, heit is dêryn gjin tradisjonele boer.
A: heit wurket altyd hiel folle en hiel hurd, mar hy fynt genietsjen fan it libben ek wol hiel belangryk. Ja, beide, heit en mem, fansels, mar dat ha se ús ek altyd wol meijûn. Hurd wurkje, goed jo bêst dwaan, dan kinst der ek ekstra fan genietsje. En dêr bisto no ek mei bezich.
C: Ja, presys.
Do troust no aanst. Jim ha al bern seidest, twa, wêrom troust?
A: Ja, dat is in hiele goeie, mar dat slacht dêr eins ek wol wer op, want it wurdt in echt Fier it Libbenfeest. Wy ha't sa moai, wy ha beide pakes en beppes noch, by Siebe dan allinnich de beppes noch, wy binne allegear sûn en fit, wy binne wiis mei mekoar. En ja, op papier binne wy eins al in soarte fan troud. Mar wy ha twa sûne famkes en wy seinen tsjin mekoar: wy fine it dochs wol hiel moai om dat mei famylje en freonen te fieren.
Echt eefkes in mijlpeal delsette.
A: Ja, it is echt in mijlpeal.
Skeelt it ek datsto no tritich wurden bist?
A: No ja, dat binne wol fan dy dingen, fan goh, dat like my no altyd wolris hiel moai. Seker. En dan nim ik ek syn namme oan. Dêr bin ik dan best wol wer tradisjoneel yn.
En watfoar achternamme krijst dan?
A: Sietsema.
Dat is ek moaier as De Jong.
A: Nôh, dat is dan wer net sa.
De Jong is sa algemien.
A: Ja, presys, Sietsema komt wat minder faak foar.
Hasto ek in relaasje?
C: Nee. Happy single.
Sa frij as in fûgel.
C: Ja, kin'k lekker fuort, lekker dwaan wat ik wol.
Dan hast wol it risiko datst yn sa'n Colombia of Meksiko sa'n knappe...
C: No, dan moat dy mar mei nei Gordyk. Gordyk hat alles.
Ja? Dat is de keuze?
C: No ja, ik sil noait hielendal emigreare. Sis noait noait, mar de famylje en freonen binne dochs hjir. Ik gean graach fuort, mar ik kom ek graach wer thús.
A: Us oare suske wennet ek yn Gordyk.
Moai, ik winskje jim in hiel noflike dei, op 8 juny. Fier it libben.


title: Koos Tiemersma presintearret berneboek tusken de bylden

maintext:
Dat de presintaasje krekt dêr plakfûn, wie gjin tafal. It troch Carla van der Heijde yllustrearde boek slút nammentlik oan by de bylden dy’t Jan Ketelaar op dit stuit makket foar Sense of Place, ien fan de projekten fan Kulturele Haadstêd 2018. It boek is fan oarsprong bedoeld foar bern út ’e boppebou fan de basisskoalle, mar kin likegoed lêzen wurde troch wa’t him noch jong genôch fielt.
De earste eksimplaren waarden toch Tiemersma oanbean oan Jan Ketelaar en Carla van der Heijde.
Foto’s Wim Derksen


title: Prate oer de Takomst fan Tinga

maintext:
Under de titel ‘Op de kofje by’ organisearret FNP Súdwest-Fryslân rûnom yn de gemeente ynrin-jûnen foar ynwenners, ferieningen en ynstellingen. It doel is fan harren te hearen, wat giet goed en wat kin better.
Tiisdei 15 maaie is der jûns 20.00 oere wer ‘Op de kofje by’, ditkear yn Wykgebou De Spil, Molenkrite 169 Snits. FNP gemeente-riedslid Corrie Bergstra: ,,Elkenien is wolkom foar fragen en opmerkingen”.
De FNP folget ûntwikkelingen binnen de gemeente Súdwest-Fryslân aktyf mar heart ek graach fan de ynwenners sels wat der spilet. Hiel aktueel is de miskommunikaasje mei de gemeente oer de lokaasje foar Wijkvereniging De Spil.
Tinga hat in aktive wykferiening, der binne in protte aktiviteiten en se slane op e trom at it der op oan komt. Tiisdei 15 maaie binne alle bewenners fan Tinga en oare ynwenners fan Súdwest-Fryslân wolkom by de FNP om harren segje te dwaan yn De Spil.
FNP Súdwest-Fryslân is mei 5 leden goed fertsjinwurdige yn de gemeenteried fan Súdwest-Fryslân en is yn alle 89 kearnen fan de grutte gemeente aktyf.


title: Oer de Brêge | Marjan Bakker: ‘Ik lit my ferrasse’

maintext:
Do wennest hjir yn Gordyk?
Nee, ik wenje yn Jubbegea.
Ik tref hjir altyd in protte Jubbegeasters op de brêge. Wat dogge al dy Jubbegeasters altyd yn Gordyk?
No, ik kom hjir altyd myn boadskippen dwaan. Ik soe no eefkes nei de juwelier ta. En ik ha krekt eefkes by de drukker west, om de boeken op te heljen foar in geboartekaartsje.
Hoe lang moatst noch?
Noch wol eefkes in skoftsje, ik bin ein july útrekkene.
Eefkes sjen, wy binne no maaie....
Ik bin no rûm 28 wiken.
En hast ek al in idee foar in kaartsje?
Ja.
Witst ek al wat it wurdt, tafallich.
Nee, wy witte noch net wat it wurdt.
Dus blau rôze, dat is noch moeilik kiezen.
Ja, dêr kieze wy noch net tusken, dat bliuwt noch iepen stean.
Wêrom wolst it noch net witte? Want dat is tsjintwurdich hiel maklik.
Wy ha der by de earste ek foar kazen om it net te witten, en ik fyn it leuk om my ferrasse te litten. Ik bin wol hiel nijsgjirrich, natuerlik, mar ik fyn it wol leuk dat it in ferrassing bliuwt. Tsjintwurdich ha jo al safolle yn'e hân, ik fyn it moai om dit ta't lêste te bewarjen.
En de earste is in...
Famke.
Famke. En wie dat ek in grutte teloarstelling, of eh...
Haha, nee, dat wie seker net in grutte teloarstelling.
Nee? Wêr hooptest fan tefoaren op.
Ik hie net in hoop, mar no't ik in famke ha fyn ik dat wol fijn. Ik fyn it wol leuk om in dochter te hawwen. Mar it makket my echt net út oft der wer in famke komt of dat it no in jonge wurdt. Gjin foarkeur.
Se sizze altyd: jonkje en famke, dat is in rijkeluiswens.
Ja, mar foar my net.
Nee? Twa famkes is like moai.
Ja. Ja, absolút.
Hoe hjit de âldste?
Fardou.
Dat is in moaie namme. Ha jim ek al nammen foar de twadde?
Ja, dêr binne wy al oer út.
In rychje jongensnammen en in rychje famkesnammen.
Foar beide ien al definityf, ja.
Okee. Dat is dan wol in bytsje sneu foar de namme dy't oerbliuwt. Dy wurdt dan dus gewoan net brûkt. Dat wurdt noait in echt minske.
Nee, klopt. En dat soe'k wol jammer fine, foar beide nammen, mar ja.
Ja? It binne echt moaie nammen?
Ja, ik fyn se wol hiel leuk.
Ek nammen dy't noch in relaasje ha mei dysels, of mei dyn famylje?
Nee, dat net. Mar wol Fryske nammen.
Dat fynst belangryk?
Net per se belangryk, mar ik fyn it moai en eh, ja, ik hâld wol fan de Fryske taal. Ik bin sels net Frysktalich opfoed, mar sinds ik mei myn freon bin ha'k it my eigen makke. Ik kin my der soms noch makliker yn fine as yn it Hollânsk.
Is dat sa?
Ja, behalven as ik lulk bin of ik bin hiel fanatyk mei in spultsje bezich, dan begjin ik wolris yn it Nederlânsk wer te tellen.
Do bist hjir wol yn'e buert opgroeid?
Ik kom út Terbant.
Terbant, út'e polder...
Nee, Terbant, dat is in doarpke tsjin Hearrenfean oan.
Oh ja, Bant hjit dat doarp yn de polder.
Ja, klopt. Myn âlders binne beide net yn Fryslân grutbrocht.
Hoe lang wennest hjir dan?
Yn Jubbegea? Wy ha earst noch eefkes in skoftsje yn Lippenhuzen wenne, samen, en no fan't simmer fjouwer jier yn Jubbegea.
En do praatst pas fjouwer jier Frysk?
Nee, sân jier.
Mar dat is echt net te hearren.
Nee hin?
Nee, it klinkt echt hiel goed. Dat meitsje ik net faak sa mei.
As ik op fakânsje wie tochten minsken altyd dat ik út Fryslân kaam, al foardat ik Frysk prate.
Is dat sa?
Ja. Mar goed, op skoalle en alle freondinnen wienen wol Frysk. Allinnich, omdat jo dat sels net meikrije fanút thús, dogge jo dat dan ek net.
Mar dan krijst wol in bytsje it aksint mei, de yntonaasje.
Ja, wierskynlik wol. It foel oaren wol op.
Grappich. Mar do seist: ik kin my soms yn it Frysk sels better uterje as yn it Nederlânsk?
Ja.
Hoe kin dat. Hast in foarbyld?
Nôh, net per se in foarbyld, it komt omdat ik mei myn freon altyd no Frysk praat.
Hat er dat fanôf it begjin dien?
Nee, it earste jier ha wy Nederlânsk praat. Doe sei er: do kinst it wol. Ik wurkje yn de soarch en hy wist wol dat ik dêr ek myn bêst die om mei de âlde minsken Frysk te praten. Hy sei: kinst it wol en hy hat my ek tig kear ferbettere, tot ferfelens ta, en no hear ik by oaren ek de fouten. Dus ik bin wol hiel bliid dat hy dat dien hat, al wie dat ûntsettend ferfelend altyd.
Mar dy oanpak wurket dus wol.
Ja, it wurket wol.
Bytsje streng der op wêze.
Ja, dat wurket seker.
Grappich. Wêr wurkest trouwens?
Ik wurkje no as ferpleechkundige by Revalidatie Friesland yn Beetstersweach.
Ferpleechkundige, dat is foar de minsken dy't dêr yntern bliuwe.
Ja, op de klinyk.
Dat liket my hiel swier.
Ja, eh, ik wol net sizze dat it altyd maklik is, mar it jout hiel folle foldwaning.
Is dat in spesjale oplieding dyst dan folgje moatst.
Nee.
Algemiene ferpleechkunde.
Ik bin algemien ferpleechkundige, ik ha mbo ferpleging dien en de hbo ferpleging.
En do wurkest no noch steeds? Ja, do sitst no yn dyn swangerskipsferlof, tink?
Nee, noch net, hear. Ik wurkje oant 34 wiken.
En dat befalt? Jim famke is op de krèsh?
Ja, dy giet nei de gastâlder en tongersdeis is se by beppe.
En wat docht dyn man?
Dy sit yn de melkmasjines. Dy wurket foar de MCN yn Drachten.
Echt by boeren lâns om...
Ja, ûnderhâld en ystallaasje.
Dy is dus ek de hiele dei op paad.
Ja, hy wurket full-time en ik wurkje no 32 oeren en as de lytse der is dan set ik myn âlderskipsferlof yn en dan gean ik 24 oeren wurkjen.
Mar do fynst it wol belangryk datst trochwurkjen bliuwst.
Ja, dat fyn ik hiel belangryk. Ik doch it hiel graach en altyd thús wêze mei de bern dat past net by my. Ik tink dat der no in bettere balâns is, al moat ik sizze dat 32 oeren wol hiel folle is. Dus 24 sil better wêze. En tafallich wurkje ik hjoed oant alve oere, mar dat haw ik eins noait. Dus jo treffe my hjir no, mar dy kâns wie oars net sa grut.
Dizze rubryk hinget fan tafallichheden oan mekoar. Ik kom hjir as it my útkomt en wa't lâns komt dy sprek ik oan.
Ja, presys.
Dat is it moaie, want ik ha noch noait earder in ferhaal hân oer swangerskip. Foar in man miskien in domme fraach, mar is it leuk om swanger te wêzen?
No, ik kin allinnich foar mysels prate, want ik wit dat it wol wat kwaaltsjes mei him meibringe kin, mar ik kom der altyd hiel goed trochhinne. Dus ja, ik fyn it fijn om swanger te wêzen. Ik ha net safolle klachten.
Hearst ek wolris froulju, dy fiele har just sterker as se swanger binne.
Ja. Dat kin ik net sizze. Ik bin miskien wat sneller wurch. Mar ik ha ek in peuter thús omrinnen, dat makket ek dat ik minder mei de fuotten omheech sit.
Is de twadde kear ek makliker as de earste kear? Datst dy bygelyks minder soargen makkest?
No, net per se makliker, mar de tiid giet hurder.
Is dat sa? Miskien ek omdatst ôflieding hast fan de lytse.
Ja, it fleant foarby. En ik Google folle minder.
Hoe âld is de earste?
Us dochter is yn jannewaris twa wurden.
Moai, ik winskje dy in hiele goeie swangerskip ta fierder dy lêste twa moannen en in sûne lytse.
Ja, dankewol.


title: Yndrukwekkende deadebetinking Burdaard-Wânswert

maintext:
Diskear wappere der ek in Kanadese flagge by it Burdaarder oarlochsmonumint 1940-45. Al langer wie bekend dat der in Kanadese soldaat by in fjoergefjocht by de brêge omkaam wie, mar men wist net wa’t dat krekt wie. Ald-skoalmaster Sybren van der Velde socht it út en wist de namme te achterheljen. Under de tinkstien foar de trije omkommen Burdaarders - Ds. R.H. Kuipers, K. Westra en C. Spijksma - is in plakette foar William Thomas Buddell (1920-1945) pleatst. Dêrmei heart er mei de oare trije slachtoffers fan de Twadde Wrâldkriich foar altiten ta de Burdaarder mienskip. Fanwege dit hiel bysûndere barren wie der in earewacht fan de Ljouwerter fleanbasis by de betinking oanwêzich.
Op 4 maaie om acht oere hâlde in groep fan sa’n 200 minsken wêrûnder famylje fan de slachtoffers by it monumint twa minuten stilte. Nei de krânslizzing fertelde Van der Velde it libbensferhaal fan de jonge Kanadese soldaat. Boargemaster van den Berg einige syn taspraak mei de wurden: ‘wa’t de eagen slút foar it ferline hat gjin sicht op de takomst.’ Dêrom is it ek fan grut belang stil te stean by ús frijheid en oan dejingen dy’t dêrta bydroegen hawwe, mienden beide sprekkers. In muzikale bydrage waard levere troch Concordia en koar Juliana.
Nei ôfrin brochten leden fan de toanielferiening yn MFC Het Spectrum de ienakter 'It Weromkommen' op de planken, it oangripende ferhaal oer in famylje dy’t wachtet op it thúskommen fan in soan dy’t omkaam is yn ien fan de Dútske konsintraasjekampen. Dúdlik waard dat grinzen tusken goed en fout skimeriger binne as jo miskien ferwachtsje soene.


title: Frysklearder heart der net echt by, mar is wol autoriteit

maintext:
Minsken dy’t it Frysk as frjemde taal leare, wurde net folslein akseptearre, mar se wurde soms wol beskôge as autoriteit op it mêd fan it Frysk. Dat docht bliken út in ûndersyk fan studinten fan de kampus Fryslân.
Guillem Belmar, Nienke Eikens, Daniël de Jong, Willemijn Miedema en Sara Pinho studearje minderheidstalen op de kampus Fryslân fan ’e Ryksuniversiteit Grins. Hja hawwe in ûndersyk útfierd nei hoe’t der yn Fryslân oansjoen wurdt tsjin minsken dy’t it Frysk net fan hûs út prate. Dat presintearren hja freed op it kongres Contested Languages in the Old World yn Amsterdam.
Nije praters
Taalbewegings wiene der yn it ferline faak op rjochte om derfoar te soargjen dat safolle mooglik âlden de eigen taal mei de bern praten. Taal soe foaral trochjûn wurde moatte yn ’e húshâlding, wie it idee. De ôfrûne jierren is dat idee feroare. De saneamde nije praters kinne nammentlik ek in oanwinst wêze foar in taalmienskip en bydrage oan it behâld dêrfan.
De memmetaalpraters akseptearje dy nije sprekkers lykwols net altiten, sa fertelden de studinten. Fierder ûnderskatte de nije sprekkers gauris harren eigen feardichheid. Dochs binne dy nije sprekkers faak fûlere foarfjochters fan de taal as de memmetaalpraters.
Derby hearre wolle
Yn Fryslân leare minsken soms Frysk út praktyske oerwagings, bygelyks foar in baan, mar yn de measte gefallen dogge se dat om “derby te hearren”. Dat slagget lykwols net altyd. Memmetaalpraters fan it Frysk skeakelje gauris automatysk op it Nederlânsk oer tsjin ien dy’t it Frysk oanleart of oanleard hat. Dat fine de Frysklearders spitich. Dat wiist derop, sa sizze de studinten, dat de nije praters net as folweardige leden fan ’e taalmienskip sjoen wurde.
Autoriteit
Tagelyk kinne dy nije praters wol hiel goed in autoriteit wêze op it mêd fan it Frysk. As hja it Frysk op kursus leare, dan krije se faak in protte regels oer it skriuwen en oer it Standertfrysk mei, dy’t memmetaalpraters net perfoarst machtich binne. Dat sa’n autoriteit dan doch yn it Nederlânsk oansprutsen wurdt, om’t er der net hielendal by heart, is in nuvere paradoks, sa sizze de studinten.
De PowerPointpresintaasje mei hichtepunten út de lêzing fan de studinten is hjir te finen:
https://www.academia.edu/35844121/The_paradoxes_of_being_a_new_speaker_of_Frisian_understanding_motivation_authority_and_legitimacy_in_Fryslân


title: Niko de Mus: ‘Roman fan in hielmaster’

maintext:
Boekoankundiging
De roman fan Eric Hoekstra, dêr’t It Nijs sûnt febrewaris 2018 al in tal stikken út publisearre hat, is koartlyn útkommen by Elikser ûnder de titel Roman fan in hielmaster.
[It wurd hielmaster yn de titel is op it lêste stuit yn it plak kommen fan dokter. Dêrom is de rige op It Nijs omdoopt. red.]
De skriuwer, taalkundige, tinker en dichter Eric Hoekstra bekearde him nei in mystike ûnderfining ta it kristendom en makke út ’e fjouwer evangeeljes sa’t dy yn de Bibel steane ien spannende en moderne roman. Hy docht dat as wie er Nikodemus, de joadske geastlik lieder dy’t belangstelling hie foar Jezus fan Nazaret. Dy Niko de Mus lit, nei syn prolooch ‘In goed minske’, Jezus sels oan it wurd oer wat er die en ûnderfûn yn de jierren dat er yn Palestina omswurf, en slút it boek ôf mei in epilooch ‘De Goede libbet yn ús’.
Sokke neifertellingen, dêr’t de gegevens út de fjouwer kanonike evangeeljes yn yninoar skood wurde, binne benammen yn de midsiuwen, wol mear skreaun en wurde diatessaron (= ien út fjouwer) neamd, mar yn it Frysk noch net earder, of it soene bernebibels wêze moatte, want dêr bart eins itselde yn. Roman fan in hielmaster is gjin bernebibel, mar in ferslach yn sobere bewurdingen mei djippe eftergrûnen. Tusken de rigels stiet ek hiel wat!
It boek is yn twa talen – mar yn ien bân – útkommen. It hat om it samar te sizzen gjin efterkant, mar twa foarkanten. Wa’t it yn it Nederlânsk lêze wol keart it boek om en lêst Roman van een geneesheer.
Boekgegevens
ISBN: 978-94-6365-048-9, 230 siden, € 18,50
It kin fia ynternet besteld wurde by de útjouwer Elikser, Ossekop 4, Ljouwert
https://www.elikser.nl/roman-fan-in-hielmaster-roman-van-een-geneesheer.htm


title: Frânske auto’s meikoarten altyd elektrysk

maintext:
It Frânske automerk DS makket fan 2025 ôf inkeld mar auto’s mear dy’t op elektrysk ride. It giet om folslein elektryske en om hybride auto’s. DS stapt dêrmei yn de fuotleasten fan de merken Peugeot en Citroën, dy’t ek diel útmeitsje fan memmebedriuw PSA.
Dat de Frânsen hurd op elektrysk ta sette, makke DS fuortendaliks dúdlik troch oan te kundigjen dat der hybride terreinwein op kommendewei is. De DS 7 Crossback E-Tense 4×4 komt yn 2019 op ‘e merk. De auto kriget in elektomoter dy’t 300 hynstekrêften produsearje kin. In folslein elektryske DS sil koart dêrnei op ‘e merk komme. Dy wurdt takom jier op ‘e Autosalon te Parys presintearre.
Dat de Frânske merken avensearje wolle mei de ûntwikkeling fan elektryske technyk, is gjin wûnder. Frankryk wol fan 2040 ôf de ferkeap fan auto’s mei in brânstofmoter ferbiede. Oare Europeeske lannen hawwe ferlykbere plannen. Noarwegen wol sels yn 2025 al fan ‘e fossilebrânstofauto’s ôf.
Foto: Wikipedia (CC)


title: It Amelân kriget yn july waarnimmend boargemaster

maintext:
De gemeente It Amelân kriget neidat boargemaster Albert de Hoop op 1 july fan dit jier fuortgiet in waarnimmend boargemaster. Dy bliuwt yn alle gefallen in jier. Kommissaris fan de Kening drs. A.A.M. Brok hat dat moandei by in besite oan it eilân mei de gemeenteried en it kolleezje fan boargemaster en wethâlders ôfpraat.
De Hoop makke ferline jier bekend dat er nei twa amtsperioden as boargemaster fan it Amelân fan mei-inoar tolve jier dermei ophâldt. Hy hat dan de langstsittende nei-oarlochske boargemaster fan it eilân west. Syn ôfskied sil ein juny wêze.
Kommissaris Brok sprekt de wurdearring út foar de ynset dy’t de boargemaster sjen litten hat. Benammen op it mêd fan it enerzjyneutraal meitsjen fan it eilân, de toeristyske ûntwikkeling en it op ’e kaart setten fan it Amelân, binne der ûnder it boargemasterskip fan De Hoop grutte stappen set, seit de hear Brok.
Mei de ried en kolleezje hat de kommissaris wiidweidich en yngeand praat. Der binne bestjoerlike ôfspraken makke. Dúdlik is dat elkenien ferlet hat fan politike rêst op it eilân. De waarnimmend boargemaster kriget as wichtige taak om te soargjen dat soks slagget. De kommissaris hat de ried frege om kenber te meitsjen oer hokker kwaliteiten in waarnimmend boargemaster beskikke moat. Op grûn dêrfan kiest er in beneambere kandidaat.
Nei’t er begjin july praat hat mei in delegaasje fan de gemeenteried en dúdlik is dat de ried de seleksje fan de kommissaris stipet, sil de hear Brok de waarnimmend boargemaster beëdigje. As nei in jier fêststeld is dat der sprake is fan politike stabiliteit op it eilân, begjinne de petearen oer de proseduere foar in Kroanbeneamde boargemaster.


title: Brûzjende bieraktiviteiten yn Fryslân

maintext:
Sânde edysje Wike fan it Nederlânske Bier fiert Nederlânske bierkultuer
Yn hiel Fryslân wurde yn ’e Wike fan it Nederlânske Bier tal fan aktiviteiten organisearre troch hoarekagelegenheiden en brouwerijen. Fan 24 maaie o/m 3 juny kin men ûnder oare yn Ljouwert en Oentsjerk de mearsidichheid fan Nederlânsk bier ûntdekke by bier- en tsiispriuwerijen. De Wike fan it Nederlânske Bier wurdt op 24 maaie lykas wenst iepene op it Nederlânsk Bierpriuwfestival yn Den Haach en ôfsletten mei de Nederlânske Brouwerijdagen fan 1 o/m 3 juny. Goed hûndert brouwerijen troch hiel Nederlân hinne iepenje dan harren doarren foar publyk. Eltse organisaasje kin oanheakje op de Wike fan it Nederlânske Bier troch in bierrelatearre aktiviteit te organisearjen. Sjoch foar in oersjoch fan alle aktiviteiten en mear ynformaasje oer dielname op de webside.
Globaal programma
24 maaie: Offisjele iepening fan de Wike fan it Nederlânsk Bier + bekendmeitsjen Bêste Bier fan Nederlân 2018
24 o/m 26 maaie: Nederlânsk Bierpriuwfestival yn De Haach
24 maaie o/m 3 juny: tsientallen bieraktiviteiten troch hiel Nederlân hinne
1 o/m 3 juny: Nederlânske Brouwerijdagen
Aktiviteit organisearje?
Organisaasjes en ûndernimmers dy’t wat organisearje wolle yn de Wike fan it Nederlânske Bier 2018 kinne harren aktiviteit ienfâldich oanmelde fia de webside. Hja kinne dêrmei rekkenje op ekstra promoasje, in kommunikaasje-toolkit en as dat winske is, stipe by it organisearje fan in bierpriuwerij.
Sjoch foar mear ynformaasje op www.weekvanhetnederlandsebier.nl.


title: Eksposysje Borduurlint voor de vrede

maintext:
‘Borduurlint voor de vrede’ is in oantinken oan prinses Maria Louise van Hessen Kassel, stammem fan ús hjoeddeistich keningshûs en in protte oare Europeeske foarstehuzen. Borduere foar LF2018 troch mear as 300 froulju.
Oer it projekt Borduurlint voor de vrede
Oantinken oan prinses Maria Louise van Hessen Kassel 1749
Op 20 maaie 1749 skreau prinses Maria Louise in brief oan har freondinne Henriëtte van Nassau-Zuylestein. Ut de briefwikseling mei dy freondinne is bekend dat beide froulju graach hantwurkje. Fan 1740 ôf wie hiel Europa yn oarloch, nammentlik de Eastenrykske suksesjeoarloch. De rop om en hing nei frede wie grut. Yn 1748 einige de oarloch mei de frede fan Aken. As de frede tekene is stjoert Maria Louise yn 1749 oan Henriëtte in staaltsje op fan har borduersel. It wie in lint dat de frede oanjoech.
Borduere foar LF2018
De omstannichheden binne hjoed-de-dei noch net bot feroare. No ek wer liket in lint fan de frede, in lint fan ferbining tige winsklik. Yn it ramt fan LF2018 wurdt besocht in statement del te meitsjen foar de frede, ferdraachsumens en ferbining. Mei mear as trijehûndert froulju is in hjoeddeisk lint foar de frede borduerd. Dat lint, sa’n 75 meter lang, is fan no ôf te sjen yn ’t Andere Museum fan Oldtimer tot Kant, Eastersingel 8 te Ljouwert.
Elk stikje lint is unyk en orizjineel, faak mei in eigen ferhaal derby. Dat makket it ta in hiel bysûnder gehiel.
Iepeningstiden
Woansdeis oant en mei sneins fan 13.00 – 17.00 oere. Yn july, augustus en septimber ek op tiisdei iepen fan 13.00 – 17.00 oere. Groepen op ôfspraak.
It museum is fan it NS-stasjon Ljouwert ôf goed te berikken. Rinnend sa’n 15 minuten. Mei stedsbus 8, útstappe by de halte Easterkade (Flietsterbrêge). Autoriders folgje de buorden fan de parkeargaraazje Hoeksterend. Dêrwei is it in pear minuten rinnen. Parkearje kin ek by it museum. Dêr jildt de blauwe sône.
Yn ’t Oare museum fan Oldtimer oant Kant is in soad te besjen. It museum hat in kolleksje oldtimers, meccano, radio’s, fototastellen en in grutspoartreinbaan. Der is ek in kolleksje tekstyl oer kant, kantmaterialen, merklappen en naaireau. De 18e-iuwske stylkeamer wijd oan Maria Louise van Hessen-Kassel, lit it 18e-iuwske kant sjen dat sy ek oan har klean hie.


title: De wûndere wrâld van waad- en greidefûgels

maintext:
Boekoankundiging
Utjouwerij Bornmeer presintearret op 12 en 13 maaie Gek op Trek, it nije jeugdboek fan Thomas Leerink. By gelegenheid fan it Wadden Vogelfestival op Teksel is de skriuwer by it Fûgelynformaasjesintrum yn De Cocksdorp om te fertellen oer it boek en om it te sinjearjen. Yn Gek op Trek leare bern op in boartlike wize hoe’t waad- en greidefûgels útinoar te hâlden binne, wêr’t se tahâlde, wat se ite en hoe’t soks allegear ûndersocht wurdt.
Groep 6 mei master David helpe by syn ûndersyk nei trekfûgels. Se gean dêrta op ekskurzje nei Flylân. It is it begjin fan in moai en learsum aventoer oer fûgels dy’t rys ite, oer kolabrune seeën en banaanfoarmige rôfbisten. Mar ek oer wûnderlike fielproeven, rôze koarreballen en fûgels mei fearren sa wyt as slachrjemme-iis. Slagget it de bern om alle opdrachten dy’t se meitsje moatte te dwaan? En wat stiet der dochs allegear yn it plakboek fan master, dat er oeral mei hinne tôget?
Yn Gek op Trek wurdt ek ferteld hoe’t wittenskippers fan it Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) trekfûgels as leppelbekken en mientsen folgje en wat dat opleveret. Oare ferrassende ûntdekkingen wurde ek beskreaun. Sa is der yn it ferhaal omtinken foar bygelyks de moksel as arsjitekt. Undersikers hawwe nammentlik ûntdutsen dat moksels sels struktueren meitsje en dêrmei it waadlânskip bepale. Fierder is de kleur fan de see net altyd blau, mar betiden sa brún as kola. Wittenskippers sjogge mei in kleurekaart of en hoe’t it seewetter feroaret yn de tiid. Gek op Trek lit op begryplike wize it belang fan sok ûndersyk sjen.
Oer de skriuwer: Thomas Leerink (1988) studearre biology oan de Ryksuniversiteit Grins. Hy wurke by de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, dêr’t it NIOZ in ûnderdiel fan is. Earder publisearre er by Utjouwerij Bornmeer it jongereinboek Uitblinkerz!
ISBN: 978 90 5615 460 8
Siden: 168
Bynwize: Paperback
NUR: 223 / 283
Taal: Nederlâns
Priis: € 15,00
It boek is te krijen by de boekhannel en by Utjouwerij Bornmeer, Hellingbaas 1, De Gordyk


title: Befrijingsfjoer ûntstutsen yn Wageningen

maintext:
Om midsnacht is yn Wageningen it Befrijingsfjoer ûntstutsen. De Ingelske feteraan en befrijer Ray Lord (92) brocht it fjoer nei it 5 Maaie Plein. Clemens Cornielje, de kommissaris fan de Kening yn de provinsje Gelderlân, stuts it dêrnei oan. Die wiene rinners oan bar. Dy holden de fakkels yn it fjoer en bringe it fjoer nei ferskate gemeenten.
Mei it oanstekken fan it fjoer is de fiering fan Befrijingsdei offisjeel úteinset. Sneon binne der fjirtjin Befrijingsfestivals troch hiel Nederlân, ûnder oare yn Ljouwert. Ambassadeurs fan de frijheid binne dit jier dj Fedde Le Grand, rapper Ronnie Flex en de band My Baby. Hja reizgje mei in helikopter by de festivals del.


title: Waarpraatsje: maitiid!

maintext:
DE JOUWER – Nei in kâlde nacht (Ljouwert 1,2) en in prachtige freed wurdt it dit wykein ek hiel moai maitiidswaar.
Yn ‘e nacht fan freed op sneon is it helder en kuollet it op ‘e nij flink ôf. By in swakke noardeastewyn wurdt it om de fjouwer graden hinne.
Sneon skynt de sinne de hiele dei en wurdt it mei achttjin graden wer wat waarmer. De noardeaste- oant eastewyn hellet oan oant matich.
Snein feroaret der hast neat. De sinne skynt op ‘e nij de hiele dei en by in swakke oant matige eastewyn wurdt it tweintich graden.
Nei it wykein bliuwt it drûch en waarm maitiidswaar, mar der komt geandewei wol wat mear bewolking.
Jan Brinksma


title: Honeysuckle Blue(s) tún iepent yn Blokhúspoarte

maintext:
Woansdei 9 maaie giet de Honeysuckle Blue(s)tún, in bysûndere ferveplantetún, op it eardere luchtplak oan de efterside fan de Blokhúspoarte yn Ljouwert. De tún, ûnderdiel fan LF2018, lit de krêft fan natuerlike fervestoffen yn planten sjen.
Yn 2016 die Farm of the World mei oan de Chelsea Flower Show, in ferneamde tunesjo yn Londen. Byldend keunstner Claudy Jongstra en túnûntwerper Stefan Jaspers makken dêr de farve-plantetún foar mei de titel Honeysuckle Blue(s) Garden. De tún wûn in Silver-Gilt medalje yn de kategory Fresh Garden. De Honeysuckle Blue(s)tún is nau ferbûn mei it projekt Farm of the World dat Jongstra ûntwikkele foar LF2018.
De fervegewaaksetún Honeysuckle Blue(s) nûget besikers út om de (sawat) fergetten kennis oer natuerlike fervestoffen en de kwaliteiten dêrfan te ûndergean en wer yn it sin te roppen. Troch wer in oare kant fan ‘hiel normale’ planten sjen te litten, hopet se nije wurdearring en in gefoel fan ferwûndering op te roppen foar dy ûnbekende boarnen om ús hinne.
De fervegewaaksetún wol net allinnich de skjintme fan planten sjen litte, mar ek de krêft fan de kleuren dy’t se produsearje as se yn natuerlike fervestoffen omset wurde. Spitigernôch is de kennis oer de iuwenâlde metoaden hurd oan it ferdwinen. Natuerlike fervestoffen meitsje kleuren dy’t essinsjeel oars binne; se hawwe djipte, skakearringen, nuânse en beweging en binne elke kear krekt efkes oars en resonearje mei wat we in de natuer sjogge. Koartsein: se steane foar in part fan ús natuerlike wrâld.
Claudy Jongstra, Farm of the World: “We binne bliid dat de Honeysuckle Blue(s)tún yn in wiidweidiger foarm op ’e nij opboud wurdt as part fan LF2018. It gedachteguod fan Farm of the World komt op dy wize yn de Blokhúspoarte ek ûnder de oandacht en nei it eardere sukses yn Londen diele we ús boadskip no ek mei besikers út hiel Europa, Nederlân en Fryslân.”
Arno Boon, direkteur BOEi (Eigner Blokhúspoarte): “Yn 2018 is de Blokhúspoarte efkes it middelpunt fan Europa. Troch mienskiplike ynspanning fan LF2018, Farm of the World, de Gemeente Ljouwert en BOEi hat Ljouwert der no wer in publykslûker fan formaat by: in prachtige tún mei in bysûnder boadskip.”
Sjoerd Feitsma, wethâlder kultuer: “Farm of the World, midden yn Ljouwert. Natuer, kultuer, stêd en plattelân: dat poadium foar bioferskaat lit de stedsminske en de besiker sjen dat ús natuer kwetsber is.”
De Honeysuckle Blue(s)tún is mei mooglik makke troch: LF2018, Stichting DOEN, Mondriaan Fonds en de Iona Stichting. De tún wurdt dêrneist genereus stipe troch: Friehof Hoveniers, Cruydt-Hoeck Wildebloemenzaden, Kwekerij Heutinck, Nobre Cál halfverharding en Handelsbedrijf R. Postmus. It meidwaan oan de Chelsea Flower Show yn 2016 waard mooglik makke troch AkzoNobel en de Nederlânsk Ambassade yn Londen.
De iepening is woansdei 9 maaie om 16.15 oere
Lokaasje: âld luchtplak yn de Blokhúspoarte (efter Alibi Hostel)
16.15 – 16.45 oere: Wolkom troch Claudy Jongstra en offisjele iepening troch Sjoerd Feitsma (wethâlder kultuer Gemeente Ljouwert)
16.45 – 17.30 oere: Besjen Honeysuckle Blue(s)tún en in drankje


title: Taiwan wol nije offisjele talen

maintext:
Taiwan, it lân dat himsels beskôget as de fuortsetting fan it prekommunistyske Sina, wol it taalbelied folslein op de kop smite. Op it stuit is it Mandaryn-Sineesk de iennichste offisjele taal.
Yn 1949 ferôveren de kommunisten hiel Sina. Hiel Sina? Nee, ien lyts eilân hold moedich stân. Dat wie it eilân Formosa, tsjintwurdich bekender as Taiwan. Wylst de Sineeske folksrepublyk in kommunistyske planekonomy ynfierde, waard Taiwan in steat mei in frije ekonomy.
Dy frijheid is yn it deistich libben ek te fernimmen. Nei in perioade fan diktatuer hat Taiwan him ûntwikkele ta in modern demokratysk lân. De steat hâldt hieltyd mear rekken mei boargerrjochten. Sa oardiele in rjochter yn 2017 dat in ferbod op it homohoulik ûngrûntwetlik wie.
Dat it Mandaryn-Sinees de offisjele taal is, is in erfenis út de tiid dat Taiwan noch diel útmakke fan Sina. Sa’n tachtich persint fan ‘e ynwenners hat it Taiwaneesk as memmetaal. It Mandaryn-Sineesk is de taal fan skoalle, wurk en oerheid. It doel is om it Taiwaneesk in Mandaryn-Sineeks lykberjochtige offisjele talen te meitsjen, ek yn it ûnderwiis.
Dêrneist soene streken mei in eigen minderheidstaal trijetalich wurde. Yn in grut gebiet yn Noard-Taiwan en twa lytsere gebietsjes yn it easten en suden fan it lân wurdt Hakka praat. Fierder wurdt op de Matsoe-eilannen it Matsoe praat. Yn in pear isolearre gebieten wurde noch it Amy, it Atayal, it Paiwan, it Poejoema, it Roekai, it Saisiyat, it Seedik, it Troekoe en it Yamy praat. Oerheden yn dy streken krije it rjocht om de eigen taal te brûken en ek op skoallen sil er ûnderwiis wurde.


title: Libris Literatuur Prijs foar Murat Isik

maintext:
Skriuwer Murat Isik hat de Libris Prijs fan 2018 krige foar syn roman Wees onzichtbaar. De priis bestiet út in bedrach fan fytichtûzen euro.
De fjirtichjierrige Isik beskriuwt yn it boek hoe’t in jonge grut wurdt yn de fertutearze Amsterdamske wenwyk Bijlmermeer. It boek is foar in grut part autobiografysk.
Wees onzichtbaar hat earder al de NRC Boekenwedstrijd en de Boekhandelsprijs wûn. It boek kaam yn maaie 2017 op ‘e merk is wilens oan de alfde printinge ta. Abdelkader Benali, foarsitter fan de Libris Literatuur Prijs, lovet de anekdoatyske skriuwstyl fan Isik oer “een wereld die bekend is uit krantenartikelen en sociale studies, maar nog te weinig uit romans”.
Isik hat it Nederlânsk net as memmetaal. Hy is berne yn Turkije en makket diel út fan in minderheid dy’t Zazaky praat, in taal dy’t nau besibbe is oan it Farsy of Iraansk.


title: Europeesk Parlemint hat gjin belangstelling foar kulturele haadstêd Ljouwert

maintext:
Ljouwert is kulturele haadstêd fan Europa. De hoop en ferwachting is dat soks kultuerbewuste Europeanen nei Fryslân ta lûkt. Leden fan it Europeesk Parlemint hearre dêr fansels by en leden fan de kultuerkommisje fan dat EP al hielendal. Soe men tinke.
Moandei en tiisdei soe de kultuerkommisje fan it Europeesk Parlemint Ljouwert in besite bringe. Dat is lykwols oergien, om’t de leden gjin belangstelling hiene. Mar twa minsken hiene harren opjûn. Foarsitster Petra Kammerevert hat de besite dêrom op it lêste stuit skrast.


title: Bouwe de Boer: Fryslân - Skjinnerlân 13

maintext:
Fryslân sûnder ierdgas… wat betsjut dat foar my?
Kollum
Alle nijsrubriken iepenen dermei: de gaskraan yn Grinslân giet ticht! Minister Wiebes fan Ekonomyske Saken en Klimaat naam koartlyn in drastyske beslissing, mei grutte konsekwinsjes foar de enerzjyfoarsjenning de kommende tsien jier. It gas út Grinslân ferwaarmet oant distiid ta frijwol alle huzen en bedriuwen yn Nederlân. Dat giet dus oer gas foar sintraleferwaarmingstsjettels. Alle jierren wurde der yn Fryslân sa’n 13.000 ferfongen troch in nije en der binne sa’n 200.000 yn Fryslân.
Wat de ryksoerheid noch net docht, is bewenners ynljochtsje oer wat dat betsjut foar in hier- of keapwenning. Ik wurd der geregeld op oansprutsen; sa giet dat as it jins wurk is. Oer trije jier gjin CV-tsjettel mear? Dat wol de merk, mar ik haw krekt in nije. Wat sil dat allegear kostje, moat ik dat sels betelje? Kin ik mei in waarmtepomp myn hûs ferwaarmje? Komt der in subsydzjeregeling foar al dy ynvestearringen? Wêrom moatte wy yn Nederlân wer it bêste jonkje fan de klasse wêze? Yn Amearika en Sina is it dochs noch tûzen kear slimmer?
Belangrike fragen. Dêr is samar net in antwurd op te dichtsjen. Alderearst betsjut Grinslân-ticht net dat der gjin ierdgas mear is. Wy keapje gewoan mear út it bûtenlân en helje wat mear út de lytse gasfjilden, ek yn Fryslân. De werklike needsaak om gastsjettels en oare gastastellen op te romjen is dus op koarte termyn net grut. Gas bliuwt der wol, noch in hiele tiid.
Alle gemeenten meitsje de kommende jierren plannen. Hoe’t der doarp foar doarp, en yn de stêden wyk foar wyk, keazen wurde kin foar in nij enerzjysysteem. Dat is in wetlike plicht. Wykferwaarming, biogas, elektrysk of in biomassa-oplossing? De tiid sil it leare.
Wenningbouferieningen kieze op dit stuit al. By grutte renovaasjes wurdt it gas al massaal ôfsletten. Dat kin ek, omdat it om grutte oantallen tagelyk giet, mei allegear deselde oanpak. Dat redusearret de kosten en foar in hiel lange tiid. Foar in eigen wenning jildt dat meastal net. Mar geane jo dit jier oer op in nije tsjettel? Freegje dan oan in spesjalist wat it bêste is om te dwaan. De mooglikheden binne der, net foar alle huzen, mar dóchs.
De Freonen fan FossylFrij Fryslân helpe jo dêrby. Gjin panyk dus? Perfoarst net. Gas is der en bliuwt der. Jo krije de kommende fiif jier grif in protte oanbiedingen yn ’e bus fan de merk. Dy riedt him der fluch op ta. Dat komt del op legere prizen en nije subsydzjes. Wachtsje it noch rêstich efkes ôf. Se sykje jo op sa gau as de jild te fertsjinjen is, foar jo en it bedriuw!
Bouwe de Boer is enerzjykoördinator by de gemeente Ljouwert.


title: Grûnswelhûs yn Snits yn gebrûk naam

maintext:
Sûnt ferline wike tongersdei, 26 april, hat Snits in echt grûnswelhûs. It hûs, mei 68 nêstromten, stiet yn de nijbouwyk Houkepoarte en is ûnderwilens yn gebrûk naam. It hûs is makke troch 26 learlingen fan de leargong boukunde fan praktykskoalle De Diken, ûnder lieding fan dosint Bram Twijnstra. “In flinke put, want wy moasten fluch. Mar tagelyk tige moai en learsum om te dwaan”, fertelt er.
Dat it foar de learlingen in race tsjin ’e klok wie, hat foaral te krijen mei de ierdswellen sels. “Om dizze tiid hinne komme se werom út Afrika, dêr’t se oerwinterje”, seit Ype van der Werf fan de Fûgelbeskermingswacht Snits, dy’t it inisjatyf naam foar it hûs. It hûs is in alternatyf foar de klaaiwâlen, dêr’t de swellen harren nêsten bouden. Troch de nijbouwyk binne dy wâlen ferdwûn en moatte de fûgels op ’e syk nei oare gaadlike briedplakken. “No mar hoopje dat it hûs harren foldocht”, seit Van der Werf.
It foardiel fan in swellehûs – neffens de wenstige swellewand – is dat der minder ûnderhâld nedich is. In wand moat alle jierren ôfplagge wurde, en de nêsten moatte folle wurde mei liem. “Yn in hûs binne de nêsten better tagonklik en dêrtroch goed te brûken foar natueredukaasje”, leit Van der Werf út. “Us plan is om takom jier in kamera del te setten, sadat we briedaktiviteiten fia de kompjûter folgje kinne. Mar no earst efkes ôfwachtsje oft it hûs yn ’e smaak falt.”


title: Fotograaf Piet Douma

maintext: Sa hiel faak krije wy gjin Frysktalige oankundigings fan in nij bedriuw te sjen. Fotograaf Piet Douma melde op Twitter dat er in eigen bedriuw begjint. Dat die er hielendal yn it Frysk. Dêr woene wy dêrom wol efkes omtinken oan jaan. Link: pdf-grafie.nl.


title: Flower Power Merk yn Drachten

maintext:
Ynformaasje en ynspiraasje foar in duorsume, sûne en kleurrike libbensstyl
Wa’t him ynformearje en ynspirearje litte wol oer in duorsume, sûne en kleurrike libbensstyl, moat snein 6 maaie nei de Flower Power Merk yn Skouboarch De Lawei yn Drachten gean. Dat is in merk mei wurksjops oer (h)earlik (lokaal) iten, ruiljen, dielen & reparearjen, natuerlike sûnens, grien & sels(foarsjennend) oan ’e slach gean en in kreative en kleurrike libbensstyl.
De merk is iepen fan 13.00 oant 18.00 oere. Dêr kin men lekker sneupe, ynspiraasje opdwaan en sjoppe. Sa fynt men der bygelyks trendy mei de hân makke produkten, kleurrike ûntwerpen en alternative klean, eigensinnige sieraden, berneklean en assessoires, natuerlike fersoargingsprodukten, (vintage) wenassessoires en oare hippe duorsume produkten. Lês hjir mear oan it oanbod op ’e merk.
Njonken de wurksjops op it programma kin men op ’e merk ek noch in shiatsumassaazje nimme, piramide-enerzjy ûnderfine, sieden liene by de Sieddebiblioteek, kerfir priuwe, neils lakke litte, de sûnens fan de grûn teste en genietsje fan de gesellige sfear. Wa’t in reden siket syn klean en/of boekekast ris op te romjen… Op ’e Flower Power Merk kinne dy ruile wurde foar frisse eksemplaren. Siedguod en plantsjes kinne ek ruile wurde.
Wurksjops en aktiviteitenprogramma
It wat, hoe en wêrom fan in sieddebiblioteek
Wurksjop: Oriïntaalske búkdûns
Wurksjop: Mei-inoar blomkes hake
Demonstraasje Acces Bars
Wurksjop: Natuerlike EHBO mei eteryske oaljes.
Foar de aktiviteiten kin men him of har ynskriuwe by de organisaasje (nei de yngong), dêr is de dielname fan beheind. Op in mooglike lytse materialefergoeding nei, is dielnimmen oan de aktiviteiten op it programma fergees. Lês hjir mear oer de ynhâld fan de aktiviteiten.
Praktyske ynformaasje
Adres: Schouboarch De Lawei, Laweiplein 1, 9203 KL Drachten. Yntree: fjouwer euro foar folwoeksenen, oant tolve jier fergees. Koartingsbon del te heljen fia de webside. Iepeningstiden: 13.00 oant 18.00 oere. Mear ynformaasje en it (útskreaune) programma is te finen op www.flowerpower.nl.


title: Fryske ferzje fan blêdwizerstartside start.me

maintext:
De provinsje Fryslân hat it Nederlânske start.me in subsydzje ferliend om in Fryske ferzje fan de tsjinst te ûntwikkeljen. De Fryske skriuwer, dichter en oersetter Geart Tigchelaar hat de software oerset. Tiisdei 1 maaie is de Fryske ferzje lansearre.
It fan orizjine Nederlânske start.me wurdt troch in protte minsken wrâldwiid brûkt foar it bewarjen fan links nei wichtige websiden. Utsein yn it Nederlânsk en Ingelsk wurdt de tsjinst noch yn ferskate oare wrâldtalen oanbean. Oant no ta ûntbruts lykwols in Fryske ferzje. Mei-oprjochter Michiel de Wit: “Taal is wichtich en dêrom besykje wy ús software safolle mooglik yn de taal fan ús brûkers oan te bieden. Der wurdt al troch in flink tal Friezen gebrûkmakke fan start.me. Dêrom fûnen wy it tiid ek in ferzje yn it Frysk oan te bieden.”
Hoewol’t de blêdwizerstartside ienfâldich eaget, bestie it oersetwurk út goed tûzen wurden. “Sûnder de help fan de provinsje Fryslân hiene wy dit grutte projekt nea oan kinnen”, seit Michiel de Wit. “Tanksij de subsdyzje koene wy in profesjonele oersetter yn ’e earm nimme en soargje foar in heechweardige Fryske ferzje.” De Fryske ferzje fan start.me. ferskynt automatysk as de webbrower op Frysk ynsteld stiet. Friezen sille ek standert in side mei Fryske links te sjen krije. Belangstellenden fan bûten Fryslân kinne sels harren foarkarstaal op Frysk ynstelle. Sy kinne ek de Fryske startside besytsje op start.me/fy.
Start.me waard yn 2012 betocht troch oprjochter Arjen Robijn en is sûnt dy tiid útgroeid ta de grutste blêdwizerstartside op ’e wrâld. Trije miljoen minsken brûke start.me moanliks om harren favorite websiden fluch iepenje te kinnen en links nei artikels dy’t se bewarje wolle, yn op te slaan. Underwilens wurkje der sa’n tweintich minsken foar start.me, foar in part yn de kantoaren yn De Haach en Nimwegen, mar foar in grut part ek ferspraat oer de wrâld.


title: Fryske Wmo-kliïnten hawwe baat by stipe gemeente

maintext:
Yn Fryslân fielt 85% fan de Wmo-kliïnten him sels redsumer nei it krijen fan gemeentlike stipe. Lanlik is dat diel leger mei 81%. Alle Fryske gemeenten skoare gelyk of heger as it lanlike gemiddelde. Dat blykt út in analyze fan sifers fan it kliïnt-ûnderfiningsûndersyk Wmo 2017 (Ceo Wmo) troch it Frysk Sosjaal Planburo (FSP).
Kliïntûnderfiningsûndersyk Wmo ferplicht
Troch de Wet maatskiplike stipe (Wmo) hawwe gemeenten de taak om stipe op maat te jaan oan minsken dy’t net selsredsum binne. It doel fan dy wet is dat minsken meidwaan kinne oan de maatskiappij en dat se salang mooglik thús wenjen bliuwe kinne. Gemeenten binne ferplicht jierliks in ûndersyk te dwaan nei de ûnderfining fan de Wmo-kliïnten oer de help dy’t se krigen. Der wurdt ûnder mear frege nei de tagonklikens en de kwaliteit fan de stipe, mar ek oft en hoefolle oft se harren selsredsumer fiele troch dy stipe.
Tefredenheid Fryske kliïnt bliuwt stabyl
Ferlike mei 2016 is de tefredenheid mei de stipe stabyl bleaun. Der wiene gjin grutte feroaringent. Yn 2016 fûn 84% fan de Fryske kliïnten de kwaliteit fan de stipe goed. Yn 2017 is dat licht oanhelle nei 86%. De lanlike de skoares binne ek stabyl bleaun.
Ferbettere bekendheid mei ûnôfhinklike kliïntstiper
De bekendheid mei ûnôfhinklike kliïntstipe is tanommen. Gemeenten binne troch de Wmo ferplicht om ûnôfhinklike kliïntstipe oan te bieden oan elkenien dy’t in Wmo-foarsjenning oanfreegje wol. Dat hâldt yn dat de ûnôfhinklike kliïntstiper helpt by ûnder mear it ophelderjen fan de helpfraach, meitinkt oer oplossingen yn de eigen krite en helpt by it oanfreegjen fan passende stipe en soarch. Yn 2016 wist in kwart (24%) fan de Fryske kliïnten dat se gebrûk meitsje kinne fan in ûnôfhinklike kliïntstiper. Yn 2017 is dat diel tanommen nei in tredde part (33%).
Byld fan Wmo-ûnderfining net kompleet
De hjoeddeistige kliïntûnderfiningsûndersiken wurde allinnich dien ûnder gebrûkers fan in maatwurkfoarsjenning (dit is net frij-tagonklik en fereasket in beskikking fan de gemeente). Minsken dy’t gebrûk meitsje fan in algemiene foarsjenning lykas in boodskipperstsjinst, itenfersoarging of aktiviteiten yn in buerthûs bliuwe dêrmei bûten byld. Dêrtroch is der beheind sicht op it effekt fan de feroaringen yn de Wmo. Om in folslein byld te krijen is útwreiding oan te rieden fan de kliïntûnderfiningsûndersiken, dêr’t dy groep ek yn meinommen wurdt.


title: Meirider (ferhaaltsje)

maintext:
Meirider
Koart ferhaal fan Sjoerd F. Talsma
It is meastal op in snein dat myn frou en ik wolris út toeren geane. Efkes mei de auto derop út om de tiid om te krijen sa no en dan. Ik moat dan altyd ride, want de frou hat gjin rydbewiis. Hja hat it wol besocht, mar it woe mar net slagje, spitich genôch. Ik sykje dan oarden út dêr’t wy noch nea west hawwe. Dat fâlt langer net ta, want wy hawwe nochal ris fuort west. Ik sis wy, want myn frou ‘rydt’ altyd mei, moatte jo witte. Hja hâldt ûnder oare altyd op ’e kuer hoe hurd oft wy ride meie.
Myn frou sjocht alles, hja is in betûft autorider sa njonkelytsen. Ik sjoch dy eachjes dan wol gean nei it meterke foar my. “Do meist hjir fyftich, hear”, seit se steefêst as ik dan fiifenfyftich ryd, en somtiden wat slûchslim, lykas: “Der stie in boerd mei santich derop. Stie dat dêr altyd al, ju? Mar net te hurd ride, aanst hawwe wy in boete.” As ik ôfremje moat, dan sjoch ik har foet wol gean en remmet se mei, dy pop. Sadwaande hoech ik nea bang te wêzen foar in boete foar te hurd riden. Och, hja bedoelt it sa goed en in boete fynt hja weismiten jild en dat is ek sa.
Lêsten lei in dochter fan ús yn it sikehûs, om’t hja in poppe krije moast. Myn frou is ien mei ús bern en hja libbet altyd tige mei, foaral nei in telefoantsje dat it net rjocht woe en dus wol ‘helle’ wurde moast. It wie al let op ’e jûn en myn frou wie alhiel oerémis, want it soe de earste beppesizzer wurde. Dus hja woe der dochs graach by wêze. Hawar, ik ried neffens wenst fansels op ’e limyt, krekt net te hurd, mar ik fielde wol dat hja ûnrêstich wie en hast net wachtsje koe. “It is no al sa let, dat do kinst no wol wat hurder ride”, sei se.
Dat hie ik net earder meimakke en hie hja net sizze moatten. As gefolch dêrfan wiene wy hânsum yn it sikehûs by ús dochter. It wie allegearre al wat swier gien, mar it is goed beteard efternei. Seis wike letter hie ik wol in grouwe bon yn ’e hûs fansels. Myn frou woe it earst net leauwe en makke har der mar maklik ôf. Se sei: “Beppe wurde je net alle dagen.” Ik seach har fernuvere oan, wêrnei’t se sei: “en lykwols, beppe wurde, dat mei wol in pear sinten kostje.” It hat wol foar in feroaring soarge, want ik ‘ryd’ no meastal ‘allinne’.


title: It programma fan Oerol 2018 stiet online

maintext:
It programma fan Oerol 2018 op Skylge stiet no op de webside. Dêr stean ek de blokkeskema’s fan it teaterprogramma en festivalterrein de Westerkeyn en de Betonning. Lês ek alles oer de Ekspedysjerûte om te sjen by hokker dúnpantsjes men lânsfytse moat om de moaiste projekten te bewûnderjen.
Festivalbantsje en kaartferkeap
Mei in festivalbantsje krijt men tagong ta de measte festiviteiten op it eilân, lykas de Ekspedysjerûte en it programma fan de Skylger hoareka. It bantsje kostet 25 euro. Dêrneist binne kaarten te keap foar teater- en spesjale muzykfoarstellings. De kaartferkeap foar de Freonen fan Oerol set útein op woansdei 23 maaie, 20.00 oere. De algemiene foarferkeap begjint op tiisdei 29 maaie, 20.00 oere. Op it eilân binne ek altyd noch kaarten te keap.
Festivalbussen
Ut guon plakken wei kin it sûnder auto lestich wêze om op tiid by de fearboat yn Harns oan te kommen. Dêrom rydt der in spesjale festivalbus. Fan Utert sintraal en Amsterdam sintraal ride der bussen nei de haven fan Harns. By nei hûs ta gean kin ek wer fan de bus gebrûk makke wurde.
Win in festivalbantsje
And Now noeget Oerolbesikers út om wat mei te nimmen om by te dragen oan de ynstallaasje op de Noardsfarder. Dat keunstwurk wurdt ritueel ferbaarnd op de lêste Oerolsnein. De kommende tiid wurde op de webside fragen steld dêr’t in festivalbantsje mei te winnen is.
It Oerolfestival wurdt dit jier holden fan 15 o/m 24 juny.


title: ETA heft himsels op

maintext:
De ETA bestiet net mear. De Baskyske terroristyske ôfskiedingsorganisaasje hat himsels opheft. Yn in brief dy’t datearre is op 16 april, mar dy’t woansdei yn ‘e Spaanske parse ferskynde, docht de ETA dat te witten.
Euskadi Ta Askatasuna (‘Baskelân en frijheid’) waard yn 1959 oprjochte mei as doel in selsstannich lân Baskelân, dat bestean soe út de fanâlds Baskysktalige gebieten yn Spanje en Frankryk. Yn dy tiid ûnderdrukte diktator Franco Baskelân noch mei hurde hân. Doe’t Spanje yn 1975 in demokrasy waard, gie de ETA lykwols troch. Troch oanslaggen hâlde de ETA it omtinken fan ‘e media. Mei-inoar rekken troch tadwaan fan ‘e ETA 853 minsken dea.
Yn 2011 makke de ETA buorkundich dat der gjin geweld mear brûkt wurde soe. Yn 2017 lange de ETA al syn wapens oan ‘e plysje oer. Earder dit jier frege de organisaasje om ferjouwing foar alle bloedferjitten. Dit wykein is der yn Frânsk Baskelân noch in manifestaasje dy’t weromsjocht op de bluodderige ETA-skiednis.
It konflikt tusken Baskelân en de nasjonale oerheden fan Spanje en Frankryk is de wrâld noch net út, skriuwt de ETA. “Dat konflikt is net mei de ETA begûn en it sil ek net mei de ETA ferdwine.”
De Spaanske minister fan ynlânske saken Juan Ignacio Zoido, docht te witten dat de opheffing fan ‘e ETA der neat oan feroaret dat de Spaanske plysje jacht makket op ETA-terroristen.


title: Praat mei oer de takomst fan Snitser wyk Tinga

maintext:
Under de titel ‘Op de kofje by’ organisearret FNP Súdwest-Fryslân rûnom yn de gemeente ynrinjûnen foar ynwenners, ferieningen en ynstellingen. It doel is om fan harren te hearren wat goed giet en wat better kin.
Tiisdei 15 maaie is der jûns 20.00 oere wer sa’n ‘Op de kofje by’, ditkear yn Wykgebou De Spil, Molenkrite 169 Snits. FNP-riedslid Corrie Bergstra: ”Elkenien is wolkom foar fragen en opmerkingen.”
De FNP folget de ûntwikkelingen yn de gemeente Súdwest-Fryslân aktyf, mar heart ek graach fan de ynwenners sels wat der spilet. Hiel aktueel is de miskommunikaasje mei de gemeente oer de lokaasje foar Wykferiening De Spil.
De wyk Tinga hat in aktive wykferiening. Der binne in protte aktiviteiten en se slane op ’e trom as it derop oankomt. Tiisdei 15 maaie binne alle bewenners fan Tinga en oare ynwenners fan Súdwest-Fryslân wolkom by de FNP yn De Spil om harren miening te jaan.
FNP Súdwest-Fryslân is mei fiif leden goed fertsjinwurdige yn de gemeenteried fan Súdwest-Fryslân en is yn alle 89 kearnen fan de gemeente aktyf.


title: Tomke komt nei de biblioteek

maintext:
Fan 24 maaie oant en mei 5 july 2018 komt Tomke nei de biblioteken yn Noard Fryslân om tûzenen pjutten en beukers bliid te meitsjen mei in fergeze poppekastfoarstelling. Nei ôfrin krije de bern in Tomke-boekje mei nei hûs ta. Tomke is in Frysktalich taal- en lêsbefoarderingsprojekt foar jonge bern en harren opfieders yn Fryslân.
Poppekastfoarstelling
Yn de Fryske poppekastfoarstelling Romke en de Snoezewoef is der in barbecue yn de tún fan Kornelia. Dêr binne Tomke en al syn freonen ek: Romke, Yana Yu en Kornelia. En… Snoezewoef! Mar dat freondintsje wol hûntsje Romke eins foar harsels hâlde. Nimmen mei dan ek witte dat er stikem fereale is op har. Dan wurde der by de barbecue ynienen allegear dingen wei. Soe der in dief wêze? Tomke giet op ûndersyk…
Fergees Tomke-boekje
Yn it nije Fryske Tomke-boekje Tomke en syn freontsjes steane ferhaaltsjes oer freonskip, feest en rûzje. En wêr binne de freonen fan Tomke? Help harren te finen op de sykplaat. It temaboekje hat ek moaie ferskes en opsisferskes. It boekje is geskikt foar bern fan 2 oant 5 jier en is fan 4 juny ôf fergees te krijen yn de biblioteken.
Tomke komt nei de folgjende biblioteken ta
Tongersdei 24 maaie 13.30 oere Dronryp
Tongersdei 24 maaie 15.30 oere St.-Annaparochie
Woansdei 30 maaie 15.30 oere Kollum
Woansdei 6 juny 15.30 oere Frjentsjer
Woansdei 20 juny 13.30 oere Surhústerfean
Tongersdei 21 juny 15.30 oere Bûtenpost
Tongersdei 28 juny 15.30 oere De Westereen
Woansdei 4 july 15.30 oere Harns
Tongersdei 5 july 15.30 oere Dokkum
Adressen fan de biblioteken steane op www.ontdekdebieb.nl. Dêr is ek ynformaasje oer meartaligens te finen, in Tomke-kleurplaat, Tomke-radio en noch folle mear.


title: Reboeljemakker wol mei Deadebetinking lawaaiprotest hâlde

maintext:
Tagelyk mei de nasjonale Deadebetinking op 4 maaie yn Amsterdam wol in groep minsken dan in lawaaiprotest hâlde. De aksjefierders beskôgje de Deadebetinking as rasistysk, om’t dy allinne rjochte wêze soe op blanke Europeeske slachtoffers fan ‘e Twadde Wrâldoarloch.
De gemeente Amsterdam beskôget de aksje as in fersteuring fan ‘e iepenbiere oarder en wol der gjin tastimming foar jaan. De aksjegroep wol fia de rjochter dochs tastimming ôftwinge. Tongersdei komt de saak foar.
De inisjatyfnimmer fan it lawaaiprotest is neffens De Telegraaf Rogier Meijerink, in man dy’t earder yn it nijs kaam fanwegen syn grutte rol by kreakersreboelje yn Utert. Dêrby waard brânstifte en waarden plysjes mei fjurwurk bekûgele. De reboeljemakkers soargen foar sechtichtûzen euro oan skea. Meijerink hat dêr yn 2013 in finzenisstraf foar krige.


title: Noardlik talint wurket oan koarte dramafilm

maintext:
Hoe kin men ôfskied nimme fan immen dy’t noch libbet? Dy fraach besykje Joery Minnema en Jouke van Til te beän twurdzjen troch harren ôfstudearprojekt. De twa NHL-Stenden studinten te Ljouwert binne oan it ôfstudearjen. Yn ferbân dêrmei meitsje se in film oer it libben mei demintens.
De film mei de titel Verlaten giet oer in pear fan om en de by de fyftich jier. By de man ûnwikkelet him demintens. De partner fan dy man stiet yn dit ferhaal sintraal. De twa studinten hoopje der in diskusje mei út te lokken, dêr’t ien fraach by sintraal stiet: hoe soe ik mei sa’n situaasje omgean?
Foar de film binne twa draaidagen ynplend wêrop’t se mei in ploech fan santjin man sterk gearwurkje. De earste draaidei sil yn Frjentsjer wêze en de twadde draaidei giet de ploech nei Makkum en Koartehimmen.
De spilers fan Verlaten binne Jos Smit en Maria Brands. De ôfstudearfilm sil ynstjoerd wurde nei ferskillende filmfestivals en der sil in fertoaning wêze foar belangstellenden.


title: Jan Willem Zwart: Lit jo ynspirearje op it stoart

maintext:
Kollum
File yn ’e Wâlden. Op saterdeimoanne stiet der in lange rige foar it gemeentlik stoart. Auto’s mei oanhingweintsjes fol mei guod. Meastentiids sit der in soarte fan grien fiskersnet oerhinne. Der stekt ek wolris wat ta’n út. It is maitiid en minsken begjinne wer wat te dwaan yn ’e tún. Foar in protte minsken nammerste mear reden om skjin te begjinnen en it âlde guod op te romjen. Op it stoart steane grutte izeren bakken mei buorden derop: izer, húsried, hout, pún en kompost. Oan de oare kant stiet in grutte kontener mei apparaten dêr’t in stekker oan sit. Auto’s ride hinne en wer en der wurde karren fol leechmakke.
Minsken komme wer bûten en wolle skjin de simmer yn. Binnendoarren wolle se ek graach skjin en oprêden it nije seizoen yn. It is net om ’e nocht dat it de knyntsjedagen mei de Peaske en de Pinkster sa drok is by de meubelwinkels. Minsken wolle nij guod hawwe foar yn harren leechhelle hûs.
De fraach is fansels wêrom’t de minsken sa graach oprêden de simmer yn wolle. Wolle se frij sicht hawwe? Allinnich mar nij guod om harren hinne? Wolle se opromme oerkomme foar de buorlju? Of is it hiel wat oars? Is it de holle leech te meitsjen fan al dat materiaal? Ommers, it measte dat fuortsmiten wurdt is noch goed te brûken. Hoe maklik is it om sels kompost te meitsjen. In bultsje takken yn ’e tún is krekt goed foar fûgels en stikelbarchjes. Hoe ienfâldich is it om fan âlde planken nêstkastkes te meitsjen, of âlde potten te brûken foar it kweken fan eigen griente. Libje wy net yn in te maklike fuortsmyttiid? Moat alles der himmel en skjin útsjen foar it nije simmerseizoen? Duorsum is tige wichtich foar ús miljeu en sparret ek nochris in protte jild, tiid en fysike enerzjy. Duorsumens en kreativiteit ynspirearje soms krekt ta hiel moaie nije tapassingen fan âld guod. Tink der nochris oer nei foardat jo nei it stoart ta ride. Wês unyk mei jo selsmakke túnmeubels of lampen foar ûnder it ôfdak. Lit jo ynspirearje op it stoart!


title: Súdwest-Fryslân kriget gelyk mei wegerjen fergunning

maintext:
Súdwest-Fryslân is troch de Steatsrie yn De Haach yn it gelyk steld oer de bou fan in multyfunksjoneel wettersportsintrum by kemping It Soal yn Warkum.
De gemeente woe foar de bou gjin fergunning jaan, mar moast dat dochs dwaan, bepaalde de rjochtbank Noard-Nederlân yn febrewaris 2017. Súdwest-Fryslân soe in foarmflater makke ha, seit de rjochtbank, dêr’t de fergunning fan rjochtswege troch ferliend wurde moast.
De gemeente wie it dêr net mei iens en gie yn heger berop by de Steatsrie. Dy seit no dat Súdwest-Fryslân syn beslút om de fergunning te wegerjen op ’e tiid oan de inisjatyfnimmer bekendmakke hat. Dêrom hat de Steatsrie de fan rjochtswege fergunning dochs noch ferneatige.
Wethâlder Gea Wielinga fan Súdwest-Fryslân, dy’t bliid is mei de útspraak, wol no foarútsjen. “Wy wolle yn oerlis mei de inisjatyfnimmer, om de mooglikheden foar in eventueel ferfolch op in rychje te setten.”


title: Favorite bynammen foar de kul

maintext:
De Britske ferzje fan ‘e fergeze krante Metro hat de resultaten publisearre fan in ûndersykje nei bynammen dy’t manlju oan harren lytse man jouwe. Foar it ûndersykje binne 660 Britske manlju befrege. De krante hat in top tsien gearstald fan faak brûkte bynammen. Dy sjocht der sa út:
Little man Percy Fred Bobby Dicky Billy the Willy Jimmy Pete Junior Big Boy
Oare populêre Ingelske bynammen foar de kul binne Boris, Elvis en Sherlock. Opfallend is neffens de krante dat de top tsien tige liket op de top tsien fan in ferlykber ûndersyk yn Australië.
Hoe soe it by Fryske manlju wêze? Hawwe dy ek bynammen foar de pisser? Hokker binne dat dan? Faaks kinne lêzers fan It Nijs dêr mear oer fertelle?


title: Frysktalige websiden provinsje net maklik te brûken

maintext:
It is lestich om de ynformaasje op it webstee fan de provinsje Fryslân yn it Frysk te besetten. Dat skriuwt Friduwih Riemersma op literatuerwebstee fers2. Frou Riemersma is neigien hoe berikber oft de twa taalferzjes fan it provinsjale webstee binne. Dat die hja nei oanlieding fan in artikel yn it Frysk Deiblêd fan 4 maaie. Dêr stie yn dat mar trije persint fan ‘e besikers fan it provinsjale webstee foar de Fryske ferzje kiest. Neffens de provinsje soe dat oan de foarkar fan de besikers lizze en soe de provinsje just war dwaan om minsken op ‘e Fryske ferzje te krijen.
Wa’t nei it webstee ta giet, kriget lykwols yn prinsipe earst de Nederlânske tekst te sjen. Kiest men foar de Fryske ferzje, dan bedarret men bytiden dochs wer op ‘e Nederlânske. Frou Riemersma ferliket de Nederlânske ferzje mei de sjem dy’t yn ‘e supermerk op eachhichte stiet: dy “wurdt it meast ferkocht”.
Boppedat wurdt men, as men tsin it sin op in Nederlânsktalige side bedarret ek as ‘Nederlânsktalige besiker’ registrearre. Sykmasines stjoere jin fierders ek nei de Nederlânsktalige ferzje ta, sels as men Fryske sykwurden brûkt. It freget wat kompjûterkennis om alles yn it Frysk te lêzen.
Klik hjir om mear te lêzen oer de ûntdekkingen fan Friduwih Riemersma:
http://fers2.eu/foarkar-of-gjin-kar/


title: Keunstkrite Fotowedstriid no al in súkses

maintext:
Oant 20 maaie kinne der foto’s foar de fotowedstriid fan Keunstkrite Twizel ynlevere wurde, mar de ynstjoerings binne no al boppe ferwachting: yn twa moanne tiid waarden hast 300 foto’s fan hege kwaliteit ynstjoerd.
“Allinnich de jongelju bliuwe wat efter en dat moat oars”, seit Mascha de Lange, foarsitter fan de wurkgroep fotografy fan de Stichting Keunstkrite Twizel. “Je hoege gjin djoere kamera te hawwen om meidwaan te kinnen. Tsjintwurdich kin men mei de measte snoadfoanen prima foto’s meitsje. Wy roppe alle jonge minsken oant achttjin jier dêrom op om dochs noch mei te dwaan. Ynstjoere kin noch oant 20 maaie en foar jongelju is dat fergees.”
It hege oantal ynstjoerings is ferrassend, mar net apart. De jierlikse Fotowedstriid foar amateurfotografen fan de Keunstkrite krige dit jier in organisatoaryske feroaring mei oanpaste betingsten, útwreidings fan kategoryen en in aardige prizepot. “Wy giene út fan yn alle gefallen in ferdûbeling fan dielnimmers en dat is goed slagge. De kwaliteit fan de ynstjoerings leit ek heger en dat is wol ferrassend. De sjuery (Niels Westra, Carine Belzon en Rob Blanken) kriget dêr noch klauwen oan. Dat jongelju wat efterbliuwe kwa ynstjoeren fernuveret ús wol wat; der is wiidweidige ynformaasje nei alle skoallen foar fuortset ûnderwiis gien. Wy hoopje dan ek dat it in kwestje is fan “ynleverje op it lêste momint”, want oan de betingsten kin it net lizze.”
Jonge minsken kinne (krekt as de folwoeksenen) meidwaan yn seis kategoryen. Neist in echte Keunstkrite-trofee binne der jildprizen oant € 100 te winnen en kâns op de titel ‘Fotografytalint fan it jier’. De winnende foto’s en de runners-up wurde nei de wedstriid twa moanne lang eksposearre yn de sjokeamer en it ynterieurkafee fan Pilat&Pilat yn Twizel. De útslach sil bekend makke wurde by de ôfsluting fan de Keunstwike fan Achtkarspelen op sneon 2 juny o.s.
Wa’t meidwaan wol kin him of har oanmelde fia de webside: www.keunstkrite.nl.


title: Net mear earder út de sel by goed gedrach

maintext:
Finzenen dy’t har goed hâlde en drage, dy hoege yn Nederlân harren straf almeast net út te sitten. As hja op twatredde binne, wurde se yn ‘e regel al frijlitten. Net terjochte, tinkt it regear.
Minister fan rjochtsbeskerming Sander Dekker seit dat it earder frijlitten fan boeven de mienskip yn it rjochtsgefoel taast. “Het idee dat iemand achttien jaar krijgt opgelegd en na twaalf jaar alweer vrij is, begrijpen mensen niet”, sa sei Dekker tiisdei tsjin ferslachjouwers fan ‘e NOS.
Neffens Dekker wie in betide frijlitting eartiids in geunst, wylst soks no in automatisme is. Dekker: “Je moet je voorwaardelijke invrijheidstelling echt verdienen.”
Dekker wol dat finzenen tenei yn prinsipe harren folsleine straf útsitte. Yn útsûnderlike gefallen kin dêr op syn heechst twa jier fan ôf helle wurde, as hja harren yn ‘e folsleine detinsje goed hâlde en drage. Wa’t him ek mar ienris skuldich makket oan ûntfetsoenlik praat, drugsgebrûk of slûkerij, dy bringt dêr syn betide frijlitting mei yn gefaar.


maintext:
Tweintigers en tritigers boaskje hieltyd minder en kieze faker foar in registrearre partnerskip. Dat berjochtet it Sintraal Buro foar de Statistyk (CBS) op basis fan foarriedige sifers oer ferline jier.
Hast 65.000 spantsjes fan yn ’e tweintich of tritich joegen inoar yn 2017 it ja-wurd. Tweintich jier lyn wiene dat noch likernôch 85.000 spantsjes. De ôfrûne jierren skommele it tal houliken fan tweintiger en tritigers al om de 65.000 hinne. It registrearre partnerskip wurdt just hieltyd populêrder yn dy leeftiidsgroep. Ferline jier keazen hast 18.000 jonge spantsjes dêrfoar. Dat is goed twatûzen mear as yn 2016 en likernôch 11.000 mear as tsien jier lyn.
It CBS tinkt dat tweintigers en tritigers minder faak boaskje om’t se har minder wis fiele oer harren finansjele takomst, bygelyks troch fleksbanen. “Wy sjogge dat foaral de leger oplate wurknimmers mei fleksbanen wol in partner hawwe, mar net altyd de stap nei it houlik sette”, seit Jan Latten, haaddemograaf fan it CBS. It kin ek meispylje dat spantsjes by de oankeap fan in hûs sûnt koart mear eigen jild nedich hawwe. Faaks wolle se dêrfoar sparje yn stee fan foar in brulloft.


title: Flaamsk Ronse wol fan it Frânsk ôf

maintext:
De Flaamske gemeente Ronse wol it Frânsk net langer as twadde offisjele taal brûke. Ronse leit yn it Nederlânsktalige Flaanderen, mar it is in saneamde fasiliteitegemeente, dy’t ferplichte is om ek it Frânsk te brûken, as ynwenners dêrom freegje. Tolve Flaamske gemeenten hawwe fasiliteiten foar Frânsktaligen, fjouwer Waalske hawwe se foar Nederlânsktaligen en twa Waalske gemeenten hawwe se foar Dútsktaligen. De fasiliteitegemeenten binne ûntstien doe’t België yn 1963 offisjeel yn fierhinne selsstannige taalgebieten opdield waard. It giet om gemeenten dy’t doe al foar in grut part twatalich wiene.
Yn Walloanië meitsje Nederlânsktaligen amper gebrûk fan de fasiliteiten. Hja brûke almeast sûnder problemen it Frânsk. Oarsom jildt dat net sa: Frânsktalige ynwenners fan de Flaamske fasiliteitegemeenten hâlde fêst oan it Frânsk. Yn Flaanderen geane al lang stimmen op om de fasiliteiten stadichoan ferdwine te litten.
Ronse is de earste gemeente dy’t sels fan de fasiliteiten ôf wol. It is in gemeente om in lytse stêd hinne, yn East-Flaanderen. De measte oare fasiliteitegemeenten binne wengemeenten fan Brussel, dêr’t hieltyd mear Frânsktaligen komme te wenjen en de spanning tusken de taalgroepen grutter is. Yn Ronse binne minsken altyd wol ree om in Frânsktalige dy’t noch net sa goed Nederlânsk praat efkes yn ‘e eigen taal te helpen, sa seit de gemeenterie.
Alles yn twa talen dwaan, is djoer. Boppedat moatte de amtners allegear kursussen Frânsk folgje en kin de gemeente Ronse net mei buorgemeenten fusearje, omdat dy ientalich binne. De gemeente is dêrom fan betinken dat Ronse offisjeel ientalich Nederlânsk wurde moat. Dat kin er lykwols net sels útmeitsje. De taalgrins is in nasjonale kwestje. Ronse kin syn fasiliteiten allinne kwytreitsje, as de Frânsktalige partijen yn it Belgyske parlemint dêr ek yn mearderheid foar binne. Dy kâns is net sa grut. Ronse wol dêrom ûndersykje oft it ek as diskriminaasje beskôge wurde kin dat amtners fan de gemeente it Frânsk behearskje moatte. Hja hawwe in abbekaat yn ‘e earm nommen en wolle de saak foar de rjochter bringe.


title: Wrâldferneamd strjitkeunstner oan ‘e slach

maintext:
It Frysk Museum en Stasjon Ljouwert presintearje fan 17 maaie ôf grutskalige strjittekeningen yn de binnenstêd fan Ljouwert. Wrâldferneamd keunstner Leon Keer lit him ynspirearje troch de grafikus M.C. Escher. De fjouwer Escheriaanske strjittekeningen meitsje diel út fan it projekt Planeet Escher. De earste strjittekening is op it NS-stasjon fan Ljouwert en de lêste op it Wilhelminaplein foar it Frysk Museum. Sa wurde reizgers by it stasjon wei hielendal yn Escher-stijl nei de útstalling Escher op reis yn it Frysk Museum laat.
Leon Keer is ien fan de liedende keunstners yn de anamorfyske strjitkeunst. Hy wurdt oeral op ‘e wrâld frege foar opdrachten, fan de Feriene Steaten oant Australië. Yn it ramt fan it projekt Planeet Escher giet Keer no oan ‘e slach yn Ljouwert. Mei fjouwer ferskillende strjittekeningen makket er in Escheriaanske rûte fan Stasjon Ljouwert oant it Frysk Museum. Hy lit him yn syn wurk ynspirearje troch M.C. Escher, dy’t ea sei: “Ik kin ‘t net litte om mei ús saneamde wissichheden te gûcheljen.” De strjittekeningen sille dan ek in trochkyk wêze nei in parallel universum dêr’t neat yn is wat it liket. Moandei 7 maaie gie Keer mei de earste tekening op Stasjon Ljouwert oan ’e slach .
Planeet Escher
By de grutte útstalling Escher op reis organisearret it Fries Museum it partisipaasjeprojekt Planeet Escher. In ûndergrûns gebou ûnder in plein, mysterieuze figueren yn it nôt, in tekken fan tûzen fjouwerkante meter: op planeet Escher is dat hiel gewoan. Yn it projekt Planeet Escher wurde minsken útdage om harren ynspirearje te litten troch de ferneamde grafikus M.C. Escher en sels kreatyf oan ‘e slach te gean.
2018 = M.C. Escher
Dit jier stiet Ljouwert yn it teken fan Escher. Neist de grutte útstalling fan syn wurk Escher op reis en it projekt Planeet Escher, presintearret it Frysk Museum noch it hiele jier de útstalling Phantom Limb: art beyond Escher.
Stasjon Ljouwert
Stasjon Ljouwert biedt yn dit bysûndere jier ferskate kulturele aktiviteiten oan. Yn it iepeningswykein fan LF2018 is de nije stasjonspiano yn gebrûk nommen en de Stasjonspiano Challenge ôftrape. No al hat in soad muzikaal talint meidien, de winner mei optrede op festival Welcome to The Village. Troch de kulturele programmearring fan it stasjon liket de wachttiid foar de reizgers nofliker.


title: Waarpraatsje: sinne en waarmte

maintext:
DE JOUWER – Nei in prachtich wykein dêr’t de sinne fan de earste oant de lêste minút yn skynde, krije wy noch twa fan sokke moaie maitiidsdagen. Fan woansdei ôf feroaret it waar stadichoan.
Yn ‘e nacht fan snein op moandei is it op ‘e nij helder. By in swakke easte- oan súdeastewyn wurdt it njoggen graden.
Moandei is de sinne wer de hiele dei te sjen en wurdt it by in matige eastewyn hast fiifentweintich graden. By de kust lâns kin it troch wyn fan see wat minder waarm wurde.
Tiisdei wurdt ek noch in hiel moaie maitiidsdei mei in soad sinne en hege temperatueren.
Nei tiisdei feroaret it waar. Der komt mear bewolking en fan Himelfeartsdei ôf wurdt it ek in stik minder waarm.
Jan Brinksma


title: Jonge see-earn berne yn natuergebiet de Alde Feanen

maintext:
Foar it twadde jier efterinoar is yn nasjonaal park de Alde Feanen it aai fan in see-earn útkommen. Neffens de greidefûgelkoördinator Sip Veensta is dat benammen te tankjen oan it geduldich trochwurkjen fan It Fryske Gea oan skjinner wetter, mear moerasnatuer en better behear. It is net útsletten dat der twa of mear piken binne; dat is, troch alle blêden oan de beam, mei de webcam net te sjen.
Nijsgjirrich wie dat it see-earnepear net begûn te nesteljen yn syn nêst fan ferline jier, mar beslach lei op in âld haukenêst. Nei wat getsier mei de hauken hawwe dy lêsten har doe mar deljûn yn it âlde nêst fan de see-earnen. Dat wyfke sit dêr no ek te brieden. Mei de webcam is dat wol te besjen.
De bisten wurde in moanne of wat mei rêst litten. It gebiet dêr’t se húsmanje is ôfsletten. As de jongen begjinne te fleanen, sil der hieltyd mear te sjen wêze.
Oant en mei 13 maaie stiet yn besikerssintrum fan de Alde Feanen oan de Koaidyk te Earnewâld poppebak klear om de berte te fieren. Bern kinne dêr oant en mei 27 maaie ek in spesjaal see-earnbertekaartsje ynleverje mei in namme foar de jonge see-earn(en). It bertekaartsje is te downloaden fia www.itfryskegea.nl.


title: Tytsjerk ûntfangt tweintich ynternasjonale keunstners

maintext:
Fan 23 july oant en mei 6 augustus ûnfangt Tytsjerk tweintich ynternasjonale keunstners. Mei opjeften út santjin lannen waard oan de ynternasjonale oprop fan Fertellendeweis, it International ArtCamp Tytsjerk, wrâldwiid massaal gehoar jûn.
De ynternasjonale dielnimmers wurkje twa wike lang yn ’e mande mei lokale dielnimmers yn Park Vijversburg, doapshûs Yn ‘e Mande en de Protestanske Tsjerke yn Tytsjerk. Harren mienskiplike einresultaat yn de dissiplinen dûns, ynstallaasjekeunst, fotografy, fideokeunst en muzyk wurdt op 5 augustus presintearre en is fergees tagonklik foar elkenien. Fertellendeweis is offisjeel ûnderdiel fan Kulturele Haadstêdprogramma’s Under de Toer en De Reis.
Lokale keunstners ôfkomstich út Tytsjerk en omkriten kinne harren noch altyd oanmelde om mei te dwaan oan it International ArtCamp. Mear ynformaasje dêroer is te finen op www.artcamptytsjerk.nl.


title: Soarchstudio’s yn âlde J.J. Boumanskoalle Dokkum

maintext:
De gemeente Dongeradiel hat it eardere gebou fan de J.J. Boumanskoalle oan de Hantumerwei yn Dokkum ferkocht oan projektûntwikkelder Kooistra út Dokkum en ûntwikkeljende belizzer Zwanenburg Projecten BV út it Hearrenfean. Wethâlder Pieter Braaksma en direkteur Erik Zwanenburg hawwe 30 april 2018, yn it bywêzen fan Auke Jelle Kingma (direkteur Talant), it keapkontrakt tekene. Op de lokaasje sille 32 soarchstudio’s boud wurde. Talant sil it kompleks hiere.
It besteande gebou stie al jierren leech en waard foar in part tydlik ferhierd. Nei in ekologysk ûndersyk en asbestsanearring sil it letter dit jier sloopt wurde.
Troch de nijbou ferlit Talant it wengebou oan de Omloop yn Dokkum. Mei’t de soarchfraach fan de bewenners feroare is, is dat gebou net mear funksjoneel foar de doelgroep. Ferfangende nijbou is hurd nedich en kin no op de lokaasje fan de eardere J.J. Boumanskoalle realisearre wurde.


title: Rjochter leit it near op lawaaiprotest, demonstrant sil dat negearje

maintext:
In aksjegroep dy’t mei de nasjonale Deadeebetinking op 4 maaie in lawaaiprotest hâlde woe, kriget dêr fan ‘e rjochter gjin tastimming foar. De rjochter hat oardiele dat soks fersteuring fan ‘e iepenbiere oarder is. De boargemaster fan Amsterdam tocht der ek al sa oer en hie gjin tastimming foar it protest jûn.
Wurdfierder Rogier Meijerink hat sein dat er net fan doel is en hâld him oan de rjochterlike útspraak. Hy sil likegoed nei de betinking op ‘e Daam komme en “raze”, sa hat er sein. De rjochtbank is neffens him “een koloniaal instituut” en de Deadebetinking “racistisch”. De rjochter hat him dêrom in gebiedsferbod oplein. Hy mei mei de betinking net yn it sintrum fan Amsterdam komme. Meijerink hat sein dat er him dêr ek net oan hâlde sil.


title: Tongersdei yn Ljouwert film oer fermoarde Malteeske sjoernaliste Daphne Caruana Galizia

maintext:
Wa’t it Fryske kultuernijs wat folget, hat grif meikrige dat der yn Fryslân en Malta lilkens bestiet oer de wize fan omgean fan de kultuermakkers yn Valletta mei de moard op ‘e krityske Malteeske sjoernaliste Daphne Caruana Galizia. Yn filmhûs Slieker yn Ljouwert is tongersdei in film oer har libben te sjen.
Foar mear ynformaasje:
http://sliekerfilm.nl/films/daphne/


title: Aant Mulder: Afûk, mei 90 koart troch de bocht

maintext:
Kollum
Woansdei 25 april hold de Afûk in sympoasium, yn Ljouwert yn Stedsskouboarch De Harmony. Dat diene se om’t de Afûk dy deis op ’e kop ôf 90 jier bestie en om’t Koen Eekma as direkteur ôfskied naam. Beide ûnderwerpen waarden yn ynfo’s en affysjes neamd. De útnûging wie dúdlik en makke tagelyk nijsgjirrich. It ôfskied fan Koen Eekma woe ’k by wêze en ik wie benijd nei dy njoggentich jier Afûk. Der wiene mear dy’t der sa oer tochten, want der kaam aardich folk op ôfsetten. Likegoed rekke de grutte skouboarchseal net hielendal fol. Of de opkomst wie te lyts, of de seal te grut. Ik hâld it op it lêste. Wat wol men ek op in gewoane woansdeitemiddei! Guon minsken wurkje op sokke dagen. Dat jilde ek foar my. Ik moast earder fuort om’t oars in groep Afûk-kursisten yn Balk op my sitte soe te wachtsjen.
De middei stie yn it teken fan meartaligens. Dêrom wie it wol aardich dat Ingrid Spijker de lieding hie. Sy praat as Brabânse fan komôf kreas Frysk. In moai foarbyld fan dy meartaligens! De nijsgjirrige ferhalen kamen foar in part ek fan sprekkers fan bûten de provinsje of sels fan bûten Nederlân. Sprekkers, dy’t yn oanleard Frysk oer harren projekten fertelden. It wie te hearren. Likegoed siet ik mei wat fan bewûndering nei harren te harkjen. Ik tink dat ik it oarsom nea oprêde soe. It soe my net slagje en hâld in ferhaal oer taal yn harren talen. Ik ha benammen mei niget nei de Portugeeske Joana Duarte sitten te harkjen. Sy fertelde oer nije ûnderwiisynsichten. En no’t ik dochs sprekkers neam, moat ik it fansels ek oer ús kommissaris fan de Kening, Arno Brok, ha, dy’t Koen Eekma yn geef Frysk taspruts. En dat wylst de man fan bûten Fryslân komt, út Súd-Hollân wei om krekt te wêzen. Men soe it hast ferjitte! Wat taal en meartaligens oanbelanget fûn ik it nei foarm en ynhâld in tige slagge middei. It ôfskied fan Koen Eekma waard yn dy talige kontekst treflik yn ’e sykljochten set. Hy waard tasprutsen op in wize dy’t net allinne rjocht die oan de lange rige fan jierren dat er direkteur fan de Afûk west hat, mar ek oan de grutte ynset om de Afûk by de tiid te hâlden. De taspraken wiene foar him en foar ús allegearre nijsgjirrich. Dat jilde benammen ek foar de taspraak fan Bert Looper, de direkteur fan Tresoar, om’t hy tagelyk de man wie dy’t yn syn ferhaal de ferbining lei tusken njoggentich jier Afûk en it ôfskied fan Koen Eekma.
Dy njoggentich jier, dy wiene fansels ek oan ’e oarder. Ik moat sizze, dêr hie ’k wat mear fan ferwachte. As de Afûk, de Algemiene Fryske Underwiis Kommisje, no njoggentich jier bestiet, dan moat dy dus yn 1928 oprjochte wêze. Likegoed hear ik dêr eins neat oer. Datselde jildt foar wat de Afûk troch de jierren hinne dien hat en wa’t de foargongers fan Koen Eekma wiene. Allinne de kommissaris fan de Kening neamt Rindert Straatsma as foargonger. Dat ik tidigje op de spesjale útjefte fan de Moanne, dy’t we allegearre útrikt krije. Dêr stiet grif in moai oersjoch yn. Net dus! Der sit net folle oars op as sels yn tinzen werom yn de tiid te gean en dat wat ik net wit efkes op te sykjen.
De Afûk hat in hiele skiednis, sels in skiednis fan langer as njoggentich jier. Troch de tiden hinne is de Afûk hieltyd wer feroare, gewoan om’t de tiden feroaren. It begûn allegearre yn in foar de selsskippen delgeande tiid. Op pinkstermoandei 1924 waard as nije ynstânsje it ferbûn fan de Upstalbeam oprjochte. De klam lei daliks al op ûnderwiis en dat makke dat de Upstalbeam dêrta de Afûk oprjochte. Dat neame we ek wolris de earste Afûk; yn 1925 naam dy al eksamens foar de Fryske ûnderwiisakte ôf. Dat betsjut dat de Afûk fan 1928 eins de twadde Afûk is. De lieding kaam doe yn hannen fan Douwe Kalma. Mei jild fan de Underwiisried waarden kursussen foar skoalbern en eksamens foar de ûnderwiisakte organisearre. De Afûk hold him yn dy earste perioade dwaande mei kursussen bûten skoaltiid, om’t ûnder skoaltiid neat mooglik wie. Doe’t it yn 1937 (de wet Slotemaker de Bruïne) mooglik waard om ûnder skoaltiid wat oan it Frysk te dwaan, feroare dat. De kursussen foar skoalbern bûten skoaltiid hoegden net mear. Dat makke omtinken foar folk- en gealeargongen foar de âlderen mooglik. Yn de tiid dat Rindert Straatsma direkteur fan de Afûk (1972-1990) wie, stiene de kursussen foar folwoeksenen sintraal. Straatsma sette him as Frisiast fûleindich yn foar in better plak foar it Frysk en foar in better plak fan it Frysk yn it ûnderwiis. Yn in artikel fan him lês ik: Dat it Frysk troch de skoallen noch altyd net as in gewoan fak beskôge wurdt, komt foaral trochdat al dy jierren neat dien is oan it hanthavenjen fan dy ferplichting. In sin dy’t hjoed-de-dei noch like aktueel is as doe. De tiid fan Straatsma wie likegoed net allinne de tiid fan de kursussen, mar it wie ek de tiid fan de boeken, de printeboeken en it tydskrift De Pompeblêden.
It is moai om te sjen dat de Afûk him yn de tiid fan Eekma fierder ûntjûn hat ta in ynstitút foar it Frysk yn basis-, fuortset ûnderwiis en as kursusynstitút foar folwoeksenen. De boekwinkel is likegoed mei de tiid meigien. Foar De Pompeblêden binne De Moanne en heit&mem yn ’t plak kommen. De Afûk is in breed taalbefoarderingsynstitút wurden. By alle feroaringen docht de Afûk noch altyd wat jierren ferlyn al aktueel wie: taalbefoardering en ûnderwiis op in wize dy’t by de tiid past. Ik bin benijd om te sjen hoe’t Alex de Jager, de nije direkteur, de feroaringen fierder opheint en trochjout.
foto’s Aant Mulder
Aant Mulder fan Balk hold dit praatsje op sneon 5 maaie yn syn fêste rubryk Taalferoaring op Radio Spannenburch. Dy stjoert sneons fan 15.00-16.00 it programma ‘Gewoan Frysk’ út. Dat wurdt moandeis fan 9.00-10.00 werhelle.


title: Boekpresintaasje Regaad

maintext:
Boekoankundiging
Op tongersdeitejûn 24 maaie presintearret Utjouwerij Regaad syn nijste boek: Patrick Süskind syn wrâldferneamde misdiedroman It Parfum, oerset troch de frisist en neerlandikus Jan Popkema. Süskinds roman is al yn 55 talen oerset, mear as tweintich miljoen kear ferkocht en yn 2006 ferfilme.
De presintaasje sil midden op de Smelle Ie wêze, op rûnfeartboat ‘Harmonie’ (lisplak Drachten). Dêr sille Hein Jaap Hilarides en Elmar Kuiper muzyk meitsje en poëzij foardrage. Boppedat sil Parfum-kenner dr. Henk Harbers (RuG) de oanwêzigen fertelle hoe knap oft Süskinds boek eins yninoar stekt.
De ‘Harmonie’, dy’t om 19.30 oere begjint te farren (ynrin: 19:00 oere), leit foar Loswâl 24 yn Drachten oer. Om 22.30 oere leit er dêr wer oan. De tagong is fergees, mar fanwegen it beheinde tal plakken op de boat moatte de gadinmakkers har foar 22 maaie oanmelde fia ynfo@regaad.nl û.f.f “oanmelding Parfum”.
Sjoch foar útjouwerij Regaad http://www.regaad.nl/wp/boekpresintaasje-it-parfum, telefoan 06-25 42 75 48.


title: Subsydzje foar fêstigje of útwreidzje yn Fryslân

maintext:
Undernimmers dy’t harren bedriuw yn Fryslân fêstigje wolle of Fryske ûndernimmers dy’t útwreidzje wolle mei nije bedriuwsaktiviteiten, kinne dêr fan 7 maaie 2018 ôf subsydzje oanfreegje. Foar de doer fan de regeling ‘Vestiging en diversificatie’ stelt de Provinsje oant en mei 31 desimber 2019 € 675.000 beskikber. De regeling is in ferfolch op de Fêstigingsregeling Fryslân út 2015.
Deputearre Sander de Rouwe: “Mei dizze subsydzjeregeling wolle we ús Fryske ekonomy stimulearje. Fryslân wurdt dêr oantrekliker mei as fêstigingsplak foar bedriuwen. De regeling moat ekstra wurkgelegenheid yn Fryslân opsmite.“
Wannear’t in bedriuw in nije aktiviteit begjint en mei op syn minst 10 fte groeit, kan op grûn fan dizze regeling in subsydzje oanfrege wurde. De regeling jildt ek foar ûndernimmers dy’t yn Fryslân in nij produkt ûntwikkelje wolle foar in nije merk en dêrmei op syn minst 10 fte ekstra wurkgelegenheid kreëarje.
Der binne in stikmannich oanpassingen yn ferliking mei de foarige subsydzjeregeling. De eardere regeling wie op guon ûnderdielen net dúdlik genôch. Der is besjoen wêr’t de regeling skerper en tagonkliker makke wurde koe.
Wurkje mei Fryslân
Wurkje mei Fryslân is it ekonomyske pakket fan de provinsje Fryslân. De Provinsje wurket oan in sterke ekonomy, dêr’t eltse ynwenner fan Fryslân profyt fan hat. Hjoed, mar ek foar yn de takomst. Mear ynformaasje? Sjoch op ús webside: www.fryslan.frl/wurkje